comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sibus pr̃familias intesta¬
tus morit᷑ Nã et pͥus
testamẽtũ nõ ualet iuptũ
a pfcrioẽ et posterius e¬
que nullas uires ht̃ cã
ex co testõ nemo hc̃s exti¬

Expanded text:
sibus pater familias intestatus moritur: nam et prius testamentum non ualet ruptum a posteriore, et posterius aeque nullas uires habet, cum ex eo nemo heres exti
Abbreviated transcription (Latin):
ri pt̃ ut heres eũ roget᷑
manumitte uel legatarius
tator roget an de eo qui
ip̃ius herẽdis aut legata¬
Rii uel et iã exnei sit Itaz
et aliemis sermis rediii
et maniumtti debet ꝙ
si dñs eũ nõ uẽdat si mõ¬
nichil ex indicio eius qui
relinquit lib̾tatẽ acceit
nͥ statim extinguit᷑ fidei¬
ꝯmissariã lib̾tatẽ sed dif¬
fert qr possit tẽpore pro¬
cedẽte ubicũq occasio de¬
dimẽdi serui fuerit speraĩ
b̾tas Qui ãt ex
cã fidei ꝯmissi manumittit
ñ testatoris fit libertus
etiã si testatoris sit seruꝰ
sed cuis qui manumnit¬
tit at hiis qui directo
testõ liber ẽẽ iubet᷑ ip̃iꝰ
testatoris sit lib̾tus qui
etiã ortimis appellat ncc¬

Expanded text:
 ut uel heres rogetur manumittere uel legatarius. tator roget an de eo, qui ipsius heredis aut legatarii uel etiam extranei sit. Itaque et alienus seruus redimi et manumitti debet. quod si dominus eum non uendat, nihil ex iudicio eius qui reliquit libertatem percepit, non statim extinguitur fideicommissaria libertas, sed differtur, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendi servi fuerit, praestari libertas. qui autem ex causa fideicommissi manumittitur, non testatoris fit libertus, etiamsi testatoris servus sit, sed eius qui manumittit: at is qui directo testamento liber esse iubetur, ipsius testatoris fit libertus, qui etiam orcinus appellat
Abbreviated transcription (Latin):
ne ingrediat᷑ E
mẽ q̃uoq qd ex aluco iuo
telligit᷑ Dito donet in qss¬
rẽ ꝑtinz qd ex ꝯsuetũdine
aduolae et reuolae̾ solent
Ilam apes idẽ facũtt qͣ ⁊¬
eruos quoq ita q̃dã mã¬
suetos hñt ut ad insulas
et ne et redure soleant
quoꝵ et ip̃ors ferã esse
nãm nẽo negat
hiis at aĩasibus que ex
ꝯsuetudine ab ire ettẽ¬
dire solẽt talis regula
ꝯprobã est ut eoñsq tua

Expanded text:
ne ingrediatur. ne ingrediatur. Examen quoque ex alveo tuo telligitur, donec in conspecrem pertinet quod ex consuetudine avolare et revolare solent, nam et apes idem faciunt, qrvos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in silvas ire et redire soleant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. In his autem animalibus quae ex consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobata est ut eousque tua
Abbreviated transcription (Latin):
Ciuilia ãt ma tũc ce¬
perũt ẽẽ cũ cĩtates condi
et ingratus creaiꝰ et leges
me genciũ statĩ ilius esse
ti ꝯcẽdit᷑ Nlec interest feris
bestias et uolucres utrum
in suo fundo quisq capiat
grediat᷑ Quidꝙ ãt¬
eoꝵ ceperis eo usq tuũ
tuã et ĩ nalẽ lib̾tatẽ se re¬
ceperit tuũ ẽẽ desmit et
rur sus firi occupãtis fit
intelligit᷑ cũ uel oculos tu¬
os effugeit uel ita fit. in
conspectu tuo ut difficilis
sit enis ꝑsetutio Illad
quesitũ est an si fera bestia
ita wlueãta sit ut capipꝰ¬
sit statĩ tua ee intelligatur
tuã ẽẽ et rursus fi occupã¬
tis Aln uõ nõ alit putaue¬
rũt tuã ẽẽ quã si eã ceperis
Lent ut eã nõ capias
Apũ quoq nã fera est Itaqi¬
apes que in arbore tua cõ
intelligant᷑ ꝙͣ uolucees q̃
in arbore tua indũ fecerũt
Ideoq si alius eas incluseit
ip̃e eaꝵ dñs erit sauos
quoq si quos fecerint qͣli¬
tuũ potẽs eũ me phibere

Expanded text:
civilia enim iura tunc coecivilia enim iura tunc coeperunt esse, cum et civitates condi et magistratus creari et leges iure gentium statim illius esse ti conceditur, nec interest feras bestias et volucres utrum in suo fundo quisque capiatgrediatur. Quidquid autem ceperis eousque tuum tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desiit, et rursum occupantis sit. intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit ejus persecutio. Illud quaesitum est an si fera bestia ita vussit statim tua esse intelligatur.tua esse, et rursus fieri occupantis. Alii non aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. lent ut eam non capias. Apium quoque natura fera est. Itaque que in arbore tua consintelliguntur, quam volucres que in tua arbore nidum fecerint. Ideoque si alius eas incluserit, ipse earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilituum, potes eum jure prohibere
Abbreviated transcription (Latin):
que rite ꝑ pontisues deo¬
sacre et doua q̃ rite ad
mm̃steriũ dei dedicata sũt
mus excep̃ta cã redẽpti¬
i quis nero auctoritate sua
quasi sacrũ sibi ꝯstituerit
sacrũ nõ est sco ꝓphanũ
Locus ãt in quo sacree
des edificate sũt eniã diru¬
to edificio ad huc sacer loci¬
manz ut et papianus sc̃o
Peligosum locum¬
at᷑ unusquisq sua uolũta ͤ
fãt dũ mortuũ infert in lo¬
cum suũ¬
locũ purũ muito suo infer
o ceteris licet inferre
Item si alienus usufructus
est ꝓpetariũ plac nisi ꝯsẽ¬
tiente usufructuario locũ
religiosũ nõ face̾ I.
alienũ locũ ꝯcedente do¬
mino licet inferre et licet
ros der̾liq̃rĩt Ideo et legũ
eas ꝑtes qͥbꝰ penã ꝯstĩtu¬
mius udu̾sus eos qui ꝯtͣ
leges fecerĩt sanctiones
uõcamus Singuloꝵ
aũt hõm multis modis
ius genciũ quarĩdã me
cunli Cõmodius est itaq
a uestustore me  inaiꝑe ꝑa
lã est ãc uest uetustiꝰ esse
hũano rerũ na᷑ ꝓdidit

Expanded text:
que rite per pontifices deosacre et dona que rite ad ministerium dei dedicata sunt.mus, excepta causa redemptii quis vero auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autem, in quo sacrae aedes aedificatae sunt, etiam diruto aedificio, adhuc sacer manet, ut et Papinianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum sulocum purum invito socio infer ceteris licet inferre. item si alienus usus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet ros deliquerint. ideo et legum eas partes quibus poenas constituimus adversus eos qui contra leges fecerint sanctiones vocamus. Singulorum autem hominum multis modis ius gentium, quarundam iure civili. commodius est itaque a vetustiore iure incipere. palam est autem, vetustius essehumano rerum natura prodidit:
Abbreviated transcription (Latin):
ne totã plerũq restituẽ
rognbãt᷑ adie hc̃ditatẽ
ob millũ uel minimũ
lucrũ recusabãt atq
ob id extinguebãt᷑ fidei¬
ꝯmissa postea uero nes¬
pesiam augusti tẽporibꝰ
pegaso et pusione con¬
sulibus senatus gensuit
ut ei que roggatus esset
heditatẽ restitue̾ ꝑ inde
atqi ex lege falsidia ex
legatis rẽtine̾ ꝯcedit᷑
Ex singulis quoq ⁊ebꝰ
que per fidei quussum
relinquũt᷑ endẽ retentio
ꝑmissa est post quod
senatus ꝯsultus ipe hes
eius legatarii cui ꝑs bo¬
legati ꝑticio uocabatur
qr cũ herẽde legarius
parsiebat᷑ herẽditatem

Expanded text:
ne totam plerumque restituere rogabantur, adire hereditatem ob nullum vel minimum lucrum recusaban, atque ob id extinguebantur fideicommissa; postea Vespasiani Augusti temporibus Pegaso et Pusione consulibus senatus censuit, ut ei qui rogatus esset hereditatem restituere perinde atque lege Falcidia ex legatis retinere conceditur. ex singulis quoque rebus quae per fideicommissum relinquuntur eadem retentio permissa est. post quod senatus consultum ipse heres eius legatarii, cui pars bolegati partitio uocatur, quia cum herede legatarius partitur hereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯĩs eẽ intelligit᷑ si pecora
tyci tuis pecoribus imita
fuerint Sed si ab altor
pro modo frumenti cuuis¬
Cum in suo solo aliquis ex¬
aliena maͬ domũ edificaue¬
rit ip̃e dñs intelligit᷑ ẽdi-¬
ficii qr om̃e quod in solo¬
edificat᷑ solo cedit nec tñ
ad exhibẽdũ de ea re age

Expanded text:
is esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterupro modo frumenti cuiusCum in suo solo aliquis aliena materia aedificaverit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamad exhibendum de ea age
Abbreviated transcription (Latin):
frã sunt postea ꝑꝑ capitis
simus nnchilominus cupta
te᷑ Sed qr sane cõ¬
modius erat singulas ca-¬
usas singulis appellacõn
tũ ꝑ oĩa niutilia fũt ea tes

Expanded text:
a sunt et postea propter capitis sunt nihilo minus rupta dici. sed quia sane commodius erat singulas causas singulis appellationitamen per omnia inutilia sunt ea tes
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si maxĩe quis bona fi
illi usuapio ullo tꝑe ꝓce¬
dit ueluti si quis libedum
hoĩe uel rẽ sacrã uel reli¬
giosũ uel seruũ fugituũ pos¬
sideat furtue quoq
res et que ui possesse sũt
nec si p̾dc̃o longo tꝑe bona
fide possesse fuetint usuca¬

Expanded text:
etiamsi maxime quis bona fide illi usucapio procedit, uelut si quis remhominem vel rem sacram vel religiosam vel servum fugitivum possideat. Furtivae quoque res et quae vi possessae sunt, nec si praedicto longo tempore bona fide possessae fuerint, usuca
Abbreviated transcription (Latin):
Impialem decet soller¬
tiami ita ni publice turã
gere et subiectoes cõmo¬
da muestigae̾ ut regni
utilitas ĩcorrupta ꝑsiscat
et singuloꝵ status ingeit

Expanded text:
Imperialem decet sollertiam ita rei publice curam gerere et subiectorum commoda investigare, ut regni utilitas incorrupta persistat et singulorum status iugiter
Abbreviated transcription (Latin):
Ducibus ep̃ĩs cõmitibus¬
nibus ad quos lre iste ꝑue¬
neruit gram̃ suã et pacem
et dilectionẽ ¶m̃i diui¬
na pordinãte clemẽtia soli¬
um regie maiestatis maies
est iy nos tam diumas leges¬

Expanded text:
cibus, comitibusribus, ad quos littere iste pervenerint, gratiam suam et pacem et dilectionem. Quoniam divina preordinante clementia solium regie maiestatis consceest, quod nos tam divinas
Abbreviated transcription (Latin):
py libr soluãt Si ãt comes
eandẽ hẽditatẽ regie pt̃aticõ¬
signet proclamatori eciã dãp¬
nũ restituat et p̃tiũ a rege
bñficiali ur obtineat
de pace
molatorẽ incõcubmro suo ha¬
bui̾t et de hiis in pñtia sui
ep̃i sufficiẽti testimonio cõ¬
uictus fuit᷑ comiti in cꝯ comi¬

Expanded text:
persol vant. Si autem comes eandem hereditatem regie potestati consignet, proclamatori etiam damnum restituat et predium a rege beneficiali iure obtineat. de pace violatorem in contubernio suo habuerit et de his in presentia sui episcopi sufficiente testimonio convictus fuerit, comiti, in cuius comi
Abbreviated transcription (Latin):
surus inde disceserit reti¬
ne possessionẽ uidet᷑ adi¬
pisci nõ possessionẽ per
quos aliquis p̃t secũdo
libro exposiumus nec ul¬
la dubitacõ est quin a¬
nimo solo possessionem
ad ipisci nemo pt¬
cã solet interdici si quis
ex possessiõe fundi uel
ediũ inde iectus fue̾i̾t
unde in pro quod is qui
deiecit cogit᷑ ei stituere
possessionẽ licet is qui
ni deiccit ui uel clain
uel p̃cario possident
ued ex sacris cõstõibus

Expanded text:
 retinere possessionem videatur. adipisci vero possessionem per quos aliquis potest, secundo libro exposuimus. nec ulla dubitatio est quin animo solo possessionem adipisci nemo potcausa solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus fuerit: unde vi, per quod is qui deiecit cogitur ei restituere possessionem, licet is ab eo qui vi deiecit vi vel clam vel precario possidebat. sed ex sacris
Abbreviated transcription (Latin):
tiandũ cã ꝑ prouĩtia trãsiẽs
gladiũ suũ sue celle alliget
nel suꝑ ħ uherculũ suũ po¬
nat nõ ut ũquã ledat ĩ nocẽ¬
tem sed ut a predone se de¬
fendat Neno retia sua
a la queos aut alia q̃lib in¬
strumẽta ad capiẽdas uena¬
tiones tendas insi adusus
ursos apros uel in pos capi¬
endos ild palatiũ coĩ¬
tis nullus miles ferat arma
ñ reg̃tus a coĩte Publi¬
ci latrones et cõuicti antiqua

Expanded text:
ansiens gladium suum sue selle q′ alliget vel super vehiculum suum ponat, ne umquam ledat innocentem, sed ut a predone se defendat. 14. Nemo retia sua seu laqueos aut alia quelibet instrumenta ad capiendas venationes tendat nisi ad ursos, apros vel lupos capiendos. 15. Ad palatium comitis nullus miles arma ducat nisi rogatus a comite. 16. Publici latrones et convicti vel
Abbreviated transcription (Latin):
Preteĩa eciã ẽx ꝑsona
dylatonie stꝰ exceptõnes
quales sũt ꝓuãtorie uelu.
ti si nulitẽ aut mulierẽ
agẽ quis uelit Nã militi¬
bus nec pro patre uel ma¬
tre uxore uec ex sacro rs¬
iti cõcedit᷑ uoͬ suis nego
discipline possunt

Expanded text:
Praeterea etiam ex persona dilatoriae sunt exceptiones: quales sunt procuratoriae, veluti si per militem aut mulierem agere quis velit: nam militibus nec pro patre vel matre vel uxore nec, ex sacro reseriri conceditur: suis vero disciplinae po
Abbreviated transcription (Latin):
etiã dãpnũ et impẽsus
litis inferre aduersario suo
cogat᷑ Ex quibusdã iudici¬
is dampnati ignonuimo.¬
si fut ueluiti furti in bo¬
norũ raptorũ iiuriarũ¬
bet ex sociis ex eo iudicõ
to aliquis an ex cõtractu
debitor sit Sm̃um aũt
actõnũ instituẽdarũ pn̾¬
cipiũ ab ea ꝑte edcĩ pro¬
ficiscit qua p̃tor edicit
de ĩuis uocando utiq eĩ
in p̾mis adu̾sarius unꝰ uo
candus est .i. ad eũ no¬

Expanded text:
etiam damnum et impensas litis inferre adversario suo cogatur. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiosi fiunt, veluti furti, vi bonorum raptorum, iniuriarubet ex sociis eo iudicio damto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur qua praetor edicit de in ius vocando: utique enim in primis adversarius in ius vocandus est, id est ad eum vo
Abbreviated transcription (Latin):
plecti potuerit ad refectõnẽ et
teparacõnẽ equi sui inpune
ip̃i equo porrigat litiũ et sic¬
utat᷑ pro sua cõmo¬
ditate et
usu ne

Expanded text:
plecti potuerit ad refectionem et respirationem equi sui, impune ipsi equo porrigat. Licitum sit etutatur pro sua commoditate et usu ne
Abbreviated transcription (Latin):
Imiles rusticũ deniolata
pate pulsa uit manu sua
cessitate ħ fcĩt de dnobus
unũ eusticus eligat aut do
legerit se purget
m̃iles aduersũs militem¬
pro pro pace iuolata aut
aliqua capitali pena duel¬
lũ cõmitte̾ nolui̾t faciatas
pugnandi ci nõ cõsedatur¬
f. insi probae possit ꝙ ãtiqͥtꝰ
ip̃e cũ parẽtibus suis natiõe
legitimius miles existat
Nost natale sc̃ẽ marie n¬
nusquisqq comes un boĩ tes¬
timomi uiros sibi elugat et de
sagacit᷑ disponat et quãto p̃¬
uendẽda hũilit proiideat
quicũq nõ tõtra deliberatõ¬

Expanded text:
de violata pace pulsans manu sua cessitate hoc fecit, de duobus unum rusticus eligat : aut dlegerit, se expurget. Si miles adversum militem pro pace violata aut aliqua capitali causa duellum committere voluerit, facultas pugnandi ei non concedatur, nisi probare pos sit, quod antiquitus ipse cum parentibus suis natione legitimus miles existat. 11. Post natale sancte Marie unusquisque comes septem bonitestim onii viros sibi eligat et de sagaciter disponat et, quanto prsit vendenda, utiliter provideat. Quicumque vero contra deliberatio
Abbreviated transcription (Latin):
rapma eius bñficii possesbr
extiterit et cognita ex ip̃oꝵ
testimoiõ rei uidicate posses¬
sor bñficiũ suũ quiete obtine¬
at uisi iudicio et iusticia iũ¬
dicãte altꝰ de manu sua il

Expanded text:
rapina eius beneficii possessor extiterit, et cognita ex ipsorum testimonio rei veritate possessor beneficium suum quiete obtineat, nisi iudicio et iustitia dictante alter de manu sua il
Abbreviated transcription (Latin):
ut exceptio que p̾ma
facie iusta iudeatur
imiq noteat ꝙ cũ accdit
alia allegacõe opus est
adiuuãdi actoris gr̃a q̃
bitor ut ita denum cõdẽp̃¬
uet᷑ si nõ cõuenerit netre¬
nocet ei exceptõ quent ei
ita nãq inchilominus hoc
uerũ manet licet postea
in ꝯtrariũ pacti sũt ued
qr iniquũ est creditorem
excludi replicatio ei dabi᷑
ex posteriore pacto con¬
uẽto Pursus inter¬
dum enem̃t ut replicacõ
que p̾ma facie iusta sit
nuque noceat ꝙ cũ accidit
alia allegacõe opus ẽ adi¬
muandi rei gr̃a que du¬
plicacõ uocatue et si rursꝰ
ea pͥma facie iusta ude¬

Expanded text:
ut exceptio quae prima facie iusta videatur, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi actoris gratia, bitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne enocet ei exceptio; convenit enim ita, etiamque nihilo minus hoc verum manet, licet postea in contrarium pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et si rursus ea prima facie iusta vide
Abbreviated transcription (Latin):
pecuĩa ficut iã dcm̃ est
cõdẽpnacꝰ Eo quoq
noĩe cohẽdi quis suo cõ¬
dẽpnãdus est ꝙ solus
fructus heditarii fundi
ꝑcipit añ rẽ hẽditariam
corruꝑit aut cõsup̃ẜit q̃
quidẽ similit᷑ int̾ plures
quoq quãs duos cohe̾¬
des subsequũt᷑ Ea¬
demi int̾uemũt et si cõĩ
diuidundo de pliu̾bus
rebus actũ suit ꝙ si de
una re ueluti fundo siq̃¬
dem iste fundus cõmo¬
de regionis duuisionẽ
recipiat ꝑtes ciius sin¬
gulis adiudicae̾ debet
et si unius ꝑs p̃grauae̾
uidebit is inuitẽ t̾ta pe¬
ciuã altri cõdẽpnãdꝰ est
Quod si ꝯmode diuidi
nõ possit uel forte mu

Expanded text:
pecunia, sicut iam dictum est, pecunia, sicut iam dictum est, condemnare. eo quoque nomine coheredi quisque suo condemnandus est, quod solus fructus hereditarii fundi percepit aut rem hereditariam corrupit aut consumpsit. quae quidem similiter inter plures quoque quam duos coheredes subsequuntur. Eadem interveniunt et si communi dividundo de pluribus rebus actum fuerit. quod si de una re, veluti de fundo, si quidem iste fundus commode regionibus divisionem recipiat, partes eius singulis adiudicare debet et, si unius pars praegravare videbitur, is invicem certa pecunia alteri condemnandus est: quodsi commode dividi non po
Abbreviated transcription (Latin):
datur est nõ restituisset
Et si hed itas petita
sit eadẽ circa fructus
bona fide pessessor fuiͣt
atam ãt peticõnẽ eciã
tur qui culpa possessioĩs
ꝑcepti nõ sũt uel ꝑcep¬
ti consup̃ti sũt
ad ex hibendũ actũ fuit
nõ sufficit si exhibeat
rem is cũ quo actũ est
sed opus est ut eciã cãs
rei debeat exhibe̾ .i. ut
biturus eẽt sed cũ pͥmũ
ad oxhibend egiss exhi¬
a possessore nichilomimꝰ
debet iudex ꝙ si negetis
cum quo ad exhibendunt
actũ est in pñti exhibe se
posse et tꝑs ex hibẽdi cã
petat idq sine frustacone
postulare iudeat᷑ dare ei
debet ut tũ caueat se es¬
statim iussu iudicis reniꝰ
exhireat neqi postea ex¬
hibiturũ se iaueat cõdẽp¬
nandus sit in id ꝙ acto¬
ris int̾erat si ab mitio
res exhibita eẽt Gi
fumilie herciscunde uidi¬
to actũ sit singulas res
singulis heredibus ad¬
uidicae̾ dẽt et sil alteri¬
us ꝑsonã pregrauae̾ ui¬
deat᷑ adiudicatio debet
hunt nuitẽ cohẽdi c̾ta

Expanded text:
datum est non restituisset. et si hereditas petita sit, eadem circa fructus bona fide possessor fuerit, atam autem petitionem etiam tur qui culpa possessoris percepti non sunt vel percepti consumpti sunt. Si ad exhibendum actum fuerit, non sufficit, si exhibeat rem is cum quo actum est, sed opus est, ut etiam causam rei debeat exhibere, id esbiturus esset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhia possessore, nihilo minudebet iudex. quod si neget is cum quo ad exhibendum actum est in praesenti exhibere se posse et tempus exhibendi causa petat idque sine frustratione postulare videatur, dari et debet, ut tamen caveat, se resstatim iussu iudicis rem exhibeat neque postea exhibiturum se caveat, condemnandus est in id quod actoris intererat ab initio rem exhibitam esse. Si familiae erciscundae iudicio actum sit, singulas res singulis heredibus adiudicare debet et, si in alterius persona praegravare videatur adiudicatio, debet hunc invicem coheredi certa
Abbreviated transcription (Latin):
ferens cultrũ Ead
lege et ueneficiͤ capite
dãpnat᷑ quiauibus
la medica mẽta publice
uendident ¶allia de¬
inde lexaspimũ crĩ
noua pena ꝑsequit q̃
põpeia de parĩçidiis uo¬
catur qua cauet᷑ ut si
quis parẽtibus aũ fi¬
lii aut õmo affectõnis
eis q̃ nĩcupacõe pari¬
cidi cõtine᷑ facta ppara¬
ui̾t suie clam siue pa.¬
net nõ is auuo dolo
malo id fatũ est uel cõ¬
cius c̾minis existit licz
solẽpni pena subicet᷑
sed in sutus cui leo nĩ
cane et gallo galia tõ
incipiat et ei telum
suꝑstitura mortuo au-¬
ferat᷑ Hi quis
aũt alias cognacione
uel affinitate cõnictus
ꝑsonas uocau̾it penã legis
cornelie de ficcariis substine¬
bit. Itẽ lex corneha de
falsis que eciã testat mẽ¬
taria uocaͬ penã iriogat
malo enis q legis pena
in ẜuos ultimũ suppliciũ
est ꝙ in lege de siccariis
et ueneficis ẜriat᷑ in libis
uõ deportatio ¶Item
lex uilia de ui publica
seu priuata adusus eos
sine armis cõmiẜit sed

Expanded text:
ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus la medicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex asperrimum crimen nova poena persequitur, quae Pompeia de parricidiis vocatur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut filii, aut omino adfectionis eius quae nuncupatione parricidii continetur, fata properaverit, sive clam sive panec non is cuius dolo malo id factum est, vel conscius criminis existit, licesolemni poenae subiugetur, sed insutus culleo cum cane et gallo gallinaceoincipiat et ei caelum superstiti, terra mortuo auferatur. si quis autem alias cognatione vel adfinitate coniunctas personas necaverit, poenam legis Corneliae de sicariis sustinebit. Item lex Cornelia de falsis, quae etiam testamentaria vocatur, poenam irrogat malo. eiusque legis poena in servos ultimum supplicium est, quod et in lege de sicariis et veneficis servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos sine armis commiserint. sed
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ amissionẽ nõ
irrogãt aliis at̃ penis
subicĩt qui p̃cepta
eorũ neglexerint s
de publicis iudiciis hoc
exposiumus ut nobis
possibile sit sũmo digito
et quasi poiudrcẽ ẽẽ tetigis¬
se alioqũ diligentior co¬
rũ sciẽtia uobis ex laciori¬
bus digestorũ seu p̃ade¬
tarũ libris deo pitio cd

Expanded text:
quidem amissionem non irrogant, aliis autem poenis eos subiciunt qui praecepta earum neglexerint. Sed de publicis iudiciis haec exposuimus, ut vobis possibile sit summo digito et quasi per indicem ea tetigisse. alioquin diligentior eorum scientia vobis ex latioribus digestorum sive pandectarum libris deo propitio ad
Abbreviated transcription (Latin):
uirat ista sex in m̃moria
dnõ suo de corpore suo
Tutum ne sit ei iu dãpnũ
de secreto suo uel denuni¬
eẽ pt̃ Honestũ ne sic in¬
dampmũ de sua iusticia
uel aliis causis que ad ho¬
nestatem eius ꝑtinẽ iudẽ¬
tur Utile ne sit ei in dãp¬
mĩ de suis possessiombus
facue ilel possibile ne id

Expanded text:
rat, ista sex semper in memoria domino de corpore suo; tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo, vel de muniesse potest; honestum, ne sidamnum de sua justitia, vel de aliis causis quae ad honestatem ejus pertinere videntur. Utile, ne sit ei in damnum de suis possessionibus. Facile vel possibile, ne id
Abbreviated transcription (Latin):
upest ut de
officio uidi¬
cis dispiciamus
et quidẽ in p̾mis illud
obseruae̾ dẽt iudex ne a¬
lit̾ iudicet quã legibus
aut cõstitucõnibus aut
moribus proditũ est ĩ¬
deo si noxali iudicio udi¬
tus est obseruae̾ debet
ut si cõdẽp nãdus uidebi
dñs ita debeat cõdẽpnac̾
publiũ meniũ lutio ticio
decen aureos cõdẽpno
rem actũ sit suꝰ ccͣ petito

Expanded text:
est ut de officio iudicis dispiciamus. et quidem in primis illud observare debet iudex, ne aliter iudicet quam legibus aut constitutionibus aut moribus proditum est. Et ideo si noxali iudicio addictus est, observare debet, ut, si condemnandus videbitur dominus, ita debeat condemnare: ‘ Publium Maevium Lucio Titio decem aureis condemno rem actum sit, s
Abbreviated transcription (Latin):
que homidias ultore fer¬
ro ꝑsequit uel eos qui ho¬
mines occidendi cã cũte¬
lo ambulant Celũ autẽ
quid uulgo quidẽ id ap¬
sed et om̃e signisicatur
ꝙ manu ciuusdam mitti᷑
Sequit᷑ ergo ut lapis
et lignũ et ferrũ hoc no¬
mĩe cõtineat᷑ dictũq
ab eo ꝙ in longniquũ
mittit᷑ agteca noce fugu¬

Expanded text:
quae homicidas ultore ferquae homicidas ultore ferro persequitur vel eos, qui hominis occidendi causa cum telo ambulant. telum autem, quit, vulgo quidem id apsed et omne significatur quod manu cuiusdam mittitur: sequitur ergo ut et lapis et lignum et ferrum hoc nomine contineatur. dictumque ab eo quod in longinquum mittitur, a Graeca voce figu
Abbreviated transcription (Latin):
Pub lica aut iudicia
ecutio eoꝵ plerũq dat᷑
Publicorũ uidicioꝵ
quedã capitalia sũt q̃¬
dã nõ capitalia Capitali¬
a dicimus que ultiõ sup¬
plicio afficiũt homĩes¬
ueluti aque et ignis
intdictione et dẽporta¬
cõe uel metallo cetera
si q̃ infannã irrogant cũ
dampo pecĩariõ hec
publica quidem sunt
nõ tñ capitalia
Dublica aũt udicia
sunt li lex iulia maiesta
moliti st̃ suũ ingorem
extendit cuius pena
legis aĩe amisioem sus¬
tiuet et memoria rei pꝰ
mortẽ dampnãt᷑
Item lex iulia de adulte¬
ris cohercendis q̃ nõ so-¬
lũ temeratores aliar
nuptiarũ gladio punit
sed eciã eõs qui cũ mas¬
culis ne fandã libidinẽ
excere audẽt
eadẽ lege nilia etiã stu¬
pri flagitiũ punt᷑ cũ
uiduã honeste muẽtem
stuprauĩt Pena ãt
eadem lex ireogat pir̃o¬
ribus si honesti sint pu¬
bõtũ corũ si humiles
corporis cabercoẽm cũ
rolegacõe Item
lex cornelia desicariis

Expanded text:
Publica autem dicta Publica autem dicta secutio eorum plerumque datur. Publicorum iudiciorum quaedam capitalia sunt, quaedam non capitalia. capitalia dicimus quae ultimo supplicio adficiunt vel aquae et ignis interdictione vel deportatione vel metallo: cetera si qua infamiam irrogant cum damno pecuniario, haec publica quidem sunt, non tamen capitalia. Publica autem iudicia sunt haec. lex Iulia maiestatmoliti sunt suum vigorem extendit. cuius poena animae amissionem sustinet, et memoria rei et post mortem damnatur. Item lex Iulia de adulteriis coercendis, quae non solum temeratores alienarum nuptiarum gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis infandam libidinem exercere audent. sed eadem lege Iulia etiam stupri flagitium punitur, cum viduam honeste viventem stupraverit. poenam autem eadem lex irrogat peccatoribus, si honesti sunt, pubonorum, si humiles, corporis coercitionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis,
Abbreviated transcription (Latin):
tũt totus ui adiudicãdꝰ
est et is muicẽ t̾ta pecu¬
mia cõdẽpnãdus est
Ui fimũ regundorũ actũ
fuit dispicẽ dẽt iudex
an necessaria sit adudi¬
catio que sanc uno casu
necessaria est sicui dentio¬
eibus funbus distingui
agros cõmodius sit quã
ob ui fuissent distuti
nã tũc ncc̃e est exalteriꝰ
agro ꝑtẽ aliquã ulteriq
agri dño iudicai quo ca¬
su cõueniens est ut is
altiꝰ certa petiua debeat
cõdep̃ nai. Eo quos
noĩe dampnãdus est
quisq hoc iudicio qui
forte ct̃ fines maliciose
aliquid cõmisit nerbi grͣa
quia lapides finales fu¬
ratus est ãnabores fina¬
les cendit Cõtu matie qͦ
noĩe quisiz es iudicõ con¬
dep̃nadus ueluti si quis
iubente iudice metiri a¬
gros passus nõ fuit id¬
istis udiciis alicui ad¬
iudicatus fuit id statim
eius fit ciui adiudicatũ¬
Uplicia
accõnes ordinant nec
ceteris iudiciis de quibꝰ
locuni sumus Magnaq
diu̾sitas est eorũ et in ĩ¬
stituẽdis et mexc̾cẽdis

Expanded text:
iudicandus est et is alteri certa pecunia condemnandus. Si finium regundorum actum fuerit, dispicere debet iudex, an necessaria sit adiudicatio. quae sane uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo casu conveniens est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo quoque nomine damnandus est quisque hoc iudicio, quod forte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae quoque nomine quisque eo iudicio condemnatur, veluti si quis iubente iudice metiri agros passus non fueriistis iudiciis alicui adiudicatum sit, id statim eius fit cui adiudicatuudicia actiones ordinantur ceteris iudiciis de quibus locuti sumus, magnaque diversitas est eorum et in instituendis et in exercendis.
Abbreviated transcription (Latin):
eũ de possioe expulerit
De ui publica armorũ
at̃ uppellacõe nõ solũ scu¬
ta et gladios et galras
signi ficiri intelligĩmus
sed fustes et iapides
Tertia diuisio interdic¬
torũ h est qd̾ aut simp¬
licia st a duplicia Simi¬
plicia st ueluti in quibꝰ
alter actor alt reus est
qualia st orã restituto¬
ria aut exhibitoria nãz
actorẽ eciã desideat ãut
exhiberi aut restitui.¬
desioe̾at᷑ ut restituat
aut ex hibeat Pro¬
hibi toriarũ nt̃ iutdit¬
torũ alia simplicia sũt
alia duplicia Sim¬
plicia sũt ueluti cũ pro¬
hibet p̃tor in loco sacro
nel in flunnẽ publico
ripane eus aliquid firi
naut actor est qui desi¬
derat ne quid fiat reus¬
est qui aliquid fate̾ cona᷑
Duplicia sũt ue luti
uti possidetis int̾dictũ
et utrobi Ideo uũt̃ dupli¬
tia nocãt qr par utrius¬

Expanded text:
eum de possessione expulerit, de vi publica. ‘ armorum ’ autem appellatione non solum scuta et gladios et galeas significari intellegimus, sed et fustes et lapides. Tertia divisio interdictorum haec est, quod aut simplicia sunt aut duplicia. simplicia sunt, in quibus alter actor, alter reus est: qualia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitdesideratur ut restituat aut exhibeat. prohibitoriorum autem interdictorum alia simplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet praetor in loco sacro vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri nam actor est qui desiderat, ne quid fiat, reus qui aliquid facere conatur: duplicia sunt veluti uti possidetis interdictum et utrubi. ideo autem duplicia vocantur quia par utriusq
Abbreviated transcription (Latin):
possessionẽ ꝑtinet ex eqͣta
est ut ille uõcat in r̃e soli
sario litis cõtestacõnis tꝑe
retinet Posside̾ ut̃
possideat sed et si euis no¬
mine aliquis in pospͭͤ¬
eius sic licet is euis uiris¬
abiectus nõ sit qualis co¬
lonus et inquilinus Per
cos quoq apud quos de¬
suiͣt quis aut quibꝰ ꝯmo¬
dau̾it ip̃e posside̾ iudet
ex hocͦ quos diciꝰ retineꝰ
possessionẽ posse aliquẽ
ꝑ quẽlibet que eus nõie

Expanded text:
possessionem pertinet, exaequata est, ut ille vincat et in re soli sario litis contestationis tempore detinet. Possidere autem possideat, sed et si eius nomine aliquis in possessione sit, licet is eius iuri subiectus non sit, qualis est colonus et inquilinus: per eos quoque apud quos deposuerit quis aut quibus commodaverit ipse possidere videtur: et hoc est quod dicitur, retinere possessionem posse aliquem per quemlibet
Abbreviated transcription (Latin):
uirandũ om̃ibus qui
cõueniũ᷑ ex nr̃a cõsti¬
tucoẽ de fert᷑ nã reus
nõ nuter suis allegacõ¬
nibus utit᷑ insi prius iura
ex quibusdã causis dupli¬
uel toipli actio cõstituit᷑ ue¬
luti si dampnũ niurie
aut legator locis uenera¬
bilibus relictorũ noĩe age̾
Statim aũt ab nutio
pluris ꝙͣ simpli ẽ actio ue¬
luti furti manfesti qua¬
drupli nec manifesti du¬
pli nã ex causis hiis et.
aliis quibusdã siue quis
neget siue cõfiteat᷑ ꝑlu¬
ris ꝙͣ simpli est actio
Item actoris quoq calup̃¬
ma coercet᷑ Nam eciã ac¬
tor calũpnia iuracꝰ cogit᷑
eciã partis aduocati ius

Expanded text:
urandum omnibus qui conveniuntur ex nostra constitutione defertur: nam reus non aliter suis allegatinibus utitur, nisi prius iuravex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus relictorum nomine agitur. statim autem ab initio pluris quam simpli est actio veluti furti manifesti quadrupli, nec manifesti dupli: nam ex his causis et aliis quibusdam, sive quis neget sive fateatur, pluris quam simpli est actio. Item actoris quoque calumnia coercetur: nam etiam actor pro calumnia iurare cogitur etiam pa
Abbreviated transcription (Latin):
nũt p̾mum conat᷑ adi¬
pisci rei possessionẽ itaq
si quis adeptus possessiõez
aiẜ̾it eam hoc int̾dcm̃
adipiscende possessionis
dñs fundi de rebus co¬
loni quas is pro merçedi¬
bus fundi pignori fueas
pepigesset ¶ Iretinen¬
de possessio m̃s cã cõꝑata
int̾ int̾dictũ uti possidete
et utrobiq cũ ub utͥq ꝑte

Expanded text:
nunc primum conatur adinunc primum conatur adipisci rei possessionem: itaque si quis adeptus possessionem amiserit eam, hoc interdictum adipiscendae possessionis dominus fundi de rebus coloni quas is pro mercedibus fundi pignori futuras pepigisset. Retinendae possessionis causa comparata sunt interdicta uti possidetis et ut
Abbreviated transcription (Latin):
unt tũ qui putãt ꝓprie
nt̾dcã ea uocari que pro¬
hibitoria sunt qr int̾ dice
est denũtiae̾ uel prohi¬
bere restrtutoria aũt et
ex hibitoria ꝓp̾e dec̾ta uo¬
cari sed tũ optinuit oziã
int̾ocã appellari quia intͤ
duos dicũt Geqͣs
diuisio intdictorũ hec
est ꝙ quedã adipiscende
possessionis cã cõꝑata
st̃ quedã rtinẽde quedã
recupãde ¶ Adipisten¬
de possessiom̃is cã inter¬
dcm̃ accõmodatur bonor
possessori qdͦ apellat᷑ qᵈ¬
rũ bonorũ eius q ius et
ptãs hic est ut ꝙ ex hiis
bonis quisq quorũ posẜ̾¬
sio alicui data est ꝓhe
dem a pro possore possi¬
deat id ei cui bõy posẜo
data est restitue̾ debeat
Pro hede cuĩt posside̾ u¬
detur qui putat se here¬
dem eẽ pro possessore¬
em̃ is possidet qui nuillo iueͥ
rem hereditariã uel eciam
Ntotam hereditatẽ snẽs ad se
nõ ꝑtine̾ possidet
Deo aũt ad ipiscende pos¬
sessionis uocat᷑ intͥdcm̃
quia ei tñi utile ẽ qui

Expanded text:
unt tamen qui putant, proprie interdicta ea vocari quae prohibitoria sunt, quia interdicere est denuntiare et prohibere: restitutoria autem et exhibitoria proprie decreta vocari: sed tamen optinuit omnia interdicta appellari, quia inter duos dicuntur. Sequens divisio interdictorum haec est, quod quaedam adipiscendae possessionis causa comparata sunt, quaedam retinendae, quaedam reciperandae. Adipiscendae possessionis causa interdictum accommodatur bonorum possessori, quod appellatur quorum bonorum, eiusque vis et potestas haec est, ut, quod ex his bonis quisque quorum possessio alicui data est, pro herede aut pro possessore possideat, id ei cui bonorum possessio data est restituere debeat. pro herede autem possidere videtur qui putat se heredem esse: pro possessore is possidet qui nullo iure rem hereditariam, vel etiam totam hereditatem, sciens ad se non pertinere, possidet. ideo autem adipiscendae possessionis vocatur interdictum, quia ei tantum utile est qui
Abbreviated transcription (Latin):
ebat cũ de possessione a
quasi posẜ ͦ ͤ inter aliqͦs
condẽdebat᷑ Sum¬
na uũt diuisio int̾dictoꝵ
hec est quod aut ꝓhibito¬
ria sunt a restitutoria aͥ
ferenti quo ei uis erit in¬
ferendi uel i loco sacro
edificazi aut in flumine
publico ripa ne eius ali¬
quid firi quo peuis naui-¬
getur Irestitutoria sunt
quibus ⁊ estitiu aliquid i¬
ubet ueluti cum uõrũ pos¬
sessori possionẽ eoꝵ queq
pro herede a pro posses¬
sore possidet ex ea here¬
ditate aut cũ iubet ei qͣ
de possessione fundi de¬
iectus sit restitui posses¬
sorem Ex hibitoria sunt
de sibtate agit i lut libtu

Expanded text:
one aut quasi possessione inter aliquos contendebatur. Summa autem divisio interdictorum haec est, quod aut prohibitoria sunt aut restitutoria aut ferenti quo ei ius erit inferendi, vel in loco sacro aedificari, vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri quo peius navigetur. restitutoria sunt quibus restitui aliquid iubet, veluti bonorum possessori possessionem eorum quae quis pro herede aut pro possessore possidet ex ea hereditate, aut cum iubet ei qui vi possessione fundi deiectus sit restitui possessionem. exhibitoria sunt d
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terea lege hostilia ꝑmissũ est
fuiti ag̾e eorũ noĩe qr ap̾ hostes
hic nsi mĩmã ĩꝯmoditate
habebat ꝙ alieno nomĩe neq
age̾ neq excipe̾ actioe licebat

Expanded text:
terea lege Hostilia permissum est furti agere eorum nomine qui apud hostes hoc non minimam incommoditatem habebat, quod alieno nomine neque agere neque excipere actionem licebat
Abbreviated transcription (Latin):
iudicõ rediturus est eis
ꝙ hii pro eo solu̾it qua
rõe et si de nõ petẽda
peciũa pactus quis cũ
reo fuĩt placuit ꝑmi suc¬
currendũ eẽ ꝑ exceptõe
pacti cõuenti illis quoq
qui pro eo obligati eeñt
ac si cũ ip̃is pacti eeñt
ne ah eis ea pecuma pe¬
teret᷑ Sane quedã
ex cepcõnes nõ solent
hiis acõmodaiꝰ ecce em̃
debitor si bonis suibces¬
serit et cũ eo crẽditor ex¬
piat᷑ defendit᷑ ꝑ excep¬
cõnẽ si bomis cesserit sud
het excepcõ fideuissoribꝰ
nõ dãt᷑ scilic ideo quia qͥ
alios pro debitore oblig̾t
hoc maxĩe ꝓspitit ut cũ
sacultatibus siuis lapsꝰ
fint debitor possit totum¬
ab hiis quos pro eo obli¬
gauit suũ cõsequi¬

Expanded text:
iudicio redditurus est eis quod hi pro eo solverint. qua ratione et si de non petenda pecunia pactus quis cum reo fuerit, placuit, proinde succurrendum esse per exceptionem pacti conventi illis quoque qui pro eo obligati essent, ac si et cum ipsis pactus esset, ne ab eis ea pecunia peteretur. sane quaedam exceptiones non solent his accommodari. ecce enim debitor si bonis suis cesserit et cum eo creditor experiatur, defenditur per exceptionem ‘ nisi bonis cesserit ’: sed haec exceptio fideiussoribus non datur, scilicet ideo quia, qui alios pro debitore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obligavit suum consequi
Abbreviated transcription (Latin):
illũ occiderit tũt noq ꝑ du¬
ellũ noq quolib aliom̃o se
extusabit qui capitali dãp¬
latꝰ paca facre iudicis fugerit
res eius mobiles a idice e¬
ciã ppło pribplice̾t᷑ et dispẽsent᷑
tenebat recipiãt tali cõdicõe
int̾põita ut iurenitãdo spon¬
nũꝙͣ decetero ip̃orũ uolũta¬
te aut cõsensu aliqd̾ emolu¬
mẽtũ inde ꝑcipiat ꝙ si heꝰ¬
des neglecto postmodum
iur rigore heditatẽ rgieci
dimiẜmt comes eaoẽ here¬
ditatẽ regie ditioni resign
a rege iuire bñficiũ sustipiãt
Sĩ quis aliũ iͣ patis e¬

Expanded text:
illum occiderit, tunc neque per duellum neque quolibet alio modo se excusabit, quin capitali damlator pacis a facie iudicis fugerit, res eius mobiles a iudice in populo publicentur et dispensentur, tenebat, recipiant tali condicione interposita, ut iureiurando sponquam de cetero ipsorum voluntate aut consensu aliquod emolumentum inde percipiat. Quodsi heredes neglecto postmodum iuris vigore hereditatem ei dimiserint, comes eandem hereditatem regie ditioni assignet, et a rege iure beneficii recipiant. 3. Si quis alium infra pacis e
Abbreviated transcription (Latin):
udit uenire forinidau̾it si
mãsionẽ in castro habu̾t
Dñs eius omia mobilia
sua sub sacͣmẽto iudici re¬
to de cetero indomo sua
tãꝙ̃ p̃sc̃ptũ nõ recipiat
Ei uo mãsionẽ in caftro
nõ habrut deus eius se¬
cure eũ ud ducẽ faciat aut
postmod iudex cũ pplo eũ
nõ desistat Si drio ho
cendũt et uꝰ suꝵ codẽ be¬
neficio inuestitorẽ p̃ducit
illius testimoniũ cũ ĩuesti¬
tor domiũ ĩuestiture re¬
cognoscat comes primo
rẽcipiat et si idc̃ ꝓbaẽ po¬
terit ydoneis testibꝰ ꝙ
absq rapina ħ idẽ bñ¬
ficiũ habu̾it remota con
pnã dupliit᷑ soluat
bñficio suo carcat insi
iustitia et iudicio dictã¬
te illud inpostetũ reqͣ
Si tres uel plures
cõtendunt de eodẽ bñficio ꝑ¬

Expanded text:
iudicis venire formidaverit, si mansionem in castro habet, dominus eius omnia mobilia sua sub sacramento iudici re de cetero in domo sua tamquam proscriptum non recipiat. Si vero mansionem in Castro non habuerit, dominus eius secure eum adducere faciat. Ac postmodum iudex cum populo eum non desistat. 8. Sintendunt et unus super eodem beneficio investitorem producit, illius testimonium, cum investitor donum investiture recognoscit, comes primo recipiat. Et si idem probare poterit idoneis testibus, quod absque rapina hoc idem beneficium habuit, remota contpinam dupliciter solvat, beneficio vero careat, nisi iustitia et iudicio dictante illud in posterum requirat. Si tres vel plures contendunt de eodem beneficio p
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑc age̾ poteãt cũ tenere
rem in iudiciũ deducebãt
et cõsumebãt qua rõe rẽ
admittebant lodie aũt
nõ ita stricte hoc ꝓtede̾
uolumꝰ sed eũ qui ante
tꝑe pactionis uel ob liga¬
cõmis litẽ inferre ausus
est Cenomane cõstitu¬
cõm subiace̾ censemus
ꝙ sacratissimus legis la¬
tor de hiis qui tꝑe plus
pecierũt protulit ut et ĩ¬
ducias quas ip̃is actor
sponte indulserit uel quas¬
natura acc̃onuis cõtinet cõ¬
tempẜit in duplũ hẽant
hiis qui talẽ inuiriam
passi sunt et post cas
fintas nõ alit̾ litẽ susti¬
piant inisi õnes expẽ¬
sas litis ñna cepint ut
actores tali pena ꝑtiti tꝑa¬

Expanded text:
terant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui tempore plus petierunt protulit, ut et inducias, quas, sive ipse actor sponte indulserit vel natura actionis continet, contempserat, in duplum habeant hi qui talem iniuriam passi sunt, et post eas finitas non aliter litem suscipiant, nisi omnes expensas litis antea acceperint, ut actores, tali poena pert
Abbreviated transcription (Latin):
mã ate stipulatus fu¬
erit neq mĩauit nam
eã penimã ate pete̾ pos¬
se eũ certũ est Ia¬
re enĩ te oportet cum
ex stipulacõe tenearis
Sed quia niquũ est eo
nonnẽ te cõdẽp nari pla¬
tne nõ mĩate te defendi de¬
si pactus fuit cũ crẽditore ne
mus obligatus manet i pac¬
tio cõuentio obligacõnes ñ
om̃imo dissoliũt᷑ Qua de¬
intendit actor si apparet eũ
dare oporte̾ Sed sqr imquũ
est cõtra pactionẽ eũ dãp¬
nari defendit᷑ ꝑ exceptõe
pacti cõuenti Eq si debitor
deferẽte creditore mauĩt in
chi se dae̾ oportẽ ad huc ob¬
ligatus ꝑmanet s̃ed quia
imquũ est de ꝑiurio queri
defendit᷑ tũ dꝑ exceptõnẽ
iurandi In hiis quoq exac¬
tiomibus quibus in rẽ agit᷑
eque ncc̃ie sunt excepcões
ueluti si petitore deferẽte
possessor miauit cũ rem suã
eẽ et nichilomiinꝰ ead̾ rẽ
petitor uẽderet licet eñi ue

Expanded text:
am stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te petere posse eum certum est: dare enim te oportet, cum ex stipulatu tenearis: sed quia iniquum est eo nomine te condemnari, plaiae non numeratae te defendi desi pactus fuerit cum creditore, ne minus obligatus manet, quia pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntintendit ‘ si paret eum dare oportere ’. sed quia iniquum est, contra pactionem eum damnari, defenditur per exceptionem pacti conventi. Aeque si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obligatus permanet, sed quia iniquum est de periurio quaeri, defenditur per exceptionem iurisiurandi. in his quoque actionibus quibus in rem agitur aeque necessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor iuravent, eam rem suam esse, et nihilo minus eandem rem petitor vindicet: licet eni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetue et ꝑ ꝑemptorie st
que semꝑ agẽtibus obstãt
et sꝑ rem de qua agit᷑ ꝑ¬
imũt qualis est exceptõ
doli. ma. et ꝙ metus cã
stm̃ est et pacti cõuẽti cũ
dyhatorie sunt que ad tẽ¬
pus uocent et tꝑis dilacõ¬
nem tribuũt qualis ẽ pat¬
ti cõuenti cũ ita cõuenei̾t
luti nnifral quĩquiẽnium
Nam fnuto eo tꝑe non
ipedit᷑ actorẽ ex equi
Ergo lin quibus intra cer¬
tum tꝑc age uolentibus
obicit᷑ excẽptio aut pacti
cõuenti aut alia similis
diffeue debent accõnẽ et
post tꝑc age̾ Ideo enĩ et
dilatorie iste excepcões
appellãt᷑ alioquĩ si mtra¬

Expanded text:
petuae et peremptoriae sunt, quae semper agentibus obstant et semper rem de qua agitur peremunt: qualis est exceptio doli mali et quod metus causa factum est et pacti conventi, cumdilatoriae sunt, quae ad tempus nocent et temporis dilationem tribuunt: qualis est pacti conventi, cum convenerit, luti intra quinquennium, nam finito eo tempore non impeditur actor rem exsequi. ergo hi quibus intra tempus agere volentibus obicitur exceptio aut pacti conventi aut alia similis, differe debent actionem et post tempus agere: ideo enim et dilatoriae istae exceptiones appellantur. alioquin, si
Abbreviated transcription (Latin):
et si qͣ alia silie ĩuẽĩat᷑
tractu acc̃o cc he̾de in nõ
cõpetit cũ testator dolo¬
se uer sacus sit et ad he̾¬
dein eius nichil ex co
dolo ꝑuenerit Penales
aũt acc̃õnes quas supra
diximus si ab ip̃is prĩ¬
apalibus ꝑsonis furnt
cõtestate et hẽdibus
dant᷑ et cõtra heredes
transeunt Suꝑ¬
est ut admoneamius
ꝙ si añ rẽ uidicatã ib
cũ quo actũ est satisfa¬
ciat actori officio uidice
cõuenit eũ ab solue lic
iudicii accipẽdi tꝑe ĩ euꝰ
cã fuiss ut dãpnai debe¬
at et hoc est p añ uulgo
dicebat᷑ oĩa iudicia ab¬
solutoria esse
te sunt at ex ceptõnes
defendendorũ corũ gr̃a
cũ quibus agit Sepe
enĩ ciccipit ut licet ip̃a
ꝑsetutio qua actor ex
lapsus stipulanti cito
ꝓmisisti ꝙ nõ debue¬
ras ꝑ mitte̾ palã est
uire cuuli te oblugatũ
eẽ et actio qua intẽdit᷑
Dae̾ te oporte̾ efficatẽ
si unquũ est sed te
cõdempnai Ideoq da¬
bit᷑ tibi exceptio ꝙ me¬

Expanded text:
si qua alia similis inveniatur. tractu actio contra heredem non competit, cum testator dolose versatus sit et ad heredem eius nihil ex eo dolo pervenerit. poenales autem actiones, quas supra diximus, si ab ipsis principalibus personis fuerint contestatae, et heredibus dantur et contra heredes transeunt. Superest ut admoneamus, quod si ante rem iudicatam is cum quo actum est satisfaciat actori, officio iudicis convenit eum absolvere, licet iudicii accipiendi tempore in ea causa fuisset, ut damnari debeat: et hoc est, quod ante vulgo dicebatur, omnia iudicia absolutoria esse.ratae sunt autem exceptiones defendendorum eorum gratia cum quibus agitur: saepe enim accidit, ut, licet ipsa actio qua actor explapsus stipulanti Titio promisisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio
Abbreviated transcription (Latin):
cõuemebatur. sacis dãe cogebat᷑
i alieno nonne iudiciũ acti¬
piebat. ĩ pẽ aut̃ quion rem agẽ¬
bat si suo nonũe petebat sutis¬
dãe nõ cogebat᷑ Pcuator uẽo
si in rem agebat satis dare iu¬
bebat᷑ zatã rem dim̃ habitu¬
rũ. ꝑiculũ em̃ erat ne iterũ
dñs de eadem re exꝑiatur eu¬
tores ũo ⁊ cuatores eodem mõ
quo et ꝓcuratoe̾s satis dãe de¬
bere uerba edicti faciebat. sed
aliqn ꝙs agẽtib satisdatio re¬
mittebat . hic itaq eau̾t si in
rem agebat᷑. Si ixõ in perso¬
nã ab atoris quidã ꝑte obti¬
nebat eadẽ que dixiniꝰ in actio¬
ne qua in rem agit. Ab eius
ueo̾ ꝑte cuĩ quo agitur si quide
alieno noiẽ aliquis inter¬
ueniret oĩm̃o satis dae̾t
quia nemo defensor in a¬
liena re sui satissacõe ydo.¬
neus eẽ credat᷑ acmd siꝓ
p̾o noĩe aliquis iuditiũ
accipiebat in ꝑsonã indica¬

Expanded text:
conveniebatur, satisdare cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si suo nomine petebat, satisdare non cogebatur. procurator vero si in rem agebat, satisdare iubebatur ratam rem dominum habiturum: periculum enim erat, ne iterum dominus de eadem re experiatur. tutores et curatores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in personam, ab actoris quidem parte eadem obtinebant quae diximus in actione qua in rem agitur. ab eius vero parte cum quo agitur, si quidem alieno nomine aliquis interveniret, omnimodo satisdabat, quia nemo defensor in aliena re sine satisdatione idoneus esse creditur. quod si proprio nomine aliquis iudicium accipiebat in personam, i
Abbreviated transcription (Latin):
pro qualitati ꝑsone sue
dae cõpellit᷑ Siue autẽ
ꝑ ptua̾torẽ lis uel infert᷑
uel suscpit᷑ In actoris
quidem ꝑ sona si non
mandatũ actis in sinu¬
atũ est uel p̃ns dñs litꝭ
in indico procũatoris sui
ꝑsonã nõ cõfirmauerit
ratã rem dnm̃ hĩturũ sa¬

Expanded text:
pro qualitate personae suae dare compellitur. Sin autem per procuratorem lis vel infertur vel suscipitur, in actoris quidem persona, si non mandatum actis insinuatum est vel praesens dominus litis in iudicio procuratoris sui personam confirmaverit, ratam rem dom