comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ dixit. fructificans & crescens in uni
testes in hierłm. ce in tota iudea ce sama¬
ria. & usq in fines t̾re: filiꝰ dĩ ore suodix̃.
Cecilianꝰ eccłis carthaginensis ep̃e. hu¬
manis litib accusat᷑: eccłia xp̃i in oĩb
gentib constituta. diuinis uocib com¬
mendat᷑: ipsa pietas. ueritas caritaᷤ. noᷤᷤ
ñ ꝑmittit contͣ cecilianũ eoꝵ hominũ
accipe testimoniũ: qͦs in eccłia ñ uide
mus. cui ds ꝑhibet testimoniũ. Q enĩ
diuina testimonia ñ secunt᷑: pondus
humani testimonii ꝑdider̃t. Addo. qd̾
ceciliani causã ipsi ad imꝑatoris con¬
stantini iudiciũ accusando miseruis:
immo uͦ ipsũ cecilianũ. ptꝰ episcopalia
iudicia uͥ eũ opprimere ñ potuer̃t.
ad fupradicti imꝑatoris examen ꝑti¬
nacissimis ꝑsecutorib ꝑduxert̃. Et qͦd
in nobis mͦ rep̾hendunt ut decipiant
collatione quã simul apud carthaginẽ
habuimꝰ. negare ausi ñ st̾: immo & głia¬
ri ausi st̃. qd̃ apud imꝑatorẽ maiores

Expanded text:
s dixit . Fructificans et crescens in univtestes in Jerusalem, et in tota Judaea, et in Samaria, et usque in fines terrae, Filius Dei ore suo dixit . Caecilianus Ecclesiae Carthaginensis episcopus humanis litibus accusatur: Ecclesia Christi in omnibus gentibus constituta diuinis nocibus commendatur. ipsa pietas, ueritas, caritas nos non permittit contra Caecilianum eorum hominum accipere testimonium, quos in ecclesia non umus cui Deus perhibet testimonium: qui enim divina testimonia non sequuntur, pondus humani testimonii perdiderunt. CAPUT II. Caeciliani causam ipsi ad imperatoris Constantini iudicium accusando miserunt, immo uero ipsum Caecilianum post episcopalia iudicia, ubi eum opprimere non potuerunt, ad supra dicti imperatoris examen pertinacissimis persecutoribus perduxerunt. et quod in nobis modo reprehendunt, ut decipiant conlatione, quam simul apud Carthaginem habuimus, negare non ausi sunt, immo et gloriari ausi sunt, quod apud imperatorem maiores
Abbreviated transcription (Latin):
nocentie illiꝰ dixerim. si peccauit ce
facile est homini seu uera seu falsa
de altero homine eredere: s scelerate
impudentie ẽ ꝓpt̃ crimina hominis
que orbi terrarũ ñ possis ostendere:
c̃omunionẽ orbis terrax uelle d̾apnare.
Utrũ cecilianꝰ a traditorib diumoꝵ co¬
dicũ fuerit ordinatꝰ. nescio: ñ uidi: ab
Eccli̾am uͦ toto terrarũ orbe diffusam.
cui ñ cõmunicat pars donati: uniu̾sa¬
rũ scͥpturaꝵ testimonia consona uoce
ꝓclamant. In semine tuo benedicent᷑
om̃s gentes: lex cli dicit. Ab ortu solis
usq ad occasũ sacrificiũ mundu offer¬
tur nomini meo. qm̃ głificatũ ẽ no¬

Expanded text:
nocentiae illius dixerim, si peccauit Caenocentiae illius dixerim, si peccauit Caeristus. facile est homini seu uera seu falsa de altero homine credere, sed sceleratae inpudentiae est propter crimina hominis, quae orbi terrarum non possis ostendere. communionem orbis terrarum uelle damnare. Utrum Caecilianus a traditoribus diuinorum codieum fuecclesiam uero toto terrarum orbe diffusam. cui non communicat pars Donati, uniuersarum scripturarum testimonia consona uoce proclamant. in semine tuo benedicentur omnes gentes, lex dei dixit: ab ortu solis usque ad occasum sacrificium mundum offertur nomini meo. quoniam glorificatum est no
Abbreviated transcription (Latin):
&e uerbũ erat apud d̃m ce d̾s erat u̾bũ:
siue scdm suscepte carnis humilitatẽ
qua uerbũ caro factũ est. & habitauit.
in nob̾: sic apparet etiã eiꝰ eccłia ñ in so¬
la affrica. sicut isti inpudentissima ua¬
nitate delirant: s toto t̾rarũ orbe dif¬
fusa. Testimoniis enĩ diuinis lites suaᷤᷤ
p̾ferunt: qͥa in causa ceciliani qͦndã
eccłie carthaginensis ep̃i. cui crimina
obiecert̃. quȩ nec potuert̃ ꝓbare. nec
posst̃. se ab eccłia catholica hoc ẽ ab uni¬
tate om̃iũ gentiũ diuisert̃: quãuis &
si uera essent. que ab eis obiecta st̃ cecili¬
ano. & nobis possent aliqndo mon¬
strari: ipsũ iam mortuũ auathema ti¬
zareniꝰ. S tam̃ eccłiam xp̃i que ñ liti¬
giosis opinionib fingit᷑ s diuimᷤᷤ atte¬
stationib cõꝓbatur. ꝓpt̾ quẽlibet ho¬
minẽ relinquere ñ debemꝰ: qͥa bonũ
ẽ confidere in dño. quã confidere in
homine. Neq enĩ qd̃ sine inuiria in¬

Expanded text:
at uerbum, siue secundum susceptae carnis humilitatem, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. sic apparet etiam eius ecclesia non in sola Africa, sicut isti inpudentissima uanitate delirant, sed toto terrarum orbe diffusa. Testimoniis enim diuinis lites suas praeferunt, quia in causa Caeciliani, quondam ecclesiae Carthaginensis, episcopi, cui crimina obiecerunt, quae nec potuerunt probare nec possunt, se ab ecclesia catholica, hoc est ab unitate omnium gentium diuiserunt. quamuis et si uera essent, quae ab eis obiecta sunt Caeciliano, et nobis possent aliquando monstrari, ipsum iam mortuum anathematizaremus. sed tamen ecclesiam Christi. quae non litigiosis opinionibus fingitur, sed diuinis adtestationibus comprobatur, propter quemlibet hominem relinquere non debemus, quia bonum est confidere in domino. quam confidere in homine. neque enim, quod sine iniuria in
Abbreviated transcription (Latin):
more amarũ dolorẽ: &e ueniant ad ec¬
cli̾am xp̃i uerã. hoc est matrẽ catholic̃a:
sint in illa clerici. sint ep̃i utiliter. qui
contra ilła fuerunt hostiliter: ñ inu¬
demus. imino amplectim᷑ optamꝰ horta¬
mur: &e quos inuiis &e sepib inuenimꝰ
intrare cogimꝰ: & sic ñdum quibdã ꝑsua¬
demꝰ qͥa ñ res eoꝵ s ipsos querimꝰ. Apłs
petrus qnͣdo saluatorẽ negauit. ⁊ fle.¬

Expanded text:
more, amarum dolorem et ueniant ad ecmore, amarum dolorem et ueniant ad ecclesiam Christi ueram, hoc est matrem catholicam; sint in illa clerici. sint episcopi utiliter, qui contra illam fuerunt hostiliter; non inuidemus, immo amplectimur, optamus, hortamur et. quos in uiis et saepibus inuenimus, intrare cogimus. et sic nondum quibusdam persuademus, quia non res eorum sed ipsos quaerimus. apostolus Petrus quando saluatorem neg
Abbreviated transcription (Latin):
ut desꝑatione tẽporalis altitudinis.
medicina maior & uerior ess humilita¬
tis. Nlam ce sẽs dauid de criminibꝰ mor¬
tiferis egit penitentiã: & tam̃ in hono¬
re suo ꝑstitit: & beatũ petrũ qñdo a¬
marissimas lacrimas fudit. utiq dñm
negasse penituit: & tam̃ apłs mansit.
S ñ ido suꝑuacua putanda ẽ posterioꝵ
diligentia: qͥ ubi saluti nicħ detraheba¬
tur. humilitati aliqͥd addider̃t. qͦ salꝰ
tutiꝰ muniret᷑: exꝑti credo aliquoꝵ fi¬
ctas pęnitentias. ꝑaffectatas honoꝵ po¬
tentias. Cogunt enĩ multas inuenire
medicinas: multoꝵ exꝑim̃ta morboꝵ.
Serũ in huiꝰmodi eausis. uͥ ꝑ graues dissen¬
sionũ scissuras. ñ huiꝰ aut illiꝰ hominiᷤ
est ꝑicułu. s ppłoꝵ strages iacent. detra¬
hendũ est aliqͥd seueritati: ut maioribꝰ
malis sanandis. caritas sincere subueniat.
habeant gͦ isti de p̾terito detestabili er¬
rore. sic̃ petrus habuit de mendacii ti¬

Expanded text:
ut desperatione temporalis altitudinis ut desperatione temporalis altitudinis medicina maior et uerior esset humilitatis. nam et sanctus Dauid de criminibus mortiferis egit paenitentiam et tamen in honore suo perstitit et beatum Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, utique dominum negasse paenituit et tamen apostolus mansit. sed non ideo superuacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, experti, credo, aliquorum fictas paenitentias per affectatas honorum potentias. cogunt enim multas inuenire medicinas multorum experimenta morborum. uerum in huius modi causis, ubi per graues dissensionum scissuras non huius aut illius hominis est periculum, sed populorum -strages iacent, detrahendum est aliquid seueritati. ut maioribus malis sanandis caritas sincera snbueniat. Habeant ergo isti de praeterito detestabili errore, sicut L etrus habuit de mendaci ti
Abbreviated transcription (Latin):
tiam honor clericatꝰ aut ȩpiscopatus
aufert᷑. fit quidẽ aliqͥd tanquã in
cortice arboris matͥs. cont᷑ integrita¬
tem seueritatis. Uerũptam̃ quia neq
qui plantat. ẽ aliqͥd. neq qui rigat:
ad dĩ miscdiam prȩcib fusis ceoalescen-¬
te insitoꝵ pace ranoꝵ. caritas cooꝑit
multitudinẽ peccatoꝵs. Yt enĩ constitu¬
eretur in eccłia. ne quisquã ptꝰ alicuiꝰ
criminis penitentiã clericatũ accipi¬
at. uł ad clericatũ redeat. uł in cleri¬
catu maneat: ñ desꝑatione indulgen¬
tiȩ. s rigore factũ est cusciplinȩ. Alio¬
quin contͤ elaues datas eccłis dispu¬
tabitur: de quib dictũ est. que solue¬
ritis in t̾ra. soluta erunt & in cęlo.S
ne forsitan etiã detectis criminibꝰ spe
bonoris eccłi astici animꝰ intumescens.
suꝑbe ageret pęnitentiã: seuerissime
placuit. ut post actam de crimine dãp¬
nabili pęnitentiã. neno sit clericus:

Expanded text:
tiam honor clericatus aut episcopatus tiam honor clericatus aut episcopatus aufertur, fit quidem aliquid tam quam in cortice arboris matris contra integritatem seueritatis. uerum tamen, quia neque, qui plantat, est aliquid neque, qui rigat, ad dei misericordiam precibus fusis coalescente insitorum pace ramorum caritas cooperit multitudinem peccatorum. Ut enim constitueretur in ecclesia, ne quisquam post alicuius criminis paenitentiam clericatum accipiat uel ad clericatum redeat uel in clericatu maneat, non desperatione indulgentiae sed rigore factum est disciplinae; alioquin contra claues datas ecclesiae disputabitur, de quibus dictum est: Quae solueritis in terra, soluta erunt et in caelo. sed ne forsitan etiam detectis criminibus spe honoris ecclesiastici animus intumescens superbe ageret paenitentiam, seuerissime placuit, ut post actam de crimine damnabili paenitentiam nemo sit clericus,
Abbreviated transcription (Latin):
salui esse possimꝰ: quomͦ post istã peni¬
tentiã. apud uos clerici uł etiã ep̃i ꝑ
manemꝰ. Hoc ñ fieret: qm̃ reuera qd fa-¬
tendũ est fieri ñ deberet. nͥ pacis ipstꝰ
cõpensatione. sanaret᷑. S sibi hoc di¬
cant. & multo maximẽ. humilit̃ do¬
leant: qui in tanta morte. p̃cisionis
iacentꝰ. ut isto quodã uulnere matͥs
catholice reuiuiscant. Cũ enĩ p̾cisus
ramꝰ inseritur: fit aliũd uulnꝰ in
arbore. quo possit recipi ut uiuat:
qui sine uita radicis ꝑibat. S cũ re¬
ceptus recipienti coaliierit: & uigor
consequet᷑ cefructꝰ. Si aut̃ ñ coaluerit:
ille quidẽ arescit. s uita arboris ꝑ¬
manebit. Est enĩ ce tale inserendi ge¬
nus. ut nullo p̾ciso ramo qui intus ẽ.
ille. qui foris ẽ inserat᷑: ñ tam̃ nullo.
s uł lenissimo arboris uulnere. Ita gͦ
&e isti cũ ad radicem catholicã ueniuĩ.
nec eis quãuis post erroris sui peniten¬

Expanded text:
salui esse possimus, quo modo post istam paenisalui esse possimus, quo modo post istam paenitentiam apud uos clerici uel etiam episcopi permanemus? hoc non fieret, quoniam re uera, quod fatendum est, fieri non deberet, nisi pacis ipsius compensatione sanaretur. sed sibi hoc dicant et multo maxime humiliter doleant. qui in tanta morte praecisionis iacent, ut isto quodam uulnere matris catholicae reuiuiscant. cum enim praecisus ramus inseritur, fit aliud uulnus in arbore, quo possit recipi, ut uiuat, qui sine uita radicis peribat; sed cum receptus recipienti coaluerit, et uigor consequetur et fructus, si autem non coaluerit, ille quidem arescit, sed uita arboris permanebit. est enim et tale inserendi genus, ut nullo praeciso ramo, qui intus est. ille. qui foris est, inseratur non tamen nullo sed uel leuissimo arboris uulnere. ita ergo et isti cum ad radicem catholicam ueniunt nec eis quamuis post erroris sui paeniten
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ gaudebis te esse correctũ: nͥ dole¬
as fuisse ꝑuersũ: Qd gͦ inquit apud
uos cũ ad uos transimꝰ accipimꝰ: Re¬
spondeo. Non quidẽ accipitis baptimũ:
qui uobis extra cõpagem corporis xp̃i
inesse potuit. ꝓdesse ñ potuit: s accipi¬
tis unitatẽ sp̃c in uinculo pacis sine qͣ
nemo poterit uidere dm̃ & caritatẽ: q̃
sicut scriptũ est. cooꝑit multitudinẽ
peccatoꝵ. Qd̃ tam magnũ bonũ. sine
quo nec linguas hominũ &e angłoꝵ.
nec scientiã omniũ sacram̃toꝵ. nec ꝓ¬
phetiã. nec tantã ficłe qua montes tnͣs¬
ferant᷑. nec omĩa que possidet homo
distributa pauꝑib. nec corꝑis in ignib
passionẽ. ꝓdesse aliqͥd. apłs testis ẽ. boc
gͦ tam magnũ bonũ. si parĩ uł nulłu
putatis: merito infelicit̾ erratis: mi̾to
si in unitatẽ catholicã ñ transitis ꝑitiᷤ.
Si gͦ inquiunt oportet ut nos extͣ eccłi̾ã
& aduersus ȩccłiam fuisse pęniteat. ut

Expanded text:
enim gaudebis te esse correctum. nisi doleenim gaudebis te esse correctum. nisi doleas fuisse peruersum? Quid ergo. inquit, apud uos, cum ad uos transimus, accipimus? respondeo: Non quidem accipitis baptismum. qui nobis extra compagem corporis Christi inesse potuit, prodesse non potuit, sed accipitis unitatem spiritus in uinculo pacis, sine qua nemo poterit uidere deum, et caritatem, quae, sicut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum. quod tam magnum bonum, sine quo nec linguas hominum et angelorum nec scientiam omnium sacramentorum nec prophetiam nec tantam fidem, qua montes transferantur, nec omnia. quae possidet homo, distributa pauperibus nec corporis in ignibus passionem prodesse aliquid apostolus testis est, hoc ergo tam magnum bonum si paruum uel nullum putatis, merito infeliciter erratis, merito, si in unitatem catholicam non transitis, peritis. Si ergo, inquiunt, oportet, ut nos extra ecclesiam et aduersus ecclesiam fuisse paeniteat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in corpore. In hui gͦ cõpagem corporis
ueniant: & labores suos ñ dominandi
cupiditate. s bene utendi pietate pos¬
sideant. Hos aũt uoluntatẽ. nr̃ãm ut
iam dictũ est. ab huiꝰ cupiditatis sordi¬
bus quolibet inimico iudicante purga¬
mus: qnͣdo eosipsos quoꝵ labores dicim¬
tur. ut nobiscũ & illis & nrĩs in societa¬
te catholica utantur. qnͣtum ualemꝰ
inquirimꝰ. S hoc ẽ inquiunt qd nos
mouet. Si iniusti sumꝰ: quare nos que¬
ritis: quib respondemꝰ. Querimꝰ uos
iniustos: ne ꝑmaneatis iniusti. Queri¬
mus ꝑditos: ut de inuentis gaudere
possimꝰ dicentes. Mortuus erat fr̃ ⁊ re¬
uixit: ꝑierat & inuentꝰ est. Quare. gͦ
me inquit ñ baptizas: ut abluas a
peccatis: Respondeo. Quia ñ facio in¬
uiriam caracteri unꝑatoris: cũ erro¬
rem corrigo desertoris. Quare in qͥt
apud te uł pęnitentiã ũ ago: Imo nͥ
egeris: saluus esse ñ poteris. Quomͦ

Expanded text:
in corpore. in huius ergo compagem corporis in corpore. in huius ergo compagem corporis ueniant et labores suos non dominandi cupiditate sed bene utendi pietate possideant. nos autem uoluntatem nostram, ut iam dictum est, ab huius cupiditatis sordibus quolibet inimico iudicante purgamus, quando eos ipsos, quorum labores dicuntur. ut nobiscum et illis et nostris in societate catholica utantur, quantum ualemus, inquirimus. Sed hoc est. inquiunt, quod nos mouet: si iniusti sumus, quare nos quaeritis? quibus respoudemus: Quaerimus uos iniustos, ne permaneatis iniusti: quaerimus perditos, ut de inuentis gaudere possimus dicentes: Mortuus erat frater et reuixit, perierat et inuentus est. Quare ergo me, inquit. non baptizas, ut abluas a peccatis? respondeo: Quia non facio iniuriam characteri imperatoris. cum errorem corrigo desertoris. Quare, inquit, apud te uel paenitentiam non ago? Immo nisi egeris. saluus esse non poteris; quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
stabit catholicus aduerstis hereticũ.
qui abstulit labores eiꝰ qñdo p̾ualeban
furores impioꝵ circũcellionũ. Ipsa qͥppe
soluit seriptura questionẽ: quȩ ñ ait.
tunc stabunt homines. s tc̃ stabunt:
iusti: e ido in magna constantia. qͥ am
bona conscientia. Iustus aũt hic nemo
est iusticia sua. id ẽ tanquã sibi a seipso
facta: s ut dicit apłs. sicut uniciuq d̾s
partitus ẽ mensurã fidi. Sequit᷑ aũt̃
& adiungit. Sicut enĩ in uno corpore
multa m̃bra habemꝰ omĩa aut m̃bra
ñ eoscdẽ actus habent: ita multi unum
corpꝰ sumꝰ in xp̃o. Ac ꝑ hoc nemopot̃
esse iustus: quãdui fuerit ab unitate.
huiꝰ corꝑis separatꝰ. Quẽ ad modu enĩ
m̃brũ si precidat᷑ ab hominis uiui
corpore. ñ potest tenere sp̃m uitȩ: sic
homo qͥ p̾ciditur de xp̃i iusto corpore.
nullo mͦ potest sp̃m tenere iusticie:
etiã si figurã m̃bri teneat quã sũpsit

Expanded text:
m, sed stabit catholicus aduersus haereticum, m, sed stabit catholicus aduersus haereticum, qui abstulit labores eius, quando praeualebant furores impiorum Circumcellionum. ipsa quippe soluit scriptura quaestionem. quae non\' ait tunc stabunt homines sed \'tunc stabunt iusti\' et ideo in magna constantia\', quia in bona conscientia. lustus autem hic nemo est iustitia sua. id est tamquam sibi a se ipso facta, sed, ut dicit apostolus, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. sequitur autem et adiungit: Sicut enim in uno corpore multa mem bra habemus. omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. ae per hoc nemo potest esse iustus, quam diu fuerit ab unitate huius corporis separatus. quem ad modum enim membrum, si praecidatur ab hominis uiui corpore. non potest tenere spiritum uitae, sic homo, qui praeciditur de Christi iusti corpore, nullo modo potest spiritum tenere iustitiae; etiamsi figuram membri teneat, quam sumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
iustificati gratis ꝑ grãm ipsiꝰ Non autẽ
iustificat nͥ corpꝰ suũ qd̃ est ȩccłia: &
idõ si corpꝰ xp̃i tollit spolia impioꝵ. &
ñ debent impii foris remanere. ut całup¬
nient᷑. s intrare potiꝰ ut iustificent᷑. Un¬
de & illud qd̾ de die. iudicii scriptũ est.
tunc stabunt iusti in magna constantia
aduersus eos qui se angustiauer̃t. & qͥ
abstuler̃t labores eoꝵ: ñ utiq sic intelli¬
gendũ est. qͥa stabit chananeus adũsꝰ
is :ł. eũ chananei labores abstulerit isr b:
s stabit nabutheus aduersus acab. qm̃
labores nabuthei abstulit achab.Cana¬
neus qͥppe impiꝰ. nabutheus iustꝰ. Cocdẽ
mͦ ñ stabit paganꝰ aduersus xp̃ianũ. qui
abstulit. labores eoꝵ. qndo idoloꝵ expoli¬
ata uł donata st̃ templa: s stabit xp̃i¬
anus aduersus paganũ. qui abstulit
labores erꝰ. qñdo martyrũ strata st̃ corꝑa.
Sic gͦ ñ stabit hereticus adu̾sus catho¬
licum. qͥ accepit labores eiꝰ. qnͣdo p̾ua¬

Expanded text:
ificati gratis per gratiam ipsius. non autem iustificat nisi corpus suum. quod est ecclesia, et ideo, si corpus Christi tollit spolia impiorum eimpiorum, non debent impii foris remanere, ut calnmnientur. sed intrare potius, ut iustificentur. Unde et illud, quod de die iudicii scriptum est: Tunc stabunt iusti in magna constantia aduersus eos, qui se angustia uerunt et abstulerunt labores eorum. non utique sic intellegendum est, quia stabit Chananaeus aduersus Israhel, cum Chananaei labores abstulerit Israhel. sed stabit Nabuthaeus aduersus Achab, quoniam labores Nabuthaei abstulit Achab; Chananaeus quippe impius, Nabuthaeus iustus. eodem modo non stabit paganus aduersus Christianum. qui abstulit labores eius. quando idolorum expoliata uel donata sunt templa, sed stabit Christianus aduersus paganum, qui abstulit labores eius, quando martyrum strata sunt corpora. sic ergo non stabit haereticus aduersus catholicum, qui accepit labores eius, quando praeua
Abbreviated transcription (Latin):
tionis iusti iudicii dĩ: ñ ei remittet᷑
neq in hoc scło neq in futuro. Isti aut̃
cũ quib agimꝰ uł de quib agimꝰ: ñ st̃
desꝑandi. Adhuc enĩ sint in corpore:
ipsam ñ tenent intus. cuiꝰ illud ẽ sacͣ¬
mentũ: &e idõ sibi iudiciũ manducañ
&e bibunt. Unus enĩ panis saeram̃tũ
ille caput. ẽ saluator corꝑis sui. Extra
hoc corpꝰ neminẽ uiuificat sp̃e sẽs: qͥa¬

Expanded text:
remittetur neque in hoc saeculo neque in futuro. I Isti autem, cum quibus agimus uel de quibus agimus, non sunt desperandi; adhuc enim sunt in corpore. ipsam non tenent intus, cuius illud est sacramentum, et ideo sibi iudicium manducant et bibunt. unus enim panis sacramentumille caput est saluator corporis sui. extra hoc corpus neminem uiuificat spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
earũdẽ eccłiaꝵ᷑ nobiscũ pauꝑes qui
eiscdẽ possessiuncłis alebant᷑. ipsi potꝰ
foris positi desinant concupiseere ali¬
ena: s intrent in unitatis societatẽ:
ut. parit̾ gubernemꝰ ñ illa tantũ q̃
dicunt suã uerũetiã que dicuñ ce
rp̃i: xp̃c aũt dĩ. Sub illo capite in uno
etꝰ corꝑe unũ simꝰ. &e de istis talib rebꝰ
faciamꝰ qd̃ scriptũ est in actib apłoꝵ:
erat illis anima una ce cor unũ ⁊ ne¬
mo dicebat aliqͥd ꝓpriũs erant illis

Expanded text:
earundem ecclesiarum, nobiscum pauperes, qui earundem ecclesiarum, nobiscum pauperes, qui eisdem possessiunculis alebantur, ipsi potius foris positi desinant concupiscere aliena, sed intrent in unitatis societatem, ut pariter gubernemus non illa tantum, quae dicunt sua. uerum etiam, quae dicuntur et ristus autem dei. sub illo capite in uno eius corpore unum simus et de istis talibus rebus faciamus, quod scriptum est in actibus apostolorum: Erat illis anima una et cor unum et nemo dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
cunt sua. s etiã nr̃a in pace nobiscũ
&e caritate possideant. Usq adeo aũt
całupniandi cupiditate cecant᷑. ut
ñ attendant. quã sint int̾ se cont̾ria
que locunt᷑. Ipsi certe dicunt. &e inui¬
diosissime sibi conqueri uident᷑. qd̾
eos in nrãm communionẽ iuolentaꝵ
legũ imperio coartamꝰ. Hoc utiq nul¬
lo mͦ faceremꝰ. si res eoꝵ possidere uelle¬
mus. Qs auarus querit cõpossessorẽ
Qs dominandi cupiditate. infłamatꝰ
uł fastu dominationis elatus. cdeside.¬
rat habere consortẽ: Ipsos certe atten¬
dant qͦnda suos iam nrõs socios. & fra¬
terna nobis dilectione coniunctos.
quẽ admodu sua teneant: ñ sołu que
habebant: s etiã nr̃a que ñ habebant.
Quȩ tam̃ si pauꝑum cõpauꝑes sumꝰ.
nobis sufficiant possidemꝰ ñ sunt illa
usurpatione dapnabili uindicamꝰ¬
Quicqͥd gͦ nomine ȩccłiaꝵ partis dona¬
ti possidebat᷑. xp̃iani imꝑatores legibꝰ

Expanded text:
cunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum cunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum et caritate possideant! usque adeo autem calumniandi cupiditate caecantur, ut non adtendant, quam sint inter se contraria, quae loquuntur. ipsi certe dicunt et inuidiosissime sibi conqueri uidentur, quod eos in nostram communionem niolento legum imperio coartamus. hoc utique nullo modo faceremus, si res eorum possidere uellemus. quis auarus quaerit conpossessorem? quis dominandi cupiditate inflammatus uel fastu dominationis elatus desiderat habere consortem? ipsos certe adtendant quondam suos iam nostros socios et fraterna nobis dilectione coniunctos, quem ad modum sua teneant non solum, quae habebant. sed etiam nostra, quae non habebant, quae tamen, si pauperum conpauperes sumus. nobis sufficiant possidemus, non sunt illa nusurpatione daQuicquid ergo nomine ecclesiarum partis Donati possidebatur, Christiani imperatores legibus
Abbreviated transcription (Latin):
Qd gͦ senciencłũ ẽ de quibꝰda pauer ꝑdi¬
tis: &e innumerabili multitudine ppłoꝵ
liberatoꝵ. Non enĩ uł tot st̃ illi homi¬
nes qui sua uoluntate ꝑeunt: quot
liberant᷑ ꝑ istas leges. ab illa pestifera
et̾naꝙ ꝑnitie. fundi pagi uici. castella
municipia ciuitates. Si aũt diligentiꝰ
rem de qua loquim᷑ cogitemꝰ puto qd̃
si plurimi essent in domo ruitura ce
inde saltim unꝰ liberari posset. atꝙid
cũ facere conarem᷑. alii seipsos p̃cipitio
necarent. dolorẽ de ceteris nr̃m de uniꝰ
saltim salute consolaremꝰ: ñ tam̃ ne
seipsos alii ꝑderent. pire uniuersos
mus impendere. iudicandu ẽ. si ꝑ salu¬
te ista ñ sołu tẽporali s etiã breui. ad
ipsũ tempꝰ exiguũ liberanda. sic nos
hominib subuenire ratio uera &e be¬
nigna cõpellit: Qd̾ aũt nobis obicur̃.
qd̾ res eoꝵ concupiscamꝰ. & auferamꝰ
utinã catholici fiant: &e ñ sołu quȩ di¬

Expanded text:
quid ergo sentiendum est de quibusdam paucis perdiquid ergo sentiendum est de quibusdam paucis perditis et innumerabili multitudine populorum liberatorum? non enim uel tot sunt illi homines, qui sua uoluntate pereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pestifera aeternaque pernicie fundi. pagi, uici, castella, municipia, ciuitates. Si autem diligentius rem, de qua loquimnr, cogitemus, puto. quod, si plurimi essent in domo ruitura et inde saltem unus liberari posset atque, id cum facere conaremur, alii se ipsos praecipitio necarent, dolorem de ceteris nostrum de unius saltem salute consolaremur, non tamen, ne se ipsos alii perderent, perire uniuersos mus inpendere; indicandum est, si pro salute ista non solum temporali sed etiam breui ad ipsum tempus exiguum liberanda sic nos hominibus subuenire ratio uera et benigna compellit? i Quod autem nobis obiciunt, quod res eorum concupiscamus et auferamus, utinam catholici fiant et non solum, quae di
Abbreviated transcription (Latin):
una domo habitarent. quã certissime
sciremꝰ esse ruituram. nobisq ĩd p̃nũci¬
antib nollent credere. atq in ea ma¬
nere ꝑsisterent:. si eos inde possemꝰ e¬
ruere uł inuitos. quib imminentẽ
ilła ruinã postea monstraremꝰ. ut re¬
dire ulteriꝰ sub eiꝰ ꝑicułu̾ ñ auderen.
puto nͥ faceremꝰ ñ in merito crude¬
les iudicarem᷑. Porro si unꝰ illoꝵ nob̾
diceret. qnͣdo intraueritis eruiere
nos. meipsũ continuo trucidabo: alt̾
aũt nec exire quidẽ inde nec erui
uellet. s neq necare se auderet: qͥd
eligeremꝰ. utrũ ambos ruinȩ oppͥm̃¬
dos relinquere: an uno saltim ꝑ mi¬
sericordẽ nrãm oꝑam liberato. alterũ
ñ culpa nr̃a s sua potiꝰ interire; De¬
mo ẽ tam infelix: qui ñ qͥd fieri in talibꝰ
causis oporteat. facillime iudicet. E de
duob hominib. uno scilicet ꝑdito ce
uno liberato: similitudinẽ istã ꝓposui.

Expanded text:
una domo habitarent, quam certissime una domo habitarent, quam certissime sciremantibus nollent credere atque in ea manere persistant, si eos inde possemus eruere uel inuitos, quibus imminentem illam ruinam postea monstraremus, ut redire ulterius sub eius periculum non auderent, puto, nisi faceremus, non inmerito crudeles iudicaremur. porro si unus illorum nobis diceret: Quando intraueritis eruere nos, me ipsum continuo trucidabo\\ alter autem nec exire quidem inde nec erui uellet sed neque necare se auderet. quid eligeremus? utrum ambos ruinae opprimendos relinquere, an uno saltem per misericordem nostram operam liberato alterum non culpa nostra sed sua potius interire? nemo est tam infelix, qui non, quid fieri in talibus causis oporteat, facillime iudicet. et de duobus hominibus uno scilicet perdito et uno liberato similitudinem istam proposui.
Abbreviated transcription (Latin):
ticias. frequentias. alacritates.⁊ ad
ymnos audiendos & canendos.⁊ ad
uerbũ dĩ ꝑcipiendũ celebres hyla¬
resꝙ conuentꝰ. multoꝵq ineiᷤ cũ do¬
lore magno recordationẽ p̃teriti erro¬
ris. &cũ gaudio considerationẽ cogni¬
te ueritatis. & cũ indignatione. & dete¬
statione mendatiũ magistroꝵ. qd̃ mͦ co¬
gnoseant de nr̃is saeram̃tis quã falsa
iactauerint: multoꝵ etiã in eis confessi¬
ones. qd̾ olim uellent esse catholici: nec
uit̾ bomines tanti furoris auderent.
Hore gͦ ppłoꝵ congregationes ꝑ pluri¬
mas africe regiones ab illa ꝑditione
liberatoꝵ. si sub uno conspectu uiderẽ.
tunc diceres nimiȩ fuisse erudelitatiꝰ.
si cłu timeret᷑ ne homines desꝑatis is¬
toꝵ innumerabili multitudim nulla
estimatione cõparandi. suis &e uolun
tariis ignib eremarent᷑: isti in et̾nũ
ꝑdendi &e sempit̾nis ignib eruciandi
relinquerent᷑. Si enĩ duo aliqui in

Expanded text:
titias, frequentias. alacritates et ad titias, frequentias. alacritates et ad hymnos audiendos et canendos et ad uerbum dei percipiendum celebres hilaresque conuentus multorumque in eis cum dolore magno recordationem praeteriti erroris et cum gaudio considerationem cognitae ueritatis et cum indignatione et detestatione mendacium magistrorum, quod modo cognoscant, de nostris sacramentis quam falsa iactauerint, multorum etiam in eis confessiones, quod olim uellent esse catholici nec inter homines tanti furoris auderent, horum ergo populorum congregationes per plurimas Africae regiones ab illa perditione liberatorum si sub uno conspectu uideres, tunc diceres nimiae fuisse crudelitatis, si, dum timeretur, ne homines desperati et istorum innumerabili multitudini nulla aestariis ignibus cremarentur, isti in aeternum perdendi et sempiternis ignibus cruciandi relinquerentur. 33. Si enim duo aliqui in
Abbreviated transcription (Latin):
uerũetiã aliqͥd ꝑdere. S si alit̾ nõ
meruit habere pacẽ domꝰ dauid. nͥ
absalon filiꝰ erꝰ in bello qd̃ contͣ patr̃ẽ
gerebat. fuiss extinctꝰ. quãuis mag-¬
na cura mandauerit suis. ut eũ qͣntũ
possent uiuũ saluũq seruarent. &
ess eui penitenti paternꝰ affectꝰ ignoᷤᷤ¬
ceret: qͥd ei restitit. nͥ ꝑditũ flere: &
sui regni pace acquisita. suã mestici¬
am consolari: Sic gͦ catholica mat̃
bellantib aduersus eã qͥd aliud ꝙͦ
filiis suis. qͥa utiq ex ipsa magna
arbore que ramoꝵ suoꝵ porrectiõe
toto orbe diffundit᷑. iste in africa
ramusculus fractꝰ ẽ. cũ eos caritate
parturiat. ut redeant ad radicem
sine qua uerã uitã habere ñ posst̃:
si aliquoꝵ ꝑditione tã multos cetos
colligit. p̾sertim qͥa isti ñ sicut absa-¬
lon casu bellico s spontaneo magis
interitu pereunt. dolorẽ mat̾m cor¬
dis lenit &e sanat. tantoꝵ liberatione.
ppłoꝵ:. Quoꝵ si uideas in xp̃i pace le¬

Expanded text:
re? sed si aliter non meruit habere pacem domus Dauid, nisi Absalon filius eius in bello, quod contra patrem gerebat, fuisset extinctus, quamuis magna cura mandauerit suis, ut eum, quantum possent, uiuum saluumque seruarent, ut esset, cui paenitenti paternus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perditum flere et sui regni pace adquisita suam maestitiam consolari? sic ergo catholica mater bellantibus aduersus eam quid aliud quam filiis suis, quia utique ex ipsa magna arbore, quae ramorum suorum porrectione toto orbe diffunditur, iste in Africa ramusculus fractus est, cum eos caritate parturiat, ut redeant ad radicem, sine qua ueram uitam habere non possunt, si aliquorum perditione tam multos ceteros colligit, praesertim quia isti non sicut Absalon casu bellico sed spontaneo magis interitu pereunt, dolorem materni cordis lenit et sanat tantorum liberatione populorum. quorum si uideas in Christi pace lae
Abbreviated transcription (Latin):
serunt turbȩ durȩ. & in illa peste infelici
animositate sistentes. Ex bis qͦꝙ plurimi
simulando cõmunicauer̃t: alii pauci¬
tate latuerunt. S illi qͥ simulabant. pau¬
latim assuescendo. &e p̃dicationẽ ueritatiᷤ
audiendo. inaxime ptꝰ collationẽ e dispu
tationẽ que int̾ nos &e ep̃os eoꝵ apud car¬
taginẽ fuit: ex magna parte correcti st̃.
In quibꝰdã uͦ locis. uͥ ꝑtinatior & impaca¬
tior p̃ualuit multitudo. eui resistere ñ
poterant pauciores. quoꝵ erat melior
de cõmunione sententia. aut turbe au¬
ctoritati paucoꝵ potentioꝵ subdite. in
mała partẽ obtemꝑart̃: aliqnͣto diutiꝰ
laboratũ est. Ex his sunt in quib adhuc
laboratur: in quo labore multa catholici
ae maxime ep̃i &e cleriei. horrenda &e dura
ꝓpessi st̃. que cõmemorare longũ ẽt qnͣdo

Expanded text:
serunt turbae durae, et in illa peste infelici serunt turbae durae, et in illa peste infelici animositate sistentes. Ex his quoque plurimi simulando communicaverunt, alii paucitate latuerunt. Sed illi qui simulabant, paulatim assuescendo et praedicationem veritatis audiendo, maxime post collationem et disputionem, quae inter nos et episcopos eorum apud Carthaginem fuit, ex magna parte correcti sunt. in quibusdam uero locis, ubi pertinacior et inpacatior praeualuit multitudo, cui resistere non poterant pauciores, quorum erat melior de communione sententia, aut turbae auctoritati paucorum potentiorum subditae in malam partem obtemperarunt, aliquanto diutius laboratum est. ex his sunt, in quibus adhuc laboratur, in quo labore multa catholici et maxime episcopi et clerici horrenda et dura perpessi sunt, quae commemorare longum est, quando
Abbreviated transcription (Latin):
auferre licentiã. & errandi ac ꝑsequendi
relinquere Iam uͦ cũ ipsȩ leges uenisseñ
in africã. p̃cipue illi qͥ querebant occasi¬
onem. aut seuitiã furentiũ metuebañ.
aut suos uerecundabant᷑ offendere: e¬
ad eccłiam continuo transiert̃ multi:
etiã qui sola illic a parentib tradita
consuetudine tenebant᷑. Quale̾ uͦ causã
ipsa heresis haberet. nũqũa antea cogi¬
tauerant: nũquã querere e considerare
uoluerant. Mox uͥ ceꝑunt adu̾tere. &
nich̾ in ea dignũ inuenire ꝓpt̃ qd̾ tanta
dãpna paterent᷑. sine ulla difficultate
catholici facti st̃. Docuit enĩ eos solliei¬
tudo: qͦs negligentes securitas fecerat.
Istoꝵ aũt omniũ p̃cedentiũ auctoritatẽ
ce ꝑsuasionẽ. secuti st̃ multi: qͥ minꝰ idonei
erant ꝑseipsos intelligere. qͥd distaret.
int̾ donatistarũ errorẽ. & catholieam
ueritatẽ. Ita cũ magna agmina ppłoꝵ
uera mat̾ in sinũ gaudens reciꝑet: remã¬

Expanded text:
auferre licentiam et errandi ac pereundi auferre licentiam et errandi ac pereundi relinquere. 1 lam uero cum ipsae leges uenissent in Africam, praecipue illi. qui quaerebant occasionem aut saeuitiam furentium metuebant aut suos uerecundabantur offendere, ad ecclesiam continuo transierunt. multi etiam. qui sola illic a parentibus tradita consuetudine tenebantur, qualem uero causam ipsa haeresis haberet numquam antea cogitauerant, numquam quaerere et considerare uoluerant, mox. ubi coeperunt aduertere et nihil in ea dignum inuenire, propter quod tanta damna paterentur. sine ulla difficultate catholici facti sunt; docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes securitas fecerat. istorum autem omnium praecedentium auctoritatem et persuasionem secuti sunt multi, qui minus idonei erant pinter Donatistarum errorem, et catholicam veritatem. 30. Ita cum magna agmina populorum vera mater in sinum gaudens reciperet, reman
Abbreviated transcription (Latin):
apłs paulꝰ uitȩ suȩ transitoriȩ consulebat.
s eccłiȩ dĩ: qñdo cont᷑ illos qui eũ occide¬
re conspirauerant. consiliũ illoꝵ tribuno
ut. ꝓder et᷑ effecit. Unde factũ est: ut eũ
ad locũ quo fuerat ꝑducendꝰ. deducerae
miles armatꝰ: ne illoꝵ pateret᷑ insidias.
Romanas etiã leges implorare minime
dubitauit: ciuem romanũ se eẽ ꝓclamais:
qͦs tunc affligi uerberib ñ licebat. Itẽq
ne uideis eũ interimere cupientib tra¬
deret᷑: cesaris poposcit auxiliũ: romani
quidẽ pͥncipis s ñ xp̃iani. ybi satis osten¬
dit. qͥd facere ꝑtꝰea deberent xp̃i dispen¬
satores q̃ndo imꝑatores xp̃ianos pielitante
ȩccłia reppirent. Hinc gͦ factũ ẽ. ut imꝑa¬
tor religiosus &e pius ꝑlatis in innocen¬
tiam suã talib causis. mallet piissimis le
ad unitatẽ catbolicã terrendo ce coher¬
cendo redigere: quã seuiendi tantũmͦ

Expanded text:
apostolus Paulus t suae transitoriae consulebat apostolus Paulus t suae transitoriae consulebat sed ecclesiae dei. quando contra illos, qui eum occidere conspirauerant, consilium illorum tribuno ut proderetur, effecit; unde factum est. ut eum ad locum, quo fuerat perducendus, deduceret miles armatus, ne illorum pateretur insidias. Romanas etiam leges inplorare minime dubitauit cinem Romanum se esse proclamans. quos tunc affligi uerberibus non licebat. itemque, ne Iudaeis eum interimere cupientibus traderetur, Caesaris poposcit auxilium, Romani quidem principis sed non Christiani. ubi satis ostendit, quid facere postea deberent Christi dispensatores, quando imperatores Christianos periclitante ecclesia reperirent. hinc ergo factum est, ut imperator religiosus et pius perlatis in notitiam suam talibus causis mallet piissimis legad unitatem catholicam terrendo et cohercendo redigere quam saeuiendi tantum modo
Abbreviated transcription (Latin):
eũ de portantiũ manib abstulerunt:¬
male multatis fugatisꝙ catholicis. qͦs
ingenti multitudine suꝑabant. & faci¬
le seiuendo terrebant. Inde in quandam
turrẽ leuatũ iam defecisse arbitrantes.
cũ ille adhuc uiueret abiecer̃t: s quodã
molli aggere exceptꝰ. &e a quibusdã uocte
transeuntib ꝑlucernã conspectꝰ agnit᷑
atꝙ collectꝰ. & ad religiosã domũ apporta¬
tus. adhibita magna cura. ptꝰ multos dies
ab illa desꝑatione recreatꝰ ess: occisũ tam̃
eũ fama celeri donatistaꝵ etiã in tnͣsmari
nuntiauerat. Quo pt̾ea quã uenit. & uita
etꝰ inopinatissima apparuit: cicatricib
suis tã multis. tã ingentib. tã recentib.
ñ frustra fama mortuũ se nuntiauisse.
tore xp̃iano: ñ tam sui ulciscendi causã
quã tuende eccłie sibi credite. Qd̃ si pret᷑¬
misiss. ñ eiꝰ fuiss laudanda patientia: s
negligentia merito culpanda. Neq enĩ ce

Expanded text:
eum de portantium manibus abstuleruneum de portantium manibus abstulerunmale mulcatis fugatisque catholic-is. quos ingenti multitudine superabant et facile saeuiendo terrebant. inde in quandam turrem leuatum iam defecisse arbitrantes. cam ille adhuc uiueret, abiecerunt. sed quodam molli aggere exceptus et a quibusdam nocte transeuntibus per lucernam conspectus, agnitus atque collectus et ad religiosam domum adportatus adhibita magna cura post multos dies ab illa desperatione recreatus est. sed occisum tamen eum fama scelere Donatistarum etiam trans mare nuntiauerat: quo posteaquam uenit et uita eius inopinatissima apparuit, cicatricibus suis tam multis, tam ingentibus, tam recentibus non frustra ._-famam mortuum se nuntiasse eratore Christiano non tam sui ulciscendi causa quam tuendae ecclesiae sibi creditae. quod si praetermisisset, non eius fuisset laudanda patientia sed neglegentia merito culpanda. neque enim et
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ supplicio capitali ꝓꝑt̾ seruand̾a
etiã cirea indignos mansuetudinẽ
xpianã: s pecuniariis dãpnis ꝓpositiᷤᷤ.
&e in epos uł ministros eoꝵ exilio con¬
stitutos. Supradictũ qͥppe ep̃m uaga¬
iensem. qm̃ apud ordinariũ iudicem
dicta int̾ partes sententia obtinuerat.
basilicã. qũa illi catholica cũ ess inua¬
serunt. stantẽ ad altare. irruentes hor¬
rendo impetu ae furore. crudeli. fustib
&e huiꝰcemodi telis. ligns deniq eiusdẽ
altaris effractis immanit᷑ cicidert̃: pu¬
gione etiã ꝑcussert̃ in inguine: qͦ uulne¬
re sanguis effluens eũ ex animẽ reddẽt:
nͥ ei ad uitã ma: ior eoꝵ seuitia ꝓfuiss.
Nam cũ grauit᷑ sauciatũ ꝑ terrã insuꝑ
traherent: exundanti uenȩ pulus
obstrusus sanguinẽ abstinuit: cuiꝰ effu¬
sione ibat i mortẽ. Deinde cũ ab eis
tandẽ relictũ nr̃i cũ psalmis auferre
tẽptarent: illi ira ardentiore succensi

Expanded text:
tamen supplicio capitali propter seruandam tamen supplicio capitali propter seruandam etiam circa indignos mansuetudinem Christianam sed pecuniariis damnis propositis et in episcopos uel ministros eorum exilio constituto. Supra dictum quippe episcopum Bagaiensem, quoniam apud ordinarium iudicem dicta inter partes sententia obtinuerat basilicam, quam illi, cum catholica esset, inuaserunt, stantem ad altare inruentes horrendo impetu et furore crudeli fustibus et cuiusce modi telis, lignis denique eiusdem altaris effractis immaniter ceciderunt; pugione etiam percusserunt in inguine, quo uulnere sanguis effluens eum exanimem redderet, nisi ei ad uitam maior eorum saeuitia profuisset. nam cum grauiter sauciatum per terram insuper traherent, exundanti uenae puluis obstrusus sanguinem abstinuit, cuius effusione ibat in mortem. deinde cum ab eis tandem relictum nostri cum psalmis auferre temptarent, illi ira ardentiore succensi
Abbreviated transcription (Latin):
torib peteret᷑. decretũ est in coneilio
nr̃oᷤ. legati ad comitatũ missi st̃. S dei
maior miscłia. qͥ sciret harũ legum
terror &e queda medicinalis molestia.
quã multoꝵ esset praui  uł frigidis
animis necessaria. &e illi duriciȩ que
uerbis enĩdari ñ potest. s tam̃ aliqͣn¬
tula seueritate discipline potest. id
egit: ut legati nr̃i qd̾ susceꝑant obti¬
nere ñ possent. Iam enĩ nos p̃uenerañ
ex aliis locis quecdã ep̃oꝵ querelȩ gra¬
uissimȩ. qͥ mala fuerant. ab ipsis multa
ꝑpessi. & a suis sedib exturbati: p̃cipue
horrenda &e incredibilis cedes maximi-¬
ani catholici ep̃i ȩccl̃iȩ uagaiensis ef¬
fecit. ut nr̃a legatio r̃a qͥd ageret ñ
baberet. Iam enĩ lex fuerat. ꝓmulgata:
ut tantȩ immanitatis heresis dona¬
tistarũ. cui crudeliꝰ parci uidebatui.
quã ipsa seuiebat. ñ tantũ iuolenta
ẽẽ. s om̃ino esse ñ sineret᷑ impune: ñ

Expanded text:
toribus peteretur. decretum est in concilio toribus peteretur. decretum est in concilio nostro, legati ad comitatum missi sunt. Sed dei maior misericordia, qui sciret harum legum terror et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset prauis uel frigidis animis necessaria et illi duritiae, quae uerbis emendari non potest, sed tamen aliquantula seueritate disciplinae potest, id egit, ut legati nostri, quod susceperant, obtinere non possent. iam enim nos praeuenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae grauissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi et a suis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani catholici episcopi ecclesiae Bagaiensis effecit, ut nostra legatio iam, quid ageret, non haberet. iam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci uidebatur, quam ipsa saeuiebat, non tantum uiolenta esse, sed omnino esse non sineretur impune non
Abbreviated transcription (Latin):
rent. ut ñ om̃s eamulta ferirent᷑. s in qͦ¬
rũ regionib aliquas uiolentias a clerieiˢ
uł circũcellionib. uł ppłis eoꝵ eccłia ca¬
tholica pateret᷑. ut scilicet ptꝰ ꝓtestatio¬
nem catholicoꝵ qͥ fuissent ista ꝑpessi. ĩã
cura ordinũ ad ꝑsoluendã multã ep̃i
siue ministri ceteri tenerent᷑. Ita enim
existimabamꝰ eis territis. & nicħ tale
facere. audentib posse libere. doceri
&e teneri catholicã ueritatẽ: ut ad eã
cogeret᷑ nemo̾. s eã qͥ uellet sine formi¬
dine sequeret᷑: ne falsos ae simulatoreᷤ
aliud uideret᷑ iam etate grauiorib
uł multaꝵ ciuitatũ &e locoꝵ exempla
currentib. uͥ firmã &e uerã catholic̃a
uidebamꝰ que tam̃ ibi talibꝰ beneficiis
dĩ constituta esset atq firmata.dũ ꝑ
prioꝵ imꝑators leges. ad cõmunionẽ
homines catholic̃a cogerent᷑: obtinii¬
imus tam̃. ut illud potiꝰ qd̃ dixi ab imꝑa¬

Expanded text:
rent, ut non omnes ea multa ferirentur. sed in qurent, ut non omnes ea multa ferirentur. sed in quorum regionibus aliquas uiolentias a clericis uel Circumcellionibus uel populis eorum ecclesia catholica pateretur. ut scilicet post protestationem catholicorum, qui fuissent ista perpessi, iam cura ordinum ad persoluendam multam episcopi sine ministri ceteri tenerentur. ita enim existimabamus eis territis et nihil tale facere audentibus posse libere doceri et teneri catholicam ueritatem, ut ad eam cogeretur nemo. sed eam, qui uellet, sine formidine sequeretur, ne falsos et simulatores fratribus aliud uideretur iam aetate grauioribus uel multarum ciuitatum et locorum exempla curantibus, ubi firmam et ueram catholicam uidebamus, quae tamen ibi talibus beneficiis dei constituta esset atque firmata, dum per priorum imperatorum leges ad communionem homines catholicam cogerentur, obtinuimus tamen. ut illud potius, quod dixi, ab impera
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ etiã in uincło pacis. De. ipsiᷤ sane possumꝰ
uerissime dicere. qd̾ neminẽ cogant ad
bonũ: quoscũq enĩ cogunt. ñ cogunt nͥ¬
ad malũ Uerũptam̃ ante quã istȩ leges.
quib ad coniuuiũ scm cogunt᷑ intrare
in africã mitterent᷑: ñ nullis fr̃ib uide¬
batur. in qͥb ae ego eram. quãtus donati¬
starũ rabies usquequaq seuiret. ñ esse
petendu ab imꝑatorib. ut ipsã heresim
iuberent om̃ino ñ esse. penã constituen¬
doeis qͥ in illa esse uoluissent: ẜ hoc potiꝰ
constituerent. ut eors furiosas uiolenti¬
as ñ paterent᷑: qui ueritatẽ eatholic̃ã
uł p̃dicarent loquendo. uł legerent
constituendo. Qd̾ eomͦ fieri aliquatenꝰ
posse arbitrabam᷑. si legẽ piissime memo¬
rie theodosi qũa generalit̾ in om̃s here¬
clericus ubilibet ess inuentꝰ. decẽ libriˢ
auri multaret᷑. exp̾ssius indonatistas
qui se negabant hereticos. ita confirma¬

Expanded text:
d etiam in vinculo pacis. De ipsis sane possumus d etiam in vinculo pacis. De ipsis sane possumus verissime dicere quod neminem cogant ad bonum: quoscumque enim cogunt, non cogunt nad malum. Verum tamen antequam istae leges, quibus ad conuiuium sanctum coguntur intrare, in Africam mitterentur, nonnullis fratribus uidebatur, in quibus et ego eram, quamuis Donatistarum rabies usque quaque saeuiret, non esse petendum ab imperatoribus, ut ipsam haeresem iuberent omnino non esse poenam constituendo eis, qui in illa esse uoluissent. sed hoc potius constituerent, ut eorum furiosas uiolentias non paterentur, qui ueritatem catholicam uel praedicarent loquendo uel legerent constituendo. quod eo modo fieri aliquatenus posse arbitrabamur, si legem piissimae memoriae Theodosii, quam gene raliter in omnes haerecopus uel clericus ubi libet esset inuentus. decem libris auri multaretur, expressius in Donatistas, qui se negabant haereticos, ita confirma
Abbreviated transcription (Latin):
cogunt᷑. inobedientia cohercet᷑. Nam qͥd
est eogite intrare eũ pͥmo dictũ ess ad¬
ducite: ce responsũ ess factũ est qd̾ ussi¬
sti. & adhuc locus ẽ. si miracłoꝵ t̾rorib
cogendos uoluiss intelligi: Magis adeoͤ
qui priꝰ uocati st̃ diuina miracła mul¬
ta facta st̃: maxime ad iudeos: de quibꝰ
dictũ est. iudei signa petunt. In ipsis qͦꝙ
gentib. talia tẽporib apłoꝵ miracła euã¬
głium cõmendar̃t: ut si talib cogi iube¬
rent᷑: priores ut dixi potiꝰ conuiue coac¬
ti esse merito crederent᷑. Quaꝑꝑt̃ si pote¬
statẽ quã ꝑ religionẽ acfidẽ regũ tpr̃e
quo debuit diuino munere accepit ec
clesia. hi qͥ inueniunt᷑ in uiis & insepibꝰ
id ẽ in heresib ce scismatib. cogunt᷑ int᷑¬
re: ñ quia cogunt᷑ rep̾hendant: s qͦ cogan¬
tur attendant. Conuiuiũ dñi unitas ẽ
corꝑis. xp̃i: non solũ in saeram̃to altari ͤ:¬

Expanded text:
coguntur, inoboedientia cohercetur: nam quid coguntur, inoboedientia cohercetur: nam quid est cogite intrare\', cum primo dictum esset \'adducite\' et responsum esset \'factum est. quod iussisti. et adhuc-est locus\'? si miraculorum terroribus cogendos uoluisset intellegi, magis ad eos. qui prius uocati sunt, diuina miracula multa facta sunt, maxime ad Iudaeos, de quibus dictum est: Iudaei signa petunt. in ipsis quoque gentibus talia temporibus apostolorum miracula euangelium commendarunt, ut, si talibus cogi iuberentur, priores, ut dixi, potius conuiuae coacti esse merito crederentur. quapropter si potestate, quam per religionem ac fidem regum tempore, quo debuit, diuino munere accepit eclesia, hi qui inveniuntur in viis et in sepibus, id est in haeresibus et schismatibus, coguntur intrare; non quia coguntur reprehendant, sed quo cogantur, attendant. Convivium Domini, unitas est corporis Christi, non solum in Sacramento altaris, se
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑: e honore debito qm̃ est regius appro¬
bat᷑. Quia gͦ ñ possunt malũ esse. osten¬
dere quo cogunt᷑. nec ad bonũ se cogi
oportere contendunt. S a xp̃o coactũ
ostendimꝰ paułii. Imitat᷑ itaq eccłia
in istis cogendis dñm̃ suũ: que priꝰ ut
neminẽ cogeret expectauit. ut de fide
regũ atꝙ gentiũ p̃dicatio ꝓphica cõple¬
retur: etiã hinc enĩ ñ absurde intelli¬
gitur apłica illa sententia. uͥ paulus be.¬
atus dicit. parati ulcisci omnẽ in obȩdi¬
entiã. cũ cõpleta fuerit prior obedien¬
tia ur̃a Unde. & ipse dñs ad magnã ce¬
nam suã priꝰ conuiuas ad duci iubet:
postea cogi. Nam eũ ei serui respondis¬
sent. dñe factũ est qd̃ iussisti. &e adbue
locus ẽ: exite. inquit in uias ce sepes. &
quoscũq inueneritis cogite intrare. In
illis gͦ quilenit̃ primo ad ducti st̃ cõple.¬
ta ẽ prior obedientia: in istis aũt qui

Expanded text:
citur et honore debito, quoniam est regius. adprocitur et honore debito, quoniam est regius. adprobatur? quia ergo non possunt malum esse ostendere. quo coguntur, nec ad bonum se cogi oportere contendunt. sed a Christo coactum ostendimus Paulum; imitatur itaque ecclesia in istis cogendis dominum suum, quae prius; ut neminem cogeret, expectauit, ut de fide regum atque gentium praedicatio prophetica compleretur. Etiam hinc enim non absurde intellegitur apostolica illa sententia, ubi Paulus beatus dicit: Parati ulcisci omnem inoboedientiam. cum completa fuerit prior oboe- 25 dientia uestra. unde et ipse dominus ad magnam cenam suam prius conuiuas adduci iubet, postea cogi; nam cum e serui respondissent: Domine, factum est, quod iussisti. et adhuc locus est, Exite, inquit, in uias et saepes et, quoscumque inueneritis, cogite intrare. in illis ergo, qui leniter primo adducti sunt, completa est prior oboedientia, in istis autem, qui