comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& dñs adieremiã. Sume inquit calicẽ de ma¬
nu mea: & ꝓpinabis cunctisgentib adqͣs
mittã te. Usq ad fundũ calicem soporis
id ÷ mortis bibisti. & pocasti usq ad feces:
id ÷ usq ad finẽ scłi sustinebitis istã captiui¬
tatẽ Iccirco dicit usq ad fundum bibisti. &
usq ad feces: qr post illã captiuitatẽ altera
non ueniet eis manentes semꝑ in illam. Hon
÷ qͥ sustentet eã ex omĩb filiis quos genuit.
& ñ ÷ qui apprehendat manũ eius. & erigat
iacentẽ: id ÷ qui oꝑationẽ eiꝰ roboret exomĩ¬
b filiis quos enutriuit: Quando ȩxierunt
de egipto. habuer̃ moisen qui sustentauit
eos. & orauit ꝓ eisdicens ad dñm. autdimit¬
te illis hanc noxam: aut dele me de libro
tuo. lterũ quando ducti sunt in habilonem
habuerunt danihelem & socios eiꝰ aliosq
ꝓpħas. qui app̃henderunt manũ eoꝵ id ÷
oꝑationẽ eoꝵ: &e sustentauerunt eossuis pre¬
cib In hac uͦ captiuitate ultima. neq sa¬

Expanded text:
nus ad Jeremiam: « Sume, inquit, calicem de manu mea, et propinabis cunctis gentibus ad quas mittam te. » « Usque ad fundum calicem soporis, » id est mortis, « bibisti et potasti usque ad feces, » id est usque ad finem saeculi sustinebitis istam captivitatem. Idcirco dicit usque ad fundum bibisti, et usque ad feces: quia post illam captivitatem altera non veniet eis, manentibus semper in illa. « Non est qui sustentet eam ex omnibus filiis quos genuit, et non est qui apprehendat manum ejus, et erigat jacentem, » id est qui operationem ejus roboret, « ex omnibus filiis quos enutrivit. » Quando exierunt de Aegypto, habuerunt Mosen qui sustentavit eos, et oravit pro eis dicens ad Dominum: « Aut dimitte illis hanc noxam, aut dele me de libro tuo . » Iterum quando ducti sunt in Babylonem, habuerunt Danielem et socios ejus, aliosque prophetas, qui apprehenderunt manum eorum, id est operationem eorum, et sustentaverunt eos suis precibus. In hac vero captivitate ultima, neque sa
Abbreviated transcription (Latin):
pħȩ qui eũ prȩcessimꝰ. despectũ a uideis. & no¬
Iirũ doloꝵ ce scientẽ infirmitatẽ subaudispa¬
tient᷑ ferre: & quasi absconditꝰ uultꝰ eiꝰ c
despectus. id ÷ claritas cliuinitatis eiꝰ abscon¬
sa. Cũ dicit desiderauimꝰ eũ uidere sicut
erat despectus a iudeis ce ꝓ nichilo deputa¬
tus: uingit se patrib dniꝰ aduentũ prȩce¬
dentib qui eum nimio amore desiderauer
uidere de quib & dñs dixit apłis l men
dico uobis: quod multi reges & ꝓphȩ uolu¬
enint uidere quȩ uos uidetis & ñ uiderunt.

Expanded text:
ophetae qui eum praecessimophetae qui eum praecessimvirum dolorum et scientem infirmitatem, » subaudis patienter ferre: « et quasi absconditus vultus ejus et despectus, » id est claritas divinitatis ejus absconsa. Cum dicit desideravimus cum videre, sicut erat despectus a Judaeis, et pro nihilo deputatus, jungit se Patribus Domini adventum praecedentibus qui eum nimio amore desideraverunt videre, de quibus et Dominus dixit apostolis: « Amen dico vobis: quod multi reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt .
Abbreviated transcription (Latin):
uł qui dño ueniente incarne crediderunt.
Sed questio isto in loco non modica oritur.
quaredicat isaias ꝓpħa non est species ei neq
decor: cũ psalmista p̾cinat de illo qđ ipse sit
speciosus forma p̃filiis hominũ Quȩ quȩ¬
stio: hoc mͦ soluitur. Idõ non erat ei species
neq decor: qr plenitudo diuinitatis quȩ in
ipsolatebat extrinsetus ñ apparebat. t qͥn¬
tum adipsosꝑtinebat qui ei contumeliam
inferebant: om̃em speciositatẽ habebat.
amissam. Uideamꝰ gͦ ꝑ singula quid dicen¬
dũ sit: licet exꝑsona ꝓpħȩ sociorumq eiꝰ hȩc
dicta sint Non ÷ speciesei neq decor. Dum
flagellaretur d̃. dũ conspueretur: & dũ cȩ¬
tera oppbria sustineret: uidebat᷑ a iudeisn
haber speciẽ neq decorẽ qr diuinitatis po¬
tentia intrinsecus latebat. Ꝙ uidimꝰ eũ ꝑ
& apsi qui preseñtes fuerunt: & n̾ erat aspectꝰ
subaudis in eo tẽpore passionis. & desideraui¬
mͦ eum subaudis uidere: ego & soci mei ꝓ-¬

Expanded text:
vel qui Domino veniente in carne crediderunt. Sed quaestio isto in loco non modica oritur: Quare dicat Isaias propheta, Non est species ei neque decor, cum Psalmista praecinat de illo, quod ipse sit speciosus forma prae filiis hominum ? Quae quaestio hoc modo solvitur: Ideo non erat ei species neque decor, quia plenitudo divinitatis, quae in ipso latebat, extrinsecus non apparebat; vel quantum ad ipsos pertinebat qui ei contumeliam inferebant, omnem speciositatem habebat amissam. Videamus ergo per singula quid dicendum sit, licet ex persona prophetae sociorumque ejus haec dicta sint. Non est species ei, neque decor. Dum flagellaretur Deus, dum conspueretur, et dum caetera opprobria sustineret, videbatur a Judaeis non habere speciem, neque decorem, quia divinitatis potentia intrinsecus latebat. « Et vidimus euet apostoli qui praesentes fuerunt. Et non erat aspectus, subaudis in eo tempore passionis, « et desideravimus eum, » subaudis videre ego et socii mei pr
Abbreviated transcription (Latin):
cant in sua iniquitate. & roborent᷑ in fi¬¬
de agentes poenitentiam: Quando inqͥt
timuisti hominẽ mortalẽ tẽpore afflicti¬
onis. amisisti timorẽ creatoris tui qui
tetendit cȩlos: & fundauit t̾ram. & formi¬
dasti iugit̃ totadie. id ÷ om̃ĩ tẽpore passi¬¬
onis. a facie furoris eiꝰ ꝑsecutoris qui tetri-¬
bulabat incorpore. & parauerat ad ꝑden-¬
dũ in anima: ñ recordans illud. nolite
timere eos qui occidunt corpus: animã
aut̃ ñ possunt occidere. Ubi ÷ nunc furor
tribulantis : Alloquit᷑ popłm fidelẽ ut con-¬
sideret quomꝰ om̃s ꝑsecutores & om̃s homi¬
nes ꝑtranseant a prȩsenti: ut ꝑhȩc conso¬
lidet eo sinfide. Cito ueniet subaudis filiꝰ
meus ꝑincarnationis misteriũ gradiens
hominuĩ uł etiã adaꝑiendũ infernũ & non
intficiet usq ad intͣnitionẽ. id ÷ ñdamna:¬
bit statim ut uenerit peccatores. sed expe¬
Ctabit ad poenitentiã sicut ipse pͣdicauit

Expanded text:
cant in sua iniquitate, et roborentur in ficant in sua iniquitate, et roborentur in fide agentes poenitentiam. Quando inquit timuisti hominem mortalem tempore afflictionis, amisisti timorem Creatoris tui. « Qui tetendit coelos, et fundavit terram. Et formidasti jugiter tota die, » id est omni tempore passionis « a facie furoris ejus » persecutoris « qui te tribulabat » in corpore « et! paraverat ad perdendum » in anima, non recordans illud: « Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere . » « Ubi est nunc furor tribulantis? » Alloquitur populum fidelem, ut consideret quomodo omnes persecutores et omnes homines pertranseant a praesenti, ut per haec consolidet eos in fide. « Cito veniet, » subaudis Filius meus per incarnationis mysterium « gradiens hominum, vel etiam ad aperiendum infernum. Et non interficiet usque ad internecionem, id est, non damnabit statim ut venerit peccatores, sed exspectabit ad poenitentiam, sicut ipse praedicavit,
Abbreviated transcription (Latin):
dño subaudis sanguine filii eus. reuer-¬
tent᷑ de iniquitate ad iusticiã. & uenient
Ahticia sempit̾na suꝑ capita eorũ id÷ in
mentib eoꝵ iuxta illud psalmistȩ Beati¬
baudiũ &e lȩticiam optinebunt subaudis in
audis filius dĩ. consolabor uos redimendo &e
xerat suꝑiuspopłs fidelis orando ad dñm.
con surge ad nos saluandas: respondit ipse ꝑ
ꝓpħam Egoinquiens consolabor uos: &e n
alios hon potentes huiꝰ scli. ñ sapientes huiꝰ
mundi. Quis tu ochorus fideliũ ut timeres
id ÷ ut timere debeas ab homine mortali &
afilio hominis. qui quasi foenũ cito are scet. ⁊¬
& oblitꝰ es dñi factoris tui: Alloquit᷑ chorũ
apłoꝵ ut non timeat: seuiciã ce tormenta
hominũ. qr ipsi ꝑibunt &e ꝑtransibunt
sicut foenũ qđ cito arescet. qr omĩs carofoe¬
nũ. Ꝙ alloquit᷑ etiam illos qui timore
passionis ꝑt̾riti negauerant eũ : ut erubes.¬

Expanded text:
Domino, » subaudis sanguine Filii ejus, « reverDomino, » subaudis sanguine Filii ejus, « revertentur, » de iniquitate ad justitiam, « et venient laetitia sempiterna super capita eorum, » id est in mentibus eorum. Juxta illud Psalmistae oct« Gaudium et laetitiam obtinebunt, » subaudis, in audis, Filius Dei, « consolabor vos, » redimendo, etxerat superius populus fidelis orando ad Dominum, consurge ad nos salvandos: respondet ipse per prophetam: Ego inquiens consolabor vos, et non alius. Non potentes hujus saeculi, non sapientes hujus mundi. « Quis tu, » o chorus fidelium, « ut timeres, » id est ut timere debeas « ab homine mortali et a filio hominis, qui quasi fenum cito arescet: et oblitus es Domini factoris tui? » Alloquitur chorum apostolorum, ut non timeat saevitiam et tormenta hominum, quia ipsi peribunt et transibunt sicut fenum quod cito arescet: quia omnis caro fenum. Et alloquitur etiam illos qui timore passionis perterriti negaverant eum, ut erubes
Abbreviated transcription (Latin):
popłifidelis: dep̃cantisꝓ aduentu filii dei
Sbrachiũ dnĩ id ÷ fili tlĩ altissime. surge de
sa pat̾nȩ maiestatis ad incarnatiõnis tuȩ
nisteriũ adimplendũ: consurge ad redim̃¬
dũ genꝰ humanũ. induere fortitudine di-¬
unitatis tuȩ contra demones. Consurge sic̃
indieb antiquis ingenerationib scłoꝵ. Et ÷¬
sensus Sicut in antiquis temporib auxili¬
atuses popło tuo educens eũ de egipto. & si¬
uit ingenerationib patrũ nr̃orũ tuã osten¬¬
disti fortitudinẽ. sic modoueni in carne
liberare genus humanũ de manu diaboli
N unquid o dñe dĩ qui ȩqualis espatri in om̃i¬
b non ꝑcussisti suꝑbũ subaudis diabolũ
piciens eũ de celo. uulnerasti draconẽ pha-¬
ut transitũ prȩberes popło tuo: Qui posui.¬
si ꝓfundũ maris uiam. ut transirent libe¬
rati electi tui. & ÷ sensus Sicuti hȩc omĩa
fecisti: sic quoq ueni ad saluandũ electum
popłm tuũ. & nunc qui redempti sunt a

Expanded text:
populi fidelis, deprecantis pro adventu Filii Dei. O brachium Domini, id est Filii Dei altissime, surge de gloria paternae majestatis ad incarnationis tuae mysterium adimplendum: consurge ad redimendum genus humanum. Induere fortitudine divinitatis tuae contra daemones. « Consurge sicut in diebus antiquis in generationibus sensus: Sicut in antiquis temporibus auxiliatus es populo tuo educens eum de Aegypto, et sicut in generationibus patrum nostrorum tuam ostendisti fortitudinem, sic modo veni in carne liberare genus humanum de manu diaboli. « Nunquid » o Domine Deus, qui aequalis es Patri in omnibus, « non percussisti superbum, » subaudis diabolum, projiciens eum de coelo, « vulnerasti draconem, » Phaut transitum praeberes populo tuo? « Qui posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati » electi tui. Et est sensus: Sicuti haec omnia fecisti, sic quoque veni ad salvandum electum populum tuum. « Et nunc qui redempti sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
tes gelos subaudis nouos & fundes t̾ram sub.¬
loquit᷑ ista ds̃ pat̃. in quo in habitat om̃is
plenitudo diuinitatis corporalit extempore.
Quantũ enĩ ad diuinitatẽ ꝑtinet. nichil acce-¬
pit extẽpore a patre: sed omĩa possidet com¬
mune cũ patre. quippe qui ÷ diuirtꝰ & dĩ sa-¬
pientia: ꝑ quẽ cuncta facta sunt exnichilo.
ꝑcelũ nouũ & t̾ram nouã quã prȩcepit d̃s pat̾
filio ut plantet & fundat. debemꝰ intelligere
plantati sunt. & in ipso fundati fide. dilecti-¬
one dĩ &e ꝓximi. qui de uetustate peccati re-¬
nouati sunt in nouitate fidei & scẽ conuer-¬

Expanded text:
tes coelos, » subaudis novos, « et fundes terram, » subtes coelos, » subaudis novos, « et fundes terram, » subloquitur ista Deus Pater, in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter ex tempore. Quantum enim ad divinitatem pertinet, nihil accepit ex tempore a Patre, sed omnia possidet communia cum Patre; quippe qui est Dei virtus et Dei sapientia, per quem cuncta facta sunt ex nihilo. Per coelum novum et terram novam, quam praecepit Deus Pater Filio ut plantet et fundat, debemus intelligereplantati sunt, et in ipso fundati, fide, dilectione Dei et proximi: qui de vetustate peccati renovati sunt in novitate fidei et sanctae conver
Abbreviated transcription (Latin):
ducauerit panem hunc uiuet in ȩt̾nũ. ł¬
etiam t̃cio mͦ de doctrina euglica intelligendũ
est quȩ nunquã deficiet. sed semꝑ obseruato.¬
res suos pabulo uitȩ pascet .Ego sũ dñs ds̃
tuus: qui conturbo mare id habitatores
huiꝰ mundi. & intumescunt fluctꝰ eiꝰ hoc :¬
ꝑsecutiones malorũ hominũ cõmouentur
contra electos. Dñs exercituũ nom̃ meũ. id
÷ dñs militiarũ angłoꝵ & hominũ. Apo¬
stropham facit ad ipsũ filiũ. Quando contur¬
bauit ds̃ pat̾ hoc mare: Quando iudeos se¬¬
uire ꝑmisit. pͥmũ infiliũ suũ deinde in apłos:
&e credentes in se. Ꝙ si ipse conturbauit. qͥre
tenent᷑ rei illi qui eos sunt ꝑsecuti: Tunc dr̃
ipse conturbasse: quando ꝑmisit eoscontur¬¬
barẽ. Posui uerbũ meũ in ore tuo id÷ pleni¬
tudinẽ sapientiȩ &escientiȩ deditͥ. Q in
umbra manꝰ meȩ ꝓtexi te: id ÷ in ꝑtectio¬
ne diuinitatis custodiui te ne peccares. &
ne uilesceret caro assumpta a uerbo. Ut plan¬

Expanded text:
anem hunc vivet in aeternum. Vetiam tertio modo de doctrina Evangelica intelligendum est, quia nunquam deficiet: sed semper observatores suos pabulo vitae pascet. « Ego sum Dominus Deus tuus, qui conturbo mare, » id est habitatores hujus mundi, « et intumescunt fluctus ejus, secutiones malorum hominum commoventur contra electos. « Dominus exercituum nomen meum, » id est Dominus militiarum angelorum et hominum. Apostropham facit ad ipsum Filium. Quando conturbavit Deus Pater hoc mare? Quando Judaeos saevire permisit, primum in Filium suum, deinde in apostolos, et credentes in se. Et si ipse conturbavit, quare tenentur rei illi qui eos sunt persecuti? Tunc dicitur ipse conturbasse, quando permisit conturbari eos. « Posui verbum meum in ore tuo, » id est plenitudinem sapientiae et scientiae dedi tibi. « Et in umbra manus meae protexi te, » id est in protectione divinitatis custodivi te ne peccares, et ne vilesceret caro assumpta a Verbo, « ut plan
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Cęlũ &e t̾ra transibunt. ꝑ immutatio¬
nẽ subaudis & in melioratione : ñ ꝑessentiã
Iuxta qł salomon dicit Generatio pͣterita
generatio aduenit. t̾ra uͦ in ȩt̾̃num stat
S ed licet omĩa transeant: salus mea in sempi¬
t̾num erit. & iusticia mea non deficiet: Sal
&e iusticia dĩ patris filius est: qr ꝑ illũ saluat
& iustificat prȩdestinatos ad uitam. Hȩo ÷ sal
de qua dixit simeon. Uiderunt oculi mei
salutare tuũ Q iacob. Salutare in quit tuuꝰ
expectabo dñẽ. Audite me o apłi &e creden¬
fidelis Lexmea id ÷ lex euangłii in cordib
eoꝵ subaudis fideliũ. non in ore solũ modo
sed in corde & oꝑatione. Uex dĩ patris ad
credentes. Auditus in sacro eloquio sp̃ualit̃
requirencdus: Audite me id ÷ intelligite
doctrinã eugłicam. & oꝑe studete adingxe¬

Expanded text:
 Coelum et terra transibunt , » per immutationem subaudis et in meliorationem, et non per essentiam. Juxta quod Salomon dicit: « Generatio praeterit et generatio advenit; terra vero in aeternum stat . » Sed licet omnia transeant, « Salus mea in sempiternum erit, et justitia mea non deficiet. » Salus et justitia Dei Patris Filius est, quia per illum salvat et justificat praedestinatos ad vitam. Haec est salus de qua dixit Simeon: « Viderunt oculi mei Salutare tuum . » Et Jacob: « Salutare inquit tuum exspectabo, Domine . » « Audite me, » o populi et credenfidelis. « Lex mea, » id est lex Evangelii, « in cordibus eorum, » subaudis fidelium: non in ore solummodo, sed in corde et operatione. Vox Dei Patris ad credentes. Auditus in sacro eloquio spiritualiter est requirendus. « Audite me, » id est intelligite doctrinam evangelicam, et opere studete adimple
Abbreviated transcription (Latin):
mitiuã eccłam quȩ credidit ex iudeis: &
consolat᷑ eã de multitudine gentiũ. quȩ
inloci udeotũ qu ininfidelitate pnian¬
sert
successit. Ducto popło incaptiuitate a romanif
& succensis urbib: aut rarꝰ aut nullus habi¬
tator remansit ibi ex iudeis. Sed eccła quȩ
quondã fuit ineis. reparata est ex numero
gentiũ ad fidem uenientiũ. insuꝑ & multi¬
plicata est: unde & dicitur eisqui ex ipsiscre¬
diderunt apłis uidelicet & apłicis uiris qui
saluati sunt de manib romanorũ. aquib ce
eugłiũ p̾dicatũ ÷ ingentibus. Gaudete &
laudate inqͥt deserta ierłm: id ÷ eccła pri-
mitiua exiudeis. & credentes qui derelicti
estis a captiuitate fr̃m. qr con solatꝰ ÷ dñspo¬

Expanded text:
Judaeis: et consolatur eam de multitudine gentium, quae in locum Judaeorum qui in infidelitate permanserunt, successit. Ducto populo in captivitatem a Romanis, et succensis urbibus, aut rarus, aut nullus habitator remansit ibi ex Judaeis. Sed Ecclesia quae quondam fuit in eis, reparata est ex numero gentium ad fidem venientium, insuper et multiplicata est. Unde et dicitur eis qui ex ipsis crediderunt, apostolis videlicet et apostolicis viris, qui salvati sunt de manibus Romanorum, a quibus et Evangelium praedicatum est in gentibus. Gaudete et laudate inquit, deserta Hierusalem, id est Ecclesia primitiva ex Judaeis, et credentes qui derelicti estis a captivitate fratrum: quia consolatus es
Abbreviated transcription (Latin):
aduirtutes. de infidelitate ad fidem: Ecũ
dicit eleuare eleuare ierłm: non debemꝰ
putare qđ muris cutitatis prȩcipiat. ut in
pristinũ statũ eleuent᷑ qui a romanis destru.¬
cti sunt: sed meto nomicos intelligendũ est ꝑ
iudeorũ de uiciis aduirtutes: de infidelitate

Expanded text:
infidelitate ad fidem. Et cum dicit: « Elevare, elevare, Jerusalem, » non debemus putare quod muris civitatis praecipiat ut in pristinum statum eleventur, qui a Romanis destructi sunt; sed metonomicos intelligendum est peJudaeorum, de vitiis ad virtutes, de infidelitate
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ Nemo ꝓpħa : sine honore. nisi inpa¬
tria sua. Quod gͦ lumen uł quȩ gła erat fi¬
lodi quando conspuebat᷑ & colaphis cedebat᷑.
Dicanꝰ ce alit̾. ad gentiles hoc referentes sui
gentilis popłs ambulauit intenebris infi¬
&e innitat᷑ suꝑ dñm suũ: subaudis ae tunc ue¬
niet ad lumen gaudii & lȩcicie meȩ fice onĩ¬

Expanded text:
 Nemo propheta est sine honore, nisi in patria sua . » Quod ergo lumen vel quae gloria erat Filio Dei quando conspuebatur et colaphis caedebatur? Dicamus et aliter, ad gentiles hoc referentes. Qui gentilis populus ambulavit in tenebris infiet innitatur super Dominum suum, » subaudis: et tunc veniet ad lumen gaudii et laetitiae meae.
Abbreviated transcription (Latin):
accusator ÷ sui Ce. Si dixerimꝰ qr peccatũ ñ
habemꝰ: menclaces erimꝰ. & saccũ id ÷ cili¬
ciũ ponã oꝑimentũ eoꝵ. ut poenitentiã
agentes dicant cũ psalmista. Ego aut̃ dum
michi molesti essent: induebam me cilicio:
isaiam. cui dñs linguã eruditã dedit ut su¬
stentaret popłm udaicũ & qui multũ opꝑ¬
bria abeis sustinuit. intantũ ut serralignea
consolandũ merentes: & reuocandũ ad poem¬
tentiã peccatores. & qui ꝓsalute generis huma¬
ni hȩc patiuoluit. Dñs inquit id ÷ ds̃ pat̃ delit
mͥ linguã eruditã in lege omĩq sapientia. ut
sciã sustentare eũ uerho qui lapsus ÷ subaudis
inpeccatũ. & mortẽ. genꝰ uidelicet humanĩ
Quo uerbo dicit se sustentare genꝰ humanũ.
Uerbo pͣdicationis & poenitentiȩ dicendo poen¬
tentiam agite: apꝓpinquauit enĩ regnũ &loꝵ¬

Expanded text:
ccatum non habemus, mendaces erimus . » Et saccum, id est cilicium, ponam operimentum eorum, ut, poenitentiam agentes, dicant cum Psalmista: « Ego autem, dum mihi molesti essent, induebam me cilicio .Isaiam, cui Dominus linguam eruditam dedit ut sustentaret populum Judaicum, et qui multa opprobria ab eis sustinuit, in tantum ut serra lignea consolandum moerentes et revocandum ad poenitentiam peccatores, et qui pro salute generis humani haec pati voluit. Dominus inquit, id est Deus Pater dedit mihi linguam eruditam in lege omnique sapientia, ut sciam sustentare cum verbo qui lapsus est, subaudis in peccatum et mortem, genus videlicet humanum. Quo verbo dicit se sustentare genus humanum? Verbo praedicationis et poenitentiae dicendo. « Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum co
Abbreviated transcription (Latin):
phemias eoꝵ nemetuatis. Tale ÷ illud qđ
& in eugłio continet᷑. Holite timere cos qui
occidunt corpꝰ. Sicut enĩ uestim̃tũ subaudis
consumit᷑ uerme uł intẽpore. sic comedet
os uermis id ÷ ꝓpria conscientia & sicut lanam
suorat tinea: sic deuorabit eos tinea: quȩ simi
enustate &e tinea consumitur: sic opꝓbrium
uloꝵ cũ ꝑsecutorib ꝑtransibit. Salus aut̃ mea

Expanded text:
est illud quod et in Evangelio continetur: « Nolite timere eos qui occidunt corpus . » « Sicut enim vestimentum, » subaudis consumitur verme, vel tempore, « sic comedet eos vermis, » id est propria conscientia. « Et sicut lanam » devorat tinea, « sic devorabit eos tinea, » quia simvetustate et tinea consumitur, sic opprobrium illorum cum persecutoribus pertransibit. « Salus autem mea
Abbreviated transcription (Latin):
cant pisces sine aqua & morient᷑ in siti: quem¬
ad modũ in illo flumine egipti. Ꝙ est sensꝰ.
Ego qui illa feci. & mͦ possũ similia facere: non
habeo quicquã amissũ de potentia mea. Allego¬
rice aut̃ mare significat hunc mundũ: quod
semꝑ in motu est. Ecce inqͥt in indignatione
mea desertũ faciã hunc mundũ indie iudicii
Sabomĩ a maritudine. & ab habitatorib suis¬
& ponã flumina in siccũ. id ÷ doctrinã hȩret¬
corũ. & sapientiã philosophorũ exiccabo. Et
Scomputrescent id ÷ deficient pisces sine aqͥ:
hoc ⁊ curiosi & peccatores si negrã sp̃s scĩ. &¬

Expanded text:
cent pisces sine aqua et morientur in siti » quemcent pisces sine aqua et morientur in siti » quemadmodum in illo flumine Aegypti. Et est sensus: Ego qui illa feci et modo possum similia facere, non habeo quidquam amissum de potentia mea. Allegorice autem mare significat hunc mundum, quod semper in motu est. Ecce inquit in indignatione mea desertum faciam hunc mundum in die judicii ab omni amaritudine, et ab omniponam flumina in siccum, id est doctrinam haereticorum, et sapientiam philosophorum exsiccabo. Et computrescent, id est deficient pisces sine aqua, hoc est curiosi et peccatores sine gratia Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ueni subaudis ꝑ incarnationis misteriũ. & ñ
erat uir subaudis habens similitudinẽ dĩ.
qui contra uiciũ ac diabolũ uirilit̾ pugna¬
ret. sed more bestiarũ om̃s uiuebant: uxta.
quod eis ioħs imꝓperabat dicens. Genimi¬
na uiperarũ. quis uob demonstrauit fugere
auentura ira: Unde & subdit. Uocaui ꝑ poenitentiã: dicenspe¬
celoꝵ. & nonꝰ erat qui audiret. id÷ qui oboedi¬
ret ł qui intelligeret: eo qđ non esset uir.
Nunquid abbreuiata ce paruula facta : manꝰ
mea id ⁊ potentia mea ut ñ possim redimere
popłm meũ de babilone uł de captiuitate diaboli.
illũ qui in me crediturus est: sicut olim redemi
in indignatione uł uisione mea de sercũ faciã
mare. id ÷ uaciũ reddam a suis aquis si uolue¬
ro. sicut quondã intransitu filioꝵ isrł ponã
flumina subaudis alia insicũ si uoluero. sicut
olim torrentẽ arnon & iordanen. Computres-¬

Expanded text:
veni, » subaudis per incarnationis mysterium, « et non veni, » subaudis per incarnationis mysterium, « et non erat vir, » subaudis, habens similitudinem Dei: qui contra vitium ac diabolum viriliter pugnaret: sed more bestiarum omnes vivebant, juxta quod eis Joannes improperabat, dicens: Genimina viperarum, quis vobis demonstravit fugere a ventura ira ? Unde et subdit: « Vocavi » pe. » « Et non erat qui audiret, » id est qui obediret vel qui intelligeret, eo quod non esset vir. « Nunquid abbreviata et parvula facta est manus mea, » id est potentia mea, « ut non possim redimere pulum meum de Babylone vel de captivitate diaboli, illum qui in me crediturus est: sicut olim redemi in indignatione vel visione, « mea desertum faciam mare, » id est vacuum reddam a suis aquis, si voluero, sicut quondam in transitu filiorum Israel. « Ponam flumina, » subaudis alia, « in siccum, » si voluero, sicut olim torrentem Arnon et Jordanem. « Computres
Abbreviated transcription (Latin):
tor meus cui uendidiuos. id ÷ quis÷ cui
tanta debeo ut non habeã quid reddã. nisi
uos tradidero ei: Popłm udeorũ alloquit᷑.
recedentẽ a se: loquens scđm consuetudi-¬
nẽ eorũ qui suisuxorib dabant libellos
repudii id ÷ cartam abiectionis: ut possent
acciꝑe alias. Dicit ergo. Oiudei forsitan
dicitis me abiecisse matrẽ urãm. quȩ olim
uocata ÷ sponsa mea. sed nunc dicite quo¬
modo dimiserim eã. Non gͦ ego dimisi eã.
neq dedi in compensatione peculii. sed ipsa
recessit a me tradens se diabolo: factaq est
ad ultera me derelinquendo ꝓpriũ uirũ
Ecce ininiquitatib uris uenditiestis diabolo:
&e inscelerib urĩs dimisi matrẽ ur̃am. Hon ÷
putandũ quod ipse primũ dimiserit eã. sed
ipsa adulterante & recedente abillo: ꝑmisit
abire. Ininiquitate uendit᷑ homo: quando ꝓ
luxuria & libidine subdit se diabolo. Quiꝰa

Expanded text:
tor meus cui vendidi vos? » id est quis est cui tor meus cui vendidi vos? » id est quis est cui tanta debeo ut non habeam quod reddam, nisi vos tradidero ei? Populum Judaeorum alloquitur, recedentem a se, loquens secundum consuetudinem eorum qui suis uxoribus dabant libellos repudii, id est chartam abjectionis, ut possent accipere alias. Dicit ergo: O Judaei, forsitan dicitis me abjecisse matrem vestram, quae olim vocata est sponsa mea, sed nunc dicite quomodo dimiserim eam. Non ergo ego dimisi eam, neque dedi in compensatione peculii, sed ipsa recessit a me tradens se diabolo, factaque est adultera me derelinquendo proprium virum. « Ecce iniquitatibus vestris venditi estis, » diabolo, « et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram. » Non est putandum quod ipse primum dimiserit eam, sed, ipsa adulterante et recedente ab illo, permisit abire. In iniquitate venditur homo, quando pro luxuria et libidine subdit se diabolo. « Quia
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ: lacob. t̾̃ram in qua dormis tͥ dabo:
&e semini tuo. Tuncdata ÷ ei custodia an¬¬
głoꝵ. qui eũ custodirent in mesopotamiã.
R euertente aut̃ illo & ueniente in eodẽ loco:
apppinquante mane uidit castra dĩ Unde
& appellauit eundẽ locũ manaim: id est
castra. Apparuit ei etiam angłsqui eũ seruaue¬
rat quam diu moratꝰ est in mesopotamia: &
dixit ei. Dimitte me subaudis ut uadã ad euĩ
qui me misit :Pcidensq statim in t̾ram: ce¬
pit orare & dicere. Non dimittãte. id ⁊ non
cessabo a precib donec benedicas mͥ. & bene¬
dix̃ eũ dicens. Sicũ dõ fortises in oratione.
quantomagis contra homines prȩualebis:
Id ÷ si inoratione ꝑmanseris. quomͦ poteris
uinci abesau: Tunc dimisit eũ cessando
aprecib. Alit̾ enĩ illũ ñ tenuit. neq cũ eo
luctatꝰ est: nisi ꝑ orationẽ. Hec dicit dñs
nagogȩ quo dimisi eam. aut quis ÷ credi¬

Expanded text:
dicentem: « Jacob, terram in qua dormis tibi dabo, dicentem: « Jacob, terram in qua dormis tibi dabo, et semini tuo . » Tunc data est ei custodia angelorum, qui eum custodirent in Mesopotamia. Revertente autem illo et veniente in eumdem locum, appropinquante mane, vidit castra Dei. Unde et appellavit eumdem locum Manaim, id est castra. Apparuit etiam ei angelus, qui cum servaverat quandiu moratus est in Mesopotamia, et dixit ei: « Dimitte me , » subaudis ut vadam ad eum qui me misit. Procidensque statim in terram, coepit orare et dicere: Non dimittam te, id est non cessabo a precibus, donec benedicas mihi. Et benedixit cum, dicens: Si cum Deo fortis es in oratione, quanto magis contra homines praevalebis? Id est, si in oratione permanseris, quomodo poteris vinci ab Esau? Tunc dimisit eum cessando a precibus. Aliter enim illum non tenuit, neque cum eo luctatus est nisi per orationem. CAPUT L. « nagogae, « quo dimisi eam, aut quis est credi
Abbreviated transcription (Latin):
intfecit pueros. quiq etiam consumptꝰ a
uermib expirauit lilisq talib contigit
puniendo reꝓbos. sciet om̃is caro id ÷ omĩs
edectus qui uisurus est salutare dĩ. qr ego
sumꝰ intelligere dñm. qui fortis extitit tem.¬
pore passionis. intantũ ut ꝓcrucifigentib
se. orauerit dicens. Pat̃. ignosce illis. Qui¬
dã putant iacob ita luctatũ ẽẽ cũ angło.
quẽ admodũ duo homines inuicẽ se tenen¬¬
tes & brachiis ac toto corpore laborantes
decertare uidentur. Sed quomͦ rescorporalis
luctari possit cũ angło tactu corporis qui
natura incorporalis est & inuisibilis: mini-¬
me apparet. Quȩ quȩstio. hoc mͦ soluenda
est. Dũ fugeret ipse iacob in mesopotamiã
adlaban a facie frĩs sui esaii. & deuenisset
inbethel: nocte uidit in somnis scalã ꝑtin-¬
gentẽ usq ad celũ. & angłos dĩ descenden
tesꝑeam dnmq innixũm scalȩ: audiuit

Expanded text:
interfecit pueros, quique etiam consumptus a interfecit pueros, quique etiam consumptus a vermibus exspiravit. Illisque talibus contigit puniendo reprobos, « sciet omnis caro, » id est omnis electus qui visurus est Salutare Dei, « quia sumus intelligere Dominum, qui fortis exstitit tempore passionis, intantum ut pro crucifigentibus se oraverit, dicens: « Pater, ignosce illis . » Quidam putant Jacob ita luctatum esse cum angelo, quemadmodum duo homines invicem se tenentes et brachiis ac toto corpore laborantes decertare videntur. Sed quomodo res corporalis luctari possit cum angelo tactu corporis, qui natura incorporalis est et invisibilis, minime apparet. Quae queastio hoc modo solvenda est. Dum fugeret ipse Jacob in Mesopotamiam ad Laban a facie fratris sui Esau, et devenisset in Bethel, nocte vidit in somnis scalam pertingentem usque ad coelum, angelos Dei descendenper eam, Dominumque innixum scalae audivit
Abbreviated transcription (Latin):
onem.saluabitur de morte ad uitam. fos
uero subaudis dȩmones uł iudeos uł eul
gentilesqͥ uidicauerunt id ÷ quidamia¬
die iudicii. tradens eos poenis inferni. &
filios tuos id ÷ om̃s credentes ego saluabo
dans eis regnũ ȩt̃nȩ quietis. & cibabo id:
nus ꝓeo qd ⁊ dicere. putredine & miseria sua
consumpti deficient: non ut desinant ẽẽi sed
ut iugit̃ crucientur. & quasi musto sangui¬
ne suo in ebriabuntur. Non carnalit᷑ ista in.¬
telligenda sunt: qđ impii &e qui ꝑsecutores
suntꝰ scõꝵ carnes suas comedant & sanguinẽ
suũ bibant. sed ipsorũ carnes deuorabuntur
auermib & bestiis infernalib. id ÷ in sua
miseria & putredine ꝑibunt. & sicut homo
mnebriatur a musto: ita illi replebuntur
miseriis. Eo qđ multoꝵ sanguinẽ scõꝵ fuderꝰ.
P ossumꝰ etiã ad p̃sens tempꝰ referre. qđ ꝑsecuto¬
nũ scõꝵ carnes auermib comedant᷑. & san.¬
quis ebibatur: sicut contigit herodiqui

Expanded text:
onem « salvabit » de morte ad vitam. « Eos onem « salvabit » de morte ad vitam. « Eos vero, » subaudis daemones vel Judaeos, vel etiam gentiles die judicii, tradens eos poenis inferni, « et filios tuos, » id est omnes credentes « ego salvabo » dans eis regnum aeternae quietis. » « Et  eo quod est dicere: putredine et miseria tua consumpti deficient, non desinant esse, sed ut jugiter crucientur, « et quasi musto sanguine suo inebriabuntur. » Non carnaliter ista intelligenda sunt, quod impii et qui persecutores sunt sanctorum carnes suas comedant et sanguinem suum bibant: sed ipsorum carnes devorabuntur a vermibus et bestiis infernalibus, id est in sua miseria et putredine peribunt, et sicut homo inebriatur a musto, ita illi replebuntur miseriis, eo quod multorum sanguinem sanctorum fuderunt. Possumus etiam ad praesens tempus referre, quod persecutorum sanctorum carnes a vermibus comedantur, et sanguis ebibatur. Sicut contigit Herodi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
do. bene uiuendo. & ꝑfecte ꝑseuerando
Nunquid tolletur a forte prȩda. aut qđ ea¬
ptũ fuerit a robusto saluũ ẽẽ. poterit:
Pponit dñs quȩstionem quã ipse in subse¬
quentib exponit. & ipse qui ꝑisaiam ista
locutꝰ est: ipse etiã ꝑ semet ipsũ in eugłio
similia ꝓtulit dicens. Cũ fortis armatꝰ cu¬
stocdit atrium suum: in pace sunt eaquȩ
possidet. Fortẽ & robustũ uult intelligi
diabolũ. qui tam fortit̾ tenuit genꝰ huma¬
num captũ. ut nemo scõrũ ab eõ posset
auferri. neq salomon ꝑ suã sapientiã neq
iob ꝑsuam sc̃itatẽ. nisi filius dĩ ꝑ incarna¬
tionis suȩ misteriũ. Hunquid ergo tollet᷑
a forte diabolo prȩda generis humani ꝑ
aliquẽ scõrũ. aut qđ captũ tenet᷑ a robusto
diabolo saluari poterit: Quia hȩc dicit
dñs. & quidem captiuitas subaudis quȩ
captiuauit genꝰ humanũ a forte tolletur
in meo aduentu ꝑ passionẽ meã. & quod
ablatũ ftierat dõ a robusto inimico ꝑsuasi¬

Expanded text:
do, bene vivendo, et perfecte perseverando. « Nunquid tolletur a forte praeda, aut quod captum fuerit a robusto salvum esse poterit? » Proponit Dominus quaestionem, quam ipse in subsequentibus exponit. Et ipse qui per Isaiam ista locutus est, ipse etiam per semetipsum in Evangelio similia protulit, dicens: Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quae possidet . Fortem et robustum vult intelligi diabolum, qui tam fortiter tenuit genus humanum captum, ut nemo sanctorum ab eo posset auferre, neque Salomon per suam sapientiam, neque Job per suam sanctitatem, nisi Filius Dei per incarnationis suae mysterium. Nunquid ergo tolletur a forte diabolo praeda generis humani per aliquem sanctorum, aut quod captum tenetur a robusto diabolo, salvari poterit? « Quia haec dicit Dominus, et quidem captivitas » subaudis, quae captivavit genus humanum, « a forte tolletur » in meo adventu per passionem meam, « et quod ablatum fuerat » Deo « a robusto » inimico per suasi
Abbreviated transcription (Latin):
lem intelligere reges &e pͥncipes. sacerdores
onanon ee scribas ce phariseos. ob quorũ
ins onis fideles &e credentes nom̃ meũ indie
ula hoc t in tempore incarnationis meȩ:
& eo ipse qui loquebar ꝑ patriarchas&e ꝓ-

Expanded text:
bemus intelligere reges et principes, sacerdotesque necnon et scribas et Pharisaeos, ob quorum meus, » omnes fideles et credentes, « nomen meum in die illa, » hoc est in tempore incarnationis meae, « quia ego ipse qui loquebar » per patriarchas et
Abbreviated transcription (Latin):
est: & nr̃m credere. Quantũ gͦ ad illos iude.
osꝑtinet qͥ increduli ꝑmanserunt. inuacuũ
laborauit sustinendo passionẽ: & uane forti¬
tudinẽ suã consumpsit. hoc ÷ inuanũ fati¬
gatꝰ ÷ ꝓeis & passus. qr in eis nichil ꝓfuit
qui noluerunt credere. Ergo iudiciũ meũ hoc
÷ discretio cũ dño patre. qr ipse iudicabit
utrũ omĩa quȩ debui eis facere fecerim: di

Expanded text:
trum credere. Quantum ergo ad illos Judaeos pertinet qui increduli permanserunt, in vacuum laboravit sustinendo passionem, et vane fortitudinem suam consumpsit, hoc est in vanum fatigatus est pro eis et passus, quia in eis nihil profuit qui noluerunt credere. « Ergo judicium meum, » hoc est discretio « cum Domino » patre, quia ipse judicabit utrum omnia quae debui eis facere fecerim: di
Abbreviated transcription (Latin):
cite: sic de cȩteris apłis intelligendũ est. Se¬
in t̾ra demisso id ÷ humiliato adorabunt te.
hoc ÷ honorabunt te oprimitiua ȩccła in
adorat siue honorat. qui ÷ caput om̃iũ electo¬
rũ: honorat om̃s electos qui sunt corpꝰ xp̃i
Q uodq subiungit. & puluerem pedũtuorũ
lingent hoc significat qđ reges & reginȩ ꝑ
quos designanturapłi & p̾dicatores. quic¬
quid t̃reni oꝑis & peccati ad hȩserit pedib
id ÷ actionib: ȩccłȩ sermone & exemplosuo
mundabunt & ab stergent. Puluerem in¬
quit pedũ tuorũ lingẽnt: id ÷ t̾renã con-¬
uersationẽ auferent & peccata dimittent

Expanded text:
cite » Sic de caeteris apostolis intelligendum est. Secite » Sic de caeteris apostolis intelligendum est. Sein terra demisso, » id est humiliato, « adorabunt te, » hoc est honorabunt te, o primitiva Ecclesia, in adorat sive honorat, qui est caput omnium electorum, honorat omnes electos qui sunt corpus Christi . Quodque subjungit, « et pulverem pedum tuorum lingent, » hoc significat quod reges et reginae, per quos designantur apostoli et praedicatores, quidquid terreni operis et peccati adhaeserit pedibus, id est actionibus Ecclesiae, sermone et exemplo suo mundabunt et abstergent. Pulverem inquit pedum tuorum lingent, id est terrenam conversationem auferent et peccata dimittent
Abbreviated transcription (Latin):
disũ ducendo suꝑ humeros. id ÷ suis meritis
apłi uł angli. suis orationib portabunt ldõ
dicit filios tuos & filias tuas. qr exutroq sȩxu
scã eccła constat legimus enĩ quattuor filias
Non sunt ista a nob carnalit intelligenda:
sicut udei intelligunt qͥ dicunt se in ad¬
uentu xp̃i sui quem ad huc presto lantur
habere nutricios reges & nutrices reginas.
ce mulnis &e suꝑ humeros portari abillis
Sed ꝑ reges & nutricios debemꝰ intelligere
apłos & pͣdicatores. qui se & alios regere bene
studuerunt. & ad uiam ueritatis nutrier̃:
de quib dicit psalmista: Constitues eos pͥn¬
cipes suꝑom̃em t̃ram Ipsi fuerunt reginȩ qͥ
& reges & nutricii. Hunquid ñ reges & reginȩ
fuerunt petrus & paulus. qui sua pͣdicatio
Nunqͥd ñ erat paulus nutricius siue nutrix
dixit. quasi mͦ geniti infantes lac concupif¬

Expanded text:
disum ducendo, « super humeros, » id est suis meritis disum ducendo, « super humeros, » id est suis meritis apostoli, vel angeli suis orationibus « portabunt. » Ideo dicit filios tuos et filias tuas, quia ex utroque sexu sancta Ecclesia constat . Legimus enim quatuor filias » Non sunt ista a nobis carnaliter intelligenda, sicut Judaei intelligunt, qui dicunt se in adventu Christi sui quem adhuc praestolantur habere nutritios reges et nutrices reginas, et in ulnis et super humeros portari ab illis. Sed per reges et nutritios debemus intelligere apostolos et praedicatores, qui se et alios regere bene studuerunt, et ad viam veritatis nutrierunt. De quibus Psalmista dicit: « Constitues eos principes super omnem terram . » Ipsi fuerunt reginae qui et reges et nutritii. Nunquid non reges et reginae fuerunt Petrus et Paulus, qui sua praedicationristo ? Nunquid non erat Paulus nutritius sive nutrix,dixit: « Quasi modo geniti infantes lac concupis
Abbreviated transcription (Latin):
mirari unde tot filii ad fidem eiꝰ uenerint.
idõ respondit ds̃ pat̃: & dicit. Miraris qͦmͦ
ista sint facta: egotͥ ostendã: Ecce inquit leuo id ÷
reuelo uł demonstro ad gentesmanũ meã hoc ÷
filiũ meũ ꝑ incarnationis misteriũ. uł leuo
de t̾ra ad cȩlũ ꝑascensionẽ: ad popłos exaltabo
signũ meũ. id ÷ signũ crucis. Nã intantũ est
iam exaltatũ signũcrucis. ut om̃s gentes eos
credant tueri cũ dĩ adiutorio abom̃ib insidi¬
isdiaboli. Ecũ ego leuauero filiũ meũ uł su
ꝑcorda gentiũ uł ad cȩlos eleuando: afferent
o primitiua ȩccła & filios tuos apłi ad fidẽ
inulnis. id ÷ suis exemplis o pͣdicationib
Uł angłigȩ potestates afferent ad ȩt̾nã beati¬
tudinẽ.: post finitã huiꝰ laboris cursũ. sicut
legitur de lazaro. & filiastuas hoo ÷ sexũ femi¬
neũ adfidẽ trahendo. uł animas scõꝵ ad para-¬¬

Expanded text:
mirari unde tot filii ad fidem ejus venerint, mirari unde tot filii ad fidem ejus venerint, ideo respondet Deus Pater et dicit: Miraris quomodo ista sint facta, ego tibi ostendam: Ecce inquit levo, id est revelo vel demonstro ad gentes manum meam, hoc est Filium meum per incarnationis mysterium, vel levo de terra ad coelum per ascensionem. Ad populos exaltabo signum meum, id est signum crucis. Nam in tantum est jam exaltatum signum crucis, ut omnes gentes eo se credant tueri, cum Dei adjutorio, ab omnibus insidiis diaboli. « Et » cum ego levavero Filium meum, vel super corda gentium vel ad coelos elevando: « Afferent, » o primitiva Ecclesia, et « filios » tuos apostoli ad fidem « in ulnis, » id est suis exemplis et praedicationibus. Vel angelicae potestates afferent ad aeternam beatitudinem, post finitum hujus laboris cursum, sicut legitur de Lazaro , « et filias tuas, » hoc est sexum femineum ad fidem trahendo, vel animas sanctorum ad para
Abbreviated transcription (Latin):
Angustus mͥ : locus subaudis in sinagogis.
I& in toto mundo. Post ascensionẽ dñi ad cȩlos
tantũ creuit fides credentiũ: ut ñ in uidea
solũmͦ possent habitare nisi spargerent᷑ ꝑ
untuersũ orbem & dices incorde tuo opri
dõ spũales filios ñ enutriui. & ñ parienstrans¬
migrata in babilonẽ ce captiua ducta: & istos
quis enutriuit: idõ dicit sterilis & ñ pari¬
ens. qr post aggeum. eachariam &e mala-¬
chiam qui escdras appellat᷑ non habuerunt
ꝓpħas. qui eoꝵ filios enutrirent in lege dĩ.
łgo destituta a dõ & desolata a ꝓprio uiro
dõ omĩ potente. isti subaudis iudei uł genti.¬
les credentes in filiũ dĩ. ubi erant: huius¬
modi generatio spũalis est: & multos simul
in fide parit. & idõ mirat᷑ ȩccła: quomͦ tam
cito coadunati sunt. Hȩc dicit dñs ds̃ sub¬
audis pat̾. Ecce leuo ad gentes manũ meã &
ad popłos exaltabo signũ meũ. Dix̃ se ȩccła

Expanded text:
« Angustus mihi est locus, » subaudis in Synagogis; et in toto mundo. Post ascensionem Domini ad coelos tantum crevit fides credentium, ut non in Judaea solummodo possent habitare, nisi spargerentur puniversum orbem. « Et dices in corde tuo, » o Deo spirituales filios non enutrivi, « et non pariens transmigrata » in Babylonem « et captiva ducta. Et istos quis enutrivit? » Ideo dicit sterilis et non pariens, quia post Aggeum, Zachariam, et Malachiam qui Esdras appellatur, non habuerunt prophetas qui eorum filios enutrirent in lege Dei. « Ego destituta » a Deo « et desolata » a proprio viro Deo omnipotente: « isti, » subaudis Judaei vel gentiles credentes in Filium Dei, « ubi erant? » Hujusmodi generatio spiritualis est, et multos simul in fide parit, et ideo miratur Ecclesia quomodo tam cito coadunati sunt. « Haec dicit Dominus Deus, » subaudis Pater: « Ecce levo ad gentes manum meam, et ad populos exaltabo signum meum. » Dixit se Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
etiam coniugatorũ continentiũ &e uirginũ:
de quib & inpsalmodr̃ Astitit regina adex¬
tris tuis: inuestitu deaurato cutundata ua¬
rietate. Deserta tua subaudis loca id ÷ dere¬
licta. & solitudines tuȩ & trȩ ruinȩ tuȩ sub¬
audis quȩ omĩa destructa sunt ab illis qui
noluerunt credere nunc angustȩ erunt pre
habitatorib hoc ÷ pͣ multitudine credentiũ
ad fidẽ uenientiũ: & longe fugabant᷑ scribȩ
& pharisei aromanis. qui obsorbebant ei
id ÷ qͥ te separabant adõ tuo malo exemplo ł
praua doctrina. Adhuc dicent in aurib tuis

Expanded text:
irginum. De quibus in Psalmo dicitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate. « Deserta tua, » subaudis loca, id est derelicta, « et solitudines tuae et terrae ruinae, » subaudis, quae omnia destructa sunt ab illis qui noluerunt credere, « nunc angustae erunt prae habitatoribus, » hoc est prae multitudine credentium ad fidem venientium; « et longe fugabuntur » scribae et Pharisaei a Romanis « qui absorbebant ei » id est qui te separabant a Deo tuo malo exemplo, vel prava doctrina. « Adhuc dicent in auribus tuis,
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientes. de quib iã supradixit. & pauꝑũ
suorũ miserebit᷑ : dequib in euangło dicitur.
Pauꝑ in hoc loco: potest intelligi popłsgentilis
qͥ non habebat diuitias legales & ꝓpħales: sed
de sertus & derelictus ado factoresuo. demo¬
nib subi acebat ꝑ idolatriȩ cultũ & libidinis
seruitutẽ. Ꝙ dix̃sion. Dereliquit me dñs. idest
turis sacris intelligitur. Primo intelligi
debet ierłm t̾rena quȩ fuit in iudeis. quam
legimꝰ planxissedñm. &ad quã in euangłio

Expanded text:
convenientes de quibus jam supra dixit: « et pauperum convenientes de quibus jam supra dixit: « et pauperum suorum miserebitur, » et de quibus in Evangelio dicitur: Pauper in hoc loco potest intelligi populus gentilis, qui non habebat divitias legales et prophetales: sed desertus et derelictus a Deo factore suo daemonibus subjacebat, per idololatriae cultum et libidinis servitutem. « Et dixit Sion: Derelinquit me Dominus, » id eturis sacris intelligitur. Primo intelligi debet Hierusalem terrena quae fuit in Judaeis, quam legimus planxisse Dominum, et ad quam in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
de: & ecce alii fideles uenient abaquilone &e ma¬
ri id÷ occidente: & isti de t̾ra australi Hic osten.¬
dit᷑ multitudo credentiũ quȩ aquattuor munr¬
dipartib inunitate fidei coniuncta est: de
quib & dñs dicit. Multi uenient aboriente
& occidente: & recũbent cũ abraham. isaach
& iacob in regno celoꝵ. Non ÷ aut̃ intelligen¬
dũ qđ localit᷑ congregentur inunũ: sed fide.
Licet in corpore seiungant᷑. mini me possunt
separari mente: quos xp̃i nectit inuiolata
caritas Laudate cȩli hoc ÷ angłi qͥ habitatis
incelo: & exulta t̾ra angłicȩ uirtutes quȩ t̾rȩ p̃¬
estis. uł homines iusti qui in habitatis eam:
ꝑ salute generis humanigaudete. lubilate
montes laudẽ angłi uidelicet & homines
iusti in excelso uirtutũ collocati: qr consolatꝰ
sui apłos scilicet çterosq credentes ex iudeis.
ce om̃s aquattuor mundi partib ad fidẽ suã

Expanded text:
de: « et ecce alii » fideles venient « ab aquilone et made: « et ecce alii » fideles venient « ab aquilone et mari, » id est occidente, et isti de terra australi. Hic ostenditur multitudo credentium quae a quatuor mundi partibus in unitate fidei conjuncta est, de quibus et Dominus dicit: « Multi venient ab oriente et occidente, et recumbent cum Abraham, Isaac, et Jacob, in regno coelorum . » Non autem intelligendum, quod localiter congregentur in unum, sed fide. Licet in corpore sejungantur, minime possunt separari mente, quos Christi nectit inviolata charitas. « Laudate, coeli, » hoc est angeli qui habitatis in coelo, « et exsulta, terra, » angelicae virtutes quae terrae praeestis, vel homines justi qui inhabitatis eam, pro salute generis humani gaudete. « Jubilate montes laudem, » angeli, scilicet et homines justi in excelso virtutum collocati: « quia consolsui, apostolos scilicet caeterosque credentes ex Judaeis et omnes a quatuor mundi partibus ad fidem suam
Abbreviated transcription (Latin):
locis ÷ cib: in quibusdam potꝰ. Ubicunq enim
cũ difficultate sumit̾ cib est: ubi aut̃ facile
intelligit᷑ potꝰ est. Non esurient inqͥt neq sitient
fideles in scã ȩccła constituti: hoc ÷ obscura & aꝑ¬
ta patebunt illis Non ꝑcutiet eosestus& sol: id
simo sanguine suo. & ad fontes aquarũ potabit.
eos doctrina ueteris & noui testam̃ti: dequa
alibi dr̃. Hauriecis aquas ingaudio de fontib
dicatorũ: omĩa impedim̃ta huius scłi in tran-¬
quillitatẽ conuertã. Ꝙ semitȩ meȩ exaltabun¬
tur. id illi qͥ mea humilitatẽ imitati fue-¬
rint: iuxta illud. Omĩs qui se humiliat eral¬
tiũ: uł qr in exemplũ sunt mundo. Semitȩ
aut̃ appellantur om̃s credentes: ꝓ xp̃i nomi.¬
ne se humiliantes. Qui sunt isti quib uia prȩ¬
parat᷑. manifestius demonstrat cũ dicit. Ecce
isti credentes delonge uenient. id÷ deorien.¬
te ad fidem & unitatem scȩ eccłȩ. non loco sed fi¬

Expanded text:
in quibusdam potus. Ubicunque enim cum difficultate sumitur, cibus est; ubi autem facile intelligitur, potus est. Non esurient, inquit, neque sitient fideles in sancta Ecclesia constituti, hoc est, obscura et aperta patebunt illis. « Non percutiet eos aestus et sol, » id simo sanguine suo « et ad fontes aquarum potabit eos, » doctrina Veteris et Novi Testamenti, de qua alibi dicitur: « Haurietis aquas in gaudio de fontibus aedicatorum omnia impedimenta hujus saeculi in tranquillitatem convertam. « Et semitae meae exaltabuntur, » id est, illi qui meam humilitatem imitati fuerint, juxta illud: « Omnis qui se humiliat, exaltium, vel quia in exemplum sunt mundo. Semitae autem appellantur omnes credentes, pro Christi nomine se humiliantes. Qui sint isti quibus via praeparatur, manifestius demonstrat cum dicit: « Ecce isti » credentes « de longe venient, » id est, de oriente ad fidem et unitatem sanctae Ecclesiae, non loco sed fi
Abbreviated transcription (Latin):
ocułis meis semꝑ. Qui sunt isti muri de qͥb
illa plebe ꝓ cirati qui semꝑ int̃pelant ꝓ
e & quorũ orationib diu illi uallati sunt ficut
cuitas uallat̾ muro materiali. Muritui id est
ꝓ phȩ & patriarchȩ in pͣsentia mea sunt: orantes
uigit᷑ ꝓte. & idõ mi serebortur Uenerunt stru¬
ctores tui subaudis apłi & p̃dicatores & pͥmitiuȩ
eccłȩ edificatores. Loquit᷑ de futuro quasi de p̃¬
terito quasi iã uenerint apłi reȩdificauert̃
ierłm: id ÷ congregationem fideliũ quȩ de-¬
structa erat ꝑ infidelitatẽ. in illis tam̃ qui ex eis
credere uoluerunt. Destruentes subaudis scri¬
hȩ & pharisei qui sempsponebant traditiones
suas legi dĩ: & dissipantes subaudiste suis ex¬¬
emplis ate exibunt: ducti in captiuitatẽ am
manis leua in circũitu oculos tuos & uide.
om̃s isti congregati sunt uenerunt tͥ Apłos¬

Expanded text:
oculis meis semper. » Qui sunt isti muri de quibuoculis meis semper. » Qui sunt isti muri de quibuilla plebe procreati, qui semper interpellant pro ea, et quorum orationibus diu illi vallati sunt, sicut civitas vallatur muro materiali. Muri tui, id est prophetae et patriarchae in praesentia mea sunt; orantes jugiter pro te, et ideo miserebor tui. « Venerunt structores tui, » subaudis apostoli et praedicatores et primitivae Ecclesiae aedificatores. Loquitur de futuro quasi de praeterito, quasi jam venerint. Apostoli reaedificaverunt Jerusalem, id est congregationem fidelium, quae destructa erat per infidelitatem, in illis tamen qui ex eis credere voluerunt. « Destruentes, » subaudis, scribae et Pharisaei, qui semper praeponebant traditiones suas legi Dei, « et dissipantes, » subaudis, te suis exemplis, « a te exibunt, » ducti in captivitatem a Romanis. « Leva in circuitu oculos tuos, et vide, omnes isti congregati, venerunt t