comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uin autem in construendis aliis monasteriis prefatꝰ
ep̃c tantum studium habuerit: facile credi potest qd
maiori eccłie sc̃e masie in qua pontificalis sedes posita est
maxime laborauerit ut recllitus euis augmentaret᷑. Et
qͣmius aliam religionem ibi pon̾e nequiuerit. non enim
facile canonici eius antiquos mores nuitare cogi pot̾ant.
tñ sit eoꝵ pͥores redditus studuit ampliare. ut magna par¬
te anni eos parit̾ in refectorio comed̾e institu̾it. cotidianũq
eis uictum ubertim ꝙ ditissime ꝓuiderit. ita ut ip̃i cano¬
nici testent᷑ qd̵ pene duplo quam prius p̾bendas eoꝵ dita-¬
uerit sicut in priuilegiis eius que in eadem eccłia con-¬
tinent᷑ potest inueniriiiil

Expanded text:
um autem in construendis aliis monasteriis praefatus episcopus tantum studium habuerit, facile credi potest, quod de majori ecclesia Sanctae Mariae, in qua pontificalis sedes posita est, maxime laboraverit, ut redditus ejus augmentarentur. Et, quamvis aliam religionem ibi ponere nequiverit, non enim facile canonici ejus antiquos mores mutare cogi poterant, tamen sic eorum priores redditus studuit ampliare, ut magna parte anni eos pariter in refectorio comedere instituerit, 555 quotidianumque eis victum ubertim et ditissime providerit, ita ut ipsi canonici testentur quod pene duplo, quam prius praebendas eorum ditaverit, sicut in privilegiis ejus, quae in eadem ecclesia continentur, potest inven
Abbreviated transcription (Latin):
priorem. sibi abbatem elegeĩt. sicꝙ eum domno balduino
abstulerunt. Ecce gͦ de noua monachoꝵ sc̃i ioħis eccłia. iã
alterius cenobii abbas ꝓcessit: quod ꝓfecto ad honorem
spectat bartholomei ep̃i eiꝰ dditoris. S qr quosdam minus
ꝑitos ei suꝑ hoc detrahentes audiui et dicentes non de¬
buisse tantam nutationem fieri. nec ꝓpter pcc̃a qͣꝵdam scĩ¬
monialium etiam inculpabiles expelli: totamq ecclł̃iam mo¬
nachis tradi. maxime cum p̾licta nobilis matrona sancta
salaberga. cum filia sua scã anstrude de patrimonii sui pos¬
sessionib eam construxetint. q scĩmoniales in ea posuerĩt
plurimoꝵꝙ signoꝵ ostensionib eam splendificauerint. ad
compescendam et reprimendam insipĩam uł simplicitatẽ
eoꝵ libet pauca diuine pagine suꝑ simili uł etiam maiori
mutatione exempla recolere. Nonne plantatio dei maior est

Expanded text:
priorem, sibi abbatem elegerunt, sicque eum domno Balduino priorem, sibi abbatem elegerunt, sicque eum domno Balduino abstulerunt. Ecce ergo de nova monachorum Sancti Joannis ecclesia, jam alterius coenobii abbas processit; quod profecto ad honorem spectat Bartholomaei episcopi ejus conditoris. Sed quia quosdam minus peritos ei super hoc detrahentes audivi, et dicentes non debuisse tantam mutationem fieri, nec propter peccata quarumdam sanctimonialium etiam inculpabiles expelli; totamque ecclesiam monachis tradi, maxime cum praedicta nobilis matrona sancta Sallaberga cum filia sua sancta Austrude, de patrimonii sui possessionibus eam construxerint, et sanctimoniales in ea posuerint, plurimorumque signorum ostensionibus eam splendicaverint. Ad compescendam et reprimendam insipientiam, vel simplicitatem eorum libet pauca divinae paginae super simili, vel etiam majori mutatione exempla recolere. Nonne plantatio Dei major est
Abbreviated transcription (Latin):
onachi autem sci iohannis pupilli facti absq patre.
domnum ballumum sororis eius filium ꝙ ab eo ibi¬
dem monachum fc̃m. loco eius unammiter sibi abbatem
elegerunt. ꝙ p̾fato ep̃o confirmanclum p̾sentauerunt. e¬
tate quidem iuuenem: sed morib et religione seniles an¬
nos p̾ferentem. Ad quem cum multi monasticum habi¬
tum expetentes ex cliuersis conuenitent ꝓuinciis: inter
alios uenit quidam de tullensi regione nomine hugo.
Quem p̾fatus abbas ballumus indens pollentem tamre¬
ligionis feruore. qmͣ litteraꝵ non mecdiocri scientia: prio¬
rem cenobii sui eum fecit. gaudens et deo grãs agens qui
sibi grãs agens qui sibi talem dederat adutorem. Sed
cum supradictus papa innocentius consilio drogonis
hostiensis ep̃i domnum hugonem humblariensem ab¬
batem rome accersitum ꝙ obedientie iunculo coactum
albanensis urbis consecraret ep̃m eo ꝑ litt̾as suggeren¬
te. monachi humblarienses p̾dictum hugonem sc̃i ioh̃is

Expanded text:
onachi autem Sancti Joannis pupilli facti absque patre, domnum Balduinum sororis ejus filium, et ab eo ibidem monachum factum, loco ejus unanimiter sibi abbatem elegerunt, et praefato episcopo confirmandum praesentaverunt, aetate quidem juvenem, sed moribus, et religione seniles annos praeferentem. Ad quem cum multi monasticum habitum expetentes ex diversis convenirent provinciis, inter alios venit quidam de Tullensi regione, nomine Hugo: quem praefatus abbas Balduinus videns pollentem tam religionis fervore, quam litterarum non mediocri scientia, priorem coenobii sui eum fecit, gaudens, et Deo gratias agens, qui sibi talem dederat adjutorem. Sed cum supradictus papa Innocentius, consilio Drogonis Ostiensis episcopi, domnum Hugonem Humblariensem abbatem Romam accersitum, et obedientiae vinculo coactum, Albanensis urbis consecrasset episcopum, eo per litteras suggerente, monachi Humblarienses praedictum Hugonem, Sancti Joannis
Abbreviated transcription (Latin):
deret. Hanc uere detimã fore proũtiabit. que ante tempus
suum plusquam trecentis annis constructa. sed tempore suo a
religionis calore tepefacta. rursum ꝑse diuina p̾stante gr̃a
intromissis monachis noscitur esse restructa ꝙ renouata. Q̾
renouatio facta est armo dñice incarnationis nullesimo cen¬

Expanded text:
deret, et hanc vere decimam fore pronuntiabit, quae ante tempus deret, et hanc vere decimam fore pronuntiabit, quae ante tempus suum plusquam trecentis annis constructa, sed tempore suo a religionis calore tepefacta, rursum per se, divina praestante gratia, intromissis monachis noscitur esse restructa et renovata. Quae renovatio facta est anno Dominicae Incarnationis 1127. C
Abbreviated transcription (Latin):
centuplo deuotius & frequentius celebrari religiosos hospi¬
tes cotidie suꝑuenientes cum caritatis dulcedine suscipi: non¬
ne credendum est eas tam dulci dei seruitio delectari. q dum
monachos coram altari transeuntes ꝙ feretris suis summisso
capite supplicit̾ cernunt indinantes. frequent̾ eis dicẽ. bñcli-¬
ctio dñi suꝑuos. q bñdicti uos a dño qui ferit celum et t̾ram:
Quid alii sentiant ignoro: ego corde credo. ꝙ credens ore fident
ꝓnuntio. sanctas easdem magis talium monachoꝵ quam scĩ¬
monialium que ibi tempore domini bartholomei manebant
eos composuisse. sic et ip̃as sanctas credo gaudere. qd̾ ad hiuꝰmocdi
monachos etella quam construxerunt peruen̾it. ꝙ ad sustentati¬
onem eoꝵ possessiones caꝵ dñs peruenire concesserit. Cum uͦ su¬
perius dictum sit nouem abbatias a domino bartholomeo ep̃o
constructas esse. quaꝵ nullam inuenit: siquis diligent̾ consi¬

Expanded text:
centuplo devotius et frequentius celebrari; religiosos hospicentuplo devotius et frequentius celebrari; religiosos hospites quotidie supervenientes cum charitatis dulcedine suscipi; nonne credendum est eas tam dulci Dei servitio delectari; et dum monachos coram altari transeuntes, et feretris suis submisso capite suppliciter cernunt inclinantes, frequenter eis dice » et: « Benedicti vos a Domino qui fecit coelum et terram? » Quid alii sentiant ignoro; ego corde credo, et credens ore fidenter pronuntio, sanctas easdem magis talium monachorum, quam sanctimonialium, quae ibi toto tempore domni Bartholomaei manebant, eos composuisse: sic et ipsas sanctas credo gaudere, quod ad hujusmodi monachos ecclesia, quam construxerunt, pervenerit, et ad sustentationem eorum possessiones earum Dominus pervenire concesserit. Cum vero superius dictum sit novem abbatias a domno Bartholomaeo episcopo constructas esse, quarum nullam invenit: si quis diligenter consi
Abbreviated transcription (Latin):
ei duunitus aduenisse. talesq abbates a deo fore destinatos: qui
et eius seruitio. & ip̃ius eccl̃ie releuationi iugiter insist̾e studeant
In nullo siquidem regni francoꝵ cenobio quod eus dunitaxat sit in¬
stitutõis maiorem religionem uel caritatiuam hospitalitatem qͣm
in ip̃o uidemus hodie feruere: nisi qd̃ ip̃e abbas baldumus in requi¬
rendis et retrahendis eccl̃ie possessionib quas sc̃imoniales ne¬
gligenter distrahi ꝑmiserant ualde occupatus. ꝙ cotidiano la¬
bore fatigatus. nichil magis conquerit᷑ quam se non posse iugi¬
ter conuentiu fr̃m interesse uł ip̃is hospitib humanitatis offi¬
cium ꝓut uellet impend̾e. Dum gͦ ip̃e sc̃e quaꝵ corpora in eadẽ
seruant᷑ ecclia iugiter die ac nocte uident ibi tam deuote diui¬
num officium fieri silentium & religionem feruenter seruari.
sacrificium corporis ꝙ sanguinis dñici non sicut prius. sed

Expanded text:
ei divinitus advenisse, talesque abbates a Deo fore destinatos, qui ei divinitus advenisse, talesque abbates a Deo fore destinatos, qui et ejus servitio, et ipsius ecclesiae relevationi jugiter insistere studeant. In nullo siquidem regni Francorum coenobio, quod ejus duntaxat sit institutionis, majorem religionem, vel charitativam hospitalitatem, quam in ipso videmus hodie, fervere; nisi quod ipse abbas Balduinus in requirendis et retrahendis Ecclesiae possessionibus, quas sanctimoniales negligenter detrahi permiserant, valde occupatus, quotidiano labore fatigatus, nihil magis conqueritur quam se non posse jugiter conventui fratrum interesse, vel ipsis hospitibus humanitatis officium prout vellet impendere. Dum ergo ipsae sanctae, quarum corpora in eadem servantur ecclesia, jugiter die ac nocte vident ibi tam devote divinum officium fieri; silentium, et religionem ferventer servari; sacrificium corporis et sanguinis Dominici, non sicut prius, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a erit helitas: ilico dño ꝓponenti contͣ se ipos iudicium
aufetur a uob̃ regnum dei. ꝙ dabit᷑ genti facienti fructꝰ eius
Alio etiam loco clñs parabolam ꝓponit de arbore fici. Ad qͣm tri¬
b anns continus ueniens. ꝙ fructum non inueniens ius¬
sit eam succicli. sedint̾cedente tultore uinee quartietiã
mo et scd̃o tercio quoq et quarto. necñ quinto et sexto an¬
no de correctione admonens. ꝙ nil se ꝓfic̾e uidens scd̾m pre¬
ceptum dñicum utiq debuit in fructuosam arborem succidere. ꝙ uine¬
am dñicam aliis agricolis omitt̾e qui reddant ei fructum temporib
siuis. Quod ip̃m dum ñ solo sensu suo sed consilio pape religiosoꝵ ui
roꝵ fecit utiq non rep̾hensione s laude dignum fuit. Nec timencdũ
est eum p̃p hoc scãꝵ feminaꝵ sallaberge ꝙ anstrudis que eandem
eccłiam construentes sc̃imonialium ordini deputauer̃t iram incur¬
risse: umo potius credendum est eaꝵ precib talem uoluntatem

Expanded text:
aereditas . » Illico Domino proponenti contra seipsos judicium auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . « Alio etiam loco Dominus parabolam proponit de arbore fici, ad quam tribus annis continuis veniens, et fructum non inveniens jussit eam succidi; sed, intercedente cultore vineae, quarti etiam mo, et secundo, tertio quoque, et quarto, nec non quinto, et sexto anno de correctione admonens, et nihil se proficere videns, secundum praeceptum Dominicum utique debuit infructuosam arborem succidere, et vineam Dominicam aliis agricolis committere, « Qui reddant ei fructum temporibus suis . » Quod ipsum dum non solo sensu suo, sed et consilio papae religiosorumque virorum fecit, utique non reprehensione, sed laude dignum fuit. Nec timendum est eum propter hoc sanctarum feminarum Sallabergae et Austrudis, quae eamdem ecclesiam construentes sanctimonialium ordini deputarunt, iram incurrisse: imo potius credendum est earum precibus talem voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
& eorum qui remanserant unusqͥsq de ꝓpͥe domus reparatio¬
ne sic occupat᷑. ut uix aliquis inueniret᷑ qui matris ecclie
adiutor exist̾et: consuluer̃t ñ nulli sapientes. & religiosi ui¬
ri. ut electos ex dicis aliquos boni testimonii uiros. cum re-¬
fidelium elemosinas tͣnͣsmitt̾emus. Eoꝵ itaq consilio elegi¬
mus septem canonicos ex fratrib nr̃is: Bosonem scilicet.
Rob̾tum. anselmũ. herb̾tum. Rob̾tum. Bonefacium. ami-¬
sardum pb̃rm. Odonem qui postea. fuit abbas monaste¬
rii qd̾ dicit᷑ bone spei in ep̃atu cam̾acensi. Sex qͦ laicos

Expanded text:
 eorum qui remanserant unusquisque de propriae domus reparatio eorum qui remanserant unusquisque de propriae domus reparatione sic occupabatur ut vix aliquis inveniretur qui matris ecclesiae adjutor existeret, consuluerunt nonnulli sapientes et religiosi viri ut electos ex clericis aliquos boni testimonii viros, cum refidelium eleemosynas transmitteremus. Eorum itaque consilio elegimus septem canonicos ex fratribus nostris, Bosonem scilicet, Robertum, Anselmum, Herbertum, Robertum, Bonefacium, Amisardum presbyterum, Odonem, qui postea fuit abbas monasterii quod dicitur Bonae Spei, in episcopatu Cameracensi. Sex quoque laicos
Abbreviated transcription (Latin):
me consecratꝰ: ouibꝰ. desolatis. nouus pastor tͣnͣsmittitur.
Sed ille laudunũ ueniens. ꝙ ñ eccłiam ñ domũ ep̃alẽ.
immo nichil pene pret̾ fauillas et cineres inueniens:
dici non potest qnͣtum doluerit qnͣtum gemuerit. qm̃
ñ se honore sublimatũ. sed on̾e deflebat p̾grauatum.
Ip̃i enĩ illa scͥpture sententia ñ imnu̾to uisa ẽ tunc
magna requie et cliuitiis om̃imodaq corporis sui uolũ¬
tate in locum desolatum ueniens: non se ad honoris ex¬
cellentiam głabat᷑ ꝓmotum. sed ad oꝑandi laborem clice¬
bat uocatum. ideoq etiam si forte ep̃atum desid̾auit:
bonum opꝰ desid̾auit. ꝓtinus gͦ ac si aliqd̃ desertum
introisset. eccłiam simul et domos ep̃ales cepit re¬
nouare. et uelut a fundamentis reparare. Sed qͥa¬
et alie fere .xii. cum multis domib clicoꝵ ⁊ laicorũ.
fuerant cõbuste. maiorq pars ciuium ꝑ ꝓunciam lisꝑsa erat.¬

Expanded text:
me consecratus, ovibus desolatis novus pastor transmittitur. me consecratus, ovibus desolatis novus pastor transmittitur. Sed ille Laudunum veniens, et non ecclesiam, non domum episcopalem, imo nil pene praeter favillas et cineres inveniens, dici non potest quantum doluerit, quantum gemuerit, quoniam non se honore sublimatum, sed honore deflebat praegravatum. Ipsi enim illa Scripturae sententia non immerito visa est tunc magna requie, et divitiis, omnimodaque corporis sui voluntate in locum desolatum veniens, non se ad honoris excellentiam gloriabatur promotum, sed ad operandi laborem dicebat vocatum; ideoque etiam si forte episcopatum desideravit, bonum opus desideravit. Protinus ergo, ac si aliquod desertum introisset, ecclesiam simul et domos episcopales coepit renovare et velut a fundamentis reparare. CAet aliae fere duodecim cum multis domibus clericorum et laicorum fuerant combustae, majorque pars civium, per provinciam dispersa erat, et
Abbreviated transcription (Latin):
masie remensis eccłie. deiñ thesaurarius efficit᷑. Posteauͦ
cum iam lauclunensis eccłie esset canonicus. adela uer¬
mandensis comitissa. coniunx hugonis magni. qui fuit
germanus philippi regis francoꝵ. cum post mortem eiꝰdem
hugonis. de quo genuerat Raclulfum comitem uermã¬
densem q symonem ep̃m nouiomensem nupsisset rai¬
naldo comiti clarmontensi. eumdemq Gartholomeum
sciret mariti sui esse consobrinũ ꝓ amore eius fecit eũ
thesaurarium eccł̃ie sc̃i quintini uermandensis. sicq ut
supͣdictum est. et gen̾is nobilitate. ꝙ moꝵ ꝓbitate. et cli¬
uitiaꝵ opulentia. idem bartholomeus famosus habebat᷑
lectus itaq unanim totius cleri ac ppłi assensu
ad pontificatum urbis laudunensis: domno Ra¬
dulfo remoꝵ archiep̃o qui p̾fato manasse. matris eius
auunculo successerat p̾sentat᷑ et ab eo młtisq aliis epĩs
tẽpore paschalis pape ⁊ ludouic regis francoꝵ celeberri¬

Expanded text:
Mariae Remensis ecclesiae, deinde thesaurarius efficitur. Postea vero Mariae Remensis ecclesiae, deinde thesaurarius efficitur. Postea vero cum jam Laudunensis Ecclesiae esset canonicus, Adela Vermandensis comitissa, conjux Hugonis Magni, qui fuit germanus Philippi regis Francorum, cum post mortem ejusdem Hugonis, de quo genuerat Radulfum comitem Vermandensem, et Simonem episcopum Noviomensem, nupsisset Rainaldo comiti Claromontensi, eumdem Bartholomaeum sciret mariti sui esse consobrinum, pro amore ejus fecit eum thesaurarium ecclesiae sancti Quintini Vermandensis; sicque, ut supradictum est, et generis nobilitate, et morum probitate et divitiarum opulentia idem Bartholomaeus famosus habebatur. Electus itaque unanimi totius cleri et populi assensu ad pontificatum urbis Laudunensis, domno Radulfo Remorum archiepiscopo, qui praefato Manasse matris ejus avunculo successerat, praesentatur, et ab eo multisque aliis episcopis, tempore Paschalis papae, et Ludovici regis Francorum, celeberri
Abbreviated transcription (Latin):
sione accepta: om̃s lib̾os climisit. Plurimaq eis dona lib̾alit̾
contulit. et cum magno honore ad ꝓͥa remisit. Comes itaq re¬
uersus in franciam: filiam suam nomine adeladem cũ ml¬
tis opib in burgundiam tͣnsmissam. p̾fato pͥncipi coniu¬
gio sociauit. de qua idem falco supͣdictum ep̃m domnum
bartholomeñ genuit. cum aliis filiis et filiab. quarum
una fuit ermentrucdis quam rursum de biugunlia in fran¬
ciam delatam. henricus comes de granclipͣto coniugem dũx.
et ex ea equiuocũ sibi henricum comitem genuit. germa¬
namq eiꝰ adeladem. matrem richarcli uirclunensis ac laucdu¬
nensis archicliaconi. Hic gͦ bartholomeus adhuc puerulus
infranciam ad ebalum auunculum suum comitem rocien-¬
sem defert᷑: litt̾isq traclitus. a domno manasse remoꝵ archie¬
piscopo. matris sue auunculo eclutat᷑. & pͥmo canonicꝰ sancte

Expanded text:
sione accepta, omnes liberos dimisit plurimaque eis dona liberaliter sione accepta, omnes liberos dimisit plurimaque eis dona liberaliter contulit, et cum magno honore ad propria remisit. Comes itaque reversus in Franciam, filiam suam nomine Adeladam, cum multis opibus in Burgundiam transmissam, praefato principi conjugio sociavit. De qua idem Falco supradictum episcopum domnum Bartholomaeum genuit, cum aliis filiis et filiabus, quarum una fuit Ermentrudis, quam rursum de Burgundia in Franciam delatam Henricus comes de Grandiprato conjugem duxit; et ex ea aequivocum sibi Henricum comitem genuit; germanamque ejus Adeladem matrem Ricardi Virdunensis ac Laudunensis archidiaconi. Hic ergo Bartholomaeus adhuc puerulus in Franciam ad Ebalum avunculum suum comitem Rociensem defertur, litterisque traditus a domno Manasse Remorum archiepiscopo, matris suae avunculo, educatur, et primo canonicus Sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
cta et sepulta est. Sextam duxit coniugem ernulfus co¬
mes de warem. que genuit othonem comitem de cisn.
qui otho genuit aub̾tum. qui aub̾tus genuit aub̾tum
princeps in burgunclia nomine falco de iur uel
de serrata comꝑta nobilitate ꝙ excellentia p̾fati comitis
hilduiui: ambiebat unam ex filiab euis sibi ꝯiugio so¬
ciari. Ded cum id impetrare nequiret uirante patre ñꝙͣ
filiam suam bungundioni dandã: contigit ut philippus
rex francoꝵ eundem comitem hildumũ. cũ domno helinan¬
do laudunensi ep̃o aliisq ñ nullis pͥncipib ꝓ cõmuni ne¬
gotio regni romã tͣnsmitte̾t ad dũm papam. Quod ubi noti¬
ficatum ẽ p̃dicto pͥncipi falconi. insiclias redeuntibꝰ ꝑ plu¬
rima loca parauit. sicq in itin̾e captos et omib que habe¬
bant spoliatos. ñ priꝰ climit̾e uoluit. donec idem comes
ꝓmitte̾t iureuirando. se filiam suam ei daturum. Qua spõ¬

Expanded text:
cta et sepulta est. Sextam duxit conjugem Ernulfus cocta et sepulta est. Sextam duxit conjugem Ernulfus comes de Waren; qui genuit Othonem comitem de Cisni; qui Otho genuit Aubertum; qui Aubertus genuit Aubertumprinceps in Burgundia nomine Falco de Jur, vel de Serrata, comperta nobilitate et excellentia praefati comitis Hilduini ambiebat unam ex filiabus ejus sibi conjugio sociari; sed cum id impetrare nequiret, jurante patre nunquam filiam suam Burgundioni dandam, contigit ut Philippus rex Francorum eumdem comitem Hilduinum cum domno Helinando Laudunensi episcopo, aliisque nonnullis principibus, pro communi negotio regni Romam transmitteret ad dominum papam. Quod ubi notificatum est praedicto principi Falconi, insidias redeuntibus per plurima loca paravit, sicque in itinere captos, et omnibus quae habebant spoliatos, non prius dimittere voluit donec idem comes promitteret jurejurando se filiam suam ei daturum. Qua spon
Abbreviated transcription (Latin):
rensis. Tercia nomine margareta nupsit hugoni comiti
claromontensi: de qua genitus est ramalclus comes. qui
ex adelada uermandensi comitissa genuit margaretam cõ¬
iugem illius preclari karoli flandensium comitis. Quar¬
ta nomine ermentruclis nupsit theobaldo comiti de ris¬
nel: de qua genuit helcliardem matrem bertranni comi¬
tis. qui in hispania defunctus est. sororisq eius beatricis.
que ex hugone de moncornet genuit bartholomeum lauclu¬
nensem archicliaconũ et thesaurarium. Quintam nomine
adam. cluxit godefridus de gusgia: et ex ea genuit guido¬
nem patrem burcandi. Defuncto autẽ godefrido: eadem
ada accepit maritum. Walterum de aath. Quo mortuo: ac¬
cepit tertium maritum. theodericum de auesnuis. & cum
es extruit cenobium qd̾ dicit᷑ lescus in ꝓpria possessione
sua. defunctoꝙ eodem theoderico. ip̃a se ex toto contulit
eidem cenobio: ubi plurib annis religiose uiuens defu¬

Expanded text:
rensis. Tertia, nomine Margareta, nupsit Hugoni comiti rensis. Tertia, nomine Margareta, nupsit Hugoni comiti Claromontensi, de qua genitus est Rainaldus comes, qui ex Adelada Vermandensi comitissa genuit Margaretam conjugem illius praeclari Caroli Flandrensium comitis. Quarta, nomine Ermentrudis, nupsit Theobaldo comiti de Risnel, de qua genuit Heldiardem matrem Bertranni comitis, qui in Hispania defunctus est, sororisque ejus Beatricis, quae ex Hugone de Montcornet genuit Bartholomaeum Laudunensem archidiaconum et thesaurarium. Quintam, nomine Adam, duxit Godefridus de Gusgia, et ex ea genuit Guidonem patrem Burcardi. Defuncto autem Godefrido, eadem Ada accepit maritum Walterum de Aath. Quo mortuo, accepit tertium maritum Theodoricum de Avesniis, et cum eo exstruxit coenobium quod dicitur de Lesciis in propria possessione sua; defunctoque eodem Theodorico, ipsa se ex toto contulit eidem coenobio, ubi pluribus annis religiose vivens, defun
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i: ex qua genuit ebalum comitem de Rochi. et andre¬
am comitem de ramerruth patrem ebali laudunen¬
sis ep̃i septemq filias. Harum unam nomine feliciam
in hispania cluxit ꝯiugem Sancuis rex aragonensis:
et ex ea genuit hildefonsum Regem potentissimum. qͥ
patri succedens in regno. fortissimas urbes et castella pa¬
ganis uolenter p̾liando abstulit et xp̃ianis tradidit.
cesaraugustam scilicet beati uincentũ mtis archiclia¬
conatu famosam terrassonam quoq et tudelam bar¬
bastam et burgiam cum aliis multis totaq pene his¬
pania sibi subuigata. a deo nominis sui opinionem
dilatauit: ut ab aliis alter uilius: ab aliis secunclus
karolus uocaret᷑. ob memoriam illius. preclari karoli fñ¬
corum regis: qui quondam hispaniam uictor sub egit.
Secundam filiam hilduini comitis cduxit ꝯiugem. ro¬
tholdus comes ꝑticensis: de qua genuit rotholdum
comitem et uilianam matrem margerete regine nauar¬

Expanded text:
episcopi, ex qua genuit Ebalum comitem de Roci, et Andreepiscopi, ex qua genuit Ebalum comitem de Roci, et Andream comitem de Rameruth, patrem Ebali Catalaunensis episcopi, septemque filias. Harum unam, nomine Feliciam, in Hispania duxit conjugem Sanctus rex Arragonensis, et ex ea genuit Hildefonsum regem potentissimum, qui patri succedens in regno, fortissimas urbes, et castella paganis violenter praeliando abstulit, et Christianis tradidit, Caesar-Augustam scilicet beati Vincentii martyris archidiaconatu famosam; Terassonam quoque, et Tudelam, Barbastam, et Burgiam cum aliis multis, totaque pene 529 Hispania sibi subjugata adeo nominis sui opinionem dilatavit ut ab aliis alter Julius, ab aliis secundus Carolus vocaretur, ob memoriam illius praeclari Caroli Francorum regis, qui quondam Hispaniam victor subegit. Secundam filiam Hilduini comitis duxit conjugem Rotholdus comes Perticensis, de qua genuit Rotholdum comitem et Julianam matrem Margaretae reginae Navar
Abbreviated transcription (Latin):
calamitate positis. duos sapientissimos uiros. p̾fatũ
scilicet magrm anselmum germanumq eius magr̃m
radulfum miscd̃iter resẽuauit. qui tam clicos quam
tentus refouentes: ne in tribulationum aduersitatib
quia cum sapientib et religiosis uiris diligenter et
sollicite discutientes. utrum nam aliquem inuenire
possent. ꝑ quem tam miserabilis et horrenda clades
reparari ualeret: tandem inspirante deo reppererunt
salubre ꝯsilium ut ad eiusdem urbis episcopatum e¬
lig̾ent domnum bartholomeum remensis eccł̃ie beate
masie canonicum et thesaurarium. tam generis no¬
bilitate quam et morum ꝓbitate. in Remensi laudu¬
nensi ꝙ ꝓuintia famosissimum. Cognatorum siquidẽ
euis excellentia: non solum in francia sed et in hispa¬
nia. burgundia quoꝙ & lotharingia p̾dicabatur. hil¬
diunus namq comes rociensis auus eius duxit con¬
ugem adeladem germanam dñi manasse Remoꝵ archi¬

Expanded text:
calamitate positis, duos sapientissimos viros, praefatum calamitate positis, duos sapientissimos viros, praefatum scilicet magistrum Anselmum, germanumque ejus magistrum Radulphum misericorditer reservavit, qui tam clericos quam pturarum refoventes, ne in tribulationem adversitatibus quia, cum sapientibus et religiosis viris diligenter et sollicite discutientes, utrumnam aliquem invenire possent, per quem tam miserabilis et horrenda clades reparari valeret. Tandem, inspirante Deo, repererunt salubre consilium, ut ad ejusdem urbis episcopatum eligerent domnum Bartholomaeum, Remensis ecclesiae Beatae Mariae canonicum et thesaurarium, tam generis notabile quam et morum probitate, in Remensi, Laudunensique provincia famosissimum. Cognatorum siquidem ejus excellentia, non solum in Francia, sed et in Hispania, Burgundia quoque, et Lotharingia praedicabatur. Hilduinus namque comes Rociensis avus ejus duxit conjugem Adeladam germanam domni Manasse Remorum archi
Abbreviated transcription (Latin):
cdricus eiusdem urbis ep̃c. seditione subita a ciuibus
concitata. in domo sua cum quibusdam ex militibus
sius crudeliter occiditur. p̾fata sancte masie eccłia cũ
aliis propinquiorib decem fere eccl̃iis domus quoq ad¬
lacentes ep̃i atq canonicoꝵ. multorumq ciuium igne
supposito ꝯcremantur. tota insuꝑ urbs laudunensis
ciuib ꝑ uaria. loca disꝑsis. pene usq ad int̾nilonẽ
destriu iudetur: ita ut multi ꝑ eam transeuntes. rui¬
nasq eius et cineres aspicientes pre nuia compassio¬
ne lacrimas fund̾ent. illam iherenie lamentationem
suꝑ ea non incongrue replicantes. Quomodo sedet sola
ciuitas plena populo: facta est quasi iudua domina
gentium. Quemadinodum autem olim dñs urbem
ihrłm destrui. et filios isrł captiuari ꝑmittens. ad con¬
solationem tñ paucorũ qui remanserant iheremiam
ꝓph̾am ibidem cum eis reliquit: sic et nobis in tanta

Expanded text:
dricus, ejusdem urbis episcopus, seditione subita a civibus dricus, ejusdem urbis episcopus, seditione subita a civibus concitata, in domo sua cum quibusdam ex militibus suis crudeliter occiditur, praefata Sanctae Mariae ecclesia, cum aliis propinquioribus decem fere ecclesiis, domus quoque adjacentes episcopi atque canonicorum, multorumque civium igne supposito concremantur. Tota insuper urbs Laudunensis civibus per varia loca dispersis, pene usque ad internecionem destrui videtur, ita ut multi per eam transeuntes, ruinasque ejus et cineres aspicientes, prae nimia compassione lacrymas funderent, illam Jeremiae lamentationem super ea non incongrue replicantes: « Quomodo sedet sola civitas plena populo? facta est quasi vidua domina gentium . » Quemadmodum autem olim Dominus urbem Jerusalem destrui, et filios Israel captivari permittens, ad consolationem tamen paucorum, qui remanserant, Jeremiam prophetam ibidem cum eis reliquit, sic et nobis in tanta
Abbreviated transcription (Latin):
rardus de cyrisiaco. dum in eadem sc̃e dei genitricis ec¬
clesia genib flexis suppliciter oraret: ab inimicis suis
qui eum alibi aggredi ñ audebant dolose cricumuen¬
tus. & ab oratione surgens. diu̾sis gladiorum plagis
ibidem est int̾fectus. Cuius sanguine pauimentum
eccłie resꝑsum. cum multociens aqua suꝑfusa non poss
ad plenum ablui. pluresq spectatum uenientes. ñ parũ
suꝑ hoc ammirarent᷑. uir sapientissimus magister ansel¬
mus. tunc temporis eccl̃ie nr̃e canonicus et decanus. ꝑ
totum pene orbem latinum scientie et eloquentie sue
fama notissimus. non nullis secrete colloquens p̾nunti¬
asse fertur. illam sanginis effusionem. ñ nsi eiusdẽ
eccl̃ie concrematione diluendam. qm̃ tantum scelus
non aqua sed potius igne foret expiandum. Nec fefellit
uirum prudẽtem sua opinio. Post modicum etenim tẽ¬
pus deo ꝑmittente. diabolo stimulante. dominus Gual¬

Expanded text:
rardus de Cyrisiaco, dum in eadem Sanctae Genitricis ecrardus de Cyrisiaco, dum in eadem Sanctae Genitricis ecclesia genibus flexis suppliciter oraret, ab inimicis suis, qui eum aggredi non audebant, dolose circumventus, et ab oratione surgens, diversis gladiorum plagis ibidem est interfectus. Cujus sanguine pavimentum ecclesiae respersum, cum multoties aqua superfusa non posset ad plenum ablui, pluresque spectatum venientes non parum super hoc admirarentur, vir sapientissimus magister Anselmus, tunc temporis Ecclesiae nostrae canonicus et decanus, per totum pene orbem Latinum scientiae et eloquentiae suae fama notissimus, nonnullis secrete colloquens praenuntiasse fertur illam sanguinis effusionem, nonnisi ejusdem ecclesiae concrematione diluendam, quoniam tantum scelus non aqua, sed potius igne foret expiandum. Nec fefellit virum prudentem sua opinio. Post modicum etenim tempus, Deo permittente, diabolo stimulante, domnus Gual
Abbreviated transcription (Latin):
uici regiᷤ francorũ qui fuit filius philippi regis. pater
autem ludouici iumioris duram iusti iudicis regis
regum exꝑta est animadu̾sionem. Sicut enim quondã
ꝑ dauid regem filiumq eius salomonem. omp̃s deus
urbem ihiłm excellenter glorifificauit. sed postinodũ
ꝓpter peccata inhabitantium ꝑ nabuchdonosor regem
babylonis funditus destrui ꝑmisit. sic etiam eccl̃iam
nrãm. quam ut p̾dictum est ꝑ multa tempora insigni
gła sublimauerat in lieb nr̃is non quidem ex toto de¬
strui. sed nimia passus est tribulatione uexari. ita ut
de ip̃a quoq ueraciter illud ꝓpheticum dici possit: qm̃
suscepit de manu domini duplicia ꝓ omnib peccatis
sius. hanc autem tribulationem quedam ꝑturbatio p̾¬
cessit que future calamitatis quasi seminarium et
raclix ac p̾nuntia uisa est extitisse. Quidam siquidem
nobiͣs pͥnceps et castellanus laudunensis. nomine Ge¬

Expanded text:
vici regis Francorum, qui fuit filius Philippi regis, pater vici regis Francorum, qui fuit filius Philippi regis, pater autem Ludovici Junioris, duram justi judicis Regis regum experta est animadversionem. Sicut enim quondam per David regem filiumque ejus Salomonem omnipotens Deus urbem Hierusalem excellenter glorificavit, sed postmodum propter peccata inhabitantium, per Nabuchodonosor regem Babylonis funditus destrui permisit, sic etiam Ecclesiam nostram, quam, ut praedictum est, per multa tempora insigni gloria sublimaverat, in diebus nostris non quidem ex toto destrui, sed nimia passus est tribulatione vexari, ita ut de ipsa quoque veraciter illud propheticum dici possit: « Quoniam suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis . » Hanc autem tribulationem quaedam perturbatio praecessit, quae futurae calamitatis quasi seminarium, et radix, ac praenuntia visa est exstitisse. Quidam si quidem nobilis princeps et castellanus Laudunensis, nomine Ge
Abbreviated transcription (Latin):
niuersis sancte matris eccłie filiis ꝑ totum
orbem terrarum disꝑsis: b̾e marie laudunen¬
sis eccłie canonici. uidere deum deoꝵ in syon. Qm̃ iuxta
beatum paulum apłm tota sc̃a eccłia unum xp̃i corpꝰ
est. et huius corporis membra sunt diu̾se eccłie uel
inuenit eccłia nr̃a in dieb nr̃is. et consolationem qmͣ
per dominam nrãm sc̃am dei genitricem. post tribu¬
lationis luctum recepit. ur̃e scribendo notificamus
dilectioni. quatinus et uos ꝯgaudentes nob̾ deo et
pie matri eius grãs agatis.
audunensem itaq ecclesiam certum est inter p̾cipu¬
as regni francoꝵ eccłias antiquitus fuisse celebrem
quam beatus remigius Remoꝵ archiep̃c. sicut in eius
uita legitur. ex ꝓpriis redditib loqupletauit nobilis¬
simumq et strenuissimum uirum sanctum Genebaudũ
in ea pͥmuni ep̃m consecrauit. Cumq ab eius tempore
usq ad nrãm etatem ꝑ quingentos fere & eo amplius
annos in magna ꝓsꝑitate floruisset: ecce in dieb ludo¬

Expanded text:
anctae Matris Ecclesiae filiis per totum orbem terrarum dispersis, Beatae Mariae Laudunensis ecclesiae canonici, videre Deum deorum in Sion. Quoniam juxta Beatum Paulum apostolum tota sancta Ecclesia unum Christi corpus est , et hujus corporis membra sunt diversae Ecclesiae, vel invenit Ecclesia nostra in diebus nostris , et consolationem, quam per Dominam nostram sanctam Dei Genitricem post tribulationis luctum recepit, vestrae scribendo notificamus dilectioni, quatenus et vos congaudentes nobis, Deo, et piae Matri ejus gratias agatis. Laudunensem itaque Ecclesiam certum est inter praecipuas regni Francorum Ecclesias antiquitus fuisse celebrem, quam beatus Remigius Remorum archiepiscopus, sicut in ejus Vita legitur, ex propriis 528 redditibus locupletavit, nobilissimumque et strenuin ea primum episcopum consecravit: cumque ab ejus tempore usque ad nostram aetatem, per quingentos fere et eo amplius annos, in magna prosperitate floruisset, ecce in diebus Ludo
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ cui ꝑ ꝓpham clicit᷑. deus reppuli¬
sti nos et destruxisti nos. iratus es et misertꝰ es nr̃i. Ꝙ alibi
dure flagellari ꝑmiserat. precib sue pussime matris
placatus ñ distulit. miscd̾iter refouere. Plura siquidem
miracula in eodem itinere ꝑ eius ostendit reliquias: de qͥ¬
b non nulla p̾tereuntes. pauca tm̃ sed notissima posteroꝵ¬

Expanded text:
 per Prophetam dicitur: « Deus repulisti nos, et destruxisti nos, iratus es, et misertus es nostri ; » et alibi:dure flagellari permiserat, precibus suae piissimae Matris placatus, non distulit misericorditer refovere. Plurima siquidem miracula in eodem itinere per ejus ostendit reliquias, de quibus nonnulla praetereuntes, pauca tantum, sed notissima postero
Abbreviated transcription (Latin):
et theodericum de brueniis. Hos
nr̃e & aliis capsis reliquiarũ
enda donaria fidelium. Ecclia uͦ fu¬
erat succensa feria
Demoratiq sunt usq circa festum

Expanded text:
et Theodoricum de Brueriis. Hos e nostrae, et aliis capsis reliquiarum enda donaria fidelium. Ecclerat succensa feria demoratique sunt usque circa festum
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse. facies ne miscd̃iam tuam in me pcc̃ore. ut instar sci
montani recepto lumine. feretrum tuum qd̵ composui rursũ
possim uidere: Talia cum lacrimis clicendo: rogauit ut exlim¬
pha qua reliquie lote fuerant. ocli sui tangerent᷑. Quo facto
de ip̃a aqua bibit: sicq ꝑ totam noctem in oratione ꝑuigil
coram feretro mansit. Mane facto lumenrecepit: deoꝙ et pie
tiuitate manum aridam hñs ex aqua reliquiaꝵ bibit. manꝰq
eius ex ea lota est: et sic sanata est. De lib̾atõ.

Expanded text:
venisse, faciesne misericordiam tuam in me peccatore, ut instar sancti venisse, faciesne misericordiam tuam in me peccatore, ut instar sancti Montani recepto lumine feretrum tuum, quod composui, rursum possim videre? Talia cum lacrymis dicendo, rogavit ut ex lympha, qua reliquiae lotae fuerant, oculi sui tangerentur. Quo facto, de ipsa aqua bibit, sicque per totam noctem in oratione pervigil coram feretro mansit. Mane facto lumen recepit, Deoque et piativitate manum aridam habens ex aqua reliquiarum bibit, manusque ejus ex ea lota est, et sic sanata est. CAP. IV.--
Abbreviated transcription (Latin):
Nde circa parasceuen atrebatum urbem uenientes. ñ minꝰ
honorifice suscepti sumus. Et ecce quidam aurifex senex in
eadem urbe maneus qui iam ꝑ .xii. annos ocłoꝵ lumine pri¬
uatus fuerat. audiens feretrum sc̃e masie laudunensis ad¬
uenisse: int̾rogabat formam uł qualitatem seu qͣntitatem
eiusdem feretri. Quam cum didicisset. ꝓtinus ex imo pecto¬
ris trahens alta suspiria. lacrimasq ubertim ꝓfundens. heu
inquit hoc feretrum manib meis cõposui. ego peccator in iu¬
uentute mea uissu dñi helinandi laudunensis ep̃i. In hoc idẽ
ep̃c p̾ciosissimas reliquias posuit: inter quas fuit caput sc̃i
Walarici abbatis. necũ et caput sc̃i montani qui sicut ab eo¬
dem ep̃o aucliui cum ocłoꝵ uisum amisisset. ortum sci remi¬
gĩ beate cilinie matri eius p̾nuntiauit: sibiq de lacte eius
lumen reddendum subiunxit. quod et postea contigit. Sed o
tu piissima dei genitrix quam hocdierna die huc gaudeo ad¬

Expanded text:
nde circa Parasceven Atrebatum urbem venientes, non minus honorifice suscepti sumus. Et ecce quidam aurifex senex in eadem urbe manens, qui jam per duodecim annos oculorum lumine privatus fuerat, audiens feretrum Sanctae Mariae Laudunensis advenisse, interrogabat formam, vel qualitatem, seu quantitatem ejusdem feretri. Quam cum didicisset, protinus ex imo pectoris trahens alta suspiria, lacrymasque 535 ubertim profundens: Heu! inquit, hoc feretrum manibus meis composui ego peccator in juventute mea, jussu Domni Helinandi Laudunensis episcopi. In hoc idem episcopus pretiosas reliquias posuit, inter quas fuit caput sancti Walarici abbatis, nec non et caput sancti Montani, qui, sicut ab eodem episcopo audivi, cum oculorum visum amisisset, ortum sancti Remigii beatae Cilniae matri ejus praenuntiavit, sibique de lacte ejus lumen reddendum subjunxit, quod et postea contigit. Sed, o tu piissima Dei genitrix, quam hodierna die huc gaudeo ad
Abbreviated transcription (Latin):
duo ibi mansimꝰ. Quidam gͦ senex illic manebat a natiuita¬
te claudus ꝙ omnib notus: utpote p̾positi eiusdem castri
g̾manus. Hiis auditis miraculis que fiebant cum fide et
multa deuotione ad feretrum uenit: et ex aqua lauatio¬
nis reliquiaꝵ bibens. eaq lotus. ꝓtinus coram ppło est erectꝰ
Quod miracłm in tanta uen̾atione est habitum: ut confesfĩ
germanus eius. ip̃ius castri p̾positus. ad feretrum .xl. solidos
anglice monete obtulerit. infinitusq ppłs post eum multa¬

Expanded text:
duo ibi mansimus. Quidam ergo senex illic manebat a nativitaduo ibi mansimus. Quidam ergo senex illic manebat a nativitate claudus, et omnibus notus, ut pote praepositi ejusdem castri germanus. Hic, auditis miraculis quae fiebant, cum fide et multa devotione ad feretrum venit, et ex aqua lavationis reliquiarum bibens, eaque lotus protinus coram populo est erectus. Quod miraculum in tanta veneratione est habitum ut confestim germanus ejus ipsius castri praepositus ad feretrum quadraginta solidos Anglicae monetae obtulerit, infinitusque populus post eum multa
Abbreviated transcription (Latin):
Unachus etiam quidam religiosus de caritate ibidem
manebat in cella quam p̾fatus princeps ioellus eclifi¬
cauerat: qui iam ꝑ biennium morbo insanabili quem me¬
dici sciam uocant a deo laborauerat. ut nusqͣm nisi clau¬
dlicando et baculo sustentante posset inced̾e. Hic gͦ ꝑ totum
triduum nobis in eadem eccł̃ia remorantib ꝓposse suo clulcissi¬
me seruiens. et ex aqua lotaꝵ reliquiaꝵ. Locum morbi suꝑ fem᷑
lauans: qm diu ibi fuimus non est curatꝰ. Sed cum iam de ca¬
stro egressi. licentiam a populo grãs agentes peteremꝰ. & ip̃e nos
cum baculo claudicando ꝓsequeret᷑: repente curatus baculum
ꝓiecit. ꝙ ad feretrum cursu ueniens uidentib cunctis libent̾
et hilarit̾ illud amplexando deosculatꝰ. humerum subposuit
& ex una paite longius nobiscum deportauit. de claudo curato
qd̾ totenes dicit᷑: deducentib nos quibdam ex homi¬
nib eius: ubi honorifice a quibꝰdam monachis suscepti tri¬

Expanded text:
nachus etiam quidam religiosus de charitate ibidem manebat, in cella quam praefatus princeps Joellus aedificaverat, qui jam per biennium morbo insanabili, quem medici sciam vocant, adeo laboraverat ut nusquam nisi claudicando et baculo substendando posset incidere. Hic ergo per totum triduum nobis in eadem ecclesia remorantibus pro posse suo dulcissime serviens et ex aqua lotarum reliquiarum lotum morbi super femur lavans, quandiu ibi fuimus non est curatus; sed, cum jam de castro egressi licentiam a populo gratias agentes peteremus, et ipse nos cum baculo claudicando prosequeretur, repente curatus baculum projecit, et ad feretrum cursim veniens, videntibus cunctis libenter, et hilariter illud amplexando deosculatus humerum supposuit, et ex una parte longius nobiscum deportavit. CAP. XIX.-- De alquod Totenes dicitur, deducentibus nos quibusdam ex hominibus ejus, ubi honorifice a quibusdam monachis suscepti tri
Abbreviated transcription (Latin):
S rex iustus iħc xp̃c. noluit iniuiriam matri sue illatam
climitti impunitam. Ad uesꝑos siquidem p̾fat᷑ monachus
morbo cacluco subito dep̾ssus. coram omni popło in t̾ram ce.¬
cidit: maguumq t̾rorem uidentib incussit. Campana etiã
maior de turre cadens confracta est: ip̃a qͦ turris in suꝑi¬
ori parte scissa. et dirupta crepuit. Quod uidens monachꝰ
sero se male fecisse penituit: nudiss peclib coram feretro t̾re
ꝓstratus. regine celi humiliter satiffecit. utq suꝑ maius
altare feretrum deferret᷑ rogauit: sed fr̃s nr̃i noluerunt
urbis suscepti sunt. Ubi mulier quedam. uxor scilicet.
fulb̾ti ditissimi uiri cognomento pellicei pariens. nimio dolo¬
re ꝑ aliquot dies cruciabat᷑: iamq mortem sibi iuicinam im¬
minere ꝑtimescebat. Audiens gͦ miracula dñe nr̃e petiit re¬
liquias eius sibi afferri: de latisq eoclear argenteum obtu¬

Expanded text:
Sed rex justus Jesus Christus noluit injuriam Matri suae illatam Sed rex justus Jesus Christus noluit injuriam Matri suae illatam dimitti impunitam. Ad vesperas siquidem praefatus monachus, morbo caduco subito depressus, coram omni populo in terram cecidit, magnumque terrorem videntibus incussit. Campana etiam major de turre cadens confracta est, ipsa quoque turris in superiori parte fissa et disrupta crepuit. Quod videns monachus, sero se male fecisse poenituit, nudisque pedibus coram feretro terrae prostratus, Reginae coeli humiliter satisfecit, utque super majus altare feretrum deferretur rogavit, sed fratres nostri noluerunt urbis suscepti sunt. Ubi mulier quaedam, uxor scilicet Fulberti ditissimi viri cognomento Pellicei, pariens nimio dolore per aliquot dies cruciabatur, jamque mortem sibi vicinam imminere pertimescebat. Audiens ergo miracula Dominae nostrae, petiit reliquias ejus sibi afferri, delatisque cochlear argenteum obtu
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ laurentium de cala. in festo eiꝰdem mris. Monachus
quidam ibi habitans. noluit eis conced̾e ut poneret᷑ feretrũ
dñe nr̃e suꝑ altare scĩ laurentii: sed suꝑ qd̾dam minus
altare in parte ecclie fecit illud poni timens uidelicet¬
amitt̾e offerendam osuetam in eodem festo. Sed cum turonen¬
ses qui reliquias nrãs ꝑsequebant᷑. referentes miracula que
uiderant om̃s peregrinos suꝑuenientes exhortarent᷑ ut reli¬
cto maiori altari ad feretrum dũe nr̃e offerrent: inuicdie
luore ꝑcussus idem monachus. uissit feretrum et omnes
reliquias eici de eccł̃ia. Prepositus uͦ castelli uituꝑans mo¬
nachum: statim tradidit fratrib nr̃is tentoriũ spaciosũ
quod sibi parauerat. Matrone qͦ loci cortinas plurtmas defe¬
rentes. idem tentorium decentissime pornare studuer̃t: lumi¬
narib insuꝑ sufficientibꝰ splendidissimũ tota nocte feceĩt.

Expanded text:
Sanctum Laurentium de Cala, in festo ejusdem martyris. Monachus Sanctum Laurentium de Cala, in festo ejusdem martyris. Monachus quidam ibi habitans noluit eis concedere ut poneretur feretrum Dominae nostrae super altare Sancti Laurentii, sed super quondam minus altare in parte ecclesiae fecit illud poni, timens videlicetamittere offerendam consuetam in eodem festo. Sed cum Turonenses qui reliquias nostras prosequebantur, referentes miracula quae viderant, omnes peregrinos 532 supervenientes exhortabantur ut, relicto majori altari, ad feretrum Dominae nostrae offerrent, invidiae livore percussus idem monachus jussit feretrum et omnes reliquias ejici de ecclesia. Praepositus vero castelli, vituperans monachum statim tradidit fratribus nostris tentorium spatiosum quod sibi paraverat. Matronae quoque loci cortinas plurimas deferentes idem tentorium decentissime perornare studuerunt, luminaribus insuper sufficientibus splendidissimum tota nocte fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ta gͦ feretro ꝓtinꝰ obdormiuit: ꝙ post modicum eiugilans
sapͥna surrexit. Deinde feretro sociata: uidente populo sub¬
ni obiuam ꝓceclunt: et cum honore maximo. reliqͥas
dñe nr̃e suscipiunt. Erat in eadem ciuitate quidam iuiuenis
a matris utero surdus et mutus: quem unus ex fullonib
infantulum receptum nutrierat. ꝙ eclucatũ arte sua imn¬
buerat. Hic gͦ adductus ad dñe nr̃e reliquias: sub fere¬
tro recubuit. et obdormiuit. Nec mora anxiari. et ex toto
corpore sudorem emitt̾e cepit: deiñ uenis cuta aures inflatiꝰ.
sangus ub̃tim ex eius aurib ꝓfluxit. ꝓtinus surrexit
et audiuit: nec tñ loqui sciebat quia non clidicerat. sed
qd̃ alios loqui audiebat hoc dicebat. Cuiꝰ nom̃ quia nescie¬
bat᷑: canonici nr̃i eum appellauer̃t xp̃ianum. Sociatus gͦ
fratrib nr̃is. uenit cum eis lauclunũ: et fere .uii. annis
mansit in domo donini guidonis archidiaconi laudunensiˢ.

Expanded text:
ta ergo feretro protinus obdormivit, et post modicum evigilans ta ergo feretro protinus obdormivit, et post modicum evigilans sana surrexit. Deinde feretro sociata, vidente populo subni, obviam procedunt, et cum honore maximo reliquias Dominae nostrae suscipiunt. Erat in eadem civitate quidam juvenis a matris utero surdus et mutus, quem unus ex fullonibus infantulum repertum nutrierat et educatum arte sua imbuerat. Hic ergo adductus ad Dominae nostrae reliquias, sub feretro recubuit et obdormivit. Nec mora, anxiari et ex toto corpore sudorem emittere coepit, deinde, venis circa aures inflatis, sanguis ubertim ex ejus auribus profluxit. Protinus surrexit et audivit, nec tamen loqui sciebat, quia non didicerat, sed quod alios loqui audiebat, hoc dicebat: Cujus nomen quia nesciebatur, canonici nostri eum appellaverunt Christianum. Sociatus ergo fratribus nostris venit cum eis Laudunum, et fere septem annis mansit in domo Guidonis archidiaconi Laudunensis.
Abbreviated transcription (Latin):
cerat cognoscentes: ꝓtinꝰ et ip̃i miclis pelib om̃s inimicis
sius obiuam ruuunt feretrũq abeis susceptũ cum gaudio
in castellum suũ defer̃t. laudantes xp̃i miscd̃iam. qui ꝑ suã
matrem hostes hostib occurre̾ pacifice fec̾at.
reuerentia suscepti ab arcbiep̃o turonensi die sabbati
ante uespos in eccłia scĩ mauricii quiener̃t. uxor cuiꝰdã
carpentarii in eadẽ urbe ꝑ octo annos infirmitate ni¬
mia dep̾ssa lectulo decubuerat. ita ut nusqͣm posset ire nͥ
portaret᷑. Cademq nocte dornuenti: miscd̃ie mat̾ apparuit.
p̾cipiens ei ut se ad feretrum suũ in ecclia scĩ mauricii fa¬
ceret deferri. Euigilans mulier: rogabat maritũ ut cito de¬
ferret᷑. Ille non multum cliues. lecticam paratam non hñs.
fecit eam def̾ri in uili instrumento qd uulgariter uannũ
uocamus. in quo annona excussa purgari solet. Supposi¬

Expanded text:
cerat cognoscentes, protinus et ipsi nudis pedibus omnes inimicis cerat cognoscentes, protinus et ipsi nudis pedibus omnes inimicis suis obviam ruunt, feretrumque ab eis susceptum cum gaudio in castellum suum deferunt, laudantes Christi misericordiam, qui per suam Matrem hostes hostibus occurrere pacifice fecerat.reverentia suscepti ab archiepiscopo Turonensi, die Sabbati ante vesperas in ecclesia Sancti Mauritii quieverunt. Uxor cujusdam carpentarii in eadem urbe per octo annos infirmitate nimia depressa lectulo decubuerat, ita ut nusquam posset ire nisi portaretur. Eadem nocte dormienti misericordiae Mater apparuit, praecipiens ei ut se ad feretrum suum in ecclesia Sancti Mauritii faceret deferri. Evigilans mulier rogabat maritum ut cito deferretur. Ille non multum dives, lecticam paratam non habens, fecit eam deferri in vili instrumento, quod vulgariter vannum vocamus, in quo annona excussa purgari solet. Supposi