comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit homo. dñs dicit. Ex ueritate dñĩ
ñ .ẽ. gaudere impiis. Nã illi sibi uiden¬
tur gaudere. ñ ẽ aut̃ gaudere impiis.
dicit ñ homo sed dñs. Unde ille ipsũ
gaudiũ uidens ait. Et diẽ hominis ñ
desideraui tu scis. Qui mͥ aliũ diẽ osten¬
dis. qͥ me aliã lucẽ doces. qͥ me alia iocun¬
ditate ꝑfundis. qͥ aliud mͥ intꝰ insinuas.
fecistime ñ concupiscere dic̃ hominũ.
Utiq uidebat isaias homines in potatione
inluxuria. in theatris. & spectaculis. to¬
tũ mundũ luxuriari uariis nugis. &
tam̃ clamabat ñ. ẽ gaudere impiis dic̃
dñs: Si hoc ñ.ẽ. gaudere quale gaudiũ
uidebat. in cuiꝰ cõparatione ñ erat hoc
gaudiũ: Tanqua si tu nosses solem. &
alicii laudanti lucernã diceres. ñ . ẽ.
ista lux. Quare lux ñ. ẽ: Ille ꝓ magno
habet. gaudet. exultat. & ti dicis ñ. ẽ.
ista lux : Aut siqͥs simiã miraret᷑. dice¬

Expanded text:
dicit homo; «Dominus dicit:» ex veritate Domini dicit homo; «Dominus dicit:» ex veritate Domini , «Non est gaudere impiis.» Nam illi sibi videntur gaudere: «Non est» autem «gaudere impiis, dicit,» non homo, sed «Dominus.» Unde ille ipsum gaudium videns, ait: «Et diem hominum non concupivi, tu scis» . Qui mihi alium diem ostendis, qui me aliam lucem doces, qui me alia jucunditate perfundis, qui aliud mihi intus insinuas, fecisti me non concupiscere diem hominum. Utique videbat Isaias homines in potatione, in luxuria, in theatris, et spectaculis, totum mundum luxuriari variis nugis; et tamen clamabat, «Non est gaudere impiis, dicit Dominus.» Si hoc non est gaudere, quale gaudium videbat, in cujus comparatione non erat hoc gaudium? Tanquam si tu nosses solem, et alicui laudanti lucernam diceres: Non est ista lux. Quare lux non est? Ille pro magno habet, gaudet, exsultat; et tu dicis: Non est ista lux. Aut si quis simiam miraretur, dice
Abbreviated transcription (Latin):
uare ad te. & ñ te dirigere ad illũ. & sen¬
ties iocunditatẽ quã norunt om̃s qͥ recto
uia meditant᷑. calices p̃parant. rosarũ
tẽpus expectant. qͥa dictũ. ẽ iocundami¬
ni iusti. Uide qͥd seqͥt᷑ In dño. Iocunda¬
mini iusti indnõ. Expectas tẽpus ueris.
ut iocunderis. Dñm habes iocunditatẽ
dñs sẽꝑ tecũ. ẽ. Non habet tẽpus. habes
illũ nocte. habes illũ die. Esto rectꝰ corde.
cunditas. Audi ꝓpħam isaiam. Non.ẽ.
gaudere impi is dicit dñs. Gaudere qđ
uocairt impii ñ . ẽ. gaudere. Quale
gaudiũ nouerat. qͥ hoc gaudiũ imꝓba¬
bat Credamꝰ illi fr̃s. homo erat. sed
ambo gaudia nouerat. Homo erat utiq
N ouerat᷑ gaudia calicis. qͥa homo erat. nõue.¬
rat gaudiũ mensȩ. nouerat gaudiũ lecti
nouerat gaudia ista scłaria. & luxurio¬
sa. Ille qͥ nouerat illa inde ait pͣsumens.
Non .ẽ. gaudere impiis dic̃ dñs. Sed ñ

Expanded text:
vare ad te, et non te dirigere ad illum, et senvare ad te, et non te dirigere ad illum, et senties jucunditatem, quam norunt omnes qui recto via meditantur, calices praeparant, rosarum tempus exspectant; quia dictum est, «Jucundamini, justi.» Vide quid sequitur: «in Domino. Jucundamini, justiut jucunderis: Dominum habes jucunditatem, Dominus semper tecum est, non habet tempus; habes illum nocte, habes illum die. Esto rectus corde,cunditas est. Audi prophetam Isaiam: «Non est gaudere impiis, dicit Dominus» . Gaudere quod vocant impii, non est gaudere. Quale gaudium noverat qui hoc gaudium improbabat? Credamus illi, fratres. Homo erat, sed ambo gaudia noverat. Utique noverat gaudia calicis, quia homo erat, noverat gaudium mensae, noverat gaudium lecti, noverat gaudia ista saecularia et luxuriosa. Ille qui noverat illa, ait praesumens: «Non est gaudere impiis, dicit Dominus.» Sed non
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ suũ admonebat & dicebat. fili fac
elemosinas qͥa elemosinȩ ñ ꝑmittunt
ire intenebras. & loquebat᷑ ille qͥ in te¬
nebris erat Uidetis qͥ a est alia lux quȩ
orit᷑ iusto. & rectis corde iocunditas.
Oculos ñ habebat & filio suo dicebat:
Tac elemosinas. qͥa elemosinȩ ñ sinunt ire
in tenebras. Nec timuit. nẽ diceret sibi in
corde suo filius ipsius. Tuenĩ elemosinas
ñ fecisti: Quare mͥ cȩcus loqueris: Ecce
el emosinȩ. ad tenebras te ꝑdurer̃. Et
quomꝰ mͥ dicis elemosinȩ ñ sinunt ire
intenebras: Quare ille ista dicebat cũ
fiducia. nisi qͥa aliã lucẽ uidebat: Fil iꝰ
patri manuĩ tenebat ite abularet: sed
pat̾ filuĩ uiã docebat. ut uiueret. Est
gͦ alia lux quȩ orit᷑ iusto. Lux ortaest
iusto. & restis corde iocunditas. Uis illã
nosse: Esto rectꝰ corde. Quid ẽ. esto re¬
ctus corde : Noli torto corde. eẽ. ad diñ
resistens uoluntati eiꝰ. & uolens illũ cur¬

Expanded text:
filium suum admonebat, et dicebat, «Fili, fac filium suum admonebat, et dicebat, «Fili, fac eleemosynas, quia eleemosynae non permittunt ire in tenebras» : et loquebatur ille qui in tenebris erat. Videtis quia est alia lux quae oritur justo, et rectis corde jucunditas? Oculos non habebat, et filio suo dicebat, «Fac eleemosynas; eleemosynae non sinunt ire in tenebras:» nec timuit, ne diceret sibi in corde suo filius ipsius, Tu enim eleemosynas non fecisti: quare caecus mihi loqueris? Ecce eleemosynae ad tenebras te perduxerunt, et quomodo mihi dicis: «Eleemosynae non sinunt ire in tenebras?» Quare ille ista cum fiducia dicebat, nisi quia aliam lucem videbat? Filius patri manum tenebat, ut ambularet: sed pater filium viam docebat, ut viveret. Est ergo alia lux, quae oritur justo: «Lux orta est justo, et rectis corde jucunditas.» Vis illam nosse? Esto rectus corde. Quid est, Esto rectus corde? Noli torto corde esse ad Deum, resistens voluntati ipsius, et volens illum cur
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ iustos & in iustos: Istã lucẽ uident te¬
cũ iniqui. uident tecũ latrones. uident
tecũ impudici. uident tecũ bestię. muscȩ.
uermiculi. Qualẽ lucẽ iusto seruat. qui &
istã istis dat: Merito hanc lucẽ in fide
martyres uider̃. Qui enĩ istã contẽpser̃:
aliquã uider̃ quã desiderauer. qͥa hanc
respuer. Lux orta. ẽ iusto. & rectis corde
iocunditas. Nolite putare qͥa uere in mi-¬
se̾ria fuer. cũ incatena ambulauer̃.
Latꝰ fuit carcer fidelib. lȩnes fuer̃ cate¬
nȩ confitentib. Habebant gaudia in
oriri suꝑbonos & malos. Est alia lux
quȩ oritur iusto. De qua luce ñ sibi or¬
ta. infine dicent iniusti. Ergo errauimꝰ
a uia ueritatis. & iusticiȩ lum̃ ñ luxit
nob̾. & sol ñ ortus.ẽ. nob̾. Ecce amando
istũ solẽ. intenebris cordis iacuerunt
Quid ꝓfuit oculis uidere istũ & m̃te ñ
uidere illũ : Tobis cȩcus erat. & filiũ
suũ uiã dĩ docebat: Nostis hoc qđ tobi

Expanded text:
vident tecum iniqui, vident tecum latrones, vident tecum impudici, vident tecum bestiae, muscae, vermiculi. Qualem lucem justo servat, qui et istis istam donat? Merito hanc lucem in fide martyres viderunt. Qui enim istam contempserunt, aliquam viderunt quam desideraverunt, qui hanc respuerunt. «Lux orta est justo, et rectis corde jucunditas.» Nolite putare quia vere in miseria fuerunt, cum in catena ambulaverunt. Latus fuit carcer fidelibus, leves fuerunt catenae confitentibus. Habebant gaudia in oriri super bonos et malos. Est alia lux quae oritur justo; de qua luce non sibi orta, in fine dicent injusti: «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Ecce amando istum solem, in tenebris cordis jacuerunt. Quid profuit oculis videre istum, et mente non videre illum? Tobias caecus erat, et filium suum viam Dei docebat. Nostis hoc, quia Tobias
Abbreviated transcription (Latin):
am spem xp̃i ꝑdiderant: Non enĩ dixer̃
sꝑamꝰ eũ redempturũ. sed sꝑabamꝰ quia
ipse. eẽt. redẽpturus. Ipse cum eis erat.¬
& spes illius in illis ñ erat. Ostendit se
illis. manifestatꝰ. ẽ. etiã cȩceris discipł is¬
suis. uisus. contractatꝰ. & inuentꝰ illis
quib iã perisse uidebat᷑ Reuocata. ẽ.

Expanded text:
t. Non enim dixerunt, Speramus eum redempturum; sed, «Sperabamus quod esset redempturus Israel.» Ipse cum eis erat, et spes illius in illis non erat. Ostendit se illis, manifestatus est etiam caeteris discipulis, visus, contrectatus, et inventus illis quibus jam periss
Abbreviated transcription (Latin):
cera a facie dñi. Qui st̃ montes: Suꝑbi.
Omis altitudo ex tollens se aduersus dm̃.
buit. Et quando dico qđ dictũ. ẽ. flux̃.
meliꝰ uerbũ inueniri ñ potest. Montes
flipcer̃ sic̃ cera a facie dñi. Ui . ẽ. alticu¬
do potestatũ: Ubi duricia infideliũ :¬
Montes sic cera fluxer̃ a faciȩ dni Iguis eis
T a diuduri. donec ignis ille ad moueret᷑
Cõplanata ẽ om̃ĩs altitudo. mͦ blasphe¬
mare ap̃m ñ audet. Et paganꝰ ñ in eũ
credit si eũ tam̃ blasphem̃at. Et si ñdũ
factꝰ ẽ uiuus lapis. tam̃ uictꝰ ẽ durus
moris. Montes fluxer̃ sic̃ cera a facie
dñi. a facie dnĩ om̃is t̾ra. Non iudeoꝵ

Expanded text:
cera a facie Domini.» Qui sunt montes? Superbi. Omnis altitudo extollens se adversus Deum,buit, et quando dico quod dictum est, Fluxit, melius verbum inveniri non potest. «Montes fluxerunt velut cera a facie Domini.» Ubi est altitudo potestatum? ubi duritia infidelium? «Montes fluxerunt sicut cera a facie Domini.» Ignis eis unt; tamdiu duri, donec ignis ille admoveretur. Complanata est omnis altitudo; modo blasphemare Christum non audet: et paganus non in eum credit, non eum tamen blasphemat; etsi nondum factus est vivus lapis, tamen victus est durus mons. «Montes fluxerunt sicut cera a facie Domini, a facie Domini omnis terrae:» non Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
uersõ uenientib esset ipse lapis angula¬
ris. ubi amho copularent᷑. Iterũ quomꝰ
accipimꝰ cũ t̾ra eiꝰ restituerct᷑: Cũ cam
eiꝰ resuscitaret᷑. Alius enĩ intellectꝰ cun
a xp̃o ñ recedens. sic potest nob̾ occurre¬
re. Terra restituta. caro resuscitata.
Post resuscitationẽ enĩ ipsius. facta st̃ ista
om̃ia quȩ cantant᷑ in psalmo. Audiamꝰ
de cerrȩ restitutione psalmũ plentĩ gas¬
dio. Excitet nob̃ ipse dñs ds̃ nr̃ dignã
tantȩ rei expectationẽ & iocunditatẽ
Ipse sermonẽ nr̃m moderet᷑ aptũ cordib¬

Expanded text:
verso venientibus esset ipse lapis angulaverso venientibus esset ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur . 3. Iterum quomodo accipimus, «Cum terra ejus restitueretur?» Cum caro ejus resuscitaretur. Aliu non recedens, sic potest nobis occurrere: terra restituta, caro resuscitata. Post resurrectionem enim ipsius facta sunt ista omnia quae cantantur in Psalmo. Audiamus jam de terrae restitutione Psalmum plenum gaudio. Excitet nobis ipse Dominus Deus noster dignam tantae rei exspectationem et jucunditatem; ipse sermonem nostrum moderetur aptu
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicauerant. ibi xp̃m ꝓmiserant. secd
quẽ ꝓmissũ audierant᷑: p̃sentẽ ñ cogno¬
uerant. Illis aut̃ ꝓmissũ nichil erat. sed
tam̃ in ꝓpħis etiã de fide ipsoꝵ dictũ
erat. Non dictũ erat ipsis. sed dictũ erat
de ipsis. Missũ . ẽ. & ad illos. & audistis
ex dispensatione dĩ. ipsa enĩ lectio mͦ
rio cornelius credidit. Cornelius enĩ
centurio ñ erat de gente iudeoꝵ. Orabat.
ieiunabat. elemosinas faciebat. ñ illũ de¬
seruit ds̃. quãuis ingentib consticutũ
Et missus. ẽ ei angłs qui illi nunciaret
qđ elemosinȩ & orationes eiꝰ acceptȩ
essent apud dm̃. Credidit aduocato ad
se petro. Nunqͥd ñ illũ poterat docere
angłs: Misit illũ ad pecrũ. ut magis ꝑ
hominẽ illi fides fieret. qͥa homines di
cere ꝑhominẽ qͥ dignatꝰ ẽ. esse homo.
Sic gͦ restituta .ẽ. tr̃a eiꝰ. uno pariete ue¬
niente de iudeis. altero pariete uenien¬
te degentib. qͥb duob parietib de di¬

Expanded text:
dicaverant, ibi Christum promiserant; sed quem promissum audierant, praesentem non cognoverant: illis autem promissum nihil erat; sed tamen in Prophetis etiam de fide ipsorum dictum erat. Non dictum erat ipsis, sed dictum erat de ipsis. Missum est et ad illos: et audistis ex dispensatione Dei; ipsa enim lectio modrio Cornelius credidit. Cornelius enim centurio non erat de gente Judaeorum. Orabat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum; et missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod eleemosynae et orationes ipsius acceptae fuerint apud Deum: credidit, advocato ad se Petro . Numquid non illum poterat docere angelus? Misit illum ad Petrum, ut magis per hominem illi fides fieret; quia homines digcere per hominem, qui dignatus est esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno pariete veniente de Judaeis, altero pariete veniente de Gentibus; quibus duobus parietibus de di
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ẽ: sed etiã in insulis quȩ constitutȩ st̃
in medio mari. Et ipsȩ plenȩ xp̃ianis.
plene st̃ seruis dĩ. Non enĩ separat mare:
cũ qui fecit mare. Quo naues posst̃ accẽ¬
dere. uerba dĩ ñ posst̃: Implecȩ st̃ in¬
sulȩ. Ueruntam̃ posst̃ & in figura recte
accipi insulȩ om̃s eccłȩ. Quar̾e insulȩ:
Quia circũ latrant᷑ fluctib omiũ tẽptati¬
onũ. Secl qͦmͦ insula undiq circũstrepen¬
tib fluctib tundi potest. frangi ñ potest.
magis magisq ipsa frangit fluctꝰ uenien¬
tes quã frangit᷑ abeis: sic & ȩccłe dĩ pul¬
lulantes ꝑtot̾ũ orbẽ t̃rarũ. passe st̃ ꝑse¬
cutiones undiq frem̃tiũ infideliũ. Et
ecce stant insule. & iã placatũ. ẽ mare.

Expanded text:
nsulis quae constitutae sunt in medio mari: et ipsae plenae christianis, plenae sunt servis Dei. Non enim separat mare eum qui fecit mare. Quo naves possunt accedere, verba Dei non possunt? Impletae sunt insulae. Verumtamen possunt et in figura recte accipi insulae, omnes Ecclesiae. Quare insulae? Quia circumlatrantur fluctibus omnium tentationum. Sed quomodo insula undique circumstrepentibus fluctibus tundi potest, frangi non potest, magisque ipsa frangit fluctus venientes, quam frangitur ab eis: sic et Ecclesiae Dei pullulantes per totum orbem terrarum, passae sunt persecutiones undique frementium infidelium, et ecce stant insulae, et jam placatum est mare.
Abbreviated transcription (Latin):
ille qͥ in cruce mortuus .ẽ. ille qͥ lancea
ꝑcussus. ẽ. ille qͥ sepultꝰ ẽ. ipse resurrex̃
ns regnauit. Seuiant qͣntũ posst̃ regna.
qͥd sũnt factura regi regnoꝵ. dño om̃iũ
regũ. creatori om̃iũ scłoꝵ: An ideo con¬
tẽnitꝰ: qͥa tã sũmissus & tã humilis ap¬
paruit: Miscdia. ẽ. ñ impotentia. Ille
enĩ humilis apparuit. ut eũ capemus.

Expanded text:
lancea percussus est, ille qui sepultus est, ipse resurrexit. «Dominus regnavit.» Saeviant quantum possunt regna; quid sunt factura Regi regnorum, Domino omnium regum, Creatori omnium saeculorum? An ideo contemnitur, quia tam submissus, et tam humilis apparuit? Misericordia est, non impotentia: ille enim humilis a
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetos inuenit. ueluti ium̃ta mitia.
ñ recalcitrantia. Non collũ suꝑbũ ad¬
uersus iugũ eiꝰ excutientia. ñ flagella
eiꝰ recusantia. facta st̃ ium̃ta eiꝰ bona.
mansueta. & meruer̃ qđ dictũ ẽ in alio
psalmo. Diriget mites in iudicio. doce¬
bit mansuetos uias suas. Propt̾eagͦ illis
nubes & caligo. qͥa ñ st̃ recti. mansuetis
aut̃ iusticiã & iudiciũ directio sedis

Expanded text:
mansuetos invenit, veluti jumenta mitia, mansuetos invenit, veluti jumenta mitia, non recalcitrantia, non collum superbum adversus jugum ejus excutientia, non flagellum ejus recusantia: facta sunt jumenta ejus bona, mansueta; et meruerunt quod dictum est in alio psalmo, «Diriget mites in judicio, docebit mansuetos vias suas» . Propterea ergo illis «nubes et caligo,» quia non sunt recti; mansuetis autem, «justitia et judicium directio sedis
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait. In iudiciũ ego in hunc mundũ
ueni: ut qͥ ñ uident uideant. & qͥ uident
cecifiant. Quid ẽ. qͥ uident cȩci fiant:
Qui sibi uidere uident᷑ qͥ se sapientes pu¬
Atant.
qui ñ sibi arbitrant᷑ necessariã medicinã.
ipsi cȩcifiant. ipsi ñ intelligant. Qui aut̃
ñ uident uideant. qͥ cȩcitatẽ confitent᷑
illuminari mereant᷑. Sic gͦ incircũ itu
eiꝰ nubes & caligo his qͥ eũ ñ cognouer̃.
confitentib aut̃ & humiliantib se iusti.¬
cia & iudiciũ directio sedis eiꝰ Sedẽ eiꝰ.
dicit eos ipsos qͥ in eũ credider̃. De ipsis
enĩ fecit sibi sedẽ qͥa in eis sedet sapien¬
tia. Filius enĩ dĩ. sapientia dĩ . ẽ. Audiui¬
mus aut̃ ex alia scriptura magnũ huiꝰ
intelligentiȩ docum̃tũ Anim̾a iusti se¬
des sap̾ientiȩ Ergo qͥa isti facti st̃ iusti.
qͥa in eũ credider̃: iustificati ex fide fa-¬
cti st̃ sedes ipsius. Sedet in ipsis uidicans
ex ipsis & dirigens eos. Quare: Quia

Expanded text:
ium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant» . Quid est, «qui vident caeci fiant?» Qui sibi videre videntur, qui se sapientes putant, qui non sibi arbitrantur necessariam medicinam, ipsi caeci fiant, ipsi non intelligant. Qui autem «non vident, videant:» qui caecitatem confitentur, illuminari mereantur. Sit ergo «in circuitu ejus nubes et caligo,» his qui eum non cognoverunt; confitentibus autem et humiliantibus se, «justitia et judicium directio sedis ejus.» Sedem ejus dicit eos ipsos qui in eum crediderunt: de ipsis enim sibi fecit sedem, quia in eis sedet Sapientia; Filius enim Dei, Sapientia Dei est . Audivimus autem ex alia Scriptura magnum hujus intelligentiae documentum. «Anima justi, sedes sapientiae.» Ergo quia isti facti sunt justi, qui in eum crediderunt; justificati ex fide, facti sunt sedes ipsius: sedet in ipsis, judicans ex ipsis, et dirigens eos. Quare? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
tuta ẽ. Totũ ad xp̃m reuocemꝰ: si uolumꝰ
iter rectȩ intelligentiȩ tenere. Non rece¬
damꝰ a lapide angulari. ne intellectus
nr̃ ruina faciat. In illo solidet᷑ qđ insta¬
bili motu nutabat. in illo incũbat qđ ꝑ
incerta pendebat. Quicqͥd dubitationis
habet homo in animo auditis scripturis
lexisse Ante quã aut̃ ꝑueniat ad xp̃i in¬
tellectũ: ñ se p̾sumat intellexisse. finis
enĩ legis xp̃c. ẽ. ad iusticiã om̃i credenti.¬

Expanded text:
tuta est.» Totum ad Christum revocemus, si volumus tuta est.» Totum ad Christum revocemus, si volumus iter rectae intelligentiae tenere: non recedamus a lapide angulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solidetur, quod instabili motu nutabat; in illo incumbat, quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis habet homo in animo auditis Scripturis lexisse: antequam autem perveniat ad Christi intellectum, non se praesumat intellexisse. «Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti
Abbreviated transcription (Latin):
uiderent ista in spũ: tam̃ futura illis
dia redidebant᷑ Unde ille sẏmeon iustꝰ
qͥdã senex multũ exultauit uidens in¬
fantẽ iłim & agnoscens in paruo magnũ.
& mexigua carne cognoscens celi ã tre
creatorẽ Multũ gͦ exultauit qͥa respon¬
sũ acceꝑat ñ se exiturũ. eẽ. de hacuita.
prius quã uideret salutaredĩ. Agnouit
gͦ illũ iocundatꝰ. ẽ: exultauit gaudio.
& hioc ait Dñe. nunc dimittis seruũ tuũ
in pace: qm̃ uider̃ oculi mei salutare tuũ.
Magua gͦ. ẽ ista iocunditas. & hanc facit
caritas. Delectati sumꝰ cũ psalmꝰ iste can¬
taret᷑. & quȩdã ibi abomĩb intellecta st̃.
quȩdã uͦ quantũ arbitram᷑. aut paucis
aut certe ñ omĩb. Simul gͦ illũ in isto
sermone inqͦ uob̾ seruimꝰ consideremꝰ &
uideamꝰ quanta dignatione nos ds̃ lȩtifi¬
care uoluit p̃sentando quȩ ꝓmisit. &
nob̾ exhbens ueritatẽ ꝓmissis suis. In¬
scribit᷑ psalmꝰ. ipsi dauid cũ tra eiꝰ resti¬

Expanded text:
futura illis ntia reddebantur. Unde ille Simeon, justus quidam senex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnoscens in parvo magnum, et in exigua carne cognoscens coeli et terrae Creatorem. Multum ergo exsultavit, quia responsum acceperat non se exiturum esse de hac vita, priusquam videret salutare Dei. Agnovit ergo illum, jucundatus est, exsultavit gaudio; et hoc ait: «Domine, nunc dimittis servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» . Magna est ergo ista jucunditas; et hanc facit charitas. Delectati sumus, cum psalmus iste cantaretur: et quaedam ibi ab omnibus intellecta sunt; quaedam vero, quantum arbitramur, aut a paucis, aut certe non ab omnibus. Simul ergo illum in isto sermone, in quo vobis servimus, consideremus; et videamus quanta dignatione nos Deus laetificare voluit, praesentando quae promisit, et nobis exhibens veritatem promissis suis. Ipsi David, cum terra ejus resti
Abbreviated transcription (Latin):
in circũ itu inimicos eiꝰ De qͦ igne dic̃
fr̃s ignis ante eũ p̾ibit & inflãmabit
incircũitu inimicos eiꝰ: Non arbitror
de illo igne dici inquẽ mittendi st̃ im¬
pii. illa ultimi iudicii sententia. qͥb
ad sinistrã separatis sic̃ in euangłio le¬
ctũ meminimꝰ dicturus. ẽ. ite in ignẽ
et̾nũ qͥ paratꝰ .ẽ. diabolo & angłis eiꝰ
Non puto de illo igne dici. Unde hoc ñ
puto: Quia dẽ qͦdã igne dicit. qͥ p̾ibit
itu. id. ẽ. ꝑtotũ orbẽ t̾rarũ inimicos eiꝰ
Ille ignis post eiꝰ aduentũ erit. iste aut̃
ignis ante cũ p̾ibit. Quis ẽ. gͦ iste ignis:
D ossumꝰ eũ acciꝑe in poenã maloꝵ. pos¬
sumꝰ in salute redẽptorũ. In poenã ma

Expanded text:
imicos ejus.» De quo igne dicit, fratres, «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus?» Non arbitror de illo igne dici, in quem mittendi sunt impii illa ultima judicii sententia, quibus ad sinistram separatis, sicut in Evangelio lectum meminimus, dicturus est, «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» : non puto de illo igne dici. Unde hoc non puto? Quia de quodam igne dicit, qui praeibitu, id est per totum orbem terrarum, inimicos ejus. Ille ignis post ejus adventum erit; iste autem ignis ante eum praeibit. Quis est ergo iste ignis? Possumus eum accipere in poenam malorum, possumus in
Abbreviated transcription (Latin):
mati st̃ inimici. incensi st̃ inimicr
Arsit qͥcqͥd contradicebat. & apparuer̃
fulgura eiꝰ orbi t̾rȩ. Quomꝰ apparuer̃.
Ut iãm crederent. Unde fulgura: De nii-¬
bib. Quȩ sc̃ nubes dĩͦ Predicatores ue¬
ritatis. Uides aut̃ nubẽ incȩlo nebulo¬
sã obscurã & habet intꝰ nescio qͥd latens
Si choruscet. de nube emicat splendor
Exeo ipso qđ contẽnebas inde exiliuit qđ
uident᷑ nubes & contẽnunt᷑ ante quã de
cis exiliat qđ mireris. Frant enĩ illi pͥ¬
mohomines. carnẽ portantes. infirmi.
deinde idiotȩ. indocti. ignobiles. sed
erat in illis qđ fulguraret᷑. erat in illis
qđ choruscaret. Accedebat petrus homo
piscator. orabat & surgebat mortuus.
Forma humana nubes erat᷑. splendor mira¬
culi choruscatio erat. Sic in uerbis. sic
in factis. cũ miranda dicunt. & miranda
faciunt Apparuer̃ fulgura eiꝰ orbi t̾re.

Expanded text:
 inimici. Arsit quidquid contradicebat, et «apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.» Quomodo apparuerunt? Ut jam crederent. Unde fulgura? De nubibus. Quae sunt nubes Dei? Praedicatores veritatis. Vides autem nubem, in coelo nebulosam, obscuram, et habet intus nescio quid latens. Si coruscet de nube, emicat splendor: ex eo ipso quod contemnebas, inde exsilivit quod videntur nubes, et contemnuntur, antequam de eis exsiliat quod mireris. Erant enim illi primum homines carnem portantes, infirmi; deinde idiotae, indocti, ignobiles: sed erat in illis quod fulguraret, erat in illis quod coruscaret. Accedebat Petrus homo piscator, orabat, et surgebat mortuus . Forma humana nubes erat, splendor miraculi coruscatio erat. Sic in verbis, sic in factis, cum miranda dicunt, et miranda faciunt, «Apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͥs tã manufortis quã qͥ de cruce mundũ
uicit: Nã post resurrectionẽ & ascensi.¬
onẽ eiꝰ accepto spĩi scõ loquentib apłis ua¬
riis linguis. cõmota multitudo eoꝵ ipsoꝵ
qͥ eũ crucifixerant: consiliũ quȩsiuit sa¬
lutis. accepit. credidit ignotũ. ẽ. Donatꝰ
reatꝰ sanguinis xp̃i. imꝑtitꝰ. ẽ. potꝰ san¬
guinis xp̃i facti sc̃ fideles eiꝰ cuiꝰ fuerant
psetitores Credider incũ quẽ crucifrxer.¬
& ante quẽ insultantes caput agitauer.
eũ ipsũ caput habere uoluer̃. Ita gͦ resti¬
tuta. ẽ. t̾ra eiꝰ. qđ habet tituliis psalmi.
Terra enĩ eiꝰ iudea. & ꝑierat om̃is iudea qͣn¬
do crucifixer̃ dñm suũ ignorantes. frenẽ¬
tici seuientes in medicũ. & salutẽ insania
Petrus qͥ audaci dilectione sequebat᷑ timi¬
da trepidatione ter negauit. Resurgenᷤ
in uia quosdã loquentes secũ de se tales in-¬

Expanded text:
et quis tam manu fortis, quam qui de cruce mundum vicit? Nam post resurrectionem et ascensionem ejus, accepto Spiritu sancto, loquentibus Apostolis variis linguis, commota multitudo eorum ipsorum qui eum crucifixerant, consilium quaesivit salutis; accepit, credidit; ignotum est, donatus est reatus sanguinis Christi, impertitus est potus sanguinis Christi; facti sunt fideles ejus cujus fuerant persecutores; crediderunt in eum quem crucifixerut ante quem insultantes caput agitaverunt; eum ipsum caput habere voluerunt . Ita ergo «restituta est terra ejus,» quod habet titulus Psalmi. Terra enim ejus Judaea: et perierat omnis Judaea, quando crucifixerunt Dominum suum ignorantes, phrenetici saevientes in medicum, et salutem insania Petrus qui audaci dilectione sequebatur, timida trepidatione ter negavit. Resurgens, in via quosdam loquentes secum de se, tales in
Abbreviated transcription (Latin):
nrãrũ dirige suꝑnos. Ut ñ ea ꝓ rerum
t̾renarũ mercede faciamꝰ. Tunc enĩ ñ
directa. sed curua st̃. Huc usq psalmũ
istũ multi codices habent. sed in non¬
nullis legit᷑. alius ultimꝰ uersus
Et opus manuũ nr̃arũ dirige. Cui uer¬
sui diligentes & docti p̃notant stellã
quos asteriscos uocant. quib signifi.¬
cant ea quȩ inhebreo uł aliis int̾pre¬
tib grecis reperiunt᷑. inseptuaginta
uͦ int̾p̃tacione ñ st̃. Quẽ uersũ si ue¬
limus exponere. id mͥ uidet᷑ habere
sententiȩ: qđ om̃ĩa bona oꝑa nr̃a unũ
opus.ẽ. caritatis. Plenitudo enĩ legis
ẽ caritas. Nã suꝑiore uersu cũ dixis¬
set & oꝑamanuũ nr̃arũ dirige suꝑ nos
isto ultimo ñ oꝑa sed opus dix̃ manu¬
um nrarũ dirige. tanquã ultimouer¬
su uolens ostendere ipsa oꝑa. unũ
opus. eẽ id ẽ. ad unũ opus dirigi.
Tunc enĩ recta st̃ oꝑa cũ adhunc finẽ
dirigunt᷑. Finis enĩ p̃cepti . ẽ. caritas

Expanded text:
nostrarum dirige super nos:» ut non ea pro rerum terrenarum mercede faciamus; tunc enim non directa, sed curva sunt. Huc usque psalmum istum multi codices habent; sed in nonnullis legitur alius ultimus versus, «Et opus manuum nostrarum dirige.» Cui versui diligentes et docti praenotant stellam, quos asteriscos vocant, quibus significant ea quae in hebraeo vel aliis interpretibus graecis reperiuntur, in Septuaginta vero interpretatione non sunt. Quem versum si velimus exponere, id mihi videtur habere sententiae, quod omnia bona opera nostra, unum opus est charitatis: plenitudo enim Legis charitas . Nam superiore versu cum dixisset, «Et opera manuum nostrarum dirige super nos;» isto ultimo non «opera,» sed «opus» dixit «manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, id est, ad unum opus dirigi. Tunc enim recta sunt opera, cum ad hunc unum finem diriguntur: finis enim praecepti est charitas
Abbreviated transcription (Latin):
hoc existimo hominis dĩ moysi nom̃ titulo
eiꝰ inscriptũ ut eis qͥ pie recteq scrutant᷑
scripturas. eo modo intimaret᷑ etiã legẽ
dĩ quȩ ꝑmoysen ministrata ẽ. ubi ꝓ
bonis op̃ib sola uł pene sola pͣmia t̾renoꝵ
bonoꝵ ds̃ polliceri uidet᷑. sine dubio ha¬
bere sub uelam̃to tale aliqͥd: quale iste
psalmꝰ ostendit. Sed cũ qͥsq transierit
ocusi eiꝰ ut consideret mirabilia de lege dĩ.
donante ei illo cui dicimꝰ. reuelaoculos
meos. & considerabo mirabilia de lege tua:¬

Expanded text:
hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo modo intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere sub velamento tale aliquid, quale iste psalmus ostendit. Sed cum quisque transierit oculi ejus, ut consideret mirabilia de lege Dei; donante illo cui dicimus, «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua
Abbreviated transcription (Latin):
laba paululũ differat. Sed cũ illi eru¬
diant᷑ in sapientia qͥ iniciunt sic̃ scri¬
ptũ . ẽ. pedẽ in compedeseiꝰ. ñ utiq pedẽ
corporis sed pedc̃ cordis. & eiꝰ uelut au¬
reis uinculis illigati a uia dni ñ exor¬
bitant nec fiunt ab illo fugitiui: qđ libet
horũ legat᷑. salua.ẽ. sententia ueritatis
c ipsos enĩ cõpeditos uł eruditos corde in
sapientia sic notos ds̃ fecit in nouo testam̃¬
to: ut ꝓ fide quã iudeoꝵ & gentiliũ dece¬
stabatur unpiecas. omĩa contẽnerent
& eis se pͥciari paterent᷑ quȩ magna pu¬
tant ꝓmissa in ueteritestam̃to qui carna
ut illa contẽnerent. & desiderandis ȩt̾nis
ꝑsuas passiones testimoniũ ꝑhiberent un¬
de & testes dicti st̃. sic enĩ grece martyres

Expanded text:
laba paululum differat. Sed cum illi erulaba paululum differat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt, sicut scriptum est, «pedem in compedes ejus» non utique pedem corporis, sed pedem cordis, et ejus velut aureis vinculis illigati a via Dei non exorbitant, nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum legatur, salva est sententia veritatis. Et ipsos enim «compeditos,» vel «eruditos corde stamento, ut pro fide quam Judaeorum et Gentilium detestabatur impietas, omnia contemnerent; et eis se privari paterentur, quae magna putant promissa in Vetere Testamento qui carnalut illa contemnerent, et desiderandis aeternis per suas passiones testimonium perhiberent unde et testes dicti sunt; s
Abbreviated transcription (Latin):
in lapsũ dũ nesciunt dinumerare
irã tuã: Deniq scđm hanc orationẽ
hominis sui. sic notũ fecit xp̃m suũ.
ut suis passionib demonstraret ñ ea
muera quȩ uident᷑ sonare in ueteri te¬
stam̃to ubi sc̃ umbre futurorũ. sed ȩt̾na
esse concupiscenda. Potest in isto sensu
etiã dextera dĩ in celligi: in qua iustos
suos abimpiis segregabit. Quia & ipsa
bene sic in notescit: cũ flagellat omnem
filiũ quẽ recipit. nec in peccatis suis pro¬
spari sinit plus irascendo sed inmansue¬
tudine sinistrũ flagellat. ut em̃datũ
ad dexterã ponat. Et illud qđ pleriq
codices habent. dexterã tuã notã fac mͥ
ad utrunq referri potest. siue ad xp̃m
siue adȩt̾nã felicitate. Nã ds̃ ita ñ ha¬
bet corporalis formȩ dexterã: sicut nec
tia: alii codices ñ habent cõpeditos. sed
eruditos. Uerbũ enĩ grecũ ita in utraq
significatione similit̾ sonat: ut una syl¬

Expanded text:
in lapsum, dum nesciunt dinumerare in lapsum, dum nesciunt dinumerare iram tuam? Denique secundum hanc orationem hominis sui, sic notum fecit Christum suum, ut suis passionibus demonstraret, non ea munera quae videntur sonare in Vetere Testamento, ubi sunt umbrae futurorum, sed aeterna esse concupiscenda. Potest in isto sensu etiam Dei dextera intelligi, in qua justos suos ab impiis segregabit: quia et ipsa bene sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem recipit, nec in peccatis suis prosperari sinit plus irascendo, sed in mansuetudine, sinistra flagellat, ut emendatum ad dexteram ponat . Et illud quod plerique codices habent, «Dexteram tuam notam fac mihi,» ad utrumque referri potest, sive ad Christum, sive ad aeternam felicitatem: nam Deus ita non habet corporalis formae dexteram, sicut nec tia:» alii codices non habent, «compeditos,» sed, «eruditos.» Verbum enim graecum ita in utraque significatione similiter sonat, ut una syl
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ mittere ingehennã. Ꝙa paucis
eruditis maior eiꝰ ira intelligit᷑ uana
& seductoria felicitas impioꝵ. Hanc
ille ñ nouerat. cuiꝰ pene cõmotist̃ pedes.
qͥa ⁊elaui inpeccatorib pacẽ peccato¬
rĩ intuens. Sed didicit ea cũ intraret
inscũariũ dĩ & intelligeret innouissi¬
ma qͦ pauci intrant: ut discant ptimo
narũ. Dexterã tuã sic notã fac. Hoc
enĩ magis habent codices greci. ñ sic̃
qͥdã latini: dexterã tuã notã fac mͥ:
Quid ẽ. gͦ dexterã tuã sic notã fac. nisi
cui reuelatũ.ẽ. sic notũ fac ut in eo di¬
scant fidelestui. ea magis a te poscere
& spare p̃mia fidei. quȩ ñ apparent in
uet̾eri testam̃to. sed reuelantur in nouo:
ne arbitrent᷑ ꝓ magno habendã & cupi¬
endã uł amandã esse t̾renoꝵ ac tẽpora¬
liũ bonoꝵ felicitate. & cõmoreantur
pedes eoꝵ cũ eã uiderint & in eis qͥ de
ñ colunt. & gressus eoꝵ effundant᷑

Expanded text:
mortem mittere in gehennam . Et a paucis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impiorum. Hanc ille non noverat, cujus pene commoti sunt pedes, quia zelavit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens: sed didicit eam, cum intraret in sanctuarium Dei, et intelligeret in novissima ; quo pauci intrant, ut discant prae tnarum. 12. «Dexteram tuam sic notam fac.» Hoc enim magis habent codices graeci; non sicut quidam latini, «Dexteram tuam notam fac mihi.» Quid est ergo, «Dexteram tuam sic notam fac;» nisi cui revelatum est» , sic notum fac, ut in eo discant fideles tui ea magis a te poscere et sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sed revelantur in Novo; ne arbitrentur pro magno habendam et cupiendam vel adamandam esse terrenorum ac temporalium bonorum felicitatem, et commoveantur pedes eorum, cum eam viderent et in eis qui te non colunt; et gressus eorum effundantur
Abbreviated transcription (Latin):
dinumerare: Ualde paucoꝵ hominũ ẽ.
inqͥt nosse irȩ tuę potestatẽ. qͥa plerisq
ita macgis cũ parcis irasceris. ut ñ ad
irã sed potius ad mansuetudinẽ tuam
ptinere intelligat᷑ labor & dolor. quo
corripis erudisq qͦs diligis. ne poenis
ecrucient᷑ ȩt̾nis. Sic̃ enĩ legit᷑ in alio
psalmo. itritauit dnm̃ peccator ꝓ ma¬
gntudine irȩ suȩ ñ exquiret Quis gͦ
nouit: Id . c̃. qͦmꝰ unꝰ quisq reperit᷑ qͥ
nouerit potestatẽ irȩ tuȩ. & ptimore
tuoirã tuã dinumerare: Etiã hic sub¬
audit᷑. quis nouit. Quã diffirile inue¬
nit᷑ qͥ nouerit ita p̃timore tuo dinu¬
merare irã tuã: ut etiã hoc addat. &
ad eã intelligat ꝑtinere. qđ ñ nullis
quib plus irasceris parcere uidearis.
ut ꝓsperet᷑ peccator in uia sua. & ma¬
iora recipiat innouissimo. Potestas qͥp¬
pe humanȩ irȩ. cũ corpus occiderit.
amplius ñ habet qͥd faciat. Ds̃ uͦ habet
potestatẽ & hic puniri: & post corporis

Expanded text:
dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae snovit,» id est, quotusquisque reperitur qui noverit «potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Etiam hic subauditur, «quis novit.» Quam difficile invenitur qui noverit ita prae timore tuo dinumerare iram tuam, ut etiam hoc addat, et ad eam intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ suũ ds̃ legẽ decdit
popło suo. quẽ ꝑ eundem
hominẽ suũ de domo seruitut᷑is liberans.
quadraginta annos ꝑheremũ duxit.
Fuit gͦ moyses minister testam̃ti ueteris.
& ꝓpħa testam̃ti noui. Omĩa qͥppe illa
infigura contingebant illis. sicut ait
apłs. Scripta st̃ aut̃ ad correptionẽ nr̃am.

Expanded text:
hominem suum Deus Legem dedit populo suo, quem per eumdem hominem suum de domo servitutis liberans, quadraginta annos per eremum duxit. Fuit ergo Moyses minister Testamenti Veteris, et propheta Testamenti Novi. «Omnia» quippe «illa in figura contingebant in illis,» sicut ait Apostolus: «scripta sunt autem ad correptionem nostram,
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ ẽ. Bonꝰ enĩ ds̃ isrł. sed rectis corde.
Hon sicut illi cui cõmoti st̃ pedes. qͥa pa¬
cẽ peccatoꝵ intuenti displicere cocꝑat
ds̃ quasi ista nesciens. quasi ista ñ curans.
& abhumani generis gub̾natione dissi.¬

Expanded text:
. Bonus enim Deus Israel, sed rectis corde. Non sicut ille cui commoti sunt pedes, quia pacem peccatorum intuenti displicere coeperat Deus, quasi ista nesciens, quasi ista non curans, et ab humani generis gubernatione dissi
Abbreviated transcription (Latin):
posiusti dies meos: ñ st̃ qͥa ñ stant ne
manent. celerrima mutabilitate
transcurrunt. nec una hora in eis in¬
uenit᷑ inqua ita simꝰ. ut ñ alia pars
eiꝰ transierit alia uentura sit. nulla
stec ut sit. Illi aut̃ anni & dies ñ defici¬
unt in quib nec nos deficieinꝰ sed sine
defectu reficiem᷑. Exestuet anima nr̃a
illorũ dierũ desiderio. sitiat ardent̃
atq uehem̃t: ut illic repleam᷑ ibi sa¬
tiemur. ibi dicamꝰ qđ hic p̃dicimus.
satiati sumꝰ mane miscđia tua. & exul¬
tauimꝰ & iocundati sumꝰ in omĩb dieb

Expanded text:
posuisti dies meos» , non sunt, quia non stant, non posuisti dies meos» , non sunt, quia non stant, non manent, celerrima mutabilitate transcurrunt; nec una hora in eis invenitur in qua ita simus, ut non alia pars ejus transierit, alia ventura sit, nulla stet ut sit. Illi autem anni et dies non deficiunt, in quibus nec nos deficiemus, sed sine defectu reficiemur. Exaestuet anima nostra illorum dierum desiderio, sitiat ardenter atque vehementer; ut illic repleamur, ibi satiemur, ibi dicamus quod hic praedicimus: «Satiati sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus in omnibus diebus
Abbreviated transcription (Latin):
deriũ nr̃m in uia remaneat. qđ donec
ꝑueniat extendendũ. ẽ. Repleti sumꝰ
mane misccłia tua. & exultauimꝰ & de
lectati sumꝰ in omĩb dieb nr̃is. Dies
ille. dies .ẽ. sine fine. Simul sunt illi
om̃s dies. idõ satiant. Non enĩ succe¬
dencib cedunt: ub ñ . ẽ. aliqͥd qđ ñ
ueniendo nondũ sit. & ueniendo iam
ñ sit. Om̃s simul st̃ qͥa unꝰ ẽ. qͥstat &
ñ transit. Ipsa. ẽ. ȩt̾nitas. Hi sunt dies
de quib dr̃. Quis est hõ qͥ uultuitã
& diligit uidere dies bonos: In dies
ent. Non enĩ anni st̃ qͥ ꝓ nichilo ha¬
bent᷑. aut dies st̃ qͥ sicut u̾bra declina¬
uer̃. Sed dies st̃ qui st̃ quorũ numerũ
notũ sibi fieri p̃cabat᷑ qͥ dicebat. Notũ
maneã. & nichil ulterius iã requirã.
& numerũ dierũ meoꝵ qͥ est. Utiq
qui .ẽ. ñ qui ñ .ẽ. Quia dies isti de qͥb
& illic consequent̃ dicit. ecce ueteres

Expanded text:
derium nostrum in via remaneat, quod donec derium nostrum in via remaneat, quod donec perveniat extendendum est. «Repleti sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus» «in omnibus diebus nostris.» Dies ille, dies est sine fine. Simul sunt illi omnes dies; ideo satiant. Non enim succedentibus cedunt, ubi non est aliquid quod non veniendo nondum sit, et veniendo jam non sit. Omnes simul sunt, quia unus est qui stat et non transit: ipsa est aeternitas. Hi sunt dies de quibus dicitur: «Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre dies bonos» ? Hi dies ent.» Non enim anni sunt qui pro nihilo habentur, aut dies sunt qui sicut umbra declinaverunt : sed dies sunt qui sunt, quorum numerum notum sibi fieri precabatur qui dicebat, «Notummaneam, et nihil ulterius jam requiram, «et numerum dierum meorum qui est;» utique «qui est,» non qui non est. Quia dies isti, de quibus et illic consequenter dicit, «Ecce veteres
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥ ait dep̃cabilis esto. uitauit ãbiguũ.
qͥa dep̃care cõmune uerbũ. ẽ. Nã & il¬
le dep̃cat᷑ qͥ dep̃cationẽ fundit & ille
st̃ spe anticipans. & uelut facta iã de¬
putans: repleti sumꝰ inqͥt mane mise¬
ricordia tua. Ergo in his uelut noctur¬
nis laborib & dolorib ꝓphecia nob̃
accensa. ẽ. sic̃ lucerna in obscuro loco:
donec dies lucescat. & lucifer oriat᷑ in
cordib nr̃is. Beatienĩ mundo corde:
qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Tunc replebuntꝰ
eobono iusti: qđ nunc esuruint & siti¬
unt cũ ꝑfidẽ ambulantes ꝑegrinantꝰ
a dño. Unde & illud dicitur: Replebis
me lȩticia cũ uultutuo. Mane asta¬
bunt & contẽplabunt᷑. & sic̃ alii di-¬
xerunt int̾preces satiati sumꝰ mane
miscđia tua. Tunc satiabunt᷑. Sicut
alibi ait: satiabor dũ manifestabit᷑
gła tua. Unde dr̃. Ostende nob̾ patrẽ
& sufficit nob̾. Et ipse dñs. Ostendam¬
me ipsũ illi. Qđ donec fiat. nichil boni
nob̾ sufficit nec sufficere debet: ne desi

Expanded text:
esto,» vitavit ambiguum; quia deprecari commune verbum est: nam et ille deprecatur qui deprecationem fundit, et ille sunt, spe anticipans, et velut jam facta deputans: «Repleti sumus,» inquit, «mane misericordia tua.» Ergo in his velut nocturnis laboribus et doloribus prophetia nobis accensa est, sicut lucerna in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus nostris . Beati enim mundi corde, quia ipsi Deum videbunt. Tunc replebuntur eo bono justi, quod nunc esuriunt et sitiunt , cum per fidem ambulantes peregrinantur a Domino . Unde et illud dicitur, «Replebis me laetitia cum vultu tuo» . Mane astabunt et contemplabuntur ; et, sicut alii dixerunt interpretes, «Satiati sumus mane misericordia tua,» tunc satiabuntur: sicut enim alibi ait, «Satiabor, dum manifestabitur gloria tua» . Unde dicitur, «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis;» atque ipse Dmeipsum illi. Quod donec fiat, nihil boni nobis sufficit, nec suffice
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to. Si aut̃ ñ in ipsis annis sed in
potentatib id .ẽ. ñ in reb tẽporalib sed
in ȩt̾nis. octoginta anni. qđ nouũ testa¬
m̃tũ in spe. ẽ. renouationis & resurre.¬
ctionis in ȩt̃nũ. Q amplius eoꝵ labor
& dolor. Id ẽ qͥsqͥs hanc fidẽ transgre¬
dit᷑ & amplius aliquid quęrit. labores
inuenit & dolores. Potest & sic intelligi.
Quia licet in nouo testam̃to constituti simꝰ
qđ octogenarius significat numerus:
amplius habet hȩc uita nr̃a laborem &
dolorẽ. dũ in nobismet ipsis ingemisci¬
mus adoptionẽ. expectantes redemptio

Expanded text:
Testamento. «Si autem,» non in ipsis annis, sed «in Testamento. «Si autem,» non in ipsis annis, sed «in potentatibus,» id est, non in rebus temporalibus, sed in aeternis, «octoginta anni;» quod Novum Testamentum in spes eorum labor et dolor;» id est, quisquis hanc fidem transgreditur, et amplius aliquid quaerit, labores invenit et dolores. Potest et sic intelligi: Quia licet in Novo Testamento constituti simus, quod octogenarius significat numerus, amplius habet haec vita nostra laborem et dolorem, dum in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectant
Abbreviated transcription (Latin):
insignificatione rationẽ. centũ qͥnqua¬
ginta: quã quindecĩ. qͥ numerus fit
septẽ & octo coniunctis. Quoꝵ primꝰ
insinuat ꝓpt̃ sabbati obseruationẽ.
testam̃tũ uetꝰ. scds testam̃tũ nouũ.
ꝓpt̃ dnĩ resurrectionẽ. Huic st̃ in tẽ¬
plo. quindecĩ gradus. Hinc st̃ inpsal¬
mis quindecĩ cantica graduũ. Hinc
quindecĩ cubitis sũmos montes aqua
diluuii suꝑauit. & si quib aliis locis
sacratis cõmendat᷑ hic numerus. Ergo
anni nr̃i inqͥt sic̃ aranea meditabant᷑
nreb corruptibilib laboramꝰ corrupti¬
bilia oꝑa texebamꝰ. quȩ nos scđm isaiam
ꝓpħam minime contegebant. Dies annos
nr̃oꝵ in ipsis septuaginta anni. Si aut̃
inpotentatib octoginta anni. Aliud ẽ
in ipsis. aliud in pocentatib. In ipsis. hoc
.ẽ. in annis uł dieb ipsis. qđ datur intel¬
ligi in tẽporalib reb Ideo septuaginta.
qͥã tẽporalia ꝓmitti uident᷑ inuetere

Expanded text:
in significatione rationem centum quinquain significatione rationem centum quinquaginta, quam quindecim: qui numerus fit septem et octo conjunctis; quorum primus insinuat propter sabbati observationem Testamentum Vetus, secundus Testamentum Novum propter Domini resurrectionem. Hinc sunt in templo quindecim gradus; hinc sunt in Psalmis quindecim cantica graduum; hinc quindecim cubitis summos montes aqua diluvii superavit ; et si quibus aliis locis sacratus commendatur hic numerus. Ergo, «Anni nostri,» inquit, «sicut aranea meditabantur.» In rebus corruptibilibus laboramus, corruptibilia opera texebamus: quae nos, secundum Isaiam prophetam, minime contegebant . «Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: si autem in potentatibus octoginta anni.» Aliud est «in ipsis,» aliud «in potentatibus. In ipsis,» hoc est in annis vel diebus ipsis quod datur intelligi in temporalibus rebus: ideo «septuaginta;» quia temporalia promitti videntur in Vetere
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ. qͥa longeui appellant᷑ hoc tẽpore.
etiã qui septuaginta annos uixer int.
Usq ad octoginta aut̃ uident᷑ aliquas ui.¬
res habere. His uͦ amplius si uixerint:
multiplicatis labore & dolorib uiuug
Sed multi intra septuaginta annos ger̃
infirmissimã & erũ nosissimã senẽctutẽ.
& sepe ultra octoginta annos senes mi¬
rabilit uigere ꝓbati st̃. Melius . ẽ. gͦ
in his numeris. spũ ale aliqͥd ꝑscrutari
Neq enĩ suꝑ filios adã ꝑque̾ unũ hominẽ
peccatũ intrauit in mundũ. & ꝑ peccatũ
mors. & ita in om̃s homines mors ꝑtran
siit. maior ira dĩ. ẽ. qͥa multo breuius
uiuunt. quã uixer̃ antiqui: cũ & uitȩ
ipsorũ irrisa sit longitudo. ubi mille
anni cõparati st̃ diei hesterno. atq prę¬
terito. & horis trib. Ꝙ utiq tunc multũ
uiuebant. qͣndo irã dĩ ꝓuocauer. usq
ad diluuiũ qͦ perirent. Septuaginta
porro anni & octoginta. fiunt centũ. L.
liber iste psalmorũ. Hanc enĩ habent

Expanded text:
hujus; quia longaevi appellantur hoc tempore etiam qui septuaginta annos vixerunt. Usque ad octoginta autem videntur aliquas vires habere: his vero amplius si vixerint, multiplicatis labore doloribus vivunt. Sed multi et intra septuaginta annos gerunt infirmissimam et aerumnosissimam senectutem, et saepe ultra octoginta annos senes mirabiliter vigere probati sunt. Melius est ergo in his numeris spirituale aliquid perscrutari. Neque enim super filios Adam, per quem unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in siit , major ira est Dei, quia multo brevius vivunt quam vixerunt antiqui; cum et vitae ipsorum irrisa sit longitudo, ubi mille anni comparati sunt diei hesterno atque praeterito, et horis tribus: et utique tunc multum vivebant, quando iram Dei provocaverunt usque ad diluvium quo perierunt. 10. Septuaginta porro anni et octoginta, fiunt centum quinliber iste Psalmorum. Hanc enim habent
Abbreviated transcription (Latin):
U ox est eoꝵ. uł ꝓeis qͥ multa ꝑsequente isto
scło mala tolerantes in notescunt cõpedi¬
ti corde in sapientia. ut nec tantis malis
coacti refugiant a dño. ad huiꝰ scłi bona.
qͥ multũ carnalit̾ dõ tribuunt huma¬
ni corporis formã. auersionẽ uultus
eiꝰ & conuersionẽ ñ fieri motu simili
motib corporis nr̃i: in hioc eodẽ psal¬
mo recolant suꝑiora. Posuisti in qͥt¬
iniqͥtates nr̃as in conspectu tuo. scłm
nr̃m in illuminatione uultꝰ tui. Quo¬
mͦ gͦ hic dicit conuertere ut sit ꝓpi¬
cius. quasi faciem auertisset iratꝰ. cũ
ibi se sic insinuet iratũ. ut ñ auerte
suo & illuminatione uultꝰ sui posuerit:
Qđ aut̃ dicit᷑ qͦusq: uerbũ. ẽ. orantis iu¬
sticiȩ. ñ indignantis impatientiȩ. Sa¬
ne qđ hic positũ. ẽ. dep̃cabilis esto.

Expanded text:
 vel pro eis, qui multa, persequente isto saeculo, mala tolerantes, innotescunt compediti corde in sapientia, ut nec tantis malis coacti refugiant a Domino ad hujus saeculi bona. qui multum carnaliter Deo tribuunt humani corporis formam, aversionem vultus ejus et conversionem non fieri motu simili motibus corporis nostri; in hoc eodem psalmo recolant superiora: «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui.» Quomodo ergo hic dicit, «Convertere,» ut sit propitius, quasi faciem avertisset iratus; cum ibi sic insinuet iratum, ut non avertersuo et in illuminatione vultus sui posuerit? Quod autem dicitur, «quousque,» verbum est orantis justitiae, non indignatis impatientiae. Sane quod hic p
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ habent᷑. quȩ ante quã ueniant ad huc
ñ st̃: cũ uenerint iã ñ erunt. Non enĩ
ut assint ueniunt: sed ut ñ sint. Mane.
durescat in cadauere. arescat in pulue¬
re. Quȩ nͥ caro ubi . ẽ. concupiscentia
dãnata carnaliũ: Omĩs eni caro foenũ.
defecimꝰ in ira tua. & in indignatione
tua conturbati sumꝰ. Defłcimꝰ infirmi¬
tate. conturbati sumꝰ mortis timore.
Infirmi enĩ facti sumꝰ. & infirmitatẽ
finire trepidamꝰ. Alter te inqͥt cinget.
& feret quo tu ñ uis: quãuis martyrio
ñ puniendo. sed coronando. & ipsius
dni anima nos inse transfigurans. tri¬

Expanded text:
enim habentur, quae antequam veniant, adhuc enim habentur, quae antequam veniant, adhuc non sunt; cum venerint, jam non erunt: non enim ut adsint veniunt, sed ut non sint. «Mane,«durescat,» in cadavere; «arescat» in pulvere. Quae, nisi caro, ubi est concupiscentia damnata carnalium? Omnis enim caro fenum, defecimus in ira tua, et in indignatione tua conturbati sumus. Defecimus,» in infirmitate; «conturbati sumus,» mortis timore. Infirmi enim facti sumus, et infirmitatem finire trepidamus. «Alter te,» inquit, «cinget, et feret quo tu non vis» ; quamvis martyrio non puniendum, sed coronandum: et ipsius Domini anima nos in se transfigurans, tri