comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audita. canore inestimabilis suauitatis mo
leluia. Nam ꝓ ut discerni potuit cantꝰ au¬
ditꝰ. uelut alt̾natim chori angłici hȩc et
alia. quoꝵ intellectꝰ ñ potuit ꝑcipi. con¬
cinnebant. Qd uidentes & audientes in¬
numeri ppłi. & multi etiã ꝑsecutoꝵ in
dñm credidert̃: non credentes aũ imio
t̾rore ꝑculsi. quiq in suas partes fugert̃.
oni mirificatũ sc̃m suũ in cęlis talit mon¬
strare in t̾ris: qui ad ferocissimos ppłos
inclitꝰ nunciꝰ missus. & confessor dñi pre¬
ciosus. succensus igne diuini amoris. con¬
stant̾ sustinuit supplicia passionis: & ꝑ im-

Expanded text:
audita, canore inaestimabilis suavitatis modaudita, canore inaestimabilis suavitatis modleluia. Nam prout discerni potuit tantus auditus, velut alternatim chori angelici, haec et alia, quorum intellectus non potuit percipi, concinebant. Quod videntes et audientes innumeri populi, et multi etiam persecutorum, in Dominum crediderunt. Non credentes autem, nimio terrore perculsi, quique in suas partes fugerunt.oni mirificatum sanctum suum in coelis taliter demonstrare in terris, qui ad ferocissimos populos inclytus nuntius et confessor ipsius pretiosus, succensus igne divini amoris, constanter s
Abbreviated transcription (Latin):
sius uideret᷑ impletũ. qͦd de hierłm ꝓpħi-¬
co uaticinio fuerat ꝑ oratũ. Posuert̃ mor¬
talia seruoꝵ tuoꝵ in circuitu eiꝰ. & ñ erat qͥ
ubi salutifer pͥmo ceꝑat fructus oriri. eo
ampliꝰ głe ipsius pateret tͥumphus. marimꝰ
cunctos ad sistentes horror inuasit: ac lux in¬
effabilis cunctis resplenduit. & beati dẏoni¬
sii se cadauer erexit. Sc̃aq manu caput a
corpore dolabra lictoris truncatũ. angłico
ductu gressũ regente. & luce cȩlesti circum¬
fulgente: pendulis cȩpit brachiis uectitare.
Et facta ẽ comes multitudo cȩlestis exer¬
citꝰ exanimi eiꝰ corpori. caput ꝓpriũ ab ip¬
so monte ubi fuerat decollatꝰ. ꝑ duo fere
miliaria deportanti. usq ad locũ in quo
nc̃ dĩ dispositione & sua electione requi¬
escit humatꝰ. sine cessatione ẏmnis dulci-¬
sonis dm̃ laudans: sed & cęlos petentia di¬
uinoꝵ sp̃uum innumerabilia agmina st̃

Expanded text:
siis videretur impletum quod de Hierusalem prophetsiis videretur impletum quod de Hierusalem prophetico vaticinio fuerat peroratum: posuerunt mortalia servorum tuorum in circuitu ejus, et non erat qui ubi salutifer primo coeperat fructus oriri, eo amplius gloriae ipsius pateret triumphus, maximus cunctos honor assistentes invasit, ac lux ineffabilis cunctis resplenduit; et beatissimi Dionysii se cadaver erexit, sanctaque manu caput a corpore dolabra lictoris truncatum, angelico ductu gressum regente, et luce coelesti circumfulgente, pendulis coepit brachiis vectitare. Et facta est comes multitudo coelestis exercitus exanimi ejus corpori caput proprium, ab ipso monte, ubi fuerat decollatus, per duo fere millia deportanti usque ad locum, in quo nunc Dei dispositione et sua electione requiescit humatum, sine cessatione hymnis dulcisonis Deum laudans. Sed et coelos petentia divinorum spirituum innumerabilia agmina sunt
Abbreviated transcription (Latin):
paganoꝵ qui lam̃tantes ꝓsequebant᷑ respon¬
dissent am̃. positis genib & ꝓtensis ceruici¬
li. uno eodemq mom̃to hebetatis scd̾m
pͥncipis preceptũ securib decollati st̃: atq
in hac fidei constantia ꝑmanentes. redden-¬
tes t̾rȩ corpora beatas cęlo animas intulert̃.
Tali namq ad dñm meruert̃ ꝓfessione mi-¬
grare ꝓfutura. ut amputatis capitib adhuc
pucaret᷑ lingua palpitans iħm xp̃m dñm¬
confiteri: qm̃ unde m̃tib inerat amor. licet
p̃cisis capitib qͦd ore assũpserat. sermonib
estuabat ardor. Uere beata nimiũ &. d̃o nr̃o
grata societas. int̾ quos nec pͥmꝰ alter po¬
tuit ẽẽ nec t̾cius: s tͥnitatẽ conficentes.
trino meruert̃ decorari martyrio: quati-¬
nꝰ fide pares. gła coronaret ȩqualis. Tanta¬
q multitudo fideliũ qui ꝑ eũ crediderant.
eadem die cũ illo & in circuitu ciuitatis
ꝓ xp̃i nomine cesa. & diuersissimis ac an¬
tea in auditis suppliciis ẽ affecta: ut pari-¬

Expanded text:
um lamentantes prosequebantur, respondissent, amen: positis genibus, et protensis cervicibus, uno eodemque momento, hebetatis, secundum praeceptum principis, securibus decollati sunt: atque in hac fidei constantia permanentes, reddentes terrae corpora, beatas coelo animas intulere. Talique ad Dominum meruere professione migrare, ut amputatis capitibus adhuc putaretconfiteri. Quoniam unde mentibus inerat amor, licet praecisis capitibus, quod ore jam sumpserat, sermonibus aestuabat ardor. Vere beata nimium et Deo nostro grata societas, inter quos nec primus alter potuit esse, nec tertius: sed Trinitatem confitentes, trino meruere decorari martyrio, quatenus fide pares, gloria coronaret aequalis. CAidelium, quae per eum crediderat, eadem die cum illo, et in circuitu civitatis pro Christi nomine caesa et diversissimis ac antea inauditis suppliciis est affecta, ut Pari
Abbreviated transcription (Latin):
nichilominꝰ intentione desiderans: tit qui
iam erat xp̃i nominis int̾ multa torm̃toꝵ
flagella ꝑfectus confessor. fieri mortis mul¬
ni. Tunc memorata parisioꝵ ciuitas ut
sedes regia. & conuentu galloꝵ ac germa¬
noꝵ & nobilitate pollebat: quia erat salii¬
bris aere. iocunda flumine. fecunda t̾ris.
arborib memorosa. & uineis uberrima:
constipata ppłis. referta cõmerciis ac uariis
cõmeatib unda fluminis circũfluende.
siquidẽ int̾ multimoda cõmoditatũ genera:
etiã alueo suo magnã pisciũ copiã cuub mi¬

Expanded text:
nihilominus intentione desiderans, ut qui nihilominus intentione desiderans, ut qui jam erat Christi nominis inter multa tormentorum flagella perfectus confessor, fieri mortis mulyr. Tunc memorata Parisiorum civitas, ut sedes regia, et conventu Gallorum ac Germanorum, et nobilitate pollebat: quia erat salubris aere, jucunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa, et vineis uberrima, constipata populis, referta commerciis ac variis commeatibus, unda fluminis circumfluente. Quae siquidem inter multimoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium copiam civibus mi
Abbreviated transcription (Latin):
ui simul ꝓperantes. & circũcirca dñm
predicantes: appulert̃ ad portũ arela-¬
tensiũ ciuitatis. Et ex inde quibd̃a in par-¬
tes necessarias ꝓut ei usũ fuerat destinatis :
idem machariꝰ dẏonisius qͥ sedis apłicȩ pͥui-¬
legio tradente sibi beato clem̃te petri apłi
successore. u̾bi diuini semina gallicis gentibꝰ
eroganda susceꝑat. beatissimi pͥncipis apłoꝵ
& magistri sui informatꝰ exemplo. qui roma
serant : quo ampliꝰ apud gallias gentilita¬
tis feruere cognouit errorẽ. illuc intrepi¬
dus. & calore fidei armatꝰ accessit: ac lute¬
ciam parisioꝵ dño ducente ꝑuenit. Doct̃¬
naq clarus. miraculis choruscans & iuirtu¬
tũ signis: quȩ atheniensiũ magistro paulo
docente didicerat. galliis ministrauit. Nõ
ueritus incredule gentis expetere ferita¬
tẽ: qͥa uirtutẽ suã preteritarũ penarum
recordatio roborabat. Torm̃tis exꝑtuᷤ mul¬
tis. morte tandẽ ad secuturũ se uitã tota

Expanded text:
ui simul properantes, et circumcirca Dominum praedicantes appulerunt portui Arelatensium civitatis. Et exinde quibusdam in partes necessarias, prout ei visum fuerat, destinatis, idem Macarius Dionysius, qui sedis apostolicae privilegio, tradente sibi beato Clemente Petri apostoli successore, verbi divini semina gentibus Gallicis eroganda susceperat, beatissimi principis apostolorum et Magistri sui informatus exemplo, qui Romanserant, quo amplius apud Gallias gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit, ac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, pervenit, doctrinaque praeclarus, miraculis coruscans, et virtutum signis, quae Atheniensium magister Paulo docente didicerat, Galliis ministravit: non veritus incredulae gentis expetere feritatem, quia virtutem suam praeteritarum poenarum recordatio roborabat, tormentis expertus multis, morte tandem assecuturum se vitam: tota
Abbreviated transcription (Latin):
mutationẽ uͦ p̾cii cu. xp̃i pauꝑib largieris:
qui te illi deuotissime obtulisti.
is ita expletis. eccłiam illic di se om̃i-¬
potentis semꝑ in om̃ib & ubiq comi-¬
tante auxilio. iuxta facultatẽ suaꝵ uiriũ.
utq nouus adhuc aduena poterat in ho¬

Expanded text:
mutationem vero pretii tu Christi pauperibus largieris, mutationem vero pretii tu Christi pauperibus largieris, qui te illi devotissime obtulisti. CAPUT XXII. His ita expletis, ecclesiam illic, Dei se omnipotentis semper in omnibus et ubique comitante auxilio, juxta facultatem virium suarum, utque novus adhuc advena poterat, in ho
Abbreviated transcription (Latin):
isset indeptus: qͣndam libiũ uirũ honoratis¬
herebat. allocut᷑ ẽ dicens. Uir illustrissime
ppłi multitudo in credulitate & confessione
sui scĩ nominas benedictione baptisinatis
consecrat᷑. & cotidie fideliũ nuimerus augm̃¬
tat᷑ : uisũ ẽ mͥ agrũ secretarii tui p̃cio atua
frat̾nitate susciꝑe. & domũ baptisinatis ibi cõ¬
sacram̃toꝵ ministris cȩlebrantib ppłs dõ di¬
gnus possit confluere. & karismata diuiina
ꝑcipere. Cui lisbius. gratis inqͥt eũ pat̾ be¬
ria semꝑ uirgine. cũ ipse fecerit mundũ.
in locato ẽ diuersorio positus. Quaꝓpt̾ m̃
uidet᷑ equũ. ut gratis accepto agro prepa-¬
rem domũ: in qua ei filii adoptionis ꝑ nr̃m
ministeriũ renascant᷑. Sed & de eius p̾cio.
captiuoꝵ ẽ sepultura cõparata. Propterea
rationabile iudicat᷑. ut precio sumã locũ: uͥ
illi qui in cõmertio sanguinis illiꝰ morte
int̾cedente de captiuitate diaboli & mortiᷤ
ꝑpetuȩ baptitati fuerint redunant᷑ Com¬

Expanded text:
isset intrepidus, quemdam Lisbium, virum honoratisli fideliter adhaerebat, allocutus est, dicens: Vir illustrissime,populi multitudo in credulitate et confessione sui sancti nominis, benedictione baptismatis consecratur, et quotidie fidelium numerus augmentatur, visum est mihi secretarii tui agrum pretio a tua fraternitate suscipere, et domum baptismatis ibi consacramentorum ministris celebrantibus, populus Deo dignus posset confluere, et charismata divina percipere. Cui Lisbius: Gratis, inquit, eum, pater beria semper virgine, cum ipse fecerit mundum, in locato est diversorio natus. Quapropter non videtur aequum, ut gratis accepto agro, praeparem domum, in qua ei filii adoptionis per nostrum ministerium renascantur. Sed et de ejus pretio captivorum est sepultura comparata. Propterea rationabile judicatur, ut pretio sumam locum, ubi illi, qui in commercio sanguinis illius, morte intercedente, de captivitate diaboli et mortis perpetuae baptizati fuerint, redimantur. Com
Abbreviated transcription (Latin):
ue bone & fidelis. qͥa suꝑ pauea fuisti fi¬
delis. supra multa te constituã: intra in
gaudiũ dñi tui. Et ne uerearis multi-¬
tudinẽ & atrocitatẽ gentis barbarice: ꝓ
certo sciens qͥa qui plus laborat plus
mercedis accipiet. Socios quoq ei et
cõministros uerbi plures & ꝓbatos ui-¬
ros adhibuit: illiq dixit. Siẽ fuit dñs
suis petro & paulo: ita sit tecũ in om̃ib
quocũq te uerteris. Esto robustus: tu
enĩ maximã & innumerabilẽ ppłi multitu¬
dinẽ introduces in uerã reꝓmissionis t̾ram
filioꝵ isrł. Et dans pacẽ omĩb: ita hanc ue

Expanded text:
idelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui; et ne verearis multitudinem et atrocitatem gentis barbaricae, pro certo sciens quia qui plus laborat, plus mercedis accipiet. Socios quoque ei et comministros verbi plures et probatos viros adhibuit, illique dixit: Sicut fuit Dominus suis Petro et Paulo, ita sit tecum in omnibus, quocunque te verteris. Esto robustus: tu enim maximam et innumerabilem populi multitudinem introduces in veram repromissionis terram fi
Abbreviated transcription (Latin):
ulta p̃terea tam uoluminib quã
differentib ad diuersos epłis. ut flu¬
uius eloquii mystici edidit: & uelut oracu
magisterio p̾sagauit: ad subuertendos
errores & destruendos nodos sillogismoꝵ
gentiliũ. atq euacuandũ cultũ idoloꝵ. seu
cõmendandã patͥȩ cȩlestis beatitudinem
& ȩt̾ne uicȩ mimortalitatẽ. Quoꝵ magni¬
fica excellentia. exiguitatẽ nr̃i sensus uide¬
t᷑ excedere. Plura etiã scͥpsit. quȩ ñ ẽ dubi¬
um noticiam nr̃am latere.
aulo aũ Rome. & post pͥmã suã defen¬
sionẽ in occiduis partib ut sibi ipse

Expanded text:
ulta praeterea tam voluminibus, quam differentibus ad diversos epistolis, ut fluvius eloquii mystici edidit, et velut oraculmagisterio praesagivit, ad subvertendos errores et destruendos nodos syllogismorum gentilium, atque evacuandum cultum idolorum, seu commendandam patriae coelestis beatitudinem, et aeternae vitae immortalitatem: quorum magnifica excellentia exiguitatem nostri sensus videtur excedere. Plura etiam scripsit, quae non est dubium nostram laetitiam latere. Paulo autem Romae, et post primam suam defensione
Abbreviated transcription (Latin):
ita dono scĩ sp̃c inspirati. & zelo fidei inflã.¬
mati. sono uniꝰ uocis eisdemq uerbis. cũ
ñ nisi unꝰ int̾rogaret᷑ reddidere responsũ
ac si timꝰ hominis ore sermo ꝓcederet. In
hoc inquiunt manifestũ ẽ nos eẽ uerissi¬
mos xꝑianos: cũ corde credamꝰ. ore confite¬
amͣ. & oꝑe pio colamꝰ patrẽ & filiũ & sp̃m¬

Expanded text:
ita dono sancti Spiritus inspirati, et zelo fidei inflamita dono sancti Spiritus inspirati, et zelo fidei inflammati, sono unius vocis eisdemque verbis, cum non nisi unus interrogaretur, reddidere responsum, ac si unius hominis ore sermo procederet. In hoc, inquiunt, manifestum est nos esse verissimos Christianos, cum corde credamus, ore confiteamur, et opere pio colamus Patre
Abbreviated transcription (Latin):
archip̾sbitero et eleutherio archidiacono suo.
p̃fecti p̃sentie sistit᷑. Quẽ cũ ninia seuerita¬
te. p̃fectus alloquit᷑ dicens. Tu ne es ille in¬
fandissimꝰ senex. qui diceris dẏonisiꝰ ionicus.
& agnominaris machariꝰ: qui etiã deoꝵ nr̃oꝵ
culturã euacuas. & inuictissimi pͥncipis statu¬
ta contẽpnis: Cui beatꝰ dẏonisiꝰ ait. Senex
qͥdem sũ corpore. sed feruore deuotionis et
fidei. atq salutari confessione dñi & saluato¬
ris mei iħu xp̃i maneo semꝑ nouus: & no¬
uos illi genitos ꝑ ministeriũ p̾dicationis
meȩ infantes. quos illi fons saeri baptisma-¬
tis parturit. rationabili lacte pascere si-¬
ne dolo ñ cesso: s & illiꝰ pͥncipis scita qui
uere ẽ inuictissimꝰ innocenti oꝑe & mun-¬
do corde conseruo. Cui p̃fectus. Dic ergo
cuiꝰ numinis te ꝓfiteris ẽẽ cultorẽ: & cuiꝰ
conditionis te asseris. Tunc hi tres beatis¬
sim uiri dẏonisiꝰ rusticus & eleutherius.

Expanded text:
archipresbytero, et Eleutherio archidiacono suo, archipresbytero, et Eleutherio archidiacono suo, praefecti praesentiae sistitur. Quem cum nimia severitate praefectus alloquitur, dicens: Tune es ille infandissimus senex, qui diceris Dionysius Ionicus, et agnominaris Macarius, qui etiam deorum nostrorum culturam evacuas, et invictissimi principis statuta contemnis? Cui beatus Dionysius ait: Senex quidem sum corpore, sed fervore devotionis et fidei atque salutari confessione Domini et Salvatoris mei Jesu Christi, maneo semper novus, et novos illi genitos per ministerium praedicationis meae infantes, quos illi fons sacri baptismatis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed et illius principis scita, qui vere est invictissimus, innocenti opere et mundo corde conservo. Cui praefectus: Dic ergo cujus numinis te profiteris esse cultorem, et cujus conditionis te asseris. Tunc hi tres beatissimi viri, Dionysius, Rusticus et Eleutherius,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ sustinuert̃ ab ẽẽ p̾sentia : qͦs diuina dig-¬
natio ȩt̾ni regni iam p̃sciebat ẽẽ consortes:
qͦsq ab inuicẽ ignite tẽpestatis insectatio.
ꝑ martyris certamina nullo sue callidita-¬
tis aut seueritatis astu separare p̾ualuit.
eniq aduentꝰ prefecti fescennini
sisinnii cũ romanoꝵ militũ apparitio¬
ne. in urbe parisioꝵ & ꝑ omnẽ regionẽ subi¬
to ꝑsonat:. & a pͥmorib ciuitatũ galliarũ ei
occurrit᷑: imꝑialis iussio urgens suꝑ captu¬
oꝵ decreuerat ꝓprii sanguinis fonte ablue¬
re quo posset liberius carnis sarcina libera-¬
tus. & suꝑ nuẽ dealbatus p̃sentiȩ illiꝰ adsta¬
re: & qui semetipsũ holocauistũ odoriferũ
offerebat. sacͥficiũ laudis nigit᷑ immolare:
ab innumerabili pene cat̾ua demonicoꝵ
spiut᷑. deridet᷑. illudit᷑ : loris durissimis eru¬
delissime legat᷑. tͣhitur: & una cũ sc̃o rastico

Expanded text:
quam sustinuere abesse praesentia: quos divina digquam sustinuere abesse praesentia: quos divina dignatio aeterni regni jam praesciebat esse consortes, quosque ab invicem ignitae tempestatis insectatio, per martyrii certamina nullo suae calliditatis, aut severitatis astu separare praevaluit. Denique adventus praefecti Fescennii Sisinnii, cum Romanorum militum apparitione, in urbe Parisiorum, et per omnem regionem subito personatur, et a primoribus civitatum Galliarum ei occurritur imperialis jussio urgens super captuorum decreverat proprii sanguinis fonte abluere, quo posset liberius, carnis sarcina liberatus, et super nivem dealbatus, praesentiae illius astare, et qui semetipsum holocaustum odoriferum offerebat, sacrificium laudis Jupiter immolare: ab innumerabili pene caterva daemonicorum apitur, illuditur, loris durissimis crudelissime ligatur, trahitur, et una cum sancto Rustico
Abbreviated transcription (Latin):
te eũ qui p̾stantissima nobilitate t̾rena
floruerat. & contra senatus ac rei publice
ꝓinulgationes contͣq imꝑiũ egerat. aru¬
dũ publicȩ uirgis cesũ securi ꝑciiteret.
suiq cõmanipulares. preceptũ pͥncipiᷤ sus¬
cepissent: ꝓ macharii dẏonisii in qͥsitione
galliarũ penetrant fines. QQuib ad huc
longe positis. scĩ uiri cȩlebre nom̃ in no-¬
tuit. Unde ampliꝰ efferati. cursu uelocio¬
ri tum̃tib animis. uultib trucidissimiᷤ.
parisus adiert̃: uͥ beatũ dẏonisiũ contͣ
incredulos dimicantẽ. & p̾dicatione conti-¬
nua ppłi multitudinẽ. ad fidem inueni-¬
unt exhortantẽ. Cũ qͦ etiã beatũ uirum
rusticũ archipresbiterũ. & eleutheriũ ar-¬
chidiaconũ qͦs ipse famulus dñi in suiᷤ
ordinib consecrarat. p̃dicationis & diuini
obsequii cõministros: ꝑ secutoꝵ dirus furor
muenit. Hi sci uiri ãbeati dionisii num¬

Expanded text:
te eum, qui praestantissima nobilitate terrena te eum, qui praestantissima nobilitate terrena floruerat, et contra senatus ac Reipublicae promulgationes, contraque imperium egerat, nudum, publice virgis caesum, securi percuteret. suique commanipulares praeceptum principis suscepissent, pro Macarii Dionysii inquisitione Galliarum penetrant fines. Quibus adhuc procul positis, sancti viri celebre nomen innotuit. Unde amplius efferati, cursu velociori, tumentibus animis, vultibus trucissimis, Parisius adiere: ubi beatum Dionysium contra incredulos dimicantem, et praedicatione continua populi multitudinem ad fidem inveniunt exhortantem. Cum quo etiam beatum virum Rusticum archipresbyterum, et Eleutherium archidiaconum, quos ipse famulus Domini in suis ordinibus consecrarat, praedicationis et divini obsequii comministros, persecutorum dirus furor invenit. Hi sancti viri a beatissimi Dionysii nun
Abbreviated transcription (Latin):
iniquoꝵ gaudens turba. in omnẽ mun-¬
di partẽ bachando ꝓgredit᷑. & contͣ dñicũ
ppłm pugnatura conspirat. ñ cunctata ap-¬
petere gladio. quos dñs suos monsttaue-¬
rat eẽ signaculo. Qua de re nulla iam
ꝓ xp̃o certantib p̃sentis uitȩ indulgebat᷑
tͣnquillitas. nulla sc̃oꝵ martẏrũ erat excu-¬
sata libertas: s cuncti prohdolor aut im¬
piis iussionib obediebant. aut qd statutũ
a crudelissimo cȩsare fuerat ꝑferebant. Di¬
rigit᷑ ꝓide p̃fectus fescenninus sisinniuᷤ.
tradita sibi electa apparitione cũ ingenti
strepitu. ad partes occidentaliũ regionũ:
ut sc̃m senem nominatissimũq doctrina
uirũ. & uirtute insignẽ. precipuũ macha¬
riũ dẏonisiũ ubicũq repꝑiri potuisset
requirens. aut decreto pͥncipis idolis thu¬
rificare cõpelleret: aut torm̃tis laceratũ
imm̃sis. & penis exquisitissimis torm̃tatũ.
int̾ cȩtera etiã scdm leges romanas. ait po¬

Expanded text:
iniquorum gaudens turba in omnem muniniquorum gaudens turba in omnem mundi partem bacchando progreditur, et contra Dominicum populum pugnatura conspirat, non cunctati appetere gladio, quos Dominus suos monstraverat esse signaculo. Qua de re nulla jam pro Christo certantibus praesentis vitae indulgebatur tranquillitas, nulla sanctorum martyrum erat excusata libertas; sed cuncti, proh dolor! aut impiis jussionibus obediebant, aut quod statutum a crudelissimo caesare fuerat, perferebant. Dirigitur proinde praefectus Fescennius Sisinnius, tradita sibi electa apparitione, cum ingenti strepitu ad partes occidentalium regionum, ut sanctum senem, nominatissimumque doctrina virum, et virtutum insignibus praecipuum Macarium Dionysium, ubicunque reperire potuisset, perquirens, aut decreto principis idolis thurificare compelleret, aut tormentis laceratum immensis et poenis exquisitissimis tormentatum, inter caetera etiam secundum leges Romanas, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
no qui post neronẽ ꝑditionis filiũ scdam
ꝑsecutionẽ in xp̃ianos exercuit. suꝑ uirtu¬
te & p̾dicationis p̃conio sc̃i uiri. qđ se iam
longe lateq diffuderat intimarent: qͣti¬
nꝰ otius deoꝵ suoꝵ uenerationi consuleret.
quȩ iam etiã ab ipsa hominũ memoria ꝑ
dẏonisiũ ut asserebant qͣndam p̾stigiatorẽ.
et magũ inuictissimũ. eiꝰq sequaces ab ole-
uȩ audiens in manissime Sbat᷑.
crudelitatis belua domitianꝰ. in tan¬
tã rabiem indignationis exarsit: ut ubi¬
cũq ꝑ se uł ꝑ suos satellites. xp̃ianũ quẽ¬
piam repꝑisset. aut cogeret diis sacrifica-¬
re incestis: aut diuersis penis addictum
gladio traderet puniendũ. S & totũ ꝑ si-¬
bi subditũ orbem. in cunctis ciuitatibꝰ op-¬
pidis municipiis qͦq & uicis. publicũ pe-¬
pendit edictũ: ut administrationis infu¬
lis seruientes. om̃s xp̃i nominis amatores
exponere diu̾sitate supplicii maturarent:

Expanded text:
no, qui post Neronem, perditionis filium, secundam no, qui post Neronem, perditionis filium, secundam persecutionem in Christianos exercuit, super virtutem et praedicationis praeconio sancti viri, quod se jam longe lateque diffuderat, intimarent: quatenus ocius deorum suorum venerationi consuleret, quae jam etiam ab ipsa hominum memoria per Dionysium, ut asserebant, quemdam praestigiatorem et magum invictissimum, ejusque sequaces abolebatur. Quae audiens immanissimae crudelitatis bellua Domitianus, in tantam rabiem indignationis exarsit, ut ubicunque per se vel per suos satellites Christianum quempiam reperisset, aut cogeret diis sacrificare incestis, aut diversis poenis indictum, gladio traderet puniendum. Sed et totum per sibi subditum orbem in cunctis civitatibus, oppidis, municipiis quoque et vicis publicum pependit edictum, ut administrationis infulis servientes, omnes Christi nominis amatores exponere diversitati supplicii maturarent,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾riti ap̾sentia eiꝰ aufugerent. Miroq mͦ
inermi uiro ñ ualebat plebs armata re-¬
sistere: s subdebat se illi potiꝰ certatun gal-¬
licanꝰ coturnꝰ. atq germanica ceruicositaᷤ:
contritione poscebat. Ib ipsis quoq destru-¬
ebant᷑ idola: quoꝵ sumptu fuerant & stu-¬
dio fabricata. Et inuento salutis portu.
idoloꝵ gaudebant naufragio. Lugebat
qͦ portio uicta diaboli: cũ de ea uictrix
quus uidens sibi ꝑire qͦd dño constabat as¬
sidua ppłoꝵ conu̾sione ꝓficere: totã artifi¬
cii sui machinã ad impugnanda quȩ fue-¬
rant constructa conu̾tit. Ende suȩ partiᷤᷤ au-¬
ctores deoꝵ suoꝵ flentes exitia. qͦs ad impie-¬
tatẽ ꝑsecutionis in eos armauerat. qͥ unũ
corde receꝑant: cũ qđ male cupierant.
ꝑficere ꝓpt̾ fideliũ multitudinẽ ñ uale¬
rent. hac calliditate suȩ artis instruxit. qͦ
efficerent᷑ compotes uoti sui: ut domitia¬

Expanded text:
territi a praesentia ejus aufugerent. Miroque modo territi a praesentia ejus aufugerent. Miroque modo inermi viro non valebat plebs armata resistere, sed subdebat se illi potius certatim Gallicanus cothurnus, atque Germanica cervicositas: poni poscebat. Ab ipsis quoque destruebantur idola, quorum sumptu fuerant et studio fabricata: et invento salutis portu, idolorum gaudebant naufragio. Lugebat quoque portio victa diaboli, cum de ea victrix quus videns sibi perire, quod Domino constabat assidua populorum conversione proficere, totam artificii sui machinam ad impugnanda, quae fuerant constructa, convertit. Unde partis suae auctores, deorum suorum flentes exsilia, quos ad impietatem persecutionis in eos armaverat, qui unumcorde receperant; cum quod male cupierant, perficere propter fidelium multitudinem non valerent, hac calliditate suae artis instruxit, quo efficerentur compotes voti sui, ut Domitia
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ fide & deuotione ppłi. quã in constructi¬
one & reuerentia. basilice cũ frequentatione
corde ardentissimo diligebat. insinuare gen-¬
tib ñ cessabat: cunctisq miscdiã eius in hoc
tẽpore & iudiciũ fucturũ preponens. paula-¬
tim sociabat dõ quos diabolo subtrahebat:
giis satagebat. quatinꝰ quos abripiebat mũ¬
do. dignos faceret celo. Tantas enĩ ꝑ illum
predicationib obtineret.
t cũ sepissime ab idoloꝵ pontificib
contra eũ seditio excitaret᷑ in popłos.
ita ut plebes innumere etiã & de uicinis re-¬
gionib. cũ armis ac bellico apparatu ꝓpt̃
fideles qui iam ꝑ illũ in xp̃m credideranł.
ad ꝑdendũ eũ gregatim ubi ipsũ eẽ audi¬
ebant concurrerent: mox ut illũ cernere
poterant. tanta & ita in effabilit̾ in eolux
cȩlestis gr̃ȩ radiabat. ut aut om̃i ferocita¬
te una cũ armis deposita se illi ꝓsterne¬
rent: aut qui cõpuncdi sp̃c sci dono ad cre¬
dendũ ñ erant. pauore nimio soluerent᷑. &

Expanded text:
ergo fide et devotione populi, quam in constructione et reverenti basilicae frequentatione corde ardentissimo diligebat, insinuare gentibus non cessabat; cunctisque misericordiam ejus in hoc tempore, et judicium futurum proponens, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, giis satagebat, quatenus quos abripiebat mundo, dignos faceret coelo. Tantas enim Dominus praedicationibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum pontificibus contra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus cum armis ac bellico apparatu, propter fideles, qui jam per illum in Christum crediderant, ad perdendum eum gregatim, ubi ipsum esse audiebant, concurrerent; mox ut illum cernere poterant, tanta et ita ineffabiliter in eo lux coelestis gratiae radiabat, ut aut omni ferocitate una cum armis deposita se illi prosternerent: aut qui compuncti Spiritus sancti dono ad credendum non erant, pavore nimio solverentur, et
Abbreviated transcription (Latin):
b roboratꝰ: in tui apłatus sorte apłica nr̃a
auctoritate omnẽ suscipiens galliã. opꝰ
fac euangłiste. ministeriũ tuũ imple: ut
xp̃i noticia ꝑ de ubiq diffusa. a dño in die

Expanded text:
bus roboratus, in tui apostolatus sorte, apostolica nostra bus roboratus, in tui apostolatus sorte, apostolica nostra auctoritate, omnem suscipiens Galliam, opus fac evangelistae, ministerium tuum imple, ut Christi notitia per te ubique diffusa, a Domino in die
Abbreviated transcription (Latin):
re.& murũ ualidissimũ infidelitatis qͥ dotiꝰ
gallie & germanie t̾minos pene irremedia-¬
bilit̾ occupauerat. ꝓuideret ariete tali destru-¬
ere: tantoq ꝑitissime eloquentie spiculo gen-¬
tilitatẽ ꝑfodi. quo ante ut munitissima de-¬
fensione erat solita gratulari: atq omnem
hanc galliã ipsius dẏonisii apostolatu dis-¬
poneret subleuari. quã mercurio de moni-¬
ca seruitute constabat miserabilit̾ ancilla-¬
ri: beati clem̃tis cor tetigit. & ut istiꝰmodi
uerbis p̃ciosum dẏonisiũ alloqueret᷑ accen¬
machari dẏonisi. qͣnta ẽ messis dñicȩ satio¬
nis. & quã pauci st̃ oꝑarii: Quia gͦ de oĩ¬
b catholice pietatis es sufficient᷑ edoctus.
ut bonꝰ miles xp̃i p̾liare p̃lia dñi tui. Atq¬
sic̃ dñs iħc xp̃c magistro meo Petro tradi¬
dit. & ego scẽ hereditatis iura suscepi:
ita in ligandi soluendiq auctoritate tibi
semꝑ presto sit diuina potestas. Nr̃is ora¬

Expanded text:
are, et murum validissimum infidelitatis qui totius are, et murum validissimum infidelitatis qui totius Galliae et Germaniae terminos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam ipsius Dionysii apostolatu disponeret sublevari, quam Mercurio daemoniaca servitute constabat miserabiliter ancillari, beati Clementis cor tetigit, et ut istius modi verbis pretiosum Dionysium alloqueretur, accenDionysi, quanta est messis Dominicae sationis, et quam pauci sunt operarii, quia ergo de omnibus catholicae pietatis es sufficienter edoctus,ut bonus miles Christi praeliare praelia Domini s Christus magistro meo Petro tradidit, et ego sanctae haereditatis jure suscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divina potestas, nostris ora
Abbreviated transcription (Latin):
dignos tͣnsmisit ad suꝑos: seq uiuendi fa¬
manȩ meniis sui auspice. xp̃o p̃sen.¬
tiam intulit: qm̃ fidei necessitas. & ad sus¬
cipiendũ dĩ uerbũ euidentis ingentibus
quas ꝑtransierat ostii aꝑtio. morosius eũ¬
tẽ inuenit. Aquo idem głosus dũi atheni¬
ensiũ archiep̃c dẏonisius. mox ut se potu¬
ert̃ muicẽ salutare digno ẽ cũ honore sus¬
ceptus: & ꝓ sc̃ĩtatis ac eruditionis suȩre¬
uerentia seu anterioris frat̾nitatis coniun-¬
ctione. loco maxime uenerationis ẽ ha-¬
bitus. Cũ quo etiã pro mutua collocuti¬
one apłicarũ sanctionũ. & dulcedine sp̃u-¬
alis dilectionis. aliq̃ndiu familiarissime
conu̾satus: inmodici amoris ut̾q uin¬
culis se se constrinxerant. S cũ ds̃ om̃ps
ueri solis dñi scilicet iħu. xp̃i radio splen¬
dissimo. & orientali id ẽ scĩssimo dẏonisio
occidentales tenebras uellet sua gr̃a illustͣ¬

Expanded text:
dignos transmisit ad superos, seque, vivendi fadignos transmisit ad superos, seque, vivendi famanae moenibus sui auspice Christo praesentiam intulit, quoniam fidei necessitas, et ad suscipiendum Dei verbum, evidentis in gentibus, quas pertransierat, ostii apertio eum morosius tem invenit. A quo idem gloriosus Domini Atheniensium archiepiscopus Dionysius mox, ut se potuerunt invicem salutare, digno est cum honore susceptus, ac pro sanctitatis ac eruditionis suae reverentia seu anterioris fraternitatis conjunctione loco maximae venerationis est habitus. Cum quo etiam pro mutua collocutione apostolicarum sanctionum, et dulcedine spiritualis dilectionis, aliquandiu familiarissime conversatus, immodici amoris uterque vinculis sese constrinxerunt. Sed cum Deus omnipotens veri Solis, Domini scilicet Jesu Christi, radio splendidissimo et orientali, id est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustr
Abbreviated transcription (Latin):
alib qͦs sibi comites sũpserat unanimit᷑.
ministrauit. Sicq achiue alumnꝰ forcune.¬
et doctus architectus eccłiȩ se romane
amplitudini contulit: & greciam cui doct᷑¬
na ac miraculoꝵ memoria manet nequaꝗͣ
deseruit Magno enĩ apłoꝵ amore & mar¬
tyrii desiderio festinantiȩ itineris romã
accelerans insistebat: tit simul cũ eis si ita
uellet. xp̃c occumberet. S uota eiꝰ p̃uenit
dispositio diuina: & uiri diabolici dem̃tis¬
sima satis uesania. Nam cũ impiissimꝰ ne¬
ro t̾ra mariq imꝑii sui frena laxasset. & ni-¬
mie uoluptatis successu int̾ cetera nequiti¬
arũ suarũ cumulam̃ta. etiã furor erudelita¬
tis eiꝰ dira rabie in .xp̃i famulos ebullisset:
qͣrto decimo imꝑii sui anno. antequã beat᷑
Oyonisius romã adiret. scõs dĩ apłos alterũ
ꝑ crucis thropheũ. alterũ aũ gladio animad¬
uersũ. felici eruore ꝑfusos. & mai tyrii gła

Expanded text:
alibus, quos sibi comites sumpserat, gnaviter alibus, quos sibi comites sumpserat, gnaviter ministravit: sicque Achivae alumnus fortunaet doctus architectus, Ecclesiae se Romanae amplitudini contulit et Graeciam, cui doctrina ac miraculorum memoria manet, nequaquam deseruit. Magno enim apostolorum amore, et martyrii desiderio, festinantiae itineris Romam accelerans insistebat, ut simul cum eis, si ita vellet Christus, occumberet. Sed vota ejus praevenit dispositio divina, et viri diabolici dementissima satis vesania. Nam cum impiissimus Nero, terra marique imperii sui frena laxasset, et nimiae voluptatis successu, inter caetera nequitiarum suarum cumulenta, etiam furor crudelitatis ejus dira rabie in Christi famulos ebullisset, quarto decimo imperii sui anno, antequam beatus Dionysius Romam adiret, sanctos Dei apostolos, alterum per crucis tropaeum, alterum autem gladio animadversum, felici cruore perfusos et martyrii gloria
Abbreviated transcription (Latin):
cundissimꝰ dẏonisius qͥa pat̾a ionicus. xp̃i¬
ano aũ agnomine ꝓpt̾ maximã sc̃ĩtatẽ uo¬
cabat᷑ macharius. qđ int̾pretat᷑ beatꝰ: ne
post discessũ magistri lupi rapaces & gre¬
gi ñ parcentes dñicas oues inuaderent:
qͦd institutor siuis plañtauit abundanti sol¬
licitudine rigare contendit. Unde uicinas
& longe positas ꝑtransiens ciuitates. p̃di-¬
cando & ad fidem ppłos conu̾tendo. fudeles¬
q in u̾bo confirmando. atq oppressos uari¬
is languorib sanando. usq tiuadem secessit
euangłii gr̃a: atq in eisdem partib aliqͣn-¬
to tẽpore deguit. Sed & post aliqͦt annos
cũ prelio lacedemonioꝵ positꝰ. Pecrũ et
paulũ apłoꝵ capita Rome tentos. & petrũ
ergastulo. Paulũ scd̾o uinculis ꝑuulgata fa-¬
ma affici comꝑisset : achenas rediens. sub¬
rogato sibi ep̃o plebem tradidit: & ꝑ con¬
tiguas parrochias uerbi spargens semina.
quatinꝰ romã ꝑueniret. cũ qͥb dam offici-¬

Expanded text:
a Ionicus, Christiano autem agnomine, propter maximam sanctitatem vocabatur Macarius, quod interpretatur beatus, ne post discessum magistri, lupi rapaces et gregi non parcentes, Dominicas oves invaderent, quod institutor suus plantavit, abundanti sollicitudine rigare contendit. Unde vicinas et longe positas pertransiens civitates praedicando, et ad fidem populos convertendo, fidelesque in verbo confirmando, atque oppressos variis langoribus sanando, usque Troadem secessit Evangelii gratia. Atque in iisdem partibus aliquanto tempore degit. Sed et post aliquot annos cum Pelio Lacedaemoniorum positus, Petrum et Paulum apostolorum capita Romae tentos, et Petrum ergastulo, Paulum secundo vinculis, pervulgata fama affici comperisset, Athenas rediens, subrogato sibi episcopo plebem tradidit, et per contiguas parochias verbi spargens semina, quatenus Romam perveniret, cum quibusdam offici
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit. qͥd docuerit. qualis uixerit. qualiᷤ
obierit. Modo ꝓ illo orant. mͦ ut ipse ꝓ se
orare dignet᷑ rogant. signa ñ quert̃ uitã
attendunt. doctrinã recolunt. futurũ in
eo aut sibi aut posteris suis magnũ aliqͥd
pollicent᷑. Demiq om̃s eiꝰ monim̃tis sic̃
olim ꝑ uiuũ ita ñc ꝑ mortuũ ad dĩ laudẽ¬

Expanded text:
fecerit, quid docuerit, qualis vixerit, qualis fecerit, quid docuerit, qualis vixerit, qualis obierit. Modo pro illo orant, modo, ut ipse pro se orare dignetur, rogant. Signa non querunt, vitam adtendunt, doctrinam recolunt, futurum in eo aut sibi aut posteris suis magnum aliquid pollicentur. Denique omnes eius monimentis sicut olim per vivum, ita nunc per mortuum ad Dei laude
Abbreviated transcription (Latin):
construit. & ordinare ñ cessat. gubernante
dõ insignia bone uoluntatis eiꝰ ꝑ scoꝵ me-¬
rita quoꝵ illuc & reliquias aduexit. & pa-¬
trocinia sibi religiosa & sedula supplicatio-¬
ne ꝓuidit. Assensert̃ promptissima uolun-¬
tate om̃s. ad om̃ia quȩ imꝑauit. solũ illud
difficillime ꝑsuasũ ẽ. ut de sũmo sacratissi
me sedis eiꝰ loco. corpꝰ abduceret᷑ exanime.
Lugebant qͣsi iterũ destituti. ñ audentes pꝰ
longã deliberationẽ. uł in hoc resistere eiꝰ re-¬
ligiosissime uoluntati. Deductus ẽ pastor
ab ouib. dici ñ potest quib lam̃tis & qͤsti¬
b sepultꝰ ẽ in ȩccłia beatoꝵ martyrũ quarco-
decimo kł nouembris. ubi usq hodie ꝑspi¬
cue monstrat᷑. qͣntus fuerit in oculis bono-¬
rũ om̃iũ. quẽ postea amisert̃. qualis fuerit
boni & mali lucidius agnouert̃. Freqͤntant
locũ sepulturȩ eiꝰ certatim memorant quid

Expanded text:
construit et ordinare non cessat, gubernante construit et ordinare non cessat, gubernante Deo insignia bonę voluntatis eius per sanctorum merita, quorum illuc et reliquias advexit et patrocinia sibi religiosa et sedula supplicatione providit. Assenserunt promptissima voluntate omnes ad omnia, quę imperavit, solum illud difficillime persuasum est, ut mae sedis ejus loco corpus abduceretur exanime. Lugebant quasi iterum destituti, non audentes post longam deliberationem vel in hoc resistere ejus religiosissimae voluntati. Deductus est pastor ab ovibus, dici non potest, quibus lamentis et questibus. Sepultus est in ecclesia beatorum martyrum XIIII. Kalendas Novembris, ubi usque hodie perspicue monstratur, quantus fuerit in oculis bonorum omnium. Quem postea amiserunt, qualis fuerit, et boni et mali lucidius agnoverunt. Frequentant locum sepulturę eius, certatim memorant, quid
Abbreviated transcription (Latin):
fama ext̾riti aduenert̃. innumerabilis mul-¬
titudo. Affuit treuerensis archiep̃s & leo¬
dicensis antistes. Pro cessert̃ in medium
ep̃i theodericus & uiefridꝰ: testes ulti¬
mȩ sancionis eiꝰ & legationis. quã filiis
suis ibidem dõ militantib misit. Lec¬
tũ ẽ testamentũ eiꝰ in p̃sbiterio uenera¬
bili. ante altare scĩssimi petri recensita
st̃. & ea quȩ pio quid̃ẽ & sollicito in dĩ
reb animo rogauit & iussit. s scribenda
ñ censuit: uidelicet ut anno illo toto ꝑ
in usus pauꝑum erogari deberet. demde
scđ̾m postulationẽ & desideriũ cordis eiꝰ
quo flagrabat in extremis suis. suasum
ẽẽ clero scĩssimo ut uolenti animo corpꝰ
eiꝰ transferri ꝑmuterent ad monasteriũ
monachoꝵ. qđd in honore sc̃oꝵ martyrũ
pantaleonis. cosine & damiani atq qͥrini
extra urbis muros ñ solũ tunc constrax̃.
s adhuc usq consilio & ꝓuidentia sua-

Expanded text:
fama exterriti advenerunt, innumerabilis mulfama exterriti advenerunt, innumerabilis multitudo. Affuit Treverensis archiepiscopus et Leodicensis antistes . Processerunt in medium episcopi Theodericus et Wicfridus , testes ultimę sanctionis eius et legationis, quam filiis suis ibidem Deo militantibus misit. Lectum est testamentum eius in presbiterio venerabili ante altare sanctissimi Petri; recensita sunt et ea, quę pio quidem et sollicito in Dei rebus animo rogavit et iussit, sed scribenda non censuit, videlicet ut anno illo toto pein usus pauperum erogari deberet. 48. Deinde secundum postulationem et desiderium cordis eius, quo flagrabat in extremis suis, suasum est clero sanctissimo, ut volenti animo corpus eius transferri permitterent ad monasterium monachorum, quod in honore sanctorum martyrum Pantaleonis, Cosmę et Damiani atque Quirini extra urbis muros non solum tunc construxit, sed adhuc usque consilio et providentia sua
Abbreviated transcription (Latin):
ut puta uicariũ suũ. & sibi in oñi nego¬
cio coniunctissimũ honorare consueuit.
in quo solo tunc om̃iũ desolatoꝵ ora ocłi.
& animi uersabant᷑. quoꝵ certe omniũ
uoluntate atq desiderio iam electus licet
ñdũ designatꝰ. fuerat p̃sul. huic piꝰ pat᷑ ab¬
senti. qͦd eũ nosset ex nomine res suas om̃s
egenis & eccłiis episcopii sui distribuen¬
das. prescius credo futurȩ successionis sũ-¬
mo studio delegauit. Est ꝓpe muros ci-¬
uitatis eccłia. structura quide & oꝑe hu¬
milis. sed apłoꝵ noĩe. in quoꝵ ueneratione
consecrata ꝑhibetur. insignis. in ea deposi-¬
tũ pastoris sui corpꝰ exanime. sacerdotii ural.¬
sus. Inde mer eleuatũ. clerus & ppłs cantũ
planctũq ꝑ mixtũ in geminantes. in eccłiã
beatissimi petri apłoꝵ pͥncipis ubi sedes
erat uenerabilis deculert̃. Noctem illam
cȩleberrime in uigiliis & psalmodiis. uix
refocillatis corporibꝰ in somnẽ duxerunt.

Expanded text:
utputa vicarium suum et sibi in omni negoutputa vicarium suum et sibi in omni negotio coniunctissimum, honorare consuevit, in quo solo tunc omnium desolatorum ora, oculi et animi versabantur, quorum certe omnium voluntate atque desiderio iam electus, licet nondum designatus, fuerat presul. Huic pius pater absenti, quod eum nosset, ex nomine res suas omnes egenis et ecclesiis episcopii sui distribuendas prescius, credo, futurę successionis summo studio delegavit. 47. Est prope muros civitatis ęcclesia, structura quidem et opere humilis, sed apostolorum nomine, in quorum veneratione consecrata perhibetur, insignis; in ea depositum pastoris sui corpus exanime sacerdotii vesus. Inde mox elevatum clerus et populus cantum planctumque permixtum ingeminantes in ęcclesiam beatissimi Petri, apostolorum principis, ubi sedes erat venerabilis, detulerunt. Noctem illam celeberrime in vigiliis et psalmodiis vix refocillatis corporibus insomnem duxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
rem in reges in pͥncipes an omnẽ ppłm
erimia qua quisq facultate poterat esti¬
mabant. Iam uͦ cũ eiꝰmodi exequie coloni-¬
am aduentarent. & hoc ꝑ omnẽ regni
lotharici ppłm fama nimis odiosa disꝑ¬
geret. ita dissoluti st̃ om̃s. p̃sertim scĩssi¬
me sedis illiꝰ s eccłiȩ alumni. qͣsi discessus
tanti pastoris & obitts eiꝰdem eẽt eccłie
funꝰ. Nam scdđ̾m amplitudinẽ pͥoris con-¬
solationis. tunc inualuit ius & magnitu¬
do doloris. Flebant om̃s. pleriq donec
exsiccarent᷑ in eis lacͥme. multi congelatiᷤ
m̃bris aitoniti. in tanca orbitatis huiꝰ mi-¬
seria semet ipsos uiuere obliti sunt. ante
om̃s luctu se lacrimisq magis aũ int̾no
dolore cordis affecit. qui hunc patrẽ pa¬
triȩ p̃cȩteris amauit: folcmarus memo-¬
rabilis ꝓbitatis & industriȩ diaconꝰ. ac
prudens fidelisq huiꝰ sc̃ẽ eccłiȩ protus
& iconomus quo nomine eũ ipse pater.

Expanded text:
rem, in reges, in principes, in omnem populum rem, in reges, in principes, in omnem populum eximia, qua quisque facultate poterat, ęstimabant. 46. Iam vero cum eiusmodi exequie Coloniam adventarent et hoc per omnem regni Lotharici populum fama nimis odiosa dispergeret, ita dissoluti sunt omnes, presertim sanctissimę sedis illius et ecclesię alumni, quasi discessus tanti pastoris et obitus eiusdem esset ecclesię funus. Nam secundum amplitudinem prioris consolationis tunc invaluit vis et magnitudo doloris. Flebant igitur omnes, plerique donec exsiccarentur in eis lacrime. Multi congelatis membris attoniti in tanta orbitatis huius miseria semet ipsos vivere obliti sunt. Ante omnes luctu se lacrimisque, magis autem interno dolore cordis affecit, qui hunc patrem patrie pre cęteris amavit, Folcmarus, memorabilis probitatis et industrię diaconus ac prudens fidelisque huius sanctę ecclesię protus et iconomus, quo nomine eum ipse pater,
Abbreviated transcription (Latin):
pignore miniuit. ep̃os se ipsũq & eos qͥ
presto erant benedictione consignauit. Ex¬
inmedia nocte transacta. conuersus isu
quo poterat. ad ep̃m theodericũ nepotẽ
suũ. dñe inquit ora. Et mox int̾ psallen¬
tes dño & orantes. nimiũq flentes sp̃m
exalauit. Qđ in illo ñ potuit mori. red¬
ditũ ẽ creatori. Corpus aũ eiꝰ exanime. si¬
cut ipse uiuus p̃ceꝑat. eodẽ die idest qͥnto
idus octobris indefessi eiꝰ comites leuatũ
inferetro tͣnsferentes. nono post ea die ad
augustã sedis ipsiꝰ metropolim coloniam
ꝑuenert̃. Quoꝵ adhuc ñ nulli iure iuran¬
do & mirũ immodũ affirmando testant᷑.
in longo itinere nullã pene lassitudinẽ.
aut laboris molestiã se sub tanto onere ꝑ¬
tulisse. Unde aũ ibant qͦcũq ibant. qͣscũ¬
q gentes. qͣscũq t̾ras attigerant. om̃s
mirabilit̾ huiꝰ ut eoꝵ uerbis utar digni
dõ uiri merita. in rem publicã in imꝑato-¬

Expanded text:
pignore, munivit, episcopos seipsumque et eos, qui pignore, munivit, episcopos seipsumque et eos, qui presto erant, benedictione consignain media nocte transacta conversus nisu, quo poterat, ad episcopum Theodericum, nepotem suum: 'Domine', inquit, 'ora!' et mox inter psallentes Domino et orantes nimiumque flentes spiritum exhalavit. Quod in illo non potuit mori, redditum est creatori, corpus autem eius exanime, sicut ipse vivus preceperat, eodem die, id est V. Idus Octobris, indefessi eius comites levatum in feretro transferentes VIII. postea die ad augustam sedis ipsius metropolim Coloniam pervenerunt. Quorum adhuc nonnulli iureiurando et mirum in modum affirmando testantur in longo illo itinere nullam pene lassitudinem aut laboris molestiam se sub tanto onere pertulisse. Unde autem ibant, quocumque ibant, quascumque gentes, quascumque terras attingerant, omnes mirabiliter huius, ut eorum verbis utar, digni Deo viri merita in rem publicam, in imperato
Abbreviated transcription (Latin):
mi corporis instare putabant p̃sentẽ. Ille
ut solebat paululũ conualescens. tumultũ
manu sedabat. fletus & rugitꝰ astantiũ mi¬
tigabat. maiores & hoc affatu ultimo. dig¬
mores ex nomine uocabat. nolite in qui¬
ens nolite fig hac mea sorte tͥstari. diiinȩ
ammaduersionis iudicio. eunctis morta¬
lib imposita ẽ ista condicio. ñ licet nolle
qͦd omp̃s sanxit in euitabile. tristibꝰ istis
mbreui leta succedunt. Iluc ñ ab sump¬
ta uita sed mutata in meliꝰ ꝑgo. uros
longe plures & clariores quã umquã
uiderim. eito uidebo. Nec plura his lo¬
cutus. lectulo mer m̃bra reposuit. Consu¬
etũ paulopost luce adhuc integra uesꝑtine
laudis officiũ. nocte iam ꝓfunda completo¬
rium ipse cũ fr̃ib consũmauit. dño dõ suo.
scõꝵq eius precib se se quasi mox iterũ at¬
tentiꝰ cõmendauit. it̃ suũ magno illo uiati¬
co. sc̃õ uidelicet & unico redemptionis nr̃e

Expanded text:
mi corporis instare putabant presentem. Ille, mi corporis instare putabant presentem. Ille, ut solebat, paululum convalescens tumultum manu sedabat, fletus et rugitus adstantium mitigabat, maiores et hoc affatu ultimo digniores ex nomine vocabat: 'Nolite', inquiens, 'nolite, fratres, hac mea sorte tristari. Divinę animadversionis iudicio cunctis mortalibus imposita est ista conditio; non licet nolle, quod Omnipotens sanxit inevitabile. Tristibus istis in brevi lęta succedunt. Illuc non absumpta vita, sed mutata in melius pergo, ubi viros longe plures et clariores, quam hic umquam viderim, cito videbo.' Nec plura his locutus lectulo fessa mox membra reposuit. Consuetum paulo post luce adhuc integra vespertinę laudis officium, nocte iam profunda completorium ipse cum fratribus consummavit, domino Deo suo sanctorumque eius precibus sese quasi mox iturum attentius commendavit, iter suum magno illo viatico, sancto videlicet et unico redemptionis nostre
Abbreviated transcription (Latin):
onis. lam̃tabile in peccatis. t̾ciũ qͦd cõmen¬
dat beatus iacob apłs. Conficemim inqui¬
ens alterutrũ pecrata ur̃a. & orate ꝓinuicẽ
ut saluemini. Hoc uobiscũ dñi & fr̃s mei a-¬
gere uolo. hoc anxie quero. Spero aũ quod
aduocatũ habemꝰ apud patrẽ iħ m axp̃m iu¬
stũ: & ipse ẽ ꝓpiciatio ꝓ peccatis nr̃is. Dem¬
de postquã his coram dño totũ effudit cor¬
poris & sanguinis dñici sacraorentũ. uir-¬
tutis eiꝰdem sacram̃ti. ñ inscius expetiuit.
Qͦd cũ fuisset allatt̃. uir ille dñi quid ani¬
mo senserit. corpore ꝓstratus ostendit. Re¬
fectus aũ hac uitali alimonia. spe ualidi¬
or lectulo restitutꝰ ẽ. Dies postquã ñ mi¬
nꝰ quã qͥnq in eodem corporis languore
& sp̃s feruore ꝑmansit. sollempni uͦ die
beatoꝵ martyrũ Gereonis & socioꝵ eiꝰ iam
uertente. subito m̃tis excessu raptus. ep̃is
ducib comitib & cunctis qͥ aderant. luctũ
mouit in gentẽ. qͥa dissolutionẽ optatissi¬

Expanded text:
onis, lamentabile in peccatis. Tercium, quod commendat beatus Iacobus apostolus: Confitemini, inquiens, alterutrum peccata vestra et orate pro invicem, ut salvemini, hoc vobiscum, domini et fratres mei, agere volo, hoc anxie quero. Spero autem, quod advocatum habemus apud Patrem, Iesum Christum, iustum, et ipse est propitiatio pro peccatis nostris.' Dende postquam his se coram Domino totum effudit, corporis et sanguinis Dominici sacramentum, virtutis ejusdem sacramenti non inscius, expetivit. Quod cum fuisset allatum, vir ille Domini, quid animo senserit, toto corpore prostratus ostendit. Refectus autem hac vitali alimonia, spe validior lectulo restitutus est, dies postquam non minus quam quinque in eodem corporis languore et spiritus fervore permansit. 45. Sollempni vero die beatorum martyrum Gereonis et sociorum eius iam vergente subito mentis excessu raptus episcopis, ducibus, comitibus et cunctis, qui aderant, luctum movit ingentem, quia dissolutionem optatissi