comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ribus ac ꝑtinacibus ueniamus ad iudicem
illum stilicet datorem simplicis et quiete sa-¬
pientie. Que non tantum formare nos et
induc̾e in uiam possit uerum eciam de contro-¬
uersiis eoꝵ ferre sententiam hec nos docet qͥd
sit homĩs uerum ac sũmũ bonũ de quo pͥus
ut appareat neminem illoꝵ fuisse sapientem
cum de officio homĩs agatur oportet sũmum
sũmi aminalis bonum ineo constitui quod cõmit¬
ne cum ceteris ammalibus cẽ non possit. S ut
feris dentes armentis cornua uolucribus penne
ꝓprie sunt. Sic homini suum aliquid debet ast̾bi
sine quo rationem sue conditõis amittat Lam
qd uiuendi aut gen̾andi causa datũ est oĩb
ergo non fuit qui sũmũ bonũ credidit animi
uoluptatem qm̃ siune illa securitas siue gaudiũ
est cõmunis est omibus. ariscippo ne respondẽ¬
dum quidem duco quem semꝑ in corporis uo¬
luptatis ruentem inchilq aliuid ꝙͣ uentri et ue-¬
neri ẜuientem nemini dubium est hominem

Expanded text:
is ac pertinacibus ueniamus ad iudicem, illum scilicet datorem simplicis et quietae sapientiae, quae non tantum formare nos et inducere in uiam possit, uerum etiam de controuersiis istorum ferre sententiam? haec nos docet quod sit hominis uerum ac summum bonum. de quo priuut appareat neminem illorum fuisse sapientem. Cum de officio hominis agatur, oportet summum summi animalis bonum in eo constitui, quod commune cum ceteris animalibus esse non possit. sed ut feris dentes, armentis cornua, uolucribus pinnae propria sunt, sic homini aliquid suum debet adscribi sine quo rationem suae condicionis amittat. nam quod uiuendi aut generandi causa datum est omnibus, ergo non fuit qui summum bonum credidit animi uoluptatem, quoniam siue illa securitas siue gaudium est, communis est omnibus. Aristippo ne respondendum quidem duco, quem semper in corporis uoluptates ruentem nihilque aliut quam uentri et Veneri seruientem nemini dubium est hominem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuas ꝑ ꝓphãs suos multis scłis ante p̾dixit
xp̃c impleret Ob ea nicitati et diuinas lrãs
nesciences coierunt ut deum suum condemp¬
narent ꝙ cum scirent futurũ ac subinde dice̾t
oꝑtere se pati acq it̾fici ꝙ salute multorum
secessit tamen cum discipulis suis / non ut uita¬
ret ꝙ ncce erat ꝑpeti ac sustinere s ut oñde̾t

Expanded text:
as suos multis saeculis ante praedixit, Christus inpleret, ob ea incitati et diuinas litteras nescientes coierunt, ut deum suum condemnarent. quod cum sciret futurum ac subinde diceret oportere se pati atque interfici pro salute multorum, secessit tamen cum discipulis suis, non ut uitaret quod necesse erat perpeti ac sustinere, sed ut ost
Abbreviated transcription (Latin):
niũ eẽ ꝓpoĩtam uͥ ut abiectis uanitatib et
errore miẜabili dñi cognostat. te ds̾ ẜuiat nͥ
huic temꝑali renũtiet uite. ac se rudimentis
iusticie ad cultum ue̾ religionis instituat hac
enim conditõe giginiu᷑ ut gen̾anci nos deo iꝰta
et debita obsequia prebeamꝰ. Nũc solum nõ¬
nitis hunc sequeniur hoc uintulo pietatis

Expanded text:
 abiectis uanitatibus et errore miserabili deum cognoscat et deo seruiat, nisi huic temporali renuntiet uitae ac se rudimentis iustitiae ad cultum uerae religionis instituat. hac enim condicione gignimur, ut generanti nos deo iusta et debita obsequia praebeamus, hunc solum nouerimus, hunc sequamur. hoc uinculo pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
tamen non impleret homĩs officiũ quia quãto
pluris est amina ꝙͣ corpus tanto pluris est
ergo mundus oculis quia utrũq corpus est
s deus amimo cõple cõtemplandus quia deus
ut est ip̃e ĩmortalis sic ammũ ẽẽ uoluit sempi-¬
ternum. dei autem contemplacio est uenerari
et colere cõmunem parentem genis humani
qd̵ si a phĩs abfuit ꝓiectiq in t̾ram fuerũt diũa
ignorando existimandus est Anaxagoras ad¬
ea que iuidenda sunt nata ẽẽ se dix̾at nec celu
uidisse nec solem Expedita est igitur hominis
ratio si sapiat cuiꝰ ꝓpria est humanas. Ip̃a hu-¬
manitas quid est insi iustitia. Quid iusticia
sine pietas. pietas aũt nichil alius quã dei
parentis agnitio.

Expanded text:
tamen non inplesset hominis officium, quia quanto tamen non inplesset hominis officium, quia quanto pluris est anima quam corpus, tanto pluris est ergo mundus oculis, quia utrumque corpus est, sed deus animo contemplandus est, quia deus ut est ipse inmortalis, sic animum esse uoluit sempiternum. dei autem contemplatio est uenerari et colere communem parentem generis humani. quod si a philosophis afuit proiectique in terram fuerunt diuina ignorando , existimandus est Anaxagoras ad quae uidenda natum esse se dixerit, nec caelum uidisse nec solem. expedita est igitur hominis ratio, si sapiat: cuius propria est humanitas. sed ipsa humanitas quid est nisi iustitia? quid iustitia nisi pietas? pietas autem nihil aliut quam dei parentis agnitio.
Abbreviated transcription (Latin):
time acceptus esses nõquid sanus udere si
pluris faceres ip̃am uoluptatem quã uolupta¬
tis auctorem. adeo phĩ ad corpus referunt oĩa
nichil prorsus ad mentem. nec uident ã pliꝰ
quam quod sub oculis uenit. at qͥn remotis
omĩbus officiis corporis in sola mente ponẽda
est homĩs ratio non ideo nascimuur ut ea que
sunt facta iudeamus s ut ip̃m factorem reꝵ
oñn ꝯtemplenuir .i. mentem mente cernamꝰ
Quare si quis hominẽ qui uere sapiat int̾ro-¬
get cuius rei causa natus sit respondebit in¬
trepidus ac paratus colendi se dei gr̃a natũ
qui nos ideo gen̾anit ut ei ẜuiamus. Seruire
antẽ deo nichil aliud est ꝙͣ bonis oꝑibus tueri
et conẜuare iusticiam ẜ ille ut homo diuenarũ
rerum iꝑitus rem maximam redegit ad mi¬
miũ dũo sola fingendo que sibi dice̾t intuenda
qd ͦ si se natum esse dixisẜ ut mũdum intueret᷑
ꝙͣꝙͣ omĩa conprehende̾t ac maiore uteretur sono

Expanded text:
time acceptus esses, num sanus uiderere, si time acceptus esses, num sanus uiderere, si pluris faceres ipsam uoluptatem quam uoluptatis auctorem? adeo philosophi ad corpus referunt omnia, nihil prorsus ad mentem nec uident amplius quam quod sub oculos uenit. atquin remotis omnibus officiis corporis in sola mente ponenda est hominis ratio. non ergo ideo nascimur, ut ea quae sunt facta uideamus, sed ut ipsum factorem rerum omnium contemplemur id est mente cernamus. quare si quis hominem qui uere sapiat interroget, cuius rei causa natus sit, respondebit intrepidus ac paratus colendi se dei gratia natum, qui nos ideo generauit, ut ei seruiamus. seruire autem deo nihil aliut est quam bonis operibus tueri et conseruare iustitiam.. sed ille ut homo diuinarum rerum inperitus rem maximam redegit ad minimum duo sola deligendo, quae sibi diceret intuenda. quodsi natum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quamquam omnia conprehenderet ac maiore uteretur sono,
Abbreviated transcription (Latin):
officium in solis oculis posuit nichil ad mẽtẽ
referens s ad corpus omĩa. Quid si cecus
fuĩt officiũ ne homĩs amittet. Quod si fieri
sine occasu amme non põt. Quid cete corporis
partes non carebunt suis queq munerib. Qd
quod plus est in auribus ꝙͣ in oculis sicum qm̃
doctrina et sapientia ꝑcipi aurib solis potest
oculis solis non põt. Eeli ac solis indendi causa
natus es. Quis te in hoc spectaculum induxit a
quid celum celo reꝵq nature iusio tua confert
ninirum ut hoc inmensum et admirabile opꝰ
rem deum qui te in hunc mundum quasi testez
laudatoremq tanti sui oꝑis induxit magnũ
esse credis iudere celum atq solem Cur ergo¬
non gr̃as agis ei. Qui huiꝰ bñficii auctor est
Cur non ip̃ius urtutem ꝓuidentiam pt̃atem
metiris amio cuius oꝑa miraris. necesse est
enĩ multo mirabilior sit qui mirabilia ꝑfecit
Si te quispiam nocasset ad cenam in eaq op¬

Expanded text:
officium in solis oculis posuit, nihil ad mentem officium in solis oculis posuit, nihil ad mentem referens, sed ad corpus omnia. Quid si caecus fuerit, officiumne hominis amittet, quod fieri sine occasu animae non potest? Quid caeterae corporis partes? num carebunt suis quaeque muneribus? Quid, quod plus est in auribus, quam in oculis situm; quoniam et doctrina, et sapientia percipi auribus solis potest, oculis solis non potest. Coeli ac solis videndi causa natus es? Quis te in hoc spectaculum induxit? aut quid coelo rerumque naturae visio tua confert? Nimirum, ut hoc immensum et admirabile opus rem Deum, qui te in hunc mundum, quasi testem laudatoremque tanti sui operis induxit. Magnum esse credis videre coelum ac solem: cur ergnon gratias . agis ei qui huius beneficii auctor est? cur non ipsius uirtutem prouidentiam potestatem metiris animo, cuius opera miraris? necesse est enim multo mirabilior sit qui mirabilia perfecit. si te quispiam uocasset ad cenam in eaque op
Abbreviated transcription (Latin):
rnium ut solus honminis sic nec cadat
m ullum animaliũ. dennde ut solius amimi
nec cõmunicari possit cum corpore postremo ut ñ
possit ciuiꝙͣ sine stientia et uirtute contingere
que circũscͥptio illas om̃s sentencias excludit
ac soluit eoꝵ enĩ que dixerunt nichil tale est
dicam nũc quid sit ut doceam qd institui phõs
omnes cecos atq insipientes fuisse qui qd̾ est
homini sũmũ bonum constitutum nec indere
nec intellig̾e̾ ne suspicare aliqñ potuerũt. Anax¬
agoras cum ab co queretur cuiꝰ rei cansa natꝰ
esẜ respondit celi et solis iudendi hanc uocem
admirantur omnes ac phõ p̾dignam iudicant
ac ego hunc puto non inuemientem quid respõ-¬
dent effudisse hoc passim ne tacet. Qd̃ quidẽ
secum si sapiens fuiss cõmentatum meditatũ
hr̃e debunt quia si quis rationem sui nestiat
ne homo sit quidem ẜ putenius non ex patre
dictum illus effusum inideamus in tribus u̾bis
quot et quanta peccau̾it pͥmum qd omẽ hoĩs

Expanded text:
rimum ut solius hominis sit nec cadat in ullum aliut animal, deinde ut solius animi nec communicari possit cum corpore, postremo ut non possit cuiquam sine scientia et uirtute contingere. quae circumscriptio illorum omnes sententias excludit ac soluit: eorum enim quae dixerunt nihil tale est. dicam nunc quid sit, ut doceam quod institui, philosophos omnes caecos atque insipientes fuisse, qui quod esset homini summum bonum constitutum nec uidere nec intellegere nec suspicari aliquando quiuerunt. Anaxagoras, cum ab eo quaereretur cuius rei causa natus esset, respondit caeli ac solis uidendi. hanc uocem admirantur omnes ac philosopho dignam iudicant. at ego hunc puto non inuenientem quid responderet effudisse hoc passim, ne taceret: quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum meditatumque habere debuit, quia si quis ratnec homo sit quidem. Sed putemus non ex tempore dictum illud effusum. Videamus, in tribus verbis quot et quanta peccaverit. Primum, quod omne hominis
Abbreviated transcription (Latin):
deum regem fuisse pͥmis temporibus alium
consequentib p̃t gͦ fieri ut alius postea sit¬
futurus si ei pͥus regnum mutatum ẽ cur
despemus eciam post̾ius posse mutari insifor¬
te saturnus gn̾are potuit fortiorem iupiter
non potuit. at qui diuinũ imꝑium at semꝑ
minutabile est aut si est mitabile ꝙ fieri nõ
potest semꝑ ntiq mutabile est antiste ita plane

Expanded text:
Deum regem fuisse primis temporibus, alium Deum regem fuisse primis temporibus, alium consequentibus. Potest ergo fieri, ut alius sit postea futurus. Si enim regnum prius mutatum est: cur desperemus etiam posterius posse mutari? nisi forte Saturnus generare potuit fortiorem: Jupiter non potest. Atqui divinum imperium aut semper immutabile est: aut, si est mutabile, quod fieri non potest, semper utique mutabile est. Potest e
Abbreviated transcription (Latin):
hunc regnare in celo putet qui ne int̾ra qͥdẽ
debuit Non infulse quidam poeta crihumphũ
cupidinis scͥpsit quo in libro non modo poten-¬
tessimum deorum cupidinem s eciam uittorẽ¬
facit enum̾atis enim amoribuo suagilor quibus
in potestatem cupiduuis dicõnem ꝙ uenissent in¬
struit pompam in qua iupit̾ cum cet̾is diis añ
currum trihumphant̾ ducit᷑ cathenatꝰ elegant̾
id quidem a poete sigãt s tamen non multum
distat a uero qui enii uirtutis est expers qui
cupiditate ac libidinib malis unicitur nõ cu¬
pidini utile finxit s mortis subiectus est sem¬
piterne ¶Q omittamus de morib dice̾ rem cõ¬
sidemus ut intelligant homines in quib imiẜi
uersentur errorib. ¶Regnare in celo Iouẽ uulgꝰ
est. Qͥ et religio ip̃a ⁊ p̾cationes et hynũ ec de¬
lubra ⁊ simuila.cͦ. demonstrant. Euuidem tam̃
fuerunt. Eoꝵ .s. qui saturno regnante iux̾i̾t
et pͥores luce qm̃ iupit̾ sunt potici. Dideo aliũ

Expanded text:
hunc regnare in caelo putet, qui ne in terra quidem debuit? non insulse quidam poeta triumphum Cupidinis sctissimum deorum Cupidinem, sed etiam victorfacit. Enumeratis enim amoribus singulorum, quibus in potestatem Cupidinis ditionemque venissent, instruit pompam, in qua Jupiter cum caeteris diis ante currum triumphantis ducitur catenatus. Eleganter id quidem a poeta figuratum: sed tamen non multum distat a vero. Qui enim virtutis est expers, qui a cupiditate ac libidinibus malis vincitur, non Cupidini ut ille finxit, sed morti subjectus est sempiternae. Sed omittamus de moribus dicere: rem confideremus; ut intelligant homines, in quibus miseri versentur erroribus. Regnare in coelo Jovem vulgus est. Quod et Religio ipsa, et precationes, et hymni, et delubra, et simulacra demonstrant. Eumdem tamen fuerunt? eorum scilicet, qui Saturno regnante vixerunt; ac priores luce, quam Jupiter, sunt potiti. Video alium
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ minores semp habeamus hoc est ut pec¬
cantes eod assidius uerberibus corrigannus
ne amore mutili et indulgentia nmia du-¬
cantur ad malum et ad uitia nutriantur
ẜ rerum imꝑiti et rationis ignari eos affectꝰ
qui sunt homini ad usus bonos daci extermi-¬
nauerunt et latius ꝙͣ ratio postulat euagã-¬
tur. Inde iniuste atq impie iuuitur utuntur
ira contra pares. huic discordia. huic expul-¬
siones hunc bella contra iusticiam nata sũt
utuntur cupiditate ad congregandas opes
hinc frandes huic latrocinia huic omĩa ge-¬
nera scelerum exorta sunt utuntur libidĩe
ad capiendas uoluptates. hinc scupra huic
adulteria hunt corruptele omẽs extiterũt
Quicũq igitur illos affectus intra fines
suos redegerit quod ignorantes deum fa-¬
cere non possunt hic paciens hic fortis hic
nistus est.

Expanded text:
supra minores semper habeamus; hoc est, ut pecsupra minores semper habeamus; hoc est, ut peccantes eos assiduis verberibus corrigamus; ne amore inutili et indulgentia nimia educentur ad malum, et ad vitia nutriantur. Sed rerum imperiti et rationis ignari, eos affectus, qui sunt homini ad usus bonos dati, exterminaverunt; et latius, quam ratio postulat, evagantur. Inde injuste atque impie vivitur. Utuntur ira contra pares: hinc dissidia, hinc expulsiones, hinc bella contra justitiam nata sunt. Utuntur cupiditate ad congerendas opes: hinc fraudes, hinc latrocinia, hinc omnia scelerum genera exorta sunt. Utuntur libidine ad capiendas tantum voluptates: hinc stupra, hinc adulteria, hinc corruptelae omnes extiterunt. Quicumque igitur illos affectus intra fines suos redegerit quod ignorantes Deum facere non possunt hic patiens, hic fortis, hic justus est.
Abbreviated transcription (Latin):
maioresq ẽẽ ceperint ꝙͣ necesse est natu-¬
ram suam depranant et in morbos ac ui¬
tia uertuntur. Qui autem suit isti limiteꝰ
non est magni laboris ostend̾ẽ Eupiditas
ad ea comparanda nobis data est que
sunt ad utam necessaria libido ad sobo-¬
lem ppagandam ire affectus ad cohercẽ-¬
da peccata eoꝵ qui sunt in nr̃a potestate
E ut artiore distiplina minor etas ad ꝓ-¬
bitatem iusticiamq formetur que insi
metu cohibeatur licencia parit audaciam
acq ad om̃e flagitium et facinus / enadet
Itaq ut ira uti adu̾sus minores et iustũ
est et necessarium. Sic adu̾sus pares et
ꝑuitiosum est et imꝑium impium qd̾
molatim humanitas puiciosum est et¬
impiunt qd illis repugnantibus . aut
ꝑdere necesse est aut perire, hanc aũt
quam dixi ẽẽ rationem cur homini sit
ire affectus datus ex ip̃ius dei p̾ceptis
intelligi potest qui iubet ut imiicis et le-¬
dentibus non nrastamur. manus aũt nrãs

Expanded text:
majoresque esse coeperint, necesse est natumajoresque esse coeperint, necesse est naturam suam depravent, et in morbos ac vitia vertantur. Qui autem sint isti limites, non est magni laboris ostendere. Cupiditas ad ea comparanda nobis data est, quae sunt ad vitam necessaria; libido, ad sobolem propagandam; irae affectus, ad coercenda peccata eorum, qui sunt in nostra potestate, id est, ut arctiore disciplina minor aetas ad probitatem justitiamque formetur: quae nisi metu cohibeatur, licentia pariet audaciam, quae ad omne flagitium et facinus evadet. Itaque ut ira uti adversus minores et justum est, et necessarium: sic et adversus pares et perniciosum est, et impium. Impium, quod violatur humanitas; perniciosum, quod, illis repugnantibus, aut perdere necesse est, aut perire. Hanc autem quam dixi esse rationem, cur homini sit irae affectus datus, ex ipsius Dei praeceptis intelligi potest, qui jubet uti maledicis et laedentibus non irascamur; manus autem nostras
Abbreviated transcription (Latin):
opponunt eosq non modo retinent s eciã¬
defendunt nichilq in homine cẽ dicunt qd
non magna ratione ac prudencia sic inna-¬
tum. recte id quidem si singularum reꝵ
ueros terminos stirent. Icaq hanc ip̃a nrã
contempni dicunt c̃ẽ urtutis tamꝙͣ nemo
possit adu̾sus hostem fortit᷑ dimitare iisi
ira fu̾it concitatus in quo plane ostendunt
riec quid sit uirtus scire se nec cur homini
tribuerit iram deus Que si nobis ideo da-¬
ta est ut ea utanur ad occidendos honnẽs
Quid ĩmanus homine quid similius fe-¬
ris bellius existimandum est ꝙͣ̃ id animal
quod cõmunionem atq innocentiam deꝰ
fecit Tres sunt igit᷑ affectus qui honnẽs
in omĩa facinora precipites agunt. Ira¬
Cũpnitas. libido. ꝓpterea pocte tres furias
esse dixerunt que mentes hominũ exagi¬
tent ĩra ultiononem desiderat. Cupiditaᷤ
opes libido. noluptates. sz hiis om̃ĩbus
certos lumites statuit quos si transtendit

Expanded text:
opponunt eosqopponunt eosqdefendunt; nihilque in homine esse dicunt, quod non magna ratione ac providentia sit innatum. Recte id quidem, si singularum rerum veros terminos scirent. Itaque hanc ipsam iram, cotem dicunt esse virtutis, tanquam nemo possit adversus hostes fortiter dimicare, nisi fuerit ira concitatus. Quo plane ostendunt, nec quid sit virtus scire se, nec cur homini tribuerit iram Deus. Quae si nobis ideo data est, ut ea utamur ad occidendos homines, quid immanius homine? quid similius feris belluis existimandum est, quam id animal, quod ad communionem et innocentiam Deus fecit? Tres sunt igitur affectus, qui homines in omnia facinora praecipites agant; iraditas, libido. Propterea poetae tres Furias esse dixerunt, quae mentes hominum exagitent: ira ultionem desiderat, cupiditas opes, libido voluptates. Sed his omnibus Deus certos limites statuit: quos si transcenderint,
Abbreviated transcription (Latin):
se potest Que sustentatio sui recte pacientia
nominatur Que una uirtus omibus est
opposita uitiis et affectib hec ꝑturbatũ ac
fluctuantem ammum ad tranquillitatem
suam reuocat / hec mitigat. hec hominem
sibi reddit / Ergo qm̃ nature repugnare
impossibile est et mutile ut non cõmoue¬
atur omĩno prius tamen ꝙͣ cõmotia illa
prosiliat ad nocendũ qd̾ fieri põt matur ꝰ
sapiatur. precepit deus non occide solem
suꝑ nĩ nr̃am ne furoris nr̃i testis abcedat
demiq marcus tullius contͣ suum p̾ceptũ de qͦ
paulo ante dixi obliuionem miuriaꝵ in mag-¬
nis laudibus posuit Spero te inquit cesar
qui obliuisti nichil soles nisi miurias quod¬
si hoc ille faciebat homo non a celesti tantũ
s a publica quoq ciuiliq iusticia remotissi¬
muo quanto magis id nos fac̾e̾ debenus
qui ĩmortalitatĩ uelut cãdidati sumꝰ. Caͫ xixͫ.¬
toiti cum affectus ex homine tanꝙͣ
morbos conantur euellere ꝑipatetici se

Expanded text:
se potest. quae snstentatio sui recte patientia se potest. quae snstentatio sui recte patientia nominatur, quae una uirtus omnibus est opposita uitiis et adfectibus. haec perturbatum ac fluctuantem animum ad tranquillitatem suam reuocat, haec mitigat, haec hominem sibi reddit. ergo quoniam naturae repugnare inpossibile est et inutile, ut non commoueamur omnino, prius tamen quam commotio illa prosiliat ad nocendum, quod fieri potest maturius, sopiatur. praecipit deus non occidere solem super iram nostram, ne furoris nostri testis abscedat. denique Marcus Tullius contra suum praeceptum, de quo paulo ante dixi, obliuionem iniuriarum in magnis laudibus posuit. spero te inquit Caesari, qui obliuisci nihil soles nisi iniurias —. quodsi hoc ille faciebat, homo non a caelesti tantum, sed a publica quoque ciuilique iustitia remotissimus, quanto magis id nos facere debemus qui immortalitatis uelut candidati sumus? Stoici cum adfectus ei homine tamquam morbos conantur euellere, Peripatetici se
Abbreviated transcription (Latin):
didississ / nec illas nobiles orationes alieno
titulo instͥptas inpacientia et leuitas et
insania ꝓfudisset mĩꝙͣ capite suo rostra in
quibus ante floruerat cruentasset nec rẽ
pu ͣ funditus ꝓ sc̾ͥptio illa delestet sapiẽtis
ergo ac bom uiri non est uelle certare ac¬
se periculo comitte/ qm̃i et uince̾ non est m
nr̃a potestates et est anceps om̃e certamien
ẜ est sapientio atq optim uiri non adu̾sa-¬
rium collere/ quod fieri sine stelere ac pi¬
culo non potest s certamen ip̃m qd fieri et
utilit̾ et iuste pocest/ Sũma igit᷑ habenda
est pacientia quam ut cape̾t homo iustus
uoluit illum deus ut supͣdictum est pro
inherte contempni, nisi enm contumelus
fuit affectus quantum debeat fortitudimꝰ
in se ip̃o cohibendo ignorabitur. Si autem
lacessicus miuria ledentem ꝑsequi ceperit
uictus est / si n̾o motum illum ratione cõ¬
presserit hic plane imꝑauit sibi hic regere

Expanded text:
didicisset nec illas nobiles orationes alieno didicisset nec illas nobiles orationes alieno titulo inscriptas inpatientia et leuitas et insania profudisset, numquam capite suo rostra, in quibus ante floruerat, cruentasset nec rem publicam funditus proscriptio illa delesset. sapientis ergo ac boni uiri non est uelle certare acse periculo committere, quoniam et uincere non est in nostra potestate et est anceps omne certamen, sed est sapientis atque optimi uiri non aduersarium uelle tollere, quod fieri sine scelere ac periculo non potest, sed certamen ipsum, quod fieri et utiliter et iuste potest. summa lgitur uirtus habenda patientia est, quam ut caperet homo iustus, uoluit illum deus, ut supra dictum est, pro inerte contemni. nisi enim contumeliis fuerit adfectus, quantum habeat fortitudinis in se ipso cohibendo ignorabitur. si autem lacessitus iniuna laedentem perseqm coeperit, uictus est: qui uero motum illum ratione conpresserit, hic plane imperat sibi, hic regere
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute loqueretur in quacũq contentione
uinc̾e̾ putanit ẽẽ uirtutis Niec inde̾ ullo
modo potuit hominem dolori et ire succũ¬
bentem et huis affectibus indulgentem quib
debet pocius reluctari et ruentem quatum ꝙ
improbitas prouocau̾it / urtutis officium nõ
tenere . Qui enim referie miuriam intitur
cum ip̃m a quo lesus est gestit nuitari/ itaqͥ
malum mitatur bonuo esse nullo pacto põt
duobus igitur uerbis duas uirtutes maxi-¬
mas bono et sapienti uiro innocentiam paci-¬
entiamq detraxit S quia ip̃e caninam
illam facundiam sicut salustius ab appio
dictum refert ex̾cuit. uoluit hominem ca-¬
nino modo iiuere ut remordeat lacessitus
Que retributio contumelie ꝙͣ ꝑuitiosa sit
et quas edere soleat strages unde oportamꝰ
petetur ex emplum. ꝙͣ ex ipĩus p̾ceptoris
cessitus iniuria pacienciam tenuiss si dis¬
simulare si ferre contumeliam bomi uiri cẽ

Expanded text:
uirtute loqueretur, in quacumque contentione uirtute loqueretur, in quacumque contentione uincere putauit esse uirtutis nec uidere ullo modo potuit hominem dolori et irae succumbentem et iis adfectibus indulgentem quibus debet potius reluctari, et ruentem quacumque inprobitas prouocarit, uirtutis officium non tenere. qui emm referre iniuriam nititur, eum ipsum a quo laesus est gestit imitari. ita qui malum imitatur, bonus esse nullo pacto potest. duobus igitur uerbis duas uirtutes maximas bono et sapienti uiro, innocentiam patientiamque, detraxit. sed quia ipse caninam illam facundiam, sicut Sallustius ab Appio dictum refert, exercuit, uoluit hominem canino modo uiuere, ut remordeat lacessitus. quae retributio contumeliae quam perniciosa sit et quas edere soleat strages, unde oportunius petetur exemplum quam ei ipsius praeceptoris cessitus I iniuria patientiam tenuisset, si dissimulare, si ferre contumeliam boni uiri esse
Abbreviated transcription (Latin):
efficit Que si detur omĩbus nullum stelus
nulla frans in rebus humanis erit Q uis
igitur bono uiro potest ẽẽ tam calamitosum
tamq contrarium ꝙͣ ire frena ꝑmitt̾e que
illum non modo bom s eciam homĩs appella-¬
tione dispoliet si quidem nocere alteri ut ip̃e
uerissime ait non est ẜu hommis naturarr
riam et pecudes si lacessas aut calce aut cornu
repugnant Et serpentes ac fere iisi ꝓsequa¬
re ut occidas negocu non exibent et ut
ad hominũ exempla redeamus imꝑiti quo
et insipientes si quando accipiũt iniuriam
coco et irrationabili furore ducuntur et in¬
hus qui sibi nocent uicem tribuere conãtur
In quo igitur sapiens ac bonuis uir / a malis
et insipientibus differt isi quod habet ĩuictã
pacientiam qua stulti carent nisi qd̃ regere
ac mitigare iram suam nouit quam illi
qui iurtute indigent firmare non possunt
S indelz hec illum res fefellit qd cum de

Expanded text:
efficit: quae si detur omnibus, nullum scelus, efficit: quae si detur omnibus, nullum scelus, nulla fraus in rebus humanis erit. quid igitur bono uiro potest esse tam calamitosum tamque contrarium quam irae frena permittere, quae illum non modo boni, sed etiam hominis appellatione despoliet, siquidem nocere alteri, ut ipse uerissime ait, non est secundum hominis naturam? nam et pecudes si lacessas, aut calce aut cornu repugnant, et serpentes ac ferae, nisi persequare ut occidas, negotium non exhibent, et ut ad hominum exempla redeamus, inperiti quoque et insipientes si quando accipiunt iniuriam, caeco et inrationabili furore ducuntur et iis qui sibi nocent, uicem retribuere conantur. in quo igitur sapiens ac bonus uir a malis et insipientibus differt, nisi quod habet inuictam patientiam, qua stulti carent, nisi quod regere se ac mitigare iram suam nouit, quam illi quia uirtute indigent, frenare non possunt? sed uidelicet haec illum res fefellit, quod cum de
Abbreviated transcription (Latin):
rum adiectione corrupit Quid enĩ opus fu̾at
adiung̾e̾ nnisi lacessitus iniuria ut uitiũ bono
uiro quasi candam turpissimam appon̾e̾t paci¬
entieq que oñm uirtutum maxima est faceret
expertem nociturum ẽẽ dixit bonũ urum si
hoc ip̃o boni uiri nomen amittat necesse est
si nocebit Non minus emin mali est referre
muriam ꝙͣ inferre riam unde certamina int̾
hommnes unde pugne contentionesq nastũt᷑
nnsi qd improbitati opposita impacientia mas
sepe concitat tempestates Quod si pacĩam qua
uirtute nisi uerius nichil homine dignius in-¬
ueniri põt improbitati opposueris extinguet᷑
protinus tamꝙͣ igni aquam suꝑfuderis Sin
autem prouocatrix illa improbitas impaciã
sibi comparem nata est tãꝙͣ ꝑfusa oleo tantũ
excitabit incendium ut id non flumen aliqd
s effusio cruoris extingnat. Magna itaq pa-¬
cientie ratio est quam sapiens homo ademit lo¬
no uiro ut enim nichil malorum fiat hec sola

Expanded text:
rum adiectione corrupit! quid enim opus fuerat rum adiectione corrupit! quid enim opus fuerat adiungere nisi lacessitus iniuria, ut uitium bono uiro quasi caudam turpissimam adponeret patientiaeque, quae omnium uirtutum maxima est, faceret expertem? nociturum esse dixit bonum uirum, si boni uiri nomen amittat necesse est, si nocebit. non minus enim mali est referre iniuriam quam inferre. nam unde certamina inter homines, unde pugnae contentionesque nascuntur, nisi quod inprobitati opposita inpatientia magnas saepe concitat tempestates? quodsi patientiam, qua uirtute nihil uerius, nihil homine dignius inueniri potest, inprobitati opposueris, extinguetur protinus, tamquam igni aquam superfuderis. sin autem prouocatrix illa inprobitas inpatientiam sibi comparem nacta est, tamquam perfusa oleo tantum excitabit incendium, ut id non flumen aliquod, sed effusio cruoris extinguat. magna itaque patientiae ratio est, quam sapiens homo ademit bono uiro. ut enim nihil malorum fiat, haec sola
Abbreviated transcription (Latin):
mus iudex speculator ac testis oñ hũc hoi
preferat hunc malit de causa sua ꝓnũciare
cuiꝰ sententiam nemo effuge̾ potest ne defen-¬
sione cuiꝙͣ nec gr̃a. Ita fit ut homo iustus cõ-¬
temptui sit omĩbus et quia putabitur semz-
ip̃m non posse defende habebitur ꝓ sequi et
in herce Qui autem fu̾it ulcus nimicum
hic fortis hic stremius iudicatur hunc oẽs
uerentur hunc colunt Bonus uõ ille tam¬
et si prodesse pluribus possit illum tamen
suspiciunt qui nocere ꝙͣ qui prodesse possit
s iustum pranitas hominũ depiauare non
poterit quo minus deo studeat obtemperare¬
malitq contempni dum modo semꝑ lom fungatur
officio mali nũꝙͣ. Cicero in hnisdem illis illis offi¬
cialibus at uero si quis uoluerit inquit ammi
sui complicatam nocionem euoluere iam se ip̃e
doceat eum uirum bonum c̃ẽ qui ꝓsit quibus
possit noceat nemini insi lacessitus iniuria O
ꝙͣ simplicem ueramq sententiam duoꝵ uerbo¬

Expanded text:
mus iudex, speculator : ac testis omnium. hunc homini mus iudex, speculator : ac testis omnium. hunc homini praeferat, hunc malit de causa sua pronuntiare, cuius sententiam nemo effugere potest nec defensione cuiusquam nec gratia. ita nt ut homo iustus contemptui sit omnibus, et quia putabitur se ipsum non posse defendere, habebitur pro segni et inerte. qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis, hic strenuus iudicatur, hunc omnes uerentur, hunc colunt. bonus uero ille tametsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperaremalitque contemni, dummodo semper boni fungatur officio, mali numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit animi sui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus iniuria. o quam simplicem ueramque sententiam duorum uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
officii debet suo esse contentus quem oꝑteat
alias ne ꝓprio quidem parcere ut bonũ faci-¬
at plus autem accipe̾ ꝙͣ dederis iniustum
est. Quod qui facit insidiabitur quodã modo
et ex alteriuo necessitate predetur. dt iustus
nũꝙͣ p̾t̾iittet quo mimuis aliquid misericor¬
diter faciat nec inquinabit se huiꝰ. ᵈ ͥ questu
et efflciet ut sine ullo suo dampno id ip̃m¬
quod comodat int̾ bona oꝑa nominetur munus
non accipiat a pauꝑe iit si quid ip̃e prestiterit
eo bonuem sit quod fu̾it gratuitum maledicenti
benedicto respondeat nũꝙͣ ip̃e maleditat Nre
uerbum malum procedat ex ore hominis qͥ
colit uerbum bonum quim eciam caneat di¬
ligent̾ nequando inimicum sua culpa faciat
onem suam non sibi assumat s iudicio dei
reseruet innocentiam semꝑ et ubiq custodiat
Quod p̾ceptum non ad hoc tantum ualet
ut ip̃e inuiriam non inferet s ut illa tã sibi
non uendicet Sedet emi maximis et eqͥssi-¬

Expanded text:
officii debet suo esse contentus, quem oporteat officii debet suo esse contentus, quem oporteat alias ne proprio quidem parcere, ut bonum faciat; plus autem accipere, quam dederit, injustum est. Quod qui facit, insidiatur quodammodo, ut ex alterius necessitate praedetur. At justus nunquam praetermittet quominus aliquid misericorditer faciat; nec inquinabit se hujusmodi quaestu: sed efficiet, ut sine ullo suo damno, id ipquod commodat, inter bona opera numeretur. Munus non accipiat a paupere; ut si quid ipse praestiterit, eo bonum sit, quo fuerit gratuitum. Maledbenedicto respondeat, numquam ipse maledicat, ne uerbum malum procedat ex ore hominis qui colit uerbum bonum. quin etiam caueat diligenter ne quando inimicum sua culpa faciat,onem suam non sibi adsumat, sed iudicio dei reseruet. innooentiam semper et abique custodiat. quod praeceptum non ad hoc tantum ualet, ut ipse iniuriam non inferat, sed ut inlatam sibi non uindicet. sedet enim maximus et aequissi
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝙͣ studio placendi humanitatis officio
functus esse indeatur habeatq iam p̾cium
glorie quod captauit nec p̾mium celestis
illius ac diuine mercẽdis accipiat Cetera q̃
obẜuare Cultores dei debent facilia sunt uel
uirtutibus comprehensis si non mentiatur
umꝙͣ decipiendi aut nocendi causa non est
enim fas eum qui u̾itati studeat in aliqua
re c̃ẽ fallacem atq ab ip̃a quam sequit᷑ iu̾ta¬
ce discedere in hac iusticie uirtutumq oĩ
uia nullus mendatio locus est Itaq mator
ille uerus ac iustus non dicet illud luculia¬
anum hoĩ amico et familiari non est menti-¬
ri meum S eciam mimito atq ignoto Ex-¬
istimabit non ẽẽ mentiri suum nec aliqñ
cõmittet ut lingua int̾pres amini astensu
et cogitatõe distordet pecuniam si quã tre-¬
diderit non accipiat usuram ut et beneficiuĩ
sit nicolume quod succurrit necessitati et
abstineat se prorsus alieno In hoc enĩ gen̾e

Expanded text:
di, quam studio placendi, humanitatis officio di, quam studio placendi, humanitatis officio functus esse videatur; habeatque jam pretium gloriae, quod captavit; nec praemium coelestis illius ac divinae mercedis accipiat. Caetera, quae observare cultor Dei debet, facilia sunt, illis virtutibus comprehensis; ut non mentiatur unquam decipiendi aut nocendi causa. Est enim nefas, eum, qui veritati studeat, in aliqua re esse fallacem; atque ab ipsa, quam sequitur, veritate discedere. In hâc justitiae virtutumque omnium via, nullus mendacio locus est. Itaque viator ille verus ac justus non dicet illus Lucilianum: Homini amico ac familiari non est mentiri meum, sed etiam inimico atque ignoto existimabit non esse mentiri suum; nec aliquando committet, ut lingua, interpres animi, a sensu et cogitatione discordet. Pecuniam si quam crediderit, non accipiet usuram, ut et beneficium sit incolume, quod succurrit necessitati, et abstineat se prorsus alieno. In hoc enim genere
Abbreviated transcription (Latin):
s nulla re minor qui cum mortem ĩ uiciã¬
uidit non sic turbatus est tanꝙͣ rem nouam
uiderit Qui sine toto corpore tormenta paci-¬
enda sunc siue flãma ore rapienda siue
extendende ꝑ pacibulum manus nõ que
est hiis rebus efficitur nam neq nrtutẽ
exactissimos lunites nosse aut ten̾e possa
omm̃o quisquis a religione dei singularis
ip̃m pro sũma stientia pͥferunt aut qui
non ꝑspiciuĩt eciam que stiunt aut qui
qm̃ se putant scite que uestiunt mepte arro¬
gant̾q decipiunt. nios ergo ut ad ꝓpositum
reu̾tamur quibus solis adeo u̾itas reuela¬
ta est et celitus missa sapĩa. faciamus que
iubet illumĩator nr̃ deus sustineamus inuicẽ
et labores huiꝰ uite mutus adiumentis ꝓfe-¬
ramus nec tamen si quid bom oꝑis feteri-¬
mus głiam captenus ex eo. monet enm
deus oꝑatorem institie non debere ẽẽ iactã-¬
tem ne non tam mandatis celestib obsequẽ¬

Expanded text:
sed nulla re minor, qui cum mortem in vicised nulla re minor, qui cum mortem in vicividet, non sic perturbatur, tanquam rem novam viderit; qui, sive toto corpore tormenta patienda sunt, sive flamma ore rapienda est, sive extendendae per patibulum manus, non quaest. His rebus efficitur, ut neque virtutes, neque virtutum exactissimos limites nosse aut tenere possit omnino, quisquis est a Religione Dei singularis ipsum pro summa scientia praeferunt; aut qui non perspiciunt etiam quae sciunt; aut qui, quoniam se putant scire quae nesciunt, inepte arroganterque desipiunt. Nos ergo ut ad propositum revertamur quibus solis a Deo veritas revelata, et coelitus missa sapientia est, faciamus quae jubet illuminator noster Deus: sustineamus invicem, et labores hujus vitae mutuis adjumentis perferamus: nec tamen, si quid boni operis fecerimus, gloriam captemus ex eo. Monet enim Deus, operatorem justitiae non oportere esse jactantem; ne non tam mandatis coelestibus obsequen
Abbreviated transcription (Latin):
modum non tenent uirtus est constancia¬
non ut inferentibus imuriam resistamus. hiis
enim cedendum est quod ut fieri debeat mox do-¬
cebo. Si ut iubentibus fac̾e nos contra legẽ dei
contraq iusticiam nullis minis aut suppliciis
contempnere non ut appetanus eamqs ulci
s ut coacti deum relinquere ac fidem prodẽ
mortem sustip̾e malimus ubertatemꝙ de¬
fendamus adu̾sus impotentium stultã ue¬
cordemq molentiam et onĩs seculi minas
atq t̾rores fortitudine amim pronocenuus
Sic ea que alii tunent excelsa et insuꝑa¬
bili mente dolorem mortemq calcabimꝰ
hec est uirtus. hec est uera constancia in
hoc tuenda et conẜuanda solo ut nullus¬
nos terror nulla uis a deo possit auertere
no inquit iustus põt ẽẽ qui mortem qui
dolorem qui exilium qui egestatem timet
Item seneca in libris moralis phĩe dicentis
hic est ille homo honestus non apice pur¬
purane non lictoꝵ insignis ministerio

Expanded text:
modum non tenent. uirtus est constantiamodum non tenent. uirtus est constantianon ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim cedendum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque iustitiam nullis minis aut supcontemnere: non ut appetamus, eamque ultro sed ut coacti Deum relinquere, ac fidem prodere, mortem suscipere malimus, libertatemque defendamus adversus impotentium stultam vecordemque violentiam, et omnes saeculi minas atque terrores fortitudine animi provocemus. Sic ea, quae alii timent, excelsa et insuperabili mente dolorem mortemque calcamus. Haec est virtus, haec vera constantia, in hoc tuenda et connos terror, nulla uis a deo possit auertere. Nemo, inquit, justus potest esse, qui mortem, qui dolorem, qui exilium, qui egestatem timet. » Item Senecae in libris moralis Philosophiae dicentis: « Hic est ille homo honestus, non apice, purpurave, non lictorum insignis ministerio,
Abbreviated transcription (Latin):
ingeras an in thesauros iusticie reponas. ut gͦ
uicium est effundere in malam partem Sic
in bonam uirtus. si uirtus est non parcere
opibus que possunt reparari ut hominis
uitam sustentes que reparari non potest
uitium igitur parcimonia est quare m̾l
aliud dixerim ꝙͣ insanos qui hominem
mite ac sociale ammal orbant suo nonie
qui euulsis affectibus quibus omĩs cõstat
humanitas ad ĩmrobilem scuporem mẽtis
ꝑduc̾e uolunt dum student aminũ ꝑtur
quia ius et ratio eius in motuͬ est s ne
oportet quidem quia sicut aqua iace̾ns et
quieta in salubris et magis tuibida dic
animus ĩmotus ac corpens imucilis est
eciam sibi nec uitam ip̃am tueri poterit
quia nec faciet quicꝙͣ noc cogitabit cũ
cogitatio ip̃a nichil aliud sit ꝙͣ mentis
agita demq qui hanc ĩmobilitatem aĩ
asserunt p̾nari animũ iita nolunt qr
uita actuosa est mors quieta. Quedam
etiam recte pro urcutib habent s corum

Expanded text:
ingeras an in thesauro iustitiae reponas. ut ergo ingeras an in thesauro iustitiae reponas. ut ergo uitium est effundere m malam partem, sic in bonam uirtus. si uirtus est non parcere opibus quae possunt reparari, ut hominis uitam sustentes quuitium igitur parsimonia est. quare nihil aliut dixerim quam insanos qui hominem, mite ac sociale animal, orbant suo nomine, qui euulsis adfectibus quibus omnis constat humanitas, ad immobilem stuporem mentis perducere uolunt, dum student animum pertuquia uis et ratio eius in motu est, sed ne oportet quidem, quia sicut aqua semper iacens et quieta insalubris et magis turbida est, sic animus inmotus ac torpens inutilis est etiam sibi, nec uitam ipsam tueri poterit, quia nec faciet quicquam nec cogitabit, cum cogitatio ipsa nihil aliut sit quam mentis agitatio. denique qui hanc immobilitatem animi adsernnt, priuare animum uita uolunt, quia uita actuosa est, mors quieta. quaedam etiam recte pro uirtutibus habent, sed earum
Abbreviated transcription (Latin):
tatum s co uiciũ qm̃ ex habend̾i amore des-¬
cendit cum sic et uoluptatibus abstinendũ
et pecume minime temperandum riam ꝑce
.i. mediocrit᷑ uti pecuma quasi quedã pu¬
sillitas est amii aut p̾timentis ne sibi desit
aut desperantis posse se illa reparare aut cõ-¬
cemptum terrestrium non capientis. S illi
prorsus eum qui rei familiari non percat
ꝓdigum uocant rlam ita liberalem distingũt
a prodigo qd is liberalis sic qui et bene meri-¬
tis et cum oportet et quantũ satis est largiat᷑
prodigium u̾o qui et non meritis et cum opꝰ
non est et sine respectu rei familiaris effundit
Quid ergo prodigum ne dicenus eum qui
misericordie causa tribuat egentibus nictũ
dit quin multum refert utrum ne stoitis ꝓpt̾
libidinem largiare an miseris ꝓpt̾ humami¬
tatem. utrũ pecumam tuam ꝑductores ale-¬
atores lenonesꝙq diripiant an illam pietati
ac deo prestes. utrũ ne illam uentri et gule¬

Expanded text:
tatum: sed eo vitium, quia ex habendi amore destatum: sed eo vitium, quia ex habendi amore descendit, cum sit et uoluptatibus abstinendum et pecuniae minime temperandum. nam parce id est mediocriter uti pecunia quasi quaedam pusillitas animi est aut praetimentis ne sibi desit aut desperantis posse se illam reparare aut contemptum terrestrium non capientis. sed illi rursus eum qui rei familiari suae non parcat prodigum uocant. nam ita liberalem distinguunt a prodigo, quod is liberalis sit qui et bene meritis et cum oportet et quantum satis est largiatur, prodigus uero, qui et non meritis et cum opus non est et sine respectu rei familiaris effundat. quid ergo? prodigumne dicemus eum qui misericordiae causa tribuat egentibus uictum ? atquin multum refert utrumne scortis propter libidinem largiare an miseris propter humanitatem, utrum pecuniam tuam perductores aleatores lenonesque diripiant an illam pietati ac deo praestes, utrumne illam uentri et gu
Abbreviated transcription (Latin):
rectoris officium est ut mam nou̾it quam
si tenebit quainlz concice ierit non offendet
si aũt ob errau̾it licet placide ac leuit̾ eat
aut ꝑ constagosa uexabitur aut ꝑ p̾cipitia
la becur aut certe quo non est opus de feret᷑
Sit currus ille uite qui affectibus uelut
equis ꝑuicib ducitur si rectam mam te¬
neat fungetur officio Metus igitur et cu-¬
piditas si ꝑiciantur in t̾ram untia fient
uirtutes autem si ad diuina refreant refe
rantur ꝑsimoniam contra uirtutis loco
habent que si studium est habendi nõ põt
esse uirtus quia in augendis nel tuendis
terrestribus bonis tota uersatur. Nos aũt
sũmum bonuni non referimus ad corpus
ẜ omẽ officium soluis amme conẜuatione me-¬
timur Quod si ut supra docui patrimonio mi¬
mine partendum est ut humanitatem iusticĩ¬
amnq teneamus rlon est uirtus frugi esse qͥ
nomen spem uirtutio fallit ac decipit Est
emim frugalitas abstinencia quidem uolup¬

Expanded text:
rectoris officium est, ut viam noverit: quam rectoris officium est, ut viam noverit: quam si tenebit, quamlibet concitate ierit, non offendet. Si autem aberraverit, licet placide ac leniter eat, aut per confragosa vexabitur, aut per praecipitia labetur, aut certe, quo non est opus, deferetur. Sic currus ille vitae, qui affectibus, velut equis pernicibus ducitur, si viam rectam teneat, fungetur officio. Metus igitur, et cupiditas, si projiciantur in terram, vitia fient; virtutes autem, si ad divina referantur. Parcimoniam contra virtutis loco habent: quae si studium est habendi, non potest esse virtus; quia in augendis, vel tuendis terrestribus bonis tota versatur. Nos autem summum bonum non referimus ad corpus; sed omne officium solius animae conservatione metimur. Quod si ut supra docui patrimonio minime parcendum est, ut humanitatem, justitiamque teneamus; non est virtus frugi esse: quod nomen virtutis specie fallit ac decipit. Est enim frugalitas, abstinentia quidem volup
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut hic solus reliiquatur qui qm̃ legiti¬
mus ac uerus est solus efficit ut possint cet̾a
omina non timeri. Cupiditas quoq inter
uitia nuimeratur d si hec que terrena sũt
concupistat uicium est. uirtus aũt si celestia
Qui enim iusticiam qui deum qui intam
ppetuam qui lucem sempiternam eaq omĩa
que deus homini pollicetur consequi cupit
opes istas et honores istos et potentatus et
regna ip̃a contempint. dicit fortasse stoitus
doluncate opus ad hec consequenda non cupidi¬
tate ĩo u̾o parum est uelle multi enim uolũt
s cum dolor iusteribus accesẜit uoluntas cedit
cupiditas ꝓseuerat que si effecit ut contẽptui
suit omĩa que a cet̾is appetuntue sũma u̾tꝰ
est si quidem continentie mat̾ Ideoq illud¬
potius effice debemus ut affectus quibus
prane uti uitium est dixiganius in rectũ
nam iste concitatones ammoꝵ uĩcto curru
similes sunt in quo recte moderando sũmũ

Expanded text:
ita ut hic solus relinquatur: qui quoniam legitiita ut hic solus relinquatur: qui quoniam legitimus ac uerus est, solus efficit ut possint cetera omnia non timeri. cupiditas quoque inter uitia numeratur: sed si haec quae terrena sunt concupiscat, uitium est, uirtus autem, si caelestia. qui enim iustitiam, qui deum, qui uitam perpetuam, qui lucem sempiternam eaque omnia quae deus homini pollicetur consequi cupit, opes istas et honores et potentatus et regna ipsa contemnet. dicet fortasse Stoicus oluntate opus esse ad haec consequenda, non cupiditate. immo uero parum est uelle. multi enim uolunt, sed cum dolor uisceribus accesserit, uoluntas cedit, cupiditas perseuerat: quae si efficit ut contemptui sint omnia quae a ceteris adpetuntur, summa uirtus est, siquidem continentiae mater est. ipotius efficere debemus, ut affectus, quibus prave uti vitium est, dirigamus in rectum. Nam istae concitationes animorum juncto currui similes sunt; in quo recte moderando summum
Abbreviated transcription (Latin):
tat quiir tumidi et imbecilli sit animi aut
dolorem metuere aut egestatem aut exilĩ
aut carcerem aut mortem Que omĩa qͥsqͥs
non exhorruerit fortissimus iudicatur qui
aũt deuni metuit illa uniu̾sa non metuit
ad quod probandum argumentis opus nõ
est. Spectate sunt enim semꝑ spectanturq ad¬
huc ꝑ orbem pene cultoꝵ dei In quib excru-
de mortis generibus horret anmus recorda-¬
ri cum ĩmaniũ bestiarũ ultra ip̃ãm mortẽ
carinficina seuierit has tamen ex ecrabiles
corpoꝵ laceratõnes felix atq inuicta paciẽ¬
tia sine ullo gemitu ꝑtulie. hec uirtus õĩb
pplis atq ꝑuinciis et ipĩs tortoribus mira¬
culum maximũ p̾buit cum pacientia cru-¬
delitas uinceretur. at quim hanc urtutem
nichil alius ꝙͣ metus dei fecit Itaq ut dice¬
bam non euellendus ut stoiti neq temꝑan-¬
dus timor ut ꝑipacetici uolunt s in uerã
uiam dirigendus est anferendiq sunt. S

Expanded text:
tat, quin timidi et imbecilli sit animi, aut tat, quin timidi et imbecilli sit animi, aut dolorem metuere, aut egestatem, aut exilium, aut carcerem, aut mortem: quae omnia quisquis non exhorruerit, fortissimus judicatur. Qui autem Deum metuit, illa universa non metuit. Ad quod probandum argumentis opus non est; spectatae sunt enim semper, spectanturque adhuc per orbem poenae cultorum Dei, in quibus excrucia sunt. Nam de mortis generibus horret animus recordari; cum immanium bestiarum, ultra ipsam mortem, carnificina saevierit. Has tamen execrabiles corporum lacerationes felix atque invicta patientia sine ullo gemitu pertulit. Haec virtus omnibus populis, atque provinciis, et ipsis tortoribus miraculum maximum praebuit; cum patientia crudelitas uinceretur. atquin hanc uirtutem nihil aliut quam metus dei fecit. itaque, ut dicebam, non euellendus, ut Stoici, neque temperandus timor, ut Peripatetici uolunt, sed in ueram uiam dirigendus est auferendique sunt metus, sed