comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ fr̃sq eiꝰ mediatoris effecti st̃.¬
Inqua fide ñ ẽ distantia uidei neq
greci: ñ serui neq lib̾i: ñ masculi & femi¬
ne. In qͣntum enĩ om̃s fideles sunt: õs
ꝑfectius atq cumulatiꝰ id species ipsa
factura ẽ. cũ uidebimꝰ facie ad faciem:
qͥdem ablata ẽ ab unitate fidei. s ma¬
net in conuersatione mortali: eiꝰq or¬
dinem in huiꝰ uitȩ itin̾e seruandũ ẽẽ

Expanded text:
filii Dei fratresque ejus Mediatoris effecti sfilii Dei fratresque ejus Mediatoris effecti sn est distantia Judaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omneperfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ?quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
tiem s ad utilitatẽ ualuit eis qui cre¬
diderunt. Cognitio enĩ maioris egri¬
tudinis: & desiderari medicum uehe¬
xp̃o. Hoc ẽ qd̾ ait. sub lege custodieba¬
mur ꝯclusi in ea. Postea quã uenit
fides: iam non sumꝰ sub pedagogo. Eos
gͥ nc̃ rep̃hendit qui faciunt irritam
caret in lib̾tatem:̃ s adhuc uolunt ẽẽ
sub pedagogo. Qd̃ autẽ filios dĩ dic̃
ẽẽ om̃s ꝑ fidem. quia ĩduerunt xp̃m
quicũq in xp̃o baptitati sunt: ad hoc
ualet ne gentes de se desꝑarent. qͥ a ñ
custodiebant᷑ sub pedagogo: & ideo se
filios ñ putarent. S ꝑ fidem induen
habendam nat᷑alit᷑ & agendã ꝑsonam
sapĩȩ. sicut ipse mediator unũ cũ ip̃a
sapiente sapĩa. smne int̾positiõe alicuiꝰ
mediatoris effectꝰ s filu fiunt parti¬
cipatione sapĩę. io p̾parante atq p̃stan¬
te meditoris fide: qmͣ fidei grãm nẽ
indumentũ uocat: ut xp̃m induti
sint qui in eũ crediderunt: & ideo

Expanded text:
ciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum veheChristo: hoc est, quod ait, Sub Lege custodiebamur conclusi in ea . Posteaquam venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Eos ergo nunc reprehendit, qui faciunt irritam caret in libertatem, sic adhuc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnes per fidem, quia induerunt Christum, quicumque in Christo baptizati sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendhabendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt participatione sapientiae, id praeparante atque praestante Mediatoris fide: quam fidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in eum crediderunt, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ab ipso moyse ꝓpħis quoq obseruatȩ
sunt. ꝯgruentib illi popło: eui adhucta¬
lis seruitꝰ utilis erat. ut sub timore ct¬
stodiret᷑. Nichil enĩ tam pie t̾ret aĩam:
qmͣ sacmentũ ñ intellectũ. Intellectũ
aut̃ gaudiũ piũ parit. & celebrat᷑ lib̾e si

Expanded text:
sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa legis biꝑtita eẽ. Hꝰam partim in
sacͣmentis: partim uͦ in morib accipiun¬
t᷑. Ad sacͣmenta ꝑtinet circumcisio car¬
nis. sabbatũ temꝑale. hoĩs sacͥficia. atq
om̃s hmodi m̃numerabiles obseruatiões:
ad mores aut̃. ñ occides. ñ mechab̾i. non
falsum testimoniũ dices. & cetã talia.Nũ¬
xp̃ianus homicida. aut mechus sit.
aut castꝰ aut innocens: quẽ admodũ
ñ curat utrum circũcisus carne an p̃¬
putiatꝰ sit: Nc̃ gͦ dehis oꝑib maxime
tractat q̃ sunt in sacmentis. ꝙͣquã & illa
int̾lum se admiscere significet. Ppe aut̃
sunt in morib. & illud breuit᷑. hoc aut̃
diutiꝰ. Hec enĩ onera potiꝰ imponit gen¬
tib: qͦꝵ utilitaᷤ in inrellectu est Nam hec
omĩa exponunt᷑ xp̃ianis: ut quid uale¬
ant tm̃ intelligant᷑ ñ & fac̾e cogantur.
In obseruationib aut̃ siñ intelligant᷑.
seruitꝰ sola ẽ: qualis erat in popło iu¬

Expanded text:
opera Legis bipartita esse. Nam partim in opera Legis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae observationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et taliachristianus homicida aut moechus sit, an castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, an praeputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam et illa interdum se admiscere significet. Prope finsunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellectu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid valeant, tantum intelligant, non etiam facere cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Ju
Abbreviated transcription (Latin):
uideri apłs. Nam ad hoc ꝑtinet quid
ait: ante quoꝵ oculos. Qd enĩ tam ante
oculos eoꝵ ꝯtigit: qm qd̾ in ipsis conti
ẽ addidit crucifixꝰ ut hinc eos maxime
moueret. cũ osidarent quo p̃cio emerit
possessionẽ. quã in eis amittebat: ne pa¬
rum eẽt gratis eum mortuũ. qd̾ suꝑius
dix̃at. Illud enĩ ita sonat tanꝗͣ ñ ꝑuen̾it
ad possessionẽ. ꝓ qua sanguinẽ dedit.
ꝓscriptio aut̃ & que tenebat aufert᷑. S
hec ꝓscriptio ñ obest xp̃o. qͥ &̃ sic ꝑ diui¬
nitatẽ dñs ẽ omĩũ: s ipsi possessioni quȩ
hꝰ grẽ cult᷑a caret. Hinc iam incipit de¬
monstrare. quẽ admodũ gr̃a fidei suffi¬
ciat ad iustificandũ sine oꝑib legis. ne
qͥs dic̾et. ñ se quidẽ oꝑib legis tm̃ totã
hominis iustificationẽ tribiere. s neq
tm̃ grẽ fidei: ex utraq autẽ ꝑfici salu¬
tem. so hec questio ut diligent̾ tractet᷑
nequis fallat᷑ ambiguo. scire priꝰ debet

Expanded text:
videri Apostolus: nam ad hoc pertinet quod videri Apostolus: nam ad hoc pertinet quod ait, Ante quorum oculos. Quid enim tam ante oculos eorum contigit, quam quod in ipsis contigoscriptus est, addidit, crucifixus: ut hinc eos maxime moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, quam in eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae tenebat, auferuntur: sed haec proscriptio non obest nitatem Dominus est omnium; sed ipsi possessioni, quae hujus gratiae cultura caret. 19. Hinc jam incipit demonstrare quemadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominitiae fidei, ex utroque autem perfici salutem. Sed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c uiuat in credente. habitando in in¬
teriore hoĩe ꝑ fidẽ. ut pꝰea ꝑ speciem im¬
pleat eum: cũ absortum fu̾it mortale
a uita Ut aut̃ ostendẽt qd̾ uiuit in
iustificaret: Et dicit hoc qͥ iudeus natꝰ
& educatꝰ eratiꝰ habundantiꝰ emulator
tum dicant. qd̾ non opꝰ erat iustis dari.
Non enĩ ueni uocare iustoᷤᷤ ait dñs. sed
peccatores: ad hoc utiq ne sint peccato¬
res. Sigͦ xp̃c me dilexit & tradidit se¬
ipsum ꝓ me: ñ irritam facio gr̃am dĩ
ut dicam ꝑ legem ẽẽ iusticiã. Nam si ꝑ
legem iusticia:. gͦ xp̃e gratis mortiuis ẽ:
fidebant. posset eẽ iusticia in hoĩb. Gra¬
tis aut̃ mortuũ xp̃m nec illidicunt qͦs
Ostulti galathȩ: quis uos fascinauit.
Qd non recte diceret᷑ de his qui nũqͣ
ꝓfecissent: s de his qui ex ꝓfectu dese¬
tib. qui ex grã fidei ꝑ quã xp̃c possidet
gentes. ad legis oꝑa eos qui crediderant
reuocabant: auferendo illi possessionem
bitabat. Qͦd in his galathis accidisse uult

Expanded text:
 vivat in credente, habitando in interiore homine per fidem , ut postea per speciem impleat eum, cum absorptum fuerit mortale a vita . Ut autem ostenderet quod vivit in justificaret? Et dicit hoc qui Judaeus natus et educatus erat, et abundantius aemulator tum dicant, quod non opus erat justis dari. Non enim veni vocare justos, ait Dominus, sed peccatores : ad hoc utique, ne sint peccatores. Si ergo Christus me dilexit, et tradidit seipsum pro me; non irritam facio gratiam Dei, ut dicam per Legem esse justitiam. Nam si per Legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est: fidebant, posset esse justitia in hominibus. Gratis autem mortuum Christum nec illi dicunt quos O stulti Galatae, quis vos fascinavit? Quod non recte diceretur de his qui nunquam profecissent, sed de his qui ex profectu defetibus, qui ex gratia fidei per quam Christus possidet Gentes, ad Legis opera eos qui crediderant revocabant, auferendo illi possessionem bitabat. Quod in ipsis Galatis accidisse vult
Abbreviated transcription (Latin):
Suob̾ sp̃m. & uirtutes oꝑat᷑ in uob̾. ex oꝑibys
legis. an ex auditu fidei: Respondetur
utiq ex auditu fider. sic̃ suꝑiꝰ tractatum ẽ
Deinde adhibet exemplum patris ab ham̃:
dequo in epła ad romanos uberiꝰ aꝑtiꝰꝙ
dissertum ẽ. Hoc enĩ maxime in eo uictori¬
osum. qd̾ anteꝗͣ. curumcid̾etur deputata
ẽ fides eiꝰ adiusticiã. & ad hoc rectissime
refertur qd̾ ei dictum ẽ. quia benedicent᷑
in te om̃s gentes unitatione utiq fidei eiꝰ
quia iustificatꝰ ẽ etiam ante sac̃mentum
ciruicisionis. qͦd ad fidei signaculũ acce¬
pit: & ante omnẽ seruitutẽ legis quȩ mul¬

Expanded text:
 ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Respondetur, Utique ex auditu fidei, sicut superius tractatum est. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est . Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae mul
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑfluũ autẽ. nec ꝓdest nec nocet.
Noc uͦ uidendũ ẽ ne ad ꝑnitiem ualeat.
Non enĩ hoc ẽ non suig̾e. qͦd est cadere. Quam¬
uis isti nondũ cetidissent. s iam inclinarent᷑
ut caderent. Nam adhuc utiq in eis sp̃s¬

Expanded text:
fluum autem nec prodest, nec nocet; hoc vero videndum est, ne ad perniciem valeat. Non enim hoc est non surgere, quod est cadere: quamvis isti nondum cecidissent, sed jam inclinarentur ut caderent. Nam utique adhuc in eis Sp
Abbreviated transcription (Latin):
destrui potãt. W ideo ñ ille p̃uaricator
ẽ qui rem ueram cũ conaret᷑ destriiere.
& posteaueram ẽẽ ac destrui ñ posse cog¬
nosceret. tenuit eam ut in ea edificetur.
s ille p̃uaricator ẽ. qui c̃ destrux̾it rem
ꝑ pedagogum. ut ñ sit necessariꝰ peda¬
gogus: sic̃ ꝑ ub̾a nutͥtur infans. ut iam
ad patͥam. ut iam naui opꝰ non sit. Si¬
ue ꝑ legem sp̃ualit̾ intellectam legi
mortuus ẽ: ne sub ea carnalit̾ uiu̾et.
Nam hoc modo ꝑ legem legi ut moreren¬
t̾ uolebat: cũ eis paulo pt ait. dicite mͥ
sub lege uolentes ẽẽ legem ñ legistis:
scͥptum ẽ enĩ qm̃ abrahã duos filios ha¬
buit & cetã: ut ꝑ eandem legẽ spualit̾¬

Expanded text:
estrui poterat. Et ideo non ille praevaricator est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ea aedificaretur: sed ille praevaricator est, qui cum destruxerit rem per paedagogum, ut non sit necessarius paedagogus: sicut per ubera nutritur infans, ut jam ad patriam, ut jam navi opus non sit. Sive per Legem spiritualiter intellectam Legi mortuus est, ne sub ea carnaliter viveret. Nam hoc modo per Legem Legi ut morerentur volebat, cum eis paulo post ait, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit ,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊cisis gentib tradi eũgłiũ in xp̃o cre¬
dicłant. U ido qd̾ dicit absit: ñ solus
s. cum ipsis dic̃. Destruxit aut̃ suꝑbiã
głante de oꝑibꝰ legis. que destrui deb̾et
& poss: ne gr̃a fidĩ uid̾et᷑ ñ necessaria :
sioꝑa legis & sine illa iustificare credent᷑
N ideo p̃uaricator ẽ si rursus illa edificat:
hec eadẽ rursus edifico p̃uaricatorem
ricatorẽ te ꝯstituis. S illam ñ destrux̃:
qͥa dirui non pot̃. hanc uͦ suꝑbiam¬

Expanded text:
cisis Gentibus tradi Evangelium, in Chrideo quod dicit, Absit, non solus, sed cum ipsis dicit. Destruxit autem superbiam gloriantem de operibus Legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera Legis etiam sine illa justificare crederentur. Et ideo praevaricator est, si rursus illa aedificat, haec eadem rursus aedifico, praevaricatorem ricatorem te constituis? Sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc au
Abbreviated transcription (Latin):
iħu. ut impleat oꝑa legis. adiuuante
infirmitatẽ suã ñ merito suo s grã dĩ.
ñ exigerent degentib carnales legis
obseruationes: s ꝑ ipsam grãm fidei
spũalia oꝑa legis impleri posse ꝯgnosce¬
it. ñ grẽ miserantis dĩ. Non iusti¬
ficabit᷑ om̃is caro .i. om̃is hõ. siue
om̃s carnalit̾ sentientes.  idõ illi
qui cũ iam eẽnt sub lege xp̃o credide¬
runt: ñ qr iusti erant. s ut iustificaren¬
uidendo stipulã in ocło alieno: & ñ trabẽ
ips peccatores. Nlos gͦ inquit natura
iudei cũ gentiles eẽmꝰ ñ quos ipsi pecca¬
tores appellant: tñ & nos peccatores in xͦ¬
aut̃ quererent iustificari: nͥ eẽnt pecca¬
tores. An forte quia in xp̃o uoluerunt
iustificari peccauerunt: Ca suam
iusti erant: aliud querendo utiq pec¬

Expanded text:
u, ut impleat opera Legis, adjuvante infirmitatem suam, non merito suo, sed gratia Dei; non exigerent de Gentibus carnales Legis observationes, sed per ipsam gratiam fidei, spiritualia opera Legis eos implere posse cognoscee miserantis Dei, non justificabitur omnis caro, id est, omnis homo, sive omnes carnaliter sentientes. Et ideo illi, qui cum jam essent sub Lege, Christo credidunt, non quia justi erant, sed ut justificarenvidendo stipulam in oculo alieno, et non trabem ipsi peccatores: Nos ergo, inquit, natura Judaei, cum Gentiles non essemus, quos ipsi peccatores appellant, tamen et nos peccatores in autem quaererent justificari, nisi essent peccatores. An forte quia in Christo voluerunt justificari, peccaverunt? quia, si jam justi erant, aliud quaerendo utique pec
Abbreviated transcription (Latin):
sunt rerum sp̃ualiũ mitẽ aũ eẽ & humi¬
lem. caritatis conseruatio ẽ. Res ipse
sp̃uales sunt ad quas ꝑ illa ducunt᷑. qͥ
oculis corꝑeis dediti. fidem inuisibiliũ
quia de nocis usitatisq ñ possunt:. de no¬
uis & repentinis uisibilib querunt. Sigͦ
& illi qui cogebant gentes iudazare. di¬
dicissent mites eẽ & humiles corde. qd̾ a
dño petrꝰ didicerat: saltem correcto tan¬
to uiro adimitandũ inuitarent᷑: nec

Expanded text:
sunt rerum spiritualium: mitem autem esse et humisunt rerum spiritualium: mitem autem esse et humilem charitatis conservatorem, res ipsae spirituales sunt, ad quas per illa ducuntur, qui oculis corporis dediti fidem invisibilium, quia jam de notis usitatisque non possunt, de novis et repentinis visibilibus quaerunt. Si ergo et illi qui cogebant Gentes judaizare, didicissent mites esse et humiles corde, quod a Domino Petrus didicerat; saltem correcto tanto viro ad imitandum invitarentur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
in secreto emendare. Huc accedit qd̾¬
infirmitas & caritas petͥ. cuiter adño dic¬
tum ẽ amas me. pasce oues meas: obiur¬
gationẽ talẽ posterioris pastoris ꝓ salute
gregis libentissime sustinebat. Nam erat
iurgatore suo ipse qui obiurgabat᷑ mua¬
bilior: & adimitandũ difficilior. Faciliꝰ
enĩ ẽ uidere qͥd in alio corrigas. atq so
uituꝑando uł obuirgando corrigere: qmͣ
uidere qͥd inte corrigendũ sit: libenterq
corrigi. uł ꝑ te ipsum nedũ ꝑ aliũ. Adde
posterior: adde coram om̃ib Ualet autẽ¬
¶ hoc ad magnũ humilitatis exemplũ
citiꝰ uolat: qmͣ suꝑbia. & idõ dñs ñ ait
tollite iugum meũ & discite ame qm̃ qua¬
triduana de sepule̾s cadau̾a exsuscito:
atq om̃ia demonia de corꝑib hominũ.
morbosq depello. & cet̾a huiꝰmodi. s tolli¬
te inqͥt iugum meũ. & discite ame qm̃
mitis sum & humilis corde. Illa enĩ signa

Expanded text:
in secreto emendare. Huc accedit quoin secreto emendare. Huc accedit quod firmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est, Amas me? pasce oves meas , objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat. Nam erat objurgatore suo ipse qui objurgabatur mirabilior, et ad imitandum difficilior. Facilius est enim videre quid in alio corrigas, atque id vituperando vel objurgando corrigere, quam videre quid in te corrigendum sit, libenterque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; adde posteriorem, adde coram omnibus. Valet autem hoc ad magnum humilitatis exemplum, citius violat quam superbia. Et ideo Dominus non ait, Tollite jugum meum et discite a me quoniam quatriduana de sepulcris cadavera exsuscito, atque omnia daemonia de corporibus hominum morbosque depello, et caetera hujus modi: sed, Tollite, inquit, jugum meum, et discite a me quia mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmaneat. Hoc enĩ adeas ꝯsuetudines
ł ꝯditiones uite retulit: quȩ nicħ obst̃
fidi bonisq morib. Non enĩ si latro erat
quisq cũ uocatꝰ ẽ: debet in latrocinio
ꝑmanere. Petrꝰ aut̃ cum ueniss: antio¬
chiam obiurgatꝰ ẽ apaulo᷑: ñ quia ser¬
uabat ꝯsuetudinẽ iudoꝵ. in ꝗͣ natꝰ atq
educatꝰ erat. ꝗͣqmͣ apud gentes eam non
seruaret: s obiurgatꝰ ẽ qͥa gentib eã uo¬
lebat impoñe. Cum audisset quosdam
Suenisse ab iacobo: id ẽ auidea. Nam
mens gͦ eos qui adhuc putabant in il
sentiebat. ad imponenda gentib illa
oña seruitutis. Qd̃ in ipsius obiurgati¬
one u̾bi satis apparet. Nonenĩ ait. si tu
cũ iudeus sis gentilit̾ & ñ iudaice uiui.
quẽ admodũ rursus ad ꝯsuetudinẽ iu¬
deoꝵ reu̾teris: s quẽ admodũ inquit
gentes cogis iudaizare. Qd̃ aũ hoc ei
coram om̃ib dixit. necessitas coegit: ut
om̃s illiꝰ obiurgatione sanarent᷑. Non
enĩ utile erat. errorẽ qui palam noc̾et.

Expanded text:
Hoc enim ad eas consuetudines vel conditiones vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Non enim si latro erat quisque cum vocatus est, debet in latrocinio permanere. Petrus autem cum venisset Antiochiam, objurgatus est a Paulo, non quia servabat consuetudinem Judaeorum, in qua natus atque educatus erat quanquam apud Gentes eam non servaret: sed objurgatus est, quia Gentibus eam volebat imponere, cum vidisset quosdam venisse ab Jacobo, id est, a Judaea; nam go eos qui adhuc putabant in illsentiebat ad imponenda Gentibus illa onera servitutis: quod in ipsius objurgationis verbis satis apparet. Non enim ait, Si tu, cum Judaeus sis, Gentiliter, et non Judaice vivis, quemadmodum rursus ad consuetudinem Judaeorum reverteris? sed, quemadmodum, inquit, Gentes cogis judaizare? Quod autem hoc ei coram omnibus dixit, necessitas coegit, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret,
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ aut suaue aliqͥs. Namutiq apłs
nouerat p̃ceptum dñi: & uirauit tñ. Non
enĩ audiendi sunt: qui has iurationes eẽ
manifestissimã iurationẽ eẽ conuineunt:
Qnͣtum gͦ in ipso ẽ: non iurat apłs. Non
enĩ appetit iurationẽ cupiditate aut
delectatione iurandi. Ampliꝰ ẽ enĩ qmͣ
aut incredulitatis eoꝵ. qui ñ alit̃ mouen¬
t ad fidem. Deinde ueni in partes syriȩ
& ciliciȩ. Eram ignotꝰ a facie eccłiis udee :
que ui xp̃o st̃. Animadu̾cendũ ñ in sola
iherosolima iudeos in xp̃o credidisse:
nectam paucos fuisse. ut ecłiis gentiũ
miscerent᷑: s tam multos. ut ex illis ȩccłiȩ
fierent: Tantũ aut̃ audientes erant. qͥa¬
fidem qmͣ aliqñ uastabat: & in meclari¬
ficabant dm̃. Hoc ẽ qd̾ dicebat ñ se pla¬
cere hominib utiq ꝑ se ipsum: s ut in

Expanded text:
magnum aut suave aliquid. Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt, qui has jurationes essemanifestissimam jurationem esse convincunt. Quantum ergo in ipso est, non jurat Apostolus: non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione jurandi. Amplius est enim quaut incredulitatis eorum qui non aliter moventur ad fidem. Deinde veni in partes Syriae, et Ciliciae. Eram autquae in Christo sunt. Animadvertendum non in sola Hierosolyma Judaeos in Christo credidisse, nec tam paucos fuisse, ut Ecclesiis gentium miscerentur, sed etiam multos, ut ex illis Ecclesiae fierent. Tantum autem auditum habebant, qufidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Deum. Hoc est quod dicebat, non se placere hominibus, utique per seipsum, sed ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam diligenda ẽ. ñ ꝓpt̾ hoĩem. aut ꝓp¬
t̃ an igłm ꝑ quẽ annuntiat᷑. Qui enĩ
ꝓpt̾ annuntiatores eam diligit: pot̾ &
mendatia dilig̾e. siqua forte ipsi sua pro¬
Saccepistis: a nathemna sit. Aut p̃sens hoc p̾di¬
xerat: aut quia iterauit qd̾ dixit. ꝓpt̾ea
uoluit dicere sic̃ p̃diximꝰ. Tñ ipsa iteratio:
saluberrune intentionẽ mouet ad firmi¬
tatẽ. retinendi eam que sic cõmendat᷑ fidẽ¬

Expanded text:
ipsam diligenda est, non propter hominem, aut propter angelum, per quem annuntiatur. Qui enim propter annuntiatores eam diligit, potest et mendacia diligere, si qua forte ipsi sua proaccepistis, anathema sit. Aut praesens hoc praedixerat, aut quia iteravit quod dixit, propterea voluit dicere, Sicut praediximus. Tamen ipsa iteratio saluberrime intentionem movet ad firmitatem retinendi eam, quae sic commendatur, fide
Abbreviated transcription (Latin):
firmitati hominũ. ne tantũmͦ in uete¬
ris testam̃ti lihͥs. usq ad t̾renas cogi
tationes hominũ. modꝰ diumi eloquii
pescendisse iudeatur. Nam q̃m cor¬
rexit qͦd dixerat cognoscentes deum
nichil nos mouere debet. Manifestũ ẜ
enĩ qͣmdiu ꝑ fid̾ẽ ambulamꝰ ñ ꝑ specũ.
nõdũ nos cognouisse dm̃i.s ea fide pur¬
gari ut oportuno tp̃r cognoscere ua¬
ieamꝰ. S qͦd in ipsa correptione ait.
immo cogniti a deo. si ꝓpͥe accipitur:
putabit᷑ d̾s quasi ex tpr̃ aliqͥs cogna¬
scere. qd̾ ante ñ nouerat. Trans late
gͣ dictũ ẽ. ut ocłos dei accipiamꝰ ipsam
Uilectionẽ eiꝰ. qͣm ꝯmendauit mutendo
ꝓ impiis occidendũ unicũ filiũ. Sic
enĩ de his qͥ diligunt᷑ dicẽ solemꝰ. quod
ante ocłos habeant᷑. Hoc ẽ gͦ cognos

Expanded text:
n Veteris Testamenti libris usque ad terrenas hominum cogitationes modus divini eloquii descendisse videatur. Nam quoniam correxit quod dixerat, cognoscentes Deum, nihil nos movere debet: manifestum est enim quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem , nondum nos cognovisse Deum; sed ea fide purgari, ut opportuno tempore cognoscere valeamus. Sed quod in ipsa correctione ait, imo cogniti a Deo, si proprie accipitur, putabitur Deus quasi ex tempore aliquid cognoscere, quod ante non noverat. Translate ergo dictum est, ut oculos Dei accipiamus ipsam dilectionem ejus, quam commendavit mittendo pro impiis occidendum unicum Filium: sic enim de iis qui diliguntur dicere solemus quod ante oculos habeantur. Hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs nẽ ꝯmemorauit apls: ut ipse quoq
dñi exemplo a quo missus ẽ. ñ se querere
głam suã significaret. nec fac̃e uoluntatẽ
suam in p̃dicatione eũgłii: sic̃ paule post
dicit. Si hoĩb placerẽ: xp̃i seruus ñ eẽm.

Expanded text:
Patris nunc commemoravit Apostolus, ut ipse quoque Patris nunc commemoravit Apostolus, ut ipse quoque Domini exemplo, a quo missus est, non se quaerere gloriam suam significaret, nec facere voluntatem suam in praedicatione Evangelii, sicut paulo post dicit: Si hominibus placerem, Christi servus non essem.
Abbreviated transcription (Latin):
mortalẽ. Sit gͦ testimonii eiꝰ equalis au¬
ctoritas: in cuiꝰ honore implet cdarifica
tio diiiꝰ. siqͥd habeat ordo temꝑis minus.
Idõ enĩ cũ dixisset. & dm̃ patrẽ: addidit
qui suscitauit illũ amortuis: ut &̾ ex hoc
mͦ breuit̾. iam aclarificato missũ seeẽ
nĩo & dño iħu xp̃o. Grã dĩ ẽ qͣ nob̾ donan¬
tur pecc̃a ut reconciliem᷑ dõ: pax aut̃ qͣ
reconciliam᷑ dõ. Qͥ dedit semet ipsum
ꝓpeccatis nr̃is: ut eximeret nos de p̾sen¬
ti scło maligno Secłm p̃sens malignũ.
ꝓpt̃ malignos hoĩes qui in illo st̃ intelli¬
gendũ ẽ: sic̃ dicimꝰ & malignã domũ ꝓpt̾̃
Smalignos in habitantes in ea. Scdm uo
Sluntatẽ dĩ & patris nr̃i: cui ẽ gł̾a¬
ñ debent arrogant̾ ad se ipsos referre si
quid oꝑant᷑ boni: qñ & ipse dĩ filiꝰ in eu¬
uangłio ñ głam suã se querere dixit.
neq uoluntatẽ suam uenisse facere.s uolun¬
tatẽ eiꝰ qui eũ misit: Quã uoluntatẽ głamq

Expanded text:
mortalem. Sit ergo testimonii ejus aequalis aucttio Domini; si quid habeat ordo temporis, minus Ideo enim cum dixisset, Et Deum Patrem, addidit, qui suscitavit illum a mortuis; ut etiam ex hoc modo breviter jam a clarificato missum se esse donantur peccata, ut reconciliemur Deo; pax autem, qua reconciliamur Deo. Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. Saeculum praesens malignum propter malignos homines, qui in eo sunt, intelligendum est: sicut dicimus et malignam domum, propter malignos inhabitantes in ea. Secundum voluntatem Dei et Patris nostri, cui est gnon debent arroganter ad seipsos referre, si quid operantur boni; quando et ipse Dei Filius in Evangelio, non gloriam suam se quaerere dixit , neque voluntatem suam venisse facere, sed voluntatem ejus qui eum misit ? Quam voluntatem gloriamque
Abbreviated transcription (Latin):
ex m̃itis oꝑum legis dͥ redditũ eũglũ p̃¬
miũ arbitrarent᷑. qd̾ p̃miũ incircũcisis
tanꝗͣ imnu̾tis nolebant dari illi cont᷑ iu¬
deis se p̃ferre gestirent. tãqͣm int̾ fectorib
oñi. In hac uͦ epła ad eos scbit: qui iam cõ¬
moniti erant auctoritate illoꝵ qui ex u¬
deis erant. & ad obseruationes legis coge
noluiss:. & idõ sic cepit. Miror qd̾ sic tã
cito tnͣsferimin. ab eo qui uos uocauit
dio cause. questionẽ breuit insinuauit.
epła dixisse muenit᷑ satis ostendit & illoᷤ

Expanded text:
ex meritis operum Legis sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur, quod praemium incircumcisis tanquam immeritis nolebant dari; illi contra Judaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectoribus Domini: in hac vero Epistola ad eos scribit, qui jam commoti erant auctoritate illorum qui ex Judaeis erant, et ad observationes Legis cogebnoluisset. Et ideo sic coepit: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit dio causae quaestionem breviter insinuavit. epistola dixisse invenitur, satis ostendit, et illos
Abbreviated transcription (Latin):
mulationẽ ductus erat. tanꝗͣ. & ipse hoc
legis implerent. A qua simulatione idem
apłs paulus eũ reuocat: sic̃ in hac ipsa
epła docet. Calis quidẽ questio ẽ & mnepla
ad romanos. Uerũptũ uidet᷑ aliquid int̾eẽ:
qͦd ibi ꝯtentionẽ ipsam dirunit. litemq cõ

Expanded text:
mulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc mulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc i onera Legis implerent: a qua simulatione idem apostolus Paulus eum revocat, sicut in hac ipsa Epistola docet . Talis quidem quaestio est et in Epistola ad Romanos: verumtamen videtur aliquid interesse, quod ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ausa ꝓpt̾ quam sc̃¬
bit apłs̃ ad galathaᷤᷤ
hec ẽ: ut intelligant
grãm dĩ id secum
ag̾e ut sub lege iã
ñ sint. Cum enĩ
p̃dicata eis eẽt eũgłii grã: non defuerunt
quidã ex cͥcuicisione qͣmuis xꝑtani noĩe.
ñdũ tñ tenentes ipsum gr̃e beneficiũ. &
adhuc uolentes eẽ sub oñib legis. quȩ dñs
ds̃ imposuerat ñ iusticiȩ seruientib s pecc̃o.
ustã scilicet legem iniustis hominib dan¬
oo. ad demonstranda pecc̃a eoꝵ ñ auferenda
N onenĩ aufert peccata nͥ gra fidei: quȩ ꝑ
dilectionẽ oꝑat᷑. Sub hac gͦ grã iam gala¬
thas ꝯstitutos. illi uolebant ꝯstituere sub
oñib legis: asseuerantes nicħ eis ꝓdesse eu¬
uangłm nͥ cutumcid̾ent᷑: & cet̾as carnales
iudaici ritꝰ obseruationes subirent. &¬
ideo paulũ apłm suspectũ habere ceꝑant::
a quo illis eũgłm p̃dicatum erat. tanqͣm
tes cogebant iudanare. Cesserat enĩ ta¬
liũ hominũ scandalis apłs petrꝰ. & in si¬

Expanded text:
ausa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipslentes esse sub oneribus legis, quam Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato: justam scilicet legem injustis hominibus dando, ad demonstranda peccata eorum, non auferenda. Non enim aufert peccata nisi gratia fidei quae per dilectionem operatur. Sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos illi volebant constituere sub oneribus legis, asseverantes nihil eis prodesse Enisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquamtes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in si
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq illis dicit᷑ facite gͦ fructum dig¬
nũ penitentie. ⁊ ne dixeritis uobis
patrem habemꝰ abraham. potens ẽ enĩ
ds̃ de lapidib istis suscitare filios abra¬
ham: istis autẽ dicit᷑. ꝓpt̾ qͦd memores
estis. quia uos aliqñ gentes in carne qui
dicimini p̾putiũ. ab ea que dicit̾ circũ¬
cisio in carne manufacta. qui eratis illo
tempore sine xͦ alienati a societate isrł.
& ꝑegͥni testamentoꝵ. & ꝓmissionis spẽ
ñ habentes. ⁊ sine dõ in hoc mundo. De¬
niq illic infideles de oliua sua fracti:
hic aut̃ fideles de oleastro in oliua
illoꝵ inserti eẽ monstrant᷑. Illoꝵ gͥ erat
de legis tranꝰgressione atterenda suꝑbia:
sic̾ ad romanos cũ scͥpturarũ uerbis
peccata eoꝵ exaggerassent scitis autẽ
inquit. qͥa quodcumq lex dicit his qͥ
in lege sunt loquit᷑. ut om̃e os obstrua¬
tur. & reus fiat om̃is mundꝰ do. iudei
scilicet de tͣnsgressione legis. & gentes

Expanded text:
Itaque illis dicitur: « Facite ergo fructum digItaque illis dicitur: « Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et ne dixeritis vobis, Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham » . Istis autem dicitur: « Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » . « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ morbos ostendentẽ non auferentẽ. &̃
p̾uaricationis crimine ꝯtrita suꝑbia ẽ
Dispositum ẽ ꝑ angłos s in manu media¬
toris. ut ipse lib̾aret a peccatis. iam ꝑ
tͣnsgressionẽ legis coactos ꝯfiterisͥ opꝰ eẽ¬
grãm ⁊ miscdiã diui. ut sͥ peccata di¬
mitt̾ent᷑: & in noua uita ꝑ eum qui pro
genda suꝑbia: qui glantes de patre a¬
braham quasi naturalẽ se iactabant
hab̾e iusticiã: & merita sua in cͥcũcisi¬
one cet̾is gentibꝰ tanto ꝑniciosius. qͣnto
arrogantius p̾ferebant:. gentes autẽ fa¬
cillime & sine huiꝰcemodi legis tͣngres¬
sione humiliarent᷑. Hoĩes enĩ nullã
ex parentib originem iusticiȩ se trahe¬
re p̾uidentes: simulachroꝵ & seruos
inuenit euũgłica gr̃a. Non enĩsic̃ istis
dici pot̾at. ñ fuisse illam iuisticiã paren¬
tum eoꝵ incolendis ydolis.qm ẽẽ ar¬
bitrabant᷑: ita & iudeis dici pot̾at. fal¬
sam fuisse iusticiã patris abraham.

Expanded text:
tem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiteri opmisericordiam Domini, ut sibi peccata dimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro genda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim, sicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur, ita etiam Judaeis dici poterat falsam fuisse justitiam patris Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ea dñs iħe xp̃c iam lib̾tatẽ daturꝰ cre¬
dentibꝰ quedã eoꝵ obseruationũ ñ serua¬
uit ad litterã. U ñ &̃ cum sabbato esuri¬
entes discipłi spicas eiuilsissent: respon¬
dit indignantib dñm eẽ filiũ hominis
&ẽ sabbati. Itaq illa carnalit̾ non obser¬
uando. carnaliũ conflagrauit iniudiam:
& suscepit quidẽ penam ꝓpofitã illis qui
ea non obseruassent: s ut credentes in se
talis penȩ timore liberaret. Quo ꝑtinet
qd̾ adiungit. Xp̃e nos redemit de male¬
dicto legis. factus ꝓ nobis maledictum:¬

Expanded text:
 jam libertatem daturus credentibus, quaedam earum observationum non servavit ad litteram. Unde etiam cum sabbato esurientes discipuli spicas evulsissent, respondit indignantibus, Dominum esse Filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando, carnalium conflagravit invidiam; et suscepit quidem poenam propositam illis, qui ea non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore liberaret: quo pertinet quod adjungit, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligas qđ hic ait hominibꝰ suadeo
an dõ. ñ utiq dõ s hominib suadendum.
Non gͦ moueat qd alibi dixit sic̃ & ego oĩb
ꝑ onĩia placeo. Addidit enĩ ñ querens quid
mn ꝓdest s qd̾ multisut salui fiant. Nulli aũ
ꝑdest ut saluus fiat. si homo ei ꝓpt̾ se ipsum
placrat: qui ñ placet utilit̾ nisi cumppt̃ dm̃
placeit .i. ut ds placeat & glorficet᷑. cum dona
eiꝰ attendunt᷑ in homine: aut ꝑministeriũ
hominis accipiunt᷑. Cum aũ sic homo pla¬
cet: non iam hõ s d̾s placet. Utrũq gͥ recte
dici pot̾ & ego placeo: & ego ñ placeo. Si eni
assit bonus intellector ꝑiusq pulsator. pate¬
bit utrũq & nulla int̾ se repugnantia re¬

Expanded text:
ut intelligas quod hic ait, Hominibus suadeo, ut intelligas quod hic ait, Hominibus suadeo, an Deo? non utique Deo, sed hominibus suadendum. Non ergo moveat quod alibi dixit, Sicut et ego omnibus per omnia placeo: addidit enim, Non quaerens quod mihi prodest, sed quod multis, ut salvi fiant . Nulli autem prodest, ut salvus liat, si homo ei propter seipsum placeat: qui non placet utiliter, nisi cum propter Deum placet, id est, ut Deus placeat et glorificetur, cum dona ejus attenduntur in homine, aut per ministerium hominis accipiuntur; cum autem sic homo placet, non jam homo, sed Deus placet. Utrumque ergo recte dici potest; et, Ego placeo, et, non ego placeo. Si enim adsit bonus intellector, piusque pulsator, patebit utrumque, et nulla inter se repugnantia re
Abbreviated transcription (Latin):
quã suadet ueritatẽ. Qui enĩ placet hoĩb
ñ ab ipsis głam suam querens s dĩ ut sal¬
ui fiant: iam ñ hõĩb s dõ placet. Aut certe
iam cũ & dõ placet simul & hoĩb. ñ utiq
hõĩb placet. Aliud ẽ enĩ placere hominib:
aliud & dõ ⁊ hominib. Itẽ qui hoĩb ꝓpt̾
ueritatẽ placet: ñ iam ipse illis. s ueritas
placet. Placere autẽ dixit qͣntum in se¬
ipso ẽ: qͣntũ ad eiꝰ uoluntatẽ attinet. Ac si
dic̃et. Placere uellem. Non enĩ si hoc eo ñ
agente placeat alicui quasi ꝓpt̃ se iplum.
suꝑbiȩ ipsiꝰ potiꝰ quã errori eiꝰ cui ꝑu̾se pla¬
cet tͥbuendũ ẽ. Iste itaq sensus ẽ. Modo gͦ
hõib suadeo andõ: Aut quia hõĩb sua¬
deo. quero hõib placere: Si adhuc hoĩbꝰ
quererẽ placere: xp̃i seruus non eẽm. Iub⁊ enĩ
illeserius suis ut discant ab ipso mites eẽ
placere hominibꝰ querit. Dicit autẽ & alibi.
hominibꝰ suademꝰ. do aut̃ manifesti sumꝰ

Expanded text:
em. Qui enim placet hominibus, non ab ipsis suam gloriam quaerens, sed Dei, ut salvi fiant, non jam hominibus, sed Deo placet: aut certe jam cum et Deo placet simul et hominibus, non utique hominibus placet. Aliud est enim placere hominibus, aliud et Deo et hominibus. Item qui hominibus propter veritatem placet, non jam ipse illis, sed veritas placet. Placerem autem dixit quantum in seipso est, quantum ad ejus voluntatem attinet; ac si diceret, placere vellem. Non enim si hoc eo non agente placeat alicui, quasi propter seipsum, superbiae ipsius potius, quam errori ejus cui perverse placet, tribuendum est. Iste itaque sensus est: Modo ergo hoo, quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus quaererem placere, Christi servus non essem. Jubet enim ille servis suis ut discant ab ipso mites esseplacere hominibus quaerit. Dicit autem et alibi, Hominibus suademus, Deo autem manifestati sumus ;
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ huiꝰmodi sonis gramaticus iudica-¬
bit: an ꝑ te ip̃m istos puilsus didicisti. sed
nom̃ qd imponeres a gramatico audiera :
OIta ẽ.M Et ausus es nom̃ qͦd te gramatica
docuit᷑ transferre ad eaudẽ rem. quã ñ ꝑ¬
tine ad gramaticã confiteris. d Hideo ñ
ob aliud pedi nom̃ impositũ. qmͣ ꝓpt̾ tem¬
poꝵ dim̃sionẽ: quã ubicumꝙ cggnoue-¬

Expanded text:
omnibus hujusmodi sonis grammaticus judicaomnibus hujusmodi sonis grammaticus judicabit; an per teipsum istos pulsus didicisti, sed nomen quod imponeres, a grammatico audieras? D. Ita est. M. Et ausus es nomen quod te grammatica docuit, transferre ad eam rem, quam non pertinere ad grammaticam confiteris? D. Video non ob aliud pedi nomen impositum, quam propter temporum dimensionem; quam ubicumque cognove
Abbreviated transcription (Latin):
D Quia id̾e in sono:
in significagone aliud.M Concedis gͦ eundẽ
sonũ eẽ cũ dicimꝰ modus ꝙ bonꝰ:  Littera-¬
rũ sono ista uideo discrepare: cetero autẽ pa-¬
ria eẽ. M Qui cũ enunciamus pone u̾bum
ꝙ pone adũbiũ: pret̾ id qͦd significatio diuer-¬
sa ẽ. nich tͥ uidetur sonꝰ distare:  Distat
om̃ino.M Unde distat: cũ & hisdẽ temꝑi¬
bꝰ utrumq ⁊ hisdem litreris constet:d Co
distati qͥd in diu̾sis locis ħnt acum̃. in Cuiꝰ
tandem artis ẽ ista dinoscere: o A grama¬
ticis hec audire soleo.⁊ ibi ea didici. sed utrũ
hoc eiusdẽ artis ꝓprium sit. an aliunde
usurpatũ nescio. o Post ista uidebimꝰ:
nẽ illud quero. utrũ si tympanũ uł cor¬
dam uis ꝑcutere tam raptim & uelociter.
quã cũ enunciamꝰ modus aut bonꝰ agnos¬
ceres & ibi ead̾ temꝑa cẽ annon: Agnoᷤ¬
cerẽ. M Hocares gͦ pedem pirrichiũ:
Uocarem. m Nom̃ huiꝰ pedis a quo nͥ agra-¬
matico didicisti: oͥ fateor.  Ergo de

Expanded text:
D. Quia idem in sono, in significatione aliud. M. Concedis ergo eumdem sonum esse cum dicimus, modus, et, bonus. D. Litterarum sono ista video discrepare, caetera autem paria esse. M. Quid? cum enuntiamus, pone verbum, et pone adverbium; praeter id quod significatio diversa est, nihil tibi videtur sonus distare? D. Distat omnino. M. Unde distat, cum et iisdem temporibus utrumque, et iisdem litteris constet? D. Eo distat quod in diversis locis habent acumen. M. Cujus tandem artis est ista dignoscere? D. A grammaticis haec audire soleo, et ibi ea didici; sed utrum hoc ejusdem artis sit proprium, an aliunde usurpatum, nescio. M. Post ista videbimus: nunc illud quaero, utrum si tympanum vel chordam his percuterem tam raptimodus, aut bonus; agnosceres et tibi eadem tempora esse, an non. D. Agnoscerem. M. Vocares ergo pedem pyrrhichium. D. Vocarem. M. Nomen hujus pedis a quo, nisi a grammatico, didicisti? D. Fateor. M. Ergo de
Abbreviated transcription (Latin):
d autẽ ait. scimꝰ qm̃ lex spu̾alis est
ego aut̃ carnalis sum: satis ostendit
facile implet qd̾ p̃cepit. nec illa sub illa
s cũ illa: is autẽ qui iam nͨ capit᷑ tempo¬
ralib bonis: nec terret᷑ temporalib inali.¬
uodautem dic̃. uenundatꝰ sum sub
pecc̃o ĩtelligendum ẽ. qd̾ unusqͥsq
peccando animã suã diabolo uendit.
accepta tanqͣm p̃cio dulcedine tempo¬
ralis uoluptatis. Uñ & dñs nr̃ redẽptor
dictꝰ ẽ. qd̾ hoc mͦ qd̾ dictum ẽ uẽditi eram¬

Expanded text:
d autem ait, Scimus quia Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, satis ostendit facile implet quod praecipit; nec erit sub illa, sed cum illa: is est autem qui jam non capitur temporalibus bonis, nec terretur temporalibus maliuod autem ait, venundatus sum peccato, intelligendum est quod unusquisque peccando animam suam diabolo vendit, accepta tanquam pretio dulcedine temporalis voluptatis. Unde et Dominus Redemptor dictus est, quia hoc modo, quo dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe. S omino ex illo loco uͥ ait. qui mor¬
tui sumꝰ pecc̃o qͦmͦ uiuemꝰ in eo: eum
descͥbit qui ẽ sub gr̃a ꝯstitutꝰ Cui aũ
dñat᷑ pecc̃m: quãuis uelit pecc̃õ resiste
adhuc sub lege ẽ: nondum sub gr̃a. xxui

Expanded text:
; et omnino ex illo loco ubi ait: Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? eum describit, qui est sub gratia constitutus. Cui autem dominatur peccatum, quamvis peccato resistat, adhuc sub leg
Abbreviated transcription (Latin):
dñabit᷑. non enĩ estis sub lege. s sub
grã. utiq ad t̾cium illd̾ gͣdum iam
ꝑtinet. uͥ hõ iam m̃te seruit legi dĩ:
qmͣuis carne seruiat legi pecc̃i. Non
enĩ obaudit desid̾io pecc̃i. quãuis ad¬
huc sollicitent ꝯeupiscentiȩ. & ꝓuocẽt
ao ꝯsensionẽ donec uiuificet᷑ &̃ corpꝰ
& absorbeat᷑ mors in uictoriã. Quia

Expanded text:
sub Lege, sed sub gratia, utique ad tertium illum gradum jam pertinet, ubi homo jam mente servit Legi Dei, quamvis carne serviat legi peccati . Non enim obaudit desiderio peccati, quamvis adhuc sollicitent concupiscentiae, et provocent ad consensionem, donec vivificetur etiam corpus, et absorbeatur mors in vi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ carptim .i. aliqͣ
p̃termittens: s ꝯti¬
nuant̃ & totã. Hãc
autẽ expositionẽ. uno uolumine comp̃¬
hendi. In quo illud qd̾ dictum ẽ priores
nẽ eiꝰ missus ẽ: ꝓpt̾ immortalitatẽ dictũ
ẽ totũ iam dm̃. quã post resurrectionẽ
hab̾e cepit᷑ ñ ꝓpt̾ diuinitatẽ semꝑ ĩmor¬
talem aqua nũqͣm recessit: in qua totꝰ
ds̃ erat. & cum moriturꝰ adhuc erat. hc̃¬
aut̃ sensum. sequentia manifestant.
Adiuuxi enĩ dicens. Priores sunt cet̾i
iam xp̃c ñ sit hõ. Sequit᷑ enĩ qui suscita¬
uit illũ amortuis: ut hinc appareret
cur dix̾it. neq ꝑ hoĩem. Proinde ꝓpter
ĩmortalitatẽ iam nunc non homo xp̃e¬

Expanded text:
carptim, id est aliqua praetermittens, sed continuanter et totam; hanc autem expositionem uno uolumine conprehendi. In quo illud, quod dictum est: priores nem eius missus est, propter inmortalitatem dictum est: totum iam deum, quam post resuhabere coepit; non propter divinitatem semper immortalem, a qua nunquam recessit, in qua totus Deus erat, et cum moriturautem sensum sequentia manifestant. Adjunxi enim dicens: priores sunt caeter non sit homo. Sequitur enim: Qui suscitavit eum a mortuis, ut hinc appareret cur dixerit, neque per hominem. Proinde propter immortalitatem jam nunc non homo
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. si ꝑpetua deportatione ho¬
mo puniretur : etiam mitiꝰ cũ illo
Actum qͣm dignus fuerat cliceret᷑:
qͣmuis in spacio temporali. longitudo
penȩ cum breuitate facinoris nullo
modo ꝯparanda sit. Quid gͦ ꝯtrari¬
um est si erunt pariter longa. uel
etiam pariter eterna supplicia. sed
aliis alia mitiora uł acriora. ut qͥb
dempꝰ equale est. non sit equalis asꝑi¬
tas: ꝓpter mensuram etiam peccatoꝵ.
ñ in productione tempoꝵ s in uo-¬
luntate peccantium a Holuntas

Expanded text:
peccato si perpetua deportatione hopeccato si perpetua deportatione homo puniretur, etiam mitius cum illo actum, quam dignus fuerat, diceretur, quamuis in spatio temporali longitudo poenae cum breuitate facinoris nullo modo sit comparanda. quid ergo contrarium est, si erunt pariter longa uel etiam pariter aeterna supplicia sed aliis alia mitiora uel acriora, ut, quibus tempus aequale est, non sit aequalis asperitas propter mensuram etiam peccatorum non in productione temporum sed in uoluntate peccantium? Voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ra factoꝵ: ꝯtinuo pena sequitur
culpam. plerumq maior non sen¬
tientis cecitate grauiore. Ideo cum
dixisset in quo iudicio iudicaueri¬
tis iudicabimini: secutus adiunx̃.
Et qua mensura mensi fueritis:
metietur uobis. In uoluntate qͥp¬
pe propͥa metietur bonus homo bo¬
na facta: & in ea metietur ei bea¬
titudo. Iͥdemq in uoluntate propͥa
metietur malus homo mala opera:
& in ea metietur ei miseria: qm̃ uͥ
quisq bonus est cum bene uult:
ibi etiam malus cum male uult.
Ac per hoc illic etiam fit uł beatꝰ
uł miser : hoc est in ipso sue uolũ¬
tatis affectu: quȩ omĩum factoꝵ
meritoꝵq mensura est. Ex quali¬
tatib quippe uoluntatum non ex
tempors spaciis: siue recte facta
siue peccata metimur. Auoqͥn maiꝰ
peccatum haberetur arborem deic̃ẽ:
qͣm hominem occilere. Illud enim
fit longa mora ictibus multis: hoc
uno ictu breuissimo tempore. Pro
quo tam̃ exigui temporis tam gͣndi

Expanded text:
ra factorum, continuo poena sequitur ra factorum, continuo poena sequitur culpam plerumque maior non sentientis caecitate grauiore. ideo cum dixisset: In quo iudicio iudicaueritis, iudicabimini, secutus adiunxit: Et qua mensura mensi fueritis, metietur uobis. in uoluntate quippe propria metietur bonus homo bona facta et in ea metietur ei beatitudo, itemque in uoluntate propria metietur malus homo mala opera et in ea metietur ei miseria, quoniam, ubi quisque bonus est, cum bene uult, ibi etiam malus, cum male uult. ac per hoc ibi etiam fit uel beatus uel miser, hoc est in ipso suae uoluntatis affectu, quae omnium factorum meritorumque mensura est. ex qualitatibus quippe uoluntatum non ex temporum spatiis siue recte facta sine peccata metimur. alioquin maius peccatum haberetur arborem deicere quam hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibus multis, hoc uno ictu breuissimo tempore. pro quo tamen exigui temporis tam grandi
Abbreviated transcription (Latin):
ut non uidicemini. In quo enim
iudicio iudicaueritis: iudicabimi¬
ni. Numqͥd si iniquo iudicio uidi¬
cabunt ÷ iniquo udicabuntur
Absit. Nulla quippe apud deum
iniqͥtas. Sed ita dictum est. in qͦ
iudicio iudicaueritis. in eo iudi¬
cabimini: tanqͣm diceret᷑. in qua
uoluntate bene feceritis. in ipsa
ad turpem ꝯcupiscentiam ocłis u¬
dens excecari iuberetur: recte ittq
audiret: in quib ocłis peccasti. in
eis suppliciũ meriusti. Iudicio enim
quisq animi sui sei bono seu ma¬
lo utitur: uł ad bene faciendum.
uł ad peccandum. Unde non intu¬
tum est. ut in qͦ iudicat in eo iudicet᷑:
hoc est ut in ipso animi sui iudicio
penas luat: cum ea mala patitur.
que male iudicantem animũ con¬
sequuntur. Alia namq sunt mani-¬
festa tormenta quȩ post fur᷑a pre¬
parantur : &̃ ipsa ex eodem malȩ
uoluntatis cardine attracta. In iꝑ¬
so autẽ animo ubi appetitus uolũ¬
tatis humanorss omniũ est mensu¬

Expanded text:
ut non iudicemini; in quo enim ut non iudicemini; in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabimini. numquid si iniquo iudicio iudicabunt, iniquo iudicabuntur? absit. nulla quippe iniquitas apud deum. sed ita dictum est: In quo iudicio iudicaueritis, in eo iudicabimini, tamquam diceretur: \'In qua uoluntate benefeceritis, in ipsa ad turpem concupiscentiam oculis utens excaecari iuberetur, recte utique audiret: In quibus oculis peccasti, in eis supplicium meruisti\'. iudicio enim quisque animi sui seu bono seu malo utitur uel ad benefaciendum uel ad peccandum. unde non iniquum est, ut, in quo iudicat, in eo iudicetur, hoc est ut in ipso animi sui iudicio poenas luat, cum ea mala patitur, quae male iudicantem animum consequuntur. Alia namque sunt manifesta tormenta, quae post futura praeparantur, etiam ipsa ex eodem malae uoluntatis cardine adtracta; in ipso autem animo, ubi appetitus uoluntatis humanorum omnium est mensu