comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catur auditus sensũ corꝑis ꝑtinẽtes ꝓ ĩcor¬
poreas quasdã imaginẽs suas p̃stõ sũt
cogitantib. et tacĩte cũcta ista uoluẽti¬
bus Sed trãseũda sũt hec. ut ad illud
smlitudinẽ ficut ĩ emg̃mate uideatur
uttũq dei uerbũ. nõ illud qd̾ factũ ẽ ad
illũ uel illũ ꝓph̾am. et de quo dictũ ẽ uer¬
bũ aũt dñi crescebat et mustiplicabat᷑.
et de quo tterũ dictũ ẽ. igtur fides ex au¬
accepistis nõ ut uerbũ hom̃ sed sicut:¬
ẽ uere uerbũ dei. et m̃ũabilia siłiter ĩ
sc̃ turis dicũtur de deĩ uerbo qd ĩ soms
multarũ diu̾sarũq linguarũ ꝑ corda
et ora dissemmatur huãna Ideo aũt
uerbũ dei d̾i. quia doctrma diuina tra¬
ditur nõ huãna Sed illud uerbũ dei q̃¬
re de quo dictũ ẽ deus erat ũ bñ. de quo
dictũ ẽ oiã ꝑ ip̃m facta sĩt. de quo dit¬
tũ ẽ fons sapĩe nerbũ dei ĩextelsis po

Expanded text:
catur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorcatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum prophetam, et de quo dictum est, Verbum autem Dei crescebat et multiplicabatur ; et de quo iterum dictum est, Igitur fides ex auaccepismerabilia similiter in Scripturis dicuntur de Dei verbo, quod in sonis multarum diversarumque linguarum per corda et ora disseminatur humana. Ideo autem verbum Dei dicitur, quia doctrina divina traditur, non humana. Sed illud Verbum Dei qure, de quo dictum est, Deus erat Verbum; de quo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt; de quo ditum est, Fons sapientiae Verbum Dei in excelsis .
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter illud a quo ut forit appareret
assũptũ ẽ Ita emĩ uerbũ nrm uox
quodãmõ corꝑis fit. assumendo eã
ĩ qua maĩfestetur sensib hom̃. sient
uerbũ dei caro factũ ẽ assumẽdo
eã ĩ qua et ip̃m maĩfestaret᷑ sen¬
sibus honn Et sicut uerbũ nm̃
fit uoꝵ nec mutatur ĩ uotẽ. itaũ¬
bũ dei caro quidẽ factsĩ ẽ. sed absit ut mu¬
taretur ĩ catnẽ Assimẽdo quipe illaẽ nõ
ĩ eã se cõsumẽdo.et hoc nrm uox fiti et illꝰ¬
Enaꝓpter qui cupit ad qualẽtũq siłitu¬
dinẽ dei uerbi ꝙũis ꝑ multa dissimilẽ ꝓue-¬
mre. nõ ĩtueatur uerbũ nr̃m̃ qd̾ sonat ĩ
auribus nec qñ uoce ꝓfert᷑ oꝑs nec qñ si¬
lentio cogitatur hom̃ Nãq sonãtiũ uerba
linguarũ etiã ĩ silentio cogitãtur et car¬
miã ꝑcurrũtur aĩo tacente ore corꝑis.
nec soli mn syllalairũ. uerũ etiã mõdi cã¬
tilenarũ cũ sint corꝑales. et ad eũ qui uo¬

Expanded text:
pter illud a quo ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum manifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc nostrum vox fit, et iller quicumque cupit ad qualemcumque similitudinem Verbi Dei, quamvis per multa dissimilem, pervenire, non intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vo
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ ĩ noticia hoc ẽ ĩ uerbo tũt ẽ
uerũ uerbũ. et ueritas qualis expet¬
tatur ab hoĩe ut qd̾ ẽ ĩ ista. hoc sit et
ĩ illo. qd̾ nõ ẽ ĩ ista nõ sit et ĩ illo Hic
agͥnostitur ẽ ẽ nõ nõ Sie accedit qt̃t
pͣt ista silitudo imaginis facte ad illã si¬
militudinẽ imaginis nate qua deꝯ filio
prĩ ꝓ oĩa sb̾antialiter siłis p̃dicat᷑ Nas¬

Expanded text:
quod in notitia est, hoc est in verbo, tunc est verum verbum, et veritas, qualis exspectatur ab homine, ut quod est in ista, hoc sit et in illo; quod non est in ista, non sit et in illo; hic agnoscitur, Est, est; Non, non . Sic accedit, quantum potest, ista similitudo imaginis factae ad illam similitudinem imaginis natae, qua Deus Filius Patri per omnia substantialiter similis praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ad illos Quĩ cogitatis ĩ cordibus
uãs Quale ẽ ĩ libuo sapiẽ dixerũt cogi¬
tantes tale hic ẽ cogitauerũt dicẽtes
Et illic eñ et hic oñditur ĩtra se atq
ĩ corde suo dicere. idest cogitando dicere
Dixerũt quippe ĩtra se et dictũ ẽ eis
quid cogitatis. et de illo diuite cuiꝰ ube¬
res frũctus ager attilit cuit ip̃e dñr. et
cogctabat ĩtrã se dicẽs Que dã ergo co

Expanded text:
dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18.
Abbreviated transcription (Latin):
de quo dicͣͭ tũ ẽ I n principio erat ubũ.
et uerbmũ erat apͥud deũ. et deꝯert u̾bñ
Necesse ẽ em̃ cũ uerbũ loquimur idest
quod scimꝰ loquim᷑. ex ip̃a sciã quã me¬
moria tenemꝰ nascatur uerbũ. qd̾ eius/¬
modi sit om̃o cuiꝰmõi ẽ illa scĩa de qua
nascitur fformata quippe cogitatto ab re
quã scimꝰ. uerbũ ẽ qd̾ ĩ cordẽ dicimꝰ quod
nec grecũ ẽ nec latinũ. nec lingue ali¬
cuiꝰ alteriꝰ Sed cũ id opus ẽ ĩ eoꝵ qui¬
bus loquimur ꝑferre noticiã. aliqd̾ si ͫ

