comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plantatum ẽ secus decursus aqͦ¬
rum: quod ad humorem mitcit
radices suas & non timebit cũ
uenerit estus. Sed erit folium eiꝰ
uiride: & intempore siccitatis non
erit sollicitum. nec aliquando de¬
sinet facere fructum. Quasi autẽ
cum unco palma insporta conter¬
itur: quando idem uiri sc̃i contra
carnis uicia & cogitationũ sp̃ita¬
le bellum suscipiunt: scientes qͥa
constantissima ꝑseuerantia: mani¬
festatur cum subditur. Erant autẽ
qui manducauert quasi quatuor mi¬
lia. & dimisit eos. Non frustra qͥ¬
tuor milia homihum. a dño refici¬
untur. Quaternarius enim nume¬
rus ꝑfectus ẽ ꝙ in suis partib di¬
uisus ꝑfectionẽ optinet. Diuiditur
omnia. & in omnib nobis. Duo
ad geminã dilectionem: uel duo
testamenta. Tres ad scãm indiui¬
duamq trinitatem. patris scilicet
libros euuangłii. quia maxime in
his ascribitur. Quia ergo in qua¬
tuor libris euuangłiorum inueni¬
mus. qualiter unum dm̃ credamꝰ.
& qualiter geminam dilectionem

Expanded text:
plantatum est secus decursus aquarum, quod ad humorem emittit radices suas, et non timebit cum venerit aestus, sed erit folium ejus viride, et in tempore siccitatis non erit sollicitum, nec aliquando desinet facere fructum . » Quasi autem cum junco palma in sporta contexitur, quando iidem sancti viri contra carnis vitia et cogitationum spiritale bellum suscipiunt, scientes quiaconstantissima perseverantia manifestatur, cum subditur: « Erant autem qui manducaverunt, quasi quatuor millia, et dimisit eos. » Non frustra quatuor millia hominum a Domino reficiuntur. Quaternarius enim numerus perfectus est, et in suis partibus divisus, perfectionem obtinet. Dividitur omnia, et in omnibus nobis . » Duo, ad geminam dilectionem vel duo Testamenta. Tres, ad sanctam individuamque Trinitatem, Patris scilicet libros Evangelii, quae maxime in his describitur. Quia ergo in quatuor libris Evangeliorum invenimus, qualiter unum Deum credamus, et qualiter geminam dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
uis ꝙ cinis. Et accipiens septem panes
grãs agens fregit. ꝙ dabat discipłis
suis ut apponerent & apposuerunt
turbȩ. Iam suꝑius septem panes. sep¬
tem dona sp̃c sc̃i figurare diximus.
Dñs ergo septem panes accepit. quia
preomnib hominib specialiter sep¬
dem dona sp̃e scĩ. in se habuit. dicente
ꝓpħa. Et requiescet suꝑ eum sp̃e dñi.¬
lii ꝙ fortitudinis. sp̃c scientiȩ & pie¬
tatis: & replebit eum sp̃e timoris do¬
mini. Fregit autem panes & dedit dis¬
cipulis suis: quia eiusdem sp̃c scĩ do¬
na unicuiq scõrum ꝓut uult distri¬
buit. aliis largiens sermonem sapi¬
entiȩ aliis sermonem scientiȩ. aliis
genera linguarum. aliis interpretatio¬
nẽ sermonum. aliis discretionẽ sp̃u¬
um. Siue dedit septem panes disci¬
płis ut apponerent turbe. quando
post resurrectionẽ apparens illis.
in sufflauit & dixit. eis. Accipite sp̃m
scm. quorum remiseritis peccata. re-¬

Expanded text:
vis et cinis . » « Et accipiens septem panes, vis et cinis . » « Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et dabat discipulis suis ut apponerent, et apposuerunt turbae. » Jam superius per septem panes, septem dona Spiritus sancti figurari diximus. Dominus ergo septem panes accepit, quia prae omnibus hominibus specialiter septem dona Spiritus sancti in se habuit, dicente propheta: « Et requiescet super eum spirlii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini . » Fregit autem panes et dedit discipulis suis, quia ejusdem Spiritus sancti dona unicuique sanctorum, prout vult, distribuit, aliis largiens sermonem sapientiae, aliis sermonem scientiae, aliis genera linguarum, aliis interpretationem sermonum, aliis discretionem spirituum. Sive dedit septem panes discipulis ut apponerent turbae, quando post resurrectionem apparens illis, insufflavit et dixit eis: « Accipite Spiritum sanctum. Quorum remiseritis peccata, re
Abbreviated transcription (Latin):
nis enim caro fenum: ꝙ omnis gła
eius tanquam flos fęni. In hac autẽ
ꝑ quam noui grãm nouitestam̃ti
diximus figũrari. recte turba suꝑ
terram discubuit: quia grã noui
testament non solum culpas oꝑis.
sed etiam culpas cogitationis re¬
stringit. Nec solum aliena rapi¬
entib contradicit. sed etiam a d
ꝑfectionem tendentes. ꝓprias fa¬
cultates cum ipsa terra relinquere
monet: dño dicente. Siuis ꝑfectus
ẽẽ. uade uende omnia quȩ habes.
& da pauꝑib. ꝙ habebis thesaurũ
inçȩlo. ꝙ ueni sequere me. Et siẽ ipse
t̾ram discubuit. cum fidelium animȩ
suȩ fragilitatis memores. terram seiu¬
giter & puluerem ẽẽ considerant di¬
centes. cum psalmista. Ad hesit paui¬
mento anima mea: uuifica me scđm
uerbum tuum. Et iterum. Qm̃ hu¬
miliata ẽ in puluere anima nr̃a. con¬
glutinatus ẽ int̾ra uenter nr̃: Taliter
ille suꝑ t̾ram discubuerat. qui dicebat.
Loquar ad dñm meum. cum sim pul¬

Expanded text:
nis enim caro fenum, et omnis gloria nis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos agri . » In hac autem, per quam gratiam Novi Testamenti diximus figurari, recte turba super terram discumbit: quia gratia Novi Testamenti non solum culpas operis, sed etiam culpas cogitationis restringit: nec solum aliena rapientibus contradicit, sed etiam ad perfectionem tendentes proprias facultates cum ipsa terra relinquere monet, Domino dicente: « Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo: et veni, sequere me . » Et sicut ipse terram discubuit, cum fidelium animae suae fragilitatis memores, terram se jugiter et pulverem esse considerant, dicentes cum Psalmista: « Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum tuum . » Et iterum: « Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra, conglutinatus est in terra venter noster . » Taliter ille super terram discubuerat, qui dicebat: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pul
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ animos erudiat. ꝙ discant ꝑ
eiꝰ presentiam de paucis panib mul¬
tas turbas hominũ saciari. posse
in solitudie. qui ꝑ quadragin¬
ta annos sine aratri labore imen¬
sas popłi turbas cybo manȩ aluit
in deserto. Q dixerunt. Septem. In
alia refectione quinq: panes ordeacei
fuisse referuntur ꝑ quos ut diximꝰ
scriptura ueteris testamenti signifi¬
cata ẽ. sub tegmine literȩ latens:
nunc autem hic septem panes fuisse
memorantur: ꝓpter septiformem gra¬
tiam sp̃e sc̃i. cuius grã illuminati apłi
eorumq successores. ꝙ fidem sc̃e tri¬
nitatis. & quatuor euuangłiorum
doctrinam mundo annuntiauert.
Quo bene septenaruis numerius
rio ꝙ quaternario. Siue quia sep¬
tenarius numerus. frequenter. ꝓ
plenitudine ponitur. Bene septem̃
consequuti sunt sc̃ĩ. Et precepit
turbȩ discumbere suꝑ terram. In
alla refectione turba suꝑ fȩnum
discubuisse legitur. quia lex carna-¬
lia tantum ꝓhibet peccata. Om¬

Expanded text:
illorum animos erudiat, et discant per illorum animos erudiat, et discant per ejus praesentiam de paucis panibus multas turbas hominum satiari posse in solitudine, qui per quadraginta annos sine aratri labore immensas populi catervas cibo mannae aluit in deserto. « Qui dixerunt: Septem. » In alia refectione quinque panes hordeacei fuisse referuntur, per quos, ut diximus, scriptura Veteris Testamenti significata est, sub tegmine litterae latens. Nunc autem hic septem panes fuisse memorantur, propter septiformem gratiam Spiritus sancti, cujus gratia illuminati apostoli eorumque successores, et fidem sanctae Trinitatis, et quatuor Evangeliorum doctrinam mundo annuntiaverunt. Quod bene septenarius numerus srio et quaternario. Sive quia septenarius numerus frequenter pro plenitudine ponitur, quia per consecuti sunt sancti. « Et praecepit turbae discumbere super terram. » In alia refectione turba super fenum discubuisse legitur, quia lex carnalia tantum prohibebat peccata. « Om
Abbreviated transcription (Latin):
sed male habentib Et respondert̃
ei discipłi sui. Unde istos poterit
quis hic saturare panib in solitu¬
dine: In alia refectione philippus
specialiter dixisse narratur. ducen¬
torum denariorum panes non suf¬
ficiunt eis. ut unusquisq modi¬
cum quid accipiat nunc autem
generaliter omnes discipłi. dicunt.
Unde istos poterit quis hic satura¬
re panib in solitudine: Quanta gͦ
discipłis difficilior res uisa ẽ. tanto
magis miraculum dñi el arescit.
Fragilitate quippe carnis graua-¬
ti apłi. nondum ad huc ꝑfecte di¬
uinitatẽ. xp̃i intellige bant: quan¬
do eo p̾sente qui educit panem de
posse saciari dubitabant. Sed do¬
minus non solum ut dubitationẽ
discipłorum auferret. uerum etiã
multitudinẽ fatigatam ieiunio re¬
ficeret ex paucis panib multitudi¬
nẽ hominum reficere uoluit. Et in¬
terrogauit eos. Quot panes habetis:
Non ignorans dominus discipłos
interrogat. qui omnia scit antequã
fiant. sed ut ex sua interrogatione

Expanded text:
ale habentibus . » « Et responderunt ei discipuli sui: Unde istos poterit quis hic saturare panibus in solitudine? » In alia refectione Philippus specialiter dixisse narratur: « Ducentorum denariorum panes non sufiiciunt turbae, ut unusquisque modicum quid accipiat . » Nunc autem generaliter omnes discipuli dicunt: « Unde poterit istos quis hic saturare panibus in solitudine? » Quanto ergo discipulis difficilior res visa est, tanto magis miraculum Domini clarescit. Fragilitate quippe carnis gravati apostoli, nondum adhuc perfecte divinitatem Christi intelligebant, quando eo praesente, qui educit panem de posse satiare dubitabant. Sed Dominus non solum ut dubitationem discipulorum auferret, verum etiam ut multitudinem fatigatam jejunio reficeret, ex paucis panibus multitudinem hominum reficere voluit. « Et interrogavit eos: Quod panes habetis? » Non ignorans Dominus discipulos interrogat, qui omnia scit antequam fiant, sed ut ex sua interrogatione
Abbreviated transcription (Latin):
tellectum degustant. tanto ampliꝰ
ẽ quod in eo esuriant: & humiles
q parui. scd̾m modulũ sue capa¬
citatis unde sacientur in ea inue¬
niunt. De quib ꝑ psalmistam dr̃.
Edent pauꝑes & saturabuntur
& laudabunt dñm qui requirens
eum: uiuent corda eorum in scłm
Hic dni miraculum augmentatũ
est Magnum erat miraculum.
quod de septem panib quatuor
milib hominum saciatis. tantum

Expanded text:
tellectum degustant, tanto amplius tellectum degustant, tanto amplius est quod in eo esuriant: et humiles et parvuli, secundum modulum suae capacitatis unde satientur, in ea inveniunt. De quibus per Psalmistam dicitur: « Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum, vivent corda eorum in saeculum Hic Domini miraculum augmentatum est. Magnum enim esset miraculum, si de septem panibus, quatuor millibus hominum satiatis, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Et recte in illa refectione quȩ ex quin¬
ꝙ panib facta ẽ. duo pisces fuisse
memorantur: & hic incertus nume¬
rus ostenditur: quia ad comparatio-¬
nem illorum qui ex popło uideoꝵ
infinita multitudo ex gentili popło
ad fidem uenit. Multi uenient ab¬
oriente & occidente. & recumbent
cum abraham ꝙ ysaac & iacob
in regno cȩlorum. Et manducaue¬
runt. ꝙ saturati sunt. Non om̃s
equaliter manducauerunt. sedom¬
nes ad unam sacietatẽ ꝑ uenerunt.
quia scripturȩ sacrȩ intellectum
non omnes equaliter capiunt: sed
tamen omnes ꝓmodulo & ꝑsona
sua sp̃italem refectionem in ea in¬
ueniunt. Unde bene de manna dn
Qui plus habuit non habunda¬
uit & qui minus non minoralur
sed omnes mensi sunt ad mensurã
gomor. Est enim scriptura sacra
fluuius quidam magnus & par.¬
uus. excelsus & humilis. inquo
elephas natat & agnus pedibus
ambulat: quia sp̃itales & doclis¬
simi uiri quanto plenius eius in¬

Expanded text:
» Et recte in illa refectione, quae ex quin» Et recte in illa refectione, quae ex quinque panibus facta est, duo pisces fuisse memorantur, et hic incertus numerus ostenditur: quia ad comparationem illorum, qui ex populo Judaeorum infinita multitudo ex gentili populo ad fidem venit, oriente et occidente, et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum . » « Et manducaverunt, et saturati sunt. » Non omnes aequaliter manducaverunt, sed omnes ad unam satietatem pervenerunt: quia Scripturae sacrae intellectum non omnes aequaliter capiunt, sed tamen omnes pro modo et persona sua spiritalem refectionem in ea inveniunt. Unde bene de manna dicitur: « Qui plus habuit non abundavit: et qui minus, non minoravit, sed omnes mensi sunt ad mensuram gomor . » Est enim Scriptura sacra fluvius quidam, magnus et parvus, excelsus et humilis, in quo elephas natat, et agnus pedibus ambulat: quia spiritales et doctissimi viri, quanto plenius ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ bonis a nob̃ eẽ glorificandum.
Et habebant pisculos paucos. &
ipsos benedixit &e iussit apponi.
ꝑpisciculos quos benedirit & ap¬
posuit turbe scõrum inttabilie eb¬
uer satio ddesignatu. qui non solũ
more piseium saltus suꝑ aquas Cla¬
re consueuerunt. contempnentes
t̾ram &e amantes cęlum. sed euam
inter fluctus uarium ꝑsequutionũ
spitaliter crescunt & ꝓficiunt dicen¬
tes cum apło. Et si exterior homo nr̃
corrumpit᷑ sed is qui interior est re¬
nouatur. Cum septem ergo panib
paucos piscieulos iussit apponi. quia
seorum exempla cum predicatione
uerbi adimitandum nobis cotidie
predicatores p̾ferunt. Bene autem
pauei piscieuli fuisse memorantur
quia scõrum conũsantio. suo udi¬
cio humiliꝰ ẽ & despecta. Quib &
saluator ait. Nolite timere pusillus
grex. quia complacuit patri meo
dare uobis regnum. De quib per
salomonẽ dr. Lepusculi plebs inua¬
lida: collocat inpetra cubile sibi.

Expanded text:
bus Deum a nobis esse glorificandum. « Et habebant pisciculos paucos, et ipsos benedixit, et jussit apponi. » Per pisciculos, quos benedixit et apposuit turbae, sanctorum imitabilis conversatio designatur, qui non solum more piscium saltus super aquas dare consueverunt, contemnentes terram et amantes coelum, sed etiam inter fluctus variarum persecutionum spiritualiter crescunt et proficiunt, dicentes cum Apostolo: « Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed is qui interior est, renovatur . » Cum septem ergo panibus paucos pisciculos jussit apponi, quia sanctorum exempla cum praedicatione verbi ad imitandum nobis quotidie praedicatores proferunt. Bene autem pauci pisciculi fuisse memorantur, quia sanctorum conversatio, suo judicio humilis est et despecta, quibus Salvator ait: « Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum . » De quibus per Salomonem dicitur: « Lepusculus, plebs invalida, collocat in petra cubile sibi .
Abbreviated transcription (Latin):
rat. nec non & septem candelabra
aurea. & septem cornua agnĩ. Un¬
de zacharias ꝓpħa ait. In lapide
uno. septem oculi sunt. Recte au
cessibilem seruant: & tela nequissi¬
muignea spiritalib armis extin¬
guentes ad tropheum ꝑ petuȩ uic¬
toriȩ tendunt. Sporta enim ex iun¬
co & palma contexitur: ꝙ uincus
quidem uxta humorẽ aquȩ nasei
consueuit. Palma uero dicta ẽ quasi
pacis alma: quȩ uictricem solebat
ornare manum. Sc̃i ergo uiri qͣsi
iuncus uixta aquam uiridescunt.
quando meditationi sacrȩ scriptu¬
rȩ insistunt: ne a fide & bonis acti¬
bus arescere possint. De quib dic

Expanded text:
rat, necnon et septem candelabra rat, necnon et septem candelabra aurea, et septem cornua agni. Unde Zacharias propheta ait: « In lapide uno septem oculi sunt . » Recte cessibilem servant, et tela nequissimi ignea spiritalibus armis exstinguentes, ad tropaeum perpetuae victoriae tendunt. Sporta enim ex junco et palma contexitur, et juncus quidem juxta humorem aquae nasci consuevit, palma vero dicta est quasi pacis alma, quae victricem solebat ornare manum. Sancti ergo viri, quasi juncus juxta aquam virescunt, quando meditationi sacrae Scripturae insistunt, ne a fide et bonis actibus arescere possint, de quibus sc
Abbreviated transcription (Latin):
de septem panib quatuor milia
hominum saciata sunt: sed etiã
de fragmentis uxta numerum pa-¬
num septem sportȩ repletȩ sunt.
Quod ergo turba non capit apłi
insportis sustollunt. quia obscuri¬
ores sententias sacrȩ seripturȩ. qͣs
simplices capere nequeunt. ma¬
gistri & doctores ȩccłiȩ in ꝓpriis
pectorib recondere debent: ut
tempore doctrinȩ unicuiq ꝑsonȩ
cybum sp̃italem tribuere possint.
quia turpe ẽ eo temꝑore discere.
quando quis debet docere & sint
de illis de quib dñs ait. Fidelis ser¬
uus & priulens quẽ cõstituit dñs suꝑ
familiam suam: ut det illis in tem¬
pore tritici mensuram. Pulchre in
illa refectione quȩ ex quinq panibꝰ
facta ẽ duodecim cophini fragm̃¬
torum remanserunt. quia uidaicꝰ
popłs duodecim apłos plenos
sp̃u sc̃õ ad suam eruditionem ha¬
buit. In ista autem. iuxta nume¬
rum panum septem sportas sus¬
tur. In cuius typo iohannes in apo¬
calypsi sua. septem eccłias nume¬

Expanded text:
or millia hominum satiata sunt, sed etiam de fragmentis, juxta numerum panum, septem sportae repletae sunt. Quod ergo turba non capit, apostoli in sportis sustollunt: quia obscuriores sententias sacrae Scripturae, quas simplices capere nequeunt, magistri et doctores Ecclesiae in propriis pectoribus recondere debent, ut tempore doctrinae unicuique personae cibum spiritalem tribuere possint: quia turpe est eo tempore discere, quando quis debet docere; et sint de illis, de quibus Dominus ait: « Fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus supra familiam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram . » Pulchre in illa, quae ex quinque panibus facta est, duodecim cophini fragmentorum remanserunt: quia Judaicus populus duodecim apostolos plenos Spiritu sancto ad suam eruditionem habuit. In ista autem, juxta numerum panum, septem sportae sustur. In cujus typo Joannes in Apocalypsi sua septem ecclesias enume
Abbreviated transcription (Latin):
fides spes. caritas. tria hȩc: maior au-¬
tem his ͤ caritas. Et si dimisero eos ie-¬
uinos in domum suam: deficient inuia.
Domus electorum propriȩ cęlestis ẽ
patria. de qua dñs ait. In domo patriᷤᷤ
mei. mansiones multȩ sunt. Ad quã
ardentissimo amore ꝑuenire optabat
ille qui dicebat. Unam petii a dño hãc
requiram. ut in habitem in domo do

Expanded text:
fides, spes, charitas, tria haec: major autem his est charitas . » « Et si dimisero eos jejunos in domum suam, deficient in via. » Domus electorum proprie coelestis est patria, de qua Dominus ait: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » Ad quam ardentissimo amore pervenire optabat ille, qui dicebat: « Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inh
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipse alibi promisit dicens. Que¬
rite pͥmum regnum dei ꝙ iusticiã
eius. & hȩc omnia adicientur uob̃.
Recte gͦ de hac turba dicitur. quia
ecce iam triduo sustinent me nec ha.¬
bent quod manducent. Turba enim
dñm triduo sustinet: cum fidelis
popłs in confessione sc̃ȩ trinitatis
incessabiliter ꝑseuerat. Sustinere
enim homo dicit᷑. cum etiam nec in¬
ter aduersa abeiꝰ deficit amore. imi¬
tans illum qui dicebat: dirige me
inueritate tua ꝙ doce me. quia tu
es d̾s saluator m̃s. & de sustinui tota
sustinet: cum electi intellectum. me¬
moriam ueritatẽ & uoluntatẽ. in bo.¬
no oꝑe occupant. Siue certe triduo

Expanded text:
quod ipse alibi promisit, dicens: « Quaequod ipse alibi promisit, dicens: « Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis . » Recte ergo de hac turba dicitur: « Quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. » Turba enim Dominum triduo sustinet, cum fidelis populus in confessione sanctae Trinitatis incessabiliter perseverat. Sustinere enim homo Deum dicitur, cum etiam nec inter adversa ab ejus deficit amore, imitans illum qui dicebat: « Dirige me in veritate tua et doce me, quia tu es Deus salvator meus, et te sustinui tota sustinet, cum electi intellectum, memoriam et voluntatem in bono opere occupant. Sive certe Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Hic autem ꝑ turbam que
ex septem panib reficitur. multitu
do fidelium quȩ ꝑ grãm noui testa¬
menti eotidie pascitur. designatur
pascendam p̃uiderat: eum dicebat.
WUenient ad eum omnes gentes: ꝙi
bunt popłi multi & dicent. Domus
lacob. uenite & ambulemus in lumi
ne domini. Et psalmista. Omnes
gentes quascumq fecisti. uenient et
adorabunt coram de dne. & glorifica¬
bunt nomen tuum. inȩternum. Et
bene in illa refectione qui ex quinq
panib facta ẽ ꝑ quam popłm iudeoꝵ
diximus. significari. discipłi dnm̃
commonusse dicuntur. ut dimitte¬
ret turbas emere sibi necessaria. qͥa
idem popls ante aduentum dñi. pa¬
triarchas & ꝓpħas suos intercessores
habuit. In hac autem ipse dñs ad mi¬
scdiam commouetur: quia gentilis
popłs non suis meritis nec aliquo in-¬
terueniente. sed sola gratuita dñi mi-
minus turbam quam amore uerbi
dei esurientẽ uidit. etiam eybo cor¬
porali reficit: ut in illis ad impleret

Expanded text:
accepit: hic autem per turbam, quae accepit: hic autem per turbam, quae ex septem panibus reficitur, multitudo hominum fidelium, quae per gratiam Novi Testamenti quotidie pascitur, designatur. pascendam praeviderat, cum dicebat: « Venient ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Domus Jacob, ven Omnes gentes, quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum in aeternum . » Et bene in illa refectione, quae ex quinque panibus facta est, per quam populum Judaeorum diximus significari, discipuli Dominum commonuisse dicuntur, ut dimitteret turbas emere sibi necessaria, quia idem populus ante adventum Domini patriarchas et prophetas suos intercessores habuit. In hac autem ipse Dominus ad misericordiam commovetur, quia gentilis populus non suis meritis, nec aliquo interveniente, sed sola gratuita Domini miminus turbam, quam amore verbi Dei esurientem vidit, etiam cibo corporali reficit, ut in illis adimpleret
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus ẽ: ut in uno
eodemq miraculo se
uerum dm̃i uerumq hominẽ ẽẽ de¬
clararet. Quod in huius lectionis
serie cito cognoscimus: si hane di¬
ligenter consideremus. Quod enĩ
supra turbam esurientem miscdia
panib quatuor milia hominum re-¬
ficit. diuinȩ potestatis ẽ declaratio.
Nee putandum ẽ hanc ean dem
ẽẽ lectionem ubi alii euuangłiste.
de quinq panib quinq milia ho¬
minum saciata fuisse referunt. qͥa
ibi discipłi dñm commonent. ut
dimitat turbas emere quȩ sibi ne-¬
cessaria sunt. hic autem supra tur
memorãtur. Ibi ordeacer hic cuius
generis annonȩ fuerint. non decla¬
ratur. Ibi quinq milia hominum
de quinq panib saturata sunt:
hic de septem panib quatuor milia
refecta. Ibi supra fęnum discubue¬
runt. hic suꝑ terram. Unde ibi ꝑ
turbam quȩ ex quinq panib sa¬
ciata ẽ. popls sub lege ueteriꝰ testa¬
menti positus designatur: qui quing
libros moysi ad suam eruditionem

Expanded text:
est, ut in uno eodemque miraculo se verum Deum, verumque hominem esse declararet. Quod in hujus lectionis serie cito cognoscimus, si hanc diligenter consideremus. Quod enim super turbam esurientem misericopanibus quatuor millia hominum reficit, divinae potestatis est declaratio. Nec putandum est, hanc eamdem esse lectionem, ubi alii evangelistae de quinque panibus quinque millia hominum satiata fuisse referunt: quia ibi discipuli Dominum commonent, ut dimittat turbas emere quae sibi necessaria sunt, hic autem Dominus sumemorantur: ibi hordeacei, hic cujus generis annonae fuerint, non declaratur: ibi quinque millia hominum de quinque panibus satiati sunt, hic de septem panibus quatuor millia refecta: ibi supra fenum discubuerunt, hic super terram. Unde ibi per turbam, quae ex quinque panibus satiata est, populus sub lege Veteris Testamenti positus esse designatur, qui quinque libros Moysi ad suam eruditionem
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ autẽ tardius ꝑ hoc ostendens:
qđ se iam non hic ẽẽ. illos autem hie
ẽẽ dixit. cum & ipse hic & illi adhuc
eent. S ic enim ẽ locutus. homo con¬
gruens hominib. ut mos loquendi
sese habet humanus. Annon cotidie
dicimus. iam non ẽ hic de aliquo: qͣn¬
totius habituro: Et maxime hoc de
morituris solet dici: quam quam et
ipse dominus tanquam preuidens
quid lecturos mouere posset adiecit.
Ego ad te uenio. sic exponens quo¬
dammodo cur dixerit: iam non sũ
in mundo

Expanded text:
illorum autem tardius, per hoc ostendens, illorum autem tardius, per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic et illi adhuc essent. Sic enim est locutus, homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus, Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici. Quanquam et ipse Dominus tanquam praevidens quid lecturos movere posset adjecit, Et ego ad te venio: sic exponens quodammodo cur dixerit, Jam non sum in mundo
Abbreviated transcription (Latin):
beri uoluit. qđ eẽt futurum. Etiam in¬
quit ñ sum inmundo. & hi in mundo
sunt. Si horam prorsus illam qua lo¬
quebatun attendas: utriq adhuc in
mundo erant. & ipse scilicet. & illi
de quib hoc dicebat. Non enim se-¬
cundum ꝓuectum cordis ꝙ uitȩ. id
accipere possumus uel debemus. ut
illi ꝓpterea eẽ adhuc dicant᷑ in mun-¬
do: qđ mundana adhuc sapiant. il¬
le autẽ iam non eẽ in mundo. sapien¬
do diuina. Positum ẽ hic enim unum
uerbum. qđ nos intelligere omnino¬
ñ sinat. quia non ait. & non sum in
mundo. sed iam non sum in mundo:
ꝑ hoc ostendens fuisse se in mundo
iam ñ ẽẽ. Nunquid gͦ fas ẽ ut eum
credamus aliquando mundana sa-¬
puisse: & ab hoc errore lib̃atum iã
illa ñ sapere: Quis tam impio sen-¬
su se induerit: Restat gͥ ut scd̃m
inmundo se dixerit etiam non ẽẽ. ꝓ¬
fecto p̃sentia corporali a mundo sci-¬
licet absentiam suam cito futuram.

Expanded text:
beri voluit quod esset futurum. Et jam, inberi voluit quod esset futurum. Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dicebat. Non enim secundum profectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea esse adhuc dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est enim hic unum verbum quod nos ita intelligere omnino non sinat, quia non ait: Et non sumundo; sed, Jam non sum in mundo: per hoc ostendens fuisse se in mundo, jam non esse. Numquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum in mundo se dixerit jam non esse; profecto praesentia corporali, a mundo scilicet absentiam suam jam cito futuram,
Abbreviated transcription (Latin):
quia tu me misisti. Et hic subaudien¬
runt uere. qđ cognouerunt uere. Id
enim ẽ a te exii: qđ ẽ tu me misisti. Ego
modo intelligi. qui uiuunt scdm eõ
concupiscentiã mundi. ꝙ ñ sunt in
ea sorte gr̃e ut ab illo eligant᷑ ex mun¬
do. Non itaq ꝓ mundo. sed ꝓ his qͦs¬
ei pater dedit rogare se dicit. Per hoc
enim quod eos illi pater iam dedit.
factum ẽ ut non ꝑtineant ad eum
mundum pro quo non rogat. Dein¬
de subuingit. quia tui sunt. Neq
enim quia pater eos filio dedit. ami¬
sit ipse quos dedit: cum adhuc filiꝰ
sequat᷑ ac dicat. et mea omnia tua
sunt: & tua mea. Ubi satis apparet
quomͦ unigeniti filii sunt. omnia qͤͦ
sunt patris. ꝑ hoc utiq quod etiam
ipse d̾s ẽ: & de patre patre ẽ natus
equalis. Et clarificatus sum inquit¬
eis. Nunc suam clarificationẽ tanqͣm
facta sit dicit. cum adhuc ẽẽt futura.
Dicendo enim ẽẽ iam factum ostendit.
iam fuisse p̃destinatum. & certum ha¬

Expanded text:
quia tu me misisti. Et hic subaudienquia tu me misisti. Et hic subaudienrunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me misisti. Cum modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea forte gratia, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro eis quos Pater dedit rogare se dicit. Per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum pro quo non rogat. Deinde subjungit, quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse quos dedit, cum adhuc Filius sequatur ac dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea; ubi satis apparet quomodo unici Filii sunt omnia quae sunt Patris; per hoc utique quod etiam ipse Deus est, et de Patre Patri est natus aequalis. Hoceis. Nunc suam clarificationem, tanquam facta sit, dicit, cum adhuc esset futura. Dicendo enim esse jam factum, ostendit jam fuisse praedestinatum, et certum ha
Abbreviated transcription (Latin):
sed solet ei tribuere omne quod po
potuit pater semꝑ cum illo filius po¬
tuit. qm̃ ille qui nunquam non fuit
& non potuit. nunquam sine patre
fuit. nunquã sine illo pater fuit.
Quod itaq ait. & mͥ eos dedisti: ho¬
minem se accepisse hanc potestatem.
ut eos haberet ostendit. qm̃ qui sẽꝑ
omp̃s fuit: non semꝑ homo fuit. Qͣm¬
obrem cum patri pocius tribuisse
uideat᷑. ut ab eo illos acceperit. qm̃
ex ipso ẽ quicquid ẽ de quo ẽ etiam
ipse. sibi eos dedit. hoc ẽ cum patre
ds xp̃e homini xp̃o. Sequit᷑ ac dicit.
& sermonẽ tuum seruauerunt. Ne
cognouerunt quia omnia quȩ dedi¬
sti mͥ abste sunt. idest cognouerunt
quia abste sum. Simul enum pater
dedit omnia. cum genuit qui habe¬
ret omnia. quia uerbum inquit quod
dedisti mͥ dedi eis. ꝙ ipsi acceperunt.
id est intellexerunt atq tenuerunt.
Tunc enim uerbum accipitur: quando
mente ꝑcipitur. Et cognouerunt in¬
quit uere quia a de exii. & credidert

Expanded text:
sed solet ei tribuere omne quod potsed solet ei tribuere omne quod potpotuit Pater, semper cum illo fuit et potuit, quoniam ille qui nunquam non fuit, et nunquam non potuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pater fuit. Quod itaque ait: Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem, ut eos haberet, ostendit, quoniam qui super omnes fuit non semper homo fuit. Quamobrem cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit, quoniam ex ipso est quidquid est, de quo est, etiam ipse sibi eos dedit, hoc est, cum Patre 6. Sequitur ac dicit, Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt: id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
sed uerbis manifestatur. proculdubio
palam ẽ. Quomodo gͦ manifestauit.
quod nondum palam dixit: Promde
sic intelligendum ẽ ꝓtempore futuro
preteritum positum. quem admodũ
illud. omnia que audiui apatre meo.
nota feciuob̃. Quod nondum fecerat.
sed loquebatur quasi fecisset. quod
immutabiliter. eẽ prefixum. sciebat
ut faceret. Quid ẽ autẽ quos dedisti
mͥ de mundo: Dictum ẽ enim de illis
quod ñ ẽent de mundo: sed hoc eis re-¬
generatio prestitit non generatio. Od
ẽ etiam qđ sequit᷑. tui erant ꝙ mͥ eos
dedisti: An aliquando erant patris.
aliquando non erant unigenit. filii etꝰ:
Et habuit aliquando pater. aliquid
sine filio: Absit. Uerumtamen habu¬
it aliquid aliquando dei filius. quod
nondum habuit idem ipse homo filiꝰ.
quia nondum erat homo factus ex ma-¬
tre: quando tam̃ habebat uniũsa cũ
patre. Qua ꝓpter quod dixit tuierant
non se inde separauit dei filius. sine
quo nichil unquam pater habuit.

Expanded text:
sed verbis manifestatur, procul dubio sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hoc regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum Patre; quapropter dixit Tui erant. Non se inde separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit;
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius loqueretur. ab eo loco ubi ait
Manifestaui inquit hominib nom̃¬
tuum quos dedisti mͥ. sed de his tan¬
tum qui eum cum illa diceret audie¬
lis aquib tunc audiebatur discipłis
sius dieat. Manifestaui inquit no¬
m̃ tuum hominib quos dedisti mͥ
Non gͦ nouerant dei nomen eum
ẽẽnt cum uidei: Et ubi ẽ qđ legit
notus inuidea d̾s. in isrł magnum no¬
men euis: Ergo manifestaui nomen
tuum hominib istis quos dedisti michi
de mundo: qui me audiunt hȩc dicen¬
tem: non illud nom tuum quo uocariᷤᷤ
ds. sed illud quo uocaris pat̾ mñs. S
qͦmͦ manifestauit. si nondum uenit ho¬
ra de qua suꝑuis dixerat. quod ueniret
hora cum iam non inprouerbiis inqͥt
loquar uobis sed ꝑalam de patre meo.
annũtiabo uobis: An uͦ annuntiabo.
manifesta putabit᷑ in ꝓuerbiis: Cur
gͦ dictum ẽ. palam annuntiabo: nisi
quia in ꝓuerbiis. non ẽ palam: Quod
autem non inꝓuerbiis occultatur.

Expanded text:
superius loqueretur, ab eo loco ubi ait, superius loqueretur, ab eo loco ubi ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi; sed de his tantum qui eum, cum illa diceret, audielis a quibus tunc audiebatur discipulis suis dicat: Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? et ubi est, quod legitur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem, non illud nomen tuum, quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus, quod nomen manifestara de qua superius dixerat quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis? An vero annuntiatio manifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur,
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ dedi eis. & ipsi acceꝑunt. Et cogno¬
uerunt uere quia ate exiui: & credide¬
runt quia tu me misisti: quam quã ꝙ
hȩc omnia de omnib futuris fidelib
dici potuerunt specie ꝑfecta. cum ad¬
huc eẽnt futura. Sed ut de his solis
quos tunc habebat discipłis hȩc loqͥ
intelligatur: illud magis urget qđ
paulopost ait. Cum eẽm cum eis ego
seruabam eos innomine tuo. Quos
dedisti mͥ custodiui. & nemo ex his
ꝑiit nisi filius ꝑditionis. ut scriptu¬
ra impleatur: uidam significans qui
tradidit eum: existo quippe duodena¬
subiuigit: nunc autem adte uenio.
Unde manifestum ẽ eum de corporali
sua dixisse p̃sentia cum eẽm cum eis
ego seruabam eos: ueluti iam cum cis
eis ego seruabam eos. nͥ hi quos in se
credentes seruare iam ceperat p̾sentia
corporali. & quos relicturus fuerat
absentia corporali. quamquam apud
patrem seruaret p̃sentia spiritali. Post
uero adiungit & ceteros suos ubi dieit
inme. Ubi manifestius ostendit. qđ
non de omnib ad eum ꝑtinentibus

Expanded text:
si acceperunt et cognoverunt vere, quia a te exii, et crediderunt, quia tu me misisti. Quanquam et haec omnia de omnibus futuris fidelibus dici potuerunt specie perfecta, cum adhuc essent futura, sed ut de his solis quod tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget, quod paulo post ait: Cum essem cum eis, ego salvabam eos in nomine tuo. Quos dedisti mihi, custodivi; et nemo ex iis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Judam significans, qui tradidit eum. Ex isto quippe duodenasubjungit: Nunc autem ad te venio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia: Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis eis, ego servabam eos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit et caeteros suos, ubi diciterbum eorum in me. Ubi manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ antequã mundus ẽẽt: ut ẽẽt clari¬
tas eiꝰ ex resurrectione mortuoꝵ ap̃d
patrẽ. ad cuius dexteram sedet. Cũ
gͦ uideret illius p̃destinatȩ suȩ cla-¬
rificationis uenisse iam tempus. ut¬
& nunc fieret in redditione qđ fue¬
rat inp̃destinatione iam factum. ora¬
uit dicens. Et nunc clarifica me tu
pater apud temet ipsum. claritate
quã habui pͥusquam mundus fieret.
apud te: id est illam claritatẽ quam
habui apud te. inpredestinatione tua
tempꝰ ẽ ut apud te habeam etiam se¬
dens in dextera tua. Manifestaui no¬
mentuum hominib quos dedisti mͥ

Expanded text:
priusquam mundus esset, ut esset claritas ejus, ex resurrectione mortuorum, apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione quod fuerat in praedestinatione jam factum, ora dicens: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum claritate quam habui prius quam mundus fieret apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua, tempus est ut habeam etiam vivens in dextera tua. Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi
Abbreviated transcription (Latin):
trinitas unus solus & uerus d̃s. Nec
idem tamen pater qui filius. nec idem
filius qui pater. nec idem sp̃c sc̃s. sed¬
ficaui suꝑ t̾ram. opus consummaui.
qđ dedistimͥ ut faciam. Non ait uis-¬
sisti. sed dedisti. Ubi commendatur
euidens gr̃a. Quid enim habet quod
non accepit: etiam inunigenito hu¬
mana natura: Annon accepit. ut
nichil mali sed bona faceret omĩa.
quando inunitate ꝑsonȩ suscepta
ẽ auerbo ꝑ quod facta sunt omnia:
Sed quomodo consummauit opꝰ¬
facere qđ accepit ut faciat: cum re¬
stat adhuc passionis exꝑim̃tum. uͥ
martyrib suis maxime p̃buit. qđ
sequerent᷑ exemplum: unde apłs¬
reliquens nobis exemplum. ut se¬
quamur uestigia eius: nisi quia cõ¬
summasse se dicit. qđ se cõsũmatu¬
rũ ẽẽ certissime nocuit. sicut longe
ante in ꝓpħiȩ p̃teriti temporis usus
ẽ uerbis. quando post annos plu¬
rimos futurũ fuerat qđ dicebat.¬
fõderunt inquit manus meas & pe¬

Expanded text:
sed ipsa Trinitas unus solus verus Deus. Nec sed ipsa Trinitas unus solus verus Deus. Nec idem tamen Pater qui Filius, nec idem Filius qui Pater, nec idem Spiritus ficavi super terram: opus consummavi quod dedisti mihi, ut faciam. Non ait jussisti, sed dedisti, ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet, quod non accepit, etiam in unigenito humana natura? An non accepit ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus, quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime praebuit quod sequerentur exemplum; undrelinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus : nisi quia consummasse se dicit quod se consummaturum esse certissime novit? Sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis usus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebatFoderunt, inquit, manus meas et pe
Abbreviated transcription (Latin):
innotescas toto orbi ꝑme. Deinde ma-¬
gis magisq pandens. quomͦ clarificet
patrem filius. sicut dedisti inquit ei po¬
testatem omnis carnis. ut omne qđ
dedisti ei. det eis uitam ȩtñam. Om¬
nem carnẽ dixit omne hominẽ apar-¬
de dotum significans: quemad modũ
rursus aparte suꝑiore significatur
homo totus. ubi ait apłs. Omnis
anima: potestatib sublimiorib sub¬
dita sit. Quid enim dixit omnis
anima. nͥ omnis homo: Hoc autem
quod potestas. xp̃o apatre. data est
omnis carnis: scdm hominẽ intelli¬
filius. id est notum te faciat omni car¬
ni quam dedisti ei: sic enim dedisti
ut omne. Qd dedisti ei. det eis uitã
ȩternam. Hȩc ẽ autem uita ȩt̃na in¬
quit: ut cognoscant te solum uerũ
do uerborum ẽ: ut te & quem misi¬
sti iħm xp̃m cognoscant solum ue
&e filii. tanquam caritas substanti¬
alis ꝙ consubstantialis amboꝵ. qm̃
non duo dii pater & filius. nec tres

Expanded text:
innotescas toti orbi per me. Deinde mainnotescas toti orbi per me. Deinde magis magisque pandens, quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne, quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Omnem carnem, dixit omnem animam, a parte totum significans, quemadmodum rursus a parte superiore significatus est homo totus, ubi ait Apostolus: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Quid enim dixit omnis anima, nisi, omnis homo? Hoc autem, quod potestas Christo a Patre data est omnis carnis, secundum hominem intelliFilius, id est, notum te faciat omni carni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec est autem vita aeterna, inquit, ut cognoscant te solum verum do verborum est, ut te et quem misisti Jesum Christum cognoscant solum vers est Patris et Filii, tanquam charitas substantialis et consubstantialis amborum. Quoniam non duo dii Pater et Filius, nec tres
Abbreviated transcription (Latin):
lorificatum a patre filiũ
scđ̃m formam serui quã
pat̾ suscitauit amortius.
ꝙ ad suam dexteram col¬
locauit. res ipsa indicat:
& nullus ambigit xp̃ianus. Sed qm̃
non tantum dixit. pater clarifica fili¬
um tuum. sed addidit etiam ut filiꝰ
tuus clarificet de: merito queritur qͦ¬
modo patrem clarificauerit filius: cũ
sempitna claritas patris nec diminu.¬
ta fuerit forma humana. nec augeri
poterit in sua ꝑfectione diuina: sed in
se ipsa claritas patris nec minui nec
augeri potest. Apud homines autem
ꝓculdubio minor erat. quando iniuidea
tantummͦ ds̃ notus erat: nondum aso¬
lis ortu usq ad occasum. laudabant
modo mortuus fuisset filius nec resur¬
rexisset: ꝓculdubio nec a patre clarifi¬
catus eẽt. nec patrem clarificasset. Nẽ
autem resurrectione clarificatus apa-¬
tre: resurrectionis suȩ predicatione
clarificat patrem. Hoc quippe aꝑit
ordo ipse uerborum. Clarifica inquit
filium tuum. ut filius tuus elarificet
te. tanquam diceret resuscita me. ut

Expanded text:
icatum a Patre Filium secundum formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus ambigit christianus. Sed quoniam non tantum dixit: Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat : nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant modo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clarificasset: nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificat Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum: Clarifica, inquit, Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te; tanqu
Abbreviated transcription (Latin):
apud te. hoc ẽ sicut tunc. ita & nunc.
Sicut tunc p̃destinatione. ita & nunc
ꝑfectione fac inmundo qđ apud te iã
fuerat ante mundũ. fac in suo tempore
qd ante omĩa tempora statiusti. Intel¬
manȩ quȩ in illo ẽ natura exmortali
immortalis apud patrẽ future: & hoc
iam p̃destinando factum fuisse ante¬
quam mundus eẽt. qđ inmundo eti-
am suo tempore fieret. Si enim de no¬
bis dixit apłs. sicut elegit nos in ipso
ante mundi constitutionẽ: curab hor¬
rere putatur a uͦ. si tunc cͣaput nr̃m
glorificauit. quando ^ in ipso ut menbͣ etꝰ
eẽmꝰ elegit: Hinc audiamus apłm. in
suaꝵ erordio luterarum. Nam ꝙ pͥma
euuangłm di. quod ante ꝓmiserat ꝑ
ꝓpħas suos in scripturis scĩs de filio¬

Expanded text:
a me. Hoc est, sicut tunc, ita et nunc. Sicut tunc praedestinatione ita et nunc perfectione fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum. Fac in suo tempore quod ante omnia tempora statuisti. Hoc qmanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam, si toto tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus  etiam hinc audiamus Apostolum in suarum exordio Litterarum. Nam et in prEvangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis: recte cum dixisset beatus
es sy mon bariona. id est filius gr̃ȩ
salutaris: protinus adiunxit. Na
earo q sanguis non reuelauit tͥ
sed pater m̃s qui incęlis. ẽ. Pater
turȩ ꝓ babitur exemplis. Dicit nãq
de patre apłs: misit d̾s sp̃m filii
sui incorda nr̃a. Dicit ipse filuis
de sp̃u sc̃õ. cum autẽ uenerit pa-

Expanded text:
nitatis, recte cum dixisset, Beatus nitatis, recte cum dixisset, Beatus es, Simon Bar Jona, id est, filius gratiae spiritualis, protinus adjunxit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. Pater turae probabitur exemplis. Dicit namque de Patre Apostolus: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra . Dicit ipse Filius de Spiritu sancto: Cum au
Abbreviated transcription (Latin):
illius precepti. quod cum suis eõ¬
discipłis ab eodem magistro sim¬
plicitatis ac ueritatis accepit.
Estote prudentes sicut serpentes.
&r simplices sicut columbe. Uel
te filius columbe nuncupatur
qui sp̃itali gr̃a plenus extitisse
mon stratur. & iusta satis lau¬
de dilectiorem confessoremꝙ su¬
um dominus remunerat. cum
eum scĩ sp̃e filium ẽẽ testatur.
a quo ipse dei uiui filius asseue.¬
ratur. quamuis hoc ipsum mul¬
tum dissimiliter fieri nullus si¬
delium dubitat. Dñs enim. xp̃c
filius dei ꝑ naturam: petrus
natus ẽ: petrus filus sp̃c scĩ. quia
de ipso renatus est. Xp̃c filius dĩ
ante tempora: ipse ẽ enim d̃i uirtꝰ
qr dłi sapienta: quȩ dicit: dominus
possedit me initio uiarum suarũ.
antequam faceret a pͥncipio. Pe¬
trus filius sp̃c sci ex eo tempore qͦ
ab ipso illuminat᷑. gr̃ãm diuine
cognitionis accepit. Et quia una
uoluntas. eadem ẽ oꝑatio sc̃ȩ trrini¬

Expanded text:
illius praecepti quod cum suis conillius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro simplicitatis et veritatis accepit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Vel te filius columbae nuncupatur, qui spiritali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa satis laude dilectorem confessoremque suum Dominus remunerat, cum eum sancti Spiritus filium esse testatur, a quo ipse Dei vivi Filius asseveratur, quamvis hoc ipsum multum dissimiliter fieri nullus fidelium dubitet. Dominus enim Christus Filius Dei per naturam, Petrus natus est, Petrus filius Spiritus sancti, quia de ipso renatus est. Christus Filius Dei ante tempora; ipse est enim Dei virtus et Dei sapientia quae dicit: Dominus possedit me ab initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio . Petrus filius Spiritus sancti ex eo tempore quo ab ipso illuminatus gratiam divinae cognitionis accepit. Et quia una voluntas, eadem est operatio sanctae Tri
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis eius alta uenerari:
quanto illum meminimꝰ ꝑ nr̃a
exaltatione ad humanitatis in-¬
fima descendisse. Si enim inter
sacram̃ta in carnationis eius qͥbs
redempti sumus potentiam di¬
uinitatis qua creati sumus pia
semꝑ mente recolimus: fit ut
ipsi quoq eum petro suꝑnȩ be¬
atitudinis mercede donemur.
Nam confitente illo xp̃m filiũ
dei iiiii. uideamus quid sequit᷑
Respondens autem ihe dixit.
Beatus es symon bariona. Con¬
stat ergo quia post ueram xp̃i
confessionem. uera beatitudinis
p̃mia restant. Sed intueamur
atcenti. quale quantumue sit
nominis confessorem glorificat:
ut huius etiam nos ueraciter
eum confitendo mereamur ẽẽ cõ¬
sortes. B̾eatus es inquit sy mon
bariona. Bariona syriacȩ: lati¬
ne dicitur filius columbȩ. filiꝰ
autem columbȩ recte uocatur
apłs petirus: quia uidelicet co-¬
lumba multum simplex est ani
mal: ꝙ ipse prudenti ac pia sim¬
plicitate dñm sequebatur: memor

Expanded text:
divinitatis ejus alta venerari, divinitatis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro exaltatione ad humanitatis infima descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus, quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, videamus quid sequitur: Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. Sed intueamur attente, quale quantumve sit nominis confessorem glorificat: ut hujus etiam nos veraciter eum confitendo mereamur esse consortes. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona. Bar Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae. Filius autem columbae recte vocatur apostolus Petrus, quia videlicet columba multum simplemal, et ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor