comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnseat a dbło ad xp̃m. Purgatorias aut̃ penas nullas fut᷑aᷤᷤ
opmet᷑: nisi añ illd̾ ultimum trem̃dumq udiciũ. Neqͣꝗͣ
tñ negandum ẽ ⁊̃ ipsum et̾nũ ignẽ ꝓ diu̾sitate m̃itoꝵ qͣuiᷤᷤ
maloꝵ multoꝵ. aliis leuiore. aliis futum ẽẽ gͣuiorẽ. siue
ipsiuis uis atq ardor ꝓ pena digna eꝰq uariet᷑. siue ipse
equalit̾ ad eat. s non eq̃li molestia sentiat᷑. Nunc iam cũ
qͥ uł om̃ibꝰ illis hominibꝰ qͦs iustissimus udex dignos
gehenne supplitio iudicabit. uł quibꝰdã eoꝵ nolunt ed̾e
qͣntitate longioris siue b̾uioris eos m̃ existimant lib̾ando.
Quare in re miscd̾ior ꝓfecto fuit origenes. qͥ ⁊ ipsum abłm
atq angłos eiꝰ pꝰ gͣuiora ꝓ m̾itis ⁊ duit᷑nora supplitia
cessatione bĩtudines et miserias. ⁊ statutis scłoꝵ int̾uallis
ab istis ad illas. ab illis ad istas itꝰ ⁊ reditꝰ int̾minabiles.

Expanded text:
transeat a diabolo ad Christum. Purgatorias autem poenas nullas futuras transeat a diabolo ad Christum. Purgatorias autem poenas nullas futuras opinetur, nisi ante illud ultimum tremendumque iudicium. Nequaquam tamen negandum est etiam ipsum aeternum ignem pro diuersitate meritorum quamuis malorum aliis leuiorem, aliis futurum esse grauiorem, siue ipsius uis adque ardor pro poena digna cuiusque uarietur, siue ipse aequalqui uel omnibus illis hominibus. quos iustissimus iudex dignos gehennae supplicio iudicabit, uel quibusdam eorum nolunt credere usque peccati quantitate longioris siue breuioris eos inde existimant liberandos. Qua in re misericordior profecto fuit Origenes, qui et ipsum diabolum adque angelos eius post grauiora pro meritis et diuturniora supplicia cessatione beatitudines et miserias et statutis saeculorum interuallis ab istis ad illas adque ab illis ad istas itus ac reditus interminabiles
Abbreviated transcription (Latin):
sane aꝑtissima uitia alis̾iucus uincunt᷑ occultis. q̃ pu¬
tantur ẽẽ uͥtutes. inquibꝰ regnat suꝑbia.⁊ quedã sͥ placendi
altitudo riunosa. Tc̃ itaq uicta uitia deputanda sunt.
cum dĩ amore uincunt᷑. quẽ ñ d̾s ipse ñ donat. nec alit̾
nitatis suȩ. P aucissimi aut̃ sunt tante felicitatis ut ab
ipsa ineunte ad olescentia nulla damnabilia pecẽa cõmit¬
tant. uł inflagitiis. uł infacinoribꝰ. uł in nefarie cꝰqͣm impie¬
tatis enore. s magna sp̃s largitate opp̾mant. quicqͥd eis
possit carnali delectatione dñari. Plurimi u̾o p̃cepto legi
accepto cũ pͥꝰ uictu fu̾int p̾ualentibꝰ uiciis. ⁊ p̃uaricatores
eiꝰ effecti. tc̃ ad gr̃am confugiunt adiuuantẽ. qͣfiant et
amariꝰ penitendo ⁊ uehem̃tiꝰ pugnando pͥ dõ subditi. atq
ita carmi p̃posita m̃te uictores. Quisqͥs gͥ cup̃ penas euad̾e
sempit̾nas: ñ solũ iniciet᷑ ueꝵ etiam iustificet᷑ inxͦ. ac sic u̾e

Expanded text:
ma vitia aliis vitiis vincuntur occultis, quae putantur esse virtutes, in quibus regnat superbia et quaedam sibi placendi altitudo ruinosa. Tunc itaque victa vitia deputanda sunt, cum Dei amore vincuntur, quem nisi Deus ipse non donat, nec aliter initatis suae. Paucissimi autem sunt tantae felicitatis, ut ab ipsa ineunte adulescentia nulla damnabilia peccata committant uel in flagitiis uel in facinoribus uel in nefariae cuiusquam inpietatis errore, sed mlegis accepto, cum prius uicti fuerint praeualentibus uitiis et praeuaricatores eius effecti, tunc ad gratiam confugiunt adiuuantem, qua fiant et amarius paenitendo et uehementius pugnando prius Deo subdita adque ita carni praeposita mente uictores. Quisquis igitur cupit poenas euadere sempiternas, non solum baptizetur, uerum etiam iustificetur in Christo, ac sic uere
Abbreviated transcription (Latin):
h dictũ ẽ inscła scłoꝵ. Quibꝰ ũb̾ ncħ sc̃ptura diuma si¬
g̾c̃are consueũ. nͥ q̃ f̾inem ñ ht̃ tp̃ris. Quã ob rẽ ꝓrsꝰ nec
alia causa nec iustior atq manifestior inueniri pot̾. cͣ
ũissima pietate teneat᷑ fixcum ⁊ ĩmobile nullũ reg̾ssũ
nisi qr scͥptura quȩ neminẽ fallit dic̃. eis dm̃ ñ peꝑciꝰ¬
se. ⁊ sic ab illo int̾im p̃ damnatos. ut carc̾ibꝰ caliginis in¬
feri retrusi tͣsent᷑ seruandi. atq ultimo iudicio punien¬
di. qñ eos ȩt̾nis ignis accipiet nͥ eruciabunt᷑ in scła

Expanded text:
 quibus uerbis nihil scriptura diuina significare consueuit, nisi quod finem non habet temporis. Quam ob rem prorsus nec alia causa nec iustior adque manifestior inueniri potest, quur uerissima pietate teneatur fixum et inmobile nullum regressumnisi quia scriptura, quae neminem fallit, dicit eis Deum non pepercisse. et sic ab illo esse feri retrusi traderentur servandi, atque ultimo judicio puniendi, quando eos aeternus ignis accipiet, ubi cruciabuntur in sa
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ ꝓ abło ⁊ angłis eiꝰ oret eccłia ꝗͣ magist̾ ds̃ ꝓ inimiciꝰ
sins iussit orare. Hȩc gͥ causa quȩ fit ut nẽ eccłia ñ oret
ꝓ mał angłis quos suos nouit inimicos. eadẽ ipsa cau¬
ciandis ꝗͣuis ꝑfecta sit scitate ñ oret. Nc̃ enĩ ꝓpt̾ea ꝓerꝰ
orat quos in gen̾e humano h̃t̃ inimicos. q tp̃s ẽ peniten¬
tiȩ fructuosȩ. Nã qͥd maxcime ꝓ eis orat. nͣ ut det illis
ds̃ sic̃ dic̃ apłs. penitentiã ⁊ resipiscant de abłi laqueis
a quo captiui tenẽt᷑ scđm ipsiꝰ uoluntatẽ: Deniq si de
aliquibꝰ ita c̾ta eẽt ut qui sint illi ⁊̃ noss qui lie adhue
in hac uita sint constituti. tam̃ p̃destinati s̃ in ȩt̾nũ ignẽ
ue cum abło. tam ꝓ eis ñ oraret qͣm nec ꝓ ipso. S quia
de nullo c̾ta ẽ orat ꝓ om̃ibꝰ dũ taxat hõibꝰ inimicis suis
inħ corpe constitutis. nec tñ ꝓ om̃ibꝰ exaudit᷑. ꝓ his enĩ
usq ad mortẽ hẽbunt or in penitens nec ex ininuieis con¬

Expanded text:
 diabolo et angelis eius oret ecclesia, quam magister Deus pro inimicis suis iussit orare. Haec igitur causa, qua fit ut nunc ecclesia non oret pro malis angelis, quos suos esse nouit inimicos, eadem ipsa cauciandis, quamuis perfecta sit sanctitate. non oret. Nunc enim propterea pro eis orat, quos in genere humano habet inimicos, quia tempus est paenitentiae fructuosae. Nam quid maxime pro eis orat, nisi ut det iscant de diaboli laqueis, a quo captiui tenentur secundum ipsius uoluntatem? Denique si de aliquibus ita certa esset, ut qui sint illi etiam nosset, qui licet adhuc in hac uita sint constituti, tamen praedestinati sunt in aeternum ignem ire cum diabolo: tam pro eis non oraret, quam nec pro ipso. Sed quia de nullo certa est, orat pro omnibus dumtaxat hominibus inimicis suis in hoc corpore constitutis; nec tamen pro omnibus exauditur. Pro his enim usque ad mortem habebunt cor inpaenitens nec ex inimicis con
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͦ fec̃ inqͥunt qͣmius mores in meliꝰ ñ mutau̾it. s int̾
aut pꝰ aliqͦd tp̃s siue paruum siue ꝓlioeum ab illa dam¬
natione lib̾et᷑. ło iudicẽ ipsum uiuoꝵ atq mortuoꝵ no¬
liusse existimant aliud cõmemorare se cẽ dicturũ. siue dex¬
tͥs quibꝰ ẽ uitam daturꝰ et̃nam. siue sinistris qͦs ȩt̾no suppli¬
tio damnat᷑us. nͥ elemofinas siue factas siue ñ factas. ad

Expanded text:
quiunt, quamuis mores in melius non mutauerit, sed inter aut post aliquod tempus siue paruum siue prolixum ab illa damnatione liberetur. Ideo iudicem ipsum uiuorum adque mortuorum noluisse existimant aliud commemorare se esse dicturum siue dextris, quibus est uitam daturus aeternam, siue sinistris, quos aeterno supplicio damnaturus, nisi elemosynas sine factas sine non factas. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
aeisse apłm. Conelusit enĩ ds om̃s ininfidelitate. ut omiũ
misereat᷑. quo sig̾rcaret qͣ nemo ab illo damnabit᷑. Nec isti
tam̃ qͥħ sentiunt hanc opinionẽ suam usq ad lib̾ationẽ
uł nullã damnationẽ abłi atq angłoꝵ eiꝰ eaetendunt.
Humana quippe cͥcͣ solos hoĩes mouent᷑ miẽia. ⁊ causam
maximȩ agunt suã gen̾alẽ ingenꝰ humanũ. quasi dĩ
miseratione ĩpunitatẽ falsam suis ꝑditis moribꝰ polli¬
centes. Ae ꝑħ suꝑabune eos in p̃dicanda dĩ mic̃ia. qͥ
hane impunitatẽ ⁊̃ pͥncipi demonũ ⁊ eiꝰ satellitibꝰ polli¬
cent᷑. Item sunt alii ab et̾no supplitio lib̾ationẽ nec ipsis
ablutis. qui participes fiunt corꝑis eiꝰ. qͣmͦ lib uix̃int in
quac̃q heresi uł impietate fu̾int ꝓpt̾ illõ q ait iħs. Hẽ

Expanded text:
onclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quo significaret, quod ab illo nemo damnabitur. Nec isti tamen, qui hoc sentiunt, hanc opinionem suam usque ad liberationem uel nullam damnationem diaboli adque angelorum eius extendunt; humana quippe circa solos homines mouentur misericordia et causam maxime agunt suam, per generalem in genus humanum quasi Dei miserationem inpunitatem falsam suis perditis moribus pollicentes; ac per hoc superabunt eos in praedicanda Dei misericordia, qui hanc inpunitatem ti. Item sunt alii ab aeterno supplicio liberationem nec ipsis ablutis, qui participes fiunt corporis eius. quomodolibet uixerint, in quacumque haeresi uel inpietate fuerint, propter illud quod ait Iesus:
Abbreviated transcription (Latin):
agͣtianopoli eiuitate. De fructibꝰ aut̃ arboꝵ sodomi¬
tarum. ñ tantum litt̾ẽ fide digne indicant. ueꝵ etiã
tam multos elocunt᷑ exꝑtos. ut hinc dubitare ñ pos¬
sim. Cet̾a u̾o sicħabeo. ut neꝙ neganda neq affirmã
historicos leg ut ostñdem qualia multa młtiq illoꝵ

Expanded text:
a Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomia Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirman quos agimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum
Abbreviated transcription (Latin):
pellat: de igne fulgido qui sed̃m suum fulgore lapideᷤ
coqͥnd̃s candificet.⁊⁊ cont eundẽ suum fulgorẽ urendo
psina obfuscet. T̃ ale ẽ ⁊i quod igoe macłe offendunt̃
ex oles splenc̾ido. similit̾ nigre hineȩ de candido impͥ¬
munt᷑ argento. De carbonibꝰ ⁊̃ quod accedente igne
sie ũtantur in contͣriũ ut de lignis pulcherrimis de¬
ħ ipse quedã cum multis. qdã eũ om̃ibꝰ noui ⁊i alia płima
que huic libro inserere longum fint. De his aut̃ qiȩ
posui ñ expta s lecta p̾t̃ de fonte illo. uͭ faces ⁊ ecetin¬
gunt̃ ardentes. ⁊ accendunt᷑ extinctȩ. ⁊ de pomis t̾rȩ
sod omoꝵ forinsecꝰ quasi mat᷑is intͥnsecꝰ fumeis. nec te¬
stes aliquos idoneos a quibꝰ utr̃ u̾a eẽnt audirẽ potui
reppire. & illum quid ẽ fontẽ inueni qui in epiro ui¬
disse sedicent. s qui in gallia similẽ nossent. ñ longe

Expanded text:
pellat; de igne fulgido, quod secundum suum fulgorem lapides pellat; de igne fulgido, quod secundum suum fulgorem lapides coquendo candificet, et contra eumdem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est quod et nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido imprimuntur argento. De carbonibus etiam, quod accendente igne sic vertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent audirem, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe
Abbreviated transcription (Latin):
potuit c̃are tam multa. Quȩ nͥ ostendent᷑ aut ac̾dendis
hodieq dicẽt᷑ testibꝰ ꝓfecto impossibilia putarent᷑. ñ solũ
quȩ ignotissima apd̾ nos ueꝵ ⁊̃ quȩ notissima posui.
testem.⁊ ab eis conscͥpta sunt qui ñ sunt diuinitꝰ docti
atq bumanitꝰ forte falli potuer̃. lic cuiq sine recta
rep̃hensione ñ cde. nam nec ego uolo tem̾e c̃di cunda
quȩ posui. quia nec a me ipso ita c̾dunt᷑ tanqͣm nulla
de illis sit in mã cogitatione dubitatio. exxceptis hb̃
quȩ uł ipse sum exeꝑtus. ⁊ cui uis facile ẽ exx ꝑiri siẽ de
calce quod feruet in aqͣ. in oleo frigida ẽ. de magnete
lapide qd̾ nescio qua sorbitione insensibili stipulã nos
moueat. et ferrum rapiat. de carne ñ putrescente pa¬
uonis. cum putruerit ⁊ platonis. de palea sie fri gente
it fluesce nuẽ ñ sinat. sic calente ut maturesc̾e poma d¬

Expanded text:
potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto inpossibilia putarentur, non solum quae ignotissima aput nos, uerum etiam quae notissima posui. testem et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putescente pauonis, cum putueriut fluescere nivem non sinat, sic calente ut maturescere poma com
Abbreviated transcription (Latin):
solũe. torrere aut̃ igni ñ aquȩ. S ista inquiunt sał
⁊ de illo fonte garamantico. uͥ una uena friget diebꝰ.
qui cum sit contrectantibꝰ frigidꝰ. ⁊ facẽ sic̃ alii fontes
exctinguat accensam. dissimilit̾ tam̃ atq mirabilit̾ idẽ
ipse accend̾̃ extinctam. Hȩc ⁊ d̾e lapide asbesto qui cum
ignem nullũ hãt ꝓpͥum. acccepto tñ sic ardet alieno. ut
nõ possit eaetingui. ħ de cet̾is quȩ piget retex̃e quibꝰlic
uis insolita contͣ nat᷑am in eẽ uideat᷑. alia tñ de illa ñ
redditur r̃. nisi ut dicat᷑. hanc eoꝵ ẽẽ nat᷑am. Breuis
sane ista ẽ rõ fateor. sufficiensq respõsio. S cũ auctor sit
ds̃ nat᷑aꝵ omĩum. cur nolunt fortiorem nos redd̾e ñnẽ.
qno aliquid ułut impossibile nolut cd̾e. eiꝰq redditionẽ
tõnis poscentibꝰ respdemꝰ hanc eẽ uoluntatẽ omp̃ñtis dĩ:

Expanded text:
solvere; torrere autem igni, non aquae. Sed ista, inquiunt, salis solvere; torrere autem igni, non aquae. Sed ista, inquiunt, salis  de illo fonte Garamantico, ubi una vena friget diebus,qui cum sit contrectantibus frigidus, et facem sicut alii fontes exstinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam. Haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui. Haec de caeteris quae piget retexere, quibus licet vis insolita contra naturam inesse videatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur, hanc eorum esse naturam. Brevis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid velut impossibile nolunt credere, eisque redditionem rationis poscentibus respondemus, hanc esse voluntatem omnipotentis Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
dum in celo. int̾ra. in aere in aquis. in num̃abilibꝰ
miracłis plenum. cum sit omibꝰ quibꝰ plenus ẽ. pro¬
culdubio maiꝰ et excellentiꝰ. ⁊ mundꝰ ipse miracłm: s ilti
cum quibꝰ uł contͣ᷑ quos agimus. quiã dm̃ ẽẽ c̃dunt aqͦ
factus ẽ mundꝰ. ⁊dõs ab illo factos ꝑ quos ab illo admi¬
nistratur mundus. ⁊ miracłoꝵ effectrices sine sponta¬
neoꝵ. suie eultu et ritu quolib imꝑatoꝵ. siue ⁊̃ magicoꝵ
mundanas uł ñ negant. uł insuꝑ ⁊ p̾dicant potestates.
qñ eis reꝵ uim mirabilẽ ꝓponimꝰ aliaꝵ q̃ nec am̃alia
sunt rõnabilia nec ulla rõne p̾diti sp̃s. sic̃ sunt ea quoꝵ
pauea cõmemorauimꝰ. respd̾e assolent. Uis ẽ ista nate.
Tota itaq iõ ẽ. cur agͥgentinum falẽ flãma fluere fa¬
ciat. a qua c̃pitare. quia ħ ẽ natura eius. ac ꝑħ ẽẽ po¬
tius contͣ naturã uidet᷑. quȩ ñ igni s aquȩ dedit salẽ

Expanded text:
dum in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus dum in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus plenus est, procul dubio maius et excellentius etiam mundus ipse miraculum P sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, Tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura ejus. At hoc esse potius contra naturam videtur, quae non igni, sed aquae dedit salem
Abbreviated transcription (Latin):
ueneficos ⁊ in cantatores uocat in tantum demones
extolłe potuer̃. ut congruere hominibꝰ ͥ nobilis poeta
uid̾etur de quadam femina. quȩ tali arte polłet dic̃.
duras ĩmitt̾e curas. siffe aꝙͣ fliuuis. ⁊ u̾tẽ sid̾a retro.
N octurnosq ciet manes. mugire uideb̾ sub pedibꝰ t̾rã
⁊ descende montibꝰ ornos. qͣntomag̾ d̾s potens ẽ fa¬
cẽ. quȩ infidelibꝰ s̃ inẽdibilia s illius facilia potestati
qñquid ẽ ipse lapidum aliaꝵq uĩ reꝵ ⁊ hominũ in¬
genia qui ea miri utunt᷑ modis. angłica sq nat᷑as
om̃ibꝰ t̾renis potentiores am̃antib condidit. uniu̾sa
mirabilia mirabili uincente uirtute ⁊ oꝑandi iubendi.
sinendiq sapĩa. utens om̃ibꝰ tam mirabilit̾ qͣm c̃auit:¬
Cur itaq facẽ ñ possit ds̃. ut resurgant corꝑa mortuoꝵ.
et in igne ȩtño crucient᷑ corꝑa damnatoꝵ. qui fec̃ mũ¬

Expanded text:
ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicduras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauitresurgant corpora mortuorum et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mun
Abbreviated transcription (Latin):
quo cogat᷑. uñ magicȩ artes eaꝵq artifices exctiter̃.
eoꝵ płima. quȩ qͣnto mag̾ mirabilia confitem᷑. tanto
cautiꝰ uitare debemꝰ. S ad ħ uñ nc̃ agimꝰ. nob̾ ȩciã
ipsa ꝓficiunt. Si enĩ ħ in mundi demones poss qͣnto
potentiores s̃ scĩ angłi qͣnto potentior his omĩbꝰ ds̃. qͥ¬
tantoꝵ miracłoꝵ effectiores ⁊̃ ipsos angłos facit: qͣm¬
dĩ c̾at᷑a utentibꝰ humanis artibꝰ fiunt. ut ea qͥ nesci¬
unt opinent᷑ ẽẽ diuina. uñ factum ẽ ut in qͦd̾am tẽplo
lapidibꝰ magetibꝰ insolo ⁊ in camera ꝓportione mag¬
nitudinis positis. simulacrũ feireũ aeris illiꝰ medio
int̾ utr̃q lapidẽ ignorantibꝰ. quid sursũ eẽt ac deor¬
sum qͣsi numinis potestate pendet. q̃le aliqͥd ⁊̃ in
illa luẽna uen̾is de lapide asbesto ab artifice fieri po¬
tusse iam diximus. simagoꝵ oꝑa quos nr̃a scͥptura

Expanded text:
quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti angeli, quanto potentior est his omnibus tantorum miraculorum effectores etiam ipsos Angelos fecit? 2. QuamDei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse divina; unde factum est, ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis, simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
artium ⁊ ipsoꝵ ꝑseipsos demonum multa miracła. quȩ
de lapide asbesto ars humana molita ẽ. aut arte magiea
factum ẽ. qd̾ homines illo mirarent᷑ in templo aut demon
quis piam sub nomine uen̾is tanta se efficatia p̾sentauit.
ut ħ ibi ꝓdigium ⁊ appareret hominibꝰ ⁊ diueiꝰ ꝑma¬
ñ et. Illiciunt᷑ aut̃ demones ad in habitandũ ꝑcatas
quas ñ ipsi s ds̃ condidit. delectabilibꝰ ꝓ sua diũsitate di¬
u̾sis. ñ ut am̃alia cibis s ut sp̃s signis. quȩ cꝰq delectatiõi
congruunt ꝑuaria gen̾a lapidum erbaꝵ. lignoꝵ. aĩaliũ.
carminum. rituũ. Ut aut̃ illiciant᷑ ab hominibꝰ pͥus eos
ipsi astutissima calliditate seduẽt. uł inspirando eoꝵ cor¬
dibꝰ uirꝰ occultum. uł ȩtiam fallacibꝰ amiciciis apparendo.
eoꝵ paucos discipłõs suos faciunt. płimoꝵ doctores. Neq
enim potuit nisi pͥmum ipsis docentibꝰ disci quid quisq
illoꝵ appetat. quid exhorreat quo inuitetur nomine.

Expanded text:
artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula; quae de lapide asbesto ars humana molita est factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentavit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus, et diutius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cujusque delectationi congruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum animalium, carminum rituum. Ut autem inliciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, uel inspirando eorum cordibus uirus occultum uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, quid exhorreat, quo inuitetur nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlec̃q pecẽm qͣ ꝑ illã ñ dimitat᷑. cum dicimꝰ dimitte nob̾
debita nr̃a. si q̃ seqͥt᷑ facẽ curemꝰ. sic̃ ⁊ nos dimittimus de¬
bitoribꝰ nr̃is. Non enim ait dns inqͥunt si dimiseritis
pc̃ca hoĩbꝰ dimittet uob̾ pat̾ ur̃ cotidiana parua pcc̾a.
s dimittet inqͥt uob̾ pcc̃a ur̃a. Qualic̾q gͦ uł qͣntac̃q sint
⁊̃ si cotidiȩ ꝑpetrent᷑. nec ab eis uita discedat in meliꝰ c̃õ¬
mutata. ꝑ elemosinã ueniȩ ñ negatȩ remitti sͥ posse
p̾sumunt. S bñ q̃ isti dignas ꝓpeccis elemosinas ẽõ¬

Expanded text:
cimus: dimitte nobis debita nostra, si quod sequitur facere curemus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. non enim ait dominus, inquiunt: "si dimiseritis peccata hominibus, dimittet nobis pater uester cotidiana parua peccata" sed: dimittet, inquit, uobis peccata uestra. qualiacumque ergo uel quantacumque sint, etiam cotidie si perpetrentur nec ab eis uita discedat in melius commutata, per elemosynam ueniae non negatae remitti posse praesumunt. sed bene, quod isti dignas p
Abbreviated transcription (Latin):
angłi eiꝰ semꝑ ibi futi eẽ c̃dant᷑: anforte dĩ sententia q̃
imalos ⁊ angłos ⁊ homines ꝓferet᷑ inangłos uera erit
in hoĩes falsa: ita plane ħ erit. siñ q̃ ds̃ dix̃. s q̃ suspicat᷑
qui sempit̾no cupiunt carere supplitio. Dem̃ qͣle ẽ ȩt̾nũ
supplitium ꝓigne diut᷑n tp̃ris existimare ⁊⁊ uitã ec̾nã
cde sine fine. cumcep̃s eodẽ ipso loco inuna eademq sen

Expanded text:
 eius semper ibi futuri esse credantur? An forte Dei sententia. quae in malos et angelos et homines proferetur, in angelos uera erit, in homines falsa? Ita plane hoc erit, si non quod Deus dixit, sed quod suspicantur qui sempiterno cupiunt carere supplicio. Deinde quale est aeternum supplicium pro igne diuturni temporis existimare et uitam aeternam credere sine fi
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ eg̾uit penitentiã saq correx̾int. s ħ ñ add̾ito ṗnuntia¬
uit fut᷑am eũsionem illiꝰ eiuitatis. Quam cõminationẽ
qͣmius ħ̾ ñ eẽt ipse facturꝰ. Nam ⁊ si pententibꝰ ycyeit¬
inquiunt utiq illos penitentiam ñ ignorabat acłos a tñ
ab solute ac diffinite eoꝵ eũsionẽ fut̾am eẽ p̃dix̃. ħ gͦ erat

Expanded text:
si non egerint paenitentiam seque correxerint; sed hoc non addito praenuntiauit futuram euersionem illius ciuitatis. Quam comminationem quamuis hoc non esset ipse facturus. Nam etsi paenitentibus peperinquiunt, utique illos paenitentiam non ignorabat acturos, et tamen absolute ac definite eorum euersionem futuram esse praedixit. Hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
miserationes suas. q̃ enĩ psalmꝰ dic̃ ñ eẽ fac̾turũ. ñ enĩait.
Numqͥd diu otinebit in ira sua miserationes suas. s q̃ ꝓrsꝰ
otinebit ostñdit. Sic gͦ istam uolunt iudicii dĩ cõmi¬
nationẽ ñ ẽẽ m̃dacẽ. qͣnuis sit neminẽ damnat᷑us. quẽ
admodũ eiꝰ cõminationẽ qua dix̃ eũsurũ se ẽẽ niniuen
ciuitatẽ m̃dacẽ ñ possumꝰ dic̃e. Y tam̃ factũ ñ ẽ inqͥut̃

Expanded text:
miserationes suas, quod eum psalmus dicit non esse facturum. Non enim ait: miserationes suas, quod eum psalmus dicit non esse facturum. Non enim ait: \'Numquid diu continetinebit ostendit. Sic ergo isti uolunt iudicii Dei comminationem non esse mendacem, quamuis sit neminem damnaturus, quem ad modum eius comminationem, qua dixit euersurum se esse Nineuen ciuitatem, mendacem n
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ. Si enĩ orabant ꝓ illis qñ eos paciebant᷑ inunicos.
qͣntomag̾ qñ uidebunt eos humiles. supplicesq ꝓstratos:
Neq enĩ cddendum ẽ aunt tc̃ amissuros sc̃os uisc̾a mic̾iȩ. cũ
fu̾int plenissime ac ꝑfectissime sc̃ĩtatis. ut qͥ tẽ orabant
ꝓmimicis siuis. qñ ⁊ ipsi sine pecẽo ñ erant. tẽ ñ orent ꝓ
supplicibꝰ suis qñ nullum ceꝑuit hr̃e pecem. Aut uͦ te eos
sc̃itate nullũ inueniet orationis impedim̃tũ : Testimoniñ
uͦ psalmi ⁊ illi quidẽ qui ꝑmitunt infideles atq impios
hoĩes saltĩ longo tp̃r cruciari. ⁊ pͦea de mał oĩbꝰ erui. sed
mag̾ isti ꝓse dicunt ẽẽ uͥ legit᷑. Numqͥd obluuscet᷑ misere¬
ri ds̃. aut continebit in ira sua mic̃as suas: Ira eiꝰ ẽ ĩqͥũt
ut om̃s indigni b̃itudine sempit̾na. ipso uidicante pu¬
niant᷑ supplitio sempit̾no. S si uł longũ uł ꝓrsꝰ ullum
ẽẽ ꝑmiserit. ꝑfecto ut posit ħ fieri continebit in ira fua

Expanded text:
suorum. Si enim orabant pro illis, quando eos patiebantur inimicos, quanto magis quando uidebunt humiles supplicesque prostratos! Neque enim credendum est, aiunt, tunc amissuros sanctos uiscera misericordiae, cum fuerint plenissimae ac perfectissimae sanctitatis, ut, qui tunc orabant pro inimicis suis, quando et ipsi sine peccato non erant, tunc non orent pro supplicibus suis, quando nullum coeperint habere peccatum. Aut uero sanctitate nullum inueniet orationis inpedimentum? Testimonium uero psalmi et illi quidem, qui permittunt infideles adque inpios homines salagis isti pro se dicunt esse, ubi legitur: Numquid obliuiscetur misereri Deus aut continebit in ira sua miserationes suas? Ira eius est, inquiunt, ut omnes indigni beatitudine sempiterna ipso iudicante puniantur supplicio sempiterno. Sed si uel longum uel prorsus ullum esse permiserit, profecto, ut possit hoc fieri, continebit in ira sua
Abbreviated transcription (Latin):
choartet᷑. ut tanta uindicet᷑ morula. qͣnta dep̃hendit᷑
ꝑpetͣtũ. nͥ forte talio: Id enĩ ag̾. ut ħ paciat᷑ quisq qd̾
fec̃. Uñ illd̾ ẽ legis. Ocłm ꝓ ocło. dentẽ ꝓdente. Fieri
enĩ pot̾ ut tam b̃ui tp̃r quisq amittat ocłm set̾utate
uindicte. qͣm tulit ipse alt̾i improbitate pcc̃i. Porio aut̃
si alienȩ femine oscłm inf̾ideũ rõnis sit ũb̾e iundicare.
nit᷑: Quid in uincuł : numqͥd tamdiu qͥsqͣm uidicandꝰ
ẽ ẽẽ deb̾e qͣmdu fec̃ uñ meruit alligari. eum iustissime
annosas penas seruus incompedibꝰ pendat. qui u̾bo
aut ictu cȩlerrimȩ tͣnseunte ł lacessiuit dñm ł plagaũ:
Iam uͦ damnũ. ignomiinia. eciliũ. seruitꝰ. cũ pleꝵq sie
infligunt᷑ ut nulla uenia relaxcent᷑: nõne ꝓ hꝰ uitȩ mͦ
similia penis uident᷑ ȩt̾nis : Iõ quippe ȩt̾na ẽẽ ñ poss̃.
quia nec ipsa uita quȩ his plectit᷑ porrigit᷑ in et̾nũ. &¬

Expanded text:
coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio ? id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. unde illud est legis: oculum pro oculo, dentem pro dente. fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri improbitate peccati. porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nitur? Quid, in uinculis numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit adligari; cum iustissime annosas pant ictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? iam uero damnum, ignominia, exilium, seruitus cum plerumque sic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aet
Abbreviated transcription (Latin):
accepto illud cꝰ ħ pignus ẽ suo tp̃r conseqͣmͣ. nẽ aut̃ am¬
bulemus in spe ⁊ ꝓficientes de die in diem. sp̃u facta car¬
nis mortificemus. Nouit enim dñs qui s̃ eiꝰ. ⁊ quot qͦt sp̃u

Expanded text:
accepto illud cuius hoc pignus est suo tempore consequamur, nunc autem amaccepto illud cuius hoc pignus est suo tempore consequamur, nunc autem ambulemus in spe et proficientes de die in diem spiritu facta carnis mortificemus. Nouit enim Dominus qui sunt eius; et quotquot spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
rege assirioꝵ. eum eẽt ipse bactrianoꝵ bello suꝑatꝰ ẽ.
Arsus q̃ scͥptum ẽ. gͣue uigũ suꝑ filios adã adie excitꝰ &
uentre matris illoꝵ usq indiẽ sepult᷑ȩ in matrẽ oĩũ.
usq adeo impleri necẽe ẽ. ut ipsi pariuli ꝑ lauacrũ
regeñationis ab originał pecẽi quo solo tenebant᷑ un¬
cło. iam soluti. mala multa pacientes. ñ nulli ⁊ in¬
cursus sp̃uum malignoꝵ aliqñ patiant᷑. Quȩ qͥdem
passio absit ut eis obsit. si hanc uitam in illa ętate ⁊̃
ipsa passione ingͣuescente ⁊ am̃ã de corpe exccludente
sepult᷑e in matrẽ omĩum. ⁊̃ ħ malum mirabile reꝑit᷑. ut
sobrii simus atq intelligamꝰ hanc uitã de pec̾co illo
nimis nefario qd̾ in paradiso ꝑpet̾tũ ẽ factam nob̾ eẽ
penalẽ. totumq qd nob̾cum agit᷑ ꝑtestam̃tum nouũ
ñ ꝑtiñe nsi ad noui scłi hereditatẽ nouã. ut hic pignore

Expanded text:
rege Assyriorum, cum esset ipse Bactrianorum, bello superatus est. rege Assyriorum, cum esset ipse Bactrianorum, bello superatus est. Prorsus quod scriptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium , usque adeo impleri necesse est, ut ipsi parvuli per lavacrum regenerationis ab originalis peccati, quo solo tenebantur, vinculo jam soluti, mala multa patientes, nonnulli et incursus spirituum malignorum aliquando patiantur. Quae quidem passio absit ut eis obsit, si hanc vitam in illa aetate, etiam ipsa passione ingravescente et animam de corpore excludente, sepulturae in matrem omnium, etiam hoc malum mirabile reperitur, ut sobrii simus, atque intelligamus hanc vitam de peccato illo nimis nefario, quod in paradiso perpetratum est, factam nobis esse poenalem totumque, quod nobiscum agitur per testamentum nouum, non pertinere nisi ad noui saeculi hereditatem nouam, ut hic pignore
Abbreviated transcription (Latin):
pena sit. qr tota temptatio ẽ. sic̃ sacre litt̾e ꝑsonant
uͥ sc̃ptum ẽ. Numqͥd ñ temptatio ẽ uita humana suꝑ
t̾ram: Non enĩ parua pena ẽ. ipsa insipientia uł im¬
ꝑitia quȩ usq adeo fugienda m̃ito iudicat᷑. ut ꝑpenaᷤᷤ
doloribꝰ plenas pueri cogant᷑ quoq artificia. uł littas
discẽ. ipsũq discẽ ad qͣ penis adigunt᷑. tam penale ẽ eis.
ut ñ numqͣm ipsas penas ꝑ quas compellunt᷑ discẽ ma¬
liit fene qͣm discẽ. Quis aut̃ ñ eox horreat ⁊ mori eligat.
si ei ꝓponat᷑ aut mors ꝑpecienda aut rursꝰ infantia:
quȩ quidẽ q̃ ñ a risu s a flectu ordit᷑ hanc lucẽ qͥd ma¬
loꝵ ing̾ssa sit nesciens ꝓpħat qͦdãmͦ. Solũ qñ natꝰ ẽ
fer̃ risisse zoroastrẽ. nec ei boni aliquid monstruosꝰ risꝰ
ille portend̾. Nam magicaꝵ arcium fuisse ꝑbibet᷑ in¬
uentor. quȩ quidẽ illi nec ad p̃sentis uite uanã felici¬
tatẽ contͣ suos inimicos ꝓdeẽ potuer̃. Anino quippe

Expanded text:
Litterae personant, ubi scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Non enim parva poena est ipsa insipientia, vel imperitia, quae usque adeo fugienda merito judicatur, ut per poenas doloribus plenas pueri cogantur quaeque artificia vel litteras discere: ipsumque discere, ad quod poenis adiguntur, tam poenale est eis, ut nonnunquam ipsas poenas per quas compelluntur discere, malint ferre, quam discere. Quis autem non exhorreat, et mori eligat, si ei proponatur, aut mors perpetienda, aut rursus infantia? Quae quidem quod non a risu, sed a fletu orditur hanc lucem, quid malorum ingressa sit, nesciens prophetat quodammodo. Solum, quando natus est, ferunt risisse Zoroastrem, nec ei boni aliquid monstrosus risus ille portendit. Nam magicarum artium fuisse perhibetur inventor: quae quidem illi nec ad praesentis vitae vanam felicitatem contra suos inimicos prodesse potuerunt. A Nino quippe
Abbreviated transcription (Latin):
sine lib̾ationis cogitatione captiuitas. Cupimꝰ qͥd ẽ ħbello
carere :⁊ ad capessendã ordinatissimã pacẽ uͭ firmissima
stabilitate potioribꝰ inferiora subdunt᷑. igne dini amoriᷤᷤ
accendim̃. S si qd̾ absit illiꝰ tanti boni spes nulla eẽt malle
deb̾emus inhꝰ conflictionis molestia reman̾e. qͣm uieiis
in nos dñationẽ ñ eis resistendo ꝑmitt̾e. ueꝵ tanta ẽ dĩ¬

Expanded text:
sine ulla liberationis\' cogitatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello sine ulla liberationis\' cogitatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello carere et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne diuini amoris accendimur. Sed si quod absit illius tanti boni spes nulla esset, malle debuimus in huius conftictationis molestia remanere quam uitiis in nos dominationem non eis resistendo permittere. CAPUT XVI
Abbreviated transcription (Latin):
tabilis nat᷑am nr̃am inqͣ nos suscipet suscep̃ a nob̾⁊ i tenade
diuinitatis suȩ nr̃ȩ infirmitatis particeps factꝰ ẽ. ut nos
in meliꝰ cõmutati. ꝙ pecc̃ores mortalesq sumꝰ. eiꝰ ĩmortał
⁊ iusti participatione amitamꝰ. ⁊ q̃ innat᷑a nr̃a bonum
fec̃. impletum summo bono in eiꝰ natȩ bonitate seruemꝰ.
Sic̃ enĩ ꝑ unũ hoĩẽ peccantẽ inħ tam gͣue malũ deuenimꝰ.
ita ꝑunum hoĩem eũq dĩ iustificantẽ ad illo̾ bonum
tã sublime ueniemꝰ. Nec quisqͣm se deb ab isto ad illũ
tͣnsisse confidere. nisi eum ibi fu̾it uͥ temptatio nulla
erit. nͥ pacẽ tenuerit qͣm belli hꝰ in quo caro cõcupiseit
q̃rit. ħ aut̃ bellum nũqͣm ullũ eẽt. si nat᷑a humana ꝑ
N̾ cum sit ħ maliĩ miserabile. meliꝰ ẽtam̃ qͣm pͥora uitȩ huiꝰ.
Melius quippe confligit᷑ cum uiciis. qͣm cũ sine ulla conflic¬
tione dñant᷑. Meliꝰ ẽ in qͣm bellũ cũ spe pacis ȩt̾ne. qͣm

Expanded text:
in qua nos susciperet, suscepit a nobis et tenax diuinitatis suae nostrae infirmitatis particeps factus est; ut nos in melius commutati, quod peccatores mortalesque sumus, eius inmortalis et iusti participatione amittamus et, quod in natura nostra bonum fecit, inpletum summo bono in eius naturae bonitate seruemus. Sicut enim per unum hominem peccantem in hoc tam graue malum deuenimus, ita per unum hominem eundemque Deum iustificantem ad illud bonum tam sublime ueniemus. Nec quisquam se debet ab isto ad illum transisse confidere, nisi cum ibi fuerit, ubi tentatio nulla erit; nisi pacem tenuerit, quam belli huius, in quo caro concupiscit quaerit. Hoc autem bellum numquam ullum esset, si natura humana per et cum sit hoc malum miserabile, melius est tamen quam priora uitae huius. Melius confligitur quippe cum uitiis, quam sine ulla conflictione dominantur. Melius est, inquam, bellum cum spe pacis aeternae quam
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑet᷑ uł dubitet᷑ etna. Nemo itaq sic intelligat psal¬
mum canentẽ. Numqͥd obliuscet᷑ misereri ds. aut cõ¬
tinebit in ira sua miserationes suas. ut opmet᷑ de oĩbꝰ
bonis ũam ⁊ de mał falsã. aut de bonis hominibꝰ ⁊
mał angsis ũam. de mał aut̃ hominibꝰ falsam dĩ eẽ sen¬
tentiam: ħ enĩ q̃ ait psalmus ad uasa micĩȩ ꝑtinet.

Expanded text:
eretur uel dubitetur aeterna. Nemo itaque sic intellegat psalmum canentem: Numquid obliuiscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas? ut opinetur de hominibus bonis ueram. de malis falsam, aut de bonis hominibus et malis angelis ueram, de malis autem hominibus falsam Dei esse sententiam. Hoc enim, quod ait psalmus, ad
Abbreviated transcription (Latin):
lie fari iam ualeat.: ⁊ iõ uifantiam tͣnsisse uidcat᷑. ñ dum
in ea ẽ p̃cepti capax firmitas m̃tis. si sac̾m̃ta mediatoris
acceꝑit: ̃ si hanc in eis annis uitã finiat. tͣnslata scł a
potestate tenebraꝵ in regnum xp̃i. ñ solũ penis ñ p̃pa¬
ret᷑ ȩt̾̃nis. s ne ulla quidẽ pꝰ mortẽ p᷑gatoria torm̃ta
paciat᷑. Suffic̃ enĩ sola sp̃ał regen̾atione pꝰ mortẽ obsit.
q̃ carnał geñatio cum morte contͣaẽ. Cum aut̃ uentum
fu̾it ad ȩtatẽ quȩ p̃ceptum iam cap̃. ⁊ subdi pot̾ legis
imꝑio. suscipiendũ ẽ bellum contͣ uitia ⁊ gerendũ acͥt̾.
ne ad damnabilia pecc̃a ꝑducat. & siquidẽ ñdum
unctoriaꝵ consuetudine roborati sunt faciliꝰ uincunt᷑ .e.
cedunt. si aut̃ uincẽ atq imꝑare ꝯsuer̃. laboriosa difficul¬

Expanded text:
licet fari iam ualeat et ideo infantiam transisse uideatur, nondum in ea est praecepti capax infirmitas mentis, si sacramenta Mediatoris acceperit, etiamsi hanc in eis annis uitam finiat, translata scilicet a potestate tenebrarum in regnum Christi non solum poenis non praeparetur aeternis, sed ne ulla quidem post mortem purgatoria tormenta patiatur. Sufficit enim sola spiritalis regeneratio, ne post mortem obsit quod carnalis generatio cum morte contraxit. Cum autem uentum fuerit ad aetatem, quae praeceptum iam capit et subdi potest legis imperio, suscipiendum est bellum contra uitia et gerendum acriter, ne ad damnabilia peccata perducat. Et si quidem nondum uictoriarum consuetudine roborata sunt, facilius uincuntur et cedunt
Abbreviated transcription (Latin):
erit. sic̃ u̾itas diãc. Sic aut̃ quidã eoꝵ contͣ quos defen¬
dimus ciuitatẽ dĩ iniustũ putant. ut ꝓ pece̾is qͣmlib
quasi ulliꝰ io numqͣm iusticia legis ostñdat. ut tanta
mora tp̃ris quisq puniatur. qͣnta mora tp̃ris uñ pu¬
niret᷑ admisit. Octo gen̾a penaꝵ in legibꝰ ẽẽ seͥbit tulliꝰ.¬

Expanded text:
EBINT PECCATOBVM. Sic autem quidam eorum, contra quos defendimus ciuitatem dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet quasi ullius id umquam iustitia legis attendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur admisit. octo genera poenarum in Legibus s
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ moritur ⁊ignis ñ extingitur. Non enĩ piguit
uno loco eadẽ u̾ba iter dicẽ. Quẽ ñ t̾reat ista repeti¬
cio. ⁊ illius pene cõm̃datio tam uehenĩs ore diuino:
penas ñ ad corpis ꝑtin̾e dicunt ⁊̃ uri aĩ dolore. sero
atq infructuose penitentes eos qui fu̾int a regno dĩ
seꝑati. S ĩo ignem ꝓ isto dolore urentẽ ñ incongrue
poni potuisse contendunt. Uñ illõ apłi ẽ. Quis scanda¬
lizatur ⁊ ego ñ uror : eundẽ ⁊̃ u̾mẽ putant intelligen

Expanded text:
on moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etiam uermem putant intell
Abbreviated transcription (Latin):
participẽ pinguedinis oleȩ. & mostͣ. ostñta. portenta.
ꝓdigia nuncupant᷑. ħ monstrare debent. ħ ostñde uł
num se p̃nuntiauit eẽ fact᷑m. nulla impediente dif¬
ficultate. nulla p̃scbente lege nat᷑e. Quomͦ aut̃ p̃nun¬
tiau̾it satis in libro suꝑiore docuisse me existimo. de¬
cerpendo de scͥptis scĩs ⁊ nouis ⁊ uet̾ibꝰ. ñ quid ẽ omĩa
atꝰ ꝑtinentia. s quȩ suffic̾e hiuic oꝑi iudicaui. Qd̃ gͥ

Expanded text:
participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere uel num se praenuntiavit esse facturum, nulla impediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quomodo autem praenuntiaverit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de Scripturis sanctis et novis et veteribus, non quidem omnia ad hoc pertinentia, sed quae sufficere huic operi judicavi
Abbreviated transcription (Latin):
ma eiꝰ int̾iorẽ fauillã m̃dacii suꝑficiȩ matitatis in¬
cludunt. Ecce ñ erat talis: ̃ tał ẽ. Eoce a conditore na¬
turaꝵ nat᷑a eis in hãc fedissimã diu̾sitatẽ mirabili
mutatione conu̾sa ẽ.⁊ quod pꝰ tam longum accid̾ tp̃s
tam longo tp̃re ꝑseu̾at. Sic̃ gͦ ñ fuit impossibile dõ
quas uoluit instituere. sicei non ẽ impossibile in quicqͥd
uolu̾it quas instituit mutare nat᷑as. Uñ illoꝵ qͦ mi¬
raculoꝵ multitudo siluescit. q̃ monst᷑. ostñta. porten¬
ta ꝓdigia nuncupant᷑ q̃ recołe ⁊ cõmemorare siuelĩ.
hꝰ opis quis erit finis: Monstrasane dieta phibent
a monstñdo. q̃ aliqͥd sig̾eando demonstrent. xostu̾ta. abostñ¬
cant. siue multa dicendo aliqñ in aliquid u̾itatis i¬
cuirant. Nob̃ tñ ista quȩ ułut contͣ nat᷑a fiunt ⁊ contͣ
nat᷑a fieri dñr. quo more hominum locutꝰ ẽ ⁊ apłs di

Expanded text:
ma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis inma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostencant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apost
Abbreviated transcription (Latin):
ra ipsa sunt mira. multo ampliꝰ ãmiramur qño duoᷤᷤ
ita similes reꝑimus ut in eis disc̃nendis aut semꝑ aut
freq̃nt̾ erremus. S qͥ dixi scͥptũ ẽ a uaione lic eoꝵ
sit historicꝰ idẽq doctissimus fortasse u̾e factum ẽẽ
ñ eredunt. aut qi ñdui mansit alius eiꝰdẽ sid̾is cursꝰ
s reditũ ẽ ad solitum. minus isto mouebunt᷑ exẽ
b̾e suffic̾e quo cõmoneant᷑ cum aliqͥd adũt̾int ĩ aliqͣ
institutione nat᷑e eamq sͥ notissimã fec̾int. ñ se inde
dõ deb̾e ꝑscͥbere qͣsi eam ñ possit in longe aliud qͣm
eis cognita ẽ uert̾e atq mutare. T̃ra sodomoꝵ ñ
fuit utiq ut nc̃ ẽ. s iacebat similis cet̾is facie. eadẽq
uł etiam ubiore fecunditate pollebat. Nam dĩ para¬
diso in diuinis eloquiis cõꝑata ẽ. ħ p̾ea qͣm tacta cb¬
cȩlo ẽ. sic̃ illoꝵ qͦ attestat᷑ historia ⁊ nc̃ ab eis qͥ uenuĩt
ad loca ista conspicit᷑ ꝓdigiosa fuligine enori ẽ.⁊ po¬

Expanded text:
ra ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctisnon credunt; aut quia non diu mansit talis ejusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto moventur exemplbere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid adverterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est et po
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑e similitudine ualde mirabilit̾ sic hr̃e singłos sin¬
głas facies. ut nisi int̾ se similes eẽnt ñ si discern̾etur
sp̃es eoꝵ ab am̃alibꝰ cet̾is. ⁊ rursꝰ nsi int̾ se dissimiles

Expanded text:
naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos sinnaturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretur species eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter se dissimiles
Abbreviated transcription (Latin):
U ñ illd̾ ẽ. q̃ suꝑiꝰ cõmemoraui dixxisse uͥgiliũ. Sistere
aquã fluuis.⁊ ũtẽ fidã retro. Nam ⁊ fluũ stetisse
suꝑiꝰ inferiusq fluxisse. cum ppłs dĩ ductore supͣ me¬
morato iħu naue uiã carꝑet. ⁊ helia ꝓpħa tͣnseunte.
ac pꝰ discpło eius heliseo id ẽẽ fac̃tum in saẽs litãs
legimus: ⁊ retro u̾sum fuisse marcimum sidus regnante
ezechia mͦ cõmemorauimꝰ. Qd̃ u̾o de lucifero uarro scͥp¬
sit. ñ ẽ illic dictum alicui potenti homini id fuisse con¬
cessum. Non gͦ de noticia nat᷑aꝵ caliginẽ sͥ faciant in¬
fideles. quasi ñ possit in aliqͣ re diuinitꝰ fieri aliud qͣm¬
in eius nat᷑am ꝑhumanã suã exꝑientiã cognouer̃. qͣm¬
uis ⁊ ipsa quȩ in reꝵ nat᷑a om̃ibꝰ nota sunt ñ minus
homines mirari mira ñ rara. Quis enĩ consulta rõne
ñ uideat in hominũ innum̃abili num̾ositate ⁊ tanta

Expanded text:
Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro. Nam et fluuium stetisse superius inferiusque fluxisse, cum populus Dei ductore supra memorato Iesu Naue uiam carperet, et Helia propheta transeunte ac postea discipulo eius Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuisse maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura per humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura omnibus nota sunt, non minus homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta
Abbreviated transcription (Latin):
attendamꝰ. q̃ ad rem d̃e qua agimꝰ ꝑtinet. Quid ita dis¬
positum ẽ ab auctore nate. cęli ⁊ t̾rȩ. quẽ admodũ eursꝰ
ordinatissimus ẜydũ: quid tam ratis legibꝰ ficcisq fir¬
matum: & tam̃ qñ ille uoluit qui sũmo reg̾ imꝑio ac
potestate q̃ c̃didit. stella p̃cet̾is magnitudine ac splen¬
dore notissima. colorẽ. magnitudinẽ. fig̾am. ⁊ qͣ ẽ mi¬
rabilius sui cursꝰ ordinẽ legẽq mutaũ. Turbaũ ꝓfecto
tẽ siulli iã fuer̃ canones astrologoꝵ. quos ułut inenar¬
rabili computatione de p̃t̾itis ac futis astroꝵ motibꝰ
conscͥptos hñt. Quos canones seq̃ndo. ausi sunt dic̃e ħ
qd̾ de lucifero contig̾. nec antea nec postea contigisse. Noᷤ
aut̃ in druinis libris logimꝰ ⁊̃ solẽ ipsum ⁊ stetise. cũ a
dño dõ petiuiss uir sc̃s iħs naue donec ceptum p̃lium
uictoria t̾minaret.⁊ retͦrsũ redisse. ut regi ezechiȩ .xu.

Expanded text:
attendamus, quod ad rem de qua agimus pertinet. Quid ita disattendamus, quod ad rem de qua agimus pertinet. Quid ita dispositum est ab auctore naturae coeli et terrae, quemadmodum cursus ordinatissimus siderum? quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen quando ille voluit, qui summo regit imperio ac potestate quod condidit, stella prae caeteris magnitudine atque splendore notissima, colorem magnitudinem, figuram, et quod est mirabilius sui cursus ordinem legemque mutavit. Turbavit profecto tunc, si ulli jam fuerunt canones astrologorum, quos velut inerrabili computatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere hoc quod de Lucifero contigit, nec antea, nec postea contigisse. Nos autem in diuinis libris legimus etiam solem ipsum et stetisse, cum hoc a Domino Deo petiuisset uir sanctus Iesus Naue, donec coeptum proelium uictoria terminaret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim