comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus. hunc psalmum inꝑsona xp̃i
esse decantatum: Et est sensus:
nominis. non diuisionem ostendit
substantiȩ. sed proprietatẽ unius¬
cuiusque ꝑsonȩ: quia innatura
quod est pater. hoc est filius: sed
tamen alia est ꝑsona patris.¬
x alia filii: Dixit autẽ quod nec
ille ore protulit. nec iste aure
intentus audiuit : sed quod uult
pater nouit filius. & quod uult
filius nouit pater. quorũ dicere
uelle est: Quod uero ait sede
adextris meis uictori filio dicit᷑.
quia sessio uictori debetur: Qui
postquam persuã passionem &
resurrectionem antiquum hostẽ
superauit: humanitatẽ¬
quam
ex nobis assumpserat
index¬
teram patris colloca¬
co euuangelista teste quiait:
Dñs quidem iħs postquã locutus. ẽ.
eis assumptusest incaelũ : & sed &
ad dex teram dĩ. Non quod ds̃pat̃
dexteram uel sinistram habere cre¬
dendussit sicut & nos : sed totus est
dexter. quia totus est Sc̃s:
Quod uero subiungit donec po¬

Expanded text:
mus, hunc psalmum in persona Christi mus, hunc psalmum in persona Christi esse decantatum. Et est sensus; « nominis, non divisionem ostendit substantiae, sed proprietatem uniuscujusque personae; quia in natura qui est Pater, hoc est Filius, sed tamen alia est persona Patris, alia Filii. Dixit autem quod nec ille ore protulit, nec iste aure intentus audit, sed quod vult Pater, novit Filius; et quod vult Filius, novit Pater, quorum dicere, velle est. Quod vero ait: « sede a dextris meis, » victori Filio dicitur, quia sessio victori debetur. Qui postquam per suam passionem et resurrectionem antiquum hostem superavit, humanitaquam ex nobis assumpserat, in dexteram Patris collocaco evangelista teste, qui ait: « Dominus quidem Jesus, postquam locutus est eis, assumptus est in coelum, et sedet a dextris Dei , » non quod Deus Pater dexteram vel sinistram habere credendus sit, sicut et nos, sed totus est dexter, quia totus est Sanctus. Quod vero subjungit: « donec po
Abbreviated transcription (Latin):
uinitate : filium dauid inhumani¬
tate: Dnm dauid perhoc quod in
principio erat uerbũ. & uerbum
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum:
Filium dauid perhoc quod uerbũ
caro factumest. & habitauit inno¬
bis: Nec mirum siunus idemque
patris sui dicatur pater. nonna¬
scendi ordine sedhonore: Sedillud
nonest pretermittendũ : qđ iudȩi
descripturis multa mentientes
hunc psalmum inpersona abrahȩ
tradunt fuisse decantandum apue¬
ro eius damasco eliezer: ut sit sensus:
id est abrahȩ: Sede adextris meis:
quando eum acede quinque regũ
reuertentẽ. triumpho uictoriae
glorificauerit: qm̃ sessio uictori
paratur: In terrogemus ergo eos
quomodo abrahȩ conueniat. quod
in eadẽ psalmo sequitur: Exutero
do abraham exutero dei ante
luciferum sit genitus : cum eius
ortum & natiuitatem legamus.
ordinem melchisedech: tũ ipse
potius prȩdam eidem melchi sedech
optulerit. & ab eo benedictionẽ
postulauerit: Etcum respondere
non potuerint: nos firmiter creda¬

Expanded text:
in humanitate; Dominum David, per hoc quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ; filium David per hoc quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Nec mirum si unus idemque patris sui dicatur pater, non nascendi ordine, sed honore. Sed illud non est praetermittendum quod Judaei de Scripturis multa mentientes, hunc psalmum in persona Abrahae tradunt fuisse decantatum a puero ejus Damasco Eliezer, ut sit sensus: id est Abrahae, sede a dextris meis, quando eum a caede quinque regum revertentem triumpho victoria glorificaverit, quoniam sessio victori paratur. Interrogemus ergo eos quomodo Abrahae conveniat, quod in eodem psalmo sequitur: « Ex utedo Abraham ex utero Dei ante Luciferum sit genitus, cum ejus ortum et nativitatem legamus: ordinem Melchisedech, cum ipse potius praedam eidem Melchisedech obtulerit, et ab eo benedictionem postulaverit . Et cum respondere non potuerint, nos firmiter creda
Abbreviated transcription (Latin):
sine fide. inpossibile est dõ placere.
recte Subditur: Quia fides tua te
saluum fecit: Fides enim principalis
est uirtus: quia Sicut ait scriptura
Iustus ex fide uiuit: Etsicut apłs
N unc autẽ manent. spes. fides.
caritas. tria haec: Uera est autem
fides. quae hoc credit mente quod
non uidet corpore : teste apostolo
qui ait inepła adhebreos: Est fides
sperandarum rerũ substantia : argu¬
mentum non apparentum: Do cõ¬

Expanded text:
sine fide impossibile est placere Deo , » sine fide impossibile est placere Deo , » recte subditur: « Quia fides tua te sScriptura: Justus ex fide vivit. Et sicut Apostolus: « Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec . » Vera est autem fides quae hoc credit mente, quod non videt corpore, teste Apostolo, qui ait in Epistola ad Hebraeos: « Est fides sperandarum rerum substantia, argumentum non apparentium .
Abbreviated transcription (Latin):
uidi non potest : & ad suam ꝑfectionem
explendam nullo indiget. quia unus
ds̃. una fides. unum baptisma. unus
ds̃ & pater omnium: Bene ergo per
illos qui in nouenario continentur.
illi significantur. qui experceptis donis
dominicis grãs dõ non referunt: per
illum uero quimundatori suo grãs
retulit. illi qui experceptis bene¬
ficiis grãs ci referunt: dicentes cum
psalmista: B enedicã dñm in omni
tempore: Quia neque hic decalogi
precepta perfecte custodiunt
neque infuturo denariũ remuneratio¬
nis: qui inuinea laborantib promis¬
sus est percipient: Etait illi Surge
uade Quia humiliter ante pedes
dñi ceciderat. recte audire meruit
surge uade : Quia sicut ipse ait ine
liabitur : Et sicut persalomonẽ dicit᷑ :
Humilem spũ. sequitur gła: Tunc
autem peccator surgere & abire per¬
mittitur : quando perdignã satisfacꝰ¬
tionem apeccatis absoluitur: Et quia

Expanded text:
vidi non potest: et ad suam perfectionem vidi non potest: et ad suam perfectionem explendam nullo indiget, quia « unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus, et Pater omnium. » Bene ergo per illos, qui in novenario continentur, illi significantur, qui ex perceptis donis dominicis gratias Deo non referunt. Per illum vero, qui mundatori suo gratias retulit, illi, qui ex perceptis beneficiis gratias ei referunt, dicentes cum Psalmista: « Benedicam Dominum in omni tempore . » Quia neque hic Decalogi praecepta perfecte custodiunt, neque in futuro denarium remunerationis, qui in vinea laborantibus promissus est, percipient. « Et ait illi: Surge, vade. » Qui humiliter ante pedes Domini ceciderat, recte audire meruit: « Surge, vade. » Quia sicut ipse ait in ltabitur . » Et sicut per Salomonem dicitur: « Humilem spiritu sequitur gloria . » Tunc autem peccator surgere et abire permittitur, quando per dignam satisfactionem a peccatis absolvitur. Et quia «
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificame scđm uerbum tuum: Res¬
pondens autẽ iħs dixit: Nonne decẽ
mundatisunt & nouem ubi sunt. or
N on ideo dñs interrogat ut aliquid
ignor&. ante cuius oculos nuda &
aperta sunt om̃a. quique omnia¬
scit. antequã fiant: sed ut ostende.¬
r& se illos nescire: Scire uero dei.
eligere est: Nescire uero. reprobare:
N ouit dñs quos elegit : sicut cuidã
iusto uiro dictumest: Noui te ex
nomine: Etsicut apłs dicit: nouit
dñs qui sunt eius: Quos autẽ rẽpro¬
Eos ergo qui adreferendas dõ gras
ingrati remanserunt. quasi in cog¬
nitos ubi sint requirit diceNis
Nonne decem mundati sunt & nouẽ
ubi sunt: Non est inuentus qui redi¬
r& & dar& głam dõ : nisi hic alienige¬
na: Etpulchre hu qui ingrati reman¬
serunt : nouenario numero continen¬
tur: Nouenarius namque numerus.
inperfectusest : & ad suam perfectio¬
nem explendam uno indig&: Nume¬
rus uero unitatis perfectus est. & di¬

Expanded text:
vivifica me secundum verbum tuum . » « Resvivifica me secundum verbum tuum . » « Respondens autem Jesus dixit: Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? » Non ideo Dominus interrogat, ut aliquid ignoret, ante cujus oculos nuda et aperta sunt omnia, quique scit antequam fiant, sed ut ostenderet se illos nescire. Scire vero Dei, eligere est: nescire vero, reprobare. Novit Dominus quos elegit, sicut cuidam justo viro dictum est: Novi te ex nomine. Et sicut Apostolus dicit: « novit Dominus qui sunt ejus . » Quos autem reproEos ergo, qui ad referendas Deo gratias ingrati remanserunt, quasi incognitos ubi sint requirit, dicens: « Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? » « Non est inventus qui rediret et daret gloriam Deo, nisi hic alienigena. » Et pulchre hi qui ingrati remanserunt, novenario numero continentur. Novenarius namque numerus imperfectus est, et ad suam perfectionem explendam uno indiget. Numerus vero unitatis perfectus est, et di
Abbreviated transcription (Latin):
qui adreferendas gras mundatori
suo rediit. euuangelista tã sollicite
samaritanum nomin auit: reliquos
qui ingrati remanserunt. iudaeos
tacite nominauit: Inmultis locis
euuangelii promptior fides gentiũ.
quã iudaeorum ostenditur : sicut
dñs alibi fidem centurionis conlau¬
dat dicens: Amen dico uobis: non
inueni tantam fidem in israhel:
Sedquia samaritanus interpretat᷑
custos. recte iste perquẽ unitatem
eccłȩ diximus figurari. samaritanus
nominatur : qm̃ inde ȩccłam Suam
mundatione uel uirtute firmiter
custodit. quia non in se sed in deo
firmiter confidit. dicens cũ psalmista:
Custodime dñe utpupillã oculi: su¬
bumbra alarum tuarum ꝓtegeme:
Et iterũ: Nisi dñs custodierit ciuita
tem. frustra uigilat qui custodit eã
uelhit alias uir tutes habere possit.
custodiam humilitatis retinere
studet: sicut faciebat quidicebat:
Humiliatussũ usquequaque dne:¬

Expanded text:
qui ad referendas gratias mundatori qui ad referendas gratias mundatori suo rediit, evangelista tam sollicite Samaritanum nominavit, reliquos, qui ingrati remanserunt, Judaeos tacite notavit. In multis enim locis Evangelii promptior fides gentium, quam Judaeorum ostenditur, sicut Dominus alibi fidem centurionis collaudavit, dicens: « Amen dico vobis, on inveni tantam fidem in Israel . » Sed quia Samaritanus interpretatur custos, recte iste, per quem unitatem Ecclesiae diximus figurari Samaritanus nominatur, quoniam inde Ecclesiae suae mundationem vel virtutem firmiter custodit, quia non in se, sed in Deo firmiter confidit, dicens cum Psalmista: « Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum protege me . » Et iterum: « Nisi Dominus custodierit civitem, frustra vigilat qui custodit eam . » Vel ut alias virtutes habere posset, custodiam humilitatis retinere studuit, sicut faciebat qui dicebat: « Humiliatus sum usquequaque, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
nem significat cordis: Magnus enim
clamor scõrum. magnum est deside¬
rium: quia unus quisque quantũ
amat. tantum clamat: Hinc moysi
ad nõ dicitur: Quid clamas ad me :
Cum tunc nihil locutus fuisse lega¬
tur: hunc clamorẽ se nouerat ha¬
bere in corde propheta : qui ꝑ amoris
referendas dõ gras mundatori Suo
rediit: infaciem cecidisse dicitur:
Qui enim infaciem cadit : ibi ca¬
Cadere ergo infaciem. ad orantis
est. siue predicantis: Cadere est¬
retro. superbientis siue contẽpnen¬
tis: Denique abra ham post quam
uidit diem xp̃i : cecidit infaciem
suam & ad orauit: Atuero deperse¬
cutoribus dñi scriptum est : qui a
abierunt retrorsum. & ceciderunt
in terram: Heli uero quia filios
non corripuit. cecidit desella retror¬
sum: & fractis ceruicib mortuus. ẽ:
Etde anticristo scriptura figurate
loquitur : ut cadat ascensor eius
retro: E tideo ante cadere electo¬
rum est : retro autẽ reproborum:
Ethic erat samaritanus: Cũ hunc

Expanded text:
nem significat cordis. Magnus enim nem significat cordis. Magnus enim clamor sanctorum magnum est desiderium, quia unusquisque quantum amat, tantum clamat. Hinc Moysi a Domino dicitur: « Quid clamas ad me? , » cum tunc nihil locutus fuisse legatur. Hunc clamorem se noverat habere in corde Propheta, qui pro magnitreferendas Deo gratias mundatori suo rediit, in faciem cecidisse dicitur. Qui enim in faciem cadit, ibi caCadere ergo in faciem, adorantis est sive deprecantis. Cadere retro est superbientis sive contemnentis. Denique Abraham, postquam vidit diem Christi, cecidit in faciem suam, et adoravit . At vero de persecutoribus Domini scriptum est, quia « abierunt retrorsum et ceciderunt in terram . » Heli vero, quia filios non corripuit, cecidit de sella retrorsum, et fractis cervicibus mortuus est . Et de Antichristo Scriptura figurate loquitur: « Ut cadet ascensor ejus retro . » Et ideo ante cadere electorum est, retro autem reproborum. « Et hic erat Samaritanus. » Cum hunc,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : non sua potestate sed etiam
piissima dĩ dispositione: Leprosi
antequam ad sacerdotes uenirent
mundati sunt : ut & ipsi mundatorẽ
suum cognoscerent. & sacerdotes
illorum mundationi nihil se
contulisse sentirent: Iuxta uero spiri
non sacerdotes. sed ds̃ peccata dimittit:
Unus autẽ ex illis ut uidit quia mun¬
datus est: regressus est cũ magna uoce
magnificans dm̃: Et cecidit infaciem
ante pedes eius: grãs agens: Unus iste
qui adreferendas grãs mundatori
suo reuersusest. unitatẽ significat
eccłȩ quaecum sit longitudine
terrarũ diuisa. quia unũ credit.
unum sapit. unum desiderat: in uni¬
tate tenetur: O equa scriptum est:
Multitudinis credentium : erat cor
unum. & anima una. Et iterũ:
Qui facit unanimes habitare indo¬
mo: Etalibi: E ccequãbonum &
quã iocundum: habitare fratres
inunum: Non enim longitudo terra¬
rum separat: quos eadem fides & cari¬
tas sociat: Magna enim uox non R¬
tantũ sonum oris : quantũ intentio¬

Expanded text:
um divina potestate, sed etiam piissima dispositione, leprosi antequam ad sacerdotes venirent, in via mundati sunt, ut et ipsi mundatorem suum cognoscerent, et sacerdotes illorum mundationi nihil se contulisse sentirent. Juxta vero spiritnon sacerdotes, sed Deus peccata dimittit. « Unus autem ex illis, ut vidit quia mundatus est, regressus est, cum magna voce magnificans Deum. Et cecidit in faciem ante pedes ejus, gratias agens. » Unus iste qui ad referendas gratias mundatori suo reversus est, unitatem significat Ecclesiae, quae cum sit longitudine terrarum divisa, quia unum credit, unum sapit, unum desiderat, in unitate tenetur, de qua scriptum est: « Multitudinis credentium erat cor unum et anima una . » Et iterum: « Qui facit unanimes habitare in domo . » Et alibi: « Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . » Non enim longitudo terrarum separat, quos eadem fides et charitas sociat. Magna enim vox non tantum sonum oris, quantum intentio
Abbreviated transcription (Latin):
defiliis tuis: & stabiliã regnũ eius:
Et iterum: Ecce dies ueniunt dicit
dñs & suscitabo dauid germeN
iustum. & regnabit rex & sapiens
erit: Inter rogatio saluatoris mul¬
tum nobis hodie proficit contra
nem & non dm̃ credunt: Nos aut̃
abillo docti : in terrogemus eos
Quomodo dauid inspũ uocat
cum dñm dicens: dixit dñs dño¬

Expanded text:
de filiis tuis, et stabiliam regnum ejus . » de filiis tuis, et stabiliam regnum ejus . » Et iterum; « Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et suscitabo David germen justum, et regnabit rex, et sapiens erit . » Interrogatio Salvatoris multum nobis hodie proficit contra nem, et non Deum credunt. Nos autem ab illo docti, interrogemus eos: Quomodo David in spiritu vocat eum Dominum, dicens: Dixit Dominus Do
Abbreviated transcription (Latin):
autem pharisȩis : in terrogauit cos
ihs dicens: Quiduobis uidetur de
xp̃o cuius filius est: Etreliqͣ
Cum dñs alibi ait. nolite Sem
dare canibus. neque mittatis mar¬
garitas uras ante porcos : Quid .ẽ.
quod ipse iudaeo ᷤᷤ quicũ suis int̾ro¬
gationibus eum dilaniabant. illa
quȩ iusta & sca sunt doc&Ad qđ
dicendum. quia non dedit Sc̃m ca¬
nibus. neque misit margaritas suas
tales erant inturba : quiꝑ eius p̃di¬
cationem credituri erant:. Et ut
illi quilucraturi erant haberent
quod crederent : qui uero credere
nollent in excusabiles remanerent:
Sed pharisȩis ꝑuarias interrogatio¬
nes errantibus : dñs quod ad credu¬
litatem & salutem ꝑtinet. interro¬
gauit eos dicens: Quid uobis uide¬
tur dexp̃o: cuius filius est: At illi
quod legerantꝰ negare nonpoterant.
responderunt dicentes : Dauid:
Sic enim ad eundem dauid dictũ
nouerant: E terit postquã cũdor¬
mieris tu cumpatribus tuis susci¬
tabo semen tuum post te quoderit

Expanded text:
is, interrogavit eos Jesus dicens: Quid vobis videtur de Christo? cujus Filius est? » Et reliqua. Cum Dominus alibi ait: « Nolite sanctum dare canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos , » quid est quod ipse Judaeos, qui suis interrogationibus eum dilaniabant, illa quae justa et sancta sunt, docet? Ad quod dicendum, quia non dedit sanctum canibus, neque misit margaritas suas tales, erant in turba, qui per ejus praedicationem credituri: et ut illi, qui credituri erant, haberent quod crederent; qui vero credere nollent, inexcusabiles essent; sed Pharisaeis per varias interrogationes errantibus, Dominus quod ad credulitatem et salutem pertinet, interrogavit eos, dicens: « Quid vobis videtur de Christo? cujus Filius est? » At illi quod legerant nec negare poterant, responderunt, dicentes: « David. » Sic enim ad eumdem David dictum noverant; « Et erit postquam dormieris tu cum patribus tuis, suscitabo nomen tuum post te, quod erit
Abbreviated transcription (Latin):
quasi humo adclinis: Ille ergo
uere humilis. ẽẽ. cognoscitur:
qui se terram & cynerem iugit
esse considerat: Dicens cũ beato
abraham patriarcha: Loquar
addñm in eum : cum simpuluis
& cinis: Humilitas non solum
cor pore. sedetiã inmente con¬
seruanda est: iuxta exemplũ
illius quiinregali solio institutus
aiebat: Humiliatus sum usque¬
quaque dñe: uiuificame Scđm
uerbum tuum: humilitas quip¬
pe magistra est sapientiae: teste
propheta qui ait: Bonũ mihi
dñe quodhumiliastime : ut discam
iustificationes tuas: Quanto enĩ
unus quisque hic propter dm̃ fue¬
rit humilior : tanto infuturo erit
ex celsior. apło petro teste qͥ ait:
Humiliamini subpotenti manu
dĩ : utuos exaltet intempore

Expanded text:
quasi humi acclivis. Ille ergo quasi humi acclivis. Ille ergo vere humilis esse cognoscitur, qui se terram et cinerem jugiter esse considerat, dicens cum beato Abraham patriarcha: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis . » Humilitas non solum in corpore, sed etiam in mente conservanda est, juxta exemplum illius, qui in regali solio constitutus, aiebat: « Humiliatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum . » Humilitas quippe magistra est sapientiae, teste Propheta qui ait: « Bonum mihi, Domine, quod humiliasti me, ut discam justificationes tuas . » Quanto enim unusquisque hic propter Deum fuerit humilior, tanto in futuro erit excelsior, Petro apostolo teste qui ait: « Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
runt. & infuturo gloriosiores
sunt : Alii hic & infuturo humili¬
antur . quales sunt superbi paupe¬
res. & illi qui propeccatis inpre¬
senti uita uindictam recipiunt.
& infuturo adperpetuã pęnam
transeunt : Qualis fuitherodes.
antiochus . & multi tales dequib
scriptum est: Duplici contricio¬
ne: contere eos dñe: N onnulli
hic exaltantur infuturo humi¬
liantur. qualessunt superbi diui¬
tes : qui iuxta scripturȩ̨ uocem.
ducunt inbonis dies suos. & iNI
puncto adinferna descendunt:
Alii hic humiliamur. sed infutu¬
ro exaltantur : sicut scĩ pauperes.
& precipue illi qui propter diñ
om̃a sua derelinquunt: sponta¬
nea paupertate semet ipsos humi¬
liant : ut infuturo ex altari mere¬
antur: A memus ergo uirtutẽ
humilitatis in presenti uita:
ut adño ex altari mereamur
ialtera uita. illius uestigia
sequentes qui ait : Discite ame
quia mitissum & humilis corde:
& inuenietis requiem animab:
ur̃is : Humilis autẽ dictus est :¬

Expanded text:
runt, et in futuro gloriosiores runt, et in futuro gloriosiores sunt. Alii hic in futuro humiliantur, quales sunt superbi pauperes, et illi qui pro peccatis in praesenti vita vindictam recipiunt, et in futuro ad perpetuam poenam transeunt, qualis fuit Herodes, Antiochus, et multi tales, de quibus scriptum est: « Duplici contritione contere eos, Domine . » Nonnulli hic exaltantur, et in futuro humiliantur, quales sunt superbi divites, qui juxta Scripturae vocem, « Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt . » Alii hic humiliantur, sed in futuro exaltantur, sicut sunt sancti pauperes, et praecipue illi, qui propter Deum omnia sua derelinquunt, et spontanea paupertate semetipsos humiliant, ut in futuro exaltari mereantur. Amemus ergo virtutem humilitatis in praesenti vita, ut a Domino exaltari mereamur in altera vita, illius vestigia Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . » Humilis autem dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
nesis rex: Sedpostquã quid age¬
re non debeas prohibuit: quid
agendumsit pius redemptor ma¬
nifestare curauit. cum sub iunit:
Sedcũ uocatus fueris. uade re¬
cumbe in nouissimo loco: utcũ
uenerit quite inuitauit. dicat
tibi : Amice : ascende superius:
Que ergo humilem inuenit
amici nomine beatificat.
atque ut superius ascendat uo¬
cat : quia utait petrus apostolus
superbis ds̃ resistit. humilibus
autẽ dat grãm: Et pulchre Sub¬
didit: Tunc erit tibi gloria. corã
simul discumbentibus : nenunc in
presenti quȩrere incipias: Here¬
ditas enim salomon ait. ad quã
inprincipio festinatur: innouissimo
benedictione carebit: Exponens
dñs quid insimilitudine ꝓposuerat :
a diunxit dicens: Quia omnis
quise exaltat humiliahitur. &qͥ¬
se humiliat ex altabitur: Alii
ergo in hoc scło & infuturo ex al¬
tantur. qualis fuit dauid. ez e¬
chias. & iosias. & ceteri tales
qui inpresenti scło gloriosi fue¬

Expanded text:
ne sis rex . » Sed postquam quid agene sis rex . » Sed postquam quid agere non debeas prohibuit, quid agendum sit, pius Redemptor manifestare curavit, cum subjunxit: « Sed cum vocatus fueris, vade, recumbe novissimo loco, ut cum venerit qui te invitavit, dicat tibi: Amice, ascende superius. » Quem ergo humilem invenit, amici nomine beatificat, atque ut superius ascendat vocat: quia, ut ait Petrus apostolus: « Superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam . » Et pulchre subdidit: « Tunc erit tibi gloria coram simul discumbentibus, » ne nunc in praesenti quaerere incipias. Haereditas enim, ait Salomon, « ad quam in principio festinatur, in novissimo benedictione carebit . » Exponens Dominus quid in similitudine proposuerat, adjunxit, dicens: « Quia omnis qui se exaltat humiliabitur: se humiliat, exaltabitur. » Alii ergo in hoc saeculo et in futuro exaltantur, qualis fuit David, Ezechias et Josias, et caeteri tales qui in praesenti saeculo gloriosi fue
Abbreviated transcription (Latin):
militer. pie. iustȩq in ȩccła uiuit:
Bene autem dicitur: non discũ bas
inprimo loco: Nouissimus enĩ locus:
admentis humi litatẽ pertinet:
Ille ergo spiritaliter nouissimus
discumbit. qui se om̃ibus inferio¬
rem & indigniorem inmente
iudicat : considerans non solum
sanctiores. sed & multos se esse
sapientiores: Vnde & subditur:
Neforte honoratior tesit inuita¬
tus abeo: & ueniens his quite
& illum uocauit. dicattibi: Da
huic locum: Sepe enim ꝑmentis
elationẽ desuperiore gradu ad
inferiorem quisque descendit: quia
dum mente tumidus est & inflatꝰ.
aut in carnis petulantiã aut in a¬
liquod facinus cadere ꝑmittitur:
per quod ab hominibus uitupere¬
tur: Unde & subditur: Et tunc
incipi as cum rubore : nouissimũ
locum tenert: Quod sa uli con¬
tigit : cum superbienti ad nõ
dictum est: Nonne cum esses
par uulus inoculis tuis: caput
intribubus israhel constituite:
N uncquia eleuaris : deieci tẽ

Expanded text:
militer, pie, justeque in Ecclesia vivit. militer, pie, justeque in Ecclesia vivit. Bene autem dicitur: « Non discumbas in primo loco. » Novissimus enim locus ad mentis humilitatem pertinet. Ille ergo spiritaliter novissimus discumbit, qui se omnibus inferiorem et indigniorem in mente judicat, considerans non solum sanctiores, sed et multos se esse sapientiores. Unde et subditur: « Ne forte honoratior te sit invitatus ab eo, et veniens is qui te et illum vocavit, dicat tibi: Da huic locum. » Saepe enim per mentis elationem de superiori gradu ad inferiorem quisque descendit, quia dum mente tumidus est et inflatus, aut in carnis petulantiam, aut in aliquod facinus cadere permittitur, per quod ab hominibus vituperetur. Unde et subditur: « Et tunc incipias cum rubore novissimum locum tenere. » Quod Sauli contigit, cui superbienti a Domino dictum est: « Nonne cum esses parvulus in oculis tuis, caput in tribubus Israel constitui te? Nunc quia elevaris, dejeci te
Abbreviated transcription (Latin):
superius : quam humilieris coram
principe : Etiterum: Altiora te
nequesieris: & fortiora te nescru¬
tatus fueris: Et iterum: Ad mensã
magnam sedes. & cete̾ra : Etrursũ.
Superbum Sequitur ignominia:
turis usita tissimum est : sicut est illud
in euuangelio: Simile est regnũ cae¬
loꝵ homini regi : qui fecit nuptias
filio suo: Innuptiis duo coniungon¬
tur : sponsus & sponsa: Sponsus
ergo xp̃sest: dequo per iohannem
dicitur: Qui hab& sponsam : spon¬
sus est: Sponsa uero sc̃a ȩcclesia est:
cui per prophetam dicitur:
Sponsabo te mihi : iniustitia & ue¬
rita te : Thalamus huius sponsi.
uterus uirginis fuit: sicut ꝑ psal¬
mistam dicitur: Tamquã sponsus
procedens dethalamo Suo: Cęle¬
bratores harum nuptiarum: apłi
fuerumt  equibus scriptum est:
Non possunt filii sponsi iciunare.
quam diu cum illis est sponsus:
In his ergo nuptus ille feliciter
discumbit : quimfide uocatus. hu¬

Expanded text:
superius, quam ut humilieris coram superius, quam ut humilieris coram principe . » Et iterum: « Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . » Et iterum: « Ad mensam magnam sedisti , etc. Et rursum: Superbum sequitur ignominia .turis usitatissimum est, sicut est illud in Evangelio: « Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo . » In nuptiis duo conjunguntur, sponsus et sponsa. Sponsus ergo Christus est, de quo per Joannem dicitur: « Qui habet sponsam, sponsus est . » Sponsa vero est sancta Ecclesia, cui per prophetam dicitur: « Sponsabo te mihi in justitia et veritate . » Thalamus hujus sponsi uterus virginis fuit, sicut per Psalmistam dicitur: « Tanquam sponsus procedens de thalamo suo . » Celebratores harum nuptiarum apostoli fuerunt, de quibus scriptum est: « Non possunt filii sponsi jejunare, quandiu cum illis est sponsus . » In his ergo nuptiis feliciter discumbit, qui in fide vocatus, hu
Abbreviated transcription (Latin):
Aurũ & argentũ urm eruginabit:
& crugo intestimonium uobiserit.
& manducabit carnes urãs sicut
ignis: Auaritia enim uisceribus
pietatis car&. patrem nescit. matrẽ
ignorat : fidem & amicitiã non custo¬
dit. proximo uel propinquo non
miseretur : sed propinquos uelut ex¬
trancos efficit. dicente salomone.
Bene facit animȩ suȩ uir misericors.
auarus autem etiam ꝓpinquos
Abicit: Dicebat autem & adinui¬
ta tos parabolam: inten deNis
quomodo primos accubitus
cligerent. dicens adillos: Cũ inui¬
tatus fueris adnuptias: non discũ¬
mum genus est uiuendi. ut in conui¬
uiis uel nuptiis siue aliis conuentio¬
nibus fideles se alterutrũ preferant.
& honore se inuicem preueniant :¬
hoc precipiente p&ro apło qui ait:
Om̃s inuicem. humilitatem insinuate:
Sicut enim honor est aliquẽ supe¬
rius uocari : sic dedecus eum quipͥ¬
mum locum in prudenter appetit.
adultimum reuocari: Melius est enĩ
ait salomon. ut dicatur tibi ascende

Expanded text:
aurum et argentum vestrum aeruginavit, aurum et argentum vestrum aeruginavit, et aerugo in testimonium vobis erit et manducabit carnes vestras sicut ignis . » Avaritia enim visceribus pietatis caret, patrem nescit, matrem ignorat, fidem et amicitiam non custodit, proximo vel propinquo non miseretur, sed propinquos velut extraneos efficit, dicente Salomone: « Bene facit animae suae vir misericors, avarus autem etiam propinquos abijcit . » « Dicebat autem et ad invitatosmodo primos accubitus eligerent, dicens ad illos: Cum invitatus fueris ad nuptias, non discummum genus est vivendi in conviviis vel nuptiis, sive aliis conventibus, fideles ut se alterutrum praeferant, et honore se invicem praeveniant, praecipiente Petro apostolo qui ait: « Omnes invicem humilitatem insinuate . » Sicut enim honor est aliquem superius vocari, sic dedecus, cum qui primum locum imprudenter aperit, ad ultimum revocari. « Melius est enim » ait Salomon, « ut dicatur tibi: Ascende
Abbreviated transcription (Latin):
naufragauerunt: & in serueruNt
diuitus. perartã & angustã uiam
inregnum caelorum intrare nonpo¬
test : dño dicente: Difficile qui pecu¬
nias habent: in regnum dĩ intrabunt:
Amen dico uobis. facilius est camelũ
perforamen acustransire : quã diuitẽ
in regnum dĩ intrare: unde apostolꝰ
ad timotheum ait: Precipe diuitib
huius scłi non sublime sapere. nec in¬
incerto diuitiarum sperare : sed in
dño qui habunde prȩstat omnibus
adfluendum. Nam qui uolunt diuites
fieri. incidunt intemptatione̾ & la¬
queum diaboli. & desideria multa
& inutilia : quae mergunt hominem in
in teritũ & perditionem: Duplici
enim poena auarus constringitur:
quando infelix diuitias cũ labore
adquirit. & infuturo earundem di¬
uitiarum rationem cũ dolore intor¬
mentis ex soluet. iacobo teste qͥ ait.
Agite nunc diuites. plorate ulu¬
lantes inmiseriis quȩ suꝑ uenient
uobis: Diuitiȩ urãe putre facte suN:¬
uestimenta ur̃a atineis cõmesta sunt:

Expanded text:
naufragaverunt, et inseruerunt naufragaverunt, et inseruerunt divitiis, per arctam et angustam viam in regnum coelorum intrare non potest, Domino dicente: « Difficile, qui pecunias habent, in regnum coelorum intrabunt. Amen dico vobis, facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem in regnum Dei intrare . » Unde Apostolus ad Timotheum ait: « Praecipe divitibus hujus saeculi, non sublime sapere, nec incerto divitiarum sperare, sed in Domino, qui abunde praestat omnibus ad fruendum » Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum diaboli, et desideria multa et inutilia, quae mergunt hominem in interitum et perditionem . Duplici enim poena avarus constringitur, quando et hic infelix divitias cum labore acquirit, et in futuro earumdem divitiarum rationem cum dolore in tormentis exsolvet, Jacobo teste qui ait: « Agite nunc, divites, plorate, ululantes in miseriis quae supervenient vobis. Divitiae et vestimenta vestra a tineis comesta sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
diceret: Siuestrũ animal inpute¬
um cadens. cũ tanta festinatione
eripere curatis. non propter ani¬
malis curam. sed propter uestram
auaritiã consulendã : multom a¬
gis ergo hominem qui melior est
pecore. & qui adimaginẽ dĩ factꝰ
est ab infirmitate insabbato debeo
liberare : cũ faciliussit hominem
sanare. quã animal deputeo abs¬
trahere: Iam enim per hxdropicũ:
auarum diximus designari. Pulchre
ergo auarus animali inputeum ca¬
denc comparatur : quia hydropicꝰ
humore mnordinato habundat: Dũ
enim quisque morbo auaritiȩ succũ¬
bit : quasi sitiens inputeum cadit:
Vnde & dñs mulierem quae decem
& octo annos incuruata fuerat nec
sursum aspicere poterat: assimilauit
animali quod ad aquã ducitur:
Malum est uitium auaritiȩ : quod
fidem tollit: concordiã dissipat
caritatẽ uiolat. & innumera mala
generat. teste apło qui ait: Radix
om̃ium malorum est cepiditas:
Quã quidam petentes. circa fidem

Expanded text:
diceret: Si vestrum animal in putediceret: Si vestrum animal in puteum cadens cum tanta festinatione eripere curatis, non propter animalis curam, sed propter vestram avaritiam consulendam: multo magis ego hominem, qui melior est pecore, et qui ad imaginem Dei factus est, ab infirmitate in sabbato debeo liberare, cum facilius sit hominem verbo sanare, quam animal de puteo abstrahere. Jam enim per hydropicum avarum diximus designari. Pulchre ergo avarus animali in puteo cadenti comparatur, quia hydropicus humore inordinato abundat. Dum enim quis morbo avaritiae succumbit, quasi sitiens in puteum cadit. Unde et Dominus mulierem, quae decem et octo annos incurvata fuerat, nec sursum aspicere poterat , assimilavit animali, quod ad aquam ducitur. Malum est ergo vitium avaritiae, quod fidem tollit, concordiam dissipat, charitatem violat, et innumerabilia mala generat, teste Apostolo qui ait: « Radix omnium malorum est cupiditas, quam quidam appetentes, circa fidem
Abbreviated transcription (Latin):
e caelo est. an ex hominibus.
At illi cogitauerunt intra Se
dicentes: Si dixerimus ecaelo:
dic& nobis: Quare non suscepis¬
tis illud. Si dixerimus ex homi¬
nibus : turba quae a iohanne
baptiz ata est. lapidabit Nios:
Et ideo non habentes quid dicereN:
siluerunt: Sic & in hoc loco nullã
aptam inuenientes responsionem
tacuerunt: impleta ꝓpheti a
quae ait: Rex uero laetabitur
indõ. laudabuntur om̃s quiuraNt
ineo: quia obstructum est os
loquentium iniqua: Sed quia
dñs etiam ingratis beneficium
suae largitatis frequenter p̃stat:
recte subditur: Ipse uero ad p̃¬
hensum. sanauit eum : acdimisit :
Etpulchre corã auaris hydropi¬
cum curauit : ut cum in uno sanare¬
tur infirmitas corporis. inmultis
morbus curaretur mentis: Quoꝵ
auaritiã. dñs prudentissima com¬
paratione redarguit. cum ait:
Etrespondens ad illos. dixit:
Cuius uestrũ asinus autbos inpu¬
teum cadet : & non continuo extra¬
het illum die sabbati: Et non pote¬
rant adhȩc. respondere illi: Acsi

Expanded text:
nibus? At illi cogitaverunt intra se, dicentes: Si dixerimus e coelo, dicet nobis: Quare ergo non suscepistis illud? Si dixerimus ex hominibus, turba quae a Joanne baptizata est, lapidabit nos. Et ideo non habentes quid dicerent, siluerunt. Sic et in hoc loco nullam aptam invenientes responsionem, tacuerunt, impleta prophetia, quae ait: « Rex vero laetabitur in Deo, laudabuntur omnes qui jurant in eo, quia obstructum est os loquentium iniqua . » Sed quia Dominus etiam ingratis beneficium suae largitatis frequenter praestat, recte subditur: « Ipse vero apprehensum eum sanavit, ac dimisit. » Et pulchre coram avaris hydropicum curavit, ut cum in uno sanaretur infirmitas corporis, in multis morbus curaretur mentis. Quorum avaritiam Dominus prudentissima comparatione redarguit, cum ait: « Et respondens ad illos dixit: Cujus vestrum asinus aut bos in puteum cadet, et non continuo extrahet illum die sabbati? Et non poterant ad haec respondere illi. » Ac si
Abbreviated transcription (Latin):
bit enim regnum caelorũ: Loculus
namque : aquat tuor deportatur:
Q uat tuor enĩ modis. genus huma¬
num ante aduentũ dñi adstrictĩ
tenebatur: Amore scilic& & timo¬
re. gaudio & merore: Amore
in adquirendis rebus. timore incus¬
todiendis: gaudio in adquisitis.
merore in amissis: Quia quipͥus
gaudebat inhabundantia rerũ.
post modũ exultabat inpauꝑtate.
Etqui tunc gratulabatur in ad¬
quisitis. post laetabat᷑ in amissis:
hi aut quiportabant in mundos
sps̃ significant: quinon Solum
perpreuaricationem primi hominis.
sedetiã per multa mala opera genꝰ
humanum admortis sepulturam
trahebant: Seddño tangente lo¬
culum hi quipor tabant steterunt :
quia post quã corda hominum
perpenitentiã addm̃ conuersa st̃.¬

Expanded text:
bit enim regnum coelorum . » Loculus bit enim regnum coelorum . » Loculus namque a quatuor deportatur. Quatuor enim modis genus humanum ante adventum Domini astrictum tenebatur, amore scilicet et timore, gaudio et moerore. Amore, in acquirendis rebus; timore, in custodiendis; gaudio in acquisitis; moerore in amissis; quia qui prius gaudebat in abundantia rerum, postmodum exsultabat in paupertate: et qui tunc gratulabatur in acquisitis, post laetabatur in amissis. Hi autem qui portabant, immundos spiritus significant, qui non solum per praevaricationem primi hominis, sed etiam per multa mala opera genus humanum ad mortis sepulturam trahebant. Sed Domino tangente loculum, hi qui portabant, steterunt: quia postquam corda hominum per poenitentiam ad
Abbreviated transcription (Latin):
maiorib peccatis adõ liberatur.
eo amplius liberatoris gratia
glorificatur : quia & medicoꝵ
opus tanto magis laudabile
appar& : quanto difficiliores mor¬
bos curare potuerunt: Possumus
etiam aliter per hunc mortuum
allegorice genus humanũ intelligere:
quod tunc inmortẽ incidit. quando
praecepta uitȩ contempsit. dicente
dño: In quacumque die comederi¬
tis deligno scientię boni & mali:
morte moriemini: Mater autem
uidua quae unicum filium flebat.
synagoga intellegitur: qułinpatri¬
archis & prophetis generis humani
interitum deflebat: Etquia ꝓpe ẽ.
dñs omibus inuocantibus se inuerita¬
flere mortuum : quẽ post paululũ
resurgentẽ ui debis: Netimeas mor¬
tem : cum presentẽ habeas uitam:
Etaccessit: & tetigit loculum:
Tunc enĩ spiritaliter dñs loculum
tetigit: quando homo factus
per semet ipsum corda hominum
ad pęnitentiã prouocauit dicens:
Penitentiã agite : ad propin qua¬

Expanded text:
majoribus peccatis a Deo liberatur, majoribus peccatis a Deo liberatur, eo amplius liberatoris gratia glorificatur. Quia et medicorum opus tanto magis laudabile apparet, quanto et difficiliores morbos curare potuerint. Possumus etiam aliter per hunc mortuum allegorice genus humanum intelligere, quod tunc in mortem incidit, quando praecepta vitae contempsit, dicente Domino: « In quacunque die comederitis de ligno scientiae boni et mali, morte moriemini . » Mater autem vidua, quae unicum filium flebat, Synagoga intelligitur, quae in patriarchis et prophetis generis humani interitum deflebat. Et quia prope est Dominus omnibus invocantibus eum in veritaflere mortuum, quem post paululum resurgentem videbis. Ne timeas mortem, cum praesentem habeas vitam. « Et accessit et tetigit loculum. » Tunc enim spiritaliter loculum Dominus tetigit, quando homo factus, per semetipsum corda hominum ad poenitentiam provocavit, dicens: « Poenitentiam agite, appropinqua
Abbreviated transcription (Latin):
me : oleum aut̃ peccatoris non in¬
pinguet caput meum: E tait illi:
Adulescens: tibi dico surge: E tre¬
sedit qui erat mortuus & cępit loqͥ:
& dedit illum matris suȩ: Tunc ad
diuinam iussionẽ mor tuus resurgit :
quando perpaenitentiã peccator
reuiuescit. abillius miscđia uocatus
quiait: Uiuo ego dicit dñs: nolo
mortem peccatoris. sedut conuer¬
tatur & uiuat: Incipit loqui: cũ
& sua mala opera accusare. &
dm̃ discit laudare: Redditur
matri. cumper sacerdotale ministe¬
rium reconciliatur eccłae. aqua
peccando ante discesserat: Frequen¬
ter enĩ illorum restitutione. diuinę¬
grãe uel miscđiae largitas glorifi¬
catur : dequorum uita prius fuerat
desperatum: Vnde & recte subditur:
Accepit autem om̃s timor: & magni¬
ficabant dm̃ dicentes: Quia pro¬
pheta magnus surrexit innobis.
& quia ds̃ uisitauit plebẽ suam :
Cuius enim gradus altior: & ei
peccatum grauius: S ed quo de

Expanded text:
me, oleum autem peccatoris non imme, oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . » « Et ait illi: Adolescens, tibi dico, surge. Et resedit qui erat mortuus, et coepit loqui, et dedit illum matri suae. » Tunc ad divinam jussionem mortuus resurgit, quando per poenitentiam peccator reviviscit, ab illius misericordia vocatus, qui ait: « Vivo ego, dicit Dominus Deus, nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat . » Incipit loqui, cum et sua mala opera accusare, et Deum discit laudare. Redditur matri, cum per sacerdotale ministerium reconciliatur Ecclesiae, a qua peccando ante abscesserat. Frequenter enim illorum restitutione divinae misericordiae largitas glorificatur, de quorum vita prius fuerat desperatum. Unde et recte subditur: « Accepit autem omnes timor, et magnificabant Deum, dicentes: Quia propheta magnus surrexit in nobis, et quia Deus visitavit plebem suam. » Cujus enim gradus altior est, ejus peccatum gravius. Sed quo magis de
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiã emollit: Hiaut̃ quipor¬
tabant. steterunt: hi quimor tuũ
adsepeliendum portabant. uitia
& peccata significant . qualia sunt
ad ulteria. homicidia. furta. rapi¬
ne. sacrilegia. & cetera talia:
pulturam deferunt: Sed dño tan¬
gente loculum. hi quiportabant
steterunt : quia cũcor peccatoris
adpenitentiã conuersum fuerit.¬
÷ consuetudo peccandi cessat: Mu¬
tantur enim opera. prior iniqui¬
tas refrenatur: Etpro luxuria
castitas.i &pro odioi caritas. ꝓae
brictate amatur. Sobrietas: Alit̃.¬
: hi quimor tuum portalunt: adu¬
lantium
linguas significant: Quasi cnim
super mortuum adulatores terrȩ
congerͤm iaciunt: quando peccan¬
tem uanis fauoribus & blandimen¬
tis demulcent: Seddño tangente
loculum hi quiportabant steteruN:
quia postquã peccator sp̃s scĩ gratia
fuerit illuminatus. adulantium
blandimenta fugere incipit: uix ca
illius ex emplum qui ait: Corripi&
me iustus inmiscđia & increpabit

Expanded text:
nitentiam emollit. « Hi autem qui pornitentiam emollit. « Hi autem qui portabant, steterunt. » Hi qui mortuum ad sepeliendum portabant, vitia et peccata significant, qualia sunt adulteria, homicidia, furta, rapinae, sacrilegia, et caetera talia, pulturam deferunt; sed Domino tangente loculum, hi qui portabant, steterunt: quia cum cor peccatoris ad poenitentiam conversum fuerit, consuetudo peccandi cessat. Mutantur enim opera, prior iniquitas refrenatur, et pro luxuria castitas, et pro odio charitas, pro ebrietate amatur sobrietas. Aliter: Hi qui mortuum portabant, adulantium linguas significant. Quasi enim super mortuum adulatores terrae congeriem jaciunt, quando peccantem vanis favoribus et blandimentis demulcent. Sed Domino tangente loculum, hi qui portabant steterunt: quia postquam peccator Spiritus sancti gratia fuerit illuminatus, adulantium blandimenta fugere incipit, juxta illius exemplum qui ait: « Corripiet me justus in misericordia et increpabit
Abbreviated transcription (Latin):
fundor inuobis: Et iterũ. Lugeo
multos ex his qui ante me peccaue¬
runt: & non egerunt paenitentiã
super inpudicitus quas gesserunt:
÷ Solet autẽ contingere ut alioꝵ
orationibus & exhortationibus
multi resuscitentur aduitã : quiꝓ
priĩs meritis tenebantur in mortẽ i
inoperibus moysi & heliȩ discimus :
quorum alter propeccatis populi
intercedens acdicens. aut dimit te
eis hanc noxam. aut dele me deli¬
bro tuo quemscripsisti: audire
meruit: E cce placatus feci. scđm
uerbum tuum: Ad alterius uero
orationem pluuiam terrae dedit
quam peccatoribus per triennium¬
ĩ negauerat: Et accessit : & tetigit
loculum: Loculus in quo mortuus
portabatur : conscientiã peccatoris
male desperatam significat: Quasi
enim in loculo mortuus adsepelien¬
dum portatur : quando peccator
pro magnitudine sui sceleris Se¬
ipsum desperans. quasi securus¬
⁊ absque timore peccat: S ed dñs
loculum tangit: quando cor durũ
peccatoris perdiuina gratiã ad pę¬

Expanded text:
Lugeo multos ex his qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam super impudicitiis quas gesserunt . » Solet autem contingere ut aliorum orationibus et exhortationibus multi resuscitentur ad vitam, qui propriis meritis tenebantur in morte. Unin operibus Moysi et Eliae discimus, quorum alter pro peccatis populi intercedens, ac dicens: « Aut dimitte eis hanc noxam, aut dele me de libro tuo, quem scripsisti, » audire meruit : « Ecce placatus feci secundum verbum tuum » Ad alterius vero orationem pluviam terrae dedit, quam peccatoribus per triennium negaverat. « Et accessit, et tetigit loculum. . » Loculus in quo mortuus portabatur, conscientiam peccatoris male desperatam significat. Quasi enim in loculo mortuus ad sepeliendum portatur, quando peccator pro magnitudine sui sceleris seipsum desperans, quasi securus absque timore peccat. Sed Dominus loculum tangit, quando cor durum peccatoris per divinam gratiam ad poe
Abbreviated transcription (Latin):
Maximum & primum mandatũ¬
dine quantum ꝓ dignitate Vsus
enim scripture est uocare pri¬
mum quod est melius : sicut popu¬
lus israheliticus primitias auri
& argenti iussus est offerre : id est
quod pretiosius erat in auro & ar¬
gento: Et ieremias propheta
uerus eidem populo dicit:
Sc̃s israhel dño : primitie frugũ
eius: Maximum igitur & primũ
sicut ait apłs paulus: Maneant
in uobis fides. spes. caritas. tria hȩc.
maior autem his est caritas: Nobis
autem interrogatio pharisȩi ꝓficit:
quibus dicitur: Diliges dñm dm̃
tuum ex toto corde tuo. & in tota
anima tua : & in tota mente tua.:
Inquibus uerbis considerandũ est. qͥa
indilectione dĩ mensura non ponit᷑:
cum toto corde. tota anima. tota
mente eum diligere precipimur:
Quia enim inmensus est ds̃: sine
mensura est diligendus : Utcũ eum
multum diligimus. parumnos dili¬
gere fateamur: Nullusque locus
innobis remaneat uacuus. qui dĩ
dilectione non repleatur: Sed mens.
lingua. & manus : eius dilectionẽ

Expanded text:
maximum et primum esse mandine quantum pro dignitate. Usus enim Scripturae est vocare primum quod est melius, sicut populus Israeliticus primitias auri et argenti jussus est offerre, id est, quod pretiosius erat in auro et argento. Et Jeremias propheta de eodem populo dicit: « Sanctus Israel Domino, primitiae frugum ejus . » Maximum igitur et primum sicut ait apostolus Paulus: « Maneat in vobis fides, spes, charitas, tria haec, major autem his est charitas . » Nobis autem interrogatio Pharisaei proficit, quibus dicitur: « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, et in totbus considerandum est, quia in dilectione Dei mensura non ponitur, cum toto corde, tota anima, tota mente eum diligere praecipimur. Quia enim immensus est Deus, sine mensura est diligendus, ut cum eum multum diligimus, parum nos diligere fateamur, nullusque locus in nobis remaneat vacuus, qui Dei dilectione non repleatur, sed mens, lingua et manus ejus dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
sabbato curar& hominem. Siuen
dicerent non lic&: arguerentur
quare sabbato asinum uelbouem
soluentes apresepio ducerent
adaquare: & ideo non inuenien¬
tes quid dicerent tacuerunt::
N ec solum dñs in hoc loco reprehen¬
sores suos ita concdusit. sed etiam
in aliis frequenter locis : sicut de
quadam muliere in adulterio
de prehensa. ueldenari redditione:
& sicut fecit quando interroga¬
bant eum dicentes: Dic nobis

Expanded text:
sabbato curaret hominem; si vero sabbato curaret hominem; si vero dicerent: Non licet, arguerentur, quare sabbato asinum vel bovem solventes a praesepio, ducerent adaquare, et ideo non invenientes quid dicerent, tacuerunt. Nec solum in hoc loco reprehensores suos ita conclusit, sed etiam in aliis frequenter locis, sicut de quadam muliere in adulterio deprehensa , vel de denarii redditione , et sicut fecit quando interrogaverunt eum di
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniis: nec anima eius satiabitur
bonis: Potest quoque non inconue¬
nienter ꝑhy dropicũ quilib& luxu¬
riosus intellegi : Quia sicut hẏ̃ dro¬
picus quoplus bibit plussicit: ĩ ta
luxuriosus quoplus ad petulantiã
libidinis deditus fuerit: eo plus
ad petulantiam libidinis exardescit:
Oequibus per prophetã dicitur:
Quoꝵ carnessunt ut carnes asino¬
rum: & fluxus eorũ utfluxus
acquorum : Etiterũ: Computru¬
erunt iumenta. instercore Suo
Etrespondens iħis: dixxit adlegis¬
peritos & pharisȩos diceNis:
Si lic& sabbato curare. At illi
tacuerunt: Responsio ista dñi
ad illud pertinet: quod superius
dictum est: Et ipsi obseruabant
eum: N on enim hic abaliis inter¬
rogatus legitur : sed adeorum
cogitationes respondit: Etprul¬
dentissima ratione dñs obserua¬
tores suos hic inde conclusit: ne
aptam inuenirent responsionẽ:
Si enim dicerent lic& sabbato
curare reprehensibiles esse Nt.
utquid eum obseruarent utrum

Expanded text:
pecuniis, nec anima ejus satiabitur pecuniis, nec anima ejus satiabitur bonis . » Potest quoque non inconvenienter per hydropicum quilibet luxuriosus intelligi: quia sicut hydropicus quo plus bibit, plus sitit, ita luxuriosus quo plus ad petulantiam carnis deditus fuerit, eo plus ad petulantiam libidinis exardescit. De quibus per prophetam dicitur: « Quorum carnes sunt ut carnes asinorum, et fluxus eorum et fluxus equorum . » Et iterum: « Computruerunt jumenta in stercore suo . » « Et respondens Jesus, dixit ad legisperitos et Pharisaeos, dicens: Si licet sabbato curare? At illi tacuerunt. » Responsio ista Domini ad illud pertinet, quod superius dictum est: « Et ipsi observabant eum. » Non enim hic ab aliis interrogatus legitur, sed ad eorum cogitationes respondit. Et prudentissima ratione Dominus observatores suos hinc inde conclusit, ne aptam invenirent responsionem. Si enim dicerent: Licet sabbato curare, reprehensibiles essent, ut quid eum observarent, utrum