comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ negaui: int̾rogatꝰ xp̃m confessꝰ sũ: assatꝰ gr̃as ago.
Ualerianꝰ p̾fectꝰ p̾torii dix̃. Libi st̃ ignes qͦs tu diis pro¬
mittebas: In ipsa hora dicebat beatꝰ laurentiꝰ. O in-¬
sania ur̃a: infelices ñ cognoscitiᷤ. qͥa carbones ur̃i ñ ar-¬
dorẽ s refrigeriũ mͥp̃stant: Et ceꝑunt om̃s qͥ aderãt
mirari: qͣmͦ p̃ceꝑat deciꝰ uiuũ eũ assari. Ille aũ uultu

Expanded text:
ristum confessus sum . assatus| gratias egi Valerianus praefectus dixit. Ibi sunt Ignis quos| diis promittebas . in ipsa hora dicebat beatus laurentius.| O insania uestra infelicis recognuscetis. Quia carbones| uestri non ardorem . sed refrigerium mihi praestant. Et coe| perunt omnes mirare quomodo praeceperat decius ui
Abbreviated transcription (Latin):
beati laurentii: ae cȩpit dicere ad bea¬
tum laurentiũ. Uideo ante te hominẽ. pul¬
cherrimũ stantẽ cũ lintheo: & extergentem
solui eum de catasta: & leuari. Eade hora
rere horam ut eum offerret beato laurentio.
Tunc decius cȩsar cȩpit estuari: & iussit ut
mis ut baptuaret᷑. Et acrepta aqua bene¬
factum: dixit Exhibete eũ cũ fustib Et

Expanded text:
beati laurentii et cepit dicere ad beatum lauren| tium; Video ante te hominem pulcherrimum stantem| cum linteo et extergentem solui eum de catasta . et| leuare; Eadem +ora rere horam ut eam offerret| beato lauren+; Tunc decius cepit estuari . et iussit ut| . ut baptizaretur; Et accepta aqua . benefactum dixit;| Exibete eum cum fustibus; Et
Abbreviated transcription (Latin):
cas p̃lationes in hiare: hos nr̃a tempestate.
uł pͥmos. uł solos extitisse pace cunctoꝵ dix¬
erim. qui sacroꝵ locoꝵ potestate suscepta. ñ¬
mãgis p̃esse uoluerint quã ꝓdesse: nec estu-¬
anti auaritiȩ seruoꝵ dĩ oppressione satisfa¬
cere: uerum ob rẽpentes illis indigentias
ꝓpͥs opib aut penitꝰ excludere. aut tolera¬
bilit̾ temꝑare. Hoc me tacente ubiq t̾rarũ
diu̾se conclamant ȩccłiȩ: hoꝵ deuotione. in¬
comparabili uł rerũ copiis aucte. uł orna¬
m̃toꝵ cõpetentiũ gła notabilit̾ insignitȩ.
Locꝰ id nr uł maxime contestat᷑. qui eoꝵdẽ
multiplicib auctꝰ donariis. ordinabili diui-¬
nitatis ꝓuidentia. huiꝰmodi cȩpit exordio
insigniri:¬

Expanded text:
cas praelationes inhiare: hos nostra tempestate cas praelationes inhiare: hos nostra tempestate vel primos vel solos exstitisse, pace cunctorum dixerim, qui sacrorum locorum suscepta magis praeesse voluerint, quam prodesse; nec astuanti avaritiae servorum Dei oppressione satisfacere, verum obrepentes illis indigentias propriis opibus aut penitus excludere, aut tolerabiliter temperare. Hoc, me tacente, ubique terrarum diversae conclamant Ecclesiae, horum devotione incomparabili, vel rerum copiis auctae, vel ornamentorum competentium gloria notabiliter insignitae. Locus id noster vel maxime contestatur, qui eorumdem multiplicibus auctus donariis, ordinabili Divinitatis providentia hujusmodi coepit exordio insigniri
Abbreviated transcription (Latin):
sissimꝰ. collega regum. & int̾ pͥma Peiꝰ.¬
tes aulicos ad pͥme inclitꝰ: ꝑ id temporis re-¬
gia munificentia maximis. & sua condigniᷤ
nobilitate fulgebat honorib. Comunx illi
erat adelaid nomine. pͥmoꝵ & ipsa nataliũ
pinde titulis głosa: quippe quȩ auita anti-¬
quoꝵ ꝓcerũ oriunda ꝓpagine. splendorem
generis augustissimȩ eqͥperabat stẽminate
dignitatis. Iunxerat hos. tũ coniugii caritas.
tum socialis gr̃a ꝓbitatis: fortunarũ ampli-¬
tudinẽ. religionis in d̾m. moderationis in
scłm cultib exequentes. Mira in ꝑsonis se-¬
cularib offitiositas. ingens deuotio. in expli-¬
cabilis fidei magnitudo: ut difficile iudi¬
care suffic̾es. ut̾ eoꝵ. in religionem ꝓmor. in
piosior appareret. Ita se pietatis certabant
offitiis p̾uenire: tũ fastigio dignitatis. tum
etiam uirtutis emulandȩ studio om̃ib
potiores. Cumq plurimos scł̃ariũ hoc tẽ¬
pore uideas. ambitionis fouendȩ gr̃a eccliasti-¬

Expanded text:
sissimus, collega regum, et inter primates aulicos apprime inclytus, per id temporis regia munificentia maximis, et sua condignis nobilitate fulgebat honoribus. Conjux illi erat Adheleidh nomine, primorum et ipsa natalium perinde titulis gloriosa; quippe quae avita antiquorum procerum oriunda propagine, splendorem generis augustissimae aequiparabat stemmate dignitatis. Junxerat hos cum conjugii charitas, tum socialis gratia probitatis, fortunarum amplitudinem religionis in Deum, moderationis in saeculum cultibus exaequantes. Mira in personis saecularibus officiositas, ingens devotio, inexplicabilis fidei magnitudo; ut difficile judicare sufficeres, uter eorum in religionem pronior, in piosior appareret; ita se pietatis certabant officiis praevenire, cum fastigio dignitatis, tum etiam virtutis aemulandae studio omnibus potiores. 85. Cumque plurimos et saecularium hoc tempore videas ambitionis fovendae gratia ecclesiasti
Abbreviated transcription (Latin):
uor prisca patrũ gesta recolimꝰ.
nosmet ad animos nrõs reduci-
ens potũ. & famelicꝰ panẽ requirit. ita & ego
imploro dñi auxiliũ: ut det mͥ intimi cordis
deuotionẽ. & linguȩ loquendi ꝑitiam: ut ñ¬
mͥ temeritatis reputet᷑ audatia. qͦd imꝑio pa¬
tris sp̾ualis choschini abbatis. uł om̃is con¬

Expanded text:
um prisca patrum recolimus, nosmet ad animos nostros reducimuens potum et famelicus panem quaerit. Ita et ego Domini imploro auxilium, ut det intimi cordis devotionem et linguae loquendi peritiam, non tam temeritatis audacia quam imperio patri sp
Abbreviated transcription (Latin):
Philib̾to conscriptũ ꝑ me habere ualeant.
Sic gͥ pauca de multis carpam quȩ ad ȩdifica-¬
tionem animarũ ꝑtineant: ut nec legenti-¬
b sint onerosa. nec audientib p̾beant fasti-¬
dium. aut deuotis deneget᷑ p̾catio: qͥa uali¬
daẽ ut mors dilectio. Suffitiunt pauca de
multis: qͥa scͥptum est. cui pauca ñ suffi-¬
ciuit. multa non ꝓderunt: Expl ꝓlogus:

Expanded text:
to conscriptum habere valeant. Sicque pauca de multis carpo, quae ad aedificationem animarum pertineant, ut nec legentibus sit onerosa nec audientibus prebeat fastidium aut devotis denegetur precatio, quia valida est ut mors dilectio. Sufficiant pauca de multis, quia scriptum est: Cui pauca non sufficiunt, multa non proderunt. 1. Sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
rebat. Id mire gratũ omĩb: & p̾senti & futurȩ
deuotioni conduxit. Preterea anno dominicȩ.
to. merito suȩ religionis uenerabilis herchen-¬
raus catalaunoꝵ ep̃c. ad cenobiũ sc̃ĩ gernani
ueniens. largitione fratrum reliquias p̃ciosi pa-¬
pȩ & mr̃is urbani optinuit: eisq susceptis. mo¬
nasteriũ in pago ꝑtensi eiꝰ honore construxit.
Quo loco tanta tamq frequentia postmo¬
dum claruere miracła: ut si litteris uniu̾sa
mandarent᷑ suo ꝑ se possent suppeditare uo¬
lumini. Scoꝵ roma delatoꝵ cõmemorationi pau-¬
cis ut puto more gessimus: nunc res exigit
his dilatis uł omissis in reliqua ꝓficissi: Qua¬

Expanded text:
rebat. Id mire gratum omnibus, et praesenti et futurae rebat. Id mire gratum omnibus, et praesenti et futurae devotioni conduxit. Praeterea anno Dominicae e religionis venerabilis Herchenraus, Catalaunorum episcopus, ad coenobium sancti Germani veniens, largitione fratrum reliquias pretiosi papae et martyris Urbani obtinuit; eisque susceptis, monasterium in pago Pertensi ejus honore construxit. Quo loco tanta tamque frequentia postmodum claruere miracula, ut, si litteris universa mandarentur, seu per se possent suppeditare volumini. Sanctorum Roma delatorum commemorationi paucis, ut puto, morem gessimus: nunc res exigit, iis dilatis vel omissis, in reliqua proficisci.
Abbreviated transcription (Latin):
multis locũ expetentib innumera p̾stitere:
cunctis postremo rite supplicantib indubita-¬
ta rerum euidentia. sese exhibuere p̃sentis-¬
simos. Quodq gratũ habeant honesta sibi
in loco deferri seruitia. plurimis exptum
modis: una tantũ eademq ꝑbreui admo-¬
dum relatione constabit. B eati mr̃is tybur-¬
tiĩ anniu̾sariꝰ passionis dies aduenerat: &e pia
fratrum deuotio nocturnis uigiliis officio-¬
sius insistebat. Int̾ hȩc cuidam fr̃m in ora-¬
tione secretiꝰ ꝓcũbenti. atq in diuinȩ contẽ-¬
plationis fastigiũ aliquatenꝰ rapto. se uidendũ
exhibuit ea forme habitudine. ea pulchritu-¬
tu describit᷑. Uisus ẽ autẽ ante loculũ reliqͥa¬
rum suarũ libratis in aera gressib asfistere: &
expansis ad orientẽ manib quarũ una uirgã
ferebat aurra. ꝓ totiꝰ salute ppłi instantiꝰ suppli-¬
care. Is nobis. hoc postmodũ cũ lacrimis refe-¬

Expanded text:
multis locum expetentibus innumera praestitere; multis locum expetentibus innumera praestitere; cunctis postremo rite supplicantibus indubitata rerum evidentia sese exhibuere praesentissimos: quodque gratum habeant, honesta sibi in loco deferri servitia, plurimis expertum modis, una tantum, eademque perbrevi admodum relatione constabit. Beati martyris Tiburtii anniversarius passionis dies advenerat, et pia fratrum devotio nocturnis vigiliis officiosius insistebat. Inter haec cuidam fratrum in oratione secretius procumbenti, atque in divinae contemplationis fastigium aliquatenus rapto, se videndum exhibuit, ea formae habitudine, ea pulchritutu describitur. Visus est autem ante loculum reliquiarum suarum, libratis in aera gressibus, assistere, et expansis ad orientem, manibus, quarum una virgam ferebat auream, pro totius salute populi instantius supplicare. Is nobis hoc postmodum cum lacrymis refe
Abbreviated transcription (Latin):
assidua. indubitant̾ ꝓficua: quantõq per-¬
coldus ex cenobio scĩ iuliani clericꝰ. quarta¬
no incõmodo ꝑ anni fere spacium uexatus:
ad scõs se humilit̾ contulit. Mox fidei do-¬
natꝰ p̾mio: sospitate reddita langorẽ excessit.
Non post multos dies. colonus qͥdam fa¬
miliȩ scĩ serniani. ex rure cui sorgiacus
uocabulũ ẽ. comꝑta uirtutũ fama: eo gres-¬
sũ tendere animũ induxit. Erat sane pa-¬
ralisis uiolentia: totis artub resolutus. E a
nocte. cuiꝰ post tͥduũ ꝓfectionẽ parabat:
dormienti ei uir habitu pontificis speciosa
caniciȩ spectatꝰ apparuit: seq urbanũ con-¬
fessus. ecce inqͥt sanus factꝰ. in comodũ ex¬
cessisti. Uerumptam̃ recte ꝑge qͦ decreueraˢ.
ac ꝓ salute recepta. congrua memento uota
ꝑsoluere. Iubentis edictũ obedientia comẽs
excepit: ꝑgensq ut imperatũ erat. qͦd secũ
actum fuerat palam explicuit. Exinde

Expanded text:
assidua, indubitanter proficua, quantoque perassidua, indubitanter proficua, quantoque percoldus, ex coenobio sancti Juliani clericus, quartano incommodo per anni fere spatium vexatus, ad sanctos se humiliter contulit. Mox fidei donatus praemio, sospitate reddita, languorem excessit. Non post multos dies, colonus quidam familiae sancti Germani, ex rure, cui Sorgiacus vocabulum est, comperta virtutum fama, eo gressum tendere animum induxit. Erat sane paralysis violenta totis artubus resolutus. Ea nocte, cujus postridie profectionem parabat, dormienti ei vir, habitu pontificis, speciosa canitie spectatus, apparuit; seque Urbanum confessus: Ecce, inquit, sanus factus, incommodum excessisti; verumtamen recta perge, quo decreveras, ac pro salute recepta congrua memento vota persolvere. Jubentis edictum obedientia comes excepit, pergensque, ut imperatum erat, quod secum actum fuerat, palam explicuit. 116. Exin
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ pignora collocarunt. Puella fere duo-¬
denniᷤ aduenerat: quã deformitate dampna-¬
bili. colli ceruicisq contractio. humerum cõ-¬
plexa turpabat. Iȩc ꝑuigilem in ȩccłia no-¬
ctem ducens: & p̃optatȩ saluti & absolute
pulchritudini restituta. celum ipsum uotiᷤ
& laudibus onerabat. Auctores benefitii
auctisiodoꝵ ꝓsecuta: salutarib obsequiis
integrũ exegit annũ. In uilla pompeia
nocturnȩ stationis excubias ꝑegerunt.
Puer bene natꝰ herimb̾tꝰ nomine: imma¬
ni febriũ torquebatur accessu. Delatus a
parentib. incõmodũ exuit: robustȩ sospita¬
tis optantib gaudia cumulauit. De celebͥ¬
autisiodori parabat᷑ exceptio. Quo tandem
pͥdie kalendarũ nouembriũ ꝑuenerunt:
multa gła ingenti pompa. in explicabili re¬
rum p̾stantia. Creuerunt ex eo miracula.
uisibilit̾ corporalia. inuisibilit̾ spualia: qͦ ꝙ
magis subtilia. eo magis utilia: in desinent̾

Expanded text:
sanctorum pignora collocarunt. Puella fere duosanctorum pignora collocarunt. Puella fere duodennis advenerat, quam deformitate damnabili colli cervicisque contractio humerum complexa turpabat. Haec pervigilem in ecclesia noctem ducens, et praeoptatae saluti et absolutae pulchritudini restituta, coelum ipsum votis et laudibus onerabat. Auctores beneficii Antissiodorum prosecuta, salutaribus obsequiis integrum exegit annum. In villam, Pompeinocturnae stationis excubias peregerunt. Puer bene natus, Herimbertus nomine, immani febrium torquebatur accessu: delatus a parentibus, incommodum exuit; robustae sospitatis optantibus gaudium cumulavit. 115. Isiodori parabatur exceptio; quo tandem pridie Kalendarum Novembrium pervenerunt, multa gloria, ingenti pompa, inexplicabili rerum praestantia. Creverunt ex eo miracula visibiliter corporalia, invisibiliter spiritualia, quo magis subtilia, eo magis utilia, indesinenter
Abbreviated transcription (Latin):
dum uocis conceꝑe canorẽ: ꝓmptaq u̾boꝵ
affluentia. diuturni dampna silentii com-¬
pensarunt. Sic concessum beneficiũ exerci-¬
tio sermonis exaggerans: ararim usq prose-¬
cuta ẽ. misertũ sui plasmatis & affectu & uo-¬
cib collaudans dm. Hinc illis pagum osca¬
ren. supermeantib: puella infans honesto lo-¬
co nata. quȩ & ipsa cognati patiebat᷑ detri-¬
menta filentii: de sinu nutricis exiliens cur¬
su rapidissimo ad scõs uenit. Amplexoq
feretro: suos adẽẽ dños etiam atq etiam
in explebilis inclamabat. Sic linguȩ uincło
resoluto: laudes aggerans laudib. ad castiũ
usq diuionẽ comes indiuidua ꝑduraint
Pater eiꝰ & mat̾: iter agentib postmodũ
cõpetentia itineri munera destinarunt:
Alisiensem post hȩc ꝑtranseuntes pagũ: in
uilla quȩ fanum dicitur. noctem exigendã
decreuerunt. Eccłia eiꝰ loci: beati Gernran
sollempnis constat nomine. In hac p̃ciosa

Expanded text:
dum vocis cepere canorem, promptaque verborum dum vocis cepere canorem, promptaque verborum affluentia diuturni damna silentii compensarunt. Sic concessum beneficium exercitio sermonis exaggerans, Ararim usque prosecuta est, misertum sui plasmatis et affectu et vocibus collaudans Deum. 114. Hinc illis pagum Oscarensem permeantibus, puella infans, honesto loco nata, quae et ipsa cognati patiebatur detrimenta silentii, de sinu nutricis exsiliens, cursu rapidissimo ad Sanctos venit; amplexoque feretro, suos adesse dominos, etiam atque etiam inexplebilis inclamabat. Sic linguae vinculo resoluto, laudes aggerans laudibus, ad castrum usque Divionem comes individua perduravit. Pater ejus et mater iter agentibus postmodum competentia itineri munera destinarunt. Alisiensem post haec pertranseuntes pagum, in villa, quae Fanum dicitur, noctem exigendam decreverunt. Ecclesia ejus loci beati Germani solemnis constat nomine. In hac pretiosa
Abbreviated transcription (Latin):
Pat̾ paruulum filiũ contractione artuum
imbecillem. humeris uectitans: sub feretrũ
composuit. Paruulꝰ post cȩpit erigi: patrem
anxie inclamare. Excitati om̃s uocib hinc
inde concurrunt: incolumem inueniunt.
Pat̾ sub ocłis omniũ sanũ recipiens filium:
mim̾sum lȩtus. reuexit ad ꝓpͥa. Actum in ȩc-¬
¶elesia scĩ iohannis baptistȩ uico publico. Sal¬
tũ morthaliȩ ing̾ssos: nouȩ hilaritatis afflauit
accessus. Nãq inter uentoꝵ impetus. &
pluuias uehementes: duo ceres sacroꝵ p̃uis
pignoꝵ. inextincto ꝑ diẽ totã lumme ꝑdurart̃.
Ita scõꝵ gr̃a quib deserebat᷑ euidentius con¬
tutati: indefesso officio & ymbres & flamina¬
¶ contempserunt. In uillam pagi amausensi s
quȩ campꝰ uellii dicit᷑. cũ uenissent: mulier
ab ipso mat̾ni uteri muta. ꝓgressu fide
plena. concurrit. p̃cem fudit: effectum p̃cis
consecuta ẽ. Ilico intima fauciũ negatȩ du-¬

Expanded text:
Pater parvulum filium, contractione artuum Pater parvulum filium, contractione artuum imbecillem, humeris vectitans, sub feretrum composuit. Paulo post coepit erigi, et patrem anxie inclamare. Exciti omnes vocibus, hinc inde concurrunt; incolumem inveniunt: pater sub oculis omnium sanum recipiens filium suum, immensum laetus revexit ad propria. Actum in ecclesia sancti Joannis Baptistae, vico publico. Saltum Mortkaliae ingressos novae hilaritatis afflavit accessus: namque inter ventorum impetus et pluvias vehementes, duo cerei sacrorum praevii pignorum, inextincto per diem totam lumine perdurarunt. Ita sanctorum gratia, quibus deferebantur, evidentius contutati, indefesso officio et imbres et flamina contempserunt. In villam pagi Amausensis, quae campus Vellii dicitur, cum venissent, mulier ab ipso materni uteri muta progressu, fide plena concurrit; precem fundit; effectum precis consecuta est. Illico intima faucium negatae du
Abbreviated transcription (Latin):
orbam uulgo cognominant. So cũ uenissent pu¬
ella infantula eiꝰ loci osanna noĩe qͣm natiuitaᷤ ce
mutã ꝓduxerat & contractã: auditis psallentium
populorum uocib miris ꝑueniendi ad scõs
angebat᷑ desidiis. Id qͥa u̾bis. ñ poterat: gestu coe¬
poris. &e stridore fauciũ declarabat. Aridiᷤ tande
neruis reptilem extorquens gradum: enisu
qͦ potuit ꝑuenit. Mox tantȩ fidei remunera¬
ta fructu ignotȩ rectitudinis uniũsis miran-¬
tib recepit usum. Hinc sacris cõmunicans:
sacerdotis tussu. respondit amen. Ex eo ple-¬
ni compos eloquii: ad locũ usq qui arlia¬
¶ dicit᷑. scõs ꝓsecuta ẽ. Dehinc in uillam cui bot¬
galia nom̃ est. cum uenissent: qͥdam eiꝰ loci ca-¬
diuus a puero. adeo ut ꝑ dies singulos caduca
non semel allisionẽ pateretur: rapti ad scõs cu-¬
currit. feretrum uexit: triduo ꝓsecutꝰ. nichil de-¬
mum mali passus ẽ. Hinc ad salinas uentum.

Expanded text:
Orbam vulgo cognominant. Eo cum venissent, puOrbam vulgo cognominant. Eo cum venissent, puella infantula ejus loci, Osanna nomine, quam nativitas et mutam produxerat et contractam, auditis psallentium populorum vocibus, miris perveniendi ad sanctos angebatur desideriis. Id quia verbis non poterat, gestu corporis et stridore faucium declarabat. Aridis tandem nervis reptilem extorquens gradum, enisu, quo potuit, pervenit. Mox tantae fidei remunerata fructu, ignotae rectitudinis, universis mirantibus, recepit usum. Hinc sacris communicans, sacerdotis jussu respondit. Amen. Ex eo pleni compos eloquii, ad locum usque, qui Arlia dicitur, sanctos prosecuta est. Dehinc in villam, cui Botgalia nomen, cum venissent, quidam ejus loci, caducus a puero, adeo ut per dies singulos caducam non semel allisionem pateretur, raptim ad sanctos cucurrit; feretrum vexit; triduo prosecutus, nihil demum mali passus est. 113. Hinc ad Salinas ventum.
Abbreviated transcription (Latin):
reliquias a prenominato pͥncipe poscendas
decreuerunt. Is uolente dõ. qͦd postulabatur¬
excepit libentissime: qͦd & uiris eẽt familiarissi-¬
mus. & utpote scłaria neditans. tantũ in scõꝵ
largiendis patrociniis ñ satis auarus. Quãob-¬
rem sacroꝵ corpoꝵ adscito custode. p̃ciosi mr̃ĩs
mauricii amplectendam reliquiarũ partem.
cũ uenerando capite scĩ innocentii legionarii
qͦndam eiꝰ: incunctant̃ largiri p̃cepit. Id quã¬
quam om̃s ferrent egerrime: optinuit tam̃
iussio pͥncipis indifferent̾̃ fieri qͦd uolebat. Uo-¬
toꝵ compotes. iter repetunt: iustis semꝑ fa-¬
uentẽ dispositionibꝰ impendio glificantes d̾m.
Obsequioꝵ erga scõs splendor. signoꝵq fre¬
quentia: circumiectos passim ppłos spectacło
ad gregabat. Cedentib aliis alii succedebant:
dere: de illos ꝑcipiendoꝵ. spes alacriter impelleret.
ꝓperare. Publice famosuᷤ. & famose publicuᷤ locꝰ ẽ:

Expanded text:
reliquias a praenominato principe poscendas reliquias a praenominato principe poscendas decreverunt. Is, volente Deo, quod postulabaturexcepit libentissime, quod et viris esset familiarissimus, et, utpote saecularia meditans tantum, in sanctorum largiendis patrociniis non satis avarus. Quamobrem, sacrorum corporum accito custode, pretiosi martyris Mauritii complectendam reliquiarum partem cum venerando capite sancti Innocentii, legionarii quondam ejus, incunctanter largiri praecepit. Id quanquam omnes ferrent aegerrime, obtinuit tamen jussio principis indifferenter fieri, quod volebat. Votorum compotes, iter repetunt, justis semper faventem dispositionibus impendio glorificantes Deum. Obsequiorum erga sanctos splendor, signorumque frequentia circumjectos passim populos spectaculo aggregabat; cedentibus aliis, alii succedebant; dere, et illos percipiendorum spes alacriter impelleret properare. 112. Publice famosus et famose publicus locus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis febre correptꝰ ꝑualida. candelã suo sta-¬
tui respondentẽ detulit: & ante sacras ꝑ noctais
reliquias. in crastinũ se omnimoda langoris
molestia leuatũ sensit. Actũ uult̾ris. Megi-¬
nariꝰ eiꝰ d̾e lotharii prb̃r. ñ multũ post feb succens
uiolentissima. candela scĩs adhibita: qua excel¬
lent̾ tam facile curatꝰ ẽ. bamiliare deinceps
om̃ib effectum: irruentes sͥ ꝑ totũ it̾ imbecil¬
litates sc̃oꝵ constant̾ imploratis patrociniis.
declinare. E mensi ᷤᷤ alpibad scõs agaunenses
mr̾es deuerterunt. Ibi ab hucb̾to abbate fa¬
mosissimo excepti quã familiarit᷑. tanti fati-¬
gationẽ itineris plena uiri beniuolentia.
ingenti religiosoꝵ affectu. larga deniq totiꝰ
liberalitatis indulgentia releuart᷑. De hinc ob¬
latã ÷ͥ negocii oportunitatẽ. intẽptatã linquere ñ sͥ
integrũ fore arbitrantes: sc̃oꝵ agaunensium

Expanded text:
tionis, febre correptus pervalida, candelam suo stationis, febre correptus pervalida, candelam suo statui respondentem detulit, et ante sacras pernoctans reliquias, in crastinum se omnimoda languoris molestia levatum sensit. Actum Vulterris. Meginarius, ejusdem Lotharii presbyter, non multum post febre succensus violentissima, candela sanctis adhibita, quam excellenter, tam facile curatus est. Familiare deinceps omnibus effectum, irruentes sibi per totum iter imbecillitates, sanctorum constanter imploratis patrociniis, declinare. 111. Emensis Alpibus, ad sanctos Agaunenses martyres diverterunt. Ibi ab Hucberto, abbate famosissimo, excepti quam familiariter, tanti fatigationem itineris plena viri benevolentia, ingenti religiosorum affectu, larga denique totius liberalitatis indulgentia relevarunt. Dehinc oblatam sibi negotii opportunitatem intentatam linquere non sibi integrum fore arbitrantes, sanctorum Agaunensium
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cũ p̃nominatis legatariis ad cuncta quȩ
uellent ꝑ dies aliquot plenissime sui copiam
fecisset: magna sui ministroꝵq eiꝰ gra discessu-
didit: & uirtute p̃ciosas & quantitate p̃cipuas.
Sicq dĩ fauore. & obtentu regis karolr qͦd alias
uł laboriosissimũ uł impossibile fuerat facili
uid pignoris. qͥd thesauri. romulea ferret᷑ latio
ab urbe: uirtutũ consequentiũ crebritate
ceptum ẽ ẽ uestigio declarari. Remotis suꝑflu¬
is. siqua referenda sunt. compendio fient graci-¬
ora. Urbem egressi: mansione pͥma. in scĩ alex¬
andri ȩccłiam deuenerunt. Ibi cũ ꝑnoctareił:
candela ꝓlixȩ longitudinis uno succensa ca-¬
pite. post paululũ a parte alia flagrans. utriq
ꝑluxisse uisa est. Ingenti deuotione complexi
factum: duoꝵ p̃cipuis scoꝵ memoriis. geminis
de cȩtero seruiendũ luminarib aduerterunt.
Exin illust̾ uir lothariꝰ eiꝰdem comes expedi-¬

Expanded text:
qui, cum praenominatis legatariis ad cuncta quae qui, cum praenominatis legatariis ad cuncta quae vellent per dies aliquot plenissime sui copiam fecisset, magna sui ministrorumque ejus gratia discessurididit, et virtute pretiosas, et quantitate praecipuas. Sic Dei favore et obtentu regis Caroli, quod alias vel laboriosissimum, vel impossibile fuerat, facili uid pignoris, quid thesauri Romulea ferretur ab urbe, virtutum consequentium crebritate coeptum est e vestigio declarari: remotis superfluis, si qua referenda sunt, compendio fient gratiora. Urbem egressi, mansione prima in sancti Alexandri ecclesiam devenerunt. Ibi cum pernoctarent, candela prolixae longitudinis, uno succensa capite, post paululum a parte alia flagrans, utrimque praeluxisse visa est. Ingenti devotione complexi factum, duorum praecipuis sanctorum memoriis, geminis de caetero serviendum luminaribus, adverterunt. Exit illuster vir Lotharius, ejusdem comes expedi
Abbreviated transcription (Latin):
patris nr̃i p̃coniis eximendum uereor:
pignorib mr̃m ab urbe roma locꝰ idem me-¬
ruit cumulari. Iam id credo ꝓuida diumi-¬
tas p̾tendebat. cũ int̾ cȩtera sup̃ memorati
oꝑis extrum̃ta. secretariũ qͦq conditorii eius
nec uni nec soli tantumm᷑ parabatur: uentu-¬
ros scilicet ꝓpe diem alios alicunde patronos.
qui locum p̃sentia supplerent: meritis ꝓtege-¬
rent: uirtutib illustrarent. Q uod qͥa silen-¬
tio obdiicere immanissimũ est: nusquam
oportumꝰ uide uł inserendũ uł inseri potu-¬
isse. Anno itaq incarnati dĩ octingentesimo.
t̾ & epłis regiis instructi. urbem romam ex-¬
petunt: tũ orationis gr̃a. tum ȩtiam quarũ¬
dam ȩccłiasticarũ studio causarũ:qͣs deo
negotiũ ꝓcurante & allegarunt strenus &e
efficacit̾ expleuerunt. Prudentissimꝰ & maxi-¬
ma uenerationis retierentia suscipiendꝰ nicho-¬
laus papa. romanȩ tum cathedrx̧ p̾sidens: uicẽ
apłici culminis & dignitate & studio p̃ferebat.

Expanded text:
nostri praeconiis eximendum vereor, pignoribus martyrum ab urbe Roma locus idem meruit cumulari. Jam id, credo, provida divinitas praetendebat, cum inter caetera supra memorati operis instrumenta secretarium quoque conditorii ejus, nec uni, nec soli tantummodo parabatur: venturos scilicet propediem alios alicunde patronos, qui locum praesentia supplerent, meritis protegerent, virtutibus illustrarent. Quod quia silentio obducere immanissimum est, nusquam opportunius video vel inserendum, vel inseri potuisse. 109. Anno itaque incarnati Dei 862, ter et epistolis regiis instructi, urbem Romam expetunt, cum orationis gratia, tum etiam quarumdam ecclesiasticarum studio causarum; quas, Deo negotium procurante, et allegarunt strenue, et efficaciter expleverunt. Prudentissimus et maxima venerationis reverentia suspiciendus Nicolaus papa, Romanae tum cathedrae praesidens, vicem apostolici culminis et dignitate et studio praeferebat:
Abbreviated transcription (Latin):
er idem tempꝰ in nr̃a ciuitate queda domꝰ
ruina collapsa hominẽ oppresserat: cui
nomen datiuus ẽ. Quiꝰ ex inde erutũ corpus
& ad uicinam domũ trans latũ: funeris obse-¬
quio plangebatur. Pro inde ugalis eiusdem
mariti sui tanto luctu ꝑcussa: ad memoriam
głosi stephani ꝓ uita mauiti cũ lacrimis se
ꝓstratura ꝑrexit. Ibidem dũ illa aliquandiu
ad aures amici ci fide pulsaret. p̃cib insisterce
ecce repente in conspectu plangentiũ funeri
circũastantiũ & nom̃ uenerandi martyris
inuocantiũ. uir eiꝰ in quo iacebat aꝑire ocłos¬

Expanded text:
er idem tempus, in nostra civitate quaedam domus ruina collapsa hominem oppresserat, cui nomen Dativus est. Cujus exinde erutum corpus et ad vicinam domum translatum, funeris obsequio plangebatur. Proinde jugalis ejusdem, mariti sui tanto luctu perculsa, ad Memoriam gloriosi Stephani pro vita mariti cum lacrymis se prostratura perrexit. Ibidem dum illa aliquandiu ad aures Amici Dei fide pulsaret, precibus insisteret, ecce repente in conspectu plangentium funeri circumstantium et nomen venerandi Martyris invocantium, vir ejus in quo jacebat loco
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ suȩ reuolata fuissent. Dixit enĩ mul¬
titudine mortuoꝵ se fuisse curumdatũ: quoꝵ
alios agnouisset. alios ignorasset. Deinde. q̃dã
ingresso uiuene candida ueste nitente. habitũ
diaconi p̾ferente. & potestatis imꝑio iubente.
ac dicente illis mortuis recedite: statĩ illas mor¬
tuoꝵ turbas ñ cõparuisse. Tum illũ ad se ac¬
cessisse: ac sibi dixisse. Redde qͦd accepisti. Sed¬
& tercio ut redde̾t similit̾ imꝑatũ ÷ͥ ab eo fuis¬
se seq respondisse. Ne symbolũ itbes ut red-¬
dam: Et illo dicente redde:̃se ex ordine symbo-¬
lũ reddissȩ: & adiecisse. Si iubes & orationẽ dñi-¬
cam reddo: atq illo annuente reddidit. Tunc
ille signo salutari cor iacentis signauit. eiq dix̃
Surge iam saluus. Et surgens sicut dictũ est:¬

Expanded text:
animae suae revelata fuissent. Dixit enim multitudine mortuorum se fuisse circumdatum, quorum alios agnovisset, alios ignorasset. Deinde quodam ingresso juvene, candida veste nitente, habitum diaconi praeferente, et pietatis imperio jubente ac dicente illis mortuis, Recedite; statim illas mortuorum turbas non comparuisse. Tum illum ad se accessisse, ac sibi dixisse, Redde quod accepisti. Eet tertio ut redderet similiter imperatum sibi ab eo fuisse, seque respondisse, Num Symbolum jubes ut reddam? Et illo dicente, Redde; se ex ordine Symbolum reddidisse, et adjecisse, Si jubes, et Orationem dominicam reddo: atque illo annuente reddidit. Tunc ille signo salutari cor jacentis signavit, eique dixit: Surge jam salvus. Et surgens, sicut dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ nomine dedicata meritis frequentiꝰ illustrata:
cui construende hanc fuisse memorant pͥmariã
rationem. Cum compositis ȩccłiasticis negotiis.
quib quã maxime urgebat᷑. alacrit̾ ad ꝓp̾a re¬
means aurelianensi urbi iam ꝑximnꝰ immineret:
extimplo signa basilicȩ senoris nemine impel-¬
lente concussa. concentu ultroneo qͦd ẽ dictu mi-¬
rabile. aduentꝰ eiꝰ cȩꝑunt ẽẽ p̃nuntia. Tunc eidẽ
ne: uniu̾sis cleri plebisq undecũq coacłi agmim-¬
b. extra urbem beatissimo sermano obuiam ꝓdiit.
excepit. ueneratꝰ est: tantoq confectũ ex itinere qͣn-¬
ta decuit obsequioꝵ diligentia refouit. O qͣntis
illa dies exacta leticiis. quantũ honoris. thesauri
quantũ urbs illa ferebat: duab apłicis fulta cołup¬
nis. oliuis geminis impinguata. candelabris spłe-¬
didissimis illustrata. Eo itaq loci qͦ se muttusᷤ
sacerdotes amplexib sollempnit̾ exceꝑunt: ec-¬

Expanded text:
jus nomine dedicata, meritis frequentius illustrata; jus nomine dedicata, meritis frequentius illustrata; cui construendae hanc fuisse memorant primariam rationem: cum, compositis ecclesiasticis negotiis, quibus quam maxime urgebatur, alacriter ad propria remeans, Aurelianensi urbi jam proximus immineret: extemplo signa basilicae senioris, nemine impellente, concussa, concentu ultroneo quod est dictu mirabile adventus ejus coeperunt esse praenuntia. Tunc eidem ne, universis cleri plebisque undecunque coactis agminibus, extra urbem beatissimo Germano obviam prodit, excepit, veneratus est, tantoque confectum ex itinere, quanta decuit obsequiorum diligentia, refovit. O quantis illa dies exacta laetitiis! Quantum honoris, thesauri quantum urbs illa ferebat, duabus apostolicis fulta columnis, olivis geminis impinguata, candelabris splendidissimis illustrata! Eo itaque loci, quo se mutuis sacerdotes amplexibus solemniter exceperunt, ec
Abbreviated transcription (Latin):
llud sane qͦd apud urbem aqͥlisimam. siue ut
usus frequentior egolismã cognominat ꝑpetra-¬
tũ fer̃. eo robustiꝰ credit᷑: qͦ eiꝰ inditia ocłis subie¬
cta monstrant᷑. Quo cũ itineris eẽt continuatio¬
ne delatꝰ: digna & quȩ sane uirũ decebat apłieũ
exceptione honorat᷑. ut nouũ eccłiȩ senioris alta¬
re honore apłoꝵ pͥncipis consecrans dedicaret ob-¬
nire postulatꝰ ẽ. Rogantib caritatis offitio morẽ
gessit. Cumq id sollempni ritu ꝑageret: inno-¬
centia puritasq scãrum eiꝰ manuũ. celesti mox
miracło declaratur: Ubicũq enĩ & quoties ꝑ al¬
taris cornua mediũq crucis effigiem scĩficati
unguinis liquore signauit: ita marmor im¬
pressione pollicis liquefactũ subt̃ fugit. ut ad
impulsum digiti. niueam putares cessisse molli-¬
ciem. Extat idem marmor altari hodieq suꝑpo-¬
sitũ & spectacłõ & uenerationi: qͦd scĩ uiri bene-¬
dictione sacratũ. singularẽ eiꝰ attestat᷑ grãm meri-¬

Expanded text:
llud sane, quod apud urbem Aquilisimam, sive, ut usus frequentior Egolismam cognominat, perpetratum ferunt, eo robustius creditur, quo ejus indicia oculis subjecta monstrantur. Quo cum itineris esset continuatione delatus, digna, et quae sane virum decebat apostolicum, exceptione honoratus, ut novum ecclesiae senioris altare honori apostolorum principis consecrans dedicaret, obnixe postulatus est; rogantibus charitatis officio morem gessit. Cumque id solemni ritu perageret, innocentia puritasque sanctarum ejus manuum coelesti mox miraculo declaratur. Ubicunque enim, et quoties per altaris cornua mediumque, crucis effigiem sanctificati unguinis liquore signavit; ita marmor impressione pollicis liquefactum subterfugit, ut ad impulsum digiti niveam putares cessisse mollitiem. Exstat idem marmor altari hodieque superpositum et spectaculo et venerationi, quod sancti Viri benedictione sacratum, singularem ejus attestatur gratiam meri
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis coram dõ mortuus eẽt: nͥ hunc oratio
arnulsi iugit̾ comirata. fuisset᷑. Deniq ppitio
deo & sanꝰ a uiro dei recessit: & domi consistens
mox filiũ ꝓcreauit: qui ut p̾dictũ est condi¬
cto die ad ortũ ꝓcessit: qui & defũcto patri
successor extitit: & matri suȩ piꝰ nutritor per¬
mansit. Ipsa uͦ mat̾ iudith tamdiu in corpore
uixit: qͥusq filiꝰ eiꝰ lamb̾tꝰ legitime uxoratꝰ filioᷤ

Expanded text:
sitatis coram Deo mortuus esset, nisi hunc oratio sitatis coram Deo mortuus esset, nisi hunc oratio Arnulfi jugiter comitata fuisset. Denique propitio Deo, et sanus a viro Dei recessit, et domi consistens mox filium procreavit; qui, ut praedictum est, condicto die ad ortum processit, qui et defuncto patri successor exstitit, et matri suae pius nutritor permansit. Ipsa vero mater Judith tandiu in corpore vixit, quousque filius ejus Lambertus legitime uxoratus filios
Abbreviated transcription (Latin):
mas tuas nunqu̾a retineas: nec alicui eas nisi
cui ep̃c iusserit tribuas. Agros tuos excole: de
fructu nutrm̃itoꝵ tuoꝵ. & de iusto questu ui¬
uere stude: cum tuis colonis miscd̾iter age:
qͦd soluere nequeunt uł partim remitte. P̾n¬
cipi tuo & cõparib tuis fidẽ & ueritatẽ ex cor¬
de exhibe. de collatis tͥ beneficiis dõ om̃ipotẽ¬
⁊ grãs age: & diuina offitia celebrantib inter¬
eẽ. frequentiꝰ stude. Ita tͥ facienti aderit gr̃a dĩ.
& dabit pacẽ reb tuis: atq bono fine fungeriᷤᷤ.
Tu uͦ qui huc infirmꝰ deportatꝰ es: equitando sa-¬
nꝰ hinc recedes. O quanta clementia suꝑnȩ bo¬
nitatis. quȩ beatũ famułu̾ suũ arnulfum tot
uirtutũ donis exornauit: ut & conuersatio
eiꝰ in celis assidue eẽt: & uitȩ eiꝰ meritũ in t̾ris
aliis. ꝓdesset. Nam uixta qͦd ex dictis ipsiꝰ po¬
test intelligi. iste miles sericꝰ merito suȩ ꝑuer¬

Expanded text:
mas tuas nunquam retineas, nec alicui eas nisi mas tuas nunquam retineas, nec alicui eas nisi cui episcopus jusserit tribuas. Agros tuos excole, de fructu nutrimentorum tuorum et de justo quaestu vivere stude, cum tuis colonis misericorditer age; quod solvere nequeunt vel partim remitte. Principi tuo et comparibus tuis fidem et veritatem ex corde exhibe, de collatis tibi beneficiis Deo omnipotenti gratias age, et divina officia celebrantibus interesse frequentius stude. Ita tibi facienti aderit gratia Dei, et dabit pacem rebus tuis, atque bono fine fungeris; tu vero qui huc infirmus deportatus es, equitando sanus hinc recedes. O quanta clementia supernae bonitatis, quae beatum famulum suum Arnulfum tot virtutum donis exornavit, ut et conversatio ejus in coelis assidue esset, et vitae ejus meritum in terris aliis prodesset! Nam, juxta quod ex dictis ipsius potest intelligi, iste miles Gericus merito suae perver
Abbreviated transcription (Latin):
gerici nomine uidith. in uocẽ ꝓruipit lacri-¬
mabilit̾ dicens. Sc̃ẽ serue dĩ attende queso
& casus meos: & fer opem miserȩ ac destitu¬
tȩ. h omo di respondit. ei. Dum audio uo-¬
cem tuam. mox agnosco qualitat᷑e & ne-¬
cessitatẽ tuam: & spondeo tͥ in nomine di
qͦd aduentꝰ tuus uł mariti tui ñ erit infru¬
ctuosꝰ uob̾. Unde scias certo qͥa dabit᷑ tibi
gaudiũ ꝓ merore: eo qͦd uiro tuo fideliter
ministrast in sua infirmitate. Maritꝰ enim-
hic tuus qͥa iniquitatẽ reicit. ꝑfecte sanabit᷑:
de quo filium suscipies nominandũ lamb̃-¬
tum: qui iubente dõ hoc eodem die ꝑacto
anno nascetur. Ille patri succedet: ille tuam se¬
nectutẽ enutriet. Nec morieris: donec filii tui
lamb̾ti ꝓle legituna lateris. Unde uolo & ex¬
hortor te dulcissime fr̃ serice. ut amiodo ꝑ uiã
iusticiȩ ambules: eccłiam dĩ & sacrũ clerum
honorifices: pauꝑib nichil auferas. immo abla¬
ta restituas: elemosinã iugit̾ & habunde faciaᷤ:

Expanded text:
mine Judith, in vocem prorupit lacrymabiliter, dicens: Sancte serve Dei, attende, quaeso, et casus meos, et fer opem miserae ac destitutae. Homo Dei respondit ei: Dum audio vocem tuam, mox agnosco qualitatem et necessitatem tuam; et spondeo tibi in nomine Dei quod adventus tuus vel mariti tui non erit infructuosus vobis. Unde scias certo quia dabitur tibi gaudium pro moerore, eo quod viro tuo fideliter ministrasti in sua infirmitate. Maritus enim hic tuus quia iniquitatem rejicit, perfecte sanabitur, de quo filium suscipies nominandum Lambertum, qui, jubente Deo, hoc eodem die, peracto anno, nascetur. Ille patri succedet, ille tuam senectutem enutriet; nec morieris, donec Lamberti tui prole legitima laeteris. Unde volo et exhortor te, dulcissime frater Gerice, ut a modo per viam justitiae ambules, Ecclesiam Dei et sacrum clerum honorifices, pauperibus nihil auferas, imo ablata restituas, eleemosynam jugiter et abunde facias;
Abbreviated transcription (Latin):
deuoret. Huiꝰ leonis rictus sola di pietate
euasisti: iam nunc da oꝑam ut ab eiꝰ uolun-¬
tate penitꝰ exuaris. At genicꝰ ait. Scĩssime
& amantissimȩ pat̾. eo uoto eaq deliberatio¬
ne ad tuũ consiliũ ꝓpaui: ut scđ̾m tenore.
dominicȩ uoluntatis. uixta mandatũ ur̃ȩ
scĩtatis uita mea deinceps componat᷑: & ni-¬
chil ampliꝰ faciam nͥ qͦd consilii ur̃i sententia.
dictauerit. Pro mea tantũ recuꝑatione dõ
nr̃o p̾ces offerte: & ego federe ppetuo assero &
confirmo. qͦd ult̾iꝰ non faciã quicqͥd diuinᷤ
legib contrariũ nouero: axxi

Expanded text:
devoret . » Hujus leonis rictus sola Dei pietate devoret . » Hujus leonis rictus sola Dei pietate evasisti; jam nunc da operam, ut ab ejus voluntate penitus exuaris. At Gericus ait: Sanctissime et amantissime Pater, eo voto eaque deliberatione ad tuum consilium properavi, ut secundum tenorem Dominicae voluntatis, juxta mandatum vestrae sanctitatis vita mea deinceps componatur, et nihil amplius faciam, nisi quod consilii vestri sententia dictaverit. Pro mea tantum recuperatione Deo nostro preces offerte, et ego foedere perpetuo assero et confirmo, quod ulterius non faciam quidquid divinis legibus contrarium novero. CAPI
Abbreviated transcription (Latin):
desudanti platus est. Qui congaudens ad¬
uenisse uirum olim qͥ fideli amicitia un-¬
ctum: rogauit immo iussit illũ adduc̃i ad
se. Sequenti die deductus ante fenestram:
audunt ab eodem uiro dĩ amicabiłe increpa¬
tionẽ. E rater ait Gerice tu miles optimus
intendens oꝑib rapinarũ: Crede mͥ ꝓpe fu¬
it interitꝰ tͥ: in fauces draconis paulominu
egritudine p̃pediuit: ne usq quaq iapinis in-¬
crassatꝰ fieres esca inimici dentibꝰ. Scias gͥ in-¬
dubitant̾. qͥa infirmitas quȩ te tenuit. diutur-¬
iis p̾cib meis a dño postulata fuit: ut uł in-¬
uitꝰ cessares ab opp̃ssione uiduarũ & uoracitate
rapinarũ. Aduerte quantũ tͥ ds̃ imiñ-
cas te nequit̾ egisse. qui tantis malitiis infła-¬
matus. morsꝰ leonis potiust euadere. Sed
inquies. Cuiꝰ leonis: Iudi beatũ petrũ
diuina uoce dicentem. Aduersariꝰ ur diabo-¬
lus tanqu̾a leo rugiens circuit: querens que.

Expanded text:
desudanti perlatus est. Qui congaudens addesudanti perlatus est. Qui congaudens advenisse virum, olim sibi fideli amicitia junctum, rogavit, imo jussit illum adduci ad se. Sequenti die deductus ante fenestram, audivit ab eodem viro Dei amicabilem increpationem: Frater, ait, Gerice, tu miles optimus intendens operibus rapinarum? Crede mihi, prope fuit interitus tibi, in fauces draconis paulo minuaegritudine praepedivit, ne usquequaque rapinis incrassatus, fieres esca inimici dentibus. Scias igitur indubitanter quia infirmitas quae te tenuit, diuturnis precibus meis a Domino postulata fuit, ut vel invitus cessares ab oppressione viduarum et voracitate rapinarum. Adverte quantum tibi Deus immecas te nequiter egisse; qui tantis malitiis inflammatus, morsus leonis potuisti evadere. Sed, inquies, cujus leonis? Audi beatum Petrum divina voce dicentem: « Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ. uͥ cessabat humanũ. Et recordata
serui dĩ arnulfi: conuenit maritũ moribũ¬
iunx. ecce tui nati mortui sunt. ecce tui ne¬
potes mortẽ tuam p̾optantes. om̃ia bona tua
in suũ uis uendicare satagunt: ecce paraueĩt
sͥ sermonẽ malignũ. ut te sepulto me turpit᷑
eiciant: nec comugem tuam me fuisse cog-¬
noscant. Et quare tua integra fides ñ acqͥ¬
escit consiliis tuȩ coniugis: uita tuã & salu¬
tẽ suꝑ om̃ia diligentis: oquere in corde
cum. lectica uectꝰ uisites. & eiꝰ consilio temet
& om̃ia tua subitias: & pat̾ miscdiarũ dolo¬
res tuos & merores meos respiciet. At ille
parumꝑ recogitans. qͣsi pondus dictoꝵ
apud se examinans: respondit dicens. Sa-¬
pient̾ tractasti: optimũ consiliũ inuenisti:
qͦd libent̾ suscipio. & ut ita citiꝰ fiat & uolo
& uoueo. Igitur lecticam equis gestantib de¬
uehit᷑ suessionis: & uiro di in suo exercitio

Expanded text:
auxilium, ubi cessabat humanum, et recordata auxilium, ubi cessabat humanum, et recordata servi Dei Arnulfi convenit maritum moribunit, conjux, ecce tui nati mortui sunt, ecce tui nepotes mortem tuam praeoptantes, omnia bona tua in suum jus vindicare satagunt; ecce paraverunt sibi sermonem malignum, ut te sepulto me turpiter ejiciant, nec conjugem tuam me fuisse cognoscant. Et quare tua integra fides non acquiescit consiliis tuae conjugis, vitam tuam et salutem super omnia diligentis. Loquere in corde cum, lectica vectus visites, et ejus consilio temet et omnia tua subjicias; et Pater misericordiarum dolores tuos et moerores meos respiciet. At ille parumper recogitans, quasi pondus dictorum apud se examinans, respondit dicens: Sapienter tractasti, optimum consilium invenisti, quod libenter suspicio, et ut citius fiat et volo et voveo. Igitur lecticam equis gestantibus devehitur Suessionem, et viro Dei in suo exercitio
Abbreviated transcription (Latin):
monita salutis illi mandabat: quȩ ille aure
corporis audiens. fide & oꝑe ñ seruabat. Inte¬
rea gericꝰ mundi ꝓsꝑitate ꝑfunctꝰ. duxit uxo-¬
rem nomine uidith ȩqua nobilitate ualentẽ:
generat plures liberos: & annis plurimis cã
tota domo sua iocunda felicitate fulcitur.
Postea cȩꝑunt lib̾i defungi: & infra paucos
annos uł unꝰ filioꝵ suꝑstes ñ fuit. Ipse etiã
grauem egritudinẽ incurrit: & quadragm¬
ta duob mensib in lectulo decubuit. q̃d est
annis trib & dimidio: de uita desꝑans et
mortis articulũ pre ocłis spectans. Iam nepo¬
tes eiꝰ de fr̃ib uł sororib nati. terras eiꝰ & quas¬
q possessiones qͥ uendicare affectabant: iam
uxorẽ eiꝰ iudith absq dote facere. & ab om̃i
mariti hereditate alienare conabant᷑. At il¬
la qͥd faceret: Nullus tutor: nulłi solatiu
se illi offerebat. Tunc conuersa ad dnm̃ exo¬
rauit flebiliter: ut diuinũ adeẽ dignaretur

Expanded text:
monita salutis illi mandabat, quae ille aure monita salutis illi mandabat, quae ille aure corporis audiens, fide et opere non servabat. Interea Gericus, mundi prosperitate perfunctus, duxit uxorem, nomine Judith, aequa nobilitate valentem, generat plures liberos, et annis plurimis cum tota domo jucunda felicitate fulcitur. Postea coeperunt liberi defungi, et infra paucos annos vel unus filiorum superstes non fuit; ipse etiam gravem aegritudinem incurrit, et quadraginta duobus mensibus in lectulo decubuit, quod est annis tribus et dimidio, de vita desperans et mortis articulum prae oculis spectans. Jam nepotes ejus de fratribus vel sororibus nati, terras ejus et quasque possessiones sibi vindicare affectabant, jam uxorem ejus Judith absque dote facere, et ab omni mariti haereditate alienare conabantur. At illa quid faceret, nullus tutor, nullum solatium se illi offerebat. Tunc conversa ad Deum exoravit flebiliter ut divinum adesse dignaretur
Abbreviated transcription (Latin):
in corde. reginȩ fidei constantĩa: remandauit
illi ut pauꝑum curã diligent̾ haberet: inti¬
mans qͦd eoꝵ uox diumis aurib uim inferro
ut optatam ꝓlẽ qͥ dñs cominodaret. Regina pa-¬
ruit: & cotidiana conuiuia pauꝑib instaura-¬
uit: fixa qͦd oratio serui dĩ ñ posset cassari.
militia eẽt implicitꝰ. fuerat ei qͥdam mi-¬
les consodalis p̃ cȩti̾s carꝰ nomine senicꝰ: qͥ rece-¬
dente arnulfo de uita scłi. rapinis & dep̃datio¬
nib attentiꝰ insudabat: nec d̾m timens nec
hominẽ pauens. uiduas & orphanos assidue
oppͥmebat. Hanc eiꝰ uituꝑabiłe uitã relatione
aduentantiũ comꝑiens seruus dĩ. sepiꝰ exora-¬
bat. xp̃i dñ bonitatẽ & om̃ipotentiã: quatuiꝰ
illi Gerico immitteret occasionem & compũ-¬
ctionẽ pęnitentiȩ: qͣ pessimos mores deserere.
& timorẽ ȩterni iudicii incipet cogitare. Per
fideles etiam uiros uł mulieres a se repatͥanteᷤ

Expanded text:
in corde reginae fidei constantiam, remandavit in corde reginae fidei constantiam, remandavit illi, ut pauperum curam diligenter haberet, intimans quod eorum vox divinis auribus vim inferret, ut optatam prolem sibi Dominus commodaret. Regina paruit, et quotidiana convivia pauperibus instauravit, fixa quod oratio servi Dei non posset cassari.militia esset implicitus, fuerat ei quidam miles consodalis prae caeteris charus, nomine Gericus, qui recedente Arnulfo de vita saeculi, rapinis et depraedationibus attentius insudabat, nec Deum timens, nec hominem pavens, viduas et orphanos assidue opprimebat. Hanc ejus vituperabilem vitam relatione adventantium comperiens servus Dei, saepius exorabat Christi Domini bonitatem et omnipotentiam, quatenus illi Gerico immitteret occasionem et compunctionem poenitentiae, qua pessimos mores deserere, et timorem aeterni judicii inciperet cogitare. Per fideles etiam viros vel mulieres a se repatriantes
Abbreviated transcription (Latin):
ex francoꝵ philippꝰ iam diu ꝑ annos ali¬
nuptiali copulȩ sotiatꝰ. cũ uideret suã reginã
ꝑmanere steriłe: famulũ dm̃ scm̃ arnulfũ
frequentiꝰ exorauit. tam ꝑ se quã & ꝑ alios
clarissimos uiros. ut dñi clementĩa implora-¬
ret: quatinꝰ ad regni tutela & ad scẽ eccłiȩ de-¬
fensionẽ. filiũ sͥ successurũ condonare digna-¬
ret᷑. Ab horruit pͥmũ hoc facere fidelis ser-¬
uus dñi: cauens inde hominũ fauorẽ: & for-¬
midans mentis laxare rigorem. T andem uͥ
a tedbaldo uenerabili ep̃o suessonico. & ab aliis
multis religiosis uiris hoc coram dõ bonũ &
crandu docet: & hoc pͥmo omniũ fieri. tam bo-¬
noꝵ hominũ suggestione. quã apłica monitio-
ne ꝑtractꝰ: oraturũ se ꝓmisit. Hanc uͦ sp̃osionẽ cognoᷤ¬
cens regia gauisa ẽ plurimũ: & tanquã iam
secura dirigit legatos idoneos ad famulum
dĩ multa p̃ce deposcens. ut sͥ p̾nuntiare digna¬
ret᷑. quando eẽt iam futurũ. At ille sentiens

Expanded text:
ex Francorum Philippus, jamdiu per annos alinuptiali copulae sociatus, cum videret suam reginam permanere sterilem, famulum Domini sanctum Arnulfum frequentius exoravit, tam per se quam per alios clarissimos viros, ut Domini clementiam imploraret, quatenus ad regni tutelam et ad sanctae Ecclesiae defensionem filium sibi successurum condonare dignaretur. Abhorruit primum hoc facere fidelis servus Domini, cavens inde hominum favorem et formidans mentis laxare rigorem. Tandem ubi a Tedbaldo venerabili episcopo Suessionico, et ab aliis multis religiosis viris hoc coram Deo bonum et crandum docet, et hoc primo omnium fieri, tam bonorum hominum suggestione quam apostolica monitione pertractus, oraturum se promisit. Hanc vero ejus sponsionem cognoscens regina, gavisa est plurimum, et tanquam jam secura dirigit legatos idoneos ad famulum Dei, multa prece deposcens, ut sibi praenuntiare dignaretur quando esset jam futurum. At ille sentiens
Abbreviated transcription (Latin):
uodam itaq tempore. cum ad p̾fatȩ cele¬
britatis annuũ diẽ ppłs ex more conflueret:
ex ulla cui marcenniacꝰ uocabulũ est. distatii
a loco supradicto ñ plurimũ. mulierẽ captam
ocłis contigit int̾esse. H ec ingressa basilicam:
p̃cib ac uotis uberrimis suȩ cȩcitatis remediũ
flagitabat. Cumq sacrȩ a fidelib uigiliȩ de¬
bitis agerent᷑ offitiĩs: uniuerso id spectante. con-¬
uentu. cepit ex eiꝰ ocłis guitatim cruor efflu-¬
ere. Intra horas breuissimas om̃imoda discus-¬
sa caligine: redeuntis diei iubar cernere. & cla-¬
re om̃ia uidẽ ꝓmeruit. Diẽ ilła gratiis exegit
& laudib: ꝑactisq suȩ reparationis salutarib

Expanded text:
uodam itaque tempore, cum ad praefatae celebritatis annuum diem populus ex more conflueret, ex villa, cui Marcenniacus vocabulum est, distatque a loco supradicto non plurimum, mulierem captam oculis contigit interesse. Haec ingressa basilicam, precibus ac votis uberrimis suae caecitati remedium flagitabat; cumque sacrae a fidelibus vigiliae debitis agerentur officiis, universo id spectante conventu, coepit ex ejus oculis guttatim cruor effluere. Intra horas brevissimas omnimoda discussa caligine, redeuntis diei jubar cernere, et clare omnia videre promeruit; diem illam gratiis exegit et laudibus; peractisque suae reparationis salutaribus,