comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solent: dũ fidẽ ac sacraiñta ueritatis uł eis qͥ nesꝰ¬
ciebant p̾dicantes. uł in eis qͥ iã nouerant & accepe¬
cȩlesti oraculo uirtutẽ dnĩ nr̃i mundo nota facunt.
apte uertes ut portare queant altare mittunt᷑ incir¬
culos. Uecab namq altare dnĩ ꝑ circulos portare ẽ.
scĩs doctorib corda fideliũ ꝑ uerba euangłii quę
nec cȩlo & terra transeuntib p̃teribunt ex ortando
erigere. Quo sunt autẽ uectes: ut utriq popło &
tudeo uidelic& et gentili uerbũ p̃dicetur. Quod ip¬
sũ sequentib qͦq uerbis astruitur: cũ sub infertur.
Eruntq ex utroq latere attaris ad portandũ. Eruntq
doctores qͥ udeã : erunt qui gentilitatẽ in unã eandeq̃
fidei gram̃ consono ore & oꝑe aduoç&. Uł certe ex u¬
troq latere altaris ad portandũ erunt uectes. cum
inconcussã tenere uirtutũ constantiã docent. ne aut
hec blandiendo extollant. aut illa terrendo contur¬

Expanded text:
um fidem ac sacramenta veritatis, vel eis qui nesciebant praedicantes, vel in eis qui jam noverant et accepecoelesti oraculo virtutem Domini nostri mundo notam faciunt, apte vectes ut portare queant altare, mittuntur in circulos. Vectibus namque altare Domini per circulos portare est sanctis doctoribus corda fidelium per verba Evangelii, quae nec coelo et terra transeuntibus praeteribunt, exhortando erigere. Duo sunt autem vectes: ut utrique populo, et Judaeo videlicet et gentili, verbum praedicetur: quod ipsum sequentibus quoque verbis astruitur, cum subinfertur: Eruntque ex utroque latere altaris ad portandum. Erunt enim doctores qui Judaeam, erunt qui gentilitatem in unam eamdemque fidei gratiam consono ore et opere advocent. Vel certe ex utroque latere altaris ad portandum erunt vectes, cum inconcussam tenere virtutum constantiam docent; ne aut haec blandiendo extollant, aut illa terrendo contur
Abbreviated transcription (Latin):
cemur ut ꝑ omĩa quȩ inchoamꝰ uł agere desideramꝰ
bona. qͣsi ꝓ singula uictimarũ eiꝰ frusta sua nosmi
scdia illustrare. & in amorẽ ipse siuĩ accendere di-¬
gnetur. Quattuor autẽ amili enei. qͥ ꝑ totidẽ anu¬
los aitaris fieri nibent᷑. quattuor funt euanglioꝵ
libri. qͥ aptę anulis assimitant̃ qr ꝑpetuã auditorib
siuis coronã uite ꝓmittunt. Apte enei st̃. qr in omem̃
Apte ꝑ quattuor angulos altaris positi ut ȩcdiam
fideliũ ꝑ om̃s mundi plagas diffusa. uerbo fidei &
ueritatis confirment. Apte stbt̃ arulã altaris in¬
fixi. ut animos humiliũ munimine suę consolatio¬
nis alleuent. Facies & uectes altaris de lignis se¬
dim duos. quos oꝑies laminis eneis. Uectes quib al

Expanded text:
ecemur; ut per omnia quae inchoamus, vel agere desideramus ecemur; ut per omnia quae inchoamus, vel agere desideramus bona, quasi per singula victimarum ejus frusta, suare, et in amorem ipse suum accendere dignetur. Quatuor autem annuli aenei, qui per totidem angulos altaris fieri jubentur, quatuor sunt evangeliorum libri, qui apte annulis assimilantur, quia perpetuam auditoribus suis coronam vitae promittunt. Apte aenei sunt: quia in omnem quatuor angulos altaris positi: ut Ecclesiam fidelium per omnes mundi plagas diffusam, verbo fidei et veritatis confirment. Apte subter arulam altaris infixi: ut animos humilium munimine suae consolationis allevent. Facies et vectes altaris de lignis sethim duos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
grata dõ reddant uota cogitationũ prarũ. Ligna
namq arulã altaris sacerdos imponit : eũ doc tor
quisq desiderantib atq in hianter querentib
fideliũ mentib scarũ testimonia scripturarum.
qͥb ampliꝰ in fide ac dilectione confirment᷑ in¬
gerit. Addit & ignẽ lignis : cũ intellectũ uerbi
atq efficatiã pie oꝑationis a deo querendã edoc&
Ardentii ligna in altari : cũ caritas dĩ diffundit᷑
igni suꝑpositũ consumit᷑ holocaustũ.: cũ uniuersa
Unde bene craticula quȩ holocausta gerat instar
retis fieri p̃eppitur: qͦ ꝑ crebras uiiꝰ aꝑturas igins fub¬
positus ad consumendas om̃s hostiarũ partes libere
penitr&i. Sie & enim sio & omiã necesse ẽ. ut neqͣ¬
quã obduremꝰ corda nr̃a. neq obseremꝰ inore pela¬
giauoꝵ aduersus gram̃ dĩ. s diligent̃ aꝑiamꝰ ea . &
quañ plurimis simul patefactis iantus seduli dep̃¬

Expanded text:
grata Deo reddant vota cogitationum piarum. Ligna grata Deo reddant vota cogitationum piarum. Ligna namque arulae altaris sacerdos imponit, cum doctor quisque desiderantibus atque inhianter quaerentibus fidelium mentibus, sanctarum testimonia Scripturarum, quibus amplius in fide ac dilectione confirmentur, ingerit. Addit et ignem lignis, cum intellectum verbi atque efficaciam piae operationis, a Deo quaerendum edocet. Ardentque ligna in altari, cum charitas Dei diffunditur igni superpositum consumitur holocaustum, cum universa Unde bene craticula, quae holocausta gerat, instar retis fieri praecipitur: quo per crebras illius aperturas ignis suppositus, ad consumendas omnes hostiarum partes libere penetret. Sic etenim et omnino necesse est, ut nequaquam obduremus corda nostra, neque obseramus more Pelagianorum adversus gratiam Dei; sed diligenter aperiamus ea, et quasi plurimis simul patefactis januis seduli depr
Abbreviated transcription (Latin):
s in medio sui habens craticulã ꝑ totũ in modum
retis distinctã. in qͣ uictimarũ carnes cõburende
imiponerent̃. & subter eã arulã in qͣ compostas
lignis arder& ignis sẽꝑ ad deuoranda suꝑposita
holocausta paratꝰ. Erat enĩ contra arulã ostium
in pariete altaris orientali. unde uł ligna ada¬
lendũ ignẽ immitti. uł carbones & cineres pos¬
sent egeri. qͦmͦ in pictura cassiodori senatoris cuiꝰ
tpse ii expositione psalmoꝵ memut exp̃ssũ uidi¬
mus. In qua etiã utriq altari & holocausti uide¬
lic& et incensi pedes quattuor fecit: qđ utrũq
eũ sic̾ & tabernacłi & tẽpli positionẽ a doctorib
uideoꝵ didicisse putamꝰ. Hab& gͦ altare di inme¬
dio sui craticula. in qua ligna & ignẽ holocau
stoꝵ suscipiat: qr eadẽ ipsa electoꝵ corda recep¬
taculũ in se p̃parant auditui uerboꝵ cȩlestium.
qͥb cale facti immo & inflamati ꝑ donũ scĩ sp̃s