Expanded text:
 In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus lo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc coĩquinat hoiem Tna sentẽtia duo
quedã hoĩs ora cõplexus ẽ. Unũ corꝑis.
alterũ cordis. Nã utiq unde illi hoiem̃
ꝓcedit Ita quippe exposuit ip̃e qd̾ dixe¬
rat Nam paulo post de hac̾ re discipłis
suis. ad huc et nos ĩquit sine ĩtellcũ
estis: Nõ ĩtelligitis quia om̃e qd̾ ĩ os ĩ¬
trat ĩ uentrẽ uadit et ĩ cecessũ emitti¬
tur. Hic certe aꝑtissime demõstrauit
os corꝑis Et ĩ eo qd̾ sequitur os cordis
ostendens. que aũt ꝓcedũt ĩquit de ore¬
de corde exeut̃. et ea coĩquinãt hoĩe
De torde em̃ exeñt cogitationes male
et ceͬ. Edud hãc expositione lucidius e
Nec tñ quia dicimꝰ locictiones cordis
eẽ conitationes. ideo nõ fũt etiã iusio¬
nes exorte de noticie iusionib qñ ue̾
sũt fõris enĩ cũ ꝑ corpus hee fuint¬

Expanded text:
uinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominemprocedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur? Hic certe apertissime demonstravit os corporis. At in eo quod sequitur os cordis ostendens, Quae autem, inquit, prde corde exeunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae , etc. Quid hac expositione lucidius? Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, ideo non sunt etiam visiones exortae de notitiae visionibus, quando verae sunt. Foris enim cum per corpus haec fi
Abbreviated transcription (Latin):
Demiq paule postͥ cũ hoc ip̃m repetisset at¬
q dixisset deꝯ dilcĩo ẽ cõtimio sulnecit. et
qui manet ĩ dilcĩone ĩ deo manet et deꝰ
reo manet. uñ supra dixerat In hoc co¬
gnoscmꝰ quia ĩ ip̃o man̾emꝰ et ipẽ ĩ no-¬
bis quia de spũ suo dedit nobis Ipẽ ergo
sigmficat᷑ ubi legitur deꝰ dilcĩo eᵈ Deꝰig̃

Expanded text:
denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset: deus dilectio est, continuo subiecit: et qui manet in dilectione, in deo manet et deus in eo manet. unde supra dixerat: in hoc cognoscimus, quia in ipso manemus et ipse in nobis, quoniam de spiritu suo dedit nobis. ipse ergo significat
Abbreviated transcription (Latin):
ditis et uisio. duo quedã sũt ĩter se
distantia ĩ sensibus corꝑis. ĩ aĩo cut
nõ ẽ aliud atq aliud uidere et audi¬
re At ꝑ hoc cũ locutio foris nõ brdea¬
tur sed potius audiatur. locutiones
aũt ĩteriores hoc ẽ cogitationes ui¬
sas dixit a dño scã eiuiãgeliũ nõ
cuditas. dixerũt ĩquit ĩtra se. hic
blasphemãt. deinde subiũxit Et
tũ uidisset iħ̾s cogitirtiones eoñi
Midit ergo qd̾ dixerũt ¶idit em̃
cogitatione sua cogitationes eoꝵ
quas iłli solos se pntabãt iudere
nõ solũ añꝙͣ sonet. uerũ etiã añꝙ̃ ĩ onoꝵ¬

Expanded text:
io duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interiores, hoc est, cogitationes visas dixit a Domino sanctum Evangelium, non auditas: Dixerunt, inquit, intra se, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum. Vidit ergo quae dixerunt. Vidit enim cogitatione sua cogitationes eorum, quas illi soli se putabant videre. non solum an
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis sensibus uerbũ quod mẽte geri¬
nius m̃otestat Nã et ĩuenire quid ẽ
insi quodãmõ iusibiliter dicere: Est ĩ
sc̃ꝑturis scĩs huiꝰ sentẽtie testimoniũ
Nã ĩ euuãgelio scdm iohe̾m ita legit᷑
Almẽ amẽ dico nobis. quia unꝯex nobis
tuidet me ⁊ spiciebãt ergo ad ĩicẽ di¬
scipuli estuãtes de quo diceret Erat
petrus. et dicit ei Quis ẽ de quo dicite
Ecte ĩnuendo dixit qd̾ sonãdo dicere nõ
audebat Sed hẽc atq hiuõi sigua cor¬
poralia siue curibus siue oculis pñti¬
bus quibus loquimur exhibems Inuẽ¬
te sut̃ etiã littere ꝑ quãs possumꝰ et

Expanded text:
ris sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus sententiae testimonium; nam in Evangelio secundum Joannem ita legitur: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Erat  ergo huic Simon Petrus, et dicit ei, Quis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi signa corporalia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: inventae sunt autem litterae, per quas possemus et
Abbreviated transcription (Latin):
hec ĩ ista siłitudine uerbi nr̃i siłitudo
uerbi dei qua pt̃ ẽẽ uerbũ nrm̃ quod
nõ sequatur opus. opus aut̃ ẽẽ nõ
pt̃ nsi p̃cedat uerbũ. sicut uerbũ d̾i
potuit eẽ nulla existente creatiura

Expanded text:
haec in ista similitudine verbi nostri similitudo Verbi Dei, quia potest esse verbum nostrum quod non sequatur opus; opus autem esse non potest, nisi praecedat verbum: sicut Verbum Dei potuit esse nulla existente creatura;
Abbreviated transcription (Latin):
qñtũ deo donãte iundere cõceditur disse
amborũ. et ideo coem̃ qua ĩuicẽ se dil¬
gũt pr̃ et filius nobis ĩsimiat carita¬
tẽ Ot aũt nos exceret sermo diuinꝰ
nõ res ĩ ꝓmptu fitas sed ĩ abdito scr¬
tandas et ex aibdito eruendas maiore
studio fecit ĩquiri ¶Lõ itaq dixit sp̃s¬
c̃s̃ caritas ẽ ꝙ si dixisset nõ parlã
ꝑtẽ questionis istius abstulisset s dixa
deus caritas ẽ ut ĩcertũ sit et ide req̃¬
rendũ utrũ deus pr̃ sit caritas. an deꝰ
filius. an deꝰ sp̃s sc̃s . an deꝰ ip̃a t̾nitas
Neq em̃ dicturi sumꝰ. nõ ꝓpte̾a deũ
dictã ẽẽ caritatẽ quod ip̃ã caritas fit

Expanded text:
ntum Deo donante videre conceditur, disseamborum; et ideo communem, qua invicem se diligunt Pater et Filius, nobis insinuat charitatem. Ut autem nos exerceret sermo divinus, non res in promptu sitas, sed in abdito scrutandas et ex abdito eruendas, majore studio fecit inquiri. Non itaque dixit Ss caritas est", quod si dixisset, non paruam partem quaestionis istius abstulisset; sed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an deus filius an deus spiritus sanctus an deus ipsa trinitas. neque enim dicturi sumus non propterea deum dictum esse caritatem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s et singuli habeãt ĩ sua quisq na¬
tura. nec distent ĩ eis ista. sicut ĩ uolis
aliud ẽ memoria aliud ĩtelligentia aliud
dilcĩo siue caritas. sed unũ aliquid sit qd̾ oĩa
tuiꝰq natura ut qui ht̃ hoc sit qd̾ ht̃ si¬
cut mintabilis simplex q sb̃a Si ergo

Expanded text:
omnes et singuli habeant in sua quisque naomnes et singuli habeant in sua quisque natura; nec distent in eis ista; ut in nobis, aliud est memoria, aliud intelligentia, aliud dilectio sive charitas: sed unum aliquid sit, quod omnscujusque natura, ut qui habet, hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. »
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ẽ. sicut alibi legitur. qm̃ ab ip̃o
ẽ patiã inea Hũc quippe sensũ facile
re fellit sc̃pturarũ ip̃a locutio Tale ẽ
onĩ tu es patiã mea quale ẽ dñe spes
eñ aꝑtius quicꝙͣ possumꝰ dicere Deus
ergo taritas ẽ Atrũ aũt pr̃ an filius
añ sp̃s sc̃s an ip̃a trintas quia et ip̃a
nõ tors dii sed unꝯ ẽ deꝯ hoc querit᷑. S
iã ĩ hoc libro suꝑius dispntrui nõ sic ac
çipiendã ẽẽ trmitatẽ que deꝰ ẽ ex illiss
tribus que ĩ trmitate nr̃e mẽtis oñdimꝰ
ut tãꝙͣ memoria sit onñ triũ pr̃ et ĩtel¬
ligentia omĩ triũ filius. et caritas om̃i
triũ sp̃s scs̃. quasi pẽ nec ĩtelligat sibi
nec diligat sed ei fllius ĩtelligat et sp̃s
ligat sibi. sed mẽmerit ei pr̃ et diligat
ei sp̃s sc̃s. ipẽ aũt et sibi et illis tm̃ꝰ¬
ĩ tellurat sibi. sed mem̃erit ei pr̃ et ĩtel¬
ligat ei filiꝰ. ip̃e aũt̾ et sibi et illis̃ nõ
m̃si diligat. sed sic potiꝰ ut oiã tria et

Expanded text:
nobis est, sicut alibi legitur: quoniam ab ipso misericordia. hunc quippe sensum facile refellit scripturarum ipsa locutio. tale est enim: tu es patientia mea quale est: domine, spes enim apertius quicquam possumus dicere. Deus ergo caritas est. utrum autem pater an filius an spiritus sanctus an ipsa trinitas, quia et ipsa non tres di, sed deus est unus, hoc quaeritur. sed iam in hoc librocipiendam esse trinitatem, quae deus est, ex illis tribus, quae in trinitate nostrae mentis ostendimus, ut tamquam memoria sit omnium trium pater et intellegentia omnium filius et caritas omnium trium spiritus sanctus, quasi pater non intellegat sibi nec diligat, sed ei filius inteligat sibi; sed miminerit ei Pater, et diligat ei Spiritus sanctus; ipse autem et sibi, et illis tintelligat sibi; sed meminerit ei Pater, et intelligat ei Filius; ipse autem et sibi et illis, non nisi diligat: sed sic potius, ut omnia illa tria. et
Abbreviated transcription (Latin):
ad actiuã quã ꝓp̾e sciam̃ nĩcuꝑandã ẽẽ
disserui Enmũ em̃ utrũq mẽtis ẽ uiiꝰ
et imago dei una Cũ uero de ĩferior
distinctius et seorsũ agitur. tũt nõ est
uocanda nnago dei. ꝙuis et tũc ĩ ea nõ¬
nulla peꝑiatur sili̾tudo illiꝯ trimitatis.

Expanded text:
ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei, quamvis et tunc in ea nonnulla reperiatur similitudo illius Tr
Abbreviated transcription (Latin):
te. nec se admisceat̃ atq ĩplicet̃ hom̃i
uiciis et erroribus. ut eis facilior sit re¬
gressus ad deũ Sed iste cursus qui cõstituit
ĩ amore atq ĩuestigatione ueritatis nõ
sufficit miseris. et ẽ oĩbus cũ ista sola ra¬
tione mortalibus sine fide mediatoris qdͣ
ĩ libris suꝑioribus huiꝰ eꝑis maxĩe ĩ quar¬
to et terciodecio ꝙtũ pot̾ui demõstrare

Expanded text:
te, minusque se admisceant atque implicent hominum te, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, non sufficit miseris, id est, omnibus cum ista sola ratione mortalibus sine fide Mediatoris: quod in libris superioribus hujus operis, maxime in quarto et tertio decimo, quantum potui, demonst
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝓpter ĩquit ut aliqñ terminet᷑ or̃o.
si aut extingui trãquille uolumꝰ cũ ĩ hois
artibus iuxerimꝰ. aut si ex hac ĩ aliã
haut paulo meliorẽ domũ sine mora de¬
iigrare. ĩ hiis studiis nobis om̃o oꝑa et
tum ponenda ẽ Hic miror hoiẽm̃ tãti
sũ. si hoc qd̾ sentimꝰ et sapimiꝰ morta¬
le et caducũ ẽ. quasi hoc moriatur et ĩ¬
tertidat qd̾ nõ dilirebainꝰ. uel potius
qd atrociter oderamꝰ ut iocũdus nobis
sit eius occasus Nerũ hoc nõ didicãt
a phis quos magnis laudibus p̃dicat
sed ex illũ noua achademia ubi ei dubn¬
tare etiã de rebus maĩfestissimis pla-¬
tuit ista sentẽtia redolebat R pħis aũt
rissimis. eternos ẽẽ aĩos acceꝑat Eter¬
in quippe animi cũ ĩcõuemẽter hac
exhortatione epcitãtur ut ĩ suo cursu
reꝑiãtur cũ uen̾erit uite huiꝰ extremũ
idẽst ĩ ratione et ĩuestigandi cupidita¬

Expanded text:
Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artibus vixerimus, aut si ex hac in aliam haud paulo meliorem domum sine mora demigrare, in his studiis nobis omnis opera et cura ponenda est. Hic miror hominem tanti sum, si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc moriatur et intercidat quod non diligebamus, vel potius quod atrociter oderamus, ut jucundus nobis sit ejus occasus. Verum hoc non didicerat a philosophis, quos magnis laudibus praedicat; sed ex illa nova Academia, ubi ei dubitare etiam de rebus manifestissimis placuit, ista sententia redolebat. A philosophrissimis, aeternos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconvenienter hac exhortatione excitantur, ut in suo cursu reperiantur, cum venerit vitae hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩs que quidẽ illi nõ ẽ insi ab illo ciũ ꝯ¬
ꝑticipatione uere sapiẽs fieri mẽs ratio¬
nalis et ĩtellcũalis pt̃.cicero cõmendãs
q̃ fme dialogi hortensii. que nobis ĩqnt
dies noctesq cõsidem̃tib acuẽtibusq
ĩtessigentiã q̃ ẽ mentis acies. cauẽtib
tibus magna spes ẽ Nut si hoc qd̾ sen-¬
timus et sapimꝰ mortale et caducũ ẽ
iocũdũ nobis ꝑ functis nimerib hũais
occasũ neq mole stã extinctionẽ et qua¬
si quietẽ uite fore. añt si ut ãtiquis phi¬
losophis hiisq maxĩs longeq clarissinus
placuit eternos aĩos ac diuinos habemꝰ.
sic existimandũ ẽ quo magis hn fierĩt
s ĩ suo cursu idest ĩ ratione et ĩnesti¬
gandi cupiditate et quo minꝰ se adim¬
scuerit̃ atq ĩplicauerĩt hom̃i uiciis et
erroribus. hoc hiis faciliorẽ ascensũ et re¬
ditũ ĩ celũ fore Deinde addens̃ hãc ip̃a
clausulã repotendoq sermonẽ finens.

Expanded text:
illi non est, nisi ab illo cujus participatione vere sapiens fieri mens rationalis et intellectualis potest, Cicero commendans in fine dialogi Hortensii: Quae nobis, inquit, dies noctesque considerantibus, acuentibusque intelligentiam, quae est mentis acies, caventibusque hia viventibus magna spes est, aut si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est, jucundum nobis perfunctis muneribus humanis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: aut si, ut antiquis philosophis hisque maximis longeque clarissimis placuit, aeternos animos ac divinos habemus, sic existimandum est, quo magis hi fuerint semper in suo cursu, id est, in ratione et investigandi cupiditate, et quo minus se admiscuerint atque implicuerint hominum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et reditum in coelum fore. Deinde addens hanc ipsam clausulam, repetendoque sermonem finiens:
Abbreviated transcription (Latin):
De ip̃a quippe natura hũcaa dictũ ẽ Ti
quidẽ nõ debet uelare capact. cũ sit imago
et gła dei Que natura ĩ rebus creatis ẽx¬
tellentissima cũ a suo creatore ab ĩpietatẽ
iustificatur. a deformi formasã trãsfertur
ĩ formã Est quippe et ĩ ip̃a ĩpietate ꝙto
magis dãpnabile uiciũ tanto certius na-¬
tura laudabilis Et ꝓpter hoc addidit de
gloria ĩ głam. de gloria creationis ĩ głam
iustificãtionis Qmͣuis possit hoc et aliis
modis ĩtelligi qd̾ dictũ ẽ de gła ĩgloriã.
de gloria fidei ĩ gloriã spẽi.dẽ gła qua filii
dei sumꝰ ĩ gloriã qua sises ei erimꝰ qm̃¬
ii debimꝰ eũ sicuti ẽ Quod uero adiũxit

Expanded text:
atura humana dictum est, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit, de gloria in gloriam: de gloria creationis in gloriam justificationis. Quamvis possit hoc et aliis modis intelligi, quod dictum est, de gloria in gloriam: de gloria fidei in gloriam speciei; de gloria qua filii Dei sumus, in gloriam qua similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Quod vero adjunxit,
Abbreviated transcription (Latin):
magt̃nẽ uoluit ĩtelugi. ita noĩe enigma¬
tis̃ ꝙuis similitudinẽ tñ obscum̃ et ad
ꝑspiciendũ difficilẽ Cũ igitur speculi
et enigmnatis noĩe quecl̃q sil̾tudines
ab apło signficate ĩtelli possint. que
accõmodate sũt ad ĩtelluendũ deũ eo mõ
quo p̃t. nichil tñ ẽ accõmodatius. qm̃
id quod iago eius nõ frustra d ¶emo
itaq miretur etiã ĩ isto iudendi modo
qui cõcessus ẽ huic uite ꝑ seculũ scilic
ĩ eniginate. laborare nos ut quomõcũ¬
q iudecaꝰ Nomẽ quiꝑpe hic nõ sonare
ememetiõ si eẽt fnculitas iusionis. et
hec ẽ grandius enigma. ut nõ uidea

Expanded text:
intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur etiam in isto modo videndi qui concessus est huic vitae, per speculum scilicet in aenigmate, laborare nos ut quomodocumque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis. Et hoc est grandi
Abbreviated transcription (Latin):
tãꝙͣ a dm̃ spũ Epeculãtes dixit ꝑ speculũ
identes. nõ de specula ꝓspicientes Gauod
ĩ greca lingua nõ ẽ ãbiguũ. uñ ĩ latinã
trãslate sũt apłice littere Ibi quippe speru¬
lũ illud ubi apparet̃ imagines rerũ a specri¬
la de cuiꝰ altitudiẽ longius aliquid ĩtuem᷑
etiã sono uerbi distat õmo. satisq apparet
apłin abspeculo nõ ab specula dixisse głam
dm̃ speculãtes Quod uero ait ĩ enuãgelio
imaginẽ trãsforman᷑ itaq imaginẽ nult
ĩtelligi eande᷑ dicẽs ipam ĩstã salic idest

Expanded text:
tu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult intellig
Abbreviated transcription (Latin):
Qiud enĩ dicimꝰ scdm corpus mortuũ
insi corꝑe uel ĩ corꝑe nõ aiã uel ĩ aĩa
mortuũ: Aut si dĩcamꝰ scdm̃ corpus
ẽ pulcher. aut scdm̃ corpus fortis nõ
pulcher aut fortis ẽ : Et nũa biliter
ita loquim᷑ Nõ itaq sic ĩtelligamꝰ
scdm imaginẽ eius qui creauit eit.
quasi alia sit imago scd̾m quã renona¬
renouatio nõ momẽto uno fit ip̃ius
cõuersionis. sicut momẽto uno fit illa
ĩ baptismo renonatio remissione oĩm
remanet qd̾ nõ remittatur S quẽ

Expanded text:
orpus mortuum, nisi corpore vel in corpore, non anima vel in anima mortuum? Aut si dicamus, secundum corpus est pulcher aut secundum corpus fortis, non pulcher aut fortis. Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi alia sit imago secundum quam renovarenovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium remanet quod non remi
Abbreviated transcription (Latin):
tiis uoluerimꝰ adu̾tere. cãto magis et
nũ sermo succũbit. et ip̃a nõ ꝑdiunt ĩtẽ¬
tie. ut ad liquidũ aliquid̾ nr̃a ĩtelligẽtia
et si nõ lingua ꝑueniat. Et putamꝰ nos
utrũ dei ꝓuidentia eadẽ sit que mẽoria
et ĩtelligentia qui nõ singula cogitãdo a¬
spicit. sed una eterna etͣ ĩmutãbili atq
seffabili uisione cõplectitur cũcta q̃ nouit.
tantu mẽtis ĩfirmitate posse cõp̃hendere.s¬
In hac igitur difficuttate et angustiis li¬
Ex me quippe ĩtelligo ꝙͣ sit mirabilis
et icd̃prehensibilis scĩa t̾ua qua me feci/
ignis. ut querã faciẽ tuã sꝑ Incorpo¬
quo uidetur q̃ oculis carnalib nõ uidẽtur.
q̃ramꝰ. profecto illud occurrit. qd̾ ĩ speculo
insi mago nõ cernitur Hoc ergo facere co¬

Expanded text:
tius voluerimus advertere, tanto magis noster tius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit quae memoria et intelligentia, qui non singula cogitando aspicit, sed una, aeterna et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse coIn hac igitur difficultate et angustiis liEx me, inquit, intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua qua me fecistignis, ut quaeram faciem tuam sempquo videntur quae oculis carnalibus non videntur: quaeramus, profecto illud occurrit, quod in speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere co
Abbreviated transcription (Latin):
stelligentie nr̃ẽ adsũt possumꝰ utcũq
aspicere. ea uero que ab sut et tñ adfue¬
rint ꝑ memoriã nouimꝯ que obliti nõ su¬
mus nec ex futuris p̃terita sed futura
ex p̃t̾itis nõ tñ firma cognitione com-¬
çima¶Lã quasdã cogitationes mãs qͥs
ficturas uelut mcaĩ fostius atq c̾tius
Id agimꝰ. cũ agere ualemꝰ ꝙtũ ualemq.
que uidetur nõ ad ea que fictura sũt sed
ad p̃tita ꝑtinere Qd̾ licet experiri ĩ
eis dictis uel cãticis quorũ seriẽ meõri¬
ter reddimꝰ ¶Dsi enĩ p̃uiderema cogita¬
tione qd̾ sequitur nõ utiq diceremꝰ. et
tuit sod meõria Nã donec fimat᷑ oñe
qd̾ dicimꝰ siue canimꝰ nichil ẽ qd̾ nõ ꝓui-¬
sũ ꝓspectũq ꝓferatur. et tñ cũ id agi-¬
mub̃ nõ dicĩnuir ꝓuidẽter sed memorit̾
canere uel dicere Et qui hoc ĩ multis
ita ꝓferendis ualẽt plurimũ. nõ solet
eorũ ꝓuidentia sed meõria p̃dicari stie¬
fissiũ sumꝰ Quõ autẽ fiat qnͣto attẽ¬

Expanded text:
unt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius agimus, cum agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis dictis vel canticis, quorum seriem memoriter reddimus. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et uit, sed memoria. Nam donec finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil est quod non provisum prospectumque proferatur. Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fietissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto atten
Abbreviated transcription (Latin):
eiusq ista penitꝰ oblit̾a ẽ. ideoq nec
cõmemorari pt̃ Credit aut̃ de illa fide di¬
narrantibus de felicitate ꝓadisi. adq il¬
lũ pͥmũ et bonũ hoĩs et malũ histodica
traditione indicantibus̃ Om̃ aũt d̾i su
remĩscitur Ille quippe sꝑ ẽ nec fuit et
nõ ẽ nec ẽ et nõ fuit. sed sicut nũꝙ̃ nõ
erit. ita nũꝙͣ nõ erat et ubiq totis
ẽ. ꝓpter quod̾ ista ĩ illo et uiuit et mo-¬
netur et ẽ Et ideo eius r̃mĩsa potest.
nõ quia hoc recordatur qd̾ eũ nouerit
ĩ adcm. cut alibi alicubi añ huiꝰ corpis
utã. aut cũ p̾mũ facta ẽ ut ĩseretur
Huic corꝑi nnchil enĩ horũ õmo remi¬
inscitur. quicquid horũ ẽ oblimone
deletũ ẽ sed cõmeõratur ut cõuertatur
ad dñm. tãꝙͣ ad eã lucẽ qua etiã cũ ab illo
aũteretur quodãmõ tangebatui. Nãhĩt
ẽ qd̾ etiã ĩpii cogitãt eterntatẽ. et

Expanded text:
ejusque ista penitus oblita est; ideoque nec ejusque ista penitus oblita est; ideoque nec commemorari potest. Credit autem de illa fide dinarrantibus de felicitate paradisi, atque illud primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et ubique totus est: propter quod ista in illo et vivit, et movetur, et est : et ideo reminisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi alicubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nihil enim horum omnino reminiscitur; quidquid horum est, oblivione deletum est. Sed commemoratur, ut convertatur ad Dominum, tanquam ad eam lucem qua etiam cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod etiam impii cogitant aeternitatem, et
Abbreviated transcription (Latin):
ideo certe nõ dubitat qm̃ misem ẽ et
btã ẽẽ desiderat. nec ob aliud fierispe¬
rat hoc posse nisi quia ẽ mutabilis
Nã si mutabilis nõ eẽt sicut ex btã
misera. sic ex misem beata ẽẽ nõ
posset Et quid eã fecisset miserã
tã nnsi meritũ suũ et p̃miũ dñi fuiẽE
et meritũ eius grã ẽ illiꝰ. cuiꝰ p̃miũ e̾¬
rit btitudo eius Insaiciã quippe dtre sibi
retur accẽpit. et peccando utiq ꝑdidit
Alccipit ergo iusticiã ꝓpt̾ quã brĩtudinẽ
acciꝑe mereatur Dñ ueracit᷑ ei d̾i ab
apło quasi de suo bono suꝑbire ĩcipiẽti
Quid enĩ habes qd̾ nõ ac̾cepisti. Si
em̃ accepisti. quid glaris quasi nõ acceꝑis.
Qñ aut̃ bñ recordatur dñi sui spũ eiꝰ
accepto. sentit õmo quia hoc discit ĩtiõ
magisterio nõ nisi eius gratuito effcũ
posse se suggere nõ nsi suo uolũtario
defectu cadere potuisse nõ sane r̾mĩscit᷑
btĩtudinis sue fuit quiꝑpe illĩ et nõ ẽ.

Expanded text:
ideo certe non dubitat, quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram tam, nisi meritum suum et praemium Domini sui? Sed et meritum ejus gratia est illius, cujus praemium erit beatitudretur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veraciter ei dicitur ab Apostolo, quasi de suo bono superbire incipienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatitudinis suae: fuit quippe illa et non est,
Abbreviated transcription (Latin):
deꝰ. nichil aliud ẽ tota ꝙͣ trinitast nec
abquid ad naturã dei ꝓtinet qd̾ ad illã
nõ ꝑtineat trinitatẽ Et tres ꝑsone
sũt uinꝯ sb̾e. nõ sicut singulus quisq hõ
una ꝑsona Itẽq ĩ hoc magna discantia

Expanded text:
Deus, nihil aliud est tota quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. Itemque in hoc magna distantia
Abbreviated transcription (Latin):
et filius et sp̃s sc̃s sut. sed deꝰ solus
Et quia filius quoq sapiã ẽ genita
mirũt. ẜ nec sp̃s sc̃s ei diligit s ip̃e
sibi Sua enĩ ẽ et ip̃e memoriai sua
ĩtelligentia. sua dilcĩo. sed ita se habẽ
prem̃ ht̃ memoriã et filiũ ĩtelligẽti¬
ã et se dilciõnẽ. neq em̃ sapt̃a eet̃ si
alius ei mẽĩnisses. eiq aliꝯ ĩtellige¬
ret ac tm̃mõ sibi ip̃e diligeret s ip̃e
ht̃ hec tria iet ea sic ht̃ ut hec ĩp̃a
ipẽ sit uerũptñ ut ita sit inde iłlĩ ẽ
uñ procedit
iuis ergo hoim pt̃ istã sapiãm qua
nouit deꝰ oĩa ita ut nec ea que
dicũtur p̃terita ibi p̃tereãt nec ea q̃
dicũtur fictura quasi desint expectẽt᷑
ut uemiãt sed et p̃terita et fũtum cũ
pñtibus sint cũcta pñtia. nec singula
cogitentia. et ab aliis ad alia cogitrado
tuĩseatur. sed ĩ uno cõspectu simul p̃sto
istũ sapĩam. eandẽq prudentiã.eandẽq
scientiã qñquidẽ a nobis nec hr̃a cõpre

Expanded text:
et Spiritus sanctus sunt, sed Pater solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita minit, nec Spiritus sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia, sua dilectio; sed ita se haberePatrem habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque scienti
Abbreviated transcription (Latin):
eius ẽ mẽns. tãꝙͣ capict eius uel oculꝰ.
nel facies. sed nõ hec ut corꝑa cogitã¬
da sut Nõ igitur aĩa. sed quõd excellit
Taia mens uotatur ¶Tũ quid antẽ possu¬
mus dicere trinitate sic ẽẽ ĩ deo ut a-¬
liquid dei sit. nec ip̃a sit deꝰ Quaꝓpt̾
singulus quisq hõ qui nõ scdm̾ oĩa que
ad naturã ꝑtinent eius sed scd̾m suã

Expanded text:
ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus, ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̾ etiã nõ cõspectũ credere debeamus
Cõspicere aut̃ nos im̃nuitabile bonũ qd̾
nos nõ sumꝯ liber octanꝰ oñdit. et quar¬
tus decimꝰ cũ de sapĩa que hoĩ ex deo
uideat ubi nulla scia ẽ nulło mõ rẽ sa¬
pientiã ẽ N ut uers pictandũ ẽ sapiam
que deꝰ ẽ scire alia et nesare serpãm.
uel diligere alia. nec diligere seipãm o
Qued dici fiue credi stultũ et ĩpiũ est
tia sui et disectio Sic enĩ et ĩ hoie ĩie¬
minꝰ trinitatẽ. idest mentẽ et noticiã
qua se nouit. et dilcĩonẽ qua se diligit Ez¬
hec tria sũt ĩ hoĩe. ut nõ ip̃a sint hõ hõ
ẽ em̃ sicut ueteres diffierut caninal
rectionale mortale Illa erigo excellũt s̃
hoĩẽ. nõ ipã sũt hõ Et una ꝑsõna idest
mentẽ Quod si etiã sit diffimamuꝙ
ꝑo aĩa et corꝑe. nõ ẽ dubiũ hoiẽm̃ habe¬
sed hoĩs sũt uel ĩ hoĩe sũt Si aut̃ detrac¬
to etiã corꝑe sola aĩa cogitetur. aliquid

Expanded text:
 conspectum credere debeamus. Conspicere autem nos immutabile bonum, quod nos non sumus, liber octavus ostendit; et quartus decimus, cum de sapientia quae homini ex Deo videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; tia sui, et dilectio sui. Sic enim et in homine invenimus trinitatem, id est, mentem, et notitiam qua se novit, et dilhaec tria sunt in homine, ut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres diffinierunt, animal rationale, mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo; et una persona, id est mente. Quod si etiam sic diffiniamus ex anima et corpore; non est dubium hominem habesed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sapiã et potẽtia aut uita et sapĩa. cur
nõ una eadẽq reẜ eẽ possit ĩ dei na¬
tura eterintas et sapiã aut btĩtudo
trũ illa duodeci an ista tria diceremꝰ. qñ il¬
la multa ĩ istã redegimꝰ paucitatẽ. ita in¬
chil ĩterest utrũ ista tria dicamꝰm illud
Unũ ĩ cuꝰ singularitatẽ duo ceta siłiter
redigi posse mõstitarimꝰ Quis itaq dispu¬
tandi modus. quenã tandẽ ĩtelligendi¬
nis̃. aut que potentia. q̃ uiuacitas rõis.
que acies cogitationis oñderetur aliꝗs

Expanded text:
tia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo trum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ nõ uidet cogitationẽ suã. Et quis.
uidet cogitationẽ suã nõ oculis carnalib
dico. sed ip̃o ĩteriore cõspectu: Eus
nõ eã uidet. et quis eã uidet. Eñ qͥdẽ
rogitatio uisio ẽ animi quedã siue assit
ea que oculis quoq corꝑalibus iudeait᷑
nel cet̾i̾s sentiantur sensibus. siue nõ as¬
sint et eorũ siłitudines cogutitione cer-¬

Expanded text:
quis videt cogitationem suam, non oculis carnalibus dico, sed ipso interiore conspectu? Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cer
Abbreviated transcription (Latin):
sibi memnnt pr̃ ita filius Et sicit sui
et filii mẽmit pr̃ meõria nõ filii sed
sua ita sui et pr̃is meiiit filiꝯme
moria nõ prĩs sed sua Diltiõ quoq
ribi nulla ẽ. quis ullã dicat sapĩam.
Ex quo colligitur ita ẽẽ patrẽ dilcĩo¬
nẽ suã ut ĩtelligentiã et memoriã sũa
Erce ergo tria illa idest mẽoria ĩtel¬

Expanded text:
sui meminit Pater, ita et Filius: et sicut sui et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, ut intelligentiam et memoriam suam. Ecce ergo tria illa
Abbreviated transcription (Latin):
dei sed ꝙadmodũ sit̾ ĩtelligendũ ne pa¬
trẽ filiꝰ indeat᷑ facere sapiẽntẽ ĩ libro. uiiͦ.
disputatũ ẽ. et ad hoc ratio ꝑuenit ut
sic sit filius sapĩa de sapĩa. quẽ adinodũ
lumẽ de lũe/ deꝰ de deo Nec aliud potiu¬

Expanded text:
dmodum sit intelligendum, nec Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est. Et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud potui
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ itaq prius hec pli̾ma ad aliquã
pancitatẽ Que enĩ nita d̾i ĩ deo. ip̃a ẽ
eeñtia eius atq natia Nõ itaq de ꝯbi¬
uit nsi uita ꝙ ip̃e sibi ẽ Hec aũt̾ uita
nõ talis ẽ qualis ĩ est arbori. ubi nullus
ĩtellcũs nullꝰ ẽ sensus. nec talis qualis
s̃esti pecori Ht eñ uita pecoris sensũ qͣn¬
q ꝑtitũ. sed ĩtelicm ht̃ nullũ Et illa ui¬
ter q̃ deꝯ ẽ sentit atq ĩtelligit nã. et sen¬
tit mẽte nõ corꝑe. quia sp̃s ẽ deꝰ. nõ au¬
tẽ sicut aĩalia que hñt corꝑa ꝑ rorpus
sentit deꝰ.nõ enĩ ex aĩa cõstat et corpe.
ac ꝑ hoc simplex illa natura sicut ĩtel¬
lusit sentit. sicut sentit ĩtelligit. idomq
sensus qui et ĩtelicũs ẽ illi. nec ita ut
aliqñ eẽ desistat aut ceꝑit Immorta¬
lis ẽ em̃. nec frustra de illo dictũ ẽ ꝙ
solus ht̃ ĩmortalitatẽ ¶ã ĩ mortalit̾as
eius uere ĩmortalitas̾ ẽ. ĩ eniꝰ natum

Expanded text:
gamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia eius atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est, sentit atque intelligit omnia; et sentit mente, non corpore, quia spiritus est Deus . Non autem sicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmis que mõa nobis enũata atqz dige¬
sta sũt. idest eternꝰ. ĩmortalis. ĩ corrupti¬
bilis ĩmutabilis. unũ aliquid eligamus.
quia unũ quatuor ista significãt sicut ĩa
disserui ne ꝑ multa diftendat᷑ ĩtentio.
uita qualisrũq ĩest et pecori cui sapĩa
nõ ĩẽst/. due uero ista sapiã scilic atq
potentia ita sũt ĩter se ĩ hoĩe cõꝑata
ut scã sc̃ptura diceret melior ẽ sapiẽs ꝓͣ
fortis. speçiosa porro etiã corꝑa dicl
solent/. unĩ ex hiis quatuor q̃ elegimꝰ
sapiẽs eligatur. ꝙmis hec quatuor ĩ deo
equalia dicenda sut. Noĩa em̃ quatuor.
res aut̃ una ẽ De ferciis uero ultimis
quatuor ꝙus ĩ deo idẽ sit iustũ eẽ quod

Expanded text:
primis quae modo a nobis enumerata atque digesta sunt, id est, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
sensu p̃dita nõ sentiẽtib ĩtelligẽtia nõ ĩ¬
telligentib. ĩ mortalia mortalib. ĩpotẽ¬
tibus potentia. ĩuistis iusta. speciosa de-¬
formibus. bona malis scorruptibilia cor¬
ruptibilib. ĩmutabilia mutabilib ĩui¬
sibilia nisibilibus. ĩcorporalia corꝑalib
beata miseris p̃ferenda iudeamꝰ. at ꝑ hoc
qm̃ rebus treatis cueatorẽ sine dubitatiõe
p̃pommꝰ oportet ut eũ et sũme uiuere
et cũcta sentire atq ĩtelligere et mori cor¬
rũpi mutariq nõ posse nec corpus ẽẽ sd

Expanded text:
ientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non posse; nec corpus esse, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ Est emĩ sps̃ et deꝯ qui renoriari
nõ pt̃. quia nec uetere cere pt̃ Dicit᷑
etiã sp̃s ĩ hoĩe qui mẽs nõ sit. ad quẽ
ꝑtinent imagniationes si les corporũ.
de quo dicit ad corithios ubi dicit En
pt̃ nsi corporaliũ uocũ imiagines so¬
nũ oris ĩ sps cogitatiõe p̃ueĩant. Di

Expanded text:
i renovari non potest, quia nec veterascere potest. Dicitur etiam spiritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum: de quo dicit ad Corinthios, ubi dicit, Si potest, nisi corporalium vocum imagines sonum oris spiritus cogitatione praeveniant. Di
Abbreviated transcription (Latin):
gere et peem̃ et filiũ tãꝙͣ memoria
sit p̃r et sua et fulii et sꝑs sc̃i. filiꝰ aũt̃
et filii: Ques hec ĩ ilła trimitate
opinari uel affirinare p̃sumat. Si
enĩ solus ibi filius ĩtelligit et sibi et
prĩ et spiũ scõ ad illã roditur absur¬
ditatẽ ut pr̃ nõ sit sapiens de seipo s
de filio. nec sapiã saplentiã genuerit
sed sapĩa pĩ dicatur sapiẽs ẽẽ quã ge¬
nuit Tbi em̃ nõ ẽ ĩ tessigentia. nec
sibi sed filius ⁊̃telliit pr̃i ꝓfecto filius
prem̃ sapientẽ facit Et si hor ẽ deo eẽ
qd̾ saꝑe et ea illi eeñtia ẽ que sapĩa nõ
filiur᷑ a pr̃e qd̾ uerũ ẽ seda filio potius
habet pr̃ eeñtiã qd̾ ab sudissimũ atq
falcissimũ ẽ Hant absurditatẽ nos in
libro septiõ discussisse cõuicisse .⁊biecissẽ
certissimũ ẽ
st erizo deus pr̃ sapiẽs ea qua ipẽ
ua ẽ sapĩa et fil ius sapĩa prĩa de

Expanded text:
se et Patrem et Filium: tanquam memoria sit Pater et sua et Filii et Spiritus sancti, Filius autem et Filii? Quis haec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius intelligit, et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de
Abbreviated transcription (Latin):
minisset. nõ se ĩtelliget et diligeret
ꝙ̃ius nõ se sꝑ cogitaret Cñ añt cogi-¬
faret nõ se a corꝑalibus reb eadẽ cõ¬
gitatione discerneret/. dilata ẽ de tri¬
intate cuiꝰ hec imago ẽ disputatio. iet
ĩ pp̃is etiã corꝑalibus uisis ĩeĩretur
trluntas et distinctiꝯ ĩ ea lc̃õris ext̾s
sensibus corꝑis et nõ dictũ posset agnosci.
atq ita exterioris hoĩs triuitas pͣmo ĩ
hiis q̃ cernũtur extrinsecꝰ ex corꝑe srilic
qd̾ iudetur et forma q̃ inde ĩ acie t̾nẽ¬
tis ĩpͥmitur. et utrũq copulatis ĩtẽtio¬
ne uolũtatis apparuit. sed hec tria nõ ĩter

Expanded text:
geret, quamuis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret: dilata est de trinitate, cuius haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus uisis inueniretur trinitas et distinctius in ea lectoris exerceretur sensibus corporis, et non dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet, quod uidetur, et forma, quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione uoluntatis apparuit. sed haec tria non inter
Abbreviated transcription (Latin):
iitere Boritas etiã atq iusticia nũ¬
quid ĩter se ĩ dei natura sicit ĩ eius oꝑi¬
bus distant tãꝙͣ due du̾̃se sint qualitates
dei. una bonitas. alia iusticia. Nõ utiq sed
que iusticia ip̃a bonitas. et que bontasip̃a
litĩtudo Incorꝑalis aũt uel s̃corꝑeus ideo
dr̃ deus. ut sp̃s credatur uel ĩtelligat᷑ ẽẽ
nõ corpus ꝓinde si dicamꝰ eternꝰ ĩmorta¬
lis. ĩ coᷠ tibilis. ĩmutabilis̾. uiuꝰ. sapiẽs po¬
tenõ. speciosus. iustus. bonꝰ. bt̃s sps̃. horit

Expanded text:
i, 1? Bonitas edam atque iustitia, numquid inter se in natura Dei, sicut in eius operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei ·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utique: sed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intelligatur esse, non corpus. Proinde si dicamus, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iustus, bonus, beatus, spirit