comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spu dei agutur: hiĩfilii sunt dei¶ Eiñ ergo spũ
actiones carnis mortifuatis ut uiuatis  illu
głificate. illũ laudate illi gras agite: cuiꝰ spu
agiini. u̾t ista ualeatis ut uos filios dei esse
sine aductorio gr̃atie tonfidentes in uirtute sua
sine spũ aguntur: nõ sunt filiĩ dei ¶ Tales sut
de q̃bꝰ idenĩ dicit apłus ꝙ ignorãtes dei iustitiam
et suã uolentes constituerẽ: institie dei nõ st̾ͥ subi¬
ectil de iudeis hͦ dixit᷑ qui de se p̃sumẽtes gram
repellebant: et in xp̃m pp̃ea non credebant-
Sitam uero iustitĩam dicit uõlẽtes cõstituere. q̃
fatuerut: qn eandem legem suis uiribꝰ se imple¬
re posse credebat: ignorantes dei iustitiã ͥ non
qr iustitia deus iustũs est: s qr iustitia ẽ hõi ex
deo Et ut sciatis hanc illum ilłoꝵ dixisse uͣs¬
titia que est ex lege᷑ hant autem dei que hõm
est a. deo: auditẽ quid alio loco dicat tũ de ꝓpo
soq̃retur n propter que ora inquit non soltm

Expanded text:
u Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae stituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑuersissimi pelagiam legẽ dicũt ẽe dei gͣti¬
aii ͣ qua inuamur ad nõ pẽccadũ. ¶ Ex est mi¬
seri quod dicut. qui sine ulla dubitatioe tanto a¬
postolo cotradicut. ¶Ille dicit pctin uires ad¬
uersus hoĩem accepisse per legem et eũ per
madatum ꝙͣuis sanctũ et iuftum. et bonũ. tnĩ
ocadere : et per bonũ oꝑari ei mortem de qua
lra occiderat: sicut alio loco dicit᷑ lra occidit:
spũs aute uiuificat ¶ Et isti indociles contra
legem dei ceti. et contra uocem dei surdi octi¬
dente lram uiuificare dicũt: et uiuificãti sp̃m
cõtradicũt ¶ Ergo fres ut ip̃iꝰ potiꝰ apłi uerb̃

Expanded text:
et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occilitteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, f
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑp̃ iustificationẽ nr̃am ¶ Ex qͦ. eñĩ ustificata ẽ cir¬
cõcisio in ppͦ. dei ꝙͦ erat tũt signacũlũ iustitie fidei¬
⁊ ad significa  ͤ purgatidĩs balebat etiã ꝑuũb̃ origĩa¬
lis ueteris et p̃cti siait et bapt̃s. ex illo ualere
cepit ad innouationẽ hoĩs ex qͦ est institutꝰ nõ
ꝙ añ circocisionẽ iustitia fidei nulla erat / Lã cũ
adhus eẽt in p̃putio. ex fide iustificatꝯ est habraha

Expanded text:
propter iustificationem nostram. ex quo enim instituta est cirpropter iustificationem nostram. ex quo enim instituta est circumcisio in populo dei, quod erat tunc signaculum iustitiae fidei, ad significationem purgationis ualebat et paruulis originalis ueterisque peccati, sicut et baptismus ex illo ualere coepit ad innouationem hominis, ex quo est institutus, non quod ante circumcisionem iustitia fidei nulla erat — nam cum adhuc esset in praeputio, ex fide iustificatus est ipse Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
infantibus imastułꝰ qͣ. nõ cir cõciderit carnẽ pre¬
pittiisiti octauo die disperiet aicĩ eiꝰ de gñesuo: qr
testamẽtũ meũ dissipauit ¶ dicat iste si põt qͦmõ
puer ille testamẽtũ dissipͥauit octo dieꝵ. ꝙͣtũ ad ipͣ¬
ꝓp̃e actinet innotẽs infãs/ Et tñ nulło mõ deus
llel scta st̃ptura id mẽdaciter diteret ¶ Tũc g ͦ dis-¬
sipauit testamẽtũ dei. nõ hͦ de im̾iꝑata t̾concistõe
 illud de ligni ꝓhibitioei Qñ ꝑ unũ hoĩem pcłm
intrauit iñ nuludũ. et ꝑ pc̃tm mors. et ita inͥ oes
hoĩes ꝑtr̃asiit in qͦ oẽs peccauerũt ¶ Et hͦ in ilso
significabatur expiari. et cirtostisioe octaui diei
ho ẽ satͣmẽto mẽdictoris m carne uẽturi. qr per
eãdem fidẽ uenturi in carne xp̃i et morituri pro
nõb̃. et tertio die pꝰ h ͦ septimũ sabbati fuerat fu-¬
turus octauus resurrecturi. etĩ ã iusti saluãbat᷑
ãtiqͣ / Editus ẽ enim pp delicta nr̃a: et resurrexͭ

Expanded text:
infantibus: masculus qui non circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, disperiet anima eius de genere suo, quia testamentum meum dissipauit. dicat iste, si potest, quomodo puer ille testamentum dei dissipauit octo dierum, quantum ad iptinet, innocens infans, et tamen nullo modo deus uel sancta scriptura id mendaciter diceret. tunc ergo dissipauit testamentum dei, non hoc de imperata circumcisione, sed illud de ligni prohibitione, quando per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. et hoc in illo significabatur expiari circumcisione octaui diei, hoc est sacramento mediatoris in carne uenturi, quia per eandem fidem uenturi in carne Christi et morituri pro nobis et tertio die, qui post septimum sabbati fuerat futurus octauus, resurrecturi etiam iusti saluabantur antiqui. traditus e st enim propter delicta nostra et resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
oratibꝰ p̃p̃arasse. sicut usq m finẽ ꝑseueran¬
tiã: profecto qui ex seip̃o hanc habere. se pu-¬
tat. nõ orat ut habeat ¶Eauẽdũ est icitur
ne dũ timemꝰ ne teꝑescat hortatio. exłm¬
et capiant qui pñt: ne forte cũ tacetur pp
eos qlri capere nõ pnt: non solũ ueritate
fraudentur: uerl̃ etiã falsitate capiantur
n Gerũ gxpere quo caugatur falsitas ꝑtt i fa¬

Expanded text:
orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam, profecto qui ex seipso hanc habere se putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstet capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas,
Abbreviated transcription (Latin):
los mali grũt. in ꝙͣtalibet bõitate nũc cerñatr ..
Fuit quidã i nr̃o monasterio qui corripentihs
frĩbus cur queda nõ fatienda faceret. Et fiti¬
enda nõ fareret: rñdebat de ualistũq nunt
simn talis ero: quałe me deus futurũ esse pstnt
Qini profeto uerũ dicebat᷑. et hͦ uero nõ mo¬
fitiebat in bonũ: s usq adeo profecit in malĩ
uit deserta mosteri sotente. fieret tapis reue¬
sus ad suũ uonnitũ¶ Et tñ ad huc quãł futur¬
sit: incertũ est u Nũꝙͣ ergo põ hhigi aĩas ea

Expanded text:
los, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio, qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me Deus futurum esse praescivit. Qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est
Abbreviated transcription (Latin):
fus c nbn nisi in masso ꝑditiois iusrodu¬
temo uiditi resinqutit ubi trii resitist
ensionn ⁊ qͥ etiã credere potuerunt. si mĩ¬
rasilla xp̃i et sigͥna uidissent ¶ S q̃m ut cre¬
serrra non eis erat datum: etiam unde ire¬
deret est negatũ ¶ Ex quo aꝑꝑet habere qͥs
dã i ip̃o ingẽio. diuinũ natirasiter munꝰ
ntebsigentie quo mouẽatur ad fidẽ si con¬
gruasis mentibꝰ uel audiãt uerba uel sig¬
nosospriant ¶ Et tĩ si dei altiore iuiditio ã.
pditibis massa nõ sunt gr̃e p̃destiatione
distreti : nec ip̃a eis adhibentur uel dicta
diua uel facta per que possent credere
siaudirent utiq talia: uel uiderent ¶ Iñ
eadẽ ꝑditioĩs massa relicti st̾ etĩã iudei qui
nõ potuerũt credere: sctis m cospectu sub ta
mognis cłarisq uirtutibꝰ ¶ Cui emi nõ po

Expanded text:
i in massa perditionis, justo divino judidicio relinquuntur: ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii , qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent: sed quoniam ut crederent non eis erat datum, etiam unde crederent est negatum . RESP. Qui istis resdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis in conspectu suo tam magnis clarisque virtutibus. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
li nature nob̃ messe cõmixtionẽ. ur̃m potius n᷑a¬
he orittiale confitere lagore ⁊ cuius lagoris
malo. tomurał bĩ utitur pudicitia ¶ Contra
ꝙͣ sagoris mnału adħibetur ab incõtinẽtibꝰ nup¬
haꝵ remedia: extercetur a cotmenbꝰ glosa
cefumina  Arbitror poslicitatione pem
ex a tibi ad oĩa tñdere cepi in qͣbꝰ solue̾dos
qonũ nodos aliquos attulist cõmodius ure¬
qseri oiumer iun tuoꝵ uolinũ nõ exces¬
pos Sit ergo hit finis hꝰ mei: ut nouissi¬
mũ tuũ sib ałio refelłamꝰ exordio.

Expanded text:
li naturae nobis inesse commixtionem, nostrum potius originalem confitere languorem. Cujus languoris malo conjugalis bene utitur pudicitia; contra quod languoris malum adhibentur ab incontinentibus nuptiarum remedia, exercentur a continentibus gloriosa certamina. Arbitror pollicitationem meam, ex quo tibi ad omnia respondere coepi, in quibus solvendos quaestionum nodos aliquos attulisti, commodius impleri, si numerum tuorum voluminum non excessero. Sit ergo hic finis hujus mei, ut novissimu
Abbreviated transcription (Latin):
magla uoluita fe fatiente. quid moliturꝰꝰ es cõ¬
tra uerba dicentis rogaui pro te petre ue defi-¬
tiat fides tua ¶uhisi audebis dicere et rogate
xp̃o ne deficeret fides petri defecturã fuisse si
rat tũc fuisse ꝑituram fide petri si ea quafidelis
erat uołutas ip̃a deficeret᷑: et ꝑmãsurã si eadẽ
uõlutas maneret .: s qr pparatur. uolutas .a. dño
ideo pro ilło xp̃i manis nõ posset ẽẽ oro⁊¬
Mirandũ est qͥdem multũq mirandũ et filiis su-¬
is q̃busdã deus quos regenerauit nixpo quibꝰ fi-¬
dem spem dilectionẽ dedit. nõ dat ꝑselerantiamͥ
cũ filiis alienis scelera tanta diniftat: atq inꝑtita
hͦ nõ uehemẽtissime stupeat ⁊ S etiã ilłud nõ mi-¬
nus mirũ est. et tnĩ uerñ. atq ita maĩfestũ ut n ͨ
ip̃i ĩnimiti gr̃e dei quomõ id̾ negẽt ualeant mnue¬

Expanded text:
mana voluntate faciente; quid moliturus es contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si rat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem voluntas maneret? Sed quia praeparatur voluntas a Domino ; ideo pro illo Christi non posset esse Mirandum est quidem, multumque mirandum, quod filiis suis quibusdam Deus, quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam, cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque impertita hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gr
Abbreviated transcription (Latin):
tioꝵ sapłe et stiẽ dei ꝙͣ iscrutabił ia st̾ iuditia
euis ¶ Nec miremur nos inuestigare nõ posse
iuestigabiles uias eiꝰ ¶ Et enĩm alia taceam¬
uinumerabisia. que aliis dantur. aliis nõ dã¬
tur hõibꝰ .a. dño deo apud quẽ nõ est acceptio
ꝑsonoꝵ nec t̾biũtur ist merctis uõlutatũ
situt ceseritates. uires: bone nalitudĩes. et
pultritudines corꝑũ. ⁊ ingenia mirabilia᷑. et
mustarũ artiũ tapates nature mentut uł
q acridunt extͣnsetus ut est opũletia. nobilitas¬
beat nõ isi in dei est potestate. uł non mino
puulo detur. illi nõ detur. cũ sit utrũq in ptate
dei et sine ułło sacramẽto nẽo urtret ip r̃gnũ dei

Expanded text:
tiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus! 19. Nec miremur nos vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitasbeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorparvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
gram p̾rocuraret in cuiꝰ pͥtãte st̾ ꝯia ulienat .a.
regno suo. quo parẽtes mittit illoꝵ. et quosdã fi¬
eoꝵ parentes alienist̾. cũ et illis małũ. et iste
bonum meritũ. nussũ sit ꝑuusis. ex eoꝵ ꝓp̃a
uolutate¶ Certe hec iuditiu dei qm̃ nista et alta
st. noc uitupari p̃nt nec penetrar¶ In hiis
e iẜsud de per seueratia: de qua nũt displitaꝰ.¬

Expanded text:
gratiam procuraret in cuius potestate sunt omnia, alienat a regno suo in quod parentes mittit illorum, et quosdam fieorum parentes alieni sunt, cum et illis malum et istis bonum meritum nullum sit parvulis ex eorum propria voluntate. Certe haec judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his est et illud de perseverantia; de qua nunc dubita
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ ait ex nob̃ exierũt. s nõ erat ex nobis
hot est. et qñ uidebantur nnĩ nõẜ nõ erat. ex
nob̃  Et tanꝙͣ ei diceretur unde id ondis:
Ox si fuisset inqͣt ex nõb. ꝑmãsissent utiq no-¬
biscum. filioꝵ dei uox est. iohanes loquitur
in filiis dei loco ꝑciꝑuo constitut A Cum ergo
filñ dei dicuntur de hiis qͣ ꝑ seuer antiã nõ ha
buerũt. ex nõb exierunt. ẜ nõ erat ex nobis

Expanded text:
runt, sed non erant ex nobis; hoc est, Et quando videbantur in nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, Unde id ostendis? Quod si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur, in filiis Dei loco praecipuo constitutus. Cum ergo filii Dei dbuerunt, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
le in corde ino: q nõ est iniquitas apud de-¬
un ħ dic per h ͦ qñ legitis in lris uergatis
.a. deo feduci hoies aut ob̃tũdi uel ob̾dura¬
ri corda eoꝵ ⁊ nolite dubitare p̃cessisse ma-¬
la merita eoꝵ ut iuste ista paterentur.¬

Expanded text:
le in corde vestro quia « non est iniquitas apud Deum . » Ac per hoc quando legitis in litteris veritatis a Deo seduci homines, aut obtundi vel obdurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista paterentur
Abbreviated transcription (Latin):
eis fecerit deusͥ et cõuerti cor eoꝵ ut odissẽt
ppłm eius: ut dolũ facerent in seruos eius
In licteris etiã apłitis bidete: que scͥpta st̃
illos in desideria cordis eoꝵ: in minudi¬
tiam ¶ Item paulo post pp̃ea tradidit il-¬
los deus. in passiones ignominie ¶ Item
paulo posti Sicut nõ ꝓbauerũt deu habere
in notitiã.⁊ tradidit᷑ ilłos deus in reprobu
mentenm : ut fatiant que non conuemant

Expanded text:
eis fecerit deus: et conuertit cor eorum, ut odissent populum eius, ut dolum facerent in seruos eius. in litteris etiam apostolicis uidete quae scripta sunt. illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bis obitĩt ꝙ fato tͥbuaꝰ dei gr̃a: dicendo
eã nõ ẜ ͫ merita nr̃a dari/ / Ip̃i enĩ potius
dei tͣm fato in ꝑuuł tͥbiũt: qri dicut fatũ eẽ
ubi meritũ noħ̃ est ¶ Nulsa qͥppe merita etiã
ałienentur .a regno¶Sicut᷑ aute nũc ut on-¬
derẽ grãm dei non s  merita nr̃a dari secũ¬
dũ utrũq sensũ h ͦ defendere maliti  et seͫ
dicimꝰ: et s  pelagianoꝵ qͥ origiale necfat
eẽ pct̃m: nec tħ̃ ideo ñ est ambĩgendũ. ha¬
here ꝑuulos quod eis dimrittat qui saluũ facit
ppłm sũ .a ptt̃is eoꝵ: ita in tertio libro de li¬
bero arbit̾o sm utrũq sensũ restiti maĩcheis
siue supplitia. siue p̃mordia nature eẽut ͤ ig¬
nor̃atia et diffitultas sine ꝯͥbꝰ nulłꝰ hõm nas¬
citur. et tñ unũ soꝵ teneo ibi quoq a mesi¬
tis euidenter expressu : ꝙ nõ sit ista natua
instctuti hois: s pena dãpnati ¶ Srustra ir̃
michi. de illius libri meiꝰ uetustałe p̃stribitur

Expanded text:
ndo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam m, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostenderem gratiam Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati . 30. Frustra itaque mihi de illius libri mei vetustate praescribitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nob et uelleli Nõs ergo oꝑamur: S deꝰ m nob
opatur. opari pro boña uolutate. hoc nobex
pedit et tredere: et dicere ¶s ħꝰ est p̃iũ h ͦ uerũ
lit sit humilibꝰ et sũmissa confessio: et detur
tolũ deo¶ Cogitantes iredimꝰͥ cogitãges soq̃¬
mur ͥ cogitantes aginiꝰ: ꝙ̃qͣ agimꝰ.E¬

Expanded text:
et velle: nos ergo operamur, sed Deus in nobis operatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimu
Abbreviated transcription (Latin):
cẽtiũ: et de renascentiũ liberatiõe dubrare
nemo ut opiõr eet tã miustus etq miidus
qͣ me ꝓficere ꝓhiberet: atq in hac dub̾ita ᷠ ͤ
remanendum mͥ ẽẽ uidicaret ¶ Cũ uero re¬
tiꝰ poss intelligi: nõne pp̃ea de hac re dubi¬
mtentio sit michi uisisilit refelled ut siue
pẽa ẽet pcti origmalis iñ ꝑuuł quod ueritas
habet÷ suie nõn eet. quod nõnulsi exrãtes
eꝓmantlirͤ nullo mo tñ quã manicheoꝵ
ant in etẽrnã salutẽ: nõ regenerati autẽ
trãseant in mortem secũda ⁊ qm̃ hͦ scͥptũ est¬

Expanded text:
centium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubiintentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum ant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod s
Abbreviated transcription (Latin):
tatis sue errore manichei eni fł: imlltise¬
lẽ quamda et deo coet̾nã introdutere naturam
bero arbitͥo cadere potint  nõ etiam ad quã
imiseria iuuste dapnatiois ꝑtinet ignoraptia
et difficustas quã patitir ois hõmo: ab eo¬
ordio natuntatis sue nec ab iste mało qͣsoͣ
giam nõlut ex iusta dapnatioe destendere
dia naturalia ͥ net sit culpãdus ẜ e audãdꝰ
deus eet: sicut in eode libro tertlo disputa-¬
arbitrio ita de ꝑuułis disputauerim ut eti-¬
a si uerũ eẽt quod dicũt peligiam ignoꝰ
et difficultatem sine qͥbꝰ nullus hõm nas¬
nitur. p̃mordia nõ supplitici eẽ natitre b̾m¬
terentur tñ manichei qui uosut duas boi
scilpet et mali: coeternas ẽẽ naturas Iu¬
ꝙ ideo fides in dubiũ uocanda uł de sereda
est. quã contra ip̃os pesagianos catholita
defendit eccła ⁊ que asserit eẽ origiale¬
generatione soluendꝰ est:

Expanded text:
tatis errorem Manichaei enim sunt, immutabilem quamdam, et Deo coaeternam introducere naturam bero arbitrio cadere potuit, non etiam surgere: ad quam miseriam justae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae; nec ab isto malo, giani nolunt ex justa damnatione descendere,dia naturalia; nec sic culpandus, sed laudandus esset Deus, sicut in eodem tertio libro disputavArbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originalegenerati
Abbreviated transcription (Latin):
retur ut añꝙͣ fid̾e resinq̃rent ex hat uita e¬
migrarẽt: quid inderi possit ignoro¶ d
enim dicit relicturis fidenꝰ. bñ fitiũ firisse
cõcessũ ne habere inciꝑent. quod grauibre
inpietate desererent: satis indicat nõ u¬
dicari hoĩem ex eo ꝙ p̃noscitur male firisse
facturus.ͥ si ei quotũq bñfrtio ut id nõ sati¬
ꝯt: consulatur li Consurtũ est igitur et il¬
si q̃ raptꝰ e: ne malitia mutaret᷑ nntesscłm

Expanded text:
retur, ut antequam fidem relinquerent, ex hac vita retur, ut antequam fidem relinquerent, ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. Qui enim dicit, relicturis fidem beneficio fuisse concessum, ne habere inciperent quod graviore impietate desererent, satis indicat non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse facturus, si ei quocumque beneficio ut id non faciat consulatur. Consultum est igitur et illi, qui raptus est, ne ma
Abbreviated transcription (Latin):
sg nobilis: hũc euãgelii loc̃ũ sic exposunt
ut diceret prescissẽ dñm tyrios eł sidom̃os
a fide firisse postea recessuds ͥ cũ fcis apud
se miraculis credidissent: et nnia potius nõ
eũ illit ista fetisse ꝙͣ gͣuiori pẽa obnoxnifie¬
rent si fidem quã tenuerat reliq̃ssẽtͦ ꝙͣ si
eã in illo tp̃e renuissent ¶ In qͣ siña docti hoĩs
et admodũ acuti que sunt adhuc merita req̃re¬
da ꝙ me nunc attinet dicere ͥ tũ et ip̃a nob̃
ad id quod agimꝰ suffragetur.T Si enim m¬
seratioe dñs nõ fent in istis uirtutes ꝑ quas
fieri possent fideles negrauiꝰ ꝑimirentur iũ
postea fierent infideles quod eos futuros fu¬
nitur sicũt tiriis et sidomis¶ di smna illa
u̾era est subueisse dicitur xopus quos malint
no accederead fidem: ꝙͣ scelere młto gͣuiore
discedere . a. fide quod eos si accessissent. p̃¬
iriderat fuisse facturos ¶ Qũanis si dicat᷑
cur nõ stcm est ut crederet potĩꝰ. et eis p̃sta¬

Expanded text:
ignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam eam nullo tempore tenuissent. In qua sententia docti hominis et admodum acuti, quae sint adhuc merito requirenda, quid me nunc attinet dicere, cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enim miseratione Dominus non fecit in istis virtutes, per quas fieri possent fideles, ne gravius punirentur cum postea fierent infideles, quod eos futuros funitur: sicut Tyriis et Sidoniis, si sententia illa vera est, subvenisse dicitur Christus, quos maluit non accedere ad fidem, quam scelere multo graviore discedere a fide, quod eos, si accessissent, praeviderat fuisse facturos. Quamvis si dicatur, Cur non factum est ut crederent potius, et hoc eis praesta
Abbreviated transcription (Latin):
rentur hoies nõ uditari de hiĩs q̃ nõ fecer̃t
etia si facturi: futuri preinsi sunt ¶ Qliãꝙͣ
ut dii hant opione qua pitantur in mori
deat. ne uideam᷑ eł nos extimasse alituia
de momẽti᷑ quã maluimꝰ disꝑuta  co hibe¬
In pͥmo retractationũ libro nõdũ legistis ÷
multa disserta sunt ut mcidentes nõ nul
Re hones quas uel enodare nõ potera uel lon¬
trã sermotinationẽ in pnti req̃rebat ita diffe¬
renter ut ex u̾traq ꝑte ueles gimibꝰ earude

Expanded text:
rentur homines non judicari de his quae non fecerunt, etiamsi facturi fuisse praevisi sunt. Quanquam, ut dixi, hanc opinionem, qua putantur in moriedeat, ne videamur et nos existimasse alicujus esse momenti, quam maluimus disputatione cohibeus meum nondum legistis, multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus earumde
Abbreviated transcription (Latin):
derẽtur nr̃a: ut quodlibet eoꝵ uerũ eeł sau¬
dandꝰ crederetur ues onderetur deus ¶prop¬
ter eos ꝯͣppe disputa ͦ illa suscepta e qui ne¬
gõt ox siẜero uolũtatis arbito mali ori¬
gme duci et Deũ si ita est creatorẽ omi naꝵ¬

Expanded text:
deretur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omn
Abbreviated transcription (Latin):
tuos iudicari q̃ facturi eeñt: si ad uiuẽtes e¬
siageliũ ꝑuenret ¶ Et si hoc falsũ est: non
ẽ tur dicaltar de infagtibꝰ qui ꝑeunt sure bap¬
tismate morĩetes: h ͦ m eis eo merito fieri:
dei gͣluita gram regnatione donari. et m̃e
detmẽri: qui nõ perissent si eis corꝑis mors
mortuus iudicatur ex boĩs seu mał que fu¬
erat si nõ moreretur: acturꝰ ¶ ollioqͥn tir ñ
et sidonii. nõ s ͫ ea que gesserũt penias lue¬
rete s potius s ͫ ea quẽ gesturi suerant si
in eis ille uirtutes euangelice facte fuissent᷑.¬

Expanded text:
tuos judicari, quae facturi essent si ad viventes Evangelium perveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate morientes, hoc in eis eo merito fieri, Dei gratuitam gratiam regeneratione donari; et ejusdetineri; qui non perirent, si eis corporis mors, mortuus judicatur ex bonis seu malis, quae fuerat si non moreretur acturus: alioquin Tyrii et Sidonii non secundum ea quae gesserunt poenas luerent; sed potius secundum ea quae gesturi fuerant, si in eis illae virtutes evangelicae factae fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
q in dlem xp̃i ihũ ideo ut m̃ciperent hõis
ub̃i aitͥ nemo uenit ad me. id est nẽo trediti
me: insi fuerit datũ ei ei pre meo¶ Nec rur¬
sus qr uera est hec diffmitio: ideo uana ẽ il¬
la p̃ceptio.¶Cur ergo p̃dicatioi p̃ceptic̃i ex¬
hortatioi iorreptior que ora frequentat sio¬
tirra dutma existimamꝰ mittiłe diffraitio¬
ne pdestinationis: quã comendat cadem
scͥptura diuina: ¶An quisꝙͣ dicere aude¬
bit deu nõ p̃scisse quibꝰ esset daturꝰ it cre¬
derent : aut quos datur s bet filio suo ut ex
eis nõ ꝑderet queꝙͣ.¶ Que utiq si p̃scunt
proscto bñsitia sua qͥbꝰ digna᷑ nos liberarei¬

Expanded text:
o ut inciperent homineana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina. 35. An quisquam dicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare
Abbreviated transcription (Latin):
gregaret uos ista sotietas n qua cotmenter bi¬
uitis: nisi uolliptatem conuigałe contẽpnerete
¶hinc eñi dño loqͥuẽte cũ dixissent discipuli si tãł
est cã hõi cũ uxore nõ expedit nubere: rndit
els  nõ oes capiũt uerbũm hͦ: s q̃bus datu est
Nuꝙ nõ siberũ arbitriũ thymot her ex hortatꝰ¬

Expanded text:
n qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei e
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Sed metuẽdũ est ue ista diuina testiõnia et q̃cũq
alia sunt que sine dubitatioe st płima:: ut in de¬
fensioe liberiarþitriisic intelligatur: ut ad ui¬
tã ꝑia eł ad ẜona conuersationem cui mertes el¬
na debetur adiutorio aute gredei socus nõ re¬
mquatur: et audeat miser hõ qñ bñ biuit et
bn operatur. uel potiꝰ bñ uiuere et hn oꝑari
sib̃i uidetur. in seipo nõ in dño glari: et spem
itte huiendi in seipo ponere: ut sequatur eiu
t q. dño discedit cor eius ¶ Intel ligitefres. hͦ¬

Expanded text:
a diuina testimonia et quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione arbitrii sic intellegantur, ut ad uitam piam et bonam conuersationem, cui merces aeterna debetur, adiutorio et gratiae dei locus non relinquatur et audeat miser homo, quando bene uiuit et bene operatur, uel potius bene uiuere et bene operari sibi uidetur, in se ipso, non in domino gloriari et spem recte uiuendi in se ipso ponere, ut sequatur eum et a domino discedit. cor eius. intellegite,
Abbreviated transcription (Latin):
dictus ho qui sꝑem ht in hõie ut nemo habeat
spem in altero hõie s in se: ut sic ergo õnderet
e amouisse horem ut net in serpo haberet spem
pp̃ea cũ dixisset maledictus hõ qui spem hab̾et
i hoie: moo ꝗddidit et firmat: ctirnẽ bra¬
chii siuui Brachiũ pro potentia posunt. oꝑadi᷑.
in noie au carnis intelligẽda est hũanafra
tilitas. ac per h ͦ firmat carne brathii sui. qͥ
potetiã fragile atq iualid̾ã. iᵈ est hũꝯnam
sufficere sibi ad opandũ putat᷑ nec udiutoriũ
spat .a. dño: pp. hoc errmm subiecit. eł a dño re¬
cedit tor eius ¶ Talis ẽ heres pelagiana non¬

Expanded text:
dictus homo, qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. ut ergo ostenderet sic se admonuisse neminem, ut nec in se ipso haberet spem, propterea, cum dixisset: maledictus homo, qui spem habet in homine, mox addidit: et firmat carnem bracchii sui. bracchium pro potentia posuit operandi; in nomine autem carnis intellegenda est hgilitas; ac per hoc firmat carnem brachii sui qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propter hoc enim subjecit, Et a Domino discedit cor ejus
Abbreviated transcription (Latin):
lut: aut nõ impłet quod uõlut ¶ Quibꝰ autem
datũ est sit uolut ut imꝑleat: quod nõlut ¶ Itaq
ut h ͦ uerbũ quod nõ ab oĩbꝰ capitur ab aliq̃bus
capiatur: quod dei donũ est. et liberũ arbitriũ
de ip̃a qͦ padicitia couigali nẽpe eat apls. q lost

Expanded text:
t: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apost
Abbreviated transcription (Latin):
rfsunter obesset nisireatus quo nos obstupe¬
uat per ieuisionẽ pͥctoꝵ solutuis eeti Solint̃
erto ꝑ nduigentia: qr tenebat in noxa ͥconte¬
cits ꝓ cortinentĩa: ne ẜnitat in pugnau digĩ
itis pe obfit  donei ia sanetur. it nõsita ea¬

Expanded text:
, verum et graviter obesset, nisi reatus quo nos obstrinxerat, per remissionem peccatorum solutus esset. Solvitur ergo per indulgentiam, quia tenebat in noxa: conteritur per continentiam, ne vincat in pugna. Agitur itaque ne obsit, donec ita sanetur ut non sit. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia sua abstractus et iłlectꝰ deindecõt¬
piscentia tũ conceꝑit parit ꝓctm: proscto m hiit
uerbis partus . a. pariente discerintur ͥ pacee¬
ens e e ni contupiscentia: partus pctax Sedco¬
cupistentie nõ parit ñ coteperit: nec concipit in¬
sibllexerit: sᵈ est ad malũ ꝑpetrãdũ obtinue¬
rit uobentis assensũli Sx ergo aduersus eã di

Expanded text:
piscentia sua abstractus et illectus: deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum ; profecto in his verbis partus a pariente discernitur. Pariens enim est concupiscentia, partus peccatum. Sed concupiscentia non parit, nisi conceperit; nec concipit, nisi illexerit, hoc est, ad malum perpetrandum obtinuerit volentis assensum. Quod ergo adversus eam di
Abbreviated transcription (Latin):
si et ip̃a ablata ẽ baptismate.L manet it̃ nec
ea regnatiõis lauatro caruimꝰ: si nõ ib̾i carumꝰ
sensu quo eã manere sentimꝰ ¶Eins au ttasit
ꝑuicax: ita postremo in sanus et demens quicũ
perfecta mala ẽẽ fateatur. neget ẽẽ malu cõcu-¬
piscentiã pctoꝵ etiã si aduersũs eã concupiscẽte
spũ pct̃a concupiscere ac parere nõ sinatur... Ca¬
Pe porro ac tã magnũ malũ tantũ qr mest ꝯͦmõ
nõ teneret in morte. et ꝑtraheret n ułtima mor¬
tem: nisi et eius u̾nitulũ. m ilła q̃ fit in b̾ap ᷤᷤ
remissione ꝑctoꝵ om̃n solueretur:. ¶ Propt̾ hoc
em bintũlu quod cõnectitur ex p̃mo ada nec̃ sol¬
mortis. mortui reꝑũctur infantes. nõ ifta mor¬
te notissima q̃ cĩam .a. corpore separat: sedca
morte qua tenebantur oes pro q̃sꝰ mortuꝰ ẽ xp̃s.¬
id̾ est tuc ei proderit mors eiꝰ qͣ fuit sine pcto
qñ i eius morte baptizatꝰ mortuus fuerit etiã
Ip̃e pcto qͣ mortuus fuerat in pcto ¶ cẽtia᷑ ca

Expanded text:
si et ipsa est ablata Baptismate? Manet igitur: nec ea regenerationis lavacro caruimus, si non ibi caruimus sensu, quo eam manere sentimus. 48. Quis autempervicax, ita postremo insanus et demens, qui cum peccata mala esse fateatur, neget esse malum concupiscentiam peccatorum, etiamsi adversus eam concupiscente spiritu, peccata concipere ac parere non sinatur? Tale porro ac tam magnum malum, tantum quia inest, quomodo non teneret in morte et pertraheret in ultimam mortem, nisi et ejus vinculum in illa quae fit in Baptismo remissione peccatorum omnium solveretur? Propter hoc enim vinculum quod connectitur ex primo Adam, nec solinculum mortis, mortui reperiuntur infantes, non ista morte notissima quae a corpore animam separat, sed ea morte qua tenebantur omnes, pro quibus mortuus esid est, tunc ei proderit mors ejus qui fuit sine peccato, quando in ejus morte baptizatus mortuus fuerit etiam ipse peccato, qui mortuus fuerat in peccato. CA
Abbreviated transcription (Latin):
ille de quo ago ͥ tur nõ sim quod et ille : dei em̃
grã: ille talis ac tontus esti Cur diuersa est
gr̃a ub̃i natura cõis est: certe nõ est aceptio
sanus hec dicat : Colppareat itaq nobis in no¬
tro capite ille fons grs. unde secundũ unius¬
tinusq mensuum: se per cuncta eius mẽbra
diffundit ⁊ Ea grã fit ab mitio fidei sue. hom̃o

Expanded text:
ille de quo ago, cur non sim quod et ille? At enim gratia ille talis ac tantus est. Cur diversa est gratia, ubi natura communis est? Certe non est acceptio nsanus haec dicat? 31. Appareat itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo
Abbreviated transcription (Latin):
sit Dem̃q nõ posse saneuel apprehendere . houũ
bel permianete in bono si uelit nisi etiã effiti¬
atut ut uelit ¶Tunc gͦ deder at hoĩ deus bonã
uoluntatem. in illa quippe eum fetercit. q̃ fete¬
rat rectũ i dederat aductoriũ sine quo in ea nõ
posset ꝑmanere si uellet / Ut autẽ uxllet i eius
libero reliquit arbitrio ¶ Posset ergo ꝑmanere
si uellet qr nõ deerat adiutorium ꝑ ꝙͦ posset

Expanded text:
sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. 32. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset
Abbreviated transcription (Latin):
ad malũ sufficit. ad bonũ autẽ parũ est nͣ adiuuet
ab oĩpotenti bono/ Eaigd ad iutoriũ si hõ ille ꝑ li¬
berũ nõ deseruisset arbitriu. sꝑ ẽẽt bdnꝰ  seđ de
seruit: et desertus est ¶ Tale quippe erat aducto¬
riũ quod desereret cũ uellet. et in quo ꝑmaneret si
uelłet in quo fieret ut uellet  hec est p̃ma gr̃a q̃
data est primo adam ¶Sed hac potentior est in se¬
cudo adami p̃ma est euim qua fit ut habeat hõ
iustitiam qua uelit Secitda ergo plus potest
qua et fit it uelit et tantum uesit tautoq ar¬
dore disigat ut caruis uosutatem contrariaco¬
cupisceñte uolũtate spũs unicat. ne ilła qui¬
deni pua erat qua demonstrata est etiã poten¬
tia łieri arbitrii qmi sic adiuuabatur ut sine ħͨ
adutorio iñ bono non maneret. s hoc aduitorĩ¬
uͥ siueslet desereret/. hec autẽ maior est ut ꝑaꝵ
sit hõiꝑ ilłã reparare ꝑditã libertatem ¶purũ

Expanded text:
ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab Omnipotenti bono: quod adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus; sed dseruit et desertus est. Tale quippe erat adjutorium quod desereret cum vellet, et in quo permaneret si vellet, non quo fieret ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est primo Adam: sed haec potentior est in secundo Adam. Prima est, qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit tantoque ardore diligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum
Abbreviated transcription (Latin):
qr spũs scts suꝑuemiet in te. et uirtus ałli ssimi
sumbrabit tibi quod nascetur ex te sctm uota¬
bitur filius dei ¶ Ista natuntas ꝑrofecto gratinta
toiunxit in unitate ꝑsone hoĩem deo. carnẽ deo
Istñ naturtatem bena oꝑã sequtast̃. nõ b̾ona. o¬
pera meruerut. ¶ Neq enim metuendũ erat ne
isto meffabili mõ in u̾nitate ꝑsone uerbo deo na¬
ita suscepta. nullũ ĩ se motũ male uõlutatis admit.¬
teret¶Per huc medratore deus ondit eos quos i¬
eiꝰ sanguine redemĩt facere se ex muł. deniceps
meternũ honos quẽ sic suscepit ut nũ ꝙͣ eẽt malus
et ex maloscis semper ẽet bonꝰ Istã gr̃am nõ
habuit hõ pͥmus qua nũꝙͣ uellet es̃ małꝰ ¶ s sane¬
habirt. in qua si ꝑmanere uellet nĩꝑꝙͣ malus eẽt¬
et sine qua etiã tũ libero arbit᷑o bonus ẽẽ nõ posset
sed eã tñ per liberũ arbitũ deserere posset/ nec
in eĩus libero arbitrio¶Qni ma liberũ ar ẜttriũ

Expanded text:
ritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo naita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semper esset bonus. 31. Istam gratiam non habuit homo primus, qua nunquam velle in qua, si permanere vellet, nunquam malus essetet sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Nec eliquit in ejus libero arbitrio, quoniam liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
uendo. et sine pct̃o bona oꝑa fatiendo meruisse
ut eẽt dei filiꝰ resistente euangeꝰ atq dicẽte uer¬
bñ caro factũ ¶ Nam ubi h ͦ factũ est isi in utero
uirgĩal unde fuit mitiũ hoĩs xp̃i. ¶ stemq uĩr¬
hm̃e reqrente quomõ fieret ꝙei per ãgesũ nũtia¬
batur: angelus endit Sp̃us scts suꝑueniet mn te¬

Expanded text:
isse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est . Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium hominis Christi? Itemque Virgine requirente, quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur, angelus respondit, Spiritus sanctus superveni
Abbreviated transcription (Latin):
Undetrahitur origiale pc̃tin. Tu aute dias
nuptias sine dubitatiõe dapnari: insi ꝙͦ ex
ris ¶ In qͣbus libris uolẽs hoies auertere
fide catholica fũdatissima: et ad nouitafĩ
ur̃i erroris adducero: sepe mẽtis legetu sẽ¬
sibꝰ manichee pestis errore quasi mału nũ¬
ut ꝑ lauacrũ regn̾ãtiõis p̃us p̃cti origĩalis
remissioe ꝑur gent᷑: et in dei filios adeptan

Expanded text:
unde trahitur originale peccatum. Tu autem dicis nuptias sine dubitatione damnari, nisi quod ex ris. In quibus libris volens homines avertere a fide catholica fundatissima, et ad novitatem vestri erroris adducere, saepe incutis legentium sensibus Manichaeae pestis horrorem: quasi malum naturut per lavacrum regenerationis prius peccati originalis remissione purgentur, et in De
Abbreviated transcription (Latin):
mris incorrupta birgmitate dicereꝰ exortu
Sed mͥ adu̾itorio ip̃iꝰ saluatoꝵ. sicut spr̃eue¬
rut cactolici uelut acutissirũ ꝙͦ iouimanꝰ
exeruerat arginnẽtu et nec sctam maria
pariendo fuise corruptã ͥ nec dipn fanta¬
ia firisse trediderunt: s et illa uirginẽ¬

Expanded text:
incorrupta virginitate diceremus exortum. Sed in adjutorio ipsius Salvatoris, sicut spreverunt Catholici velut acutissimum quod Jovinianus exseruerat argumentum, et nec sanctam Mariam pariendo fuisse corruptam, nec Dominum phantasma fuisse crediderunt, sed et illam virgine
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quoꝵ tetigit corda deus᷑. ut irent cũ ilło:
Aut isse aliquẽ pestiłetiũ ͤ quoꝵ ut hͦ facerẽt
corda nõ tetrgit. ¶ Item de dauis quemdens ĩ
regnũ sucessu ꝓsꝑiore constituit ita segctur
Et ambulabat dauid ꝓfitiens et magnificaba᷑.

Expanded text:
orum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et m
Abbreviated transcription (Latin):
dicite pax huit domin : et si ibi fuerit filius
pacisrequiescet suꝑ ẽa donũ pax ur̃a ͥ sinͥ-
luctem e ad uos reuertetur ¶ Cũ hac enã¬
gelizant pacẽ de quibꝰ dictũ est ꝙͣ spetiosi
pedes eoꝵ. qui ãnũtiant pace. q̃ amuitiant
bona nobis quĩ de tunt incipit ẽe qͥsq fi¬
luis pacis cũ obierit et crediderit huit enã¬
gesio et ex fide iustificatꝰ pacẽ qd deum
habere ceperit: setũdũ predestinationẽ¬
aute dei. iamfilius pacis erat ¶ Neq enim
dictũ est suꝑ quẽ requieuerit pax ura fiet fi
illi nũtiaretur hec pͥax. filiũs pacis ibi e¬
rat : sicut eũ nou̾erat gtqs p̃sculerat non
euagelista: sed dũs¶ Ad nos ergo qͥ nestmiꝰ
qͣsaam sit filius pacis alct nõ fit: ꝑtinet nul¬
blim exceptũ facere᷑ nullũq discernere sed
uelle ões saluos fieri: quihus p̃dicamꝰ hanc

Expanded text:
rit filius pacis, requiescet super illum pax vestra; sin autem, ad vos revertetur . Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide justificatus pacem ad Deum habere coeperit: secundum autem praedestinationem Dei, jam filius pacis erat. Neque enim dictum est, Super quem requieverit pax vestra, fiet fiilli annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, qui
Abbreviated transcription (Latin):
lo post dictũ est. et sp̃s indut samay pñcipẽ
trignita: et dixiti Tui sumꝰ dauid  et tetũ
futuri fili Iessen pax tibi et pax adiutoribus
tuuis: qr auxiliatus est t̃. deus  Nũꝙͣ iste posẜ
aduer sari uołututi dei. et nõ potius eus fa¬
cere nosutate. qui in eꝰ corde apatus est per
spm̃ scłm quo indutus est ut hõ uellet᷑ et di¬
feret et faceret.¶Item paulo post ait endẽ
scͥptura Dẽs hñ uiri belłatores dirigentes
atiem. torde patifico uenerit in eẜroñ ut cõ¬
stituerent dailid: suꝑ oem isrł Sua lolu ͭ ͤ
utiq iss constituerilut regẽ: dauid. pauis
non bideat. quis h ͦ neget. ⁊ Nõ eni hͦ no
ex qnimo: aut no eꝓbona uõlutate fecerũt
bet in ꝑtate uolutates hom̃ ꝙͣ ip̃i suas⁊ qͥs
alius facit ut salubris sit correptio. et fiat
nͥ correpti cordis correctio. ut celesti cõn¬

Expanded text:
 est: Et Spiritus induit Amasai principem friginta, et dixit: Tui sumus, o David, et tecum futuri, fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejus facere voluntatem, qui in ejus corde operatus est per Spiritum suum quo indutus est, ut hoc vellet, diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non ex animo, aut non ex bona voluntate feceruntbet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti con
Abbreviated transcription (Latin):
sis uł mĩorib̾ꝰ uel ampłioribꝰ : qr et ip̃a que
dapna ᷤ noiatur quã facit epale iuditiũ qͣ
pena in eccła nulla maior est: põt si deus
nołuerit in correptione salufertimam tede¬
re. at ꝑficere ¶ Neq eni stimꝰ ꝙͣ contingat
sequct dix. aut ante finẽ uite ħꝰ de qligͦ
desperandũ est: aut contradici deo potest
ut recipiat et det peitentiã: et accepto sa¬
crifitio spũs contribulati. cordisq contriti
a reatil ꝙͣuis iuste dapnatiõis absoluot
nitas habet. ne per plures ser pant dixg
totagia separare ab om̃bꝰ sanis morbida
ab ieło tui nichił est inꝑossibiłe: ip̃a forsitã
sepatione sandrdam ¶Nestientes enum qui

Expanded text:
a quae damnatio nominatur, quam facit episcopale judicium, qua poena in Ecclesia nulla major est, potest, si Deus voluerit, in correptionem saluberrimam cedere atque proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die; aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, en necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nesciente