comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Et tũ qui stas. uide ne cadas. Quo
dicto. statim is qui alienũ lapsũ riserat.
suum doluit. Per idem tempus fridigil
quȩdam regina marchomannorũ. cũ ã quo¬
dam xxp̃iano uiro qui ad illã forte de italiȩ
partib aduenerat referente sibi audir&
famã uiri xp̃o credidit. cuius illũ seruuilũ
ipsius qualiter credere deber& informaret᷑.
ad quã ille epłam fecit prȩclarã in modum
cathicismi. Inqua & iani anmonuit. ut
suader& uiro romanis pacem seruareQua
accepta epła. mulier suasit uiro ut cum
populo suo sẽ romanis tradera&. Quȩ cum
adueniss& mediolanũ. plurimũ doluit. qđ
scm̃ sacerdotem ad quẽ festinauerat nor
repperiss&. iam enim de hac luce migraue.
rat. Temporib uero gratiani ut retro redeã
cum ad prȩcorium macedoni tunc ma-¬
gistri officiorũ pro quadã intercedendunt
ꝑrexiss&. atq ex prȩcepto supra dicti uiri
fores inueniss& clausas. nec copiam ingre.¬

Expanded text:
ait: Et tu qui stas, vide ne cadas . Quo ait: Et tu qui stas, vide ne cadas . Quo dicto, statim is qui alienum lapsum riserat, suum doluit. 36. Per idem tempus Frigitil quaedam regina Marcomannorum, cum a quodam Christiano viro, qui ad illam forte de Italiae partibus advenerat, referente sibi audiret famam viri, Christo credidit, cujus illum servulum ipsius qualiter credere deberet, informaretur. Ad quam ille epistolam fecit praeclaram in modum catechismi, in qua etiam admonuit ut suaderet viro Romanis pacem servare: qua accepta epistola, mulier suasit viro, ut cum populo suo se Romanis traderet. Quae cum venisset Mediolanum, plurimum doluit quod sanctum Sacerdotem, ad quem festinarat, minime reperisset; jam enim de hac luce migraverat. 37. Temporibus vero Gratiani, ut retro redeam, cum ad praetorium Macedonii tunc magistri officiorum pro quodam intercedendum perrexisset, atque ex praecepto supradicti viri fores invenisset clausas, nec copiam ingre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidia arrianorũ prȩualuit aduersũ paucos.
atq ablato crescomo exultantes ad amphi.¬
teatrum reuercerunt. aeccłȩ luctũ non modi¬
cum relinquentes. Nam sacerdos ꝓstratꝰ ante
altare dñi factum diu fleuit. sed in tempore
cum reuertissent & renuntiassent his a quib
fuerant destinati milites. dimissi leo pardi
saltu celeri ad eundem locum in quo sed ebad
qui de aeccła triumphabant. ascendentee
grauiter laniatos reliquerunt. Quod ubi .iii.¬
dit tunc stilico comes poenitentia motus eͣ.
ita ut ꝑ multos dies satis facer& sacerdoti.
& illesum quidem illum qui ablatus fuerat.
sed quia grauissimoꝵ criminũ erat ireues.
& aliter emendari non poterat ad ex iliũ
destinar&. non multo post indulgentia ꝓse.¬
quente. Per idem tempus cum ad palatium
ꝑger&. eumq ꝓ loco officii nr̃i sequerem᷑.
theodolo tunc notario. qui postea summa
cum grã mutyniensem rexit aecclãm cũ

Expanded text:
perfidia Arianorum, praevaluit adversum paucos, perfidia Arianorum, praevaluit adversum paucos, atque ablato Cresconio exheatrum reverterunt, Ecclesiae luctum non modicum reliquentes; nam Sacerdos prostratus ante altare Domini factum diu flevit. Sed in tempore cum revertissent, et renuntiassent iis, a quibus fuerant destinati milites, dimissi leopardi saltu celeri ad eumdem locum, in quo sederant qui de Ecclesia triumphabant, ascendentes graviter laniatos reliquerunt. Quod ubi vidit tunc Stilico comes, poenitentia motus est, ita ut per multos dies satisfaceret Sacerdoti, et illaesum quidem illum qui ablatus fuerat, dimisit: sed quia gravissimorum criminum erat reus, et aliter emendari non poterat, ad exsilium destinavit, non multo post indulgentia prosequente. 35. Per idem tempus cum ad palatium pergeret, eumque pro loco officii nostri sequeremur, Theodulo tunc notario, qui postea summa cum gratia Mutinensem rexit ecclesiam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Translato itaq corpore martyris ad basilicã
apłorum. ubi pridem sc̃orum apłorũ reliqͥȩ
summa omĩum deuotione depositȩ fuerant:
cum tractar & ep̃s. quidã de populo repletꝰ
spũ inmundo clamare cȩpit se torqueri ab
Ambrosio. At ille conuersus ad eum dixit
Sbmutesee diabole. quia non tẽ torqu&e Am.¬
brosius. sed fides scorum. & inuidia tua. qm̃
tus es. Nam Ambrosius neseit inflari. Quo
dicto: ille qui clamabat obmutiuit. Prostrat᷑ q
in terram ẽ. nec amplius uocem qua disere¬
pare poss& emisit. Per idem tempꝰ. eum com
sulatus sui imꝑator honorius in urbe medi¬
olanensi libicarum ferarum ex hibera mu.¬
nus. populo illuo concurrente. data copia ẽ.
missis militib. Qunc abstilicone comite hor¬
tatu eusebii praefecti ut cresconius quidã
de aeccła raperetur. quẽ confugientem ad
aderant defendendũ cireũdedit. Sed mul¬
titudo militũ quae duos duces habebat de

Expanded text:
Translato itaque corpore Martyris ad basilicam Translato itaque corpore Martyris ad basilicam Apostolorum ubi pridem sanctorum Apostolorum reliquiae summa omnium devotione depositae fuerant, cum tractaret Episcopus, quidam de populo repletus spiritu immundo, clamare coepit se torqueri ab Ambrosio. At ille conversus ad eum ait: Obmutesce, diabole; quia non te torquet Ambrosius, sed fides sanctorum et invidia tua; quoniam tus es; nam Ambrosius nescit inflari. Quo dicto, ille qui clamabat, obmutuit, postratusque in terram est, nec amplius vocem qua obstrepere posset, emisit. 34. Per idem tempus cusui tempore imperator Honorius in urbe Mediolanensi Lybicarum ferarum exhiberet munus, populo illuc concurrente, data copia est missis militibus ab Stilicone comite hortatu Eusebii praefecti, ut Cresconius quidam de ecclesia raperetur, quem confugientem ad aderant, defendendum circumdedit. Sed multitudo militum, quae duces suos habebat de
Abbreviated transcription (Latin):
atq in corruptũ cũ capillis capitis atq barba
ut nobis uideretur eodem tempore quo leua¬
batur lotum atq cõpositum in sepulchro. Et
quid mirũ: Quando quidem dñs in euuangło
ante ꝓmisit. quod capillus de capite eorum
non peribit. Etiam odore tanto replecisum
ut omium aromatũ uincer& suauitatẽ. Quo
leuato corpore martyris & in lectica cõpo
nũquã tamen illũ antea orasse in eodẽ loco
cõꝑtum habemus. Sed hoc erat signũ reue
numquã antea fuerat oratum iss&. Cogno¬
uimus tamen ã eustodib loci ipsius quod ã
parentib illis traditum sit non discedere
de loco illo ꝑ omnẽ generationẽ & ꝓgeniem
suorum. eo quod thesauri magni in eodem
loco positi essent. Et uere magni thesauri.
quos non erũgo neq tinea ex terminat
neq fures effodiunt & furantur. quia custoᷤ
eorum xep̃c ẽ: & locus eorum aula cȩlestis.
quib uiuere xp̃c fuit & mori luerum.

Expanded text:
atque incorruptum cum capillis capitis atque barba, atque incorruptum cum capillis capitis atque barba, ut nobis videretur eodem tempore quo levabatur, lotum atque compositum in sepulcro. Et quid mirum, quandoquidem Dominus in Evangelio ante promisit, quod capillus de capite eorum non peribit Luc. XXI, 18? Etiam odore tanto repleti sumus, ut omnium aromatum vinceret suavitatem. 33. Quo levato corpore martyris, et in lectica composNumquam tamen illum antea orasse in eodem loco compertum habemus: sed hoc erat signum revelanumquam antea fuerat, oratum isset. Cognovimus tamen a custodibus loci ipsius, quod a parentibus suis illis traditum sit, non discedere de loco illo per omnem generationem et progeniem suorum; eo quod thesauri magni in eodem loco positi essent. Et vere magni thesauri, quos non aerugo, neque tinea exterminat, neque fures effodiunt et furantur ; quia custos eorum Christus est, et locus eorum aula coelestis, quibus Vivere Christus fuit, et mori lucrum .
Abbreviated transcription (Latin):
itionẽ corum qui ad aecclãm confugerant:
&iam aquileiam ipse iam ꝑrexcit. prȩcaturus
ꝓ eis quib facile uenia impetrata ẽ. quia xp̃i.¬
anus imꝑator ꝓuolutus pedibi sacerdotis.
testabatin meritis & orationib eius se esse
seruatum. Reuertentes itaq de urbe aqui¬
leiensi. una die prȩcessit imperatorẽ. N ec
dia lementissimȩ memoriae. Theo dosiue
imꝑator susceptis filus. aecclesiis tradities
sacerdoti. in hac luce fuit. Post cuius obitũ.
fere triennium suꝑ uixit. Quo in tempore.
sc̃ĩ Nararii martyris corpus. quod erat in
horto positum extra ciuitatem. leuatum ad
basilicam apłorum quae est in romana trans¬
tulit. Uidimus enim insepulehro in quo ia¬
cebat corpus martrris. qui quando passus¬
sit usq in hodiernũ scire non possumues
sanguinẽ martyris ita recentẽ. quasi eadẽ
die fuiss& effusus. Capud &iam ipsiue
quod ab impus fuerat abscisum. ita integrũ

Expanded text:
itionem eorum qui ad Ecclesiam confugerant, itionem eorum qui ad Ecclesiam confugerant, etiam ipse Aquileiam perrexit precaturus pro eis, quibus facile venia impetrata est; quia ipanus imperator provolutus pedibus Sacerdotis testabatur meritis et orationibus ejus se esse servatum. 32. Revertens itaque de Urbe Aquileiensi, uno die praecessit imperatorem: nec diu clementissimae memoriae Theodosius imperator susceptis filiis in Ecclesia et traditis Sacerdoti, in hac luce fuit: post cujus obitum fere triennium supervixit. Quo in tempore sancti Nazarii martyris corpus, quod erat in horto positum extra civitatem, levatum ad basilicam Apostolorum, quae est in Romana, transtulit. Vidimus autem in sepulcro, quo jacebat corpus martyris qui quando sit passus, usque in hodiernum scire non possumus sanguinem martyris ita recentem, quasi eodem die fuisset effusus. Caput etiam ipsius, quod ab impiis fuerat abscissum, ita integrum
Abbreviated transcription (Latin):
tissent stabulũ seee̾. facturos in basilica aec¬
clesiac medio lanensis atq clericos sub arinis
ꝓbaturos: sed miserandi homines cũ dȩmonib
suis male creduli sunt. & aꝑiunt os suum in
blasphemia apud dm̃. spem sibi uictoriae
ademerunt. Causa autẽ cõmotionis hȩc fuit.
quia munera imꝑatoris qui sẽ sacrilegio mis.¬
cuerat ab aeccła respuebantur. nec orandi
illi eũ aeccła societas tribuebatur. Sed dñes
qui aeccłam suam tueri consueuit. de caelo
iaculatus ẽ. iudicium. atq omnẽ uictoriam
ad religiosum imꝑatorem transtulit Theodosiũ
Gretinsto itaq fugenio sacellitibusq euie ⁊
cum seripta acceperat imꝑatoris. non illi
alia cura maior fuit. quã ut probis inter¬
uenir&. quos reatus inuenerat. Obsecratus
est primo scriptis imꝑatorem misso diacono.
postea uero quã directus ẽ. lohatones tunc
tribunis & notarius. qui nuno ꝓfectus ẽ. adtu.¬

Expanded text:
si essent, stabulum se esse facturos in basilica ecsi essent, stabulum se esse facturos in basilica ecclesiae Mediolanensis atque clericos sub armis probaturos: sed miserandi homines cum daemonibus suis male creduli sunt, et aperiunt os suum in blasphemiam apud Deum, spem sibi victoriae ademerunt. Causa autem commotionis haec fuit, quia munera imperatoris qui se sacrilegio miscuerat, ab Ecclesia respuebatur, nec orandi illi cum Ecclesia societas tribuebatur. Sed Dominus qui Ecclesiam suam tueri consuevit, de coelo jaculatus est judicium, atque omnem victoriam ad religiosum imperatorem transtulit Theodosium. Exstincto itaque Eugenio satellitibusque ejus, cum scripta acciperet imperatoris, non illi alia cura major fuit quam ut pro iis interveniret, quos reatus invenerat. Obsecratus est primo scriptis imperatorem misso diacono : post ea vero quam directus est Johannes tunc tribunus et notarius, qui nunc praefectus est, ad tu
Abbreviated transcription (Latin):
utrum scir& Ambrosium. & respondiss& nosse
se uirum & diligi ab illo. & frequenter cũ illo
conuiuari solitum. audiuit. Ideo uincis comes
quia ab illo uiro diligeris qui dicit solista.
& stat. Quod ego ideo posui. ut cuius fanae
fuerit uir sc̃s &iam apud barbaras gente
legentes agnoscerent. Nam & nos referente
iuuene quodam arbogasti ammodum religio.¬
so cognouimus. qui tunc interfuit. Erat enim
in tempore quo haec loquebatur. uini minister.
Profectus itaq sacerdos de tusciȩ partibus. me¬
diolanum reuertitur. Lam inde egresso eugenio
contra Theodosium. ibi xxpĩani imperatoris
prestolabatur aduentum. securus de dĩ poten¬
tia quod non trader& credente̾ in sẽ hominib
inuistis. nec relinquer& uirgã peccatorũ suꝑ
sortem iustorum. ne extenderent iusti ad ini¬
quitatem manus suas. Promiserat enim arbo.¬
gastus tunc comes & flauianus prefestue
mediolano egredientes cum iuctores reuer¬

Expanded text:
utrum sciret Ambrosium; et respondisset nosse utrum sciret Ambrosium; et respondisset nosse se virum, et diligi ab eo, atque frequenter cum illo convivari solitum, audivit: Ideo vincis, Comes, quia ab illo viro diligeris, qui dicit soli: Sta, et stat. Quod ego ideo posui, ut cujus famae fuerit vir sanctus etiam apud barbaras gentes, legentes agnoscant. Nam et nos, referente juvene quodam Arbogastis admodum religioso, cognovimus, qui tunc interfuit; erat enim in tempore, quo haec loquebantur, vini minister. 31. Profectus itaque Sacerdos de Tusciae partibus Mediolanum revertitur, jam inde egresso Eugenio contra Theodosium; ibi christiani imperatoris praestolabatur adventum, securus de Dei potentia quod non traderet credentem in se hominibus injustis, nec relinqueret virgam peccatorum super sortem justorum, ne extenderent justi ad iniquitates manus suas . Promiserat enim Arbogastes tunc comes, et Flavianus praefectus Mediolano egredientes, cum victores rever
Abbreviated transcription (Latin):
infantulo libellum conscripsit. ut quod ꝑętatis
infantiam scire non poterat: legendo cognos¬
cer&. Uerum &iam a sẽ factum scriptis suis
non cõmemorauerat. sed quo affectu declina¬
uerit commemorare. non est nr̃m iudicare.
n eadem &iam ciuitate basilicam constituit:
in qua deposuit reliquias martyrum uitalis
& agricolae. quorum corpora in bononiensi
ciuitate leuauerat. Posita enim erant corpora
martyrum inter corpora udeorum. nec erat
cognitum populo xepi̾ano. nisi sẽ ipsi sci marty
nerentur sub altari quod in eadem basilica
constitutum ẽ. magna illic totius plebis seaẽ
laetitia atq exxultatio fuit. poenȩ doemonũ
confitentium merita martyrum. Per idem
tempꝰ arbogastus comes aduersus gentẽ suam
hoc est francorum bellum parauit. atq pug¬
naudo non paruã multitudinẽ manus fudit.
cum residius uero pacem firmauit. Sed cum
in conuiuio a regibus gentis suae interrogaret᷑

Expanded text:
infantulum libellum conscripsit, ut quod per aetatis infantulum libellum conscripsit, ut quod per aetatis infantiam scire non poterat, legendo cognosceret. Verumtamen factum scriptis suis non commemoravit: sed quo affectu declinaverit commemorare, non est nostrum judicare. 29. In eadem etiam civitate basilicam constituit, in qua deposuit reliquias martyrum Vitalis et Agricolae, quorum corpora in Bononiensi civitate levaverat ; posita enim erant corpora Martyrum inter corpora Judaeorum: nec erat cognitum populo christiano, nisi se sancti martyrnerentur sub altari, quod est in eadem basilica constitutum, magna illic totius plebis sanctae laetitia atque exsultatio fuit, poena daemonum confitentium martyrum merita. 30. Per idem tempus Arbogastes comes adversum gentem suam, hoc est, Francorum, bellum paravit, atque pugnando non parvam multitudinem manu fudit, cum residuis vero pacem firmavit. Sed cum in convivio a regibus gentis suae interrogaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
timeo aliud michi non licere intellexi aliud
non oportere. nisi ut declinando consulerem
michi. quia non potui tibi. In supradieta itaq
ciuitate florentinorũ. cum in domo clarissi¬
mi cuiusdã uiri detentus. & quod est amplius
xpĩani maner&. filius ipsius pansofius nomi¬
ne ad modũ pariuilus cum spiritu in mundo
laborar&. frequenti oratione & impositione
manus sacerdotis ipsius ẽ. sanatus. Sed post
aliquantos dies subita infirmitate correptus.
infantulus exalauit spm. Ouius mater ualde
religiosa & plena fide ac timore dĩ. ablato illo
de superiore parte domus ad inferiora descen¬
dit. atq in lecto sacerdotis ipso absente cõposuit.
Quẽ cum reuerceus sacerdos in lectulo inuenissoe.
erat enim illo tempore extra domum positus.
miseratus matrẽ & fidem ipsius contemplatus.
Heliseo similis supra corpus in fantis se ipse com¬
posuit. atq orando merilit ut uiuum redder&
matri. quem mortuum inuenerat. Atq &iam

Expanded text:
or: aliud mihi non licere intellexi, aliud or: aliud mihi non licere intellexi, aliud non oportere, nisi ut consulerem mihi, quia non potui tibi. 28. In supradicta itaque civitate Florentinorum, cum in domo clarissimi quondam viri Decentis, et quod est amplius, christiani, maneret, filius ipsius, Pansophius nomine, admodum parvulus, cum spiritu immundo laboraret, frequenti oratione et impositione manus Sacerdotis ipsius est sanatus: sed post aliquantos dies subita infirmitate correptus infantulus exhalavit spiritum. Cujus mater valde religiosa, et plena fide ac timore Dei, ablato illo de superiore parte domus, ad inferiora descendit, ac in lecto Sacerdotis, ipso absente, composuit. Quem cum revertens Sacerdos in lectulo invenisset, erat enim illo in tempore extra domum positus, miseratus matrem et fidem ipsius contemplatus, Elisaeo similis supra corpus infantis se ipse composuit, atque orando meruit ut vivum redderet matri, quem mortuum invenerat: ad quem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate mediolanensi. ad quã ille festinato
ueniebat. ad bononensem eiuitatẽ emigra.¬
uit. atq. ita in flauentiam usq perrexit.
Fbi cum aliquantis deger& dieb inuitatꝰ
a florentinis ad tũsciam usq descendit. de¬
formidans imꝑantis inuriam. Nam & epłam
ad eum dedit. in qua conue̾nit conscientiam
illius. de qua pauca de multis ponenda duxi.
Et si imꝑatoria potestas magna sit. tamen
considera imꝑator. quantus sit ds̃ qui om̃iũ
corda uid& conscientiam interiorẽ interrogat.
Nouit omĩa ante quã fiant. nouit interna
pectoris tui ipsi falli uos non patimini. &
dño uultis celare: Hoc non cȩcidit iN
aninũ tuum. quia qua̾uis illi agebant tam
ꝑseueranter. nonne tuum fuit imꝑator pro
dĩ summi & ueri & uiui ueneratione ꝑseue.¬
rantius obsistere. & negare quod erat in iustũ
sacrilegis: Et iterum. Om̾ igitur meies
uocib & apud dm̃ & apud om̃s homines silere¬

Expanded text:
civitate Mediolanensi, ad quam ille festinato civitate Mediolanensi, ad quam ille festinato veniebat, ad Bononiensem civitatem emigravit, atque inde Faventiam usque perrexit. Ubi cum aliquantis degeret diebus, invitatus a Florentinis, ad Tusciam usque descendit, deformidans imperantis injuriam; nam et epistolam ad eumdem dedit , in qua convenit conscientiam illius, de qua pauca de multis ponenda duxi. Et si imperatoria potestas magna sit, tamen considera, Imperator, quantus sit Deus, Corda hominum videt, conscientiam interiorem interrogat, novit omnia antequam fiant, novit interna pectoris tui. Ipsi falli vos non patimini, et Deum vultis celare? Non cecidit in animum tuum quidquam? Si illi agebant tam perseveranter, nonne tuum fuit, Imperator, pro Dei summi et veri et vivi veneratione perseverantius obsistere, et negare quod erat in injuriam sacrae legis ? Et iterum: Quoniam igitur meis vocibus et apud Deum et apud omnes homines tene
Abbreviated transcription (Latin):
constituto ualentiniano augusto intragallias
posito. diresta legatio ẽ. sub nomine senatue
a simmacho it praefecto urbis de repeten¬
da ara uistoriae. & sumptib cęrimoniarum.
Sed ubi cognouit sacerdos. misso libello ad imꝑa¬
torem. postulauit ut ad sẽ relationis exempla¬
ria dirigentur. quib: ipse pro partib sius respo.¬
nsurus e&. Qua relatione accepta: praeclaris.¬
simum libellum pręscripsit. ut contra nichil
umquã auder& simmachus uir eloquentissimꝰ
respondere. Sed post quã augustae. memoriȩ
ualentinianus in uienuensi ciuitate quae est
galliarum ciuitas uitam finiuit. eugeniue
suscepit imꝑium. Qui ubi imꝑare cępit. non
multo post petentib flauiano tunc prȩfecto
& arbogasto comite. aram uictoriȩ. & sũptus
cȩrimoniarum. quod ualentinianus augustae
memoriae ad huc in iuniorib annis consticutꝰ
petentib denegauerat. oblitus fidei suȩ con.¬
cessit. Hoc ubi agnouit sacerdos. derelicta

Expanded text:
constituto, Valentiniano Augusto intra Gallias constituto, Valentiniano Augusto intra Gallias posito, directa legatio est sub nomine senatus a Symmacho tunc praefecto Urbis de repetenda ara Victoriae et sumptibus caeremoniarum. Sed ubi comperit Sacerdos, misso libello ad imperatorem , postulavit ut ad se relationis exemplaria dirigerentur, quibus ipse pro partibus suis responsurus esset. Qua relatione accepta, praeclarissimum libellum conscripsit, ut contra nihil umquam auderet Symmachus vir eloquentissimus respondere: sed postquam augustae memoriae Valentinianus in Viennensi civitate quae est Galliarum civitas vitam finivit; Eugenius suscepit imperium, qui ubi imperare coepit, non multo post, petentibus Flaviano tunc praefecto et Arbogaste comite, aram Victoriae et sumptus caeremoniarum, quod Valentinianus augustae memoriae adhuc in junioribus annis constitutus, petentibus denegaverat, oblitus fidei suae concessit. 27. Hoc ubi cognovit Sacerdos, derelicta
Abbreviated transcription (Latin):
terium simul & homicidium ꝑpetrasse.
Sed responsum ilico ẽ. Qui secutus es erran.¬
tem. sequere corrigentẽ. Quod ubi audiuit
clementissimus imperator. ita suscepit ani¬
mo. ut publicam poenitentiam non abbor¬
rer& cuius corrẽptionis ꝓfectus: scdam illi
parauit uictoriam. Per idem tempue
duo pocentissimi & sapientissimi uiri ꝑsa-¬
rum. ad famã sacerdotis uenere mediola¬
num. deferentes secum plurimas questiones.
ut ex his ꝓbarent sapientiam uiri. Cũ quõ
ab hora dici prima usq ad horã fere tertiã
nostis ꝑ interp̃tem disputauerunt. & questi.¬
ammirantesq discesserunt ab eo. Et ut
se probarent non ob aliam causã uenisse.
nisi ut certo certius nossent uirũ queni
fama cõperant. alia die uale facienter
imꝑatori ꝓfecti suit ad urbẽ romã. illic uo¬
lentes cognoscere potentiã uiri illustris ꝓbi.
Qua cognita : ad ꝓpria reuersi sunt. Sed egres¬
so Theodosio de italia & constantino polim

Expanded text:
terium simul et homicidium perpetrasse. terium simul et homicidium perpetrasse. Sed responsum illico est: Qui secutus es errantem, sequere corrigentem. Quod ubi audivit clementissimus imperator, ita suscepit animo, ut publicam poenitentiam non abhorreret: cujus correctionis profectus secundam illi paravit victoriam. 25. Per idem tempus duo potentissimi et sapientissimi viri Persarum ad famam Sacerdotis venere Mediolanum, deferentes secum plurimas quaestiones, ut ex his probarent sapientiam viri: cum quo ab hora diei prima usque in horam tertiam noctis per interpretem disputaverunt, admiradmirantesque discesserunt ab eo. Et ut se probarent non ob aliam causam venisse, nisi ut certo certius nossent virum, quem fama compererant; alia die valefacientes imperatori, profecti sunt ad urbem Romam, illic volentes cognoscere potentiam illustris viri Probi, qua cognita, ad propria remearunt. 26. Sed egresso Theodosio de Italia et Constantinopoli
Abbreviated transcription (Latin):
sua imꝑator illus sẽ agere debere testaretur.
Qui ep̃s. age ergo fide tua. Respondit imꝑa.¬
tor. Agam fide mea. Qua responsione itera
ta: securus ꝑegit sacerdos diuina misteria.
Haec autem seripta sunt in eplã. quã ad ger¬
manã suam fecit. in qua tractatum inseruit
quem eodẽ die habuerat de baculo nucco.
qui a propheta heremia uisus ẽẽ describit᷑
Per idem tenipus. causa thesalonicensie
ciuitatis non minima successit tribulatio
ueniam daturũ ciuib supradictȩ ciuitatis.
sed agentib comitib occultȩ cũ imperatore
ignorante sacerdote usq in horã tertiam eis
ciuitas est donata. atq plurimi interemp¬
ti sunt innocentes. Quod factum ubi cog.¬
nouit sacerdos. copiam imꝑatori ingredi¬
endi aecclãm denegauit nec prius dignũ
iudicauit cętui aeccłe uel sacramentor ũ
cõmunioni. quã publicã ager& pęnitentiã
ui imꝑator contra asserebat. dauid adul¬

Expanded text:
sua imperator illum agere debere testaretur. sua imperator illum agere debere testaretur. Cui Episcopus: Ergo ago fide tua. Respondit imperator: Age fide mea. Qua sponsione iterata, jam securus peregit Sacerdos divina mysteria. Haec autem scripta sunt in epistola, quam ad germanam suam fecit : in qua tractatum inseruit, quem eodem die habuit de baculo nuceo, qui a propheta Hieremia visus esse describitur. 24. Per idem tempus causa Thessalonicensis civitatis non minima successit tribulatio veniam daturum civibus supradictae civitatis: sed agentibus comitibus occulte cum imperatore, ignorante Sacerdote, usque in horam tertiam gladio civitas est donata, atque plurimi interempti innocentes. Quod factum ubi cognovit Sacerdos, copiam imperatori ingrediendi Ecclesiam denegavit: nec prius dignum judicavit coetu ecclesiae, vel sacramentorum communione, quam publicam ageret poenitentiam. Cui imperator contra asserebat David adul
Abbreviated transcription (Latin):
In quo tractatu. introduxit dñi ꝑsonã loquen.
tis imperatori. Ego tẽ exc ultimo imꝑatorẽ
feci ego tibi exercitum inimici tui tradidi.
ego tibi copias quas ille aduersum tẽ exerci.¬
tu suo parauerat dedi. ego inimicũ tuum in
potestatem tuam redegi ego de semine tuo
supra solium regni constitui ego te triũphare
sine labore feci. & tũ inimicis meis donasti tri¬
umphos : Qui descendenti de exedra. impacor
ait C ontra nos proposuisti episcope hodie.
At ille respondit non sẽ contra ipsum. sed pro
ipso fuisse loquutũ. Quc imꝑator. reuera
inquit dure prȩceperam contra ep̃m de sẏna¬
goga reparanda in monachos uero uindican.¬
dum ẽe a comitib qui in tempore aderant
dicebatur. Quib ep̃s inquit. Ego quidem
cum imꝑatore nunc ago. uobiscum uero mͥ
aliter agendum ẽ. Atq ita obtinuit. ut
ila quae statuta fuerant reuocarentur. nec
prius ad altare uoluit accedere. nisi fide

Expanded text:
in quo Trin quo Trtis imperatori: Ego te ex ultimo imperatorem feci, ego tibi exercitum inimici tui tradidi, ego tibi copias quas ille adversum te exercitui suo praeparaverat, dedi, ego inimicum tuum in potestatem tuam redegi, ego de semine tuo supra solium regni constitui, ego te triumphare sine labore feci: et tu de me inimicis meis donas triumphos! Cui descendenti de exhedra imperator ait: Contra nos proposuisti hodie, Episcope. At ille respondit non se contra ipsum, sed pro ipso fuisse locutum. Tunc imperator: Re vera, inquit, dure praeceperam contra episcopum de synagoga reparanda: in monachos vero vindicandum esse. Ita et a comitibus qui in tempore aderant, dicebatur. Quibus Episcopus: Ego quidem cum imperatore nunc ago, vobiscum vero mihi aliter agendum est. Atque ita obtinuit ut illa quae statuta fuerant, revocarentur: nec prius ad altare accedere voluit, nisi fide
Abbreviated transcription (Latin):
rent monachis xp̾ianis. Ualentinianorum
enim hereses triginta deos colit. sed de huiꝰ¬
modi facto comes orientis ad imꝑatorem
relationẽ direxit. Qua accepta imperator
praeceperat ut synagoga ab ep̃o loci reȩdi¬
ficaretur in monachis uero uindicaretur.
Sed huius precepti tenor cũ ad aures perue¬
niss&e uenerabilis uiri Ambrosu ep̃i direxit
ad imꝑatorẽ eplam. quia ipse in tempore
excurrere non poterat. quae illum conuenit
ut ia quod ab eodem statutum fuerat reuoca¬
retur. seruariq sibi debere ab illo audienti.¬
am. Qui si dignus non e&̃e. qui ab illo andiret᷑.
dignus non e&̃e qui pro illo audiretur. uel
cui suas prȩxes aut cui sua uota committer&.
Paratum sẽ & iam esse ꝓ tali negotio mortem
sub ire ne dissimulatione sui prȩuaricatorẽ
facer& imperatorem. qui tam iniusta contra
aecclãm praccepiss&. Postea uero quã medi.¬
olanum reuertitur. posito imperatore iN
aeccłã de eadem causa tractauit inpopulo.

Expanded text:
rent monachis christianis; Valentinianorum rent monachis christianis; Valentinianorum enim haeresis triginta deos colit. Sed de hujusmodi facto comes Orientis ad imperatorem relationem direxit: qua accepta, imperator praeceperat ut synagoga ab episcopo loci reaedificaretur, in monachos vero vindicaretur. Sed hujus praecepti tenor cum ad aures pervenisset venerabilis viri Ambrosii episcopi, direxit ad imperatorem epexcurrere non poterat qua illum commonet, ut id quod ab eodem statutum fuerat revocaretur, servarique sibi deberi ab eo audientiam: qui si dignus non esset qui ab eo audiretur, dignus etiam non esset qui pro illo audiretur, vel cui preces suas aut cui sua vota committeret. Paratum etiam se esse pro tali negotio mortem subire, ne dissimulatione sui praevaricatorem faceret imperatorem, qui tam injusta contra Ecclesiam praecepisset. Postea vero cum Mediolanum revertitur, posito Imperatore in Ecclesia, de eadem causa tractavit in populo:
Abbreviated transcription (Latin):
est confessione. Peridem tempꝰ cum uir
illustris ꝓbus puerum suum notarium qui
spiritu inmundo grauiter uexabatur direx¬
iss& ad epm egressum urbe dimisit diabolus.
timens ad uirum scm̃ ꝑduci. atq ita puer
quandiu mediolano apud ep̃m fuit. nulla
in eum diaboli dominatio apparuit. Sed
uexare coepit. Qui cum in terrogaretur ab
ex orcistis. cur quanidiu fuss& mediolano
non in illo apparuiss&. confessus e diabolus
timuisse sẽ ambrosium. & ideo recessisse ad
tempus. atq expeccasse in illo loco ubi ab
illo recesserat donec reuerterttur. Quo reuer:¬
tente uas quod deseruerat repetiss&. Exetine¬
to itaq maximo. posito Eheo dosio imꝑatore
mediolani. ambrosio uero constituto aquileiȩ
in partib orientis in quodam castello. a xp̃i¬
anis uiris synagoga iudȩorũ & lucus ualen¬
tinianorum incendio concremata sunt. prop.¬
terea quod iudei uel ualentiniani insulta¬¬

Expanded text:
est confessione. 21. Per idem tempus cum vir est confessione. 21. Per idem tempus cum vir illustris Probus puerum suum notarium, qui spiritu immundo graviter vexabatur, direxisset ad Episcopum, egressum ex Urbe dimisit diabolus, timens ad virum sanctum perduci. Atque ita puer quamdiu Mediolani apud Episcopum fuit, nulla in illo diaboli dominatio apparuit: sed vexare eum coepit. Qui cum interrogaretur ab exorcistis, cur quamdiu Mediolani fuisset, non in illo apparuisset; confessus est diabolus timuisse se Ambrosium, et ideo recessisse ad tempus, atque exspectasse in illo loco, ubi ab illo recesserat, donec reverteretur: quo revertente, vas quod deseruerat, repetisset. 22. Exstineto Maximo, posito Theodosio imperatore Mediolani, Ambrosio vero episcopo constituto Aquileiae, in partibus Orientis in quodam castello a christianis viris synagoga Judaeorum et lucus Valentinianorum incendio concremata sunt, propterea quod Judaei vel Valentiniani insulta
Abbreviated transcription (Latin):
temporib iustinae ad excitanda odia popu¬
lorum in epm. cacumen tecti aeccłae con¬
scendens medio noctis sacrificauerit. Sed
quanto instantius & sollicitius opera maligna
exercebat: tantõmagis amor populi cirea
fidem catholicam & dñi sacerdotẽ conuales¬
cebat. MDisisse &iam se doemones qui illum
inter necarent fatebatur. sed doemone
renuntiasse se minime non solum ad ipsum
appropinquare posse. uerum &iam nec ad
fores domus in qua manebat ep̃s: Qm̃ ignis
insuperabilis omẽ illud aedificium cõmuni¬
r&: ut &iam longe positi urerentur. atq
ita cessasse artes suas. quib aduersus dñi
sacerdotem sẽ aliquid posse arbitrabatur.
Alius & iam gladium ferens ad eubiculum
usq ꝑuenit. ut interficer& sacerdoten.
Sed cum eleuass& manũ. districto gladio
dextera obrigente remansit. Tunc sẽ nussũ
a iustina postquã confessus ẽ. brachium quod
inique cum extenderet᷑ riguerat. sanatum

Expanded text:
temporibus Justinae ad excitanda odia poputemporibus Justinae ad excitanda odia populorum in Episcopum cacumen tecti ecclesiae conscendens, medio noctis sacrificaverit. Sed quanto instantius et sollicitius opera maligna exercebat, tanto magis amor populi circa fidem catholicam et Domini Sacerdotem convalescebat. Misisse se etiam et daemones, qui illum internecarent, fatebatur: sed daemones renuntiasse se non solum ad ipsum appropinquare minime posse, verum etiam nec ad fores domus, in qua manebat Episcopus; quia ignis insuperabilis omne illud aedificium communiret, ut etiam longe positi urerentur: atque ita cessasse artes suas, quibus adversus Domini Sacerdotem se aliquid posse arbitrabatur. Alius etiam gladium ferens ad cubiculum usque pervenit, ut interficeret Sacerdotem: sed cum elevasset manum, districto gladio, dextera exerta in aera obrigente remansit. Tunc se missum a Justina postquam confessus est, brachium quod inique cum extenderetur, obriguerat, sanatum
Abbreviated transcription (Latin):
noscere. ipsius legationuis eplãm ad ualenti.¬
nianum iuniorem datam cũ legerit appro.¬
babit. Nobis enim alienũ ã promissione
uisum ẽ illam inserere. ne ad iuncta epłae
ꝓliitas fastidium legenti afferr&. Apsum
uero maximũ a cõmunionis consortio segre¬
gauit. Ammonens ut effusi sanguinis domini
sui & quod est grauius in nocentis ager& pȩ¬
nitentiam. si sibi apud dm̃ uell& esse consultũ.
Sed ille dum pęnitentiam declinat suꝑbo spiritu.
non solum futuram. sed &iam prȩsentem salutẽ
amisit. Regnumq quod iale arripuerat
femineo quodã modo timore deposuit. ut
ꝓcuratorem sẽ rei publicȩ. non imperator ẽ
fuisse confiteretur. M ortua uero iustina. eũ¬
quidã aruspes innocentius nomine non tam̃
oꝑe. in causa maleficiorũ a iudice torqueret᷑
aliud quã interrogabatur fateri cępit. Ola¬
mabat enim ab angło maiora tormenta sibi
adhiberi. eo qui custodir& Ambrosium. qm̃

Expanded text:
noscere, ipsius legationis epistolam ad Valentinoscere, ipsius legationis epistolam ad Valentinianum juniorem datam cum legerit , approbabit; nobis enim alienum a promissione visum est illam inserere, ne adjunctae epistolae prolixitas fastidium legenti afferret. Ipsum vero Maximum a communionis consortio segregavit, admonens ut effusi sanguinis domini sui, et quod est gravius, innocentis, ageret poenitentiam, si sibi apud Deum vellet esse consultum. Sed ille cum poenitentiam declinat superbo spiritu, non solum futuram, sed etiam praesentem salutem amisit, regnumque quod male arripuerat, femineo quodam modo, timore deposuit, ut procuratorem se reipublicae, non imperatorem fuisse confiteretur. 20. Mortua vero Justina, quidam haruspex Innocentius nomine, non tamen opere, cum in causa maleficiorum a judice torqueretur aliud quam interrogabatur fateri coepit; clamabat enim ab angelo majora tormenta sibi adbiberi eo qui custodiret Ambrosium; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
questio de in carnatione dñi. Sed alio die
miserandi homines suꝑbiae tumore cõpleti.
nec memores ꝓmissorum. contempnentes
dm̃ in sacerdote ipsius. nec plebis expectan.¬
tis considerantes iniuriam: in memore
&iam dictorum dominicorũ. qm̃ qui scan¬¬
naria collo eius alligetur & dimergatur
in ꝓfundũ maris. conscendentes redam
quasi grã gestandi ciuitatem egressi sunt.
expectante sacerdote uel plebe in aecclesia
constituta. Sed horum contumatie quis
finis fuerit. horresco referre. Subito & enĩ
precipitati de reda animas emiserunt:
atq corpora eorum sepulturae sunt tradita.
Sc̃s uero Ambrosius cum ignorar& qđ factũ
e&̾. nec diutius poss& plebem tenere. ascen¬
dens ꝓ tribunali. de eadem questione quȩ
fuerat ꝓposita. sermonẽ adorsus ẽ dicens.
recipiendi corporis eiꝰ causa secundam ad
maximũ suscepit legationẽ. apud queni
quã constanter egerit. qui uoluerit cog¬

Expanded text:
quaestio de incarnatione Domini. Sed alio die quaestio de incarnatione Domini. Sed alio die miserandi homines superbiae tumore completi, nec memores promissorum, contemnentes Deum in Sacerdote ipsius, nec plebis exspectantis considerantes injuriam, immemores etiam dictorum Dominicorum, quoniam qui scannaria collo ejus alligetur, et demergatur in profundum maris , ascendentes in rhedam, quasi gratia gestandi, civitatem egressi sunt, exspectante Sacerdote et plebe in Ecclesia constituta. Sed hujus contumaciae quis finis fuerit, horresco referens; subito enim praecipitati de rheda, animas emiserunt, atque corpora illorum sepulturae sunt tradita. Sanctus vero Ambrosius cum ignoraret quid factum esset, nec diutius posset plebem tenere, ascendens pro tribunali, de eadem quaestione quae fuerat proposita, sermonem adorsus est, dicens: recipiendi corporis ejus causa secundam ad Maximum suscepit legationem. Apud quem quam constanter egerit, qui voluerit cog
Abbreviated transcription (Latin):
confusi. qui conuerti debuerant & dignam
tali confessione agere poenitentiam. iN
piscinam dinersum hominem necauerunt.
ꝑfidiae homicidium adiungentes. Oedux it
enim illos adhunc finẽ summa necessitaes.
Sc̃s uero Ambrosius ep̃s maioris humilitatis
uir factus donatam sibi a dño gram̃ reser¬
uabat. crescebatq cotidie fide & amore
coram dõ & coram hominib. Per idẽ tẽpus
erat quidã uir de heresi arrianorum acerrimꝰ
nimium disputator. & durus atq in conuerti.¬
bilis ad fidem catholicã. Is constitutus in aec.¬
clesia tractante ep̃o uidit ut ipse postmodũ
loquebatur angłm ad aures ep̃i tractantie
loquentem. ut uerba angłi populo ep̃e
renuntiare uideretur. Quo uso. conuersus
fidem quã expugnabat cępit ipse defendere
Auerunt &iam duo cubicularii tunc tẽporis
gratiam imꝑatoris de heresi arrianorum.
ad quã audiendã altero die ad basilicã porti¬
anam sẽ ad futuros ꝓmiserant. Erat eni

Expanded text:
confusi, qui converti debuerant, et dignam confusi, qui converti debuerant, et dignam tali confessione agere poenitentiam, in piscinam demersum hominem necaverunt, perfidiae homicidium adjungentes; deduxit enim illos ad hunc finem digna necessitas. Sanctus vero Ambrosius episcopus majoris humilitatis vir factus, donatam sibi a Domino gratiam reservabat, crescebatque quotidie fide et amore coram Deo et hominibus. 17. Per idem tempus erat quidam vir de haeresi Arianorum, acerrimus nimium disputator, et durus atque inconvertibilis ad fidem catholicam. Is constitutus in Ecclesia, tractante Episcopo, vidit ut ipse postmodum loquebatur Angelum ad aures Episcopi tractantis loquentem; ut verba angeli populo Episcopus renuntiare videretur. Quo viso conversus, fidem quam expugnabat, coepit ipse defendere. 18. Fuerunt etiam duo cubicularii tunc temporis Gratiani imperatoris de haeresi Arianorum, ad quam audiendam altero die ad basilicam Portianam se adfuturos promiserant; erat enim
Abbreviated transcription (Latin):
doemonia. isti de martyrib uel de dĩ sacer¬
aote loquebantur. quod non dĩ grã quȩ ꝑ ipsos
oꝑabatur innundi spiritus pellerent᷑. sed
accepta pecunia. sẽ torqueri mentirentur.
¶Lamabaut eium doemones. Scimus uos scimꝰ¬
uos martyres. Sed arriani dicebant. Pescimꝰ
esse martrres. Iam hoc & in euuangło legimus.
ubi dixerunt dȩmones ad dñm illm. scimus
tẽ qui sis filius dĩ. Et iudȩi dicebant. hic aut̃
unde sit uescimus. Sed non hic testimonium
accipitur docinonũ. sed confessio. Unde mise¬
riores arriani uel iudȩi. ut quod confitentur
doeniones: illi negent. D̾s tamen qui grãm
aeccłae suae augere consueuit. non passus ẽ.
diti insultari ã ꝑfidis. scĩs suis. Qnus itaq
ex ipsa multitudine subito arreptus sp̃u
inniundo clamare cȩpit ita torqueri eo e
ut ipse torquebatur qui negarent martyres.
uel qui non crederent in trinitatis unitate.
quam doc& Ambrosius. At illi hac uoce

Expanded text:
daemonia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdaemonia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, quae per ipsos operabatur, immundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim daemones: Scimus vos martyres; et Ariani dicebant: Nescimus esse martyres. Jam hoc et in Evangelio legimus, ubi dixerunt daemones ad Dominum Jesum: Scimus te, quia sis Dei Filius ; et Judaei dicebant: Hic autem unde sit, nescimus . Sed non hic testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae augere consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam docet Ambrosius. At illi hac voce
Abbreviated transcription (Latin):
uesteni mar t y rum attigit. stati lum̃ recepit.
Obsessa & iam corpora abspiritib immundieo
curata. summa eũ grã domum repecebant. Sed
his beneficus martyrũ in quantũ crescebat fides
ueccłae catholicae. in tautũ arrianoꝵ ꝑfidia
minuebatur: Seniq ex hoc tempore sedari
cępit persexutio quae iustinae furore accende¬
batur. ut sacerdos de aeccła pelleret᷑. Tamen¬
qm̃ intra palatium multitudo arrianorum
cum iustina constituta deridebat tantam dĩ
grãm. quã aeccłae suae catholicȩ ilłe dnis
meritis martyrum conferre dignatus ẽ. uene¬
rabilemq uirũ Ambrosium narrabat pecunia
cõparasse homines qui sẽ uexari ab inmundis
spiritib mentirentur. atq ita ab illo sicut &¬
ã martyrib se torqueri dicerent. sed hoc iuda.¬
ico ore loquebantur arriaui. suppares scilic&
corum. Illi enim de dño dicebant qm̃ IN
beel ⁊ ebub principe doemonioꝵ hie eicit

Expanded text:
vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. Obsessa etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repetebant. Sed iis beneficiis martyrum in quantum crescebat fides Ecclesiae catholicae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. Denique ex hoc tempore sedari coepit persecutio, quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de Ecclesia pelleretur. Tamen intra palatium multitudo Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam Dei gratiam, quam Ecclesiae catholicae Dominus Jesus meritis martyrum suorum conferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore loquebantur Ariani, suppares scilicet eorum; illi enim de Domino dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłae fores seruarent. Neo egrediendi¬
licentiam dimitterent. sed ingrediendi aec¬
desiam plebem catholicã minime ꝓbiberent.
Nec hoc satis erat missis militib. nisi id &iam
ꝓ catholica fide compleri pariter acclamarent.
Hoc in tempore. primum antiphonae. hymni
& uigiliae in aeccła mediolanensi cȩlebrari
cȩperunt. Quius celebritatis deuotio usq in
uasius se sacerdoti reuelauerunt. Erant
enim in basilica positi. inqua sunt hodie cor¬
pora Naboris & Edicis martyrũ. Sed scĩ
martyres nabor & fclix celeberrime freque¬
ntabantur: ꝓtasii uero & Geruasu martẏ rum
ut nomina. ita & iam sepulebra in cognita
erant: In tantũ ut supra eorũ sepulcbra am¬
bularent om̃s qui uellent ad cancellos pue¬
nire: quͥ b scoꝵ Naboris & t̃elicis martẏrũ
ab iniuria sepulchra defendebant᷑. Sed ubi
scoꝵ martyrum corpora sunt leuata & in
lecticis posita. multorum ibi sanate egri
corpora sunt translata rehose seruiuit.

Expanded text:
ecclesiae fores servarent, nec egredecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent. Sed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe pariter acclamarent. Hoc in tempore primum antiphonae, hymni, ac vigiliae in ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio usque invasius se Sacerdoti revelaverunt. Erant enim in basilica positi, in qua sunt hodie corpora Naboris et Felicis martyrum: sed sancti martyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur, Protasii vero et Gervasii martyrum ut nomina, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab injuria sepulcra defendebantur. Sed ubi sanctorum martyrum corpora sunt levata, et in lecticis posita, multorum ibi satanae aegrcorpora sunt translata, religiose servit; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
de aeccła raptum ad exilium ꝑduxissent. Qđ
cum multi conarentur. sed dõ prȩsule ꝑficere
non ualerent: unus infelicior eȩteris nomine
euthimius in tantum furorem excitatus est.
ut iuxxta a eccłam sibi domum cõparar&. atq in
eãdem carrum constituer&. quo facilius raptum
suꝑ positum carpento ad exilium deducer&.
Sed iniquitas eius in uerticem eius descendit
Post annũ &enim eodem die quo illũ rapere sẽ
arbitrabatur in eodẽ carpento inpositꝰ de eadẽ
domo ipse ad exilium destinatꝰ ẽ. Reputans
sibi iusto iuditio dĩ id in se esse conuersum.
ut in eo carpento dirigetur ad exilium: quod
ipse parauerat sacerdoti. Qui non minimũ
sacerdos prebuit solatium. dando sumptus
uel alia quae erant necessaria. neo uesanoꝵ
& enim accensi amentia. basilicã portianam
inuadere nitebantur. E xercitus &iam ar¬
matius ad custodiendas fores aeccłac ẽ directꝰ.
dñs qui de aduersarus suis aeccłȩ suȩ trium.¬

Expanded text:
de ecclesia raptum, ad exsilium perduxissent. Quod de ecclesia raptum, ad exsilium perduxissent. Quod cum multi conarentur, sed Deo praesule, perficere non valerent, unus infelicior caeteris, nomine Euthymius, in tantum furorem excitatus est, ut juxta ecclesiam sibi domum pararet, atque in eadem carrum constitueret, quo facilius raptum, superpositum carpento ad exsilium perduceret. Sed iniquitas ejus in verticem ipsius descendit ; post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur, in eodem carpento impositus, de eadem domo ipse ad exsilium destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei id in se esse conversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos praebuit, dando sumptus, vel alia quae erant necessaria. 13. Sed haecetenim accensi amentia, basilicam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam armatus ad custodiendas fores ecclesiae est directDominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae trium
Abbreviated transcription (Latin):
appͣhenso uestimento sacerdotis. cum illum
attrahere uell& ad pat ẽ mulierũ. ut ab ipsis
cȩcis de aeccła pelleretur. ait ei ut ipse solitꝰ
erat referre: Et si ego indignus tanto sacer¬
dotio sum. tamex te non conuenit uel pro¬
fessionẽ tuam inqualemcũq sacerdotem manus
inicere. Unde deber& uereri dĩ iudicium. ne
ei aliquid euenir&. Quod dictum. exitus con¬
firmauit. Nam alia die mortuã ad sepulchrũ
usq deduxit. grãm ꝓ contumelia rependeas.
Sed hoc factum. non leuem aduersarus incussit
metum. pacemq magnã catholicae a eccłae
in ordinando ep̃o tribuit. Ordinato itaq
catholico sacerdote mediolanum reuertitur.
ibiq lustinae supra dicte mulieris in numera¬
biles insidias sustinuit. quae muneribus atq
honorib aduersus scm̃ uirũ oblatis populos
excitabat. Sed infirmorũ animi. talibue
ꝓitissis decipiebantur. Promittebat enĩ tribu¬
natus & duersas alias dignitates. his qui illũ

Expanded text:
apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere vellet ad partem mulierum, ut ab ipsis caesus de ecclesia pelleretur; ait ei, ut ipse solitus erat referre: Etsi ego indignus tanto sacerdotio sum, tamen te non convenit vel professionem tuam in qualemcumque sacerdotem manus injicere; unde deberes vereri Dei judicium, ne tibi aliquid mali eveniret. Quod dictum exitus confirmavit; nam alio die mortuam ad sepulcrum usque deduxit, gratiam pro contumelia rependens. Et hoc factum non levem adversariis incussit metum, pacemque magnam Ecclesiae catholicae in ordinando episcopo tribuit. 12. Ordinato itaque catholico sacerdote, Mediolanum revertitur, ibique supradictae Justinae mulieris innumeras insidias sustinuit, quae muneribus atque honoribus adversus sanctum virum oblatis, populum excitabat. Sed infirmorum animi talibus promissis decipiebantur; promittebat enim tribunatus, et diversas alias dignitates iis, qui illum