comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icut mentiri non potest qui ñ loquit᷑.
ita ꝑiurare ñ potest qui iurare ñ appe-¬
eam utendam nisi in sola necessitate. Non
est contra di preceptum iurare: s du usũ
iurandi facimus: ꝑiurii crimen in eurrimꝰ
Numqͣm gͦ iuret: qͥ ꝑiurare timet. Multi
dum locunt᷑. iurare semꝑ delectantur: du
oporteat hoc tantũ eẽ in ore. ẽ ẽ. ñ ñ. Am¬
plius enĩ qm est & ñ: a malo est. Multi ut
fallant ꝑiurant: ut ꝑ fidẽ sacramenti. fidẽ
faciant uerbi. Sieq fallendo. du piurant
& mentiunt᷑: & hominẽ in cautũ decipiunt
Int̾dum & falsis lacͥmis seducti decipimur:
& creditur du plorant. quib credencłu ñ
erat. Plerumq sine iuramento loqui dispo-¬
nimus: s pro incredulitate eoꝵ qͥ ñ credunt
quod dicimꝰ iurare compellim᷑ ÷ taliq neces¬
sitate iurandi consuetudiẽ facimus. Sunt
multi ad credendum pigri: qui ñ mouent᷑
ad fidem uerbis. Grauit᷑ autẽ delinquunt.
qui sͥ loquentes iurare compellunt. Qua¬

Expanded text:
icut mentiri non potest, qui non loquitur, sic perjurare non poterit, qui jurare non appeeo utendum nisi in sola necessitate. Non est contra Dei praeceptum jurare, sed dum usum jurandi facimus, perjurii crimen incurrimus. Nunquam ergo juret qui perjurare timet. Multi dum loquuntur jurare semper delectantur, dum oporteat hoc tantum esse in ore Est est, Non non: amplius enim quam est et non est, a malo est . Multi ut fallant perjurant, ut per fidem sacramenti fidem faciant verborum: sicque fallendo dum perjurant et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. Interdum et falsis lacrymis seducti decipimur, et creditur dum plorant, quibus credendum non erat. Plerumque sine juramento loqui disponimus, sed incredulitate eorum qui non credunt quod dicimus, jurare compellimur, talique necessitate, jurandi consuetudinem facimus. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbi. Graviter autem delinquunt qui sibi loquentes jurare cogunt. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
ad cognitionẽ sui considerata ęt̾na
animaduersione reuocent᷑. Audi-¬
ptum est. Si contuderis stultum
in pila quasi tipsanas. feriente de-¬
& rennuerunt acciꝑe disciplinam.
hinc est qđ dñs dicit. Interfẽci &
perdidi ppłm istum: & tam̃ auiis
suis non sunt reu̾si. Hinc rursũ
dicitur. Popłs non ẽ reuersus ad
ꝑcutientẽ se Hinc uoce flagellanti¬
um ꝓpħa conqueritur: dicens.
urauimus babylonẽ: & ñ ẽ sanata.
Babylon quippe curatur. nec tãmen
ad sanitatẽ reducit᷑: quando mens
in praua actione confusa uerba
correptionis audit: flagella correp¬
tionis ꝑcipit: & tam̃ ad recta salu¬
tis itinera redire contempnit.
Hinc captiuo israelitico ppło. nec ta¬
men ab iniquitate conuerso: dñs¬
exprobrat dicens. Uiersa est michi
domus isrł in scoriam. Om̃s isti
es. & stagnũ. & ferrum. & plumbũ:
in medio fornacis. Aesi aꝑte dicat.

Expanded text:
ad cognitionem sui considerata aeterna ad cognitionem sui considerata aeterna animadversione revocentur. Audiptum est: Si confuderis stultum in pila, quasi ptisanas ferienti deet renuerunt accipere disciplinam . Hinc est quod Dominus dicit: Interfeci et perdidi populum istum, et tamen a viis suis non sunt reversi . Hinc rursum ait: Populus non est reversus ad percutientem se . Hinc voce flagellantium propheta conqueritur, dicens: Curavimus Babylonem et non est sanata . Babylon quippe curatur, nec tamen ad sanitatem reducitur, quando mens in prava actione confusa, verba correptionis audit, flagella correptionis percipit, et tamen ad recta salutis itinera redire contemnit. Hinc captivo Israelitico populo, nec tamen ab iniquitate converso Dexprobrat, dicens: Versa est mihi domus Israel in scoriam; omnes isti aes, et stannum, et ferrum, et plumbum in medio f
Abbreviated transcription (Latin):
pęna ꝓhibet: ꝓfecto formidantis
animum. nulla sp̃s lib̃tas tenet.
Nam si penã non metueret: culpã
proculdubio ꝑpetraret. Ignorat
itaq mens gr̃am libertatis: quã
ligat seruitus timoris. Bona
enĩ ꝓ semecipsis amanda sunt:
& non pęnis compellentib exse¬
quenda. Ham qui ꝓpterea bona
facit. quia tormentors mala me¬
tuit: uult ñ esse qđ metuat: ut
audent̃ illicita commutat. Un-¬
de luce clarius constat. qđ coram
do innocentia amittitur: ante
cuius oculos ex desiderio peccatur.
At contra hi quos ab iniquitatib nec
flagella compescunt. tanto acriori
inuectione feriendi sunt: quanto
maiori insensibilitate duruerunt.
Plerumq enim sine dedignatione
dedignandi sunt. sine desꝑatione
desꝑandi sunt: ita duntaxat. ut &¬
ostensa desꝑatio formidinẽ incutiat:
& subiuncta ammonitio ad sp̃e re-¬
diicat. Districte itaq contͣ illos
diuinȩ sententię ꝓferendȩ sunt. ut

Expanded text:
poena prohibet, profecto formidantis poena prohibet, profecto formidantis animum nulla spiritus libertas tenet. Nam si poenam non metueret, culpam proculdubio perpetraret. Ignorat itaque mens gratiam libertatis, quam ligat servitus timoris. Bona enim pro semetipsis amanda sunt, et non poenis compellentibus exsequenda. Nam qui propterea bona facit, quia tormentorum mala metuit, vult non esse quod metuat, ut audenter illicita committat. Unde luce clarius constat quod coram Deo innocentia amittitur, ante cujus oculos desiderio peccatur. At contra hi, quos ab iniquitatibus nec flagella compescunt, tanto acriori invectione feriendi sunt, quanto majori insensibilitate duruerunt. Plerumque enim sine dedignatione dedignandi sunt, sine desperatione desperandi; ita duntaxat, ut et ostensa desperatio formidinem incutiat, et subjuncta admonitio ad spem reducat. Districte itaque contra illos divinae sententiae proferendae sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
liter ammonendi sunt qui
flagella metuunt. & ꝓpterea
innocent᷑ uiuunt: atq alit̃ am¬
monendi sunt. qui sic in iniqͥ¬
tate duruerunt. ut neq ꝑ flagel¬
la corrigantur. Dicendum namq
est flagella metuentib. ut & bo¬
na temporalia nequaquam ꝓ mag.¬
no desiderent. quȩ adesse etiam
prauis uident: & mala presentia
nequaquã uelut intolerabilia fu¬
giant : quib hic plerumq etiam
bonos affici non ignorant. Am mo¬
nendi sunt. ut si malis ueraciter
carere desiderant. ȩt̾na supplicia
ꝑliorrescant: neq in hoc supplicioꝵ
tinore remaneant: s ad amoris gra-¬
tiam nutrimento caritatis excres-¬
cant. Scriptum quippe est. ꝑfe¬
cta caritas: foras mittit tiniorem.
Et rursũ scͥptũ ẽ. Non accepistis sp̃m¬
seruitutis iterũ in timore: s accepistis¬
sỹm adoptiõis filioꝵ. in qͦ clamamꝰ abba pat̾.
Unde idem doctor. iterum dicit.
libi sp̃s dñi: ibi libertas. Si gͦ
adhuc a praua actione formidata

Expanded text:
liter admonendi sunt qui flagella metuunt, 52 et propterea innocenter vivunt; atque aliter admonendi sunt, qui sic in iniquitate durnerunt, ut neque per flagella corrigantur. Dicendum namque est flagella timentibus, ut et bona temporalia nequaquam pro magno desiderent, quae adesse etiam pravis vident; et mala praesentia nequaquam velut intolerabilia fugiant, quibus hic plerumque etiam bonos affici non ignorant. Admonendi sunt ut si malis veraciter carere desiderant, aeterna supplicia perhorrescant, neque in hoc suppliciorum timore remaneant, sed ad amoris gratiam nutrimento charitatis excrescant. Scriptum quippe est: Perfecta charitas foras mittit timorem . Et rursum scriptum est: Non accepistis spservitutis iterum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba pater . Unde idem doctor iterum dicit: Ubi spiritus Domini, ibi libertas . Si ergo adhuc a prava actione formidata
Abbreviated transcription (Latin):
uitiors purget. Sed nec per
ignẽ rubiginem amittimus.
quando & inter flagella uitio ñ
caremus. Hinc ꝓpheta iterũ dicit.
Frustra conflauit conflator: mali¬
ciȩ eors non sunt consumptȩ.
Sciendum uͦ ẽ. qͥa ñnunquã cum
int̃ flagelloꝵs duritiã remanent
incorrecti: dulci sunt ammoniti¬
one mulcendi. Quos enĩ cru-¬
ciamenta non corrigunt. non-¬
nunqͣm ab iniquis actib lenia
blandimenta compescunt: qͥa
pigmentoꝵs potio curare ñ ua¬
luit: ad salutẽ pristinã tepens
aqua reuocauit. Et ñnulla
uulnera quȩ curari incisione
nequeunt: fomentis obei sanant᷑.
Et durus adamas incisionẽ ferri
minime recipit: s leni hyrcoꝵs
sanguine mollescit. Qđ aliter¬

Expanded text:
vitiorum purget, sed nec per vitiorum purget, sed nec per ignem rubiginem amittimus, quando et inter flagella vitio non caremus. Hinc propheta dicit: « Frustra conflavit conflator, malitiae eorum non sunt consumptae . Sciendum vero est, quod nonnunquam cum inter flagellorum duritiam remanent incorrecti, dulci sunt admonitione mulcendi. Quos enim cruciamenta non corrigunt, nonnunquam ab iniquis actionibus lenia blandimenta compescunt; quia pigmentorum potio curare non valuit, ad salutem pristinam tepens aqua revocavit; et nonnulla vulnera quae curari incisione nequeunt, fomentis olei sanantur. Et durus adamas incisionem ferri minime recipit, sed leni hircorum sanguine mollescit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ȩs. stagnũ. ferrũ. & plũbũ uersi st̃:
quia ñ ad uirtutẽ. s ad uicia etiã
in tribulationib ꝓrumpunt.
Es quippe dum ꝑcutit᷑: amplius
metallis cętĩs sonitũ reddit. Qͥ
gͦ in ꝑcussione positus. erũpit
ad sonitũ murmurationis: ines
uerdꝰ est in medio fornacis. Stag¬
num uͦ cũ ex arte componit᷑: ar¬
genti spẽm mentit᷑. Qui gͦ simu¬
lationis uitio ñ caret in tͥbulatio¬
ne: stagnũ factus est in fornãce.
ferro autẽ utitur: qui uitȩ ꝓxi¬
mi insidiatur. Ferrum itaq in
fornace est: qͥ nocendi maliciam
ñ amittit in tribulatione. Plũ¬
bum quippe cętis metallis est
gͣuius. In fornace gͦ plumbũ
inuenitur: qui sic peccati sui
pondere p̃mitur : ut etiã in tri-¬
bulatione positꝰ. a terrenis de¬
sideriis ñ leuetur. Inde rur-¬
sũ scriptum est. Multo labore
sudatũ ẽ: & ñ exiuit de ea nimia
rubigo eius neq ꝑ ignẽ. Ignẽ
quippe nobis tribulationis am¬
mouet: ut in nobis rubiginẽ

Expanded text:
 ferrum et plumbum versi sunt, quia non ad virtutem, sed ad vitia etiam in tribulatione proruperunt. Aes quippe dum percutitur, amplius metallis caeteris sonitum reddit. Qui igitur in percussione positus erumpit ad sonitum murmurationis, in aes versus est in medio fornacis; stannum vero cum ex arte componitur, argenti speciem mentitur. Qui ergo simulationis vitio non caret in tribulatione, stannum factus est in fornace. Ferro autem utitur, qui vitae proximi insidiatur. Ferrum itaque in fornace est qui nocendi malitiam non amittit in tribulatione. Plumbum quoque caeteris metallis est gravius. In fornace ergo plumbum invenitur, qui sic peccati sui pondere premitur, ut etiam in tribulatione positus, a terrenis desideriis non levetur. Hinc rursum scriptum est: « Multo labore sudatum est, et non exivit de eo nimia rubigo ejus neque per ignem; » ignem quippe nobis tribulationis admovet, ut in nobis rubiginem
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ñ ꝑsuasisset: qͥb ad bene unuendu tan¬
tũ uelle sufficeret. & sine difficultate statim
actio obtemꝑaret. Diuisio & pugna ut sinit
in hoĩs animo. pena peccati est ex pͥmo ho¬
mine in om̃s filios eiꝰ ꝓpagata: ut qͥ noluit
cũ dõ eẽ unitꝰ. eẽt insemetipso diuisus: & qui
imꝑanti dño noluit ẽẽ subiectꝰ. fieret sibimet¬
ipsi rebellis atq contrariꝰ. Unde nec sibi po¬
terit subiugari. si pͥus do ñ fuerit subugatꝰ.
sibiq seruiet nolens. qͥ d̾o noluit uolens.
Quã uarie ꝑ diu̾sa humanũ defluxit genꝰ
dum se ab una stabili semꝑq manente diui¬
nitatis soliditate subtraxit. Nam du opꝰ
infigat: duͣ ñ sufficit. mutata intentione ad
alias atq alias actiones transit: dũq ꝑdit̾isa
reqͥem solidã querit nec inuenit: in labore
miser & uarietate uiuit: & uacuus a requie
accesserit: iam tam̃ naturalis facta est: qͥa

Expanded text:
num non persuasisset quibus ad bene vivendum tannum non persuasisset quibus ad bene vivendum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animo, poena peccati est, ex primo homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo esse unitus, esset in semetipso divisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per diversa humanum defluxit genus, dum se ab una stabili semperque manente divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus infigit. Sed dum ei non sufficit, mutata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie accesserit, jam tamen naturalis facta est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
mali effecti sumus. Sicut p̃seiuut ds homi¬
nẽ peccaturũ: ita ꝙ p̃seunt qualit̃ ilłu ꝑ
suam grãm repararet. qͥ suo arbit̾o deꝑire
potuisset. Originalit̾ adam & exa simul cre-¬
ati sunt: specialit̾ uͦ postea mulier de latere
uiri formata est. Parit̾ gͦ conditi sunt utͥq
rationis ordine: ñ parit᷑ temporis unitate.
uirad imaginẽ cłi factus est: mulier adi¬
maginẽ uiri formata est: Unde & illi lege
naturȩ subiecta est. Item uir ꝓpter semetip¬
sum factꝰ est: mulier ob adiutoriũ uiri cre-¬
ata est. Homo ꝓpter peccatũ tunc traditꝰ
est diabolo: quando audiuit t̾ra es & in t̾ram
ibis. Tunc enim dictũ est & diabolos terrani
manducabis. Unde & ꝓpħa ait: serpenti pul¬
ius panis eiꝰ. Serpens enim diabolus: puluis
impii: & ipsi st̃ cib diaboli. Quia praua uo¬
luntate ad ima collabim᷑: recte ad bene agen¬
dum cũ laboreconsurgimꝰ. Qͦ ñ ita
eẽt: si delectatio flagitiũ pͥmoꝵ homi¬

Expanded text:
t Deus hominem peccaturum, ita et praescivit qualiter illum per suam gratiam repararet, qui suo arbitrio deperire potuisset. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter ergo conditi sunt uterque, rationis ordine, non pariter temporis unitate. 5. Vir ad imaginem Dei factus est, mulier ad imaginem viri formata est; unde et illi lege naturae subjecta est. 6. Item vir propter semetipsum factus est, mulier ob adjutorium viri creata est. 7. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt cibus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita esset, si delectatio flagitium primorum homi
Abbreviated transcription (Latin):
litatis nulla infirmitate grauati sunt ut pec¬
carent. Homines autẽ post peccatum idcirco
reu̾tuntur ad ueniam: ꝓpt̾ qͦd exlutea materia
pondꝰ traxerunt infirmitatis. Idõꝙ ꝓ infirma
carnis conditione. reditꝰ patet homini ad salu¬
tẽ: sicut & psalmꝰ dicit. Ipse scit figmentũ nr̃m.z
mem̃to dñe qͦd terra sumus. E iterũ. Meuio¬
rare inquit quȩ sit mea substantia. P ostqm
apostatȩ angłi ceciderunt: reliqui ꝑseuerantia
ȩt̃nȩ beatitudinis solidati sunt. Unde & post
celi ereationẽ in pͥncipio repetitur: fiat firma
serunt firmitatẽ meruerunt ȩt̃nȩ ꝑseueran

Expanded text:
litatis nulla infirmitate gravati sunt, ut peclitatis nulla infirmitate gravati sunt, ut peccarent: homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditum patet hominis ad salutem: sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento Domine quod terra sumus . Et iterum: Memorare, inquit, quae sit nostra substantia. Postquam apostatae angeli ceciderunt, reliqui perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et postcoeli creationem in principio repetitur: Fiat firmamserunt, firmitatem aeternae perseveran
Abbreviated transcription (Latin):
tate conditꝰ. s ñ stando confestim a ueritate
est lapsus. Uno suꝑbiȩ lapsu dum do ꝑ tu-¬
morem se conferunt. & homo cecidit & dia-¬
bolus. S homo reu̾sus ad pęnitentiã. do se
inferiorẽ ẽẽ cognouit: diabolus uͦ ñ solum¬
in hoc contentus quod se do equałe existimãs
cecidit. insuꝑ etiam suꝑiorẽ se dõ dieit. sedm
apłi dictũ. qͥait de. antixp̃o. Qui adu̾satur
& extollitur supra om̃e qͦd dr ds aut quod
colitur. Diabolus ideo iam ñ petit ueniam:
quia ñ cõpungitur ad penitentiam. Membra
uͦ eius sepe ꝑ ypocrism deprecantur: qͦd tam̃
ꝓmala conscientia adipisci non merentur.
Discat humana miseria. qͦd ea causa citiꝰ ꝓuo¬
cetur ds̃ prestare ueniam. du infirmo cõpa¬
titur homini: qͥa ipse homo traxit ex parte
inferiori infirmitatẽ peccandi: hoc est ex
carne qua inelusa anima detinetur. A posta¬
te angłi ideo ueniã ñ habent: qͥa carnalis fragi¬

Expanded text:
tate conditus, sed non stando confestim a veri tate tate conditus, sed non stando confestim a veri tate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus. Sed homo reversus ad poenitentiam Deo se inferiorem esse cognoscit; diabolus vero non solum hoc contentus quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper etiam superiorem se Deo dicit, secundum i dicta qui ait de Antichristo: Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Diabolus ideo jam non petit veniam, quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria quod ea causa citius permovetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est ex carne, qua exclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo veniam non habent, quia carnalis fragi
Abbreviated transcription (Latin):
lentiã: ꝓpheta his u̾bis annuntiat. Cedri
ñ fuerunt altiores illo in paradyso di: abie¬
tes ñ ad equauerunt sũmitatẽ illius. Om̃e
lignũ paradysi ñ est assimilatũ illi: qm̃ spe
tiosiorẽ fecit eum ds. Distat conditio angłi:
a conditione hominis. Homo enĩ ad deisi-¬
militudinẽ conditꝰ est: archangłs uͦ qui
lapsus est signacłm di similitudinis appel-¬
latus est: testante dño ꝑ iherechiełẽ. Tu signa-¬
culum similitudinis plenus sapientia. et¬
ꝑfectus decore: in delitiis paradysi dĩ fuist.
Quanto enĩ subtilior est eiꝰ natura: tanto ple¬
niꝰ extitit ad similitudinẽ diuinȩ ueritatis
expressa. Prius de cȩlo cecidisse diabołu. qͣm
hono conderetur. Nam mox ut factꝰ est
in suꝑbiam erupit: & p̃cipitatꝰ de celo est.
Nam uixta ueritatis testimonium. ab initio
mendax fuit: & in ueritate non stetit: quia
statim ut factꝰ est cecidit. fuit quidẽ in ueri¬

Expanded text:
lentiam propheta his verbis annuntiat: « Cedri lentiam propheta his verbis annuntiat: « Cedri non fuerunt altiores illo, in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius: Omne lignum ciosiorem fecit eum Deus. Distat conditio angeli a conditione hominis: homo enim ad similitudinem Dei conditus est; archangelus vero qui lapsus est, signaculum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in delQuanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. Prius de coelo cecidisse diabolum liquet quam homo conderetur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam, juxta Veritatis testimonium: Ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit , quia statim ut factus est, cecidit. Fuit quidem in veri
Abbreviated transcription (Latin):
cecidisset. Alutabilitatẽ itaq naturȩ susftagat᷑
lin illis contemplatio creatoris. Inde & pͥuatus
est apostata angłs: dũ fortitudinẽ suã ñ a dõs
a seruoluit custodiri. Ante omnẽ creaturam
angłi facti sunt: du dictũ est fiat lux. De
ipsis enim dicit scriptura. Prior om̃ium cre-¬
ata est sapientia. Lux enim dicunt᷑ partiei-¬
pando luci ȩt̃nȩ sapientia uͦ dicuntur inge¬
inte inherendo sapientiȩ. E du sint muta¬
biles natura: ñ tam̃ sitit eos contẽplatio mu¬
creati sunt angłi. Et ante omnẽ creationẽ an¬
głoꝵ diabolus conditꝰ est: sic̃ seriptũ est. Ipse
est pͥncipium uiarũ dĩ. Unde & ad cõꝑationẽ
angłoꝵ archangłs appellatꝰ est. Priꝰ eiim cit¬
atꝰ extitit oecłinis platione. ñ temporis quan¬
titate. Primatũ habuisse int̾ angłos diabo¬
lum: ex qua fidutia cecidit. ita ut sine re-¬
paratione laberetur. Cuiꝰ p̾lationis excel-¬

Expanded text:
cecidisset. Mutabilitati itaque naturae suffragatur cecidisset. Mutabilitati itaque naturae suffragatur in illis contemplatio Creatoris. Inde et privatus est apostata angelus, dum fortitudinem suam non a Deo, sed a se voluit custodiri. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est: Fiat lux . De ipsis enim dicit Scriptura: Prior omnium creata est sapientia . Lux enim dicuntur, participando luci aeternae; sapientia vero dicuntur, ingenitae inhaerendo Sapientiae. Et dum mutabiles sint natura, non tamen sinit eos contemplatio mucreati sunt angeli, et ante omnem creationem angelorum diabolus conditus est, sicut scriptum est: Ipse est principium viarum Dei . Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. 5. Primatum habuisse inter angelos diabolum, ex qua fiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur. Cujus praelationis excel
Abbreviated transcription (Latin):
satos. Merito gͦ peccatoꝵ hoc actum est: ut natu¬
ralit̾ ꝓspera mutent᷑ homini in adũ̾sis. Unde
& salomon. Creatura exardescit in tormentũ ad¬
ũsus iniustos: & lenior est ad benefatiendu his
qͥ in d̾m confidunt. N on erit caro subiecta
animȩ nec uitia rationi: si animꝰ ñ est subditꝰ
conditori. Tunc autẽ recte subitiunt᷑ nob̾ om̃ia
quȩ sub nos sunt: si nos subicimͣ ei a qͦ nobis
illa subiecta st̃. Nam & quȩ uidentur eẽ sub¬
iecta ei qui do subiectꝰ non est. ille potiꝰ subicit᷑
eis: qui suam uoluntatẽ subuigat amori eoꝵ
scd̾m naturã: sp̃c nuncupant᷑. Quando
enim de cęlis ad annuntiandu hominib mit¬
tunt᷑ ex ipsa annuntiatione angłi noĩantur.
Natura enĩ sp̃c sunt. Tunc autẽ angłi uocant᷑.
quando mittuntur. Natura angłoꝵ mutabi¬
lis est: qͥa inest illis mutabilitas in natura: s
natura incõmutabiles essent: zabulus ñ utiq

Expanded text:
satos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut natusatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo confidunt. 134 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjicitur eis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum secundum naturam spiritus nuncupantur. Quando enim de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur, ex ipsa annuntiatione angeli nominantur; natura enim spiritus sunt. Tunc autem angeli vocantur quando mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura; sed natura incommutabiles essent, diabolus utique non
Abbreviated transcription (Latin):
mala ꝑ peccatũ pͥmi hominis ꝓ pena sunt tnͣs-¬
lata in uniu̾sum genus humanũ. Proinde
quecũq uidentur mala: partĩ nobiᷤ seuunł
origine: partĩ culpa. Mala dicunt multa in
creaturis ꝑu̾si:ut ignẽ quia urit: ut ferrũ qi
occidit: ut ferã quȩ mordet. S cõmoda ipsoꝵ
ñ intendens homo. accusat in illis qͦd sibi
debet potiꝰ imputare. cuiꝰꝙ pro peccato ista ef¬
fecta sunt noxia: quȩ illi om̃i ex parte fuerant
ante peccatũ subiecta. Nr̃o uitio ñ sua natura
nobis mala sunt: ea quȩ nobis nocent. Nam
lux du sit bona: infirmis ocłis noxia est: & tẽ
ocłoꝵ uitium ñ lucis est. Sic & cȩtera. Cum cre-¬
aturarũ stimulis & elem̃toꝵ adu̾sitatib homo
u̾berat᷑. h peccati exigere penam: ut dõ suꝑ-¬
biens homo. ea quȩ infra ipsum st̃ patiatur
adu̾sa. Unde & in sapientia legitur. Pro deo
pugnabit cũ eo orbis terrarum contra insen¬

Expanded text:
mala per peccatum primi hominis pro poena sunt transmala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insen
Abbreviated transcription (Latin):
turale est nocet. Dum natrira bona damp¬
natur ꝓpt̾ uoluntatẽ malam: ipsa mala uo
luntas testis est naturȩ bonȩ. Quȩ in tantuĩtes-¬
tatur eam ẽẽ bonam: ut ilła ds pro malo ñ
relinquat multam. Creditur ab hereticis
mentẽ a dõ: uitia a diabolo fuisse creata.
Inde & ab ipsis duȩ naturȩ bona & mala
pitant᷑. S uitia natura non sunt: & du uere
a diabolo sint. ñ tam̃ cieata sunt. Qũa ob¬
causam ꝑmiserit ds mali oboriri statũ: nisi
ut ex contrariis malis bonȩ naturȩ decor e¬
mineret: Modꝰ iste etiam in u̾bis ẽẽ cõꝑitur:
contrapositũ nominatur. & fit pulchra e¬
locutio: quando max contraria ꝓsperis ꝓfe-¬
runt᷑. Ita & in reb ꝑmixtũ est malui: ut nature
bonĩ ad cõparationẽ excelleret mali. Si radas
corporis ingeris feditatẽ. Ita & in uniu̾sitate
ereaturȩ. si extremũ uermicłm natura malum
dixeris: uniu̾se creaturȩ iiuriã facis. Cuncta

Expanded text:
turale est nocet. 3. Dum natura bona damturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non fecit. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata, unde et ab his duae naturae, bona et mala, putantur. Sed vitia natura non sunt, et dum vere a diabolo sint, non tamen creata sunt. CAcausam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitur. contrapositum nominatur 133, et fit pulchra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bons corporis ingeris foeditatem; ita et in universitate creaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
gites imm̃sa. fecit d̾s̃ om̃ia ualde bona. Ni-¬
chil gͦ natura mału: quando & ipsa quȩ in
creaturis uident᷑ ẽẽ penalia. si bene utant᷑⁊
bona et prospera sint: si male utant᷑ noceant. Itaq
ppendenda est creatura ex nr̃o usu ñ bono:
alum a diabolo non est ereatũ. s inuen¬
tum. & ido nichil est mału: qͥa sine
deo factũ est nichil. Deus autẽ mału ñ fecit.
Non quia alicubi aut aliquando erat mału.
unde fieret diabolus malus: s quia uitio
suo di eẽt angłs bonus. suꝑbiendo effectus ẽ
malus. Ee ideo rectȩ dr̃: ab eo inuentũ est¬
małui. Nullam eẽ naturam mali:. quia na¬
tura om̃is aut incõmutabilis ut d̾s est: aut
cõmutabilis ut creatura est. Mału uͦ ideo
natura nulla est: qͥa accedendo in bonam
naturam. efficit eam uitiosam. Quod dũ¬
discedit natura manet: & malu̾ qͦd inerat nuᷤ¬
qũa est. Ex eo quod uitiũ nocet natiue: cog¬
noscitur uitiũ natura ñ eẽ: qͥa nichil qͦd na¬

Expanded text:
i. 6. Fecit Deus omnia valde bona. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona, et prospera sunt, si male utantur, nocent. Ita ergo perpendenda est creatura ex nostro usu non bona, alum a diabolo non est creatum, sed inventum; et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod na
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ia sub cȩlo ꝓpt̾ hominem homine:
facta sunt: homo autẽ ꝓpter seipsum.
Inde & om̃ia ꝑ figuram ad eiꝰ similitudinẽ re-¬
ferunt᷑. Communia homini om̃ia natura-¬
lia esse cũ om̃ib reb quȩ constant: & in
homine om̃ia contineri : atq in eo om̃ium
homo magna quedam portio est. tantoq
gradu est cȩteris excellentior: qͣnto imagmi
diuinȩ uicinioe. Quantũ ceteris creaturis
prestet homo dignitate uirtutis. ex ipsa re¬
uerentia discitur creationis: łu om̃ia dixit
deus fiant & facta sunt: creare uͦ bominem
quadã ȩt̃ni consilii deliberatione uoluerit
dicens: faciamꝰ hominẽ ad imagin̾ẽ. & simili-¬
tudinẽ nr̃am. Qui enĩ boni sumꝰ naturalit̃¬

Expanded text:
mnia sub coelo propter hominem facta sunt, homo autem propter se ipsum; inde et omnia per figuram ad ejus similitudinem referuntur. Communia homini omnia naturalia esse cum omnibus quae constant, et in homine omnia contineri, atque in eo omnium homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum per omnia dixit Deus: Fiat et facta sunt, creare vero hominem eum quadam aeterni consilii deliberatione voluerit, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. 2. Quia enim boni sum
Abbreviated transcription (Latin):
singła om̃ia ualde bonũ corpꝰ esficiunt. De¬
cor elementoꝵ om̃ium in pulebro & apto ꝯ¬
sistit.: s pulchrum eẽ qͦd ꝑseipsum est. Pulchr̃u
ut homo ex anima & membris om̃ib constãs.
aptũ uͦ eẽ ut uestimentũ et uictũ. idoq ho¬
minẽ dici pulchr̃u ad se. qͥa ñ uestim̃to et ui-¬
duiẽ hõ necessariꝰ. s ista homini. Ideo aũ illa apta:
qͥa ñ dͥ sicut homo pulchra: aut ad se s ad aliud
id÷ ad hominẽ accõmodata: ñ qͥmet necessaria.
H⁊ de cetĩs elem̃toꝵ natis dicendũ. Cuncta q̃ sẽ¬

Expanded text:
singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Desingula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicend
Abbreviated transcription (Latin):
atura: in qͦ dies se agnoscendo meliꝰ fieret. N
quid. sic ds dixit fiat cȩłu in pͥncipio: illudi
enim sempit̾ne in u̾bo unico dictũ est. Si
transitorie dictũ est a dõ fiat: erat utiq cre-¬
atura aliqua. unde iam talis fieret uox. S.
qͥa anteqũa diceret fiat. nulla extitit creatu-¬
ra: ipsum fiat qͦd dictũ est. in ęt̾nitate ũbi.
ñ in uocis sono nuntiatũ est. Non septies.
a do uisa septiesq laudata est creatura. quȩ
antequã fieret ꝑfecle ab illo est uisaͬ sed dum
nos singula uidentes laudamꝰ. sitͥ tanꝗͣ ipse
uideat laudetq ꝑ nos: sicut ẽ illud. ñ estis uos
ipse ꝑ nos loquitur. ita uidet & laudat ꝑ nos:
s ꝑ se ꝑhennit̾ ac sempit̾nȩ uidet: ꝑ nos uero
temporalit̾. Attende uniu̾salit̾ creaturã in
pͥncipio ualde bonam uocari: singulariter
uͦ tantũ bonam: qͥa & membra corporis cum
sint singła bona: maiꝰ tam̃ bonũ faciunt. du

Expanded text:
atura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 1atura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 1quid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam ipse videat, laudetque per nos, sicut est illud: Non estis vos, os loquitur, ita videt et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiterne videt, per nos vero temporaliter. 17. Attende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ insinuand̾ã. ñ dies pͥmꝰ s dies dictꝰ ẽ unꝰ: &
idcirco ipse repetitur semꝑ in executione crea¬
turȩ. Qui dies hoc est natura angłoꝵ quando
creaturam ipsam contemplabatur: quodammͦ
uesperascebat. Non autẽ ꝑmanendo in eiꝰ crea-¬
turȩ contuitu. sed laudẽ eiꝰ ad d̾m referens. eãꝙ
meliꝰ in diuina ratione conspiciens: continuo
mane fiebat. Si uͦ ꝑmaneret neglecto creatore
in creaturȩ aspectu: iam ñ uesꝑa. s nox utiq
fieret. Dum se creatura meliꝰ in do̾ qũa in se-
ipsa nouerit: ipsa sui cognitio quȩ maior in
deo est. dies & lux dr. Cognitio uͦ sui in seipsa.
ad cõpensationẽ cognitionis illiꝰ quȩ est̾in ddõ
quia longe inferior est: uesꝑa nominatur. Ido¬
q ptꝰ uesꝑam mane fiebat. qͥa dũ suã in se
cognitionẽ sͥ satiffacere ñ agnosceret: ut sen.
plemiꝰ nosse potuiss. ad d̾m sese referebat cre-¬

Expanded text:
tem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et tem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat cre
Abbreviated transcription (Latin):
Non ex hoc substantiã habere credendȩ st̃
quȩ p̾uaricata est. tenebrarũ nõie nuncupat᷑.
unde & in pͥncipio lux a tenebris diuidit᷑.
S quia ce hos & illos ds ereauit: inde dicitur
formans luc̃ẽ & creans tenebras. Uerũptam̃
bonos angłos ñ tantũ creans s etiam for
Hoc & de hominib bonis malisq accipiendũ
est. Post arinumeratã cȩli terrȩq creaturam. ido
nomuinat᷑ in genesi sp̃c sc̃s: ut qͥa suꝑferri eũ
dici oportebat: ante illa nominarẽt᷑. quorũ
indicat. dĩ suꝑeminentẽ uiã caritatis demon-¬
num est diꝰ. in quo subsistente requiescimus:
atq ꝓtegendo nos suꝑfertur nob̾. Unaquȩq
natura suo pondere nititur. Ignis autẽ & o-
leũ merito suꝑiora semꝑ appetunt: qͥa ꝑ ipsoꝵ
figuram suꝑferri uniu̾sȩ creaturȩ sp̃c sc̃s ꝓba-¬
tur: Dies pͥor factꝰ angłi sunt: quoꝵ ꝓpt̾ unita-¬

Expanded text:
9. Non ex hoc substantiam babere credendae sunt9. Non ex hoc substantiam babere credendae suntquae praevaricata est tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos Deus creavit, inde dicitur: Formans lucem et creans tenebras. Veruntamen bonos angelos non tantum creans, sed etiam formHoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante illa nominarentur quorum indicat , dum supereminentem viam charitatis demonnum est Dei in quo subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appetunt, quia per ipsorum figuram superferri universae creaturae Spes prior factus angeli sunt, quorum propter unita
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uoluntas di d̾s est: qͥa ñ ipse aliud est. ali¬
ud uoluntas eiꝰ. s hoc ẽ illi uelle qd ipse ẽ ⁊ qd̾ ipse ẽ
utiq et̾̃num & incõmutabile est. Hoc est gͦuo
luntas eiꝰ. Materies ex qua formatꝰ est mundꝰ.
origine ñ tempore res a se factas precessit: ut
sonus cantũ. P rior enim est sonꝰ cantu: qͥa sua¬
uitas cantilenȩ ad sonĩi uocis. ñ sonꝰ ꝑtinet
ad suauitatẽ ac ꝑ hoc utraq simul sunt: s ille
ad qũe ꝑtinet cantꝰ pͥor est. id est sonꝰ. Alateria
ex qua cełu terraq formata est. ido infoemis
uocata est: qͥa ñdũ ex ea formata erait quȩ
formari restabant. Uerũptam̃ ipsa mnateria:
ex nichilo facta erat. Aliud est aliquid fieri
posse: aliud fieri necesse eẽ. fiẽri necesse est:
qͦd d̾s naturis inseruit. fieri autẽ posse est:
qͦd extra cursum inditum naturarũ. creator
ut faceret quandoq quȩ uoluit reseruauit.

Expanded text:
est: Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliest: Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas 129 ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est et quod ipse est, utique aeternum et incommutabile est. Haec est ergo voluntas ejus. 6. Materies ex qua formatus est mundus , origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem; ac per hoc utrumque simul sunt, sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ea formata erant quae formari restabant, verum ipsa materia ex nihilo facta erat. 8. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voluit, reservavit.
Abbreviated transcription (Latin):
creatꝰ ẽ mundus. Ratio mundi: de uno con-¬
sideranda ẽ homine. Nam sicut ꝑ dim̃sio-¬
ne ᷤᷤ etatum ad finẽ homo uergit: ita et
mundꝰ ꝑ hoc qͦd distendit᷑ tempore deficit:
qͥa unde homo atq mundꝰ crescere uidẽtur.
tempora dõ uacanti noua ꝓmundo facien¬
do orta fuisse cogitatio quando in suo ȩt̾ne ma¬
neret consilio hunꝰ munds constructio: nec tẽpꝰ
ante pͥncipiũ s et̾nitas fuerit. Tempꝰ uͦ a sub¬
stitutione creaturȩ: ñ creatura cepit a tempore.
Quida aiunt. Quid faciebat ds antequã cȩ¬
łn faceret: Cur noua uoluntas in des: ut mũ¬
dum conderet orta est ᷤ S noua in dõ uolun
tas exorra non est: qͥa & si in re iam mundꝰ ñ
erat: in et̾nitatis tamen ratione. e consilio sẽꝑ
erat. Dicunt quida. qͥa subito uoluit ds face¬
re mundu qͦd ante non fecit. uoluntatẽ dei imn¬
mutari arbitrantes: qui aliquando uoluit
qͦd aliquando ñ uoluit. Quib respondendu

Expanded text:
creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno concreatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, itempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno maneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ pͥncipiũ łr: qͦd ex ipso cepit rerũ umũsaꝵ
exordiũ. Nulłu spatiũ corporalit̾ habent
tempora: qͥa ante abscedunt pene qũa ueni¬
ant. Icdoq in reb nullus statꝰ est temporũ.
qͥa celeri creaturȩ motu mutant᷑. Nec cen¬
tum anni unũ tempus est. nec unꝰ annus
unum tempꝰ est. nec unꝰ m̃sis unũ tempꝰ est.
nec dies nec hora: qͥa du hȩc om̃ia particłis
accedunt suis & decedunt: quomͦ unũ dicen-¬
dum est qͦd ñ simul est  Utr̃u sit p̃teritũ
futurũue tempꝰ. sicut & p̾sens: & si est. scire
oportet uͥ est. S adũte: quod cincta & futu¬
ra & p̃terita & p̾sentia. in animo sunt potiꝰ
reqͥrenda. Tria ista. p̃terita p̃sentia & futura.
in animo tantũ inueniri p̃terita reminiscen¬
do. p̃sentia contuendo. futura expectando.
Sꝑamus gͥ aduenientia: intuemur p̃sentia:
recolimꝰ transeuntia. Hȩc ñ ita in do sunt:
bilib constat: homo autẽ ex rerum
uniusitate compositꝰ qͣsi alt̾ i breui qͦdãmͦ

Expanded text:
citur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decidunt, quomodo unum dicendum est, quod non simul est? Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens? et si est, scire oportet ubi est. Sed adverte quia cuncta futuraeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, praeterita, praesentia et futura in animo tantum inveniri constat, praeterita reminiscendo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, bilibus constat. Homo autem ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
fastidiũ habere solet. Ꝙ scimꝰ illos dĩ uisio¬
ne qũa & desiderant fastidire non posse.
Quid gͦ est nisi ut miro mͦ utr̃uq simul cre¬
damꝰ: quia & desiderant. & satiantur. Sed de-¬
siderant sine labore: & satiantur sine fasti¬
dio. Ne enim sit in desidĩo necessitas: deside¬
rantes satiantur. & it̾m ne sit insatietate
ista fastidiũ neseit: angłi desiderant in eo ꝓ¬
nationis dispensatione solus filiꝰ intelligt᷑.
Ante dñicȩ incarnationis aduentũ: discor¬

Expanded text:
fastidium habere solet; et scimus illos Dei visiofastidium habere solet; et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit in satietate ista fastidium nescit, angeli desiderant in eum pronationis dispensatione, solus Filius intelligitur. Ante Dominicae incarnationis adventum, discor
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃.Itẽ om̃s homines angłos habere ꝑbant᷑:
loquente dño in euangłio. A men dico uob̾:¬
quia angłi eoꝵ semꝑ uident faciem patris
mei qui in cȩlis est. Unde & petrus in actib
apłoꝵ cum pulsaret ianuam: dixerunt intus
apłi. Non est petrus: s angłs eius est. Si dm
angłi contuentur & uident. cur petrus apłs
dicit. in qu̾e desiderant angłi conspicere. Itẽ
sieum non contuentur nec̃ uident: quomͦ
iuxta sententiã dñi. angłi eoꝵ semꝑ uident
faciem patris qͥ est in celis: S bene utrũq¬
est. Nam ueracit̾ credimꝰ quod dm angłi &
uident & uidere desiderant: & habent &e ha¬
bere festinant: & amant & amare nituntur.
Si enim sic uidere desiderant. ut effectu de-¬
siderii ñ ꝑfruantur: desideriũ hoc necessitatẽ
habet. Necessitas ista: penalis est. & beatis
simul pena & beatitudo conueniunt. Rur¬
sum si eos dicimus di uisione satiari: satietaᷤᷤ

Expanded text:
vester . Item omnes homines angelos habere probantur, vester . Item omnes homines angelos habere probantur, loquente Dominquia angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui est in coelis . Unde et Petrus in Actibus Apostolorum, cum pulsaret januam, dixerunt intus apostoli: Non est Petrus, sed angelus ejus . Si Deum angeli contuentur et vident, cur Petrus apostolus dicit: In quem desiderant angeli Dei conspicere ? Item si tunc non contuentur nec vident, quomodo, juxta sententiam Domini, angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui in coelis em veraciter credimus quod Deum angeli et vident et videre desiderant, et habent et habere festinant, et amant et amare nituntur. Si enim sic videre desiderant, ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet. Necessitas ista poenalis est et sed a,simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus Dei visione satiari, satietas
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ reuelatione suꝑioꝵ potestatũ. Quoties
deus quocũq flagello huic mundo irascitur.
ad ministeriũ uindictȩ apostatȩ angłi mittũt᷑:
qͥ tam̃ diumna potestate coercent᷑: ne tantũ
noceant quantũ cupiunt. Bͥ oni autẽ angłi
ad ministium salutis humanȩ deputati sunt:
ut curas admmistrent mundi: & regant
om̃ia iuissu di. testante apło. Nonne om̃s
inquit sunt administratorii sp̃c in minist̾iũ
missi: ꝓꝓt̾ eos qui hereditatẽ capiunt salutiᷤᷤ
Angłi corpora in qͥb hominib apparent.
de suꝑno aere sumunt: solidamq speciem
ex cȩlesti elemento induunt: ꝑ quã huma-¬
nis obtutib manifestiꝰ demonstrent᷑. Sin-¬
gulȩ gentes: p̃positos angłos habere credun-
tur. Quod ostenditur testimonio angli dam-¬
eli loquentis: ego inquit ueni ut nuntiarẽ
tͥ. s pͥnceps regni ꝑsarũ restitit mͥ. E ptꝰ alia.
Non est qui me adiuriet: nͥ michael pͥnceps

Expanded text:
porum, revelatione superiorum potestatum. Quoties porum, revelatione superiorum potestatum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur: qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant, quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt: ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis? 19. Angeli corpora in quibus hominibus apparent, de superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento induunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. 20. Singulae gentes praepositos angelos habere cretur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi . Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps
Abbreviated transcription (Latin):
apostatȩ angłi loqueretur. Omnis inquit
lapis p̃tiosus oꝑim̃tũ tuũ: sardiꝰ. toparius &
iaspisꝰ crisolitꝰ. onix. & berillus: saphitꝰ car¬
buneulus & smaragdus. Quo numero lapidu
ta angelus ante lapsum quasi in uestimento
ornam̃ti sui affixos habuit. A quoꝵ cõparatio¬
ne dum se clariorẽ cunctis aspexit: confestĩ
intumuit: & eorsuũ ad suꝑbiã eleuauit. An-¬
geli semꝑ in do gaude: ñ in se. Malus uero
inde est diabolus: qͥa ñ quȩ dĩ. s quȩ sua sunt
requisiuit. Nulla autẽ maior iniquitas: qũa
non in dm s in se uelle quepiam głari. An
głi in u̾bo dĩ cognoscunt om̃ia: anteqũa in
re fiant. & quȩ apud homines adhuc futura
sunt: angłi iam reuelante dño nouerunt. Pre-¬
uaricatores angłi etiam sc̃itate amussa: ñ ta¬
men amiserunt uiuac̃ẽ creaturȩ angłice sen¬
sum. Triplici enim mͦ p̃scientiȩ acumine ui¬
gent: idest subtilitate naturȩ: exꝑientia tem-¬

Expanded text:
apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, lapis operimentum tuum, sardius, et topazius, et jaspis, chrysolythus, et onyx, et berillus, saphyrbunculus, et smaragdus. Quo numero lapidum, ta angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero inde est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, geli vero Dei cognoscunt omnia antequam in re fiant: et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam revelante Deo noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia tem