Expanded text:
Sed in medio sui habens craticulam per totum, in modum Sed in medio sui habens craticulam per totum, in modum retis distinctam, in qua victimarum carnes comburendae imponerentur; et subter eam arulam, in qua compositis lignis arderet ignis, semper ad devoranda superposita holocausta paratus. Erat enim contra arulam ostium in pariete altaris orientalis, unde vel ligna ad alendum ignem immitti, vel carbones et cineres possent egeri, quomodo in pictura Cassiodori senatoris, cujus ipse in expositione Psalmorum meminit, expressum vidimus: in qua etiam utrique altarilicet et incensi, pedes quatuor fecit: quod utrumque eum, sicut et tabernaculi et templi positionem, a doctoribus Judaeorum didicisse putamus. Habet ergo altare Dei in medio sui craticulam storum suscipiat, quia eadem ipsa electorum corda receptaculum in se praeparant auditui verborum coelestium, quibus calefacti, imo et inflammati per donum sancti Spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
uet iuxta litterã qͦmodo ligna altaris tanto igne
uicino incõbusta ꝑmanere potuerint: accipiat
beati ieronimi de hac questione responsũ. Attaris
inquit ligna quȩ de lignis paradisi sunt ñ eremant᷑
igne uicuio. s puriora redduntur. Nlec mirũ de scũ¬
ario & intĩoribꝰ tẽpli & altari tiamatis credere:
cũ etiã amiton ligui genus ẽ. uł ligni habens si¬
militudinẽ. qͣnto plus arserit tanto mundiꝰ niue¬
niatur. Eaciesq in usus euis lebetas ad susci¬
receptacula. Omã uasa ex ere fabricabis. Uasa al¬
taris diuersa uł diuersas fideliũ ꝑsonas uł certe
multifarias ipsoꝵ actiones siue cogitationes in fa¬
mulatũ siti conditoris dispositas accipere debemꝰ.
& quidẽ pͥmo lebetas ad suscipiendos cineres facere
p̃cipit᷑. Cinis autẽ hostiarũ qđ in magno misterio
debeat accipi. testatur cins uitulȩ rufe aspsus.
qͥ etia apło teste iniqͥnatos scĩficat ad emundati¬

Expanded text:
vet juxta litteram, quomodo ligna altaris tanto igne vet juxta litteram, quomodo ligna altaris tanto igne vicino incombusta permanere potuerint, accipiat beati Hieronymi de hac quaestione responsum. Altaris, inquit, ligna, quae de lignis paradisi sunt, non cremantur igne vicino, sed puriora redduntur. Nec mirum hoc de sanctuario et interioribus templi, et altari thymiamatis credere, cum etiam amianton, quod ligni genus est, vel ligni habens similitudinem, quanto plus arserit, tanto mundius inveniatur. Faciesque in usus ejus lebetas, ad suscireceptacula, omnia vasa ex aere fabricabis. Vasa altaris diversa, vel diversas fidelium personas, vel certe multifarias ipsorum actiones, sive cogitationes in famulatum sui conditoris dispositas, accipere debemus. Et quidem primo lebetas ad suscipiendos cineres facere praecipitur. Cinis autem hostiarum, quod in magno mysterio debeat accipi, testatur cinis vitulae rufae aspersus, qui etiam Apostolo teste inquinatos sanctificabat ad emundati
Abbreviated transcription (Latin):
regulã discretionis apłicȩ rudib adhuc disciplis
rationabile & sine. dolo lac doctrinȩ simplicis ad¬
hibere : ꝑfectiorib autẽ solidũ eibũ doctrine fu̾b¬
limioris inimstrare. recte fuscmusas facere iubet᷑
sacerdotib moyses qͥb carnes hostiarũ ꝓut opor¬
tuerit cõponant: & alia qtudẽ hontinib s mundis
edenda offerant: alia uͦ altaris ignib consuiũda
reluiquant. Quia sunt in uerbis di ñ milia quȩ
nr̃e humilitati reuelare ad nrę epulas resectio

Expanded text:
e discretionis, rudibus adhuc disciplinis, rationabile et sine dolo lac doctrinae simplicis adhibere; perfectioribus autem, solidum cibum doctrinae sublimioris ministrare. Recte fuscinulas facere jubet sacerdotibus Moyses, quibus carnes hostiarum prout oportuerit componant; et alia quidem hominibus, sed mundis edenda offerant; alia vero altaris ignibus consumenda relinquant: quia sunt in verbis Dei nonnulla, quae nostrae humilitati revelare, ad nostrae epul
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tabulis s columnis constabat. ñ minꝰ fixa quam
cetere uento lic& impellente ꝑsister&. Cuiꝰ uectis
si etiã sacram̃tũ scire desideras: ipsũ absq omĩ am¬
biguitate redemptorẽ nrm̃ figurate denuntiat:
qͥ qͣsi ab angulo usq ad angulũ ꝑuenit: qr a plebe
iudaica quã pͥus elegit sese ad saluandã etiã gen¬
tiũ mutatudinẽ ꝓpiciatꝰ extendit. Unde merito sic̃

Expanded text:
non tabulis sed columnis constabat, non minus fixa quam non tabulis sed columnis constabat, non minus fixa quam caeterae vento licet impellente, persisteret. Cujus vectis si etiam sacramentum scire desideras, ipsum absque omni ambiguitate Redemptorem nostrum figurate denuntiat. Qui quasi ab angulo usque ad angulum pervenit, quia plebe Judaica quam prius elegit, sese ad salvandam etiam gentium multitudinem propitiatus extendit. Unde merito sicut
Abbreviated transcription (Latin):
confirmat᷑. Et bene eneȩ uł ꝓpt̾ insuꝑabilẽ m̃tis
ꝓpħice fiduciã. uł qr sermo eoꝵ senescente siue
confumi. Neq enĩ uenit dñs soluere legẽ aut ꝓphaᷤᷤ
s adimplere. Sane qr de orientali plaga loqͥmur.
uid et᷑ oportunũ cõmemorare aliqͣ de exposttione
uectis illiꝰ singularis: quẽ ab angulo tabularum
ad angulũ usq parietis alteruis porrectũ eẽ. ac
totũ parietũ constantiã ne ui & impulsu ꝓcella¬
rũ concuti. atq huc & illuc poss& inflecti conti¬
nere iã diximꝰ. Seriptũ ẽ. in sequentib saere hi¬
storie ubi omã que dñs imꝑarat moyses exple¬
uisse narrat᷑. Fecit quoq uectẽ aliũ qͥ ꝑ medias
tabulas abangulo usq ad angulũ ꝑuenir&. Hic
gͦ uectis a pͥma tabularũ summitate u̾q ad al¬
teriꝰ lateris sũmitatẽ. ꝑ decẽ cubitos latitudinis
tabernacłi ꝓtentꝰ ẽe. credendꝰ ẽ. capite utroq firmit᷑
tabulis impositꝰ : ut ꝑ hoc & ea tabernacłi plaga quę

Expanded text:
irmatur. Et bene aeneae: vel propter insuperabilem mentis propheticae fiduciam, vel quia sermo eorum senescente sive consumi. Neque enim venit solvere legem aut prophetas, sed adimplere . Sane quia de orientali plaga loquimur, videtur opportunum commemorare aliqua de expositione vectis illius singularis, quem ab angulo tabularum ad angulum usque parietis alterius porrectum esse ac totum parietum constantiam, ne vi et impulsu procellarum concuti, atque huc et illuc posset inflecti, continere jam diximus. Scriptum est in sequentibus sacrae historiae, ubi omnia quae Dominus imperarat, Moyses explevisse narrat: Fecit quoque vectem alium, qui per medias tabulas ab angulo usque ad angulum perveniret. Hic ergo vectis a prima tabularum summitate usque ad alterius lateris summitatem, per decem cubitos latitudinis tabernaculi protentus esse credendus est, capite utroque firmiter tabulis impositis, ut per hoc et ea tabernaculi plaga, quae
Abbreviated transcription (Latin):
corpors ȩccliȩ : qͥ ẽ. pͥicipiũ & pͥmogentꝰ ex mortu¬
is. Neq incongruũ uideat᷑ ꝑ quinq capita colũnarũ
unũ caput ȩccliȩ xpm̃ figurari. Tot enĩ fuere capi¬
equalis. atq indiuisibilis: s singulis quibq electis
ñ sotũ om̃i generalit̾ eccłiȩ uerũ etiã specialit̃ uni¬
cuiq membroꝵ eius lic& illud ꝓpħieũ eũ fiducia p¬
clamare. Nuno autẽ exaltauit caput meũ suꝑ inimi¬
cos meos. Cuiꝰ mmirũ capitis signficantiȩ conuenit
apte: qđ eadẽ capita colunmnarũ ñ deaurata ut colũ¬
se autẽ plenꝰ erat grẽ & uertaatis. & sic̃ pcursor fu¬
us de illo aiebat. ñ enĩ ad menfurã dat ds̃ spm̃. pat̾¬

Expanded text:
 primogenitus ex mortuis . Neque incongruum videatur per quinque capita columnarum, unum caput Ecclesiae Christum figurari. Tot enim fuere capiaequalis atque indivisibilis, sed singulis quibusque electis,  generaliter Ecclesiae, verum etiam specialiter unicuique membrorum ejus, licet illud propheticum cum fiducia proclamare: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos. Cujus nimirum capitis significantiae convenit apte quod eadem capita columnarum, non deaurata ut columse autem plenus erat gratiae, et veritatis. Et sicut praecursor suus de illo aiebat: Non enim ad mensuram dat illi
Abbreviated transcription (Latin):
Uetũ hoc qͦ tabernacłm diuidebat᷑ mediũ ita copositũ
refert iosephus. ut .xx. qͥdẽ eubiti longitudinis ad pͥ¬
orẽ domũ. decẽ uero ꝑtinerent ad scdt̾m: qđ ꝑ omĩã
mensuris tẽpli qđ pꝰea factũ ẽ. asalomone liqu&. eẽ.
ut longitudo & latitudo eiusdẽ domus int̾ĩoris una eẽt.
Sic gͦ eẽt. tabernacłi pars int̾ior longitudinẽ & lati
autẽ idẽ uelũ figuralit̃ expͥmat. apłs ad hebreos ma¬
infeste declarat. ubi & hoc parit̾ exponit ad sensũ
allegoricũ: quare in pͥore qͥdẽ tabernadõ seꝑ introi¬
rent sacerdotes sacrificioꝵ officia consuminantes: in
scdõ autẽ semel in anno solus pontifex ñ sine sanguine
lũ hoc int̾p̃tutur. Qđ autẽ in pͥore tabernaculo quoti¬
die ꝑ annũ introibant cũ sacrificiis sacerdotes: suꝑ huiꝰ
lantes cotidianos suȩ fragilitatis errat᷑ꝰ. sine quib eẽ.
in hac uite nullatenꝰ possunt: ootidianis boroꝵ oꝑti
uictimis. eotidians lacrimarũ starũ libaminib qͦs

Expanded text:
ium, ita positum refert Josephus, ut viginti quidem cubiti longitudinis ad priorem domum, decem vero pertinerent ad secundam. Quod per omnia mensuris templi quod postea factum est, a Salomone liquet esse ut longitudo et latitudo ejusdem domus interioris una esset. Sic ergo tabernaculi pars interior, longitudined idem velum figuraliter exprimat, Apostolus ad Hebraeos manifeste declarat, ubi et hoc pariter exponit ad sensum allegoricum, quare in priore quidem tabernaculo, semper introirent sacerdotes sacrificiorum officia consummantes, in secundo autem semel in anno solus pontifex, non sine sanguquam populus. Quod autem in priore tabernaculo quotidie per annum introibant cum sacrificiis sacerdotes, significalantes, quotidianos suae fragilitatis erratus, sine quibus esse in hac vita nullatenus possunt, quotidianis bonorum operum victimis, quotidianis lacrymarum suarum libaminibus, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
rio mimero sol& ꝑfectio boni oꝑis expͥmi : eo qd̃ añs
in illo mundi ornatã consũmauerit. in illo hominem
in pͥmordio ereauerit. in illo genꝰ humanũ sua passio¬
ne restaurauerit. uł qr sex sunt ȩtates seli huiꝰ in
qͥb oport& nos bonis oꝑib ꝑfici: ut ad eternã re¬
qͥem i futuro & resurrectioius głiã ꝑuemre possimꝰ
Nã qđ rursus aliȩ duȩ tabule exceptis sex pͥmis man
gulis uibent᷑ erigi pꝰtergũ tabernacli. quȩ uenientes
ab orientali plaga parietes excipiant. & occidentalis
plage parieti coniungant: ad remunerationẽ future
ꝑtim&e uite. quȩ pꝰ labores & tẽpora seli huiꝰ secutura
ẽ. Qđ bifarie diuidit᷑. In sabbatismũ scilic& hoc ẽ.¬

Expanded text:
rio numero solet perfectio boni operis exprimi, eo quod Dominus rio numero solet perfectio boni operis exprimi, eo quod Dominus in illo mundi ornatum consummaverit, in illo hominem in primordio creaverit, in illo genus humanum sua passione restauraverit; vel quia sex sunt aetates saeculi hujus, in quibus oportet nos bonis operibus perfici, ut ad aeternam requiem in futuro, et resurrectionis gloriam pervenire possimus. Nam quod rursum aliae duae tabulae, exceptis sex primis, in angulis jubentur erigi post tergum tabernaculi, quae venientes ab orientali plaga parietem excipiant, et occidentalis plagae parieti conjungant; ad remunerationem futurae pertinet vitae, quae post labores et tempora saeculi hujus secura est. Quod bifariam dividit
Abbreviated transcription (Latin):
noua & uetera : usq infinẽ seli sint in scã ecclia ꝑman¬
suri. Et apte tabernacłi in occidentali plaga constĩ¬
matur. in qua diẽ sol claudere & caneta solent astra
occidere. ꝓpt̾ scilic& olitũ unicutusq electi. uł ge¬
neralẽ totius scli t̾minũ. Recte de hac plaga taber¬
autẽ mare rubrũ in qͦ demersus cũ suo exercitu pba¬
rao. & de quo saluatus ifrł a dño ad montẽ synai
ubi tabernacłm facer& ascendit. Respiẽ gͦ mare pla
bit᷑ uitia uł penas impioꝵ. quas ipso uiuante cauere
fecit isaia atrestante qͥ ait. qr sic̃ eeli noui & terra
noua que ego stare facio corã me diẽ dñs. sic stabit
& uidebunt cadauera uiroꝵ qͥ puaricati funt in me.
Uermis eoꝵ ñ morietur: & ignis eoꝵ ñ extinguetur. Be¬
ne autẽ plaga tabernacli occidentalis uł quȩ mare
respicere dicta ẽ. sex tabulis constabat: uł qr sena¬

Expanded text:
nova et vetera , usque ad finem saeculi sint in sancta Ecclesia permannova et vetera , usque ad finem saeculi sint in sancta Ecclesia permansuri. Et apte tabernaculum in occidentali plaga consummatur, in qua diem sol claudere, et cuncta solent astra occidere, propter scilicet obitum uniuscujusque electi, vel generalem totius saeculi terminum. Recte de hac plaga taberautem Mare Rubrum in quo demersus cum suo exercitu Pharao, et quo salvatus Israel a Domino ad montem Sinai, ubi tabernaculum faceret, ascendit. Respicit ergo mare plagbitur vitia vel poenas impiorum, quas ipso juvante cavere fecit, Isaia attestante qui ait: Quia sicut coeli novi et terra nova, quae ego stare facio coram me dicit Dominus, sic stabit et videbunt cadavera virorum, qui praevaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur . Bene autem plaga tabernaculi occidentalis vel quae mare respicere dicta est, sex tabulis constabat: vel quia sena
Abbreviated transcription (Latin):
factis. & mmissis ad inuicẽ. Qa ꝓpterea sic exqͥsitũ ẽ.
ut neq auentis moueretur. neq alia causa taberna¬
eulũ conturbar&: s immobile secura qͥete seruaret᷑.
Hȩc de litterȩ textu iosephus. Uerũ uixta alegorie sensꝰ
occidentalis plaga que utpũq in se parietẽ recipiens.
designat. ad quã usq fides & oꝑatio recta utriusq po¬
płi ꝑsetieratura. quasi gemini longitudo parietis ꝑtin
tionis unquã defuisse. qͥ ex gentib crederent: uel neͣ
quãuis grauiter dampuato ob ꝑfidiã popło iudeoꝵ ñ
eẽ. aliqͦs ex illis tam & si paucissimos qͥ int̾ ꝯpi̾anos exul¬
tantes quotidie credendo ad salutẽ ꝓficiant. Qđ siqͥs
negare p̾sumpserit: dicamꝰ qđ negare nullatenꝰ potest.
qđ uidelice spãies utriusq testam̃ti doctores atq in¬
tp̃tes qͥ uixta sermonẽ dnĩ ꝓferant de thesauro fuo

Expanded text:
factis et immissis ad invicem; quod propterea sic exquisitum est, factis et immissis ad invicem; quod propterea sic exquisitum est, ut neque a ventis moveretur, neque alia causa tabernaculum conturbaret, sed immobile secura quiete servaretur. Haec de litterae textu Josephus. Verum juxta allegoriae sensus, occidentalis plaga quae utrumque in se parietem recipiens, perficitur designat. Ad quam usque fides et operatio recta utriusque populi perseveratura, quasi gemini longitudo parietis pertitionis unquam defuisse qui ex gentibus crederent, vel nunc, quamvis graviter damnatio ob perfidiam populo Judaeorum, non esse aliquos ex illis, tametsi paucissimos, qui inter Christianos exsultantes, quotidie credendo ad salutem perveniant. Quod si quis negare praesumpserit, dicamus quod negari nullatenus potest, quod videlicet spirituales utriusque testamenti doctores atque interpretes, qui juxta sermonem Domini proferant de thesauro suo
Abbreviated transcription (Latin):
seribit de tabernaclo qđ .x. cubitos habuerit la¬
titudims. Seribit etiã qđ tabulȩ eiꝰ mensura .iiiiͬ.
digitoꝵ fuerint a terra suspensa. Eoe qͦ tudecur
uelle intelligi qđ tante altitudins facte. fue¬
rint ipsarũ bases tabularũ. Qrursus de hoc qđ¬
mͦ ꝓposuinus capło ac de uectib tabularũ ita dic̃.
Posterioris autẽ parietis nouẽ cubitos sex tabulȩ
faciebant: qͥb coniunetȩ sunt alie duȩ tabulȩ
ex medio cubito secte. quas angulares posuerunt
milos habebant aureos ꝑ exteriores frontes eminen¬
incẽ ꝑ circuitũ respicientes: & ꝑ eos deaurati uectes
immise uno quoq habente magnitudiẽ cubitorũ
quinq Erantq ad conunictiones tabularũ. intrabat¬
q caput uectis umuseuiꝰq in alio uectis capite ue¬
iut imodũ chocba. & postergũ parietũ in longnne¬
aine
positoꝵ erat ordo ꝑ tabulas om̃s uadens. qͦ ꝑ uiemos
utriusq parietis latera continebant᷑ incastrationib

Expanded text:
scribit de tabernaculo quod decim cubitos habuerit latitudinis; scribit etiam, quod tabulae ejus mensura quatuor digitorum fuerint a terra suspensae. Ex quo videtur velle intelligi, quod tantae altitudinis factae fuerint ipsarum bases tabularum. Qui rursus de hoc, quod proposuimus, capitulo ac de vectibus tabularum ita dicit, Posterioris autem parietis novem cubitos sex tabulae faciebant, quibus conjunctae sunt aliae duae tabulae, ex medio cubito factae, quas angulares posuerunt e annulos habebant aureos; per exteriores frontes eminenvicem per circuitum respicientes, et per eos deaurati vectes immissi, unoquoque habente magnitudinem cubitorum quinque, erantque ad conjunctiones tabularum, intrabatque caput vectis uniuscujusque in alio vectis capite, velut in modum cochleae. Et post tergum parietum in longitudine positorum erat ordo per tabulas omnes vadens, quo per uncinos utriusque parietis latera continebantur, incastrationibus
Abbreviated transcription (Latin):
austrai collocat᷑. potest gram̃ quȩ pͥori popło dita ẽ¬
insinuare. Mensa uͦ quȩ in parte aqͥlonis stabat.
ea quę nobis sunt donata dĩ beneficia defignare.
Recte candelabrũ contra mensa: positũ eẽ. dr̃: qr nimi

Expanded text:
australi collocatur, potest gratiam, quae priori populo data eaustrali collocatur, potest gratiam, quae priori populo data einsinuare. Mensa vero quae in parte aquilonis stabat, ea quae nobis sunt donata Dei beneficia, designare. Recte candelabrum contra mensam positum esse dici
Abbreviated transcription (Latin):
ano. Mlensa enim & candelabrũ tabernacłi tẽporalia
dĩ beneficia designant: quib in p̾senti reficim᷑ & ulu¬
minam̃. ut his interi confortai & adiuti crescente
grã meritoꝵ ad panẽ̾ angłoꝵ in cęlis manducandũ.
& ad uidendã uerã mundi lucẽ intrare ualeamꝰ. quȩ
funt ambo extra uelũ: qm̃ in hac solũni uita uł scrip¬
turis scĩs ac doctorib uł cȩteris redemptionis urẽ sa¬
cram̃tis opus habem: in futuro autẽ scło ubi dñs
paltrã de patre annuntiabit nobis .i. palã patrẽ
ostend& nobis. Dreimꝰ autẽ supͣ ꝙr iatais tabernacdi
meridianũ. antiquã dĩ plebe̾ significare: quȩ pͥor
lucẽ diuinę cognitionis. pͥor feruorẽ diuine dilecti¬
oms accepit. pars uͦ septemptrionalis eiꝰdẽ taber¬
naculi congregatã de gentib ȩccliã quȩ diutiꝰ in
tenebris & mumbra mortis remanserat indicar&.
Unde recta distiactione etiã candelabrũ qđ in parte

Expanded text:
. Mensa et candelabrum tabernaculi temporalia Dei beneficia designant, quibus in praesenti reficimur et illuminamur, ut his interim confortati et adjuti, crescente gratia meritorum, ad panem angelorum in coelis manducandum, et ad videndam veram mundi lucem intrare valeamus. Quae sunt ambo extra velum, quoniam in hac solummodo vita vel Scripturis sanctis ac doctoribus, vel caeteris redemptionis nostrae sacramentis opus habemus, in futuro autem saeculo ubi Dominus palam de Patre annuntiabit nobis, id est, palam Patrem ostendet nobis.quam Dei plebem significaret, quae prior lucem divinae cognitionis, fervoremque divinae dilectionis accepit: pars vero septentrionalis ejusdem tabernaculi, congregatam de gentibus Ecclesiam, quae diutius in tenebris et in umbra mortis remanserat, indicaret. Unde recta distinctione etiam candelabrum, quod in parte
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut scĩ doctores sue uerba p̃dicationis cõmu¬
niant: & maxime qͥ pͥmitiuã insttͣtuere eçcłia
que ex hebreoꝵ popło congregata sola mosaice
Bene eedẽ columpnȩ de lignis qͥdẽ sechim fieri au¬
ro iubentur oꝑiri : ut insinuent᷑ p̃dicatores seĩ
& infirmitate cordis intꝰ inregri. atq in nullo
deficientes. & oꝑni claritate forisecꝰ eẽ. debere
conspicui. Uł certe colunmnȩ lignoꝵ sethim deaurã¬
tur: cũ idẽ doctores fortitudinẽ suȩ actionis dita¬
no sẽꝑ adiutorio ꝓtegendã docent. cũ in om̃ib que

Expanded text:
e verbo praedicationis communiant. Et maxime qui primitivam instituere Ecclesiam, quae ex Hebraeorum populo congregata sola MosaicaeBene eaedem columnae de lignis quidem sethim fieri, auro jubentur operiri, ut insinuentur praedicatores sancti, et firmitate cordis intus integri, atque in nullo deficientes, et operum claritate forinsecus esse debere conspicui. Vel certe columnae lignorum sethim deaurantur, cum iidem doctores, fortitudinem suae actionis, divino semper adjutorio protegendam docent, cum i
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia quȩ ex angłis seĩs & hominib constans.
partĩ adhuc ꝑegrinat᷑ in infimis. partĩ in suꝑna
patria. regnat in suꝑnis. adhuc ciues suos dirim̃te
diatori dĩ & hominũ specialit̾ a dõ patre donatũ ẽ. ut
eẽt. ꝓpiciatio ꝓpeccatis nr̃is. Unde etiã paulus dicit.¬

Expanded text:
esia quae ex angelis sanctis et hominibus constans, partim adhuc peregrinatur in infimis, partim aeterna patria regnat in supernis, adhuc cives suos dirimentediatori Dei et hominum, specialiter a Deo Patre donatum est ut esset propitiatio pro peccatis nostris. Unde etiam Paulus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ne̾ ad cȩl estia semꝑ erectã: ñ inconuenient᷑ uoca¬
bulo & factura. columpnarũ figurantur. apło at¬
cestante qui ait. iacobꝰ cephas & ioħs qͥ uideban¬
tur columme eẽ. quȩ nimirũ colune bene qͥnq

Expanded text:
nem ad coelestia semper erectam, non inconvenienti vocanem ad coelestia semper erectam, non inconvenienti vocabulo, et factura columnarum, figurantur. Apostolo attestante qui ait: Jacobus, Cephas et Joannes, qui videbantur columnae esse . Quae nimirum columnae bene
Abbreviated transcription (Latin):
nec qͥsquã eoꝵ quȩ possidebant aliqͥa suũ eẽ. dice¬
bat: & cetera. Inerat namq ei iacintinus: qr celestia
cogitare. cȩlestẽ ii t̾ris uita ducere solebat. Inerat
purpura: qr mori erat parata ꝓ xp̃o. Inerat cocus
bis tinctus. qr dĩ & ꝑximi dilectione flagrabat. In¬
erat & bissꝰ recorta: qr continentia carius & castita¬
te gaudebat. Eł quinq columnas deaurabis
lignoꝵ secdim ante quas ducetur tentoruĩ. Colune
qͥb tentor iũ suspendebatur: scĩ ft̃ doctores de qͥbꝰ
erigit᷑: tanto firmius docendo. & alios ad amorẽ
uiri ꝑ tabulas recte possunt designari ꝓpt̾ lati¬
tudinẽ uł doctrinã qua euntes in mundirt untũ¬
sum p̾dicant euangllũ omĩ creature. uł caritas
qͣ ñ solũ usq ad amicos. s etiã usq ad diligen¬
dos etiã ipsos extendunt inimicos. & orationib
ac benesiciis ꝓsequendas eos qͥ se odio habent. ita
etiã ꝓpt̾ in expugnabile cordis robur: & intencio¬

Expanded text:
nec quisquam eorum quae possidebat, aliquid suum esse dicebat, etc. . Inerat namque ei hyacinthus, quia coelestia cogitare, coelestem in terris vitam ducere solebat. Inerat purpura, quia mori parata pro Christo. Inerat coccus bis tinctus, quia Dei et proximi dilectione flagrabat. Inerat byssus retorta, quia continentia carnis et castitate gaudebat. Et quinque columnas deaurabis lignorum sethim, ante quas ducetur tentorium. Columnae quibus tentorium suspendebatur, sancti sunt doctores, de quibus erigitur, tanto firmius docendo, et alios ad amorem postolici viri, per tabulas recte possunt designari propter latitudinem vel doctrinam, qua euntes in mundum universum praedicant evangelium omni creaturae; vel claritas, quia non solum usque ad amicos, sed usque ad diligendos etiam ipsos extendunt inimicos. Et orationibus ac beneficiis prosequendos eos qui se odio habent, ita etiam propter inexpugnabile cordis robur et intentio
Abbreviated transcription (Latin):
ctoꝵ uita ima eadẽq fide & caritate ad cȩlestia ten¬
dit: in unũ eundẽq finẽ aiuinę uisionis ꝑuenit.
in una eadẽq uoce recti doginatis omĩs scoꝵ p̃dica¬
toꝵ sermo concordat. Deĩscera nãq abinuicẽ cõpago
diuinoꝵ eloqͥoꝵ erigit. ꝓfecto una om̃s taberna cli tablaᷤᷤ
uictura cõpaginat᷑: atq abinuice̾ seiungi ñ sunt.
similis iunctura seruabitur: &erunt simul tabłe
octo. bases earũ argenteę sedecĩ. duab basib ꝑ unã
tabulã supputatis. Angulares tabulȩ sunt tabulis
parietũ ꝑ omĩa coniunctȩ. qr future reqͥei & immorta¬
litatis głiã p̾senti nrẽ conuersationi ꝑ fide̾. spẽ. & cari¬
tate firmissime conexa ẽ. Inimo ideo stabilis & in concus¬
sa piẽns nr̃a conuersatio ꝑdurat: qr futurȩ dona retri¬
butionis credit. sperat. ditigit. & he autẽ tabulȩ quȩ
uł ꝑfectionẽ bone nr̃e actionis uł future ꝓbonis p̃ma

Expanded text:
ctorum vita, una eademque fide et charitate ad coelestia tendit; in unum eumdemque finem divinae visionis pervenit, in una eademque voce recti dogmatis omnis sanctorum praedicatorum sermo concordat. Dehisceret namque ab invicem compago divinorum eloquiorum erigit, profecto una omnes tabernaculi tabulas junctura compaginat, atque ab invicem sejungi non sinit similis junctura servabitur, etc. Angulareocto: bases earum argenteae sedecim: duabus basibus per unam tabulam supputatis. Angulares tabulae sunt tabulis parietum per omnia conjunctae, quia futurae requiei et immortalitatis gloriam, praesenti nostrae conversationi per fidem, spem et charitatem firmissime connexa est. Imo ideo stabilis et inconcussa praesens nostra conversatio perdurat, quia futurae dona retributionis credit, sperat, diligit. Et hae autem tabulae quae vel perfectionem bonae naturae actionis, vel futurae pro bonis praemia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm scĩ sps̃ in unitatẽ catholicã merent᷑ intro¬
duci. colũba de archa egresa neq uttra reuersa
eos qͥ carne soluti ad liberã iucẽ patrie celestis
ꝓuolant: neq̃ꝗͣ ampliꝰ ad labores t̾reue pegrina¬
tionis redituri. Circũdant᷑ itaq auro uectes lignoꝵ
ges¬
tabernacłm tuxta exẽptũ qđ tͥ in monte monstratũ
ẽ. Exemplũ tabernacłi moysi in monte monstratũ
ẽ : qr comoratꝰ in secreto cũ dño uidit sublimẽ angłi¬
cȩ puritatis. & immortalitatis uitã. ad cuiꝰ instar
humanã in t̾ra conuersationẽ in qͣntũ mortalib imi¬
tari possibile fuit. inslituere uibebat᷑. Erigitur aut̃
puritatis quã ipse in occuito conteplari merint opꝰ
animũq cõponunt. Aetenꝰ de pariete tẽpli meridia¬
no septẽtrionali. & occidentali ꝓ ut dns dedit exposi¬
tũ ẽ: in sequentibꝰ autẽ etiã orientale latus qualit̾

Expanded text:
 Spiritus in unita tem catholicam merentur intro Spiritus in unita tem catholicam merentur introduci. Columba de arca egressa, neque ultra reversa eos qui carne soluti, ad liberam lucem patriae coelestis pervolant, nequaquam amplius ad labores terrenae peregrinationis redituri. Circumdantur itaque auro vectes lignoruigestabernaculum juxta exemplum, quod tibi in monte monstratum est. Exemplum tabernaculi Moysi in monte monstratum est, quia commoratus est in secreto cum Domino, vidit sublimem angelicae puritatis et immortalitatis vitam. Ad cujus instar, humanam in terra conversationem, in quantum mortalibus imitari possibile fuit, instituere videbatur. Erigitur autempuritatis quam ipse in occulto contemplari meruit, opus animumque componunt. Hactenus de pariete templi meridiano, septentrionali et occidentali, prout Dominus dedit, expositum est. In sequentibus autem, etiam orientale latus qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
bernacłi qđ uergebat ad austrũ : antiquã illã dĩ
plebẽ designat: quȩ luce̾ scientiȩ legalis iã dudũ
accipiens amore fui conditoris feruere solebat.
Porro latꝰ scđ̾m qđ uergebat ad aqͥlonẽ: eã quȩ te¬
nebris ac frigore infidelitatis usq ad tẽpꝰ anice
incarnationis. torpore ñ destiterat gentiũ muttitu¬
dinẽ figurat. De cuniꝰ uocatione pulchre dñs ꝓpħã.
genti. da de tius filiis qͥ ad meȩ fidẽ confessionis
& amoris conueniant. dicã & plebi isrlitice quę
iã mex lumine cognitionis fruebat᷑: noli ꝓhibere
gentes in sortẽ electionis recipi. Dicã corelio & do¬
nui eiꝰ fide̾ & baptifina xpĩ suscipite : dicã uideis
nolite credentes ex gentib cogere circũcidi: qͥb
fonte baptismi consecratis fides & confessio ueri¬
tatis ad salitẽ sufficit. Unus autẽ numeri men-¬
suntrũ & faccure tabulas utrũq latus habuit:
qr miirũ una eadẽq̃ fides spes & caritas utriq po

Expanded text:
ergebat ad austrum, antiquam illam Dei plebem designat, quae lucem scientiae legalis jamdudum accipiens, amore sui Conditoris fervere solebat. Porro latus secundum, quod vergebat ad aquilonem, eam quae tenebris ac frigore infidelitatis, usque ad tempus dominicae incarnationis torpere non destiterat, gentium multitudinem figurat, de cujus vocatione pulchre Dominus per genti, Da de tuis filiis, qui ad meae fidem confessionis et amoris conveniant. Dicam et plebi Israeliticae, quae jam meae lumine cognitionis fruebatur, Noli prohibere gentes in sortem electionis recipi. Dicam Cornelio et domui ejus, Fidem et baptisma Christi suscipite. Dicam Judaeis, Nolite cogere credentes ex gentibus circumcidi, quibus fonte baptismi consecratis, fides et confessio veritatis ad salutem sufficit. Unius autem numeri mensurarum et facturae tabulas utrumque latus habuit; quia nimirum una eademque fides, spes, et charitas utrique po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hanc se sensu spali reuelandã eẽ. significans. facies
& tentoriũ introitu tabernałi. de iacinetho & pur¬
pura cocoq bis tineto & bisso retorta opere plumario.
E xpleta narratione de uelo qdđ scũartũ & scũ arii scũ¬
aria diuidebat: redit exponere de orientali latere scũ¬
arii qđ uit̾misisse ad tẽpꝰ uidebat᷑. cũ cȩtera eius
latera australe uidelic& septẽtrionale & occidenta¬
le describer&. Tentoriũ gͦ in introitu tabernacli
pulchra uarietate colorũ contextũ. pͥmitiuȩ ẽ. decꝰ¬

Expanded text:
ies et tentorium in introitu tabernaculi, de hyacintho et purpura coccoque bis tincto, et bysso retorta opere plumario. Expleta narratione de velo, quod sanctuarium et sanctuarii sanctuaria dividebat, redit exponere de orientali latere sanctuarii, quod intermisisse ad tempus videbatur, cum caetera ejus latera, australe videlicet, septentrionale et occidentale, describeret. Tentorium ergo in introitu tabernaculi pulchra colorum varietate contextum, primitivae est dec
Abbreviated transcription (Latin):
nent: cũ uerba sacri eloqui ĩ ꝑ ꝓmissionẽ regni cȩ¬
lestis statũ scẽ ęccłiȩ confirmant. ut eo minus ꝑtur.¬
bationes mundi timeat. quo cercius stabilitatẽ ꝑpe¬
tue remuerationis didicit. Bene autẽ de eisdem
uectib subditur. quos oꝑies laminis aureis. Lami¬
ins qͥppe aureis uertes oꝑiuntur : cũ uerbis diume¬

Expanded text:
nent, cum verba sacri eloquii per promissionem regni coenent, cum verba sacri eloquii per promissionem regni coelestis statum sanctae Ecclesiae confirmant, ut eo minus perturbationes mundi timeat, quo certius stabilitatem perpetuae remunerationis didicit. Bene autem de eisdem vectibus subditur: Quos operies laminis aureis. Laminis quippe aureis vectes operiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
nichilq in eis aliud quã uir¬
tutũ desꝰ aspicit᷑. Amuli aute aurei ꝑ quos uetaeᷤ
tabulata continebant. ipsã uite cȩlestis beatitu¬
dinẽ designant: quȩ ꝓpt̾ suȩ głiam ddaritatis recte
auro. ꝓpt̾ ȩt̾uitatẽ recte eirculo comparat᷑. Unde
autẽ circłos singłe habent tabulȩ: ñ q qͥnqueꝑti¬
ta ẽ. distinctio patriȩ celestis. s qr eadẽ ppetua cla¬
ritas & clara ꝑpetiutas regni illius in genesi eadẽ
in exodo. eadẽ in leuitico. eadẽ in libro numeroꝵ.
eadẽ in deuteronomio seripta continetur. & qͥriq
anuli aurei singulis tabernacłi dabulis erant in¬
fixi : qr corda iustoꝵ multũ dilatata ꝑamorẽ i om̃ĩb
legis mofaicȩ libris. ñ solũ correctionẽ oꝑm sed & ꝑ
petuã suꝑnę retribitionis lucẽ legunt. & fundes
eis inquit anulos aureos ꝑ quos uectes tabulata
contineant. Uectes ꝑ anulos aureos tabulata conti¬

Expanded text:
in eis aliud quam virin eis aliud quam virtutum decus aspicitur. Annuli autem aurei per quos vectes tabulata continebant, ipsam vitae coelestis beatitudinem designant, quae propter suae gloriam claritatis recte auro, propter aeternitatem recte circulo comparatur. Unde autem circulos singulae habebant tabulae; non quia quinquepartita est distinctio patriae coelestis, sed quia eadem perpetua claritas et clara perpetuitas regni illius in Genesi, eadem in Exodo, eadem in Levitico, eadem in libro Numerorum, eadem in Deuteronomio scripta continetur. Et quinque annuli aurei singulis tabernaculi tabulis erant infixi, quia corda justorum multum dilatata per amorem, in omnibus legis Mosaicae libris non solum correctionem oerpetuam supernae retributionis lucem legunt. Et fundes eis, inquit, annulos aureos, per quos vectes tabulata contineant. Vectes per annulos aureos tabulata conti
Abbreviated transcription (Latin):
libri moysi quoꝵ munimine scã ȩccłia mirabiliter
ab onĩ teptantiũ scelerũ sceleratoꝵq spuum impul¬
sione tutat᷑. & hoc m utroq latere : qr ñ solũ pͥorem
dĩ popłm littera legis erudiebat ad fidẽ & oꝑa bo¬
na. s etiã nos noui tẽpore testam̃ti dõ seruientes
eadẽ littera spãlit̾ intellecta. maioris grã dulcedi¬
ms. & in p̃senti ad fidẽ oꝑationẽq uirtutĩ insti¬
tuit: & in futuro ad spe̾ ꝑpetuę remieracionis ac¬
cendit. Euisde̾ quoq numeri uectes ad occidenta¬
p̃dicat. Unde int̾roganti diuiti ac dicenti. magist᷑
bone quid boni faciã ut habeã uitã ȩternã: res¬
pondit idẽ magister bonus si ius aduitã ingredi
serua mandata: & ñ illi alia quã legis mandata
subdidit. Ipsasq tabuias deaurabis. & fundes eisa¬
uulos aureos ꝑ qͦs uect es tabulata contineant.
Tabulȩ tabernacli deauratȩ pͥfuigent. eñ omis
uita omis sermoscoꝵ p̃dicatoꝵ luce᷑ p̃monstrat sa¬

Expanded text:
legis, quorum munimine sancta Ecclesia mirabiliter ab omni tentantium scelerum sceleratorumque spirituum impulsione tutatur. Et hoc in utroque latere, quia non solum priorem Dei populum littera legis erudiebat ad fidem et opera bona, sed etiam nos novi tempore testamenti Deo servientes eadem littera spiritualiter intellecta majoris gratia dulcedinis et in praesenti ad fidem operationemque virtutum instituit et in futuro ad spem perpetuae remunerationis accendit. Ejusdem quoque numeri vectes ad occidentapraedicat. Unde interroganti ac dicenti, Magister bone, quid boni faciam, ut habeam vitam aeternam? respondit idem magister bonus: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata , et non illi alia, quam legis mandata subdidit. Ipsasque tabulas deaurabis, et fundes eis annulos aureos, per quos vectes tabulata contineant. Tabulae tabernaculi deauratae praefulgent, cum omnis vita, omnis sermo sanctorum praedicatorum lucem praemonstrat sa
Abbreviated transcription (Latin):
impleretur scripturȩ ꝓpħarũ. & apłs petrus de
dũo teftimoniũ ꝓhibens adiecit. & habemꝰ firmiorẽ
ꝓphicũ dm̃ sermone eui bene facttis attendentes. bene
autẽ singulis tabulis bine bases subponunt᷑ ut con¬
sensus ꝓpħice actestationis in oim̃b que apłi dixe
ete & indeclinabilit̾ possit tabula consistere. qr
omĩt euanglici & apłici sermonis in ppħicis litte¬
ris & initiũ p̃signatũ inuenitur & finis. Bene eedẽ

Expanded text:
de Domino testimonium perhibens, adjecit: Et habemus firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis attendentes . Bene autem singulis tabulis binae bases supponuntur, ut consensus propheticae attestationis in omnibus quae apostoli dixercte et indeclinabiliter possit tabula consistere: quia omnis evangelici et apostolici sermonis, in propheticis litteris, et initium praesignatum invenitur et fi
Abbreviated transcription (Latin):
to receptaculũ in se ꝓximoꝵ dilectioni p̃parant. & dui¬
gendis se frib merito pietatis ac deuotionus exhi¬
bent. quasi tabulȩ om̃s tabernacłi in alterutrum
ꝑmcastraturȩ nęxcũ copulant᷑. & qͥdẽ erecto taber¬
nacło ac regłarit̾ ante ordinata compage tabula¬
rũ figura incastrature non cernit̾. qͣnta tam̃ uir¬
tute tabulas fibrm& coadunauerit. ipsa parietis
inconcussi firma stabilitas ostendit. Quia nimirũ
humilitas cordis scõꝵ qua sibi alterutrũ federant᷑
foris hominib uideri ñ potest: s quid intus oꝑet᷑¬
ex ipio scę ȩccłiȩ pacatissimo statu palã hominibꝰ pa¬
tet. Quod autẽ iubet̾ duas in tabulis singulis inca¬
straturas fieri. hoc ẽ. in utroq latere iltaꝵ : dupplicit̾
accipi ꝑfigurã potest. ut & inꝑsꝑis simul atq aa¬
uersis inuolata erga fr̃s iura caritatis seruemus. Q

Expanded text:
to receptaculum in se proximorum dilectioni praeparant, et diligendi se fratribus merito pietatis ac devotionis exhibent, quasi tabulae omnes tabernaculi in alterutrum per incastraturae nexum copulantur: et quidem erecto tabernaculo, ac regulariter ante ordinata compage tabularum, figura incastraturae non cernitur. Quanta tamen virtute tabulas sibimet coadunaverit, ipsa parietis inconcussi firma stabilitas ostendit: quia nimirum humilitas cordis sanctorum, qua sibi alterutrum foederantur, foris hominibus videri non potest, sex ipso sanctae Ecclesiae pacatissimo statu palam omnibus patet. Quod autem jubet duas in tabulis singulis incastraturas fieri, hoc est in utroque latere illarum, dupliciter accipi per figuram potest: ut et in prosperis simul atque adversis
Abbreviated transcription (Latin):
tuus eẽt. qͥ eũ septuagesimo ȩtatis suȩ anno
runt. Recapitulatio itaq ista si aduertat᷑ in seri¬
pturis. multas questiones soluit quȩ in solubi¬
expositionẽ ꝑ eandẽ recapitulationẽ factã. Quãqͣ
& alit̾ ista questio aqͥbusdã soluatur: ex illo cõ¬
putari annos etatis abrahȩ ex quo liberatꝰ ẽ. de
igne chaldeoꝵ in quẽ missus ẽ. ut arder&. qđ¬
in scripturis scis ñ legit᷑ : iudaica tam̃ narratio¬
ne traditur. Potest & sic solui qm̃ scriptura quȩ

Expanded text:
tuus esset, qui eum septuagesimo aetatis suae anno runt. recapitulatio itaque ista, si aduertatur in scripturis, multas quaestiones soluit, quae indissolubiexpositionem per eandem recapitulationem factam. Quamquam et aliter ista quaestio a quibusdam soluatur: ex illo conputari annos aetatis Abrae, ex quo liberatus est de igne Chaldaeorum, in quem missus ut arderet, qin scripturis non legitur, iudaica tamen narratione traditur. potest et sic solui, quoniam scriptura, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ & similitudinẽ nram.
Et iterũ fec̃ ds̃ hominẽ ad imaginẽ & similitudi¬
nẽ suã. ut trintas in ꝑsonis. imitas in potentia
eẽ. credatur. Siquis querit in qua familia lingua
hebrei dicti sunt in ea parte hominũ in qua dĩ por¬
tio ꝑmansit. in qua & oepc̃ nasciturus erat. Oportu¬
it enĩ ut in ea lingua salus mundo pͥmo p̾dicaretur.
titulus in cruce saluatoris seriptus hanc eẽ. omĩũ
limguarũ pͥmã. Itẽ si quẽ mou& hoc qđ scriptũ ẽ.
in suꝑiorib. reqͥeuit ds̃ die septimo ab omib oꝑib
fuis uide subito apparer&. tanta diuersitas lingua¬
Irũ. cognoscat non in hac diuisione linguarũ nouum
quid condere creatorẽ. s discendi modos & formas
in duersis loquelarũ generib diuisit. Unde easdẽ
sil abaiᷤᷤ & eiusdẽ potestatis litteras. alit̃ conunctas
in diuersas inuenimꝰ gentiũ linguis. Sepe etiã eadẽ
nomina uł uerba aliud significantia in alia lingua

Expanded text:
udinem nostram, et iterum: Fecit Dominus hominem ad similitudinem suam, ut Trinitas in personis, et unitas in potentia esse credatur. Si quis quaerit in qua familia illa peHebraei dicti sunt, in ea parte hominum qua Dei portio permansit, in qua et Christus nasciturus erat. Oportuit enim ut in ea lingua salus mundo praedicaretur prim quoque titulus in cruce Salvatoris scriptus, hanc esse omnium linguarum primam. Item si quem movet hoc quod scriptum est in superioribus: Requievit Deus die septimo ab omnibus operibus suis , unde subito tanta appareret diversitas linguarum, ut cognoscat non in hac divisione linguarum novum quid condere Creatorem, sed dicendi modos et formas in diversis loquelarum generibus divisit. Unde easdem syllabas, et ejusdem potestatis litteras, aliter conjunctas in diversis invenimus gentium linguis. Saepe etiam et eadem nomina vel verba aliud quidem significantia in alia lingua, atque
Abbreviated transcription (Latin):
distributi eent scd̾m trib & scđ̾m gentes. & scđ̾m
linguas suas. nͥ qr ꝑ recapitulationẽ pꝰea cõmemo¬
rat qđ prius erat : s obscuritatẽ facit qđ eo ge¬
nere loquutionis contexit ista quasi narratio de
his que p̾ea facta sunt consequatur. Cu̾q ꝓfi¬
eiscerent᷑ de oriente. inuenerunt campũ in terra
sennaar. & in eo habitauerunt. Bixitq alter ad ꝓ

Expanded text:
m linguas suas; nisi quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat? sed obscuritatem facit, quod eo genere locutionis contexit ista, quasi narratio de his quae postea facta sunt consequatur. Cumque proficiscerentur de Oriente, invenerunt campum in terra Senna
Abbreviated transcription (Latin):
ninuie & plateus eius. & messaum genuit ludi.
& anamim. & laabĩ. & neptium. & phetusim. &
chestum. de quib egressi sunt philistum. & app¬
turim. exceptis laabim. ex qͥb libies p̃terea no¬
minati sunt. qͥ pͥus futhei uocabant᷑. & cesiuin
qͥ deinceps philistim appellati sunt quos nos cor¬
rupte palestinos dicimus. Cetere sex gentes ig¬
ad obliuionẽ p̾titoꝵ nominũ ꝑuenłre. Posseder̃t

Expanded text:
it Ludim, et Anamim, et Balaabim, Neptuim, et Petrusim, et Chasluim; de quibus egressi sunt Philistiim et Capturim. Exceptis Labaim; a quibus Libyes postea vocati sunt, qui prius Phuthaei vocabantur; et Chasluim, qui deinceps Philistiim appellati sunt, quos nos corrupte Palaestinos dicimus; caeterae sex gentes igad oblivionem praeteritorum nominum pervenerunt. Possede
Abbreviated transcription (Latin):
pes ꝑsidis. De assur iã dictũ ẽ. qđ niniuen urbẽ
condiderit. Arfaxat: a quo chaldei. Ludi: a qͦ lidia.
Aram aquo siri. quoꝵ metropolis ẽ. damascꝰ. filii a¬
rã .us. & ul. & gether. & mesus traconitidis. et
damasci conditor: & int̾ palestinã. & coelẽ firiam
usitidẽ transtulerunt. Ui. a qͦ armeni. Gether. a qͦ
qͦ hebrei iectan geñ elmodat. & salech. : asarmoth.
iare. & adurã. & ural. & decla. & eba. & abimahel. saba

Expanded text:
pium Persidis. De Assur ante jam dictum est, quod Ninum urbem pium Persidis. De Assur ante jam dictum est, quod Ninum urbem condiderit. Arphaxad, a quo Chaldaei. Ludim, a quo Lydia. Aram, a quo Syri, quorum metropolis est Damascus. Filii Aram, Us et Hul, et Gether et Mes. Us, Trachonitidis et Damasci conditor, inter Palaestinam et CoelesyrUsitidem, transtulerunt Hul, a quo Armenii. Gether, a quo ectan qui Iectan genuit Helmodad et Saleph et Asarmoth Iare et Aduram et Uzal Decla et Ebal et Abimahel Saba