comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis facultatib  ꝙ cinitas erat exigna et in¬
firma celi̾ter quod habuerunt: cõsupserut.
Sũma cum difficultate rei frumentarie affec¬
to erẽcitu. tenuitate boior ũ negͥligencia hedu.¬
orum incendiis edificiorũ usq eo ut com¬
plures dies frumento milites carnerĩt. et
pecore ex lunginquiorib bicis adicto extre¬
mam famem sustentarent. Nulla tñ box ẽ
hus bictoriis indigna. Quĩetiam cesar cũ
in opẽre singulas legiones appellaret: et si a¬
c̾bius inopiam ferrent: se dimissurũ oppug¬
nationem diceret. uniu̾si ab eo ne id sace̾t᷑
petebant. Sic se complures annos illo imye¬
rante meruisse ut nullam ignominiam
acciperent. nus ꝙͣ incepta re discede̾nt. Hoc se
ignomimie laturos loco si inctam oppugna.¬
tionem reliquissent. Prestare omĩs perferre
acbitates. ꝓͣ non tiuib romanis ⁊ ui genabi
yfidia gallorũ int̾issent iurẽtarent. Hec ei¬
dem centuriomb tribumsq militũ man¬

Expanded text:
nis facultatibus, quod civitas erat exigua et innis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox esuperioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum man
Abbreviated transcription (Latin):
data unũ lit̃ et pangustũ aditũ. Datur pe¬
tentib uemia dissuadente p̾mu ẜcingetori¬
Uercingetorix minorib ad cesarem itmeri¬
bus sub sequitur. et locum castris deligit
paludib silisq munitũ al auarico lõge
milia passim̃ xui. Ihi ꝑ certos exphoratõres
In singula diei tempora. quę ad auaricũ age¬
rentur cognoscebat. et quid fieri uellet ii¬
perabat. Omĩs nostras pabulationes frumẽ¬
tationesqr obsernabat. Dispersos eũ longuis
necessario ꝓced̾ent: adorielatur.magnoq
incõmodo afficiekat. et si quantũ ratione ꝑ¬
uideri poterat al nr̃is occur rebatur. ut ĩcertis
temporib du̾sisq itmerib iretur. Castris
angustũ habekat: aggerem apparare bmeas
agere turres duas constituere cepit. nam
tircũ uallaye loci natura ꝓhibebat. De re fuu¬
mentaria boios atq heduos adhortarinon
destitit. Quorum altiꝰ ꝙ nullo studio age¬
hant non multũ adiuualant. dñ nõ ina¬

Expanded text:
data unum habeat et perangustum aditum. Datur pedata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo VercingetoriVercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non mag
Abbreviated transcription (Latin):
tea ea oppida meendi oportere: q̃ nõ muni¬
tione aut loci natura. ah oĩ sine ꝑiculo tu¬
ta. Neu sui sint ad detrandam miliciam
receptacula. nen romanis ꝓposira ad copi¬
am cõmeatus predamq toͬllendam. Hec
si grauia. ant ac̃ba uideantur. multo g
uius illa estimare. liberos cõnges in
seruitutem abstrahi. ipõ int̾fici. que sit
necesse accidere uictis. Onñ consensu sẽ
tençia ꝓbata uno die ampliꝰ bigiti ur¬
bes biturigũ incendut. Hoc idem̃ in reli¬
quis cuntãtib in omĩb partib incendia
conspicĩtur. Que si magno cũ dolore
raturos confidebant. Dicebatur de aua¬
rico in coĩ consilio incendi plac̾e̾t an de¬
fendi. Procumbũt omib gallis ad pedes
bituriges. ne pulch̾rimam prope tocuis
gallie urbem q̃ p̃sidio et ornamento sit ci¬
uitati sius manib succend̾ẽ cogerentur.
facile se loci natura defensuros dicũt. ꝙ ꝓ
pe ex omĩl partib flumiẽ et palude cirtun¬

Expanded text:
eterea oppida incendi oportere, quae non munieterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore raturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circum
Abbreviated transcription (Latin):
redacturũ confidebat. Uercingetorix tot ĩ
acceptis: suos ad consiliũ cõuocat. Docet lõ¬
ere alia ratione ẽẽ bellum gerendũ atq ante¬
ea gestũ sit. Omĩb modis huic rei seudẽdꝰ
ut pabulatione. aut cõmeatu romam phi¬
beantur. Io facile eẽ ꝓ equitatu ipĩ hal im¬
dent et ꝙ anni tpẽ subleuentur. pabulũ se¬
cari non posse. necessario dispsos hostes ex
edificiis petere. Hos om̃s quotidie ab equi¬
tib diripi posse. Pretra salutis cã rei fami¬
liaris cõmoda negligenda. bicos atq edificia
Incendi oportere. Hoc spacio ad boios quoq
Ysus quo pabulandi cansa adire possebe¬
deantur. Harum ipis uerum copiam sur¬
pet̾e ꝙ. quorum in simb bellum geratur
eoriim opib subleuentur. Romanos aut
Inopiam non laturor aut magno ꝑiculo
longiꝰ al castris processuros. neq ĩt̾ei lẽ
ip̃o ne int̾ficiant impedimentis ne exuãt.
muib amissis bellum geri nõ possit. Pri¬

Expanded text:
redacturum confidebat. Vercingetorix tot conredacturum confidebat. Vercingetorix tot coni, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Pra
Abbreviated transcription (Latin):
oppĩdim conspererũt. atqz in spem auxilii
uenerunt. clamore sublato. ai ma caperepor¬
tas claudere murũ complere ceperunt.
Centuriones in oppido cum ex significatoe
galloꝵ noui aliquid al his miri cõsilii ĩ¬
tellexissent. gladiis districtis portas occupi¬
uerunt suosi om̃s incolumes receperunt.
equestre cõmictit. Laborantib iam suir
qmanos equites circit cece. sũmictit. qz
alinicio hrẽ secum instituerat. Corũ impe¬
tum galli sustin̾e non potuerũt. at.s in
fugam cõietti multis amissis sese ad agmen
receperũt. Suibz profligatis rursus op¬
pidam ꝑt̾riti cõp̃hensos eos quorũ opera
plelem concitatam eristimaliĩt ad cesarẽ
pduxerũt. seq ei dediderũt. Quib confectis
cesar ad oppidũ auaricũ quod erat maxim
munitissimũq in finib bituricũ atq agri
fertilissima regione profectus est. ꝙ. eo op¬
pido recepto ciũitatem .i. iturigũ se ĩ ptatem

Expanded text:
oppidani conspexerunt atque in spem auxili oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
mediam noctem ex oppido silencio egressi
flumen transire ceperũt. Quare per ex¬
ploratores nũciata cesari: legiones. quas
expeditas esse iusserat portis incensis intro¬
mictit. atq oppido potitur. perpaucis ex ho¬
sciũ mͬo desideratis quin cũcti caperentur.
ꝙ pontis atqz itinerum anustie multitu¬
dinis fugam int̾cluserant oppidũ diruit
atq incendit. predam militib donat. exc̾¬
citum ligerim traducit. atq in hiturigũ
fines peruenit. uertingetorix ubi de cesa-
quo ex oppido cũ legati ad eum uenissent.
oratũ ut sibi ignosceret: sueq uite cõsułẽt.
ut celi̾tate res aliquas confic̾et qua pleraq
erat consecutus. arma conferri equos ꝓdu¬
ci obsides dariiubet. Parte iam obsidimi
tradita cum reliqua ad mĩstraretur. cen¬
turionib et raucis militib intromissis
qui arma iumentaq conq̾rerent: aquita¬
tus hosuũ procul uisus est qui agmen uer¬
cingetongis añcesserat. Quem simul atz

Expanded text:
mediam noctem silentio ex oppido egressi mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de CaesaQuo ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque
Abbreviated transcription (Latin):
pedimentis toniꝰ exc̃citus relictis ad boios ꝓ¬
siciscitur. Alt̾o die cum ad oppidũ senonum
uellaudunũ uenisset. ne quem post se hosiem
relinq̃ret: quo expeditiore refrumentarial
teretur oppugnare instituit. Idq biduo cir¬
cũuallauit. Tertio die missis ex opido lega¬
tis de deditione arma conferri. Iumentã pro¬
duci sexcentos obsides dari iussit. Ea qui cõ¬
u faceret gẽnabũ. carnutũ ꝓficiscit᷑ qui
tũ p̾mo allato nũcio de oppugnatione uel¬
lauduni cum longiq eam rẽm ductum iri
existimarent. p̃sidiũ gẽnabi tuendi causa
quod in eo micterent compabant. Huc bi¬
duo perurnt. castris ante oppidũ positis
dici tpe exclusõ ĩposterũ oppugnationem
differt. queq ad eam rem usui sint: militi¬
bus imperat. Et  ꝓ oppidũ genabũ pone flu¬
minis ligeris continelit ueritus ne noctu
ex oppido profugerent. duas legiones ĩar¬
mis excubare subet. Gẽnabenses panlo añ

Expanded text:
pedimentis totius exercitus relictis ad Boios ppedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui con faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
ãnũciari posset. Hac re cognnta. Bcĩqͥetoris
rursus in bituriges exc̾citũ reducit. Aiq
inde profectus gorgobmnã boiorum oppidũ
quos ibi helnetito p̃lio uictor cesar colloca¬
uerat: heduusq actribuerat oppugnare ĩsti¬
tuit. Magnam h res cesari difficultatem
ad consiliũ capiendũ afferebat. Si reliquã
partem hiemis uno loco legiones continet.
ne stipendiariis heduorũ op̃pugnatis cunta
allia deficeret. ꝙ. nullũ amicis in eo p̃sidiũ
uide̾tur positũ esse. di maturiꝰ ex hib̾ms
educeret. ne ab re frumentaria duriq sub¬
nectionib laboraret. Prestare tñ uisũ est.
om̃s difficultates ꝓpeti. ꝙͣ tanta contume¬
lia accepta oniĩ suorũ bobĩtates alienare.
Itaq cohortatus heduos de supportando
cõmectu. p̃ictit ad boios qui de suo ad¬
uentu doceant. hortenturq ut in fide ma¬
neant. atq hostuĩ imyetũ magno . nõ sus¬

Expanded text:
nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide mant atque hostium impetum magno animo sus
Abbreviated transcription (Latin):
consulat. ne uẽ ab hostib diripiãt᷑ p̃scitĩ
cum bideat omẽ ad se bellũ transiatũ. Qͦꝵ
ille p̃cib ꝑmotus: castra ex hiturigilus
monet per aruernos sus. At cesar biduũ
in his locis moratussꝙ hec de Beigetorige
U su bentura opinone ꝑcepat pro causa sup¬
plementi equitatusq cogendi ab exc̾citu dis¬
cedit. Brulum adolescentem. his copiis p̃¬
fecit. Hunc monet: ut in õs partes eqnites
I litissime ꝑuagentur. daturũ se oꝑam ne
Iongis triduo a castris absit. His consni¬
tutis rebus siꝵ mopmãtib ꝙͣ maximis
potest itmerib uienniam per ueĩt. Ibinactii
recentem equitatũ quem multis ante dieb
eo p̃miseratꝰ neqr diurno neq noct̾no itin̾e
memislo per fines heduorũ in lingonee cõ¬
tendit. ubi due legiones hiemabat. Ut si
quid eciam de sua salute ab hediuis miret᷑
concili celitate p̃curre̾t. Eo cum pnenisset.
ad reliquas legiones mirtit. priusq om̃o
in bnũ locũ cogit: ꝙͣ de eiq aduenti aru̾ms

Expanded text:
consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Ipe mitaliam profectus est.
Marcellũ consulem duas legiones ad se
remissas q̃ ex senatus ꝯsulto debereut ad
parthicũ beliũ duci G pompeio traditas
atq in italia retentas̾ esse. Noc facto ꝙrẜ̃
nuilli erat dubiũ qͥdnã cõtra cesarẽ paret᷑.
tñ cesar oĩa pacienda eẽ statuit: quoãd sibi
spos aliqua relinque̾tur iure potiꝰ discep¬
tãti .sͣ belli gerendi contendenti

Expanded text:
rentur. Ipse in Italiam profectus est.rentur. Ipse in Italiam profectus est.Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerendi. Contendi
Abbreviated transcription (Latin):
cogi posset senatus id probare quod ipẽ con¬
scitusset. fit deinde senatus consiluĩ: ut.id
bellum pirticũ legio una a G. pompeo. il¬
tera a S. cesare mictẽtur. neqz obstare
due legiones uni detrahũt᷑ Nam ꝯ pom¬
peius legionem p̾mã quad ad cesarem mise¬
rat confectam ex delectu pronĩcie cesari-
eam tanꝙͣ ex suo mũo dedit. Cesar tñ cum
de uoluntate mĩme dubiũ esset adu̾sarioꝵ
suorũ pompeio legionem remisit. ex suo
noiẽ intãdecimam squam in gallia cit̾iore
habuerat ey senatus consulto iubet tradi
In eiꝰ locum t̾ciãdeciãm legionem in italia
mictit q̃ p̃sidia tueretur. ey quib p̃sidiis
quinta decima deducebatur. Ipẽ ex exc̃citu
distribuit hibna. Tiebomũ cũ legionib
quatuorin belgis collocat. H. fabiũ cũ
totidem in heduos deducit. Sic em̃ eristi¬
mal.it entissimã fore galtiam. si belge
quorũ maximia Utus. hedui Iuorum
anitoritas sũma esset exc̾citibi. contine¬

Expanded text:
cogi posset senatus id probare, quod ipsi concogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar tamen, cum de voluntate minime dubium esset adversariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo nomine quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eius locum tertiam decimam legionem in Italiam mittit quae praesidia tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exercitibus contine
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendauerat sac̾docii petitionẽ. Contende¬
bat eñ grã cũ libent pro hoiẽ sibi cõm̃ctis¬
simo quem paulo ante p̃miserat ad petitio¬
nem. tum acrit̾ acrit contra factionem
et potenciã pancoꝵ qui M. antonii reput¬
sa cesaris decentis gram cõuelle cupiebãt.
Hũc etsi angurem p̾us factũ ꝙͣ italiam
actingeret in itmnere audirat: tñ nor minꝰꝰ¬
sibi iustam cãm muncipia et colomas a¬
deundi existimauit. Ut his grãs ageret
ꝙ frequenciã atq officiũ suũ antomio p̃stitis¬
sent. Simulq se et honorẽ suũ lequẽtis ãni
cõmendires propt̾ea ꝙ insolent adu̾sarii
siu gliarentur᷑ lentulũ et s marcellũ con¬
sules creatos. qui omẽm honorem et digni¬
tatem cesaris spoliarent. ereptũ sergio
galbe consulatũ cum his insto plus guã
Iuffiagusq ualmsset: ꝓ sibi conuĩctus et
familiaritate et consuetudiẽ legatioĩs cẽt.¬
quo maiores sperarent necessitates quibus

Expanded text:
commendaverat sacerdoti petitionem. Contendecommendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis equo maiores pararent necessitates, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
iusto nasci timore: ueniam petendi dedit.
obsides accepit. Scio cesarem singulor
annorum singulos cõmentarios cõfecisse.
quod ego non cxistimaui michi eẽ faciendũ.
propt̾ea ꝙ insequens inꝰ tibi paulo c. mar
belgis hiemaret: unũ illũ ꝓpositũ hẽbat.
continere in aĩcicia ciuitates. nullam spem
uit causam dare amarũ. Nichil em̃ min ꝯ
uolebat. ꝙͣ sub discessu sua necessitatẽ sibi
aliquani impom beltigerendi. ne cũ exc̃citũ
deduncturus esset: bellum aliquod relĩqu̾etur.
quod oĩs gallia libent̾ sine pñti ꝑiculo susci¬
peret. Itaq honorifice ciuitates appellando
p̾ncipes maximis p̃miis afficiendo nulla
onera inngendo defessam tot adu̾sis preliis
galliam conditione parendi meliore. facile
in pace continuit. Ipẽ hib̾nis ꝑactis contra
consuctudinem in italiam ꝓͣmaxrimis itine¬
rib est profectus. ut municipia et colonias
appellaret. Quib M. antonii q̃storis su

Expanded text:
iusto nasci timore, veniam petenti dedit, iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo C. MarcBelgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui,
Abbreviated transcription (Latin):
sitam paterentur ĩpiita. Conu̾soqz eqno
se a cetis in cantiꝰ ꝑmictit in p̃fectũ. Faciuĩt
hͦidem om̃s eiꝰ ẽquites. paucosq nr̃os con¬
u̾tunt atq insequũtur. Cõmiꝰ incensũ
calcarib equũi aduĩgit equo quadrati. lan¬
ceaq infesta. magnĩs uirib mediũ fem᷑
traicit uoluceni. p̃fecto unlnenito non du¬
bitant nr̃i resistere. et conu̾sis equis hos¬
tem pellere. Suod ubi accidit: complures
hosciũ magno nrõꝵ impetu ꝑculsi uulne¬
rantur. ac ptim in fugaꝓterũt᷑. partim ĩt¬
cipiũtur. Quod ubi malũ dux equi uelo¬
ab eo unlneratus p̃fectus ut uite ꝑiculũ
aditurꝰ uidẽtur: refertur ĩ castra. Cõmiq
antem siue expiato suo dolore siue magna
parte amissa suorũ legatos ad antonium
mictit. seq et ibi futuꝵ ubi p̃scripserit
et ea facturũ q̃ imperarit obsidis pirmat.
Unũ illud orat: ut timori suo concedatur.
ne in conspectũ ueniat cuius ꝓͣ romani. Ciuꝰ
posculationem cum iudicaret antomꝰ ab

Expanded text:
terentur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum dux equi veloeratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab
Abbreviated transcription (Latin):
di̾sis in lotis plures consilia ĩiissent exẽplo
supplici det̾rendos aliquos existimauit: Itaq
om̃ib qui arma tulerant manꝰ prescidit.
uitamq concessit. quo testantior eẽt pena
imipioboꝵ. Diapres quem captum ẽẽ a cãmo
docui sine indignitate et dolore uoniculoꝵ sine
timore gramioris supplicii paucis dieb cibo
se abstinuit. at q ita int̾iit Eodem temye
lucteriꝰ quem profugisse ex prelio sersin
cũ in potestatem uemisset epasnacti iru̾m̃
crebro em̃ mutandis locis multorũ sider
se cõmictebat: ꝙ nus ꝓͣ diuciꝰ sine ꝑiculo
õmoraturus uidebitur cñ sibi cõsciꝰ eẽt¬

Expanded text:
diversis in locis plures consilia inissent, exemplo diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius e
Abbreviated transcription (Latin):
partib cohortes montem ascendere et simu¬
latione memũ occupandorũ clamorem budiq
Iubet tollere. Quo facto ꝑtriti oprauti cum
quid agc̃tur in locis reliquis eẽnt suspensi re¬
nocañt ib impugnandis oꝑib armatos mu¬
risq disponũt. Ita nrĩ fine p̃lii facto celerit̾
opera flãma comphensa ꝑtim rescingunt
ꝓtim mt̾scindũt. Cum ytmacit resiscerent
oppidim magna etiam paree annisa sin
suorũ in sentencia ꝑmanelunt. Ad poscmũ
cuntulis uene fontis inẽcisse sunt itq iu̾se.
Quo facto repente pennis exaruit fons. tã¬
tamq actulit oppid ims silutis desperationẽ
ut id non homñ consilio sed deorũ uolũtate
factum putarent. Itaqz se necessitate coacti
tradiderũt. Cesir cum suam lenitatem cogni¬
tam om̃ib sciret: nes uere̾tur ne quid cru¬
delitite nature uide̾tiu asꝑiꝰ fecishȩ: nes eri¬
tũ consiliorũ suoꝵ. nãdũteret. sedtali ratoẽ

Expanded text:
partibus cohortes montem ascendere et simupartibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magnsuorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione
Abbreviated transcription (Latin):
latorũ. Uti ͫ qͣiudem q̃ menib equaret. Ieĩ
nullis oꝑib estici pot̾at: sed q̃ supire fontis
fascigiũ posset. Ex ea cum tela tormentis
lacerentur ad id fontis aditũ. nec sine piclo
possent aquari oppidam: nõ tm̃ peccori atse
iumenta ses eciam magna multitudo hostiũ siti¬
ibi consumebatur. Suo malo ꝑnr iti oppida¬
ni scupas seuo pice scindutis cõplene eas
ardentes in oꝑa ꝑ uolunt̃. Eodem tpẽ at̾rime
p̃liantur. ut ab incendio restrĩgendo dimi¬
cationis ꝑiculo det̾reint romanos. magna
repente in ipĩs opibr flãma extitie. Quccuq̃
em̃ ꝑ locũ p̃cipitem missa erãt: eabineis e
aggere suppressa comp̃hendebãt id ipm̃ quo
slio locoq minuo p̃mebantur: eñ omnĩa for¬
tissimo susemelant nõ. Res enĩ gerelatur ex
excelso loco et in conspectu exẽcitus nr̃ima¬
Inusqr utrĩq clamor oriehatur. It a .iiis.i
plures suos uulnerari uideret ex oĩb onidi

Expanded text:
latorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim latorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod li locoque iniquo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque plures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi
Abbreviated transcription (Latin):
facillimos descensus collocatis aqua fliũs
ꝓhibetat oppidanos. Suorum oĩs postei
multieudo aqnatorũ unũ i locũ cõuemie¬
bat sub ipi oppidi murũ. Uhi magnus fos
aque prorumpebat. ab ea parte ĩ fere pedũ
t̾centorũ int̾uallo fiumĩs e̾cuitu bacabat
Hoc fonte prohiberi posse oppidanos ã opta¬
rent reliqui cesar unꝯ uidet regione eius bi¬
neas agere adu̾sum mõtem/ et aggerem ĩ stu¬
ere cepit: magno cũ labore et cõtinua dimi¬
catione. Oppĩdam enĩ loco suꝑiore decuri ut.
et eminꝰ sine ꝑiculo p̃liantur. multosq
ꝑtinacit᷑ succẽdentes uulnerant. Non detren¬
tur tñ milites nr̃i uineas proferre etlabo.¬
re atq oꝑib locorum uincere difticultates
Codem tempore cuniculos tectos adbincas
ntunt. et caput fontis quod genꝙ operis
sine ullo ꝑiculo sine suspitione hostiũ face
licebat. Extrintur agger in altitu dinem pe¬
dum sex. Collocatur in eo turris x. talu.¬

Expanded text:
facillimos descensus collocatis aqua fluminis facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turris decem tabu
Abbreviated transcription (Latin):
itmnerib subsequeretur. Ipc cũ oĩ equititu
.p rotiut celerrime ad cãmũ contendł Cũ
contra expectationem oñ cesar uexellodu¬
nũ uemisset. oppidũq orib claustĩ ammid¬
u̾teret: neq al oppugnatione recedi uideret
Ulla conditione possẽ ant᷑ copia frumẽti ha¬
liundare oppidanos ex ꝑrofugis cognouisset.
aqua ꝓhibere hoscem cepit. Flumen ĩfimã
Uallem duudebat ĩ pene totũ montem cige¬
bait. In quo positũ erat p̃ruptũ undiq oppi¬
dñ uexellodimũ. hoc au̾tere loci natura pro¬
hibebat. In infimis enĩ sic radicib montis
ferebatur ut nullam in partem depressis
fossis derinari posset. Erataut oppidani
ditficilis et p̃ruptus io descensus. Ut ꝓhibẽ¬
tib nrĩs sine uulm̾b ac ꝑiculo bite neq
adire flumen nas arduo se recipe possent
ascensi. Qua difticultate corum coginta.
cesar sagictariis. funditoribusq dispoĩtis
tormentis etiam quibusdam lucis contra

Expanded text:
itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra
Abbreviated transcription (Latin):
ad sipliciũ dẽpoposcit. Sin et siñe cimb
quidem sius se cõmictebat. tñ celerit omñ
cura ĩsitus in castra ꝑducitur. Cogitur in
eri suppliciũ cesar contra suam nãm contur¬
su marimo nilitũ qui omĩa ꝑicla et det̾mẽ¬
ta belti a gutuatro accepta referebãt. Adeo
ut ꝟbibus ex innãtum corpus securi feri¬
r.tur. Ibi crebris luteris cãmi fit c̾tior: q̃
de drappete et lucterio gesta essent. inoqĩ
consilio ꝑmanerent oppidani. Quorum etsi
pancitatem contnebat. tñ ꝓtinaciã magna
pena afficiendam iudicabat: ne uinu̾sa gallia
nonsibi bires definsse ad resistendũ romams:
sed constanciã putaret. ne ue hͦ exemplo cete̾
cinitates locorum oportimitate frete se bin¬
dicarent in lib̾tatem. Cum oĩb gallis notũ
esse sciret: reliquam eẽ unam estatem sue
ꝓuĩcie quam si sustinere poturssent: nullu
Ultra periculum uererentur Itaq calenũ
legatum qte cũ legiomb reliquit q̃ ustis

Expanded text:
ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis
Abbreviated transcription (Latin):
latrociniis se suosq alebat. Infestisq iti¬
nerib cõmeatus complures qui cõporta¬
bantur in hilnaꝰ romanorũ int̾cipiebat.
Erat actributus antomo p̃fectũ equitum
Caius uolucenꝰ quadratus qui cũ eo hiber¬
naret. Hunc antoniꝰ ad ꝑsequendũ equi¬
tatũ hostiũ mictit. Uolusenꝰ ad eã tutẽ
ĩ singularis erat in eo magnũ odiuĩ cõmis
adĩgebat quo libenciq id faceret quod impe¬
ribatur. Itaq dispositis insidiis sepiꝰ estes
erꝰ aggressus. secunda plia asferetat᷑. No¬
iussime cum uehementiq contenderetur.

Expanded text:
latrociniis se suosque alebat infestisque itilatrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissim
Abbreviated transcription (Latin):
Duas legiones in heduos deduxit. mnorum
in oĩ gallia sũmam eẽ auctoritatem sciekat
Dnas in turones ad fines carnutũ posint.
ĩ om̃em illam regionem cõiũttam occeano
continerent. Duas ueliquas in lemonicum
fimbz noy longe al arunis ne qua pars
gallie uacua ab exccitu eẽt. Pancos dies
uiiset bene meritis p̃iia tribuisset itog¬
nostendi eñ maxiãm facultatem habebat
quali puisq fuisset aĩo in totiꝰ galtie dese¬
ctione. quam suscinnerat fidelitãte atq an¬
xiliis prouĩcie illuꝰ. Confectis ieb ad legio¬
nes in belgiũ se recipit hiematq neme tossanne¬
suo concendisse. Nam cũ antomꝰ ĩ hib̾na
uemisset ciuitasq actrebatũ in officio esset.
cõmnꝰ . qui pͥmo illam uulnerationẽ quã
supra cõmemorauii semyer ad om̃s motui
paratus sius cuubs consuesset᷑ consilia bel¬
li iuerentib auctor. armorũ duxq decsset.
parente romanis ciuitate cum sis eqͥtib

Expanded text:
duas legiones in Aeduos deduxit, quorum duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ersias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennsuo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis cli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
comyluribusq treueris int̾fectis et gnms
qui nullis adu̾sus romanos auxilia denegi¬
bant pͥncipes eorũ uiuos redegit in suam
potestatem. At q in his surũ heduũ qui et
Ututes et generis sũmam nob ilitatẽ habebat
solusq ex hedius ad id tempus ꝑmanserat
in armis. Eare cognita cesar cũ in omibs
partib gallie bene res geri uideret: Iudica¬
ret qz suyiorib esciuis galliam deuictam
subactamq eẽ aquiramam nũꝙͣ adiisset ꝓ
publiũ crassum quadam ex parte deuicisset
cum duab legiomibr in eam partem gfallie
est profectus. utibi extremũ tempus con¬
sumeret estinoꝵ. Quam rem sicuti cetera
celerit᷑ felicit᷑i confecit. Namq õs aquita¬
me ciuitates legates ad cesarem miserut.
obsidesq ei dederunt. D nib rebus hestis
ipẽ equitũ p̃sidiis narbonã profectus est.
exc̃citum per legatos in iub̾na deduxit. Di¬
tuor legiones in belgis collocauit cir̃ .n.
antomo. et h t̾bomo et ꝑ huturo legatis

Expanded text:
compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis itos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis,
Abbreviated transcription (Latin):
Iub et trade. In eius locũ xiii ĩ italiã mictit.¬
ducebatur. Ipe exc̾citur distribuit hiberna
Ctreboniũ cũ legionibus quatuor. In bel¬
gia collocat.c. fabiũ cũ totidem in heduos
deducit. Dic enĩ existimalat tutissiãm fore
galliam. si belge quorũ maxiã uecus. et¬

Expanded text:
iubet tradi. In eius locum tertiam deciducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus,
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ parthicũ duci pompeio traditas. ats
In italia retentas esse. hoc facto quã ꝙ̃ ullĩ
erat dubiũ in arma contra cesarem parra¬¬
rentur: tñ cesar omia patienda eẽ statuit.
quoad sibi spes reliqua relinq̃retur. Iure
potiuis discept andi ꝓ belli gerendi

Expanded text:
bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure tius disceptandi quam belli gerendi
Abbreviated transcription (Latin):
discribuit: His reb confectis in heduos ꝓ¬
ficiscitur. ciuitatem recipit. Eo legati ab ar¬
unis missi q̃ imꝑaret facturos pollicentur.
Imperat magnũ nũm obsidũ. Legiones ĩ
hib̾na mittit. Captinorũ xx. milia circiter

Expanded text:
distribuit. His rebus confectis in Aeduos pdistribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum circiter
Abbreviated transcription (Latin):
intionib reducunt. fit protenꝰ. hac re audita
ex castris gallorũ fuga. ꝙ insi crebris fbsi¬
Iiis ac totiꝰ diei labore milites essent defessi.
om̃s hostiũ copie deleri potuissent. De me¬
dia nocte missus equitatus nomissinĩ. igmẽ
consequitur. magnꝰ nũs capit᷑. atq int̾fi¬
citur. reliqui ex fuga in ciuitates discedũt.
postero die Rcingetorix consilio connocato.
id bellum se suscepisse nõ suarũ necessitatũ
sed coĩs lib̾tatis causa de mõstrat. Et qnĩ sit
fortune cedendũ ad utirãq rem seillis offre.
seu morte sua romanis satisfac̾e seu uiuum
tradere uelint. Mutũtur de his rebus ad ce¬
sarem legati. Iubet arma tradi. principes
ꝓuci. ip̃ẽ in iunitiẽ ꝓ castris consedit.
Eo duces ꝓducũtur. ꝟcingetorix dedit᷑. arma
proicuitur. consernatis heduis.atq aru̾mi
si per eos auitates recuꝑare posset. Ex reliq̾s
caytiuis toto exc̃citu capita singula p̃de noiẽ

Expanded text:
nitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita nitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
adoriri subet. Labienus posuꝙͣ neq aggeres
neq fosse uim hostiũ sustmere potnt: coat¬
tis una yl cohortib quas ex ꝓrimis p̃sidiis
deductas sos obitulit: cesarem per nũcios facit
certiorem quid faciendũ existimet. Accelerat
cesar. ut plio int̾sit. Enis aduentu ex colore
uescitus coginito. quo insigni in pliis uti con-¬
suenerat: turmisꝙ equitũ et cohortibz uisis
quas se sequi insferat. ut de locis superiorib
h ͨ declina et deuera c̾nebantur hostes p̃liũ
cõmictũt u. trĩq clamore sublato. Eycipitur
rursus ex uallo atqz om̃ĩb munitionibus
clamor. Nostri obimisis pilis gladiis rem
gerunt. Rerente pose egum eq̾tatus c̾nitur.
cohortes alie appropinquabant. Hostes terga
Uterut. fugientib equites occurrũt. fit ma-
rem referũtur. Paua ex tanto miͬo se ĩcolumes
in castra recipiut. Conspicati ex oppido cedem
et fugam suorũ desperata saliue. copias a mu¬

Expanded text:
adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magnrem referuntur: pauci ex tanto numero se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a mu
Abbreviated transcription (Latin):
subsidio laborantib mictit. Imperat si sus¬
tinere non possitꝰ deductis cohortib eruptoẽ
pugnaret. Ia insi necessario ne faciat. Ipẽ
adit reliquos. cohortatus ne labori succum¬
bant. oĩum suꝑiorũ dimicationũ si uitum
in ea die atqz hora docet consist̾e. Int̾iores
desperatis campestrib locis ꝓpt̾ magintuᵒ
mumitionũ loca p̃rupta ꝙx ascensu tentãt.
Huc ea que parau̾ant conferũt. multitudiẽ
telorũ ex turrib ꝓpugnantes deebant. Aggere
et cratibz fossas explent. falcib uallũ ac lori¬
cam rescindũt. Mictit p̾mobrntũ adolesiẽtẽ
cum cohortib cesar. post cum aliis gauĩ fabiũ
legatũ. postremo ipe cũ uehemenciꝰ pugna¬
retur. integros subsidio adducit. Rescituto p̃¬
lio ac repulsis hostibi eo quo labienũ miserat.
contendit. Cohortes quatuor ex pynno cascel¬
lo deducit. equitũ partem sequi partem circũ¬
ire extiores munitiones et almte gro hostes

Expanded text:
subsidio laborantibus mittit: imperat, si sussubsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes