comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nosci non potuit. S unde nobis consuluit. in¬
de despectionẽ ꝑtulit: qͥa infirmitatẽ qũa pro
nobis suscepit: homo suꝑb despexit. Ob hoc
infirma & stulta elegit. ut fortiora & sapienti-¬
ora ꝑ quȩ ñ cognoscebatur confunderet. Sicut
cibum fortẽ inualidꝰ infans capere non potest.
nͥ a matre pͥus ȩsus in lactis sucum u̾tatur::
ut qͦd in cibo ñ potuit uti surgendo potenuir
in lacte ꝑ carnemtita & nos dum eẽmus infir¬
mi ad conspiciendam ũbi ȩt̾nitatẽ. factũ est ip¬
sum u̾bum caro: ut enutriti ꝑ carnẽ fortiores-¬
q effecti. cibũ solidu idest uerũ dm cum pa¬
tre sempit̾ñum contemplando. ut angeli sacie-¬
mur. P rima di dona eẽ. qͥb nos nobis reos
eẽ ostendit. qui dum iaceremus sub reatu cul-¬
pę. iustos nos eẽ credebamꝰ. Uenit medicꝰ patesecit
tulnꝰ. composuit semetipsũ. & de sua morte no
bis medictnã aptauit: ut ñ eẽt ostenide tantum

Expanded text:
nosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, innosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, cibum solidum, id est, verbum Domini cum Patre sempiternum contemplando, ut angeli satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de sua morte 150 nobis medicinam aptavit, ut non esset ostensor tantum
Abbreviated transcription (Latin):
seruus: & in forma serui ñ seruus. In forma
nis excellentiam dñs est hominũ: qͥa & susce-¬
gione uenientẽ. Mediator d̃i atq hominum
homo xp̃c iħc nequaquã alt̾ in humanitate.
alt̾̃ in ditate est. s in utraq natura idẽ unus
est: nec purꝰ homo conceptꝰ est. nec purꝰ hono
editus est: nec postea meritũ ut ds eet accepit:
s ds u̾bum manente incõmutabili eentia quȩ
lis pati. & immortali mori. & ȩt̾nus ante
secula temporalis posset ostendi. Mediator dĩ
ex patre aliud ex urgine: ñ tam̃ aliꝰ ex patre.
aliꝰ ex uirgie: s ipse et̾nus ex patre. ipse tem¬
poralis ex matre: ipse qui fecit. ipse qui factꝰ
est: ipse de patre sine matre. ipse de matre si¬
ne patre. Ipse conditoris tempłu: ipse conditor
templi. Ipse auctor oꝑis: ipse opus auctoris. Ma¬
nens unꝰ de utroq & in utraq natura: nec
naturarũ copulatione confusus: nec natu-¬
rarum distinctione geminatus. Icdo d̾s in
homine uenit: qͥa ꝑscipsum ab hominib cog-¬

Expanded text:
servus, et in forma servi non servus. In forma nis excellentiam, Dominus est omnium, quia etsi susce hominum homo Christus Jesus nequaquam alter in humanitate, alter in deitate est, sed in utraque natura 149 idem unus est. Nec purus homo conceptus est, nec purus homo editus est, nec postea meritum ut Deus esset, accepit; sed Deus Verbum, manente incommutabili essentia, qulis pati, immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset ostendi. 5. Mediator Dex Patre, aliud ex Virgine; non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cog
Abbreviated transcription (Latin):
uidet: sese ñ intuet᷑. Aliaꝵ em̃ rerũ origi¬
nes species & magnitudines respicit: de se
autẽ tanta ueri ignorantia inficitur: ut in
his om̃ib nichil incertiꝰ contẽplet᷑. Homo
qui miraris syderũ altitudinẽ. & maris pro¬
funditatẽ: animi tui abẏssum intra & mira¬
re si potes. Multa eo gitantes sine sensu car¬
nis. & sine unaginib uiuis. animo tantũ
cernentes intuemur: memoriaq sibi eas
fiagente tenem᷑. Alulta quoq intelligi¬
mͦ sensu: quȩ lingua explicare ñ possumꝰ.
Innorios eẽ infantes oꝑe: ñ cẽ innaxios eo¬
gitatione: qͥa motũ qu̾e geriuit m̃te: non¬
dum possunt explere in oꝑe. Ae ꝑ hoc in il¬
lis etas est imbecillis: ñ animꝰ. Ad nutum
enĩ uoluntatis nundu obtemꝑat illis fra¬
gilitas corporis: nec adeo oꝑe nocere pos¬
sunt. sicut cogitatione mouentur. Ex cul¬
sa uocabułu sortita est cogitatio. Cogitam

Expanded text:
videt, sese non intuetur. Aliarum enim rerum origividet, sese non intuetur. Aliarum enim rerum origines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondum obtemperat illis fragilitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo
Abbreviated transcription (Latin):
corporis: s ratione m̃tis excellim̾ anima¬
libus cȩteris. Pro reb corporeis ntendis fuf¬
ficit sensus carnis: ñ ꝓ spiritalib capiendis.
Illecti autẽ homines usu corporearũ rerum
nichil putant alit̾ ẽẽ: nͥ pret̾ qũã carnis sen¬
su concipiunt. Sicut p̾cellunt sͥ corporei
sensus diu̾sitate locoꝵ: ita sibimet & uirtute
sentiendi precellunt. Nam prestantior est
odoratus sapore: & positione loci. & sentien¬
di longinquitate. Sic auris odoratui: lon¬
gius enim audimu s qũa odoram᷑. Sic ocłi
aurib: longiꝰ enĩ uidemꝰ qũã audimꝰ. Am
mͦ autẽ: & loco & merito his uniu̾sis sensi¬
b suꝑfert᷑. In arce enim capitis constitutꝰ.
qͦd illi corporalit̾ ñ attingunt. iste intellec¬
tualit̾ contuetur. Amplns excellit ocłoꝵ
sensus cȩti̾s sensib: quandoqͥdẽ quȩ ad alios
ꝑtinent sensus. uide dicamꝰ: ueluti cũ dici-¬
cȩtera. Qũeadmodi ocłs. ita & animꝰ cetera

Expanded text:
cellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant aliter esse praeterquam quod carnis sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. 3. Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad alios pertinent sensus inde dicamus, veluti cum dicic. 4. Quemadmodum oculus, ita et animus caetera
Abbreviated transcription (Latin):
constans ꝑ rerũ raptꝰ uarietatẽ deflixit. Mul¬
tum ex sua natura splendorẽ posidet anima:
s fuscatur c̃õmixtione carnis ex q̃ retinetur
inclusa. Ex eiꝰ enĩ parte u̾titur ad peccandi
infirmitatẽ. salomone dicente. Corpꝰ corrup-¬
tibile aggrauat animã: & depͥmit terrena in¬
habitatio sensum multa cogitantẽ xiii. De

Expanded text:
constans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Mulconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclusa. Ex ejus enim 146 parte vertitur ad peccandi infirmitatem, Salomone docente: Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inh
Abbreviated transcription (Latin):
substantiȩ uł naturȩ. nec eẽ eã pꝰqũa corpori
misceri uidetur credimus. Philosopho-¬
rum sententiȩ dicunt esse animam pͥ-¬
usquam nascatur in corpore: quod
uerũ eẽ nullis approbat᷑ inditiis. Nam utr̃u
antea fuissemꝰ. nec ipsi nouimꝰ: nec qͥs homi-¬
nũ dicat habemus. Non est gͦ querendum:
q̃d querendo magis est irridendu. Gentiles
& herctici: de anima disputare conantur.
S quomͦ de illa aliquid rectȩ sentirȩ pos¬
sunt: qͥ auctorẽ ad cuiꝰ imaginẽ facta est non
nouerunt. E id̃o multa errori digna dixe-¬
runt. Mutabilis est anima ñ localit̾: sed t̾e¬
poralit̾ suis affectionib. Corpꝰ autẽ & loco ẽ ÷¬
tempore mutabile: qͥa & tempore mutat᷑. et
uariat᷑ loco. Qdͦ est ad corpꝰ mutatio locoꝵ:
hoc est ad ammũ mutabilitas cogitationũ.
Quȩ uarietas male mutationis tunc m̃ti
inhesit. quando ab ęt̃noꝵ contemplatione
pͥmus homo recedens in illo stare noluit a
quo male recessit: & iusta dampnatione in-¬

Expanded text:
substantiae, vel naturae; nec esse eam priusquam corpori misceri videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutabile est, quia et tempore mutatur, et loco variatur. Quod est ad corpus mutatio locorum, hoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione in
Abbreviated transcription (Latin):
ita corporis anima: uita ani sensibus.¬
mȩ deus est. & sicut corpꝰ mortuũ est
sine anima: ita anima mortua est sine cło.
Anima hominis ñ est homo: sed corpus
qͦd ex humo factum est id tantũ homo ẽ.
Inhabitando autẽ in corpore anima: ex
ipsa participatione carius hominis nom̃
accepit: sicut & apłs interiorẽ honunem
dicit animã. ñ carnẽ conditã esse ad dẽi
imaginẽ. Male gͦ a quibdã creditur amma
hominis eẽ corporea: quȩ ꝓpt̾ id ad clĩ ima¬
ginẽ facta est. ut siñ in cõmutabilis ut ds
eẽt: tam̃ incorporea ut d̾s existeret. Sicut
angłi: ita & animȩ. Habent enĩ mitiũ: finem
nulłu. Nã q̃dã in rebꝰ tp̃ralia st̃: q̃dã ꝑpetua: q̃dã¬

Expanded text:
ita corporis anima, vita animae Deus est. Et sicut corpus mortuum est sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animam, non carnem, conditam esse ad Dei maginem. Male ergo a quibusdam creditur animam hominis eginem Dei facta est, ut si non incommutabilis ut Deus esset, tamen incorporea, ut Deus, existeret. Sicut angeli, ita et animae: habent enim initium, finem nullum. Nam quaedam in rebus temporalia sunt; quaedam pe
Abbreviated transcription (Latin):
memoria est. Ipsa est emm custos reb inuẽ-¬
tis: ipsa cogitatis. De qua ad liquidũ diffici-¬
le est alique disputare: qͥa grandis est pplex-¬
itas eiꝰ: & ammꝰ ipsa est. Imago a sensib eorpo¬
ris remota: suȩ speciei similitudinẽ relinqͥt
in memoria. S̾ militudinẽ autẽ ñ ꝑ iagi-¬
nes sicut cetera: s sicut gaudiũ sine imagine
reminiscim᷑. Dum obliuionem memoramus:
ñ ꝑ seipsam ad est. Quod si ꝑ seipsam ad esset:
irrationali intellectũ ineẽ: nͥ homimi tãtũ
p̃dito ratione. Ceteris enim in ipsa qualitate
considerationis suȩ: sensus carnis ñ intelli-¬
gentia mentis est:¬

Expanded text:
memoria est. Ipsa est enim custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas est, et animus ipsa est. 8. Imago a sensibus corporis remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, non per seipsam adest. Quod si per seipsam adesset, uirrationabilibus intellectum inesse, nisi homini tantum praedito ratione. Caeteris enim in ipsa qualitate considerationis suae sensus carnis, non intelligentia mentis est
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptum namq est. Calciati pe¬
des: in p̃paratione euuangłii pacis.
Si gͦ ut nr̃am. sic curam ꝓximi ge¬
rimus: utrumq pedem ꝑ calcia¬
mentum munimus. Qui uͦ suam
cogitans utilitatem. ꝓximoꝵ
negligit: quasi unuis pedis calci¬
amentum cum dedecore amittit.
Sunt nonnulli itaq qui magnis
ut diximus muneri drati. dũ
solius contemplationis studiis
inardescunt: parere utititta prox¬
imoꝵ in predicatione refugiunt.
Secretum quiets diligunt: seces¬
sum speculationis petunt. De qͦ
si districte iudicentur: ex tantis
proculdubio rei sunt. quantis
uenientes ad publicum ꝓdesse
potuerunt. Qua enim mente is
qui ꝓrimis ꝓfuturus enitesceret.
utilitati cȩterors. secretum p̃ponit
suũ: qn ipse sũmi patͥs unigenitus
ut multis ꝓdesset. de sinu patͥs egͦssus
ẽ ad publicũ nr̃m:¬

Expanded text:
Scriptum quippe est: Calceati peScriptum quippe est: Calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis . Si ergo ut nostram, sic curam proximi gerimus, utrumque pedem per calceamentum munimus. Qui vero suam cogitans utilitatem, proximorum negligit, quasi unius pedis calceamentum cum dedecore amittit. que nonnulli qui magnis, ut diximus, muneribus ditati, dum solius contemplationis studiis inardescunt, parere utilitati proximorum in praedicatione refugiunt, secretum quietis diligunt, secessum speculationis appetunt. De quo si districte judicentur, ex tantis proculdubio rei sunt, quantis venientes ad publicum prodesse potuerunt. Qua enim mente is qui proximis profuturus enitesceret, utilitati caeterorum secretum praeponit suum, quando ipse summi Patris unigenitus, ut multis prodesset, de sinu Patris egressus est ad publicum n
Abbreviated transcription (Latin):
stionis cura: quisquis uirtutib
pollens. gregem d̃ĩ renuit pasce¬
re: pastore summum conuincitur
non amare. Hinc paulus dicit.
Si xp̃c pro omnib mortuus est.
ergo omnes mortui sunt: & quia
prõ omnib mortuus est. suꝑest
s ei qui pro ipsis mortuus est &
resurrexit. hinc moyses ait.
ciꝑe reniuerit. huic in faciẽ mu
discalciet: eiusq habitaculum do¬
mus discalciati uocetur. Frater
autem defunctus ille est: qui post
resurrectionis apparens głam. dix̃.
te nuntiate fr̃ib meis. Qui qua¬
si sine filiis obut: quia adhuic
.electoꝵ suoꝵ numerum non imn¬
pleuit. Huiꝰ scilicet uxorem suꝑ¬
stes frater sortiri precipitur: quia
dignum ꝓfecto est. ut cura scẽ
eccłȩ ei qui hanc bene regere ꝑre¬
ualet imponatur. Cui nolenti
is ꝓdesse non curat: bonis quoq
eius sca eccła exprobrans. ei quasi
in faciem saluam iactat. Cui ex
uno pede calciamentum tollitur:
ut discalciati domus uocetur.

Expanded text:
pastionis, quisquis virtutibus pastionis, quisquis virtutibus pollens gregem Dei renuit pascere, pastorem summum convincitur non amare. Hinc Paulus dicit: Si Christus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt. Et si pro omnibus mortuus est, superest sed ei qui pro ipsis mortuus est, et resurrexit . Hinc Moyses ait ,forte renuerit, huic in faciem mul propinquus discalciet, ejusque habitaculum domum discalceati vocet. Frater quippe defunctus ille est, qui post resurrectionis gloriam apparens, dixit: Ite, dicite fratribus meis . Qui quasi sine filiis obiit, quia adhuc electorum suorum numerum non implevit. Hujus scilicet uxorem superstes frater sortiri praecipitur, quia dignum profecto est, ut cura sanctae Ecclesiae ei qui hanc bene regere praevalet imponatur. Cui nolenti  prodesse aliis non curat, bonis quoque ejus sancta Ecclesia exprobrans, ei quasi in faciem salivam jactat. Cui ex uno pede calceamentum tollitur, ut discalceati domus vocetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Iam sunt nonnulli qui eximia
Uuirtutum dona ꝑcipiunt.
& ꝓ exertitatione cȩteroꝵs magnis
munerib exaltantur: qui studio
castitatis mundi : abstinentiȩ robo¬
re ualidi : doctrinȩ dapib referti:
patientiȩ longanimitate humiles:
auctoritate fortitudinis erecti: pie¬
tatis grã benigni: iusticiȩ seueri¬
tate districti su̾nt. Qui nimirũ
culmen regiminum. si uocati sus¬
ciꝑe renniuunt. ipsa sibi plerũq
dona adimunt: quȩ non pro se
tantuimmodo. S etiã ꝓ aliis accepe¬
runt. Cumq sua & non aliors
lucra cogitant: ipsis se quȩ pri¬
uata habere appetunt. bonis pri-¬
uant. Hinc namq ad discipu¬
los ueritas dicit. Non potest
ciuitas abscondi suꝑ montẽ posi¬
ta: neq accendunt lucernã. & po¬
nunt eam sub modio s suꝑ can¬
delabrum: ut luceat omnib
qui in domo sunt. Hinc pe¬
tro ait. Symon ioħis amas me :
spondisset: audiuit. Si diligis
me: pasce oues meas. Si ergo
dilectionis est testimonium pa-

Expanded text:
 Sunt nonnulli qui eximia virtutum dona percipiunt, et pro exercitatione caeterorum magnis muneribus exaltantur, qui studio castitatis mundi, abstinentiae robore validi, doctrinae dapibus referti, patientiae longanimitate humiles, auctoritate fortitudinis erecti, pietatis gratia benigni, justitiae severitate districti sunt. Qui nimirum culmen regiminis si vocati suscipere renuunt, ipsa sibi plerumque dona adimunt quae non pro se tantummodo, sed etiam pro aliis acceperunt. Cum sua et non aliorum lucra cogitant, ipsi se quae parata appetunt habere bonis privant. Hinc namque Veritas ad discipulos dicit: Non potest civitas abscondi super montem posita; neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt . Hinc Petro ait: Simon Joannis, amas me? spondisset, audivit: Si diligis me, pasce oves meas. Si ergo dilectionis est testimonium cura
Abbreviated transcription (Latin):
sum erroris alien habeat. Pleriq scĩ doc-¬
tores pro mali ꝑtinatia. qͥa iniquos em̃dare
nequeunt his tacere disponunt: s calorem
sp̃e qͦ agunt᷑ ferre ñ sustinentes. iterũ in in-¬
ciepationẽ prosiliunt iniquoꝵ .xlu.De p̃
benda sac̃dotali ꝓtectione

Expanded text:
sum erroris alieni habeat. 6. Plerique sancti docsum erroris alieni habeat. 6. Plerique sancti doctores pro mali pertinacia, quia iniquos emendare nequeunt, his tacere disponunt; sed calorem spiritus, quo aguntur, ferre non sustinentes, iterum in increpationem prosiliunt iniquorum. CAPUT aebenda sacerdotali protectione
Abbreviated transcription (Latin):
rito plebis. aufert᷑ doctna p̃dicationis:
pro bono merito audientis. tribuit᷑ sermo
doctoris. In potestate diuina consistit. cui
uelit ds doctrine u̾bũ dare: uł cui auferre.
E hoc aut ꝓ dicentis aut ꝓ audientis fit mĩto:
ut mͦ ꝓ culpa plebis. auferat᷑ sermo doctori ᷤ:
docet bonũ: ⁊ malus malum: ⁊ bonus ma¬
lum:̃ & malus bonum: quod tñ fit iuxta
meritum ppłorũ. Non om̃ia tempora con-¬
centis. Tempꝰ tacendi ⁊ tẽpꝰ loquendi. si qͥde ꝑ ti¬
morẽ s ꝑ discretionẽ. ꝓpt̾ p̃uoꝵ incorruptibiłe inqͥtatẽ:
m̃niuqm electos oportet a doctrina cessare. Int̾¬
dum doctores ȩccłiȩ calore caritatis ardentes
conticescunt a docendo. qͥa ñ ẽ qͥ audiat: testan-¬
te ꝓpħa. Ciuitates austri clause sunt: & ñ ẽ qͥ
aꝑiat. Qui docendi accepit officiũ: int̾dũ
ad tempꝰ ꝓrimi facta taceat: quȩ statĩ corri-¬
gere nequaqua existimat. Nam si corrige-¬
re potest & dissimulat: uerũ est qͦd consen¬

Expanded text:
rito plebis, aufertur doctrina praedicationis; pro bono merito audientis, tribuitur sermo doctoris. In potestate divina consistit, cui velit Deus doctrinae verbum dare, vel cui auferre: et hoc aut pro dicentis, aut pro audientis fit merito, ut modo pro culpa plebis auferatur sermo doctoris, docet bonum, et malus malum; et bonus malum, et malus bonum; quod tamen fit juxta meritum populorum. Non omnia tempora concentis: Tempus tacendi et tempus loquendi . Non quidem per timorem, sed per discretionem, propter malorum incorrectibilem iniquitatem nonnunquam electos oportet a doctrina cessare. 332 4. Interdum doctores Ecclesiae calore charitatis ardentes conticescunt a docendo, quia non est qui audiat, testante propheta: Civitates Austri clausae sunt, et non est qui aperiat . 5. Qui docendi accepit officium, interdum ad tempus facta proximi taceat, quae statim corrigere nequaquam existimat. Nam si corrigere potest et dissimulat, verum est quod consen
Abbreviated transcription (Latin):
marũ ac penitentiȩ afflictionẽ. a peceatis ex-¬
ciat: quando qũe peccantem deseruerat. fla-¬
gesserimꝰ seueritatẽ eius in elem̃tiã cõmuta¬
bimuf. Nam ille qui nos malos tolerat: non
dubiũ est qͦd conu̾sis clem̃ter ignoscat. N am
morte obruam᷑ precipiti. s det᷑ nob̾ locus sa¬
tiffactionis: hoc totũ de di ꝓcedit clementia:
ut nos non dampner crudelit᷑: s expectet ad

Expanded text:
marum ac poenitentiae afflictionem a peccatis exmarum ac poenitentiae afflictionem a peccatis exciat, quando quem peccantem deseruerat flagesserimus, severitatem ejus in clementiam commutabimus. Nam ille qui nos malos tolerat, non dubium est quod conversis clementer ignoscat. Nam qmorte obruamur praecipiti, sed detur locus satisfactionis, hoc totum de Dei procedit clementia, ut nos non damnet crudeliter, sed exspectet ad
Abbreviated transcription (Latin):
& post posita securitate lugendi ne di secreto
& iusto uiditio deserat᷑ homo. & ꝑdendꝰ in po¬
testate demonũ relinquat᷑. Nam reuera que
deus deserit: demones suscipunt. Dñici con-¬
temptores p̃cepti statim ut aũtunt᷑ a deo.
a malignis spiritib occupant᷑: a quib etiã
ut mala faciant ꝑsuadent᷑. Hinc est illud
ꝓpheticum. immicos di ꝑsecunt᷑ tenebrȩ quȩ
intelligunt᷑ demones. Unde & in psalmo le¬
gitur. Immissiones ꝑ angłos malos. Quicdã
reꝓboꝵ in potestate dȩmonũ occulto d̃i iu-¬
ditio & iustissimo redigunt᷑: isaia testante.
Ipse misit eis sortem: & manꝰ eius diuisit eis
eam in mensuram: usq in ȩt̾nũ possidebunt
eam. Quidam electoꝵ dimittunt᷑ diuina
iusticia incidere in errorẽ peccati: s tamen
miseratione eius reducti denuo conũtunt᷑.
si eum & reduxi eum: & reddidi consolationẽ.¬
Nonnũqͣm reu̾tens ds ad hominẽ quẽ deseru-¬
eratirursus affligens uisitat: & ꝑ lam̃ta lacͥ-¬

Expanded text:
secreto et justo judicio deseratur homo, et perdendus in potestate daemonum relinquatur. Nam revera, quem Deus deserit daemones suscipiunt. 214 4. Dominici contemptores praecepti, statim ut avertuntur a Deo, a malignis spiritibus occupantur, a quibus etiam, ut mala faciant, persuadentur. Hinc est illud propheticum: Inimicos Dei persequuntur tenebrae , qui intelliguntur daemones. Unde et in psalmo legitur: Immissiones per angelos malos . 5. Quidam reproborum in potestate daemonum occulto Dei judicio et justissimo rediguntur, Isaia testante: Ipse misit eis sortem, et manus ejus divisit eis eam in mensura, usque in aeternum possidebunt eam . 6. Quidam electorum dimittuntur divina justitia incidere in errorem peccati, sed tamen miseratione ejus reducti denuo convertuntursi eum, et reduxi eum, et reddidi ei consolationenim revertens Deus, hominem quem deseruerat rursus affligens visitat, et per lamenta lacry
Abbreviated transcription (Latin):
eo deserente nulłu penitere: dõ srunt¬
plangere: &e unde ceciderit cogitare. Nonnil
li autẽ ita despiciunt᷑ a do: ut de plorare ma-¬
la sua non possint. etiam si uelinit. Consilii
immundoꝵ spirituũ hoc est. ut qͥa ipsis nega¬
tum est post p̃uaricationẽ regredi ad iusticiã.
obserare aditum penitentie hominib cupi¬
ant. ne uł ipsi reu̾tant᷑ ad dm: eosq socios
in ꝑditione habere contendunt: quibeũq frau

Expanded text:
eo deserente, nullum poenitere; Deo plangere, et unde ceciderit, cogitare. Nam nonnulli ita despiciuntur a Deo, ut deplorare mala sua non possint, etiam si velint. 2. Consilium immundorum spirituum hoc est, ut, quia ipsis negatum est post praevaricationem regredi ad justitiam, obserare aditum poenitentiae hominibus cupiant, ne vel ipsi revertantur ad Deum; eosque socios in perditione habere cont
Abbreviated transcription (Latin):
gentiȩ uirentia exempla monstnͣ¬
tur. Quas bene iacob in aquȩ ca-¬
nalib posuit: quia & redemptor
nr̃. in libris eas sacrȩ sei entiȩ
fixit. Aspicientes uero arietes cũ
ouib coeunt: quia rationales nr̃i
sp̃s. dum in earũ intentione defia
sunt. singulis quibq actionib
ꝑmiscentur: ut tales fetus opũ
procreent. qualia exempla prece-
uato non nunquam historiȩ teg̃mi-¬
ne. bene se in exteriorib format.

Expanded text:
gentiae virentia exempla monstragentiae virentia exempla monstrantur. Varias virgas Jacob in aquae canalibus posuit : quia Redemptor noster in libris eas sacrae scientiae sfixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt; quia rationales nostri spiritus, dum in earum intentione defixi sunt, in singulis quibusque actionibus permiscentur, ut tales fetus operum procreent qualia exempla praecedservato nonnunquam historiae tegmine, bene se in exterioribus format.
Abbreviated transcription (Latin):
narratione historica ꝑ signifi-¬
cationẽ dicitur. Tollens iacob
uirgas populeas uirides &̃
amigdalinas. & ex platanis.
ex parte decorticauit eas: & rł.
Q uid est uirgas uirides amig¬
dalinas. atq ex platanis antẽ
oculos gregum ponere: nisi
ꝑ scripturȩ seriem. antiquoꝵ
patrum uitas atq sententias
in exemplum populis prebe¬
re: Quȩ nimirum quia iux¬
ta rationis examen rectȩ sunt:
uirgȩ nominantur. Quibus
ex parte corticẽ seruat: ut sic̃
te ꝑmaneant. Uariusq uir-¬
garum color efficitur: dum
cortex ex parte distrahitur: &
ex parte retinetur. Ante con-¬
siderationis enĩ nr̃ȩ oculos.
precedentium patrum senttn-¬
tiȩ quasi uirgȩ uariȩ ponun¬
tur: in quib dũ plerumq
intellectum litterȩ fugimus.
quasi corticẽ subtrahimus:
ticem reseruamus. Dumq
ab ipsis cortex litterȩ subdu¬
citur: allegoriȩ candor inte¬
rior demonstratur. Et dum
cortex relinquitur: exterioris intelli¬

Expanded text:
narratione historica per signifinarratione historica per significationem dicitur: Tollens Jacob virgas populeas virides et amygdalinas et ex platanis, ex parte decorticavit eas, et reliqua. Quid est virgas virides et amygdalinas atque ex platanis ante oculos gregum ponere, nisi per Scripturae seriem antiquorum Patrum vitas atque sententias in exemplum populis praebere? Quae nimirum quia juxta rationis examen rectae sunt, virgae nominantur. Quibus ex parte corticem subtrahit, ut in permaneant; variusque virgarum color efficitur, dum cortex ex parte subtrahitur, et ex parte retinetur. Ante considerationis enim nostrae oculos praedicantium Patrum sententiae quasi virgae variae ponuntur, in quibus dum plerumque intellectum litterae fugimus, quasi corticem subtrahimticem reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subducitur, allegoriae candor interior demonstratur; et dum cortex relinquitur, exterioris intelli
Abbreviated transcription (Latin):
manserunt: atq in hunc modũ
color effectus est uarius. Posuitq
eas in canalib in quib effunde-¬
batur aqua: ut cum ueniss ent
greges ad bibendum. ante ocłos
haberent uirgas: & in aspectu
earum conciperent. Factumq
est ut in ipso calore toitus o¬
ues intuerentur uirgas: &
parerent maculosa & uaria.
& diuerso colore respersa. In¬
tellectus sacri eloquii. inter
textum & mysterium tanta
est libratione pensandus: ut
utriusq parte lance modera-¬
ta. hunc neq nimię discussio¬
nis pondus deprimat: neq
rursum torpor incuriȩ ua-¬
cuum relinquat. Multȩ qͥp¬
pe eius sententiȩ tanta alle¬
goriarum conceptione sunt
grauidȩ: ut quisquis eas ad
Solam tenere historia nitit᷑.
earum noticia ꝑ suam incu-¬
riam priuetur. Nonnulli uͦ
ita exteriorib preceptis inser¬
uiunt: ut si quis cas subtiliꝰ
penetrare desiderat. intus qui¬
dem nichil inueniat: sed hoc
sibi etiam qđ foras loquunt᷑
abscondat. Unde bene quoq

Expanded text:
erunt: atque in hunc modum color effectus est varius. Posuitque eas in canalibus, ubi effundebatur aqua: ut cum venissent greges ad bibendum, ante oculos haberent virgas, et in aspectu earum conciperent. Factumque est ut in ipso calore coitus oves intuerentur virgas, et parerent maculosa, et varia, et diverso colore respersa. tellectus sacri eloquii inter textum et mysterium tanta est libratione pensandus, ut utriusque partis lance moderata, hunc neque nimiae discussionis pondus deprimat, neque rursum torpor incuriae vacuum relinquat. Multae quippe ejus sententiae tanta allegoriarum conceptione sunt gravidae, ut quisquis eas ad solam tenere historiam nititur, earum notitia per suam incuriam privetur. Nonnulla vero ita exterioribus praeceptis inserviunt, ut si quis eas subtilius penetrare desideret, intus quidem nihil inveniat, sed hoc sibi etiam quod foris loquuntur abscondat. Unde bene quoque
Abbreviated transcription (Latin):
corcda subortȩ cõgitationes polluunt:
dum terrenaꝵs rerũ delectationibus
tanguntur. S du citius manu sc̃ȩ
discretionis abiguntur. festine agit᷑.
ne cordis faciem caligo temptationis
oꝑiat: quȩ hanc ĩa ex illicita delecta¬
tione tangebat. Nam sepe in ipso orati-

Expanded text:
orum subortae cogitationes polluunt, et terrenarum rerum delectationibus tangunt; sed dum citius manu sanctae discretionis abiguntur, quasi aves repelluntur, ne cordis faciem caligo tentationis operiat, quae hanc jam ex illicita delectatione tangebat. Nam saepe in ipso orati
Abbreviated transcription (Latin):
soli illi pedi innicitur. quem
sanum habet: quia & cui desideriũ
terrenum iam are factum fuerit:
in solo pede amoris dĩ tota uir-¬
tute se sustinet. & in ipso stat: qͥa
pedem amoris scłi quem ponere
in terra consueuerat: iam a terra
suspensum portat. Et nos gͦ si ad
parentes ꝓprios .i. ad spiritales
patres redimus. teneamus in uia
angłm: ut suauitate intima appre¬
hendamus dm. Comtemplatiue
ꝙenim uite ͥamabilis ualde dulce¬
do est. Quȩ suꝑ semecipsam ani-¬
mum rapit: cȩlestia appetit: terre¬
na autẽ debere ẽẽ contemptui os¬
tendit: spiritalia mentis oculis
parefacit: corporalia abscondit.
Unde bene ȩccla in canticis canticoꝵ
dicit. Ego dormio: & cor meum ui-¬
gilat. Nigilanti etem̃ corde dor¬
mit: qui ꝑ hoc qđ interius contẽ¬
plando proficit: a prauo foris ꝑi¬
ope quiescit

Expanded text:
soli illi pedi innititur, quem soli illi pedi innititur, quem sanum habet, quia et si cui desiderium terrenum jam arefactum fuerit, in solo pede amoris Dei tota virtute se sustinet, et in ipso stat, quia pedem amoris saeculi quem ponere in terra consueverat, jam a terra suspensum portat. Et nos ergo, si ad parentes proprios, id est ad spirituales patres redimus, teneamus in via angelum, ut suavitate intima apprehendamus Deum. Contemplativae etenim vitae amabilis valde dulcedo est, quae super semetipsum animum rapit, coelestia appetit, terrena autem debere esse contemptui ostendit, et spiritualia mentis oculis patefacit, corporalia abscondit. Unde bene Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Ego dormio, et cor meum vigilat . Vigilanti etenim corde dormit, qui per hoc quod interius contemplando proficit, a pravo foris opere quiescit
Abbreviated transcription (Latin):
exuꝑat: quia intelligendo & sen-¬
tiendo de incircums cripto lu¬
mine aliquid degustat: modo
uͦ succumbit: quia & degustan¬
do itm deficit. Quasi gͦ uincit᷑
angłs: quando intellectu inti-¬
mo apprehenditur łs. S notan¬
dum. qđ isdẽ uictus angłs ner¬
uum femoris iacob tenuit. eũq
marce̾cere statim fecit: atq ab
eo iacob tempore uno claudica¬
uit pede: quia silic&e omp̃s ds̃.
cum iam ꝑ desideriũ & intellec¬
tum cognoscitur. omẽm in no¬
bis uoluptatem carnis arefacit:
& qui prius quasi duob pedib
innitentes. & dm uidebamur
querere. & scłm tenere. post ag-¬
initionẽ suauitatis dĩ. unus in
nobis pes sanus remanet. atq
alius claudicat: quia cum cari-¬
solus in nobis amor conuales-¬
cit dĩ. Si gͦ tenemus angłm. uno
claudicamus pede: quia dum
crescit in nobis fortitudo amo-¬
ris intimi: infirmatur ꝓculdu-¬
bio fortitudo carnis. Omĩs qͥp¬
pe qui uno pede claudicat:

Expanded text:
exuberat, quia intelligendo et senexuberat, quia intelligendo et sentiendo de incircumscripto lumine aliquid degustat; modo vero succumbit, quia degustando iterum deficit. Quasi ergo vincitur angelus, quando intellectu intimo apprehenditur Deus. Sed notandum quod idem victus angelus nervum femoris Jacob tetigit, eumque marcescere statim fecit, atque ab eo Jacob tempore uno claudicavit pede, quia scilicet omnipotens Deus, cum jam per desiderium et intellectum cognoscitur, omnem in nobis voluptatem carnis arefacit. Et qui prius quasi duobus pedibus innitentes, et Deum videbamur quaerere et saeculum tenere, post agnitionem suavitatis Dei, unus in nobis pes sanus remanet, atque alius claudicat; quia visolus in nobis amor convalescat Dei. Si ergo tenemus angelum, uno claudicamus pede, quia dum crescit in nobis fortitudo amoris intimi, infirmatur procul dubio fortitudo carnis. Omnis quippe qui uno pede claudicat,
Abbreviated transcription (Latin):
ctum est de luctatione iacob
cum angło. Magna est in con¬
templatiua uita mentis con-¬
tentio: cum sese ad cęlestia erigit::
cum in reb spiritalib animũ
tendit: cum trans gredi intit᷑
om̃e qđ corporalit᷑ uidetur: cũ
sese angustat ut dilatet. Et
aliquando quide uincit. &
reluctantes tenebras suȩ ceci¬
tates exliꝑat: & de incircumscͥp¬
to lumine quiddã furti &
ab ea luce ad quam respirando
transiit. ad suȩ cecitatis tenebras
suspirando redit. Qđ bene sacͣ
hystoria designat: quȩ beatum
iacob cum angło luctatũ nar-¬
rat. Cum enim ad parentes
ꝓprios rediret in uia angłm
inuenit: cum quo in luctami¬
ne magnum certamen habuit.
hic enim qui certat. in luctami¬
ne aliquando supiorẽ se. aliq̃n
uͦ eum cum quo contendit
inferiorẽ inuenit. Designat gͦ
angło contendit. uniuscuiusq
ꝑfecti uiri & in contemplatione
positi aĩam expͥmit: q̃ cũ ꝯtemplari
łm nititur. uelud in quodam
certamine posita. & modo quasi

Expanded text:
ctum est: De luctatione Jacob cum angelo. --Magna est in contemplativa vita mentis contentio, cum sese ad coelestia erigit, cum in rebus spiritualibus animum tendit, cum transgredi nititur omne quod corporaliter videtur, cum sese angustat, ut dilatet. Et aliquando quidem vincit, et reluctantes tenebras suae caecitatis exsuperat, ut de incircumscto lumine quiddam furtim erevertitur, atque ab ea luce, ad quam respirando transiit, ad suae caecitatis tenebras suspirando rediit. Quod bene sacra historia designat, quae beatum Jacob cum angelo luctatum narrat. Cum enim ad parentes proprios rediret, in via angelum invenit, cum quo in luctamine magnum certamen habuit . Is enim qui certat in luctamine, aliquando superiorem se, aliquando vero eum cum quo contenderit inferiorem invenit. Designat ergangelo contendit uniuscujusque perfecti viri et in contemplatione positi animam exprimit. Quae viDeum nititur, velut in quodam certamine posita, modo quasi
Abbreviated transcription (Latin):
habuit: ea rachel sedendo cooꝑuit.
Prachel quippe quȩ & ouis dicitur:
eccl̃a figuratur. Sedere autem est.
humilitatẽ penitentiȩ appetere:
sicut scriptum est. Surgite ꝓostꝗͣ
nȩ concupiscentiȩ uitia peniten-¬
sę sunt iniquitates: & quoꝵs tecta
Sunt peccata. Nos gͥ rachel illa si-
gnificauit. qui idola sedendo pre-¬
mimus: si culpas auaritiȩ peniten-¬
do dampnamus. Quȩ utiq aua-¬
ritia illis non solet euenire. qui
in uia dni uirilit̾ currunt: quib
đr. uirilit̾ agite & confortetur cor
urm̃: s his maxime qui quasi
effeminato gressu gradiunt᷑: &
ꝑblandimenta scłi resoluuntur.
Inde & illic ciusdem racheł u̾ba st̃ ħ.¬
Iuxta consuetudinem feminarũ:
nunc accidit michi. Apud iacob
gͥ idola non repperit: quia exa-¬
ctor callidus. quid in redempto-¬
re nr̃o reprehenderet non in-¬
uenit.

Expanded text:
habuit, ea Rachel sedendo cooperuit. habuit, ea Rachel sedendo cooperuit. Per Rachel quippe, quae Dei ovis dicitur, Ecclesia figuratur. Sedere autem, est humilitatem poenitentiae appetere, sicut scriptum est: Surgite postquam nae concupiscentiae vitia poenitensae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Nos igitur Rachel illa 989 signavit, qui idola sedendo premimus, si culpas avaritiae poenitendo damnamus. Quae utique avaritia illis non solet evenire, qui in via Domini viriliter currunt, quibus dicitur: Viriliter agite, et confortetur cor vestrum , sed his maxime qui quasi effeminato gressu gradientes per blandimenta saeculi resolvuntur. Unde et illic ejusdem Rachelis Juxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi . Apud Jacob ergo idola Laban non reperit, quia exactor callidus quid in Redemptore nostro reprehenderet, non invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
idola requisiuit. Laban interpre-¬
tatur dealbatio. Dealbatio autem¬
diabolus non inconuenienter
accipitur. qui cum tenebrosus sit¬
ex merito trans figurat se uelud
angłs lucis. Hinc seruiuit iacob.
id est ex parte reproboꝵ iudaicus
popłs : ex cuius carne incarnatus
dominus uenit. Potest etiã per
laban mundus hic exprimi. qͥ
cum furore iacob ꝑsequitur: qͥa
electos quosq qui redemptoris
nr̃i menbra sunt. ꝑsequendo
opprimere conatur. Huius filiam i.
seu mundi seu diaboli iacob abstu-¬
lit: cum sibi xp̃c ȩccłam ex gen-¬
tilitate coniunxit. Quam & de do-¬
mo patris abtrahit: quia & per
prophetam dicit. obliuiscere ppłm
tuum & domũ patris tui. Quid
uͦ in idolis nisi auaritia designat᷑:
Unde & ꝑ paulum dicitur. & auari-¬
tia quȩ est idoloꝵ seruitus. Laban
gͦ ueniens apud iacob idolum n
inuenit : quia ostensis mundi thes¬
auriꝰ. diabolus in redemptore nr̃o
uestigia concupis centiȩ terrenȩ
non repperit. S quȩ iacob non

Expanded text:
idola requisivit . Laban quippe interpretatur dealbatio. