comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (French):
es cierch de le generatõn huon capet.
pi sera cascũs liurez deuises en diuers
liures selont les uies ⁊ les fais de diuers
Rois ordenes seront ꝑ capitres pour plus
plaisaumẽt entendre le matere ⁊ sans
confusion. li ꝯmentemẽs de ceste ystpire
sera prins a le haute lingnie des troiens
ont elle est descendue ꝑ longe succession
ertaine chose est donques q̃ li Roy
de france ꝑ les quelz li roiames
est glorieus ⁊ renõmes descendirẽt
Llaoble lingnie de troyes. glorieus
furent en uictoire noble en renõmee en
le foy crestiene feruẽt ⁊ deuot. Et ia
soit ce cose q̃ cele nations soit fors fiere
crueuse ꝯtre ses anemns selont cou que
li nõs le senefie. Si est elle misericors
⁊ deboinaire uers ses sougis ⁊ uers ceus
qͥ elle sousmet ꝓ bataille. Car il ne re
combatoient pas anciement tãt poͬ
acroistre lor royame ⁊ lor seignorie 9¬
me il fasoient poͬ acauerre le gloire
de uictoire si ne fu passtaison dame ⁊¬
renõmee est sur autres nations. Car elle

Expanded text:
ration Hue Chapet. Si sera chascuns livres souzdevisez en divers livres, selonc les vies et les faiz des divers rois ; ordené seront par chapitres, por plus pleinement entendre la matiere et sanz confusion. Li commencemenz de ceste hystoire sera pris à la haute lignie des Troiens, dont ele est descendue par longue succession.  Certaine chose est donques que li roi de France, par les quex li roiaumes est glorieus et renommez, descendirent de la noble lignie de Troie. Glorieus furent en victoires, noble en renommée, en la foi crestienne fervent et devot. Et ja soit ce que cele nacion soit fort et fiere et cruel contre ses anemis, selonc ce que li nons le senefie, si est ele misericors et debonaire vers ses sougez et vers ceus que ele souzmet par bataille. Car il ne se combatoient pas ancienement tant pour accroître leur roiaume et leur seigneurie com il faisoient pour aquerre la gloire de victoire. Si ne fu pas sanz raison dame renommée seur autres nations, car ele
Abbreviated transcription (French):
ꝑ mi lost q̃ toute le proie fust a ioustee
ensamble poͬ ꝑtir ⁊ rendre a cascũ tel
portion ꝯme il deuoit auoir ꝑ droit
sort. Mais poͬ ce qͥl doutoit que uns au
se uolente daucumnes coẜ enu̾s segent. Il
est miex drois ⁊ raisõ selenc sa dignite
toute uoies ai ie miex a requerre aucune
cose a uoꝰ ꝑ debomairete ⁊ ꝑ grace q̃ ꝑ¬

Expanded text:
parmi l'ost que toute la proie fust mise parmi l'ost que toute la proie fust mise ensemble pour departir et rendre à chascun tel portion com il en devoit avoir par droite sort ; mais pour ce que il se doutoit que uns autsa volenté d'aucunes choses envers sa gent, il est mieuz droiz et raisons selonc sa dignité toutevoies aim je mieuz à requerre aucunes choses de vous par debonaireté et par grace q
Abbreviated transcription (French):
laissiet po᷑ aucunes incidences qui beles.
st̾ a raconter. Qnͣt li Rois childeris eut
le roiame de fnͣce gouu̾ne .xxiiii. ans
il fu mors. un fil eut de basie la Royne
ꝯqͥ ot nõ clodees mlt estoit biaus ⁊ gͣcieꝰ.
ensi ꝯme il croissoit ⁊ amendoit en cors
aussi poͬfitoit il en noblece de cuer ⁊ en
retage ⁊ fu courõnes ap̃s le mort sen
ꝑe nobles fu en bataillez ⁊ glorieus en
uictoires plus q̃ nus de ceux qui deuãt
lui auoient regne. Il cacha hors de le
cite de Soissons, Siaigre le fil gillon le
le cite pͥust ⁊ mist a sa Iur dictõn. En
cel tamps courroiẽt les os de fͣnͣce ꝑ le
paiis. Il toloient ⁊ reuboient canques
come cil qui encore estonẽt paiien et
mescreant. En cel tamps estoit mes.s̃.
remis archeuesques de Rains. Dont
li uoloit faire q̃ il li fesist rendre son
orchuel. li Rois respondi au mefrage q̃ il
alast ap̃s lui iusq̃s a uoissons. Car la
te rendrai mannteñ. Qnͣt li Rois ⁊ se gt̃
furẽt uenu a soissons il fisent criier

Expanded text:
aucunes incidences qui beles sont à raconter. Quant li rois Childeris out le roiaume de France governé XXIIII anz, il fu morz. Un fil out de Basine la roine, si out non Clsi com il croissoit et amendoit en cors, ausi profitoit-il en noblece de cuer et enritage et fu coronez après la mort son pere. Nobles fu en batailles, glorieus en victoires plus que nus de ceus qui devant lui ourent regné. Il chaça hors de la cité de Soissons Siagre, le fil Gilon le la cité prist et souzmist à sa juridition. En ce tens coroient les oz de France par tout le païs ; il toloient et roboient quanque comme cil qui encor estoient paien et mescreant. En ce tens estoit mesires sainz Remi arcevesques de Rains ; dontli voloit faire, que il li feist rendre son orcel. Li rois respondi au mes que il alast après lui jusques à Soissons, car là te rendrai maintenant. » Quant li rois et sa gent furent venu à Soissons, il fist crier
Abbreviated transcription (French):
pot. li Rois issi poͬ se ost regarder ⁊ põ
sauoir ꝯm̃t ⁊ de qlo armez cascũs
estoit apꝑilliez. Qnͣt il eut tout lost
a uirõne il uint acelui qͥ en lanee de¬
uãt auoit feru desespee en lorchuel
bn leregarda ⁊ aiuisa puis li dist iay
toute lost ueue si ay aprins ꝯment
cascũs est darmes atournes. Mais

Expanded text:
i rois eissi pour son ost esgarder et pour savoir comment et de quels armes chascuns estoit apparelliez. Quant il out tout l'ost avironé, il vint à celui qui en l'année devant avoit feru de s'espée en l'orcel ; bien le regarda et avisa, puis li dist : « Je ai tot l'ost veu, si ai apris comment chascuns est d'armes atornez ; mais
Abbreviated transcription (French):
dirẽt sire nolles Rois noꝰ recõnoissons
bñ q̃ nous tauõs fait sairem̃t ⁊ hom¬
mage q̃ noꝰ sõmez tout prest demorir
se besoins est poͬ le ꝓsꝑite de tõ regne
⁊ poͬ le sante de tõ corps deffendre. dõt
se li uie du corps est plꝰ rice ⁊ ciere cose
q̃ nule riq̃ce/ est il nule cose q̃ tu nous
requieres q̃ noꝰ te doions ueer ne ꝯtre-¬
dire. Noꝰ ne clamõs nul droit en tout̾
ces despoillez/ a noꝰ ne aꝑꝑtiẽt Riens, ta
uolẽte en pues faire plaisam̃t/ ou de
get en flueue ou dardoir en feu. En¬
des fnͣcois meus de gnͣt legerie de cora¬
ge sailli auãt ⁊ feri gnͣt cop de sespee
en lorchuel, puis dist au Roy, tu nen¬
port̾as riens de tout ces despoilles fors
cou q̃ tu en deueras auoir ꝑ droit sort
⁊ ꝑ droite portiõ mlt sesmerueillerẽt
tuit de se fole legiere hardiece. Mais li
.S̾. Remy si ꝯme il li auoit ꝓmis un¬

Expanded text:
 Sire, nobles rois, nous recognoissons bien que nous t'avons fet sairement et homage, et que nous somes tuit prest de morir se besoinz est pour la prosperité de ton regne et por la santé de ton cors deffendre. Donques, se la vie don cors est plus chiere chose que nule richece, est il nule chose que tu nous requieres que nous te doions veher ne contredire. Nous ne clamons nul droit en toutes ces despoilles ; à nous n'en apartient de riens ; ta volenté en puez fere pleinement, ou dou getedes François, meuz de grant legiereté de corage, sali avant et feri de s'espée en l'orcel, puis dist au roi : « Tu n'enporteras riens de toutes ces despoilles, fors ce que tu en auras par droit sort et par droite porcion ». Moult se merveillierent tuit de sa folie saint Remi, si com il li avoit promis
Abbreviated transcription (Latin):
quã conferre uoluerit. in ppr¬
tuo auxiliante chõ conseruet̾.
neq aquo cũq ullo umquam
tẽpore conuelletur & subtu¬
itione accle fensione domnichi¬
deberthi cũ eis omnib quȩ ipse
transit̾ genitoris sui inuenir&
possicdentẽ sub omni honore
& dignitate secura debeat pos¬
sihere. Pari conditione reꝓ¬
mittit domnus rex gunthehrã
ñ. ut sicut hab& humana fra¬
gilitas qđ diuina pi&as non ꝑ¬
mittat. nec ille uidere deside¬
rat. si contigerit domnũ chil¬
deberthũ eosuꝑstite de haclu¬
ce migrari. filiossuos theode¬
berthũ & theodori cũ regẽ
uelsi adhuc alios ipsi ds̃ dareuo¬
lurrit ut pius pat̾ sub suatuitio¬
ne & defensione recipiat. itaut
regnũ patris eorũ subomni soli¬
ditate possideant. & genetrier̃
domni chil deberthi domnã bru¬
nichildẽ reginã ⁊ filiã eius chlo¬
dosumndã germanã domni chil¬
deberthi regis quã diu intrare¬
gionẽ francorũ fuerit uel eius
regina suileuba tãquã sorore bo¬

Expanded text:
quam conferre voluerit, in perpetuo, auxiliante Domino, conservetur, neque a quocunque ullo unquam tempore convellatur, et sub tuitione ac defensione domni Childeberti, cum his omnibus quae ipsam transitus genitoris sui invenerit possidentem, sub omni honore et dignitate secura debeat possidere. Pari conditione repromittit domnus Guntchramnus rex, ut, si, ut habet humana fragilitas, quod divina pietas non permittat nec ille videre desiderat, si contigerit domnum Childeberthum eo suprestite de hac luce migrari, filius suos Theodoberthum et Theodoricum reges, vel si adhuc alios ipsi Deus dare voluerit, ut pius pater sub sua tuitione et defensione recipiat, ita ut regnum patris eorum sub omni soliditate possedeant; et genetricem domni Childeberthi, domnam Brunichildem reginam, vel filiam eius Chlodosuindam, germanam domni Childeberthi regis, quamdiu intra regionem Francorum fuerit, vel eius regina
Abbreviated transcription (Latin):
uindicet potestati. Eaigitur
conditione seruata. ut quẽ ds̃
deipsis regibus suꝑstitẽ essep̃¬
ceperit. regnũ illius quiabsq
filiis dep̃sentis scłi luce migra¬
uerit ad se min tegritatẽ iure
ꝑp&uo debrat reuocare. & pos¬
teris suis cdño auxiliante relin¬
quere. Illud specilit̃ placuit
ꝑomiã inuiolabilit̃ conseruari.
ut quic quid gunthehrã nus rex
filiȩ suȩ ch lothieldȩ contulit
aut ad huc dõ ꝓpitiante contu¬
lerit. in omnib: reb: atq. corpo¬
rib tã ciuita tes quã agri uel
rediti in iure & dominatione
ipsius debrant ꝑ manere. & si
quil cheagris fiscalib uel spe¬
cieb atq p̃sidio pro arbitru

Expanded text:
vindicit potestate. Ea igitur vindicit potestate. Ea igitur conditione servata, ut, quem Deus de ipsis regibus suprestitem esse praeciperit, regnum illius, qui absque filiis de praesentis saeculi luce migraverit, ad se in integritate iure perpetuo debeat revocare et posteris suis, Domino auxiliante, relinquere, illud specialiter placuit per omnia inviolabiliter conservari, ut, quicquid domnus Gunthchramnus rex filiae suae Chlothiheldae contulit aut adhuc, Deo propitiante, contulerit, in omnibus rebus adque corporibus, tam civitatis quam agri vel rediti, in iure et dominatione ipsius debeant permanere. Et si quid de agris fiscalibus vel speciebus atque praesidio pr
Abbreviated transcription (Latin):
sigebertho inierat & inte grã
portionẽ quȩ deregno chariber¬
thi ille fuerat consecutus sibi
dicer& in integrũ rediberi &
pars domni childeberthi eãq
pat̃ suus possederat ad se url¬
l& ex omnibus reuocare. id in¬
ter ipsos constat fixa cde libera¬
tione finitũ. ut illã tertiam
postionẽ deparisius ciurta te
cũ terminib & populo suo quȩ
ad clomnũ sigrber thũ dereg¬
no chariberti conseripta pacti¬
one ꝑuenerat. cũ castellis du¬
no uel uindocino & quie quid ede
pago stã pinse uelcarnoteno
inꝑiuo illo ante fat̾ rex cũter¬
minib & populo suo ꝑceperat
in iure & dominatione dõ ni
gunthebrãni eũ ielqđ suꝑstite
domno sigrbestho cderegnocha¬
riberthi antea tenuit debrant
ꝑp&ualit̃ ꝑ manere. Paricon¬
ditione ciuitates meldus & du¬
as postiones desilua nectis tu¬
ronus pictauis abrincatas uico
uili consorannis lapurdo & al¬
bigȩ. domnꝰ childe besthus rex
cũ terminib ap̃sentidie suȩ

Expanded text:
Sigybertho inierat, integram Sigybertho inierat, integram portionem, quae de rigno Chariberthi ille fuerat consecutus, sibi diceret in integrum redebere et pars domni Childeberthi ea quae pater suus possiderat ad se vellit ex omnibus revocare, id inter ipsus constat fixa deliberatione finitum, ut illam tertiam portionem de Parisius civitatem cum terminibus et populo suo, quae ad domnum Sigyberthum de regno Chariberthi conscripta pactione pervenerat, cum castellis Duno vel Vindocino et quicquid de pago Stampinse vel Garnotino in pervio illo antefatus rex cum terminibus et populo suo perciperat, in iure et dominatione domni Gunthchramni cum id, quod superstite domno Sigybertho de regnoChariberthi antea tenuit, debeant perpetualiter permanere. Pari conditione civitatis Mel, dus et duas portiones de Silvanectis, Thoronus, Pectavis, Abrincatis, Vico IuliConsorannis, Lapurdo et Albige domnus Childeberthus rex cum terminibus a prae senti die suae
Abbreviated transcription (Latin):
senti si ad liuisionẽ silua nrc¬
timsim uis mit tere nec tard&.
statĩ enĩ recipies tuũ. De ho¬
minib uero quos dicis. nomina
scripta tradunt᷑ & oma quȩ ꝓ¬
missa sunt implebunt᷑. Hȩc nob̵
loquentib. pactionẽ ipsã rele¬
gi rex coraem adstantib uib&.
xemplar pactionis. UI¬
Cũ in xpi nomine prȩcellen¬
tissimi domni gunth chrãnus
& childe bestus reges uel glo¬
riosissima domna brunichil¬
dis regina andelao. caritatis
studo conuenis senq ut omnia
quȩ unde cũq inter ipsos scan¬
dalũ poterat generare pleniori
consilio definirent. idint̃̾ eos mȩ¬
diantib sacer dotib atq. ꝓcrrib
dõ medio. caritatis stucdo seclit
placuit atq conuenit. ut quã¬
diu ros ds̃ omps in prȩsenti scło
suꝑ esse uoluerit. fidẽ & carita¬
tẽ purã & simplicẽ sibi debrant
conseruare. Similit̃ quia dõ nꝰ
gunthehrã nus iux ta pactionẽ
quã cũ bonȩ memoriȩ domno

Expanded text:
senti, si ad divisionem Silvanecsenti, si ad divisionem Silvanectensim vis mittere, nec tardetur; statim enim recipies tuum. De hominibus vero, quos dicitis, nomina scripta tradantur, et omnia quae promissa sunt implebuntur'. Haec nobis loquentibus, pactionem ipsam relegi rex coram adstantibus iubet. EXEMPLAR PACTTONIS. Cum in Christo nomen praecellentissimi domni Gunthchramnus et Childebertus regis vel gloriosissima domna Brunechildis regina Andelao caritates studio convenissent, ut omnia, quae undecumque inter ipsis scandalum poterat generare, pleniori consilio definirent, id inter eos, mediantibus sacerdotibus atque proceribus, Deo medio, caritates studio sedit, placuit atque convenit, ut, quamdiu eos Deus omnipotens in praesenti saeculo superesse voluerit, fidem et caritatem puram et simplicem sibi debeant conservare. Similiter, quia domnus Gunthchramnus iuxta pactionem, quam cum bonae memoriae domno
Abbreviated transcription (Latin):
usq m&ensim urbem ꝓperas¬
senĩ. iussisumꝰ ad gunthehrã¬
nũ regẽ in legationẽ acerchere
quẽ apud ur bẽ cauillonensim
repperimꝰ dicentes. Salutẽ
uberrimã mit tit tibi glorio
sissimus neposiuus childeber¬
tus. O inclrterex. in mensas re¬
ferens gratis pi&atitirȩ. qđ
a te iugit᷑ cõmon&ur ut ea agat
quȩ &cdõ placeant ut tibi sint
accepta & populo congrua.
Or his uero quȩ locuti simul fuis¬
tis omiã impbere promit tit.
nec quicquã sede pactionibus
quꝵ̧ int̃uos conseriptȩ sunt in¬
rũpere pollicetur. Srex ad
hȩc ait. Non simłt ego gnaetias
ago. qđ taliter inrũpit᷑ quod
mibi ꝓmissũ est. pans mea deur¬
be silua ne tensi nonridditur.
homin s quos prolitatemea
quimihi infeasierant migra¬
r uolui non ꝑmiser̃ & quomo¬
do cheitis qđ nihil clepactioni¬
b scriptis transcendere uult¬
dulcissimꝰ nepos meoso & nos
alhȩe. Nihil uult contra pac¬
tiones agere illas. sedomiã im¬
plere ꝓmittit. ita ut depre¬

Expanded text:
rbem properassemus, iussi sumus ad Gunthchramnum regem in legationem accedere. Quem apud urbem Cavillonensim repperimus, dicentes: 'Salutem uberrimam mittit tibi gloriosissimus nepos tuus Childebertus, o inclyte rex, immensas referens gratias pietati tuae, quod a te jugiter commonetur, ut ea agat quae et Deo placeant, et tibi sint accepta, et populo congrua. De his vero quae locuti simul fuistis omnia implere promittit, nec quidquam se de pactionibus quae inter vos conscriptae sunt, irrumpere pollicetur. Et rex ad haec ait: Non similiter ego gratias ago, quod taliter irrumpitur quod mihi promissum est. Pars mea de urbe Silvanectensi non redditur; homines quos pro utilitate mea, quia mihi infensi erant, migrare volui, non permiserunt. Et quomodo dicitis quod nihil de pactionibus scriptis transcendere dulcissimus nepus meus?' Et nos ad haec: 'Nihil vult contra pactiones agere illas, sed omnia inplere promittit, ita ut de prae
Abbreviated transcription (Latin):
Cui dormienti orariũ sub collopositũ
ac submento ligatũ. trahentibus
adse ĩuicẽ duob pueris suggillat᷑ ẽ.
Quo facto. pater sero iam penitens.
suꝑ cadatier exanime ruens. flere
cepit a marissime. Ad quẽ senex
quidã sic cdxisse fert᷑. Trinquid
plange amodo. qui ꝑ consiliũ nequã
factus es parricida ne quissimus.
Na hunc qͥ in nocens iugulatus est.
necessariũ non est plangi. Nihil¬
ominus ille adscõs agaunenses
abiens. ꝑ multos dies infletu & ie¬
iunus durans. ueniam p̃cabatus.
Psallentiũ ibi assiduũ instituens.
lugduno regressus est. ultiorie
diuina deuestigio prosequente.
huius filiã rextheodericus accepit.

Expanded text:
cui dormienti, orarium sub collo positum, cui dormienti, orarium sub collo positum, ac sub mento ligatum, trahentibus ad se invicem duobus pueris, suggillatus est. Quo facto pater sero jam poenitens, super cadaver exanime ruens, flere coepit amarissime. Ad quem senex quidam sic dixisse fertur: Te, inquit, plange amodo, qui per consilium nequam factus es parricida saevissimus; nam hunc qui innocens jugulatus est, necessarium non est plangi. Nihilominus ille ad sanctos Agaunenses abiens, per multos dies in fletu et jejuniis durans, veniam precabatur. Psallentium ibi assiduum instituens, Lugduno regressus est, ultione divina de vestigio eum prosequente. Hujus filiam rex Theudericus accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ꝑditã priorẽ coniugẽ. filiã the¬
odericiregis italici dequa filiũ
habebat nomine srgiricũ. aliam
duxit uxorẽ quȩ ualide contrafiliũ
enĩ sicut nouercarũ mos est malig¬
nari ac scandalitare cepit
Vnde factũ est. ut una sollẽpnitatũ
die. cũ puer suꝑ eã uestim̃ta matris
agnoscer&. cõmotus felle dicer&
adeã. Non enĩ rras digna. ut hȩc
ĩ dumenta tua terga contegerent
quȩ dominȩ tuȩ id est matrimeȩ
fuisse noscuntur. At illa furore
succensa. ĩ stigat uerbis dolosis
uirũ suũ dicens. Hic iniquus regnĩ
tuũ posidere desiderat. teq int̾¬
fecto. rũ usq italiã dilatare dis¬
ponit. srilic& ut regnũ qđ auus
& iste possideat. Scit enĩ quod te
uiuente hȩc non potest adĩplese.
& nisi tu cadas. ille non surgat.
His & huiuscemodi ille incitat᷑ uerbꝰ
uxoris iniq consiliũ utens. iniqus
extitit parricida. Nã sopitũ uino
dor mire post meridiẽ filiũ iub&.

Expanded text:
qui perdita priori conjuge, filia Thequi perdita priori conjuge, filia Theodorici regis Italici, de qua filium habebat nomine Sigiricum, aliam duxit uxorem; quae valide contra filium ejus, sicut novercarum mos est, malignari ac scandalizare coepit. Unde factum est, ut una solemnitatum die, cum puer super eam vestimenta matris agnosceret, commotus felle diceret ad eam: Non enim eras digna, ut haec indumenta tua terga contingerent, 108 quae dominae tuae, id est matris meae, fuisse noscuntur. At illa furore succensa, instigat verbis dolosis virum suum, dicens: Hic iniquus regnum tuum possidere desiderat, teque interfecto, id usque Italiam dilatare disponit, scilicet ut regnum quod avus et iste possideat. Scit enim quod te vivente haec non potest adimplere; et nisi tu cadas, ille non surget. His et hujuscemodi ille incitatus verbis, uxoris iniquae consilio utens, iniquus exstitit parricida. Nam sopitum vino dormire post meridiem filium jubet:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sibi hoc uelid int̾rogat. respon¬
dit. Qui in qđ a medio regno spo¬
liat᷑. dẽcex eũ mensȩ mediũ habere.
nudatũ. Ialib: & hissimilib ille
ꝑ motus. contra fratrẽ insurgit. ac
ꝑ occultos nuntios theodericũ regẽ
ad eũ ꝑsequendũ inuitat dicens.
Dihunc int̾ficis. regionẽ hanc pari
sorte diuidemꝰ. Ille autẽ gauisus hȩc
audiens cũ exercitu ad eũ dirigit.
coniunctiq simul fidẽ sibi inuicem
dantes. egressisunt adbellũ. Con¬
fligentesq cũ baderico. exercitũ
eĩ at terunt. ipsũq. obtruncant
gladio. Et obtenta uictoria. the¬
odericꝰ ad propria est reuersus.
Trotinꝰ ermenefridus oblitꝰ fidei suȩ.
qđ regi theo derico ĩdulgere polli¬
citus .ẽ. implere despexit. ortaq
est inter eos grandis inimicitia.
git᷑ mortuo gundobado. .IIII.¬
regnũ eiꝰ sr̃gimunđ filius obtinuit
monas teriũq a gaunensi sollerti
cura cũ domib basilicisq edificauit.

Expanded text:
quid sibi hoc velit interrogaret, responquid sibi hoc velit interrogaret, respondit: Qui, inquit, a medio regno spoliatur, decet eum mensae medium habere nudatum. Talibus et his similibus ille permotus, contra fratrem insurgit, ac per occultos nuntios Theudericum regem ad eum persequendum invitat, dicens: Si hunc interficis, regionem hanc pari sorte dividemus. Ille autem gavisus, haec audiens, cum exercitu ad eum dirigit. Conjunctique simul fidem sibi invicem dantes, egressi sunt ad bellum. Confligentesque cum Baderico, exercitum ejus atterunt, ipsumque obtruncant gladio: et obtenta victoria, Theudericus ad propria est reversus. Protinus Hermenefridus oblitus fidei suae, quod regi Theuderico indulgere pollicitus est, implere despexit, ortaque est inter eos grandis inimicitia. V. Igitur mortuo Gundobado, regnum ejus Sigimundus filius ejus obtinuit, monasteriumque Agaunense solerti cura cum domibus basilicisque aedificavit:
Abbreviated transcription (Latin):
de reliquis spolus. reuerti ad pa¬
triã cupiunt. Sed rex eoꝵ ĩ litus
residebat. domet naues altũ mare
cõp̃henderent. ipse de ĩcepssecutus.
Quod cũ theoderico nuntiatũ fuissex.
qđ scilic& regio eiꝰ fuerit ab extra¬
neis deuastata. theo debtũ filium
suũ in illis partib cũ ualido exer¬
citu. ac magno armoꝵ apparitu
direxit. Qui i terfecto rege. hostib
nauali p̃lio superatis opprimit
omnẽq rapinã terrȩ restituit.
Porro tunc apud thoringos I¬
tres fratres gentis illius retinebanł
atq ber tharius. Deniq hermene fridđ
berthariũ fratrẽ suũ ui opprimens
int̃fecit. Is moriens radegundĩ
filiã orphanã dereliqđ Reliquꝰ
enĩ & alios filios. dequib ĩ sequeai
scribemꝰ. Hȩr mene fridi uelotor
iniqua atq ꝙrudelis anlilbi tuule
nomine int hos frates bellũ ciule
dosemitiat. NLã ueaiens quadã dis
add comiuuiũ ur eiꝰ. mensã mediam
opertã repperit. Cumq uxori

Expanded text:
de reliquis spoliis, reverti ad pade reliquis spoliis, reverti ad patriam cupiunt; sed rex eorum in litus resedebat, donec navis alto mare conpraehenderent, ipse deinceps secuturus. Quod cum Theudorico nuntiatum fuisset, quod scilicet regio eius fuerit ab extraneis devastata, Theudobertum, filium suum, in illis partibus cum valido exercitu ac magno armorum apparatu direxit. Qui, interfectu rege, hostibus navali proelio superatis oppraemit omnemque rapinam terrae restituit. Porro tunc apud Thoringus tres fratres regnum gentis illius retinebant, atque Bertharius. Denique Hermenefridus Bertharium fratrem suum vi opprimens, interfecit. Is moriens Radegundem filiam orphanam dereliquit: reliquit autem et alios filios, de quibus in sequentibus scribemus. 107 Hermenefridi vero uxor iniqua atque crudelis, Amalaberga nomine, inter hos fratres bellum civile disseminat. Nam veniens quadam die ad convivium vir ejus, mensam mediam opertam reperit. Cumque uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃̾ ꝑsonarũ numerũ id ẽ. patris
& filii & sp̃s scĩ confitem᷑. & trinũ in
unitate ꝓpt̃ equalitatẽ substantiȩ.
deitatis omĩ potentiȩ uel uirtutis.
qͥ est unus sũmus atq omĩ potens ds̃
efuncto igitus chlodoueo rege.
quattuor filu eiꝰ. idẽ. theoderic
chlodomeris childebertus. &
chlottharius regnũ eiꝰ accipiunt.
& inter se ȩqua lance diuidunt.
Habebat ia tunc theodericus filium
nomine theodebertũ elegantẽ atq
utilẽ. Cũq. magna uir tute pollerent.¬
& eis de exercitu robor copiosus in¬
essoc amalricus filius a larici rex
hispaniȩ. fororẽ eoꝵ in matrimonio
postulat. Quod illi clem̃ter ĩdulgent.
& eã ipsi ĩ regionẽ his paniȩ cum
magnoꝵ ornam̃tor mole trans mittunt.
Sis itagestis. dani cũ rege suo Il¬
nomine chochiliaco euectu nauali
ꝑ mare gallias appetunt. Egressiq
ad terras. pagũ unũ deregno the¬
oderici deuastant atq captiuant.
Oneratisq nauib tã decaptiuis quã

Expanded text:
erum, id est Patris et Filii et Spiritus sancti: confitemur et trinum in unitate, propter aequalitatem substantiae, deitatis, omnipotentiae, vel virtutis: qui est unus summus atque omnipotens Deus Defuncto igitur Clodovecho rege, quatuor filii ejus, id est Theudericus, Chlodomeris, Childebertus, atque Chlothacharius regnum ejus accipiunt, et inter se aequa lance dividunt. Habebat jam tunc Theudericus filium, nomine Theudebertum, elegantem atque utilem. Cumque magna virtute pollerent, et eis de exercitu robur copiosum inesset, Amalaricus filius Alarici, rex Hispaniae, sororem eorum in matrimonium postulat: quod illi clementer indulgent, et eam ipsi in regionem Hispaniae cum magnorum ornamentorum mole transmittunt. is ita gestis, Dani cum rege suo nomen Chlochilaichum evectu navale per mare Gallias appetunt. Egressique ad terras, pagum unum de regno Theudorici devastant atque captivant, oneratisque navibus tam de captivis quam
Abbreviated transcription (Latin):
ignib subdit᷑. Hrlarius uero beatꝰ
in diuiduȩ trinitatis defensor. ꝓpt̃
hanc ĩ exiliũ deditꝰ. & patriae &¬
para dỹso restaurat᷑. Hape chlo¬
doueus rex confessus. ipsos hereticos
adiutorio eĩ oppressit. regnumq
suũ ꝑ totas gallias dilatauit.
Alaricus hanc denegans. aregno &
populo. atq ab ipsa qđ magis est
uita mutat᷑ ȩ terna. Dñs autẽ seueri
credentib & si ĩfidiante inimico
aliqua ꝑdant. hic centuplicata
restituit
Heretici uero nec adquirt̃ melius.
sed qđ uident᷑ habere. aufertꝰ abeis.
Probauit hoc godegisili gundoba di
atq godomari iteritus qͥ & patriã
simul & animas ꝑdidert̃.  los uero
unũ atq ĩ uisibilẽ . & ĩ mensũ. & in cõ¬

Expanded text:
gnibus subditur: Hilarius vero beatus individuae Trinitatis defensor, propter 104 hanc in exsilium deditus, et patriae paradiso restauratur. Hanc Chlodovechus rex confessus, ipsos haereticos adjutorio ejus oppressit, regnumque suum per totas Gallias dilatavit: Alaricus hanc denegans, a regno et populo atque ab ipsa, quod magis est vita multatur aeterna. Dominus autem se vere credentibus, etsi insidiante inimico aliqua perdant, hic centuplicata restituit, heretici vero nec adquerunt melius, sed quod videntur habere, aufertur ab eis. Probavit hoc Godigisili, Gundobadi atque Godomari interitus, qui et patriam simul et animas perdiderunt. Nos vero unum atque invisibilem et i
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̃ illã abrahã ueneratus ad
ilicẽ. lacob p̃dicabat ĩbene dictione
morses cognoscit ĩ sente. populus
sequit᷑ ĩ nube. eandẽq pauescit ĩ mont
ł qualit̃ eã aaron portat ĩ logium.
aut dauid uaticinatur inpsalmis:
orans ĩ nouari sẽꝑsibi sp̃mrectũ. nec

Expanded text:
qualiter illam Abraham veneratur ad ilicem, Jacob praedicat in benedictione, Moyses cognoscit in sente, populus sequitur in nube, eamdemque pavescit in monte; vel qualiter eam Aaron portat in logio, aut David vaticinatur in psalmo, orans innovari se per Spiritum rectum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
gregauit pauperib erocr&. &
augura illa eũ frequentius increpar&.
qđ rem policã redegiss& in pauꝑtatẽ.
dicer&q qł ego multis annis congre¬
gaui. tu in frapaucũ tẽpus ꝓdige
disꝑgis. aiebat ille. Nondeerit
elemosinã : aut captiui redimantur.
Hoc ẽ. enĩ magnũ thesaurũ. di cente
dño. Thesaurizate uobis thesauros
incȩlo. ubi neq erugo neq tinea
corrũpit᷑. & ubi fures ñ effodiunt
nec furant᷑. Ergo de quo ds̃ dedit.
congregemꝰ ꝑ pauperes incelo. ut
dñs nobis augere dignet᷑ in sȩculo
Et quia ut diximus magnus & uerus
xp̃ianus erat . dũ hilari distributione
pauperib: opẽ prestat. magis ac
magis ei dñs subministrat Nam
de ambulans ꝑ pͥalatiũ. uidit in paui¬
meneo domus tabulã marmoream
inqua crux dominica erat sculpta
& Ait. Cruce tuai dñe frontẽ nr̃in
muni itius & pectora. & ecce erpugẽ¬
sub pedib coN cult canlus

Expanded text:
gregavit, pauperibus erogaret et gregavit, pauperibus erogaret et augusta illa eum frequentius increparet, quod rem publicam redegisset in paupertate, diceritque: 'Quod ego multis annis congregavi, tu infra pauco tempus prodegi dispergis', agebat ille: 'Non deerit accipiant, aut captivi redimantur. Hoc est enim magnum thesaurum, dicente Domino: Thesaurizate vobis thesaurus in caelo, ubi neque erugo neque tinea corrumpit, et ubi fures non effodiunt nec congregemus per pauperes in coelo, ut Dominus nobis augere dignetur in saeculo. Et quia, ut diximus, magnus et verus Christianus erat, dum hilari distributione pauperibus opem praestat, magis ac magis ei Dominus subministrat. Nam deambulans per palatium, vidit in pavimento domus tabulam marmoream, in qua crux Dominica erat sculpta, et ait: Cruce tua, Domine, frontem nostram munimus et pectora, et ecce crusub pedibus conculcamus
Abbreviated transcription (Latin):
tatib. & aliis multis cruciatib: ad¬
fectũ. infelicit̃ necauerunt.
rindonẽ quoq intextũ rotȩ. in
sublimi sustuler̃. Ciucilonẽ qui
quondã comes palatii sigeberti
regis fuerat. absciso capite inter¬
fecerunt : sed & alios multos
qui cũ eodẽ uenerant. crudelinece
diuersis mortib affecerunt
Ioquebantur & iã tunc homines
in hac circũ uentione. egidiũ ep̃m
i& gunt chranũ bosonẽ fuisse maxi¬
mũ caput. eo qđ gunt chrãnus¬
ir fredegundis reginȩ occultas ami¬
citias frueret᷑ ꝓ interfectione
theodeberti. egidius uero qđ ei
iam longo tẽpore ess& carus .xiii.¬
ũ autẽ iustinus imperator ẽ
amisso sensu amens effectus ess&.
& ꝑ solã sophiã augustã eiusim¬
pesiũ regeret᷑. populi ut in
superiori iã diximus tiberiũ
cesarẽ eleger̃. utilẽ. strenuũ
atq sapientẽ. elemosinarium.
inopuq. aptimũ defensor Quicũ
multa de thesauris quas iustinus ad¬

Expanded text:
tatibus et aliis multis cruciatibus adtatibus et aliis multis cruciatibus adfectum, infiliciter negaverunt. Grindionem quoque intextum rotae in sublime sustulerunt ; Ciuciloquondam comes palatii Sigiberti regis fuerat, abscisso capite interfecerunt. Sed et alios multos qui cum eodem venerant, crudeli nece diversis mortibus affecerunt. Loquebantur etiam tunc homines, in hac circumventione Egidium episcopum et Guntchramnum Bosonem fuisse maximum caput, eo quod Guntchramnus Fredegundis reginae occultis amicitiis potiretur pro interfectione Theodoberti; Egidius vero, iam longo tempore esset carus. Cum autem Iustinus imperator, amisso sensu, amens effectus esset et per solam Sophiam augustam eius imperium regiretur, populi, ut in superiore libro iam diximus, Tiberium caesarem elegerunt utilem, strinuum atque sapientem, aelymosinarium inopumque optimum defensorem. Qui cum multa de thesauris, quos Iustinus ad
Abbreviated transcription (Latin):
tre eius chilperico. ei se sub iuga¬
rent. siad eos acceder&. Qui ue¬
lociter assup̃tis secũ uiris fortissi¬
mis. ad eosuenit. Hi p̃ paratos
de tegentes dolos. in uillã eũ quan¬
dam concludunt. & circũ spectũ
cũ armatis nuntiis patri disigurꝰ
Quod ille audiens. illuc ꝓperare
destinat. Sedhic cũ inhospicioli
quodã detineretur. timens ne
aduindictã inimicorũ multas lue¬
r& pęnas. uocatũ ad se gailenũ
familiarẽ suũ. ait. Vna nobis
usq. nunc & anima & consilium
fuit. rogo ne patiaris me in ma¬
nibus inimicorũ tradi. sed accep¬
to gladio in ruas inme. Quod
ille nec dubitans. eũ cultro cori¬
fodit: Adueniente autẽ rege.
mortuus . ẽ. reꝑtus. Extiter
tunc qui assererent uerba mero¬
⁊ uechi
quȩ superius diximus a regina fuisse
conficta. merouechũ uero eiꝰ fuisse
iussu clam interẽptũ. Gaielenum
uero adp̃hensũ. abscisis manib: &
pedib auribq. el nariũ sũmi¬

Expanded text:
tre ejus Chilperico, ei se subjugatre ejus Chilperico, ei se subjugarent, si ad eos accederet. Qui velociter assumtis secum viris fortissimis, 229 ad eos venit. Hi praeparatos detegentes dolos, in villam eum quamdam concludunt, et circumseptum cum armatis nuntios patri dirigunt. Quod ille audiens, illuc properare destinat. Sed hic cum in hospitiolo quodam retineretur, timens ne ad vindictam inimicorum multas lueret poenas, vocato ad se Gaileno familiari suo, ait: Una nobis usque nunc et anima et consilium fuit: rogo ne patiaris me manibus inimicorum tradi; sed accepto gladio irruas in me: quod ille nec dubitans, eum cultro confodit. Adveniente autem rege, mortuus est repertus. Exstiterunt tunc qui assererent verba Merovechi, quae superius diximus, a regina fuisse conficta, Merovechum vero eius fuisse iussu clam interemptum. Gailenum vero adpraehensum, abscisis manibus et pedibus, auribus vel narium summi
Abbreviated transcription (Latin):
fugere tẽptans nocte. grauissime
cesus. in in sula maris qđ adiaca
c̃iuitati constantinȩ in exilio. ẽ. de¬
trusus. Posthȩc sonuit qđ mero¬
uechus iterũ basilicã scĩ martin
conaret᷑ expetere. Chilpericus
uero custodiri basilicã iub& & oñs
claudi aditus. Custodes autẽ unũ
estiũ ꝑ qđ pauci clerici ad officium
ingrederentur relinquentes. reliqͣ
ostia clausa tenebant. qđ non sine
tedio populis fuit: Cũ autẽ apud
parisius moraretur. signa in caelũ
apparuer̃. id ẽ uiginti radii apar¬
te aquilonis. Qui ab oriente surgen¬
tes. ad occidentẽ ꝓperabant. Ex
quib unus ꝓlixior & alis super¬
ẽminens ut ẽ. in sublimi elatus
nox defecit: & sic reliqui qui secutai
fuerant euanuer̃. Credo. qđ¬
interitũ merouechi ꝓnuntiassent
Mesouechus uero dũ in remense
cãpania latitar&. nec palã se austra¬
sus creder& a tarabanensib: circũ¬
uentus ẽ. dicentib: qđ relicto pa¬

Expanded text:
fugire temptans nocte, gravissime fugire temptans nocte, gravissime caesus, in insola maris, quod adiacet civitati Constantinae, in exilio est detrusus. Post haec sonuit, quod Merovechus iterum basilica sancti Martini conaretur expetere. Chilpericus vero custodire basilicam iubet et omnes claudi aditus. Custodis autem unum osteum, per quod pauci clerici ad officium ingrederentur, relinquentes, reliqua ostea clausa tenebant; quod non sine taedio populis fuit. Cum autem apud Parisius moraremur, signa in caelo apparuerunt, id est viginti radii a parte aquilonis, qui ab oriente surgentes, ad occidentem properabant; ex quibus unus prolixior et alius supereminens, ut est in sublime elevatus, mox defecit, et sic reliqui qui secuti fuerant evanuerunt.'Credo, interitum Merovechi pronuntiassent. Merovechus vero, dum in Remensem casiis crederet, a Tarabannensibus circumventus est, dicentibus, quod relicto pa
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq nos fientes regẽ eleuassemus
Asolo. iussit eũ basilicã egredi. ipse
uero admetatũ discessit: Trans mit¬
tens librũ canonũ in quo erat qua¬
ternio adnixus niouus. habens canones
quasi apostolicos continentes haeu
Ep̃s in homicidio & adulteris aepiurio
de p̃hensus. sacerdotio diuellatur
His ita lectis cũ prȩcextatus starodi
stupens bert araus ep̃s ait Audio
frat & coepiscope quia regis graria
uon habes idtoq nec nostrã cartatẽ
uti poteris prius quã regis indulgen¬
stiam mertaris His ita gestis. petut
rex ut ar tonica eiꝰ scinderecis
aut cescesimus octauus psalmis qui
maldictiones scariodicas continet᷑
suꝑ caput eiꝰ recitaret᷑ Aut certe iu¬
ditiũ contra eũ scrb setus. ne inper¬
petuũ cõmunica  Quib conditio¬
nibus ego resici iuxta ꝓmissũ regis.
ut nihil extra canones gereretur
Tunc prȩtextatus ep̃s anris raptus ocu¬
Alis. incustodia positus ẽ. De qua

Expanded text:
Cumque nos flentes regem elevassemus Cumque nos flentes regem elevassemus a solo, jussit eum basilicam egredi. Ipse vero ad metatum discessit, transmittens librum Canonum, in 228 quo erat quaternio novus annexus, habens canones quasi apostolicos, continentes haec: « Episcopus in homicidio, adulterio, et perjurio deprehensus, a sacerdotio divellatur. » His ita lectis, cum Praetextatus staret stupens, Bertchramnus episcopus ait: Audi, o frater et coepiscope, quia regis gratiam non habes, ideoque nec nostra charitate uti poteris, priusquam regis indulgentiam mercaris. His ita gestis, petiit rex, ut aut tunica ejus scinderetur, aut centisimus octavus psalmus, qui maledictionibus Scarioticas continet, super caput eius recitaretur aut certe iudicium contra eum scriberetur, ne in perpetuc communicaret. Quibus condicionibus ego restiti, iuxtag promissum regis, ut nihil extra canones gereretur. Tunc Praetextatus a nostris raptus oculis, incustodia positus est. De qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstrati om̃s corã pedib eius. dari
tibi ueniãimpetrabimus. His de¬
ductus pͣtextatus ep̃s. pollicitus. ẽ.
se ita facturũ. Mane autẽ facto.
conuenimus om̃s ad consuetũ locũ.
Adueniensq & rex. ait ad episcopũ
Simunera ꝓmũnerib: his hominibus
es largitus. cur sacranenta postulasti.
ut fidẽ merouecho seruaent:
Respoidit ep̃s. Petu fateor amicitias
eorũ haieri cũ eo. & non solũ hominẽ:
sed si fas fuss& angelũ decęlo euoaauerã
qui ess& adiuor eius. Filius ent̃ndibi
erat ut sepe dix spiritalis ex lauacro.
Cumq hȩc altercatu altius tolleret᷑.
prȩtextatus ep̃s ꝓstratus solo. ait
Peccaui in cȩlo & corãte orex miseri¬
cordissime. ego sũ homuicida nefandis
ego tẽ interficere uolui. & filiũ tuũ
in salio tuo erigere. Hȩc eo dicente
ꝓsternit᷑ rex corã pedib: sacerditũ
dicens: Audite õpiissimi sacerdotes.
reũ crimen & exsecrabile confitente

Expanded text:
prostrati omnes coram pedibus ejus, dari prostrati omnes coram pedibus ejus, dari tibi veniam impetramus. His seductus Praetextatus episcopus, pollicitus est se ita facturum. Mane autem facto, convenimus ad consuetum locum: adveniensque et rex, ait ad episcopum: Si munera pro muneribus his hominibus es largitus, cur sacramenta postulasti, ut fidem Merovecho servarent? Respondit episcopus: Petii, fateor, amicitias eorum haberi cum eo: et non solum hominem, sed, si fas fuisset, angelum de coelo evocassem, qui esset adjutor ejus. Filius enim mihi erat, ut saepe dixi, spiritalis ex lavacro. Cumque haec altercatio altius tolleretur, Praetextatus episcopus prostratus solo, ait: Peccavi in coelum et coram te, o rex misericordissime, ego sum homicida nefandus: ego te interficere volui, et filium tuum in solio tuo erigere. Haec eo dicente, prosternitur rex coram pedibus sacerdotum, dicens: Audite, o piissimi sacerdotes, reum crimen exsecrabile confitentem.
Abbreviated transcription (Latin):
contextũ filis in partib desecasti&
dedisti ꝑ uiros qui me aregno deie¬
Pretextatus ep̃s respondit. Iam
dixi tibi superius. quia munera
eorũ acceperã. ideoq hȩc cũ non
haberẽ dep̃senti quid darẽ hoc pre¬
supsi. & eis uicissitudinẽ munerũ
tribui. Propriũ mihi esse uideba¬
tur. qđ filio meo merouecho erat.
quẽ de lauacro regenerationis sus¬
cepi. Uidens autẽ rex chilpericus
qđ eũ his calũniis superare nequir&
attonitus ualde ac conscientia con
fusus discessit a nobis. Vocauitq
quosdã de adulatorib suis. & ait.
Uictũ me uerbis epĩ fateor. & uera
esse quȩ dicit scio. Quid nunc faciã.
ut reginȩ de eo uoluntas adimplea¬
tur: Et ait. Ite & acceden¬
tes ad eũ. dicite quasi consiliũ ex
uobis m& ipsis dantes: Nosti quod
sit rex chilpericus pius atq cõpunctꝰ:
& cito flectat᷑ ad miseri cordiam :
Humiliare subeo. & dicito abeo ob¬
iecta a te ꝑpetrata fuisse. tunc nos

Expanded text:
contextum filis in partibus desecasti et contextum filis in partibus desecasti et dedisti per virus, qui me a regno deiePraetextatus episcopus respondit: 'Iam dixi tibi superius, quia munera eorum acciperam, ideoque haec, cum non haberem de praesenti quid darem, hinc praesumpsi et eis vicissitudinem munerum tribui. Proprium mihi esse videbatur, quod filio meo Merovecho erat, quem de lavacro regenerationis excipi'. Videns autem rex Chilpericus, quod eum his calumniis superare nequiret, adtonitus valde ac conscienfusus, discessit a nobis; vocavitque quosdam de adulatoribus suis, et ait: Victum me verbis episcopi fateor, et vera esse quae dicit scio. Quid nunc faciam, ut reginae de eo voluntas adimpleatur? Et ait: Ite, et accedentes ad eum dicite, quasi consilium ex vobismetipsis dantes: Nosti quod sit rex Chilpericus pius atque compunctus, et cito flectatur ad misericordiam: humiliare sub eo, et dicito ab eo objecta a te perpetrata fuisse. Tunc nos
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ep̃iscopus ait Recolere uos
credo descendente arotomagense
urbe brunichilde regina qđ uenes
aduos. dixiq uobis quia res eiꝰ idẽ
quinq sarcinas cõmendatas habero
& frequentius aduenire pueros eiꝰ
adme ut ea redderẽ. & nolui sine
consilio ur̃o. Tu autẽ dixisti mihi
orex. Eice hȩc ate. & reuertant᷑
ad mulierẽ ressuȩ. ne inimicitia
inter mẽ & childebertũ ne potẽ na¬
ꝓhis reb debeat pullulare.
Reuersus ego ad urbẽ unũ uoluri
tradidi pueris. non enĩ ualebant
amplius ferre. Reuessi iterum
requi rebant alios. Iterũ consila¬
sum cũ magnificentia urã. tuautẽ
p̃cepisti dicens. Eice eice haec ate
sacerdos. ne faciat scandalũ haec
causa. Iterũ tradidi eis duo exhis
duo autẽ alii remanserunt mecũ
Iuautẽ quid nunc calũ niaris & me
furti arguis. cũ hȩc causa non ad
diã . Ad hȩc rex. Si hoc depositu
penes te habebat᷑ ad custodiendũ.
cur soluisti unũ ex his. & limbũ auss

Expanded text:
Qui respondit: 'Recolere vos Qui respondit: 'Recolere vos credo, discendente a Rothomaginse urbe Brunichilde regina, quod venerim ad vos, dixique vobis, quia res eius, id est quinque sarcinas, conmendatas haberem, et frequentius advenire puerus eius ad me, ut ea redderem, et nolui sine consilio vestro. Tu autem dixisti mihi, o rex: „Eiece haec a te, et revertantur ad mulierem res suae, ne inimicitia inter me et Childeberthum , nepotem pro his rebus debeat pullulare. Reversus ergo ego ad urbem, unum voluclum tradidi pueris: non enim valebant amplius ferre. Reversi iterum requirebant alia: iterum consului magnificentiam vestram. Tu autem praecepisti, dicens: Ejice, ejice haec a te, o sacerdos, ne faciat scandalum haec causa. Iterum tradidi eis duo ex his: duo autem alia remanserunt mecum. Tu autem, quid nunc calumniaris, et me furti arguis, cum haec causa non ad haec rex: Si hoc depositupenes te habebatur ad custodiendum, cur solvisti unum ex his et lymbum aureis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓras auriatꝙ argenti donetis. nũ qͥd
aliud facere possũ. nsi quȩ dñs agi
p̃cepit: ⁊iũ tantũ polliceor qđ ea
roquȩ ceteri secundũ canones statuta con¬
senserint sequar. At illi ñ intelle¬
gentes quȩ dicebã. grãs agentes disces¬
serunt: Mane autẽ facto. aliqui de
epis ad me uener̃. simile mandatum
ferentes. Quib ego similia respondi
Conuenientib autẽ nobis inbasilica
scĩ Petrimane. rex affuit. Dixitq
Ep̃s enĩ infurtis dep̃hensus. ab epis copali
officio ut auellat᷑. canonũ auctoritas
sanxit: Nobis quoq respondentib
quis ille sacerdos ess& cuius furti crim̃
in rogaret᷑. respondit rex. Vidistis
enĩ species. quas nobis furto abstulit.
Ostenderat enĩ nobis ante diem tertiã
duo uoluera specieb: & diuersis orna¬
mentis referta. quȩ p̃ciabant᷑ amplius
quã triamilia solidorũ. sed & bacu¬
lũ cum nũ mismati auri pondere
tenentẽ quasi milia duo. Haec enĩ
dicebatꝰ rex sibi ab ep̃o fuisse furata

Expanded text:
ras auri argentique donetis, nunquid aliud facere possum, nisi quod Dominus agere praecipit? Unum tantum polliceor, quod ea quae caeteri secundum Canonum statuta consenserint, sequar. At illi non 226 intelligentes quae dicebam, gratias agentes discesserunt. Mane autem facto, aliqui de episcopis ad me venerunt, simile mandatum ferentes: quibus ego similia respondi. Convenientibus autem nobis in basilica sancti Petri, mane rex adfuit, dixitque: Episcopus enim in furtis deprehensus, ab episcopali officio ut avellatur Canonum auctoritas sanxit. Nobis quoque respondentibus: Quis ille sacerdos esset, cui furti crimen irrogaretur? respondit rex: Vidistis enim species, quas nobis furto abstulit. Ostenderat enim nobis ante diem tertiam rex duo volucla, speciebus et diversis ornamentis referta: quae appretiabantur amplius quam tria millia solidorum. Sed et sacculum cum numitenentem quasi duo milia. Haec enim dicebat rex sibi ab episcopo fuisse furata.
Abbreviated transcription (Latin):
audio cogi uerberib Misoq puero.
nuntios fredegundis reginȩ adstare
cognosco. Quib introductis. saluta¬
tionẽ reginȩ suscipio Deuide p̃¬
cantur p̾ueri. ut in eiꝰ causis contrari¬
us non exsistã. simulq duceritas
aygenti ꝓmittunt uibras. si p̃texttꝰ
me impugnarte opprimeretur.

Expanded text:
audio cogi verberibus; missoque puero, audio cogi verberibus; missoque puero, nuntius Fredegundis reginae adstare cognusco. Quibus introductis, salutationem reginae suscipio. Deinde praecantur pueri, ut in eius causis contrarius non existam, simulque ducentas argenti promittunt libras, si Praetextatus, me inp
Abbreviated transcription (Latin):
a te haec enussa. Ideoq non ego.
sed potius tu in ad clamatione no¬
taberis. Sed quid plura: Habes
legẽ & canones. hȩc te diligenter
mẽ demulcens qđ dolose faciens puta¬
bat me ñ intelligere. conuessusad
iuscellũ qł corã erat positũ. ait
Propter te haec iuscella paraui. inqua
nihil aliud p̃tes uolatilia & parũ per
ciceris continet᷑: dhȩc ego cognoscefs
adulationes eiꝰ. dixi. Noster cibas
esse deb& facere uoluntatẽ dĩ. & ñ
his deliciis delectasi. ut eaquȩ pre¬
cepit nullo casu p̃termittamus
Tu uero quialios de iustitia culpas.
pollicere prius qđ legẽ & canones pon
omittas. & tunc credimus qđ iustitiã ꝓ¬
sequaris . Ille uero porrectã dexirã
iuirauit ꝑ omĩ potentẽ dm̃. qđ ea quȩ
lex & canones edocebant. Nullo p̃ter¬
mitter& pacto. Post hȩc accepto
pane. hausto &iã uino. discessi
Ea uero nocte decantatis noc turnalib
ymnis. hostiũ mansionis nr̃ae grauib

Expanded text:
a te haec emissa. Ideoque non ego, a te haec emissa. Ideoque non ego, sed potius tu in acclamatione notaberis. Sed quid plura? Habes legem et Canones. Haec te diligenter me demulcens, quod dolose faciens putabat me non intelligere, conversus ad juscellum quod coram erat positum, ait: Propter te haec juscella paravi, in quibus nihil aliud praeter volatilia, et parumper ciceris continetur. Ad haec ego, cognoscens adulationes ejus, dixi: Noster cibus esse debet facere voluntatem Dei, et non his deliciis delectari, ut ea quae praecepit, nullo casu praeTu vero, qui alios de iustitia culpas, pollicire prius, quod legem et canones non omittas; et tunc credimus, quod iustitiam prosequaris'. Ille vero, porrectam dexteram, iuravit per omnipotenti Deo, quod ea quae lex et canones edocebant nullu praetermitteret pactu. Post haec, accepto pane, hausto etiam vino, discessi. Ea vero nocte, decantatis nocturnalibus hymnis, osteum mansionis nostrae gravibus
Abbreviated transcription (Latin):
orex iustitiȩ tramitẽ transcendes
uoluerit. ate corrigi porest
Siuero tu excesseris. quiste corripi&:
Ioquimur enĩ tibi. sed si uolueris
audis. Si autẽ nolueris. quis te
condẽpnabit. nisi his qui se ꝓnun¬
tiauit esse iustitiã . Adhaec ille
ut erat ab adulatorib contrame
accensus. ait. Cũ omnib enĩ in¬
ueni iustitiã. & tecũ inuenire ñ
possũ. Sed scio qđ faciã. ut no¬
teris inpopulis. & iniustũ te esse
omnib ꝑpatescã. Conuocabo enĩ
populũ turonicũ. & dicam eis.
Uociferamini contra Gregoriũ qđ
sit in iustus. & nulli hominũ iusti¬
tiã prest&. Illis quoq haec cla¬
mantibus. respondebo. Ego qui
rex sum iustitiã cũ eodẽ inuenire
ñ possũ. & uos qui minores estis in¬
uenietis : Ad hȩc ego. Quod sim
inustus tu nescis. seit enĩ ille con¬
scientiã meã. cui occulta cordis
sunt manifesta. Quod uero falso
clamore populus te insultante uoci¬
feratur nihil.ẽ : quia sciunt om̃s

Expanded text:
o rex, justitiae tramitem transcendere o rex, justitiae tramitem transcendere voluerit, a te corrigi potest: si vero tu excesseris, quis te corripiet? Loquimur enim tibi, sed si volueris audis; si autem nolueris, quis te condemnabit, nisi is qui se pronuntiavit esse Justitiam? Ad haec ille, ut erat ab adulatoribus contra me accensus, ait: Cum omnibus enim inveni justitiam, et tecum invenire non possum. Sed scio quid faciam, ut noteris in populis, et injustum te esse omnibus perpatescat. Convocabo enim populum Turonicum, et dicam eis: Vociferamini contra Gregorium, quod sit injustus, et nulli hominum justitiam praestet. Illis quoque haec clamantibus respondebo, 225 Ego qui rex sum, justitiam cum eodem invenire non possum, et vos qui minores estis invenietis? Ad haec ego: Quod sim injustus, tu nescis. Scit enim ille conscientiam meam, cui occulta cordis sunt manifesta. Quod vero falso clamore populus te insultante vociferatur, nihil est, quia sciunt omnes