comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ teneri dicat᷑ ibi maior putet᷑ religio. Ecce enĩ parcitas pu¬
tat᷑ auaritia. sob̾etas austeritas creditur. silentiũ tristitia re¬
putat᷑. Econt᷑ remissio. discretio dicit᷑ effusio. lib̾alitas. loqua¬
ctas afibilitas. cachinnatio. iocunditas. mollities uestim̃toꝵ.
qcauoꝵ fastius honestas: lectoꝵ  suꝑfluus cultꝰ mundicia.
Cũq s alt̾utrũ impendimus: caritas appellat᷑. Ista caritas de¬
struit caritatẽ hec discretio discretionẽ ꝯfundit. Ealis miscłia
crudelitate plena ẽ: qua uideł ita corpori seruit᷑. ut anima iu¬
giletiur. Que qs enĩ caritas ẽ carnem diligere. ꝙ negligere sp̃m:
ricordes. qm̃.i. in.ꝯ: s certissune potiꝰ penã expectet. qmͣ tali ut iti
do non sit inquiens in recordatione: s ꝯterat᷑ quasi lignũ infructi¬
osum. Digne plane retͥbutionis causã mox sub infert satis ydoneĩ

Expanded text:
melius teneri dicatur, ibi major putetur religio. Ecce enim parcitas pumelius teneri dicatur, ibi major putetur religio. Ecce enim parcitas putatur avaritia, sobrietas austeritas creditur, silentium tristitia reputatur. Econtra remissio discretio dicitur; effusio, liberalitas; loquacitas, affabilitas; cachinnatio, jucunditas; mollities vestimentorum et equorum fastus, honestas; lectorum superfluus cultus, munditia. Cumque haec alterutrum impendimus, charitas appellatur. Ista charitas destruit charitatem, haec discretio discretionem confundit. Talis misericordia crudelitate plena est, qua videlicet ita corpori servitur, ut anima juguletur. Quae etenim charitas est, carnem diligere, et spiritum negligricordiam consequentur : sed certissime potius poenam exspectet, quam tali, ut ita o imprecatur, Non sit, inquiens, in recordatione, sed conteratur quasi lignum infructuosum. Dignae plane retributionis causam mox subinfert satis idoneam,
Abbreviated transcription (Latin):
usũ inse fre ñ timeo. quimimimo gͣtum ꝓculdubis acepturi sunt.
iosequmͣ qͥd & ipsi odert̃. Si quib uͦ alisplicuerit. ios semanisei¬
tant quia ordinẽ non diligunt: cuiꝰ utiq eorruptionẽ .i. uitia
dĩpnari nolunt. Ipsis itaq illud gregorianũ respondeo. Meliꝰ
c̃ ut scandalum oriat᷑: qmͣ ueritas relinquat᷑.¬
ictur & ueracit᷑ creditur: scõs patres illã uitam institiusse.
Sut inea plures saluarent᷑. usq ad infirmos regle tempasse ri¬
gorẽ: ñ regłam destruxise. Absit autẽ ut credam tantas eos qͥnͣ¬
tas uideo in plerisq monasterus. uanitates ac suꝑfluitates p̃ ce¬
uisse uł ꝯcessisse. Miror et enim uñ int̾ monachos tanta intẽ¬
panitia in cõmessationib q potationib in uestim̃tis & lectist̾iuis.
seiuitaturis. & construendis ȩdificiis ino lescere potuit. qua¬
tinus ubi hȩc studiosiꝰ. uoluptuosiꝰ. atq effusiuis fuint. abi ordo

Expanded text:
estum me fore non timeo: quinimo gratum procul dubio accepturi sunt, estum me fore non timeo: quinimo gratum procul dubio accepturi sunt, si persequimur quod et ipsi oderunt. Si quibus vero displicuerit, ipsi se manifestant, quia Ordinem non diligunt, cujus utique corruptionem, id est vitia, damnari nolunt. Ipsis itaque illud Gregorianum respondeo: « Melius est ut scandalum oriatur, quam veritas relinquatitur, et veraciter creditur, sanctos patres illam vitam instituisse; et ut in ea plures salvarentur, usque ad infirmos Regulae temperasse rigorem, non Regulam destruxisse. Absit autem ut credam, tantas eos, quantas video in plerisque monasteriis, vanitates ac superfluitates praecepisse, vel concessisse. Miror etenim unde inter monachos tanta intemperantia in comessationibus et potationibus, in vestimentis et lectisterniis, et equitaturis, et construendis aedificiis inolescere potuit: quatenus ubi haec studiosius, voluptuosius, atque effusius fiunt, ibi ordo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ potiꝰ sp̃ualia qmqmͣ meliora. nͥ ꝑ ista aut uix aut nullatenꝰ
uł acquirant᷑ ł optineant᷑: sicut scͥptum ẽ. Non pͥus qͦd spũale¬
s qͦd animale: de inde qͦd spũale. Sic̃ nec iacob. nͥ pͥꝰ ꝯgnita ha
desideratos amplexus rachel meruit obtinere. Uñ rursus inpsal¬
nr̃os de quib pat̾ ꝯquestꝰ estis qͦd ordini ur̃o detͣherent satꝰ
qͣntũ potui stilo corripui: & me quoq ab huiꝰ modi falsa suspi
nullis de ur̃is mmiũ in qͥb nondecet. uideor assentire. pau¬
ca que & uobis displicere ꝯgnoui: & om̃ib bonis uitanda eẽ
ñ dubito. necessariũ reor subiungere. que quidẽ g sifiers ui¬
latꝰ in odme absit tñ ut suit ae oraimt. Nullus qͥpꝑe oudle qͥreiã
s erdine disputare putandus ero: siñ ordinẽ in homanib s homi¬
qu uitia rephendero. Et quidem diligentib &edinẽ inbaere mnor¬

Expanded text:
cum potius spiritualia quanquam meliora nisi per ista, aut vix, aut nullatenus cum potius spiritualia quanquam meliora nisi per ista, aut vix, aut nullatenus vel acquirantinde quod spirituale . Sicut nec Jacob, nisi prius cognita Lia, desideratos Rachelis amplexus meruit obtinere. Unde rursus in psalnostros de quibus, pater, conquestus estis, quod Ordini vestro detraherent satis, quantum potui, stylo corripui; et me quoque ab hujusmodi falsa suspicnullis de vestris nimium, in quibus non decet, videor assentire; pauca quae et vobis displicere cognovi, et omnibus bonis vitanda esse non dubito, necessarium reor subjungere: 534 quae quidem etsi fieri videntur in Ordine, absit tamen ut sint de Ordine! Nullus qpro Ordine disputare putandus ero, si non Ordinem in hominibus, sed hominum vitia reprehendo. Et quidem diligentibus Ordinem in hac re mol
Abbreviated transcription (Latin):
tenet: An ñ melius. qui melior: Quis uͦ melior. humilior anfatigi¬
tior: An ñ is qui a dñõ didicit mitis eẽ &humilis corde. qui eiũ
maria optimã partẽ elegit. quȩ ñ auferet᷑ ab eo: Qd si regłam ab
om̃ib qui eam ꝓfessi sunt sic ad litt̾am tenendã censes. ut nulã
omnino dispensationẽ admitti patiaris: audact᷑ dico. nec tu ean
nec ille tenetis. Nam & si ille qͣntũ quidẽ ꝑtinet ad obseruatioẽs
corꝑeas. in płib offendit: impossibile ẽ tñ te quoq uł in uno ñ
tͣnsgredi. Scis autẽ quia qui in uno offendit: omniũ ẽ reus. din
uͦ ꝯcedis aliqua posse mutari dispensatorie: ꝓcul dubio. ꝙ tu
illam tenes & ille. qmͣqmͣ dissimilit̾. Cam tu quidẽ districtiꝰ.
at ille fortasse discretiꝰ. Neq hoc dico quia hec extĩora negligen¬
da sĩt: aut qui se uullis ñ exercuerit. mox ideo sp̃uał efficiat᷑.

Expanded text:
tenet? Annon melius qui melior? Quis vero melior, humilior an fatigatenet? Annon melius qui melior? Quis vero melior, humilior an fatigatior? Annon is qui a Domino didicit mitis esse et humilis corde , qui et cum Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab eo? 14. Quod si Regulam ab omnibus qui eam professi sunt, sic ad litteram tenendam censes, ut nullam omnino dispensationem admitti patiaris, audacter dico, nec tu eam, nec ille tenetis. Nam etsi ille quantum quidem pertinet ad observationes corporeas, in pluribus offendit, impossible est tamen te quoque vel in uno non transgredi. Scis autem quia in uno offendit, omnium est reus. Sin vero concedas aliqua posse mutari dispensatorie, procul dubio et tu illam tenes, et ille, quanquam dissimiliter: nam tu quidem districtius, at ille fortasse discretius. Neque hoc dico, quia haec exteriora negligenda sint; aut qui se in illis non exercuerit, mox ideo spiritualis efficiatur:
Abbreviated transcription (Latin):
qm illa. Quanto enĩ sp̃s corꝑe melior ẽ: tanto spũalis qm
corꝑalis exereitatio fructuofior. Tug̃ cũ de hoꝵ obseruatione
ibat aliis cadem non obseruantib derogas. nonne te magis
tnsgressorẽ regłe uidicas. cuiꝰ licet minima quedã tenens. me¬
lora deuitas: De quib paulus. Emulamini ait carismata
meliora. Bethendo qiippe frib. inquo temet ipsum extollis.
ꝑdis humilitatẽ. in quo alios depͥmis caritatẽ: quȩ sunt ꝓeul
dibio carismata meliora. Tu tuum corpꝰ multis nimus ꝙ: labori¬
b atceris. ac regłarib asꝑitatib mortificas menbra tua que st̃
suꝑ tram: benefacis s quid sulle quẽ similr ñ laborantẽ diui¬
dicas. modicum quidẽ habeat dehac que ad modicũ utilis. ẽ cor¬
porali corpor ali uidelicet exercitatione amplius autẽ qͥm tal m¬
deisa quş ad omia ualet .i. pietate: Qs queso ineliꝰ ur̃m regłam

Expanded text:
quam illa. Quanto enim spiritus corpore melior est, tanto spiritualis quam quam illa. Quanto enim spiritus corpore melior est, tanto spiritualis quam corporalis exercitatio fructuosior. Tu ergo cum de horum observatione elatus, aliis eadem non observantibus derogas, nonne te magis transgressorem Regulae indicas, cujus licet minima quaedam tenens, meliora devitas, de quibus Paulus: Aemulamini, ait, charismata meliora? Detrahendo quippe fratribus, in quo temetipsum extollis, perdis humilitatem; in quo alios deprimis, charitatem: quae sunt procul dubio charismata meliora. Tu tuum corpus multis et nimiis laboribus atteris, ac regularibus asperitatibus mortificas membra tua quae sunt super terram. Bene facis. Sed quid si ille quem similiter non laborantem dijudicas, modicum quidem habeat de hac, quae ad modicum est utilis, corporali videlicet exercitatione; amplius autem quam tu de illa, quae ad omnia valet, id est pietate? Quis, quaeso, vestrum Regulam
Abbreviated transcription (Latin):
eo sacͤmenta sui sanguinis condidit: cum eꝯtrario aqm ad nuẜ¬
tias bibi ñ passus sit. & ad aquas ꝯtradictionis popłi murmilse¬
ñ bilit᷑ castigiuerit. dauido qͦ aquã quia desiderauerat potare
timuerit: iurssilli gedeonis. q̃ p̃ auiditate toto corpe ꝓstrato de
Qumine bibert̃. digni ad pliũ ire ñ fuerint. Iam ui de labore ma¬
uũ qͥd głamini. cũ & marcha laborans increpata s maria qͥes¬
ens iaudata sit. ꝙ paulus aꝑte dicat. labor corpis ad modicum
uialet. pietas autẽ ad omĩa: Optimꝰ labor de qͥ ꝓph̃a dicebat.
laporali ingemitu meo. Et de quo alibi. Memor fui dĩ. & delecta¬
cͥ sũ s exercitatꝰ sũ. Ac ne corꝑale intelligas exerciciũ: s defecit
psuades. ut q̃ hec que ex regła habemus corpalia cdãpnes
qequaquã. S illa oportet agere: gista nõ amittere. Alio qn
cũ aut ista omitti necesse ẽ aut illa: ista potiꝰ omittenda sẽ

Expanded text:
eo Sacramenta sui sanguinis condidit : cum econtrario aquam ad nupeo Sacramenta sui sanguinis condidit : cum econtrario aquam ad nuptias bibi non passus sit , et ad aquas contradictionis 533 populi murmur terribiliter castigaverit ; David quoque aquam, quam desideraverat, potare timuerit ; virique illi Gedeonis, qui prae aviditate toto corpore prostrato de flumine biberunt, digni ad praelium ire non fuerint , Jam vero de labore manuum quid gloriamini, cum et Martha laborans increpata, et Maria quiescens laudata sit ; et Paulus aperte dicat: Labor corporis ad modicum valet, pietas autem ad omnia? Optimus labor, de quo propheta dicebat: Laboravi in gemitu meo : et de quo alibi, Memor fui Dei, et delectatus sum, et exercitatus sum. Ac ne corporale intelligas exercitium, Et defecit,persuades, ut etiam haec, quae ex Regula habemus, corporalia damnes? Nequaquam: sed illa oportet agere, et ista non omittere. Alioquin cum aut ista omitti necesse est, aut illa; ista potius omittenda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nuda deseritur. Cum tanto studio tunica & cuculla corꝑi ꝓcuren¬
Tunicati & elati abhorremꝰ pellicias. tamꝗͣ melior non sit pellib
inuoluta humilitas. ꝙͣ tunicata suꝑbia. p̃sertin cũ & ds tunicaᷤ
pellicias pͥmis hominib fecerit. & ioħ̃es in heremo zona pellicia
lumbos accinxerit: & ipse tunicarũ institutor in solitudine. non
tunicis s pellib sese inducrit. Repleti de iide uentrẽ faba. m̃tẽ
suꝑbia. cibos dãpnamus saginatos. quasi ñ melius sit exiguo
sagimine ad usum uesci quã uentoso legumine usq ad ructũ
ex saturari: p̃cipue cũ & esau ñ de carne s de lente sit rep̾hensuᷤ
& de ligno adam non de carne dãpnatꝰ. & ionathas exgustu mel¬
lis ñ carnis. morti adiudicatꝰ econtͣ uͦ helyas innoxiȩ carnẽ co¬
mederit. abraham angłos gͣtissime carnib pauerit: & de ipsis
iuni potator appellatꝰ sit: apłis quoq bebendũ dedit insuꝑ s ex

Expanded text:
nuda deseritur. Cum tanto studio et tunica, et cuculla corpori procurennuda deseritur. Cum tanto studio et tunica, et cuculla corpori procurenTunicati et elati abhorremus pellicias! tanquam non melior sit pellibus involuta humilitas, quam tunicata superbia: praesertim cum et Deus tunicas pelliceas primis hominibus fecerit ; et Joannes in eremo zona pellicea lumbos accinxerit ; et ipse tunicarum institutor in solitudine, non tunicis, sed pellibus sese induerit. Repleti deinde ventrem faba, mentem superbia, cibis damnamus saginatos! quasi non melius sit exiguo sagimine ad usum vesci, quam ventoso legumine usque ad ructum exsaturari: praecipue cum et Esau non de carne, sed de lente sit reprehensus ; et de ligno Adam, non de carne damnatus ; et Jonathas ex gustu mellis, non carnis, morti adjudicatus : econtra vero Elias innoxie carnem comederit ; Abraham gratissime carnibus Angelos paverit , et de ipsis vini potator appellatus sit ; Apostolis quoque bibendum dedit; insuper et ex
Abbreviated transcription (Latin):
faciem suã ase aliena potiꝰ mala qͣmͣ sua solet curiosus ꝑseri¬
mittunt. opꝰ manuũ qͦd iubet ñ faciunt. multa deniq ꝓlibi¬
tu suo uł mutant uł augent. ł minuunt: Recte. Non po̾¬
sunt hȩc negari. S attendite in regłam dĩ. cui utiq non
dissonat institutio scĩ benedicti. Regnũ inquit dĩ int᷑ uos
c̃ hoc ẽ ñ ext̾ius in uestim̃tis. aut alim̃tis corꝑis: s in uirtu¬
tib int̾i̾oris hominis. Unde apłs. Regnũ dĩ non ẽ esca & potꝰ. s iuisti¬
tia & par. & gaudiũ in spũ scõ. Et rursus. Regnũ dĩ non ẽ in sermo¬
ne. s inuirtute. De corꝑalib itaq obseruantus fr̃ib calũpniã stu¬
itis. & que maiora st̃ regłe. spũalia scilicet instituta relinquitis. ca¬
melumq glucientes. culicem liquatis: Magna abusio. Maxima
cura ẽ. ut corpꝰ regłarit̾ induat᷑: & contͣ regłam sius uestib anima

Expanded text:
faciem suam a se, aliena potius mala, quam sua solet curiosius perscrufaciem suam a se, aliena potius mala, quam sua solet curiosius perscrumittunt; opus manuum, quod jubet , non faciunt: multa denique pro libitu suo vel mutant, vel augent, vel minuunt? Recte. Non possunt haec negari. Sed attendite in regulam Dei, cui utique non dissonat institutio sancti Benedicti. Regnum Dei, inquit, intra vos est , hoc est, non exterius in vestimentis aut alimentis corporis, sed in virtutibus interioris hominis. Unde Apostolus, Regnum Dei non est esca et potus, sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto : et rursus, Regnum Dei non est in sermone, sed in virtute . De corporalibus itaque observantiis fratribus calumniam struitis; et quae majora sunt regulae, spiritualia scilicet instituta, relinquitis, camelumque glutientes, culicem liquatis? Magna abusio! Maxima cura est, ut corpus regulariter induatur, et contra regulam suis vestibus anima
Abbreviated transcription (Latin):
cis hypocͥta inquit eice pͥmũ t̾bem de oculo tuo: & sic uidebis
acere festucã de oculo frĩs tui. Queritis quã tͣbem: An non gͣnͣ¬
dis ꝙgrossa tbes ẽ suꝑbia. qua te putans eẽ aliquid cũ nich sis.
in sanissime tͥ tamꝙͣ. sanꝰ exultas. & aliis uanissime tbem por¬
tans de festucis insultas: Grãs inquit ago tͥ ds̃. quia ñ sum
sir̃ cetĩ hominũ: in iusti. raptores. ad ultĩ. Seqiuere gͦ ꝙ dic qetete¬
tis. sleq enĩ minima ẽ hec festuca int̾ cetãs. Quare cum tã di¬
ligent᷑ alias enumera̾s. istam taces: Siꝑ nulla uł minima ha¬
ua: audi apłm. sleq maledici ait regnũ dĩ possidebt̃. Audi
ꝙ dm̃ in psalmo cõminantẽ. Arguam te inquit: sstatuã ꝯ faciẽ
tuã. Qd quia detractori loquat᷑ certum ẽ ex p̃cedentib. Et qui¬
dẽ uiste ad se retorquendus. s se ꝯpellendus ẽ intueri: aui au̾tẽs

Expanded text:
tis. Hypocrita, inquit, ejice primum trabem de oculo tuo, et sic videbis tis. Hypocrita, inquit, ejice primum trabem de oculo tuo, et sic videbis ejicere festucam de oculo fratris tui . Quaeris quam trabem? annon grandis et grossa trabes est superbia, qua te putans esse aliquid, cum nihil sis, insanissime tibi tanquam sanus exsultas, et aliis vanissime, trabem portans, de festucis insultas? Gratias, inquis, ego tibi, Deus, quia non sum sicut caeteri hominum, injusti, raptores, adulteri : sequere ergo, et dic, Detractores. Neque enim minima est haec festuca inter caeteras. Quare cum tam diligenter alias enumeres, istam taces? Si pro nulla vel minima habes, audi Apostolum: Neque maledici, ait, regnum Dei possidebunt . Audi et Deum in Psalmo comminantem: Arguam te, inquit, et statuam contra faciem tuam . Quod quia detractori loquatur, certum est ex praecedentibus. Et quidem juste ad se retorquendus, et se compellendus est intueri, qui avertens
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã solam uolentes constituere. iusticie dĩ non sunt subiech
Quos ꝓfecto siqui tam̃ huiꝰ modi sunt: nec nr̃i nec ciuipiã eẽ
ordinis uerius dixerim. Quippe qui & si ordinate uiuentes supbe
tũ loquentes. ciues se faciunt babilonis .i. ꝯfusionis. immo fili¬
os tenebrarũ ipsiꝰq gehennȩ: uͥ nullꝰ ordo. & sẽpit̾nꝰ horror in ha¬
dicitis ut dicit᷑. solos uos hominũ eẽ iustos. aut om̃ib sancti¬
ores. solos uos monachoꝵ regłarit̾ uiuere: cetos uͦ regłe potiꝰ
existere tnͣsgressores. Primo. qͥd ad uos de alieius serius. Suo
dño stant. aut cadunt. Qs uos ꝯstituit uidices suꝑ eos: De¬
nde suita ut dr̃ de ordine ur̃o p̃sumitis. qualis ordo ẽ ut aute qꝙͣ
desus quisq t̾bem eitiat. infrm̃ oculis tam curiose festueas ꝑ qui¬
aoncordat ȩũgłio uł apło: Alioquin regł̃a iam non ẽ regła: quia
ñ tecta. Audite & discite ordinẽ: qͥ ꝯͣ ordinẽ aliis ordinib deroga¬

Expanded text:
justitiam solam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti: quos profecto si qui tamen hujuscemodi sunt nec nostri, nec cujuspiam esse Ordinis verius dixerim; quippe qui etsi ordinate viventes, superbe tamen loquentes, cives se faciunt Babylonis, id est confusionis; imo filios tenebrarum, ipsiusque gehennae, ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhadicitis ut dicitur solos vos hominum esse justos, aut omnibus sanctiores; solos vos monachorum regulariter vivere, caeteros vero Regulae potius existere transgressores. 11. Primo quid ad vos de alienis servis? Suo domino stant, aut cadunt. Quis vos constituit judices super eos? Deinde si ita, ut dicitur, de Ordine vestro praesumitis; qualis ordo est, ut antequam de suo quisque trabem ejiciat, in fratrum oculis tam curiose festucas perquiconcordat Evangelio vel Apostolo? alioquin Regula jam non est regula, quia non recta. Audite, et discite ordinem, qui contra ordinem aliis Ordinibus deroga
Abbreviated transcription (Latin):
me nouit sicut uos. Quȩ in ur̃is laudabilia sunt. laudo
ꝙ p̃dico: siqua rep̃hendenda sunt. ut emendent᷑ uobis &
alus amicis meis suadere soleo. Hoc ñ ẽ detractio. s att̃¬
cto: qͦd ut nob̾ a uobis semꝑ fiat. omnino p̃cor & supplico
UA Let e.

Expanded text:
me novit sicut vos. Quae in vestris laudabilia sunt, laudo et praedico: si quae reprehendenda sunt, ut emendentur, vobis et aliis amicis meis suadere soleo. Hoc non est detractio, sed attractio. Quod ut nobis a vobis semper fiat, omnino precor et supplico. Valete.
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ in suis actib ostendunt suꝑbiȩ: ceci facti st̃ ducẽ ceco
uod enim ut cet̾ã taceam. specim̃ humilitatis ẽ. cum tanta
pompa & equitatu incedẽ. tantis hominũ cͥnitoꝵ stipari obse¬
tiu sin uidi abbatẽ seraginta equos s eo amꝰ pliꝰ in sus duice comi¬
tiori Dcas si uideas tͣnseuntes. ñ patres ẽẽ monasterioꝵ. s dños¬

Expanded text:
exemplum in suis actibus ostendunt superbiae, caeci facti sunt duces caecorum. exemplum in suis actibus ostendunt superbiae, caeci facti sunt duces caecorum. Quod enim ut caetera taceam specimen humilitatis est, cum tanta pompa et equitatu incedere, tantis hominum crinitorum stipari obsetior, si non vidi abbatem sexaginta equos, et eo amplius in suo ducere comitatu. Dicas, si videas eos transeuntes, non patres esse monasteriorum,
Abbreviated transcription (Latin):
rans facis hoc. an ex industria. Ex cordis thesauro sine du¬
bio ꝓcedit: qͥcquid foris apparet uicioꝵ. Uanũ cor uanitatis
notam ingerit corpori: ext̾ĩor suꝑfluitas. intĩoris uanitatis inditi¬
ũ ẽ. Mollia indumenta: animi mollitiem indicant. Nontan¬
to curaret᷑ corꝑis cultꝰ. nisi pͥꝰ neglecta fuiss mens inculta su¬
ror autẽ cum regła dicat ad magistrũ Suirtutibꝰ¬
respicẽ quicqͥd a discipulis delinquit᷑ & dñs ꝑ ꝓpħam
dum ẽẽ minet᷑. qͦmͦ abbates nr̃i talia fieri patiant᷑. nͥ forte si
audeã dicere. nemo fident̾ rep̃hendit. in quo se eẽ irrep̃hensi¬
bilẽ ñ confidit: Siquidẽ humanitatis ẽ omniũ in qͦ sͥ quisq
in dulget. aliis non uehem̃t̾ irasci. Dicã. dicam: p̃sumptuosus
dicar. s uerum dicã. Quomͣ lux mundi obtenebrata ẽ: Qmͦ
sal tr̃ȩ infatuatũ ẽ: Quoꝵ nobis uita. uia uite debuit eẽ dũ

Expanded text:
rans facis haec, an ex industria? Ex cordis thesauro sine durans facis haec, an ex industria? Ex cordis thesauro sine dubio procedit, quidquid 538 foris apparet vitiorum. Vanum cor vanitatis notam ingerit corpori; et exterior superfluitas interior is vanitatis indicium est. Mollia indumenta animi mollitiem indicant. Non tanto curaretur corporis cultus, nisi prius neglecta fuisset mens inculta ror autem, cum Regula dicat, ad magistrum respicere quidquid a discipulis delinquitur ; et Dominus pdum esse minetur , quomodo abbates nostri patiantur fieri talia; nisi forte si audeam dicere nemo fidenter reprehendit, in quo se esse irreprehensibilem non confidit. Siquidem humanitatis est omnium, in quo sibi quisque indulget, aliis non vehementer irasci. Dicam, dicam; praesumtuosus dicar, sed verum dicam. Quomodo lux mundi obtenebrata est? quomodo sal terrae infatuatum est? Quorum nobis vita, via vitae debuit esse, dum
Abbreviated transcription (Latin):
stiri dignem᷑. Miles & monachꝰ: ex eodẽ panno partiunt᷑. s
cucullã & clamidẽ. Quiuis de scło qnͣtũlibet honoratꝰ q̃ si
rex. q̃ si imꝑator ille fuerit. ñ tñ nr̃a horrebit indum̃ta.
si suo s̃ modo p̃parata fuerint & aptata. Cet̾um in habitu¬
in quis ñ ẽ religio: s in corde. Bene. At tu añ cucullam emptirꝰ
lustras urbes. fora circius. ꝑcurris nundinas. domos scrutars.
negotiatoꝵ cunctam eu̾tis singłoꝵ suppellectilẽ. ingentes er¬
plicas cumulos pannoꝵ. attractas digitis. ad moues oculis
solis opponis radio. quicqͥd grossum quicqͥd pallidũ occurrent
respuis. si qͥd autẽ sui puritate ac nitore placuerit. illud mox
qͣntolibet p̃cio satagis tͥ retinere. rogo te ex corde facis hoc. an
smplicit̾. Cũ deniq contͣ regłam. ñ qͦd uiliꝰ occurrerit s stu¬
diosissime queris quod quia rariꝰ inuenit᷑. p̃ciosiꝰ emit᷑ igno¬

Expanded text:
stiri dignemur. Miles et monachus ex eodem panno partiuntur sibi stiri dignemur. Miles et monachus ex eodem panno partiuntur sibi cucullam et chlamydem. Quivis de saeculo, quantumlibet honoratus, etiamsi rex, etiamsi imperator ille fuerit, non tamen nostra horrebit indumenta, si suo sibi modo praeparata fuerint et aptata. 26. Caeterum in habituinquis, non est religio, sed in corde. Bene. At tu quando cucullam empturus lustras urbes, fora circuis, percurris nundinas, domos scrutaris negotiatorum, cunctam evertis singulorum supellectilem, ingentes explicas cumulos pannorum, attrectas digitis, admoves oculis, solis apponis radio; quidquid grossum, quidquid pallidum occurrerit, respuis; si quid autem sui puritate ac nitore placuerit, illud mox quantolibet pretio satagis tibi retinere: rogo te, ex corde facis haec, an simpliciter? Cum denique contra Regulam, non quod vilius occurrerit, sed studiosissime quaeris, quod quia rarius invenitur, pretiosius emitur; igno
Abbreviated transcription (Latin):
Qnͣtomag̾̃ nichil suꝑbũ: Quod opꝰ inquit erat. hoc ẽ qͣntũ
ad indum̃ta. qͦd & nuditatẽ tegeret: &frigꝰ repelleret. Putas¬
ne ibi euiqͣm galabriinũ aut isenbrunũ querebat᷑ ad indu
dum: Putasne inqͣm cinpiã ibi lectulũ oꝑtoriũ catinũ. aut
i opꝰ erat: Non illic arbitror ualde curatũ fuisse de p̃cio.
de colore. de cultu uestim̃toꝵ: uͥ tam indefessum in erat studi¬
um. in ꝯcordia moꝵ. animoꝵ coherentia ꝓfectuq iurtutũ.
illud unanimitatis ex̾citium: fusi sumꝰ ext̾ĩꝰ & de regno
dĩ qͦd intͣ nos ẽ. relictis ueris ac ꝑhennib bonis foris queri¬
mus uanam ꝯsolationẽ. & de uanitatib & in saniis falsis.
ac iam religionis antiquȩ ñ solum uirtutẽ amisimꝰ s nec sp̃em
retinemus. Ecce enim ipse habitꝰ nr̃ qͦd & dolens dico qui humi¬
litatis ẽẽ solebat insigne: amonachis nr̃i temporis insignũ
gestat᷑ suꝑbiȩ. uix iam in nr̃is ꝓuintiis inuenimꝰ quo ue¬

Expanded text:
 nihil superbum? Quod, inquit, opus erat; hoc est quantum ad indumenta, quod et nuditatem tegeret, et frigus repelleret. Putasne ibi cuiquam galabrunum aut isembrunum quaerebatur ad induedum? Putasne, inquam, cujuspiam ibi lectulum opertorium cattinum, aut prout cuique opus erat? Non illic arbitror valde curatum fuisse de pretio, de colore, de cultu vestimentorum, ubi tam indefessum inerat studium in concordia morum, animorum cohaerentia, profectuque virtutum. a . 25. Ubi nunc illud unanimitatis exercitium? Fusi sumus exterius, et de regno Dei quod intra nos est, relictis veris ac perennibus bonis, foris quaerimus vanam consolationem de vanitatibus et insaniis falsis: ac jam religionis antiquae non solum virtutem amisimus, sed nec speciem retinemus. Ecce enim ipse habitus noster quod et dolens dico, qui humilitatis esse solebat insigne, a monachis temporis nostri in signum gestatur superbiae. Vix jam in nostris provinciis invenimus, quo ve
Abbreviated transcription (Latin):
curiosas ddepĩctiones. quȩ dũ in se orantiũ retorquent aspeclũ
impediunt & affectũ. sm̃ quodãmͦ rep̃sentant antiquũ ritũ
udeoꝵ s esto. fiant hȩc ad honorẽ dĩ Illud autẽ int̾rogo ino¬
nachꝰ monachoᷤ: qͦd in gentilib gentilis arguebat. Dicite ait
ille pontifices in scõ quid facit aurũ : Ego autẽ dico. Nicite
pauꝑes. Non enĩ attendo u̾sum: s sensum. Dicite inqmͣ pau

Expanded text:
curiosas depictiones: quae dum orantium in se retorquent aspectum, curiosas depictiones: quae dum orantium in se retorquent aspectum, impediunt et affectum, et mihi quodammodo repraesentant antiquum ritum Judaeorum. Sed esto, fiant haec ad honorem Dei. Illud autem interrogo monachus monachos, quod in gentilibus gentilis arguebat: Dicite ait ille, pontifices, in sancto quid facit aurum? Ego autem dico: Dicite, 539 pauperes: non enim attendo versum, sed sensum
Abbreviated transcription (Latin):
gestari iubent᷑ mapule. ciphi. bacii. candelabra. s mantice
sussarinate. ñ stram̃tis s ornam̃tis lectuloꝵ. Uix deniq. nͦu.
lugis a sua quispiã domo recedit nͥ cũ tota suppellectili sua
tinqm sit uł iturus ad exercitũ. uł tnsiturꝰ ꝑ desertũ: uͥ ñ ua¬
leant inuenire necessaria. Annon poss eodem uasculo & aqua
manib uergi q uinũ bibi: An ñ poss ardens lucere lucerna.
intuo nͥ qͦd portas candelabro. & hoc aureo ł argenteo: Annon
poss dormirs. ñ suꝑ uariũ stratũ. aut sub ꝑegͥno cooꝑtorio: An¬
ñ unus aliqͥs minist̃ poss s ium̃tũ ligare &ad m̃sã seruire.
slestulum p̃parare: Nunc gͦ tante multitudini gartionũ ac
ium̃toꝵ cur uł ad solatiũ mali nobiscũ necesfaria ñ ferimꝰ qͦ¬
s ideo uisa minora: quia usitatiora.
mitto oratorioꝵ in mensas altitudines. ĩ modãtas longi¬
tudines. suꝑuacuas latitudines. sũptuosas depolitiones

Expanded text:
 bacini, candelabra, et manticae suffarcinatae, non stramentis, sed ornamentis lectulorum. Vix denique quatuor leucis a sua quispiam domo recedit, nisi cum tota supellectili sua, tanquam sit vel iturus ad exercitum, vel transiturus per desertum, ubi non valeant inveniri necessaria. Annon posset eodem vasculo et aqua manibus vergi, et vinum bibi? Annon posset ardens lucere lucerna, nisi in tuo quod portas candelabro, et hoc aureo, vel argenteo? Annon posset dormiri, nisi super varium stratum, aut sub peregrino coopertorio? Annon unus aliquis minister posset et jumentum ligare, et ad mensam servire, et lectulum praeparare? Nunc ergo tantae multitudini garsionum ac jumentorum, cur, vel ad solatium mali, nobiscum non ferimsed ideo visa minora, quia usitatiora. Omitto oratoriorum immensas altitudines, immoderatas longitudines, supervacuas latitudines, sumptuosas depolitiones,
Abbreviated transcription (Latin):
eplurib qͦd fortus sit eligat᷑.Quale ẽ autẽ illud qͦd ñ nulla
ponstna e more obseruare dicunt᷑ in magnis ueelicet festil auino
aheore uisco n ut uł ampliꝰ bibat᷑ uel delectabiliuis. Sr iuno cuni
uene suerint ingiurgit. toto in capite palpitantes. sic surgent alatsa
and alius libet nisi dormue: Siautẽ ad uigilias in digestũ sugere
cains aai cantũ s planctũ potius extorquebis. Cũ uͥ ad lestũ deue¬
hers: requisitꝰ incõmodũ plango non crapule peccatũ. ẜ qͦd mans¬
Auit enĩ in columes ac ualidos uiuenes ꝯuentũ solere deserere. in
aomo se infirmoꝵ. qui infirmi ñ sunt collocare. carniũ esu qui¬

Expanded text:
e pluribus, quod fortius sit, eligatur. Quale est autem illud, quod nonnulla e pluribus, quod fortius sit, eligatur. Quale est autem illud, quod nonnulla monasteria ex more observare dicuntur, in magnis videlicet festis vina valere video, nisi ut vel amplius bibatur, vel delectabilius. Sed cum venae fuerint vino ingurgitatae, toto in capite palpitantes, sic surgenti a mensa quid aliud libet, nisi dormire? Si autem ad vigilias surgere indigestum cogis, non cantum, sed planctum potius extorquebis. 22. Cum vero ad lectum devenero, requisitus incommodum plango, non crapulae peccatum, sed quod manAiunt enim incolumes ac validos juvenes conventum solere deserere, in domo se infirmorum, qui non sunt infirmi, collocare; carnium esu
Abbreviated transcription (Latin):
machꝰ crebris ructib repletũ se indicet. nec dũ tamen curiosi¬
tas saciat᷑. S dũ oculi colorib palatũ saporib illiciunt᷑: infelir
stomacꝰ cui nec colores lucent. nec sapores demulcent. dũ om̃iu
susciꝑe cogitur. obp̃ssus mag̃ obruit᷑ quam reficitur.
am uͦ de aque potu quid dicam. qñ ne ullo quidẽ pacto uinũ
aquatũ admittit᷑ Om̃is nimirũ ex quo monachi sumꝰ infirmoᷤ
stomachos habemꝰ. & tam necessariũ apłi de utendo uino ꝯsili¬
um. m̃ito neglegimꝰ: modico tñ qͦd ille ꝑmisit. nescio cur p̃ter¬
misso. Et utinã uł solo cum &̃ purũ ẽ ꝯtenti eẽmꝰ. Pudet dic̃e
s mag̃ pudeat actitari: & si pudet audiri ñ pudeat emendari
Uideas uno inpͣndio t̾ uł quat̾ semiplenũ calicem reportitari:
quatinus diu̾sis unis magis odoratis qͣm potatis. nec tam hau¬
stis qͣm aitactis. sagaci ꝓbatione & celeri ꝯgnitione unũ tandẽ

Expanded text:
machus crebris ructibus repletum se indicet, necdum tamen curiosimachus crebris ructibus repletum se indicet, necdum tamen curiositas satiatur. Sed dum oculi coloribus, palatum saporibus illiciuntur, infelix stomachus, cui nec colores lucent, nec sapores demulcent, dum omnia suscipere cogitur, oppressus magis obruitur quam reficitur. 21. Jam vero de aquae potu quid dicam, quando ne 536 ullo quidem pacto vinum aquatum admittitur? Omnes nimirum, ex quo monachi sumus, infirmos stomachos habemus, et tam necessarium Apostoli de utendo vino consilium merito non negligimus, modico tamen, quod ille praemisit , nescio cur praetermisso. Et utinam vel solo, cum etiam purum est, contenti essemus! Pudet dicere, sed magis pudeat actitari; et, si pudet audiri, non pudeat emendari. Videas uno in prandio ter, vel quater, semiplenum calicem reportari: quatenus diversis vinis magis odoratis, quam potatis, nec tam haustis quam attactis, sagaci probatione et celeri cognitione unum tandem
Abbreviated transcription (Latin):
tietas minuat appetitũ. Palatũ quippe dũ nouellis sedueit ꝯ
dimentis. paulatim dissuescere ꝯgnita. ꝙ ad succos extͣneos. ueluti adhuc
s uarietas tollit fastidiũ. Quia enim puras ut eas natura creauit
epulas fastidimꝰ dũ alia aliis multifarie ꝑmiscent᷑. & spretis na¬
turalib quos ds̃ indidit reb. quibdã adult̾nis gula ꝓuocat᷑ si¬
porib. tnsitur nimirũ meta necessitatis. s nec dum delectatio suꝑ¬
at᷑. Quis enĩ dicere sufficit quot modis ut cęt̾a taceam. sola oua uͥ¬
sant᷑. & uexant᷑. qnͣto studio eũtunt᷑. subũtunt᷑. liquant᷑ durant᷑ di¬
minuunt᷑. & nunc quidẽ frira. nunc assa. nc̃ farsa. nunc mixtim
nc̃ singillatim apponunt᷑: Utquit autẽ hȩc omĩa. nisi ut soli
fastidio ꝯsulat᷑: Ipsa deinde qualitas rerũ talis deforis appa¬
rere curat᷑. ut non minꝰ aspec tꝰ qmͣ gustꝰ delectet᷑: & cũ iam sto¬

Expanded text:
tietas minuat appetitum. Palatum quippe, dum novellis seducitur tietas minuat appetitum. Palatum quippe, dum novellis seducitur dimentis, paulatim dissuescere cognita, et ad succos extraneos, veluti adhuc l. vescitur. operatur, sed varietas tollit fastidium. Quia enim puras, ut eas natura creavit, epulas fastidimus, dum aliae aliis multifarie permiscentur, et spretis naturalibus, quos Deus indidit rebus, quibusdam adulterinis gula provocatur saporibus; transitur nimirum meta necessitatis, sed necdum delectatio superatur. Quis enim dicere sufficit, quot modis ut caetera taceam sola ova versantur et vexantur, quanto studio evertuntur, subvertuntur, liquantur, durantur, diminuuntur; et nunc quidem frixa, nunc assa, nunc farsa, nunc mistim, nunc singillatim apponuntur? Utquid autem haec omnia, nisi ut soli fastidio consulatur? Ipsa deinde qualitas rerum talis deforis apparere curatur, ut non minus aspectus, quam gustus delectetur: et cum jam sto
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mentib tnͣsigerent. Et hic erat rectꝰ ordo: qñ digniori parti pͥꝰ
nserinebat᷑ hec sũma discretio: cum amplius sumebat que ma¬
io erat. hȩc deniq uera caritas: uͥ animȩ quarũ caritate xp̃e
mortuus ẽ. tanta sollicitudine refocillabant᷑. Nobis autẽ ꝯueni
at̃ nemo qui requirat. nemo qui tͥbuat. Nich̃ de sc̃pturis. nich
de salute agit᷑ animarũ: s nuge. &risus. & ũba ꝓferunt᷑ in uen¬
cũ nt̾ pͣndendũ qͣnͣtum fauces dapib tantũ aures pascunt᷑
rumorib: quib totꝰ intentꝰ. modum nescias in edendo. Int̾im
autẽ fercula fe̾culis apponunt᷑: & ꝓ solis carnibꝰ quib abstinet᷑
gndia pisciũ corpora duplicant᷑. Cũq pͥorib fueris saciat᷑: si sed̾os
tione ꝙ arte coquoꝵ cuncta apparant᷑ quatinus quattuor aut
quinq ferculis deuoratis. pͥma ñ impediant nouissima: nec sa¬

Expanded text:
non mentibus transigerent. Et hic erat rectus ordo, quando digniori parti prius non mentibus transigerent. Et hic erat rectus ordo, quando digniori parti prius inserviebatur: haec summa discretio, cum amplius sumebat quae major erat: haec denique vera charitas, ubi animae, quarum charitate Christus mortuus est, tanta sollstem nemo est qui requirat, nemo qui tribuat. Nihil de Scripturis, nihi! de salute agitur animarum; sed nugae, et risus, et verba proferuntur in ventum. Inter prandendum quantum fauces dapibus, tantum aures pascuntur rumoribus: quibus totus intentus, modum nescias in edendo. 20. Interim autem fercula ferculis apponuntur: et pro solis carnibus, a quibus abstinetur, grandia piscium corpora duplicantur. Cumque prioribus fueris satiatus, si secundos tione et arte coquorum cuncta apparantur, quatenus quatuor aut quinque ferculis devoratis, prima non impediant novissima, nec sa
Abbreviated transcription (Latin):
ti ex caritate: aliqnti ex necessitate. Quidam nãq simplicit᷑ ĩta
tinent. qm̃ sic eis p̾cipit᷑: parati alit̾ agere si alit̾ p̾ciꝑet᷑. Quidam au¬
tẽ ne discordit̾ ab eis uiuant. cum quib habitant: sec tantes in his
ñsuam libidinẽ. s alioꝵ pacem. Alii uͦ quia resistere non ualent
nultitudimi ꝯͣdicentiũ: aui hȩc utiq tanqͣm ꝓ ordine lib̾a uoce de¬
fendunt. & quotiens isti aliqua ꝓut ratio dictat restringere uł mu¬
tire incipiunt. illi mox tota eis auctoritate resistunt. Quis in pͥnci
po cũ ordo cepit monasticꝰ ad tantam crederet monachos in eitiã
deuenire: Oqͣnͣtum distamus ab his qui in dieb antonii extitere
monachi. Siquidem illi cum se inuicẽ ꝑ tempꝰ ex caritate reuise¬
rent. tanta ab inuicẽ auiditate panẽ anmaꝵ ꝑcipiebant: ut cor¬
psns cibũ penitꝰ obliti. diemq plerũq totũ ieuiniis uentrib. s

Expanded text:
nti ex charitate, aliquanti ex necessitate. Quidam namque simpliciter ista nti ex charitate, aliquanti ex necessitate. Quidam namque simpliciter ista tenent, quoniam sic eis praecipitur; parati aliter agere, si aliter praeciperetur. Quidam autem ne discorditer vivant ab eis cum quibus habitant; sectantes in his, non suam libidinem, sed aliorum pacem. Alii vero, quia resistere non valent multitudini contradicentium, qui haec utique tanquam pro Ordine libera voce defendunt; et quoties isti aliqua, prout ratio dictat, restringere vel mutare incipiunt illi, mox tota eis auctoritate resistunt. CAPUT Ipio, cum Ordo coepit monasticus, ad tantam crederet monachos inertiam devenire? O quantum distamus ab his qui in diebus Antonii exstitere monachi! Siquidem illi cum se invicem per tempus ex charitate reviserent, tanta ab invicem aviditate panem animarum percipiebant, ut corporis cibum penitus obliti, diem plerumque totum jejunis ventribus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ñ possidebit. adimplendis in uigilare desideriis. & de animȩ cu¬
ra. sapientis salubrimũ ñ curare ꝯsiliũ: admonentis atq dicentiᷤ
Miserere anime tuȩ placens dõ Bona miscłia misereri animȩ
tuȩ. nec pot̾ ñ mereri miscdiam: qua fit ut placeas dõ. Alias aut̃
ñ ẽ miscdia sic̃ iam dixi. s crudelitas non ẽ caritas. s iniquital.
ñ ẽ discretio. s ꝯfusio. sterilẽ que ñ parit pascere: .i. mnutilis carnis
ꝯcupiscentiis inseruire: & uiduȩ nil boni facẽ. anime udelicet exco¬
lendis uirtutib nullã oꝑam dare. Que utiq licet int̾m sponso sit
capaces: s si piũ habeant studiosũq cultorẽ. Sub hac tũ abusione
iã fere uͥq sic ꝓ ordine tenet᷑. fere iam ita ab om̃ib sine querela
atq irrep̾hensibilit̾ obseruat᷑: qmͣqm dissimilit̾. Nonnulli qͥpe
his om̃ib tanqͣm ñ utentes utunt᷑ & ideo aut cum nulla offensa
aut cũ minima. Aliqͣnti quippe hec agunt exsimplicitate. aliqͥl¬

Expanded text:
I Cor. XV, 50  adimplendis invigilare desideriis, et de animae cura Sapientis saluberrimum non curare consilium, admonentis atque dicentis: Miserere animae tuae placens Deo . Bona misericordia, misereri animae tuae; nec potest non mereri misericordiam, qua fit ut placeas Deo. Alias autem non est misericordia, sicut jam dixi, sed crudelitas; non est charitas, sed iniquitas; non discretio, sed confusio, sterilem quae non parit pascere, id est, inutilis carnis concupiscentiis inservire; et viduae nil boni facere, animae videlicet excolendis virtutibus nullam operam dare. Quae utique, licet Sponso interim sit capaces, sed si pium habeant studiosumque cultorem. 18. Sub hac tamen abusione jam fere ubique sic pro ordine tenentur, fere jam ita ab omnibus sine querela 535 atque irreprehensibiliter observantur; quanquam dissimiliter. Nonnulli quippe his omnibus tanquam non utentes utuntur; et ideo aut cum nulla offensa, aut cum minima. Aliquanti quippe haec agunt ex simplicitate, aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ostentari. heu miserũ ine qualemcumq monachũ. cur
ad huc uiuo uidere ad id deuenisse ordinẽ nr̃m. ordinẽ
scilicet qui pͥmꝰ fuit in eccła. ĩmo a quo cepit eccła. quo
siue. ꝓpt̾ caritatis ardorẽ. cuiꝰ apłi institutores. cuiꝰ hi quoꝰ
iuulus tam sepe scõs appellat. inchoatores extitert̃: Et quidẽ in

Expanded text:
ostentari. Heu me miserum qualemcunque monachum! cur adhuc vivo videre ad id devenisse Ordinem nostrum, Ordinem scilicet qui primus fuit in Ecclesia, imo a quo coepit Ecclesia; quo sive propter charitatis ardorem; cujus Apostoli institutores, cujus hi, quos Paulus tam saepe sanctos app
Abbreviated transcription (Latin):
dat a calore eiꝰ: ita tc̃ non erit qui se occultet a splendore ipsiꝰ
Et de oꝑib quidẽ sepe inc̾ta. & ob hoc ꝑiculosa sententia fert᷑
cum multociens minꝰ iusticiȩ habeant qui magis oꝑant᷑¬

Expanded text:
dat a calore ejus , ita tunc non erit qui se occultet a splendore ipsius. dat a calore ejus , ita tunc non erit qui se occultet a splendore ipsius. Et de operibus quidem saepe incerta, et ob hoc periculosa sententia fertur, cum multoties minus justitiae habeant, qui magis operant
Abbreviated transcription (Latin):
specierũ similem pulc̾tudinẽ & multarũ mentiũ unã deuotio¬
nt̃ attende. Nlon gͥ una tantum semita incedit᷑. quia nec una
ẽ mansio qͦ tendit᷑. Uiderit autẽ quisq quacũq incedat. ne
ꝓ diũsitate semitarũ ab una usticia recedat. qm̃ ad qualibet man¬
sionũ sua qͥsq semita ꝑuenerit. ab una domo patͥs exsors non
erit. Uerũptam̃ stella abstella differt inclaritate: sic erit ait &
resurrectio mortuoꝵ. Nam ⁊ si fulgebunt iusti sic̾ sol in regno
patͥs eoꝵ: alii tam̃ aliis ampliꝰ ꝓ diu̾sitate meritoꝵ. Que sane
merita. sciendũ non sic in hoc scło ut in illo facile ab homine pos¬
se discerni. quippe cũ hic tantũ oꝑa uideant᷑: illic q̃ corda icħ
impediat intueri. Siquidẽ radiante uͥq sole iusticie tunc ma¬
nifesta erunt abscondita cordiũ. & sic̃ non ẽ nunc qui se abscon¬

Expanded text:
specierum similem pulchritudinem, et multarum mentium unam devotiospecierum similem pulchritudinem, et multarum mentium unam devotionem attende. 9. Non igitur una tantum semita inceditur, quia nec una est mansio quo tenditur. Viderit autem quisque quacumque incedat, ne pro diversitate semitarum ab una justitia recedat: quoniam ad quamlibet mansionem sua quisque semita pervenerit, ab una domo Patris exsors non erit. Verumtamen ut stella ab stella differt in claritate; sic erit, ait, et resurrectio mortuorum . Nam etsi fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum: alii tamen aliis amplius, pro diversitate meritorum. Quae sane merita sciendum non sic in hoc saeculo, ut in illo, facile ab homine posse discerni: quippe cum hic tantum opera videantur, illic etiam corda nihil impediat intueri. Siquidem radiante ubique Sole justitiae, tunc manifesta erunt abscondita cordium ; et sicut non est nunc qui se abscon
Abbreviated transcription (Latin):
di sit pluralis ut ita dixerim unitas. unaq pluralitas. eũ in illa
modo equalitas futura sit. Inde s enĩ scͥptũ ẽ. Indomo ꝑ.in. M in.s.
sunt in una ȩccła. Et quomͦ hic diuisiones gr̃arũ sunt. idẽ autẽ sp̃s:
ita ibi disfinctiones quidẽ głaꝵ s una domꝰ Porto unitas tam h
qmͣ ib una cõsistit. in una caritate. diu̾sitas autẽ hic quidẽ in or¬
dinũ uł oꝑationũ multifaria diuisione: illic uͦ in quadã meritoꝵ
notissima s ordinatissima distinctione. Intelligens deniq eccla
hane suã quodãmͦ discordẽ concordiã. ꝯcordẽ ue discordiã.: dedux̃
ilam in celestib discretã unitatẽ futuram: deuotisime leta de¬
tuos alła cantabit᷑. Audiens enĩ plateas & uicos: coronas &
głas diuĩsas intelligite. In auro quo uno metallo illa ciuitas
omata descbit᷑ & in uno alła qͦd cantandũ ꝑhibet᷑ dissualiũ

Expanded text:
di sit pluralis, ut ita dixerim, unitas, unaque pluralitas: cum in illadi sit pluralis, ut ita dixerim, unitas, unaque pluralitas: cum in illamodo aequalitas futura sit? Inde etenim scriptum est: In domo Patris mei sunt in Ecclesia una: et quomodo hic divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus ; ita ibi distinctiones quidem gloriarum, sed una domus. Porro unitas tam hic quam ibi, consistit in una charitate; diversitas autem hic quidem in ordinum vel operationum multifaria divisione: illic vero in quadam meritorum notissima, sed et ordinatissima distinctione. Intelligens denique Ecclesia hanc suam quodammodo discordem concordiam, concordemve discordiam: Deduxit illam in coelestibus discretam unitatem futuram, devotissime laeta detuos Alleluia cantabitur . Audiens enim plateas et vicos, coronas et glorias diversas intellige. In auro, quo uno metallo illa civitas ornata describitur. et in uno Alleluia, quod cantandum perhibetur, dissimilium
Abbreviated transcription (Latin):
sumat. Quis rogo hinc eũ recte rep̃hendat: Si diceret ille. cur
tu aquã non bibis qm ita laudas. anñ recte responderet. &t̾
eam fidelit̾ tͥbuo. & mͥ salubrit̾ subtͣho: Deniq & requitat᷑¬
ꝙ̃ ame: cur cum om̃s ordines laudẽ. om̃s ñ teneo. Laudo enĩ
om̃s & diligo: uͥcũq pie & iuste uiuit᷑ in ȩccła. Unũ oꝑe tenes:
cetõs caritate. faciet autẽ caritas. fident̾ loquor: ut ne illoꝵ
quidẽ fructu frauder quoꝵ insticuta non sequor. Plus aliquid di¬
ca T̃utͥ caute age. Pot̾ nãq fieri quia tu frustra laboraueris: ut
autẽ dico frustra diligam honũ qͦd oꝑaris. fieri omnino non pot̾.
O qͣnta fidutia caritatis. Aliꝰ oꝑat᷑ non amans: & aliꝰ amat. nichil
opans. Iile quidẽ suũ opus ꝑdit: illiꝰ uͦ caritas nũqͣm excidit. O
ꝗͥd mirũ si in hoc exilio ꝑ egrinante ad huc eccł̃a quedam huiꝰcemo¬

Expanded text:
sumat. Quis, rogo, hinc eum recte reprehendat? Si diceret ille, Cur sumat. Quis, rogo, hinc eum recte reprehendat? Si diceret ille, Cur tu aquam non bibis, quam ita laudas? annon recte responderet: Et tibi eam fideliter tribuo, et mihi salubriter subtraho? 8. Denique requiratam, cur cum omnes Ordines laudem, omnes non teneo! Laudo enim omnes et diligo, ubicunque pie et juste vivitur in Ecclesia. Unum opere teneo, caeteros charitate. Faciet autem charitas fidenter loquor ut ne illorum quidem fructu frauder, quorum instituta non sequor. Plus aliquid dicam. Tu tibi caute age. Potest namque fieri quia frustra tu laboraveris: ut autem ego frustra diligam bonum quod operaris, fieri omnino non potest. O quanta fiducia charitatis! Alius operatur non amans, et alius amat nihil operans. Ille quidem suum opus perdit, illius vero charitas nunquam excidit. Et quid mirum, si in hoc exsilio, peregrinante adhuc Ecclesia, quaedam hujuscemo
Abbreviated transcription (Latin):
uirginẽ castam erhibere xp̃o. Uerũptam̾ illa una dicit in canticis
ordinate inme caritatẽ: ut & siuna in caritate. duusa tñ sit in or¬
dinatione. Quid gͦ: Cisf̃ciensis sũ. Dãpno gͥ cluniacenses: Absit
S diligo. s p̃dico. s magnifico. Cur gͦ inquis ordinẽ illum ñ teneͤ.
si sic laudas: Audi. Ppt̃ hoc qͦd apłs ait. Unꝰquisq in ea uocatio
ne qua uocatꝰ ẽ ꝑmaneat. Qdͦ si queris cur & apͥncipio ñ elegerim
sitalem sciebam: respondeo.. ꝓpt̾̃ id qͦd rursus ait apłs. Om̃ia li
s quia ego carnalis eram uenundatꝰ sub peccato. & talem aĩe
meȩ languorẽ sentiebã. cui fortior eẽt potio necessaria. Et diũsis
morbis. diũsa ꝯueniunt medicam̃ta. & fortiorib fortiora. fac duoᷤ
hoĩes febrib anxiari. quartanis unũ. alt̾um t̾cianis: cõnĩdet aũ
qui quartanis laborat t̾ciano aqm pira & frigida queq sum̃da.
cũ tñ ipse ab his abstineat. uinũq & cet̾a calida ut pote sͥ congruentia

Expanded text:
virginem castam exhibere Christo . Verumtamen illa una dicit in Canticis, Ordinavit in me charitatem : ut etsi una in charitate, divisa tamen sit ordinatione. Quid ergo? Cisterciensis sum: damno igitur Cluniacenses? Absit! sed diligo, sed praedico, sed magnifico. Cur ergo, inquis, Ordinem illum non tenes, si sic laudas? Audi. Propter hoc quod Apostolus ait: Unusquisque in ea vocatione, in qua vocatus est, permaneat . Quod si quaeris, cur et a principio non elegerim, si talem sciebam? respondeo: Propter id quod rursus ait Apostolus: Omnised quia ego carnalis eram, venumdatus sub peccato ; et talem animae meae languorem sentiebam, cui fortior esset potio necessaria. Et diversis morbis diversa conveniunt medicamenta, et fortioribus fortiora. Fac duos homines febribus anxiari, quartanis unum, alterum tertianis. Commendet autem qui quartanis laborat, tertiano aquam, pyra, et frigida quaeque sumenda: cum tamen ab his ipse abstineat, vinumque et caetera calida, utpote sibi congruentia,
Abbreviated transcription (Latin):
bentis. qͥ esfugient. Belicata nimis medicina ẽ. pͥꝰ alligari qͣm ua¬
nerari. m̃brũ ñ ꝑcussum plang̾e. & nec dum suscepto ictu aui¬
uere manũ. fouere unguento. uͭ ñ dolet: emplastrũ adhibere ĩ
cesura non ẽ. Ad discernendum deuide int̾ sanos ꝙ malehu¬
bentes: baculos in manib gestare iubent᷑ egrotantes pa¬
ne necessarios: ut qmͣ pallor inuultu maciesq ñ indicat ba¬
ełs sustentans mentiat᷑ inualitudinẽ. Ridendas an ligen¬
das direrim hcemodi ineptias: Sic machariꝰ uixit. Sie
basilius docuit: Sic antoniꝰ instituit: Sic paties i gyp
to ꝯu̾sati sunt. Sic deniq scĩ odo. maiolꝰ. odilo. hugo. qͦs le
sui utiq ordinis pͥncipes. & p̃ceptores habere głant᷑ aut te¬
Habentes uictum & uestitũ: his ꝯtenti simꝰ Nlob̾ autẽ s̃
uictu sacietas: nec uestitũ appetimꝰ s ornatum.

Expanded text:
habentis, et non effugient . Delicata nimis medicina est, prius alligari quam vulhabentis, et non effugient . Delicata nimis medicina est, prius alligari quam vulnerari, membrum non percussum plangere, et necdum suscepto ictu admovere manum, fovere unguento ubi non dolet, emplastrum adhibere ubi caesura non est. 23. Ad discernendum deinde inter sanos et male habentes, baculos in manibus portare jubentur aegrotantes, plane necessarios: ut quam pallor in vultu, maciesque non indicat, baculus sustentans mentiatur invaletudinem. Ridendas, an lugendas dixerim hujusmodi ineptias? Sic Macarius vixit? sic Basilius docuit? sic Antonius instituit? sic patres in Aegypto conversati sunt? sic denique sancti Odo, Maiolus, Odilo, Hugo, quos se sui utique Ordinis principes et praeceptores habere gloriantur, aut teHabentes victum ei vestitum, his contenti sumus . Nobis autem est pro victu satietas, nec vestitum appeti