comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid cõparabile habebat honor
ame delatus illi. & seruitus ab illa
michi: Om̃ itaq deserebartã
magno eius sõlatio. sauciabat᷑
anima mea : & quasi dilaniabat᷑
uita quae una facta erat ex mea
& illius Cohibito ergo afletu
illo puero psalteriũ arripuit
EUODIUS

Expanded text:
quid comparabile habebat honor quid comparabile habebat honor a me delatus illi, et servitus ab illa mihi? Quoniam itaque deserebar tam magno ejus solatio, sauciabatur anima mea, et quasi dilaniabatur vita, quae una facta erat ex mea et illius. 31. Cohibito ergo a fletu illo puero, Psalterium arripuit Evodius
Abbreviated transcription (Latin):
exclamauit inplanctũ : atq ab.
om̃ib nobis cohercitus. tacuit
hoc modo etiam  eũ quiddã pue¬
rile qđ labebatur infletus iuiue¬
nili uoce cordis cohercebatur
& tacebat. Neq enĩ decere arbi¬
trabamur funus illud quȩ stibus
lacrimosis gemitibusq celebrare :
quia his plerunq solet deplorari
quaedã miseria morientiũ : aut
quasi om̃imoda extinctio. Atilla
nec misere moriebat᷑ : nec om̃i¬
no moriebatur. Hoc & docu¬
mentis morũ eius. & fide nonfi¬
cta: rationibusq certis tenebams
Quid erat ergo qđ intus michi gra¬
uiter dolebat : nisi ex consuetu¬
dine simul uiuendĩ dulcissima
& Karissima repente simul dis¬
rupta. uulnus recens : Gratula¬
bar quidem testimonio eius qđ
in ea ipsa ultima ȩgritudine ob¬
sequi is meis interblandiens ap¬
pellabat mepiũ : & cõmemora¬
bat grandi dilectionis affectu.
nunquã se audisse ex ore meo
iaculatũ insedurum aut contu
melio sum sermonem. Sed tam̃
quid tale ds̃ m̃s qui fecisti nos.

Expanded text:
exclamauit in planctu atque ab omnibus nobis cohercitus tacuit. hoc modo etiam meum quiddam puerile, quod labebatur in fletus, iuuenali uoce, uoce cordis, cohercebatur et tacebat. neque enim decere arbitrabamur funus illud questibus lacrimosis gemitibusque celebrare, quia his plerumque solet deplorari quaedam miseria morientium aut quasi omnimoda extinctio. at illa nec misere moriebatur nec omnino moriebatur. hoc et documentis morum eius et fide non ficta rationibusque certis tenebamus. Quid ergo quod intus mihi grauiter dolebat, nisi ex consuetudine simul uiuendi dulcissima et carissima repente dirrupta uulnus recens? gratulabar quidem testimonio eius, quod in ea ipsa ultima aegritudine obsequiis meis interblandiens appellabat me pium et conmemorabat grandi dilectionis affectu numquam se audisse ex ore meo iaculatum meliosum sonum. Sed tamen quid tale, Deus meus, qui fecisti nos,
Abbreviated transcription (Latin):
hos insere¬
quiescere facit. Sed suꝑfere¬
batur incorruptibilis & in¬
cõmutabilis uoluntas tua.
ipiã inse sibi sufficiens. suꝑ
eã quam feceras uitã. cui
ñ hoc est uiuere qđ beate
uiuere: quia uiuit etiã
fluitans in obscuritate sua
Cui restat conuerti ad eũ
a quo facta . ẽ. & magis ma¬
gisq uiuere apud
FONtE
UITAE
& in lumine eius ui¬
dere lum : & ꝑfici & illustra¬
ri. & beari. Ecce apparet
michi in enigmate
TRINITAS

Expanded text:
hos in se requiescere facit. sed superferebatur incorruptibilis et inconmutabilis uoluntas tua, ipsa in se sibi sufficiens, super eam quam feceras uitam; cui non hoc est uiuere, quod beate uiuere, quia uiuit etiam fluitans in obscuritate sua; cui restat conuerti ad eum, a quo facta est, et magis magisque uiuere apud fontem uitae et in lumine eius uidere lumen et perfici et inlustrari et beari. Ecce apparet mihi in aenigmate trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
Inque illa unitate mensrati¬
nalis & natura ueritatis ac
summi boni michi essẽ uide¬
batur : in ista uero diuisione
irrationalis uitae nescio quã
substantiã & naturam sũmi
mali quae non solũ esset sub¬
stantia sed om̃ino uita esset :¬
& tam̃ abste non esset ds̃
m̃s ex quo sunt om̃ia : miser
opinabar : Et tam̃ illam
monadem appellabã tanqͣa
sine ullo sexu mentẽ : hanc
uero diadem. iram in faci¬
norib: libidinem in flagi¬
STI

Expanded text:
Inque illa unitate mens rationalis et natura veritatis ac summi boni mihi esse videbatur: in ista vero divisione irrationalis vitae, nescio quam substantiam et naturam summi mali, quae non solum esset substantia, sed omnino vita esset, et tamen abs te non esset, meus, ex quo sunt omnia, miser opinabar. Et tamen illam monadem appellabam, tanquam sine ullo sexu mentem; hanc vero dyadem, iram in facinoribus, libidinem in flagiti
Abbreviated transcription (Latin):
tui non deficient: AnNI
tui nec eunt nec ueniunt.
ut om̃s ueniant: anni tui
om̃s simul stant. Qm̃ stant:
nec euntes auenientib exclu¬
duntur: ⁊ qm̃ non transeunt.
Isti autẽ nr̃i. om̃s erunt c̃um
om̃s non erunt. Annituĩ.
dies unus Et dies tuus
non quotidie sed hodie
quia hodiernus tuus ñ
cedit crastino: neq enĩ sue¬
cedit̾ hesterno.
Hodier¬
NUS TUUS

Expanded text:
tui non deficient. anni tui non deficient. anni tui nec eunt nec ueniunt: ut omnes ueniant. anni tui omnes simul stant, quoniam stant, nec euntes a uenientibus excluduntur, quia non transeunt: isti autem nostri omnes erunt, cum omnes non erunt. anni tui dies unus, et dies tuus non cotidie, sed hodie, quia hodiernus tuus non cedit crastino; neque enim succedit hesterno. hodiernus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃i creantẽ & om̃i tenen¬
tem cęli & trae artificem.
abopere tantũt ante quã id
faceres ꝑ innumerabilia scła
cessasse mirat᷑: euigilet.
atq attendat quia falsa
miratur. Nam unde pote¬
rant innumerabilia saecula
ditor. : Aut quȩ tẽpora fuisseñ.
quȩ abste condita non ẽẽnt :
Aut quomodo prȩterirent.
si nunqͤã fuissent : Cũ ergo
sis operator om̃ium tẽporu:
si fuit aliquod tẽpus ante¬
quã faceres caelũ & terrẽ:
cur dicit᷑ quod ab opere ces¬
sabas : Id ipsum enĩ tempꝰs
tu feceras: nec pręterire
potuer̃ tempora. antequã
faceres tẽpora. Si autem
ante caelũ & t̾rã nullũ erat
tempus cur quęrit᷑ quid
tunc faciebas : Non enĩ
erat. tunc ubi ñ erat tẽpus:
nec tu tempore tẽpora
prȩcedis Alioquin ñ om̃ia
tempora precederes. Sed
terita. cel situdine semper
prȩsentis aet̾nitatis : & su¬
peras om̃ia futura. quia illa
futura sunt & cũ uenerint
praeterita nonerunt: Tu au¬
tem idem ipse es. & anni

Expanded text:
 omnicreantem et omnitenentem, caeli et terrae artificem, ab opere tanto, antequam id faceres, per innumerabilia saecula cessasse miratur, euigilet atque adtendat, quia falsa miratur. nam unde poterant innumerabilia saecula ditor? aut quae tempora fuissent, quae abs te condita non essent? aut quomodo praeterirent, si numquam fuissent? cum ergo sis operator omnium temporum, si fuit aliquod tempus, antequam faceres caelum et terram, cur dicitur, quod ab opere cessabus? id ipsum enim tempus tu feceras, nec praeterire potuerunt tempora, antequam faceres tempora. si autem ante caelum et terram nullum erat tempus, cur quaeritur, quid tunc faciebas ? non enim erat tunc, ubi non erat tempus. Nec tu tempore tempora praecedis: alioquin non omnia tempora praecederes. sed terita celsitudine semper praesentis aeternitatis et superas omnia futura, quia illa futura sunt, et cum uenerint, praeterita erunt; tu autem idem ipse es, et anni
Abbreviated transcription (Latin):
tae morit᷑: atq ita suscipit᷑
a prȩtereunte scło. & con¬
format᷑ ei
Verbũ autẽ
tuũ ds̃ FoNS uitae aet̾nę
est : & ñ praeterit: Idõq
in uERbo ruo cohibet᷑ ille
discessus. dum dicit᷑ nobis.
nolite conformari huic scło.
ut ꝓducat t̃ra in

Expanded text:
tae moritur atque ita suscipitur a praetereunte saeculo et conformatur ei. Verbum autem, deus, fons uitae aeternae est et non praeterit: ideoque in uerbo tuo cohibetur ille discessus, dum dicitur nobis: nolite conformari huic saeculo, ut producat terra in
Abbreviated transcription (Latin):
An impotens erat totã uertere
& cõmutare. ut nichil malire¬
maneret: cum sit om̃ia potens
Postremo cur inde aliquid facere
uoluit ac non potius eadẽ om̃i¬
potentia fecit ut nulla esset om̃i¬
no : Aut uero existere poterat
contra eius uoluntatẽ : Aut si
aet̾na erat. cur tam diu ꝑ infini¬
ta retro spacia temporũ sic eã
esse. ac tanto post placuit aliqid
ex ea facere : Aut iam si aliqͥid
subito uoluit agere: hoc potius
ageret om̃ipotens. ut illa non
esset: atq ipse solus esset totũ
uerum & sũmũ & infinitum
bonũ. Aut si non erat bene. ut Ñ¬
inde aliquid boni etiã fabricaret et
conderet qui bonus erat : illa sub¬
lata & ad nichilũ redacta
materie quae mala erat. bonã
ipse inst̃itueret unde om̃ia cre¬
aret Non enĩ esset om̃ipotens.
si condere ñ possẽt aliquid boni.
nisi ea quã ipse non condiderat
adiuuaretur materia. Talia
uol uebam pectore misero. ingra¬
uidato curis mordacissimis deti¬

Expanded text:
An impotens erat totam vertere An impotens erat totam vertere et commutare, ut nimaneret, cum sit omnipotens? postremo cur inde aliquid facere uoluit ac non potius eadem omnipotentia fecit, ut nulla esset omnino? aut uero exsistere poterat contra eius uoluntatem? aut si aeterna erat, cur tam diu per infinita retro spatia temporum sic eam siuit esse ac tanto post placuit aliquid ex ea facere? aut iam, si aliquid subito uoluit agere, hoc potius ageret omnipotens, ut illa non esset atque ipse solus esset totum uerum et summum et infinitum bonum? aut si non erat bene, ut non aliquid boni etiam fabricaretur et conderet qui bonus erat, illa sublata et ad nihilum redacta materie, quae mala erat, bonam ipse institueret, unde omnia crearet? non enim esset omnipotens, si condere non posset aliquid boni, nisi ea quam non ipse condiderat adiuuaretur materia". talia uoluebam pectore misero, ingrauidato curis mordacissimis de ti
Abbreviated transcription (Latin):
turam tuã finitã. te infinito plenã
putabam : & dicebã. Ecce ds̃ & ecce
quae creauit ds̃: et bonus ds̃ atq
his ualidissime longissimeq prȩstan¬
tior Sed tam̃ bonus bona crea¬
uit: Et ecce quomodo ambit atq
implet ea. Vbi ergo malũ: et
unde. & qua huc irrepsit: Quae
radix eius: & quod semen eius :
An om̃ino non ẽ : Cur ergoti
memus & cauemus quod non. ẽ:
Aut si in aniter timemus : certe
auel timor ipse malũ .ẽ. quo in cas¬
sum stimulatur & excruciat᷑ cor
Et tanto grauius malũ: quanto
amus. & timemus Id circo aut ẽ.
malũ quod timemus: aut hoc
malũ est. quia timemus. Vnde
est igitur:. qm̃ ds̃ fecit hȩc om̃ia.
bonus bona maius quidem et
summũ bonũ minora facit bona:
sed tam̃ & creatis & creatan
bona sunt om̃iã Vnde . ẽ. malũ.
aut unde fecit ea: Materies
aliqua mala erat : & formauit
atq ordinauit eã : sed reliqͦid
aliquid in illa. qđ in bonũ Ñ
conuerteretur : Cur & hoc :

Expanded text:
turam tuam finitam te infinito plenam turam tuam finitam te infinito plenam putabam et dicebam: "ecce deus et ecce quae creauit deus, et bonus deus atque his ualidissime longissimeque praestantior; sed tamen bonus bona creauit: et ecce quomodo ambit atque implet ea? ubi ergo malum et unde et qua huc inrepsit? quae radix eius et quod semen eius? an omnino non est? memus et cavemus quod non est? Aut si inaniter timemus, certe vel timor ipse malum est, quo incassum stimulatur et excruciatur cor: et tanto gravius malum, quanto amus, et timemus. Idcirco aut est malum quod timemus, aut hoc malum est quia timemus. Unde est igitur, quoniam Deus fecit haec omnia, bonus bona? Majus quidem et summum bonum minora fecit bona, sed tamen et creans et creata bona sunt omnia. Unde est malum? An unde fecit ea, materies aliqua mala erat, et formavit atque ordinavit eam, sed reliquit aliquid in illa, quod in bonum non converteret? Cur et hoc?
Abbreviated transcription (Latin):
lum. & malequȩrebã : & in ipsã in¬
quisitione mea non uidebã malũ
et constituebã in conspectu sp̃s mei
iiuertã creatutt̃ quicquid in ea cer¬
nere possuuꝰ sicuti .ẽ. t̾ra & mare. et
aer & srdera & arbores & alia
mortalia : et quicquid in ea non
uidemus sicut firmamentũ caeli.
in suꝑ & om̃s angelos: & cuncta
spiritualia eius. Sed etiã ipsa
quasi corpora essent locis & locis
ordinauit imaginatio mea : et
feci unam massa grandẽ distinetã
generib: corporũ creaturarum
tuarũ: siue quȩ uera corpora ertiñ
siue quȩ ipse ꝓspiritib finxerã
& eam feci grandẽ non quantum
erat. quod scire non poterã : sed
quantũ libuit.: undiq uersum sane
finitam: Te autẽ dñe ex omni
parte ambientẽ & penitrantẽ eã:
sed usquequaq: infinitũ : tanquã
beret intra se spongiã quam libet
magnã sed finitam tam̃ plena
esset undiq spongia illa ex om̃i sua
parte eximmensõ mari : sic crea¬

Expanded text:
lum, et male quaerebam et in ipsa inlum, et male quaerebam et in ipsa inquisitione mea non uidebam malum. et constituebam in conspectu spiritus mei uniuersam creaturam, quidquid in ea cernere possumus, sicuti est terra et mare et aer et sidera et arbores et animalia mortalia, et quidquid in ea non uidemus, sicut firmamentum caeli insuper et omnes angelos et cuncta spiritalia eius, sed etiam ipsa, quasi corpora essent, locis et locis ordinata, ut imaginatio mea; et feci unam massam grandem distinctam generibus corporum creaturam tuam, siue re uera quae corpora erant, siue quae et eam feci grandem, non quantum erat, quod scire non poteram; sed quantum libuit, undiqueversum sane finitam. Te autem, Domine, ex omni parte ambientem eam et penetrantem, sed usquequaque infinitum: tanquam beret intra se spongiam quamlibet magnam, sed finitam tamen; plena esset utique spongia illa ex omni sua parte ex immenso mari: sic crea
Abbreviated transcription (Latin):
bam : poterã iam cogitatione aliqid
attingere qđ esset melius dõ meo
nisi tu esses in corruptibilis: Vbi
igitur uidebã incorruptibilem cor¬
ruptibili essẽ praeferendũ: ibi te
quȩrere debebã : atq inde aduer¬
tere ubi sit malũ. id est unde sit i¬
psa corruptio : qua uiolari sub¬
stantia tua nullo modo potest.
Nullo enim prorsũs modo uiolat
corruptio dm̃ nr̃m: nulla uolun¬
tate. nulla necessitate. nullo
sibi uult bonũ. & ipse est idem
bonũ. Corrũpi autẽ non est bo¬
num: nec cogeris inuitus ad ali¬
quid : quia uoluntas tua non
est maior quã potentia tua
Esset autẽ maior: si te ipso. tuipse
maior eses Et uoluntas enĩ & po¬
tentia dĩ : ds̃ ipse est. Et quid
in ꝓuisum tibi. qui nostiomia:
et nulla natura ẽ. nisi quia
nosti eã : Et ut quid multa dicimꝰ
cur non sit corruptibilis substantia
quae ds̃ est. quando si hoc esset
non esset dr̃ : Et quȩ rebã unde ma¬

Expanded text:
bam, poteram iam cogitatione aliquid bam, poteram iam cogitatione aliquid adtingere, quod esset melius deo meo, nisi tu esses incorruptibilis. ubi igitur uidebam incorruptibile corruptibili esse praeferendum, ibi te quaerere debebam atque inde aduertere, ubi sit malum, id est unde sit ipsa corruptio, qua uiolari substantia tua nullo moNullo enim prorsus modo violat corruptio Deum nostrum; nulla voluntate, nulla necessitate, nullo sibi vult bonum est, et ipse est idem bonum: corrumpi autem non est bonum. Nec cogeris invitus ad aliquid, quia voluntas tua non est major quam potentia tua. Esset autem major, si te ipso tu ipse major esses: voluntas enim et potentia Dei, Deus ipse est. Et quid improvisum tibi qui nosti omet nulla natura est, nisi quia nosti eam. et ut quid multa dicimus, cur non sit corruptibilis substantia, quae deus est, quando, si hoc esset, non esset deus? . Et quaerebam, unde ma
Abbreviated transcription (Latin):
÷ : Vnde igit᷑ michi male
uelle & bene nolle. ut esset cur iuste
penas luerem : Quis in me hoc po¬
suit & inseruit michi hoc plantariũ
amaritudinis : cum totus fierer a
etor : unde ipse diabolus : Quod si
& ipse ꝑuersa uoluntate ex bono
angelo diabolus factus. ẽ unde &
in ipso uoluntas mala qua diabolus
fieret : quando totus angłs a condi¬
tore optimo factus esset bonus:
His cogitationibus de primebar iter̃
& suffocabar: sed non usq ad illum
infernũ subducebar erroris. ubi
nemo tibi confitetur : dũ tu poti¬
us mala pati. quam homo facere
putatur. Si enĩ nitebar inuenire
cȩtera ut iam inuenerã melius eẽ
incorruptibile quã corruptibile :¬
& idõ te quicquid esses. eẽ incorru¬
ptibilem confitebar: neq enim
ulla anima unquã potuit pote¬
rit ue cogitare aliquid quod sit te
melius. qui summũ & optimũ
bonũ es cũ autẽ uerissime atq
certissime incorruptibile corrupti¬
bili prȩponat᷑ sicut iã ego prȩpone¬

Expanded text:
 unde igitur mihi male uelle et bene nolle? ut esset, cur iuste poenas luerem? quis in me hoc posuit et inseuit mihi plantarium amaritudinis, cum totus fierem a ctor, unde ipse diabolus? quod si et ipse peruersa uoluntate ex bono angelo diabolus factus est, unde et in ipso uoluntas mala, qua diabolus fieret, quando totus angelus a conditore optimo factus esset?" his cogitationibus deprimebar iterum et suffocabar, sed non usque ad illum infernum subducebar erroris, ubi nemo tibi confitetur, dum tu potius mala pati quam homo facere putator. Sic enim nitebar inuenire cetera, ut iam inueneram melius esse incorruptibile quam corruptibile, et ideo te, quidquid esses, esse incorruptibilem confitebar. neque enim ulla anima umquam potuit poteritue cogitare aliquid, quod sit te melius, qui summum et optimum bonum es. cum autem uerissime atque certissime incorruptibile corruptibili praeponatur, sicut ego iam praepone
Abbreviated transcription (Latin):
Idõq: plu¬
raliter dicto faciamus ho¬
minẽ : singularit̃ tamen
infert᷑. & fecit dr̃ hominẽ
Et pluralit̃ dicto ad ima¬
ginem nr̃am: singularit̃
infert᷑ ad imaginem dĩ
Ita homo renouat᷑ in agni¬
tionem dĩ scđm imaginẽ
eius qui creauit eũ: & spi¬
ritualis effectus iudi¬
cat om̃ia quȩ utique
iudicanda sunt: ipsẽ au¬
tema nemine iudicatur
Quod autẽ iudicat om̃ia ÷
Hoe qđ habet potestatem
pisciũ maris & uolatilium

Expanded text:
ideoque pluraliter dicto: faciamus hominem singulariter tamen infertur: et fecit deus hominem, et pluraliter dicto: ad imaginem nostram, singulariter infertur: ad imaginem dei. ita homo renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, et spiritalis effectus iudicat omnia, quae utique iudicanda sunt, ipse autem a nemine iudicatur. Quod autem iudicat omnia, hoc est, quod habet potestatem piscium maris et uolatilium
Abbreviated transcription (Latin):
Ni lingua quo telo grandi et
acuto multos per emerat :
otanto abundantius exultare oportu¬
it filios tuos. quia rex nr̃ alliga¬
uit fortem. ⁊& uidebant uasa
eius erepta mundari. & aptari
in honorem tuũ : & fieri utilia
Simpla

Expanded text:
ni lingua, quo telo grandi et acuto multos peremerat; tanto abundantius exsultare oportuit filios tuos, quia Rex noster alligavit fortem, et videbant vasa ejus erepta mundari, et aptari in honorem tuum, et fieri utilia Simpl
Abbreviated transcription (Latin):
quã tibi confiteor scientt
dõ meo. duo uideo dispen¬
Ationũ genera oboriri pos¬
se. cũ aliquid anunciis uera¬
cibus ꝑsignã enunciatur:
unum si de ueritate rerũ:
alterũ sĩ de ipsius qui enun¬
ciat uoluntate dissensio est
Aliter enĩ querimus decre¬
aturȩ conditione quid uer̃
sit : aliter autẽ qͥd in his
Moyses

Expanded text:
quam tibi confiteor scienti quam tibi confiteor scienti deo meo, duo uideo dissensionum genera oboriri posse, cum aliquid a nuntiis ueracibus per signa enuntiatur, unum, si de ueritate rerum, alterum, si de ipsius qui enuntiat uoluntate dissensio est. aliter enim quaerimus de creaturae conditione, quid uerum sit, aliter autem quid in his Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si tunc acceper̃ istam
speciem cũ dix̃ ds̃. congreget᷑
aqua quȩ est subfirmam̃to.
ut congregatio sit ipsa for¬
matio : quid respondebitr
de aquis quȩ suꝑ firmamentũ
sunt quia neq informes tã
honorabilem sedẽ accipere
meruissent. nec scriptũ . ẽ.
qua uoce formatae sint:
Vnde si aliquid genesis ta¬
cuit dm̃ fecisse : qđ tam̃ dm̃
fecisse. nec certa fides nec
sanus ambigit intellectus ⁊
nec idõ ulla sõbrietas doctri¬
naẽ dicere audebit istas aqͥas
coaet̃nas dõ quia in libro
geneseos cõmemoratas qui¬
dem audimus: ubi autẽ
factȩ sunt non inuenimus :
Cur non informem quoq:
illam materiã quã scriptura
hec terrã inuisibilem & in¬
compositã tenebrosamque
abrssũ appellat. docente
ueritate intelligamus exdõ
factã eẽ de nichilo. idõq
illi non eẽ coaet̃nã: quãuis¬
e ubi facta sit omiserit enun¬
ciare ista narratio : His ego
auditis atq perspectis:
ꝓcaptu infirmitatis mẽe

Expanded text:
aut si tunc acceperunt istam aut si tunc acceperunt istam speciem, cum dixit deus: congregetur aqua, quae est sub firmamento, ut congregatio sit ipsa formatio, quid respondebitur de aquis, quae super firmamentum sunt, quia neque informes tam honorabilem sedem accipere meruissent nec scriptum est, qua uoce formatae sint? unde si aliquid Genesis tacuit deum fecisse, quod tamen deum fecisse nec sana fides nec certus ambigit intellectus, nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas aquas coaeternas deo, quia in libro Geneseos commemoratas quidem audimus, ubi autem factae sint, non inuenimus, cur non informem quoque illam materiem, quam scriptura haec terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum appellat, docente ueritate intellegamus ex deo factam esse de nihilo ideoque illi non esse coaeternam, quamuis ubi facta sit omiserit enuntiare ista narratio?" His ergo auditis atque perspectis pro captu infirmitatis meae,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ quod creatũ atq forma¬
tum ẽ. ita fatem᷑ minus bo¬
num. ẽẽ qđ factũ .ẽ. creabi¬
le atq formabile. sed tam̃
bonum: Non autẽ cõme¬
morassẽ scripturã qđ hanc
informitatẽ fecerit dẽ. sic̃
alia multa ñ cõmemora¬
uit: ut cheRUBIN & SΕ
phin et quȩ apłs distincte
ait. SEDES DOMINATIO¬
NES. PRINCIPATUS. pO¬
TESTATES : quae tamen
om̃ia dm̃ fecisse manifestõ
ẽ. Aut si eo qđ dictũ. ẽ. fecit¬
ds̃ cȩlũ & terrã comp̃hensa
sunt om̃ia: quid de aquis
sentimus suꝑ quas ferebatur
sp̃s dĩ : Si enĩ terra nomi¬
nata CCimuł intelliguntur
quomodo iã terrȩ nomine
materies informis accipit᷑:¬
cũ quando tã speciosas aquas
uidemus : Aut siita accipi¬
tur: cur ex eadẽ in formi¬
tate scriptũ .ẽ. factũ firma¬
mentum & uocatũ caelũ:
neq: scriptũ ẽ factas ẽẽ aqas:
Non enĩ adhuc informes suns
& in uisae : quas ita detora
specie fluere cernimus

Expanded text:
esse quod creatum atque formaesse quod creatum atque formatum est, ita fatemur minus bonum esse quod factum est creabile atque formabile, sed tamen bonum: non autem conmemorasse scripturam, quod hanc informitatem fecerit deus, sicut alia multa non commemorauit, ut Cherubim et phim, et quae apostolus distincte ait, sedes, dominationes, principatus, potestates, quae tamen omnia deum fecisse manifestum est. aut si in eo, quod dictum est: fecit caelum et terram, conprehensa sunt omnia, quid de aquis dicimus, super quas ferebatur spiritus dei? si enim terra nominata simul intelleguntur, quomodo iam terrae nomine materies informis accipitur, quando tam speciosas aquas uidemus? aut si ita accipitur, cur ex eadem informitate scriptum est factum firmamentum et uocatum caelum neque scriptum est factas esse aquas? non enim adhuc informes sunt et inuisae, quas ita decora specie fluere cernimus.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ om̃ib quȩ in eis sunt usi¬
tatis notisq creaturis.
Cũ enĩ duabus istis extre¬
mis sententiis. resistere
quisquã ita tẽptauerit᷑ si
non uultis hanc in formi¬
tatem materiȩ cȩli & trȩ
nomine appellatã uideri.
erat ergo aliquid qđ non fe¬
cerat ds̃. unde cęlũ & t̾rã fa¬
ceret Neq: enĩ scriptura
narrauit qđ istã materiã
ds̃ fecerit: nisi ut in telli¬
gamus eã caeli & t̾rȩ aut
solius t̃rȩ uocabulo signifi¬
catam cũ diceretur : in prin¬
cipio fecit ds̃ cȩlũ & terrt̃
ut id quod sequit᷑. terra autẽ
erat inuisibilis & in cõposita.
quã uis in formem materiã
sic placuerit appellare : ñ
tam̃ intelligamus nisi eam
quã fecit ds̃ in eo qđ scriptũ
est fecit caelũ & t̃rã: Res¬
pondebunt assertores dua¬
rum istarũ sententiarũ dͥas
extremas posuimus aut᷑ illus
ñ negamus adõ factã dõ aqͥo
sunt om̃ia bona ualde : qr
sic̃ dicimus amplius bonũ

Expanded text:
cum omnibus quae in eis sunt usicum omnibus quae in eis sunt usitatis notisque creaturis. Cum enim duabus istis extremis sententiis resistere quisquam ita temptauerit: "si non uultis hanc informitatem materiae caeli et terrae nomine appellatam uideri, erat ergo aliquid, quod non fecerat deus, unde caelum et terram faceret; neque enim scriptura narrauit, quod istam materiem deus fecerit, nisi intellegamus eam caeli et terrae aut solius terrae uocabulo significatam, cum diceretur: in principio fecit deus caelum et terram, ut id, quod sequitur: terra autem erat inuisibilis et inconposita, quamuis informem materiam sic placuerit appellare, non tamen intellegamus nisi eam, quam fecit deus in eo, quod perscriptum est: fecit caelum et terram," respondebunt assertores duarum istarum sententiarum, quas extremas posuimus, aut illiusnon negamus a deo factam, deo, a quo sunt omnia bona ualde, quia, sicut dicimus amplius bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ad huc informis & tene¬
brosa materies erat. unde
fieret cȩlũ intelligibile
qđ alibi dicit᷑ Caelũ cęli.
et terra scilicet om̃is crea¬
tura corporea. sub quono¬
mine intelligat᷑ etiã hoc
cȩlũ corporeũ: id ẽ: unde
fieret om̃is inuisibilis ui¬
sibilisq: creatura : Aliud
qui dicit : terra autem
erat in uisibilis & in cõposi¬
ta & tenebrȩ erant super
abrssum : Non illam infor¬
mitatẽ nomine cęli & t̃rae
scriptura appellauit : sed
etiã erat inquit ipsã infor¬
mitas quã terrã inuisibi¬
lem & in cõpositã. tenebro¬
samq: abrssũ nominauit:
dequa cȩlũ & terã dm̃
fecisse prȩdixerat : spiri¬
tualem scilicet corpora¬
lẽq creaturã: Aliud qͦi
dicit. terra autẽ erat inuisi¬
bilis & in cõposita & tene¬
ẽ informitas quȩdã iã ma¬
teries erat. unde cȩlũ & trã
dm̃ fecisse scriptura quȩdi¬
xit totam scilicet corporeã
mundi molem in duas ma¬
ximas partes superiorem
atq inferiorem distributã.

Expanded text:
huc informis et tenebrosa materies erat, unde fieret coelum intelligibile quod alibi dicitur coelum coeli ; et terra, scilicet omnis natura corporea, sub quo nomine intelligatur etiam hoc coelum corporeum; id est unde fieret omnis invisibilis visibilisque creatura. Aliud qui dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; non illam informitatem nomine coeli et terrae Scriptura appellavit; sed jam erat, inquit, ipsa informitas, quam terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum nominauit, de qua caelum et terram deum fecisse praedixerat, spiritalem scilicet corporalemqne creaturam; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et incoest, Informitas quaedam jam materies erat, unde coelum et terram Deum fecisse Scriptura praedixit: totam scilicet corpoream mundi molem in duas maximas partes superiorem atque inferiorem distributam
Abbreviated transcription (Latin):
tollit qui dic̃ terra autẽ
erat in uisibilis & in cõposita
& tenebrȩ erant suꝑ abrs¬
sum. id .ẽ. incorporale illud
qđ fecit ds̃ ad huc materies
erat corporearũ rerum¬
informis sine ordine: sine
luce: Aliud qui dicit:
terra autẽ erat inuisibilis
& in cõposita & tenebrę
erant suꝑ abyssũ. id est hoc
totũ qđ cȩlũ & terra appel
latũ . ẽ. adhuc informis
& tenebrosa materies erat.
unde fieret cȩlũ corporeũ
& terra corporea cũ om̃i¬
bus quȩ in eissunt corporeis
sensib nota: Aliud qi dic̃
terra Autẽ erat inuisibilis
& in cõposita & tenebrę erant̃
suꝑ abrssũ. id est hoc totũ

Expanded text:
lit qui dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, id est, Corporale illud quod fecit Deus, adhuc materies erat corporearum reruminformis, sine ordine, sine luce. Aliud qui dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, id est, Hoc totulatum est, adhuc informis et tenebrosa materies erat, unde fieret coelum corporeum et terra corporea, cum omnibus quae in eis sunt corporeis sensibus nota. Aliud qui dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, id est, Hoc totu
Abbreviated transcription (Latin):
et magna
uirtus tua
& sapientiae tuanon est
numerus: Et laudare te
uult homo aliqua portio
crexturae tue.homocircum¬
ferens mortalitatem suã:
circũferens testimoniũ pec¬
citisu. testimoniũ quia su¬
perbis resistis. Et tam̃ laui¬
dare & uult homo. aliqua
portio creaturae tuae
uexcitas ut laudare tedele
etet. quia fecisti nos ad te:
et inquietũ est cor nr̃m. do¬
nec requiescat inte Tx
michi dñe scire & intellige¬
se: utrum sit prius in uoca¬
recte in laudare te : et
scire te prius sit. Mmuo¬
care te Sed quis te nuo¬
cat uesciens te : Aliud em̃
palio potest inuocare nesci¬
ens te. An potius in uocaris
ut sciaris: Quomodo autẽ
inuocibunt inquem non
crediderunt : A ut quomo¬
do crede it sine praedicante :
ec laudabunt dñm qui re¬
quirunt eũ. Quȩrentes
enĩ inuenient eũ: & inue¬
nientes laudabunt eum
Quaeram te dñe inuocanste.
& inudcem te credens in te
Prȩdicatus es enim nobis
Inuocat te dñe fides mea
equã de disti michi : quama

Expanded text:
e: magna uirtus tua et sapientiae tuae non est numerus. et laudare te uult homo, aliqua portio creaturae tuae, et homo circumferens mortalitatem suam, circumferens testimonium peccati sui et testimonium, quia superbis resistis: et tamen laudare te uult homo, aliqua portio creaturae tuae. tu excitas, ut laudare te delectet; quia fecisti nos ad te, et inquietum est cor nostrum, donec requiescat in te. Da mihi, Domine, scire et intelligere utrum sit prius invocare te, an laudare te; et scire te prius sit, an invocare te. Sed quis te invocat, nesciens te? Aliud enim pro alio potest invocare nesciens te. An potius invocaris, ut sciaris? Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent sine praedicante? Et laudabunt Dominum qui requirunt eum . Quaerentes enim invenient eum, et invenientes laudabunt eum. Quaeram te, Det inuocem te credens in te: praedicatus enim es nobis. inuocat te, domine, fides mea, quam dedisti mihi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
N Nemo autẽ inuitus bene facit:
etiã sibonũ est quod facit. Nec
qui me urgebant bene faciebun :
sed bene michi fiebat abste ds̃
m̃s Illi enĩ non intuebantur
quo referrem qđ me discere co¬
gebant prȩt̃ quã ad satiandas
iniãtiabiles cupiditates copi¬
osae inopiȩ & ignominiosae
gloriȩ : tu uero cui numerati
sunt capilli nr̃i. errore om̃iũ
qui michi instabant ut disce¬
rem. utebaris adutilitatẽ
meã: menui autẽ qui discere
nolebam. ut ebaris ad pęnã
meã : qua plecti non eram
indignus tantillus puer et
tantus peccator. Ita de non
bene facientib: tubene facie¬
bas michi : & depeccante me¬
ipsõ. iuste recribuebus michi
Iussistienĩ & sic. ẽ ut pena sua
sibi sit om̃is in ordinatus ani
Mus

Expanded text:
 Nemo autem invitus bene facit,  Nemo autem invitus bene facit, etiamsi bonum est quod facit. Nec qui me urgebant, bene faciebant; sed bene mihi fiebat abs te, Deus meus. Illi enim non intuebantur quo referrem quod me discere cogebant, praeterquam ad satiandas insatiabiles cupiditates copiosae inopiae et ignominiosae gloriae. Tu vero cui numerati sunt capilli capitis nostri , errore omnium qui mihi instabant ut discerem, utebaris ad utilitatem meam; meo autem, qui discere nolebam, utebaris ad poenam meam, qua plecti non eram indignus tantillus puer et tantus peccator. Ita de non bene facientibus tu bene faciebas mihi; et de peccante meipso juste retribuebas mihi. Jussisti enim, et sic est, ut poena sua sibi sit omnis inordinatus animbus
Abbreviated transcription (Latin):
te dĩ m̃s uellem scire si tu
etiã uelles. quo consilio dila¬
tus sum ne tunc baptitarer:
ut rum bono meo michi quasi
laxata sint lora peccandi:
annon laxata sunt : Vnde
ergo etiã nunc de aliis atq
aliis sonat undiq in auribis
nr̃is: sine illum. faciat quod
uult. nondũ enĩ baptizatis
est: Et tam̃ insalute corpo¬
ris. non dicimus sine. uulne¬
retur amplius: nondũ enĩ
sanatus. ẽ. Quanto ergome¬
lius & cito sanarer. & id age¬
retur mecũ meor meaq:
diligentia. ⁊ ut recepta salis
animae meȩ tuta ẽẽt tute¬
la tua. qui dedissẽs eam.
Melius uero. Sed quot &¬
quanti fluctus impendere
tẽptationũ post ꝓueritiã
uidebant᷑. nouerat eos iam
illa mater : & terrã per
eos unde postea formarer
quã ipiamiã effigiem com
minus quã de ad olescentia
metuebat᷑: ñ amabã litteris:
& me in eas urgerioderã: et
urgebar tam̃: & bene michi
fiebat: nec faciebã ego bene
non enĩ discerem nisi cogerer.¬

Expanded text:
te, Deus meus, vellem scire, si tu te, Deus meus, vellem scire, si tu etiam velles, quo consilio dilatus sum ne tunc baptizarer: utrum bono meo mihi quasi laxata sunt lora peccandi, an non laxata sunt? Unde ergo etiam nunc de aliis atque aliis sonat undique in auribus nostris, Sine illum, faciat quod vult; nondum enim baptizatus est: et tamen in salute corporis non dicimus, Sine, vulneretur amplius; nondum enim sanatus est? Quanto ergo melius et cito sanarer, et id ageretur mecum meorum meaque diligentia, ut recepta salus animae meae tuta esset tutela tua, qui dedisses eam? Melius vero. Sed quot et quanti fluctus impendere tentationum post pueritiam videbantur, noverat eos jam illa mater; et terram per eos unde postea formarer, quam ipsam jam effigiem commminus quam de adolescentia metuebatur, non amabam litteras, et me in eas urgeri oderam; et urgebar tamen, et bene mihi fiebat, nec faciebam ego bene: non enim discerem, nisi cogerer.
Abbreviated transcription (Latin):
aestuarem pene moriturus
iam eras: quo motu animi.
& qua fide baptismum xp̃i
tui dĩ & dñi mei flagita ui
a pietate matris mȩe . & ma¬
tris om̃ium nr̃m eccłȩ tu¬
ae: & conturbata mater
carnis meae. qm̃ & sempiter.¬
nam salutẽ meã carius par¬
turiebat corde casto infidetua.
iam curaret festinabunda ut
sacraimentis salutarib: initi¬
arer & abluerer te dñe iñu
confitens in remissionẽ pecca¬
torum: nisi statim recreatus
ẽẽm. Dilata est itaq munda¬
tio mea. quasi necesse ẽẽt ut
adhuc sordidarer siuiuerem :
quia uidelicet post lauacrum
illud. maior & periculosior in
sordibus delictorũ reatus foret
Ita iam credebã. & illa. et
om̃is domus niũ ꝑater solus :
crederem. sicut ille nondũ
crediderait. Nam illa sata¬
gebat: ut tu michi pat̾ esses
dĩms potius quã ille et in
hoc adiuuabas eã ut supera¬
ret uirum: cui melior seruie¬
bat. ⁊ quia et in hoc tibi utiq
id iubentieer uiebat. Nogo

Expanded text:
aestuarem pene moriturus;aestuarem pene moriturus;jam eras, quo motu animi et qua fide baptismum Christi tui Dei et Domini mei flagitavi a pietate matris meae, et matris omnium nostrum Ecclesiae tuae. Et conturbata mater carnis meae, quoniam et sempiternam salutem meam charius parturiebat corde casto in fide tua, jam curaret festinabunda ut Sacramentis salutaribus initiarer et abluerer, te, Domine Jesu, confitens in remissionem peccatorum, nisi statim recreatus essem. Dilata est itaque mundatio mea, quasi necesse esset ut adhuc sordidarer, si viverem; quia videlicet post lavacrum illud major et periculosior in sordibus delictorum reatus foret. Ita jam credebam, et illa et omnis domus, nisi pater solus, qcrederem, sicut ille nondum crediderat. Nam illa satagebat ut tu mihi pater esses, Deus meus, potius quam ille: et in hoc adjuvabas eam ut superaret virum, cui melior serviebat; quia et in hoc tibi utique id jubenti serviebat. 18. Rogo
Abbreviated transcription (Latin):
rem quocunq: animo illi mei
non enĩ meliora eligens in obȩ¬
diens eram: sed amore ludendi:
amans incertaminib: suꝑbas
uictorias. ⁊ & scalpi aures me¬
as falsis fabellis. quo pruri¬
rent ardentius: eadem curio¬
sitate magis magisq peroculos
micante inspectacula ludosq
maiorum : quos tam̃ quiedunt
ea dignitate prediti excellunt:
ut hoc pene om̃s optent paruu¬
lis suis: quos tam̃ cuedi libenter
patiuntur. sĩ specta culistalib
impediant᷑ astudio quo eos ad
talia edenda cupiunt ꝑuenire¬
libera nos iam inuocantes te :
libera etiam eos qui nondum
te inuocant. ut inuocent te.
et liberes eos: Audierã enĩ
ego ad huc puer de uita ȩt̃na
ꝓmissa nobis ꝑhumilitatẽ
dñi dĩ nr̃i descendentis ad suꝑ¬
biam nostram. & signabar iã
signo crucis eius. ⁊& condiebar
eius sale. lam inde ab utero
matris meae quȩ multũ sperci
uit inte: uidisti dñe. Cum
adhuc puer ẽẽm. & quod am
die pressus stomacho repente

Expanded text:
rem quocumque animo illi mei. rem quocumque animo illi mei. non enim meliora eligens inoboediens eram, sed amore ludendi, amans in certaminibus superbas uictorias et scalpi aures meas falsis fabellis, quo prurirent ardentius, eadem curiositate magis magisque per oculos emicante in spectacula, ludos maiorum; quos tamen qui edunt, ea dignitate praediti excellunt, ut hoc paene omnes optent paruulis suis, quos tamen caedi libenter patiuntur, si spectaculis talibus inpediantur ab studio, quo eos ad talia edenda cupiunt peruenirelibera nos iam inuocantes te, libera etiam eos qui nondum te inuocant, ut inuocent te et liberes eos. Audieram enim ego adhuc puer de uita aeterna promissa nobis per humilitatem domini dei nostri descendentis ad superbiam nostram et signabar iam signo crucis eius et condiebar eius sale iam inde ab utero mvit in te. Vidisti, Domine, cum adhuc puer essem, et quodam die pressu stomachi repente
Abbreviated transcription (Latin):
tur a nobis. Non enĩ deerat
dñe memoria uel ingeniũ quȩ
nos habere uoluisti ꝓilla ae¬
tate satis: sed delectabat lu¬
dere: & uindicabat᷑ innos ab
eis qui talia utiq agebant:
Sed maiorum nugȩ : negocia
uocantur. Puerorũ autem
talia cum sint. puniuntur
amaiorib : & nemo misercit᷑
pueros. uel illos utrosq. Nisi
uero approbat quisquã bonus
rerum arbiter uapulasse me
quia ludebam pila puer: &
eo ludo impediebar quo minus
celeriter discerem litteras. qͥuib
maior deformius luderem:
aut aliud faciebat idem ipsẽ. a
quo uapulabã: Qui si in aliqua
quȩstiuncula a condoctore
suo uictus ẽẽt: magis bile
atq: inudia torqueret᷑ : quam
ego cũ incertamine pilȩ a collu¬
sore meo superabar: Et tamen
creator rerum om̃ium natura¬
lium. peccatorũ autẽ tantũ
ordinator: dñe ds̃m̃s peccabã.
faciendo contri prȩcepta paren¬
tum & magistiorum illorũ.
Poteram enĩ postea bene uti
litteris : quas uolebant ut disce¬

Expanded text:
tur a nobis. non enim deerat, tur a nobis. non enim deerat, domine, memoria uel ingenium, quae nos habere noluisti pro illa aetate satis, sed delectabat ludere et uindicabatur in nos ab eis qui talia utique agebant. sed maiorum nugae negotia uocabantur, puerorum autem talia cum sint, puniuntur a maioribus, et nemo miseratur pueros uel illos uel utrosque. nisi uero adprobat quisquam bonus rerum arbiter uapulasse me, quia ludebam pila puer et eo ludo inpediebar, quominus celeriter discerem litteras, quibus maior . deformius luderem. aut aliud faciebat idem ipse, a quo uapulabam, qui si in aliqua quaestiuncula a condoctore suo uictus esset, magis bile atque inuidia torqueretur quam ego, cum in certamine pilae a conlusore meo superabar? Et tamen creator rerum omnium naturalium, peccatorum autem tantum ordinator, domine deus meus, peccabam faciendo contra praecepta parentum et magistrorum illorum. poteram enim postea bene uti litteris, quas uolebant ut disce
Abbreviated transcription (Latin):
te paruus ñ paruo affectu:
ne inscola uapularem. Et
cũ me non exaudiebas quod
non erat ad insipientiã michi:
ridebant᷑ amaiorib: hominib:
usq ab ipsis parentib qui mi¬
chi accidere mali aliquid ni¬
chil uolebant. Plagae meȩ:
magnum tunc & graue malum
meũ. Est ne quisquã dñe tam
magnus animus praegrandi
affectu tibi coherens: est ne
inquam quisquã. facit enim
hoc quaedã etiã stoliditas:
est ergo qui tibi pie coheren¬
do itasit affectus granditer
ut equuleos & ungulas atq
huiuscemodi uaria torm̃ta.
ꝓquib effugiendis. tibi per
uniuersas terras cũ timore
magno suꝑplicatur ita parui
aest̾imet. irridens eos quihȩc
a cerbissime formidant : quẽ¬
ad modũ parentes nr̃i ridebañ
tormenta quib pueri a ma-¬
gistris affligebamur : Non
enĩ aut minus ea metuebams:
aut minus te de his euadendis
deprecabamur: & peccaba¬
mus tamen: minus scriben¬
do. aut legendo. aut cogitan¬
do de litteris: quã exigeba¬

Expanded text:
te paruus non paruo affectu, te paruus non paruo affectu, ne in schola uapularem. et cum me non exaudiebas, quod non erat ad insipientiam mihi, ridebantur a maioribus hominibus usque ab ipsis parentibus, qui mihi accidere mali nihil uolebant, plagae meae, magnum tunc et graue malum meum. Estne quisquam, domine, tam magnus animus, praegrandi affectu tibi cohaerens, estne, inquam, quisquam — facit enim hoc quaedam etiam stoliditas — est ergo, qui tibi pie cohaerendo ita sit affectus granditer, ut eculeos et ungulas atque huiuscemodi uaria tormenta, pro quibus effugiendis tibi per uniuersas terras cum timore magno supplicatur, ita parui aestimet, diligens eos, qui haec acerbissime formidant, quemadmodum parentes nostri ridebant tormenta, quibus pueri a magistris affligebamur? non enim aut minus ea metuebamus aut minus te de his euadendis deprecabamur, et peccabamus tamen minus scribendo aut legendo aut cogitando de litteris, quam exigeba
Abbreviated transcription (Latin):
dens ex parentũ auctoritate
nutuq: maiorum hominum
Ds̃ ds̃ meus. quas ibi miserias
expertus sum & ludificati¬
ones. quando quidem recte.
michi puero id proponebat᷑
obtemperare monentib ut
in hoc saeculo florerem & ex¬
celleremꝰ linguosis artib: ad
honorem hominũ & falsas di¬
uitias famulantib Inde iN
scolam datussũ ut discerẽ lit¬
teras : in quib quid utilitatis
eẽt. ignorabam miser : & tam̃
si segnis indiscendo ẽẽm. ua¬
pulabam. Laudabatꝰ enim
hoc amaiorib : & multi ante
nos uitam istã agentes prae¬
struxerant uerũ nosas uias
perquas transire cogebamur:
multiplicato labore & dolore
filiis adam: Inuenimus autẽ
dñe homines rogantes te.
& didicimus ab eis sentientes
de ut poteramus ẽẽ magnũ
aliquem : qui possis etiã noti
apparens sensib: nr̃is exau¬
dire nos. & subuenire nobis.
Nam puer coepi rogare te au¬
xilium & refugium meum:
& in tuam inuocationẽ rũ pebã
nodos linguȩ meȩ: & rogabã

Expanded text:
dens ex parentum auctoritate dens ex parentum auctoritate nutuque maiorum hominum. Deus, deus meus, quas ibi miserias expertus sum et ludificatones, quandoquidem recte mihi uiuere puero id proponebatur, obtemperare monentibus, ut in hoc saeculo florerem et excellerem linguosis artibus ad honorem hominum et falsas diuitias famulantibus. inde in scholam datus sum, ut discerem litteras, in quibus quid utilitatis esset ignorabam miser. et tamen, si segnis in discendo essem, uapulabam. laudabatur enim hoc a maioribus, et multi ante nos uitam istam agentes praestrtfxerant aerumnosas uias, per quas transire cogebamur multiplicato labore et dolore filiis Adam. inuenimus autem, domine, homines rogantes te et didicimus ab eis, sentientes te, ut poteramus, esse magnum aliquem, qui posses etiam non adparens sensibus nostris exaudire nos et subuenire nobis. nam puer coepi rogare te, auxilium et refugium meum, et in tuam inuocationem rumpebam nodos linguae meae et rogabam
Abbreviated transcription (Latin):
meus cũ gemitu & uocib uariis.
& uariis membrorũ motibus
edere uellem sensa cordis
mei ut uoluntati pa seret᷑
nec ualerem quȩ uolebã om̃ia
nec quib uolebam om̃ibus .
prensabã memoria cũ ipsi
appellabant rem aliquam:
& cũ scđm eam uocem corpus
ad aliquid mouebant uidebã:
& tenebam hoc ab eis uocari
rem illã quod sonabant cum
eã uellent ostendere. Hoc
autẽ eos uelle ex motu cor¬
poris aperiebat᷑. tanquam
uerbis naturalib om̃ium
gentiũ : quae fiunt uultu
& nutu oculorũ cȩterorũq
membrorũ actu & sonitu
uocis indicante affectionẽ
animi: inpetendis. habendis.
reiciendis. fugiendis uereb
Ita uerba in uariis sententiis
locis suis posita & crebro au¬
dita. quarum rerũ signa eẽnt
paulatim colligebã: measq
iã uoluntates ed omito in eis
signis ore ꝑhaecnuntiabam
Sic cũhis interquos eram uo¬
luntatum enuntiandarum
signa cõmunicaui: & uitae
humanȩ procellosam societa¬
tem altius ingressus sum: pen¬

Expanded text:
meus, cum gemitibus et uocibus uariis et uariis membrorum motibus edere uellem sensa cordis mei, ut uoluntati pareretur, nec ualerem quae uolebam omnia nec quibus uolebam omnibus. pensabam memoria: cum ipsi appellabant rem aliquam et cum secundum eam uocem corpus ad aliquid mouebant, uidebam et tenebam hoc ab eis uocari rem illam, quod sonabant, cum eam uellent ostendere. hoc autem eos uelle ex motu corporis aperiebatur tamquam uerbis naturalibus omnium gentium, quae fiunt uultu et nutu oculorum ceterorumque membrorum actu et sonitu uocis indicante affectionem animi in petendis, habendis, reiciendis fugiendisue rebus. ita uerba in uariis sententiis locis suis posita et crebro audita, quarum rerum signa essent, paulatim colligebam measque iam uoluntates edomito in eis signis ore per haec enuntiabam. sic cum his, inter quos eram, uoluntatum enuntiandarum signa conmunicaui et uitae humanae procellosam societatem altius ingressus sum pen
Abbreviated transcription (Latin):
& malorũ. epicurum accepturũ
fuisse palmã in animo meo.
nisi ego credidissem post mortẽ re¬
stare animȩ uitã. & tractus meri¬
torũ: qđ ẽpicurus credere nolu¬
it. Et quȩrebã. si essẽmus immor¬
tales & in ꝑpetua corporis uolu¬
ptate sine ullo amissionis terrore
uiueremus: cur non essemus
beati. Aut quid aliud quȩrere¬
mus: nesciens id ipsũ ad magnã
miseriã ꝑtinere: qđ ita demer¬
sus & cȩcus cogitare non possem
lum̃ honestatis & gratis am¬
plectendȩ pulchr̃itudinis :
quã non uidit oculus carnis:
& iudet᷑ ex intimo. Nec consi¬
dulciter conferebã. Nec essẽ sine
amicis poterã beatus etiã scđm
sensum quem tunc habebã : in
quantalibet affluentia carna¬
lium uoluptatũ: quos utiq
amicos gratis diligebã : uicissimq
ab eis me diligi gratis sentiebã
Otortuosãs uias. Uae animae
Audaci: quae sperauit sĩ a te
recessissẽt sẽ aliquid melius ha¬
bituram : uersa & reuersa in
tergũ. & in latera. & inuentrẽ. ⁊¬

Expanded text:
 malorum, Epicurum accepturum fuisse palmam in animo meo, nisi ego credidissem post mortem restare animae vitam, et tractus meritorum, quod Epicurus credere noluit. Et quaerebam, si essemus immortales et in perpetua corporis voluptate sine ullo amissionis terrore viveremus, cur non essemus beati, aut quid aliud quaereremus? Nesciens idipsum ad magnam miseriam pertinere, quod ita demersus et caecus cogitare non possem lumen honestatis et gratis amplectendae pulchritudinis, quam non videt oculus carnis, et videtur ex intimo. Nec considulciter conferebam; nec esse sine amicis poteram beatus, etiam secundum sensum quem tunc habebam in quantalibet affluentia carnalium voluptatum. Quos utique amicos gratis diligebam, vicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. O tortuosas vias! Vae animae audaci quae speravit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! Versa et reversa in tergum, et in latera, et in ventrem, e
Abbreviated transcription (Latin):
iste uisibilis. habet magnas
partes duas cȩlũ & t̃rã :
breui cõplexione factarũ
om̃ium conditarũq: natu¬
rarum : Et uerũ . ẽ. quod
om̃e mutabile insinuat
notitiae nr̃e quandã in for¬
mitatẽ qua formã capit.
uel qua mutatur & uertit᷑.
Verũ . ẽ. nulla tẽpora per¬
peti : qđ ita coheret formȩ
in cõmutabili: ut quãuis
sit mutabale non mutet᷑
Uerũ. ẽ. in formitatẽ quȩ
ꝓpe nichil. ẽ. uices tẽporũ
habere ñposse. Uerũ est.
qđ unde fit aliquid potest
quodã generẽ locutionis
habere iã nom̃ eius rei quȩ¬
deinde fit: unde potuit uo¬
cari cęlũ & t̾ra quęlibet
informitas unde factũ
est caelũ & t̾ra. Verũ est
om̃ium formatoru nichil
eẽ in formi uicinius: quam
non solũ creatũ atq forma¬
tũ. sed etiã quicquid crea¬
bile atq formabile. ẽ. tu
fecisti. ex quo sunt om̃ia.
Uerũ . ẽ. om̃e qđ ex informe
format᷑. prius essẽ in forme :
deinde formatũ. Ex his

Expanded text:
iste uisibilis habet magnas iste uisibilis habet magnas partes suas caelum et terram breui conplexione factarum omnium conditarumque naturarum. et uerum est, quod omne mutabile insinuat notitiae nostrae quandam informitatem, qua formam capit uel qua mutatur et uertitur. uerum est nulla tempora perpeti quod ita cohaeret formae incommutabili, ut, quamuis sit mutabile, non mutetur. uerum est informitatem, quae prope nihil est, uices temporum habere non posse. uerum est, quod, unde fit aliquid, potest quodam genere locutionis habere iam nomen eius rei, quae inde fit: unde potuit uocari caelum et terra quaelibet informitas, unde factum est caelum et terra. uerum est omnium formatorum nihil esse informi uicinius quam non solum creatum atque formatum sed etiam quidquid creabile atque formabile est tu fecisti, ex quo sunt omnia. uerum est omne, quod ex informi formatur, prius esse informe, deinde formatum. Ex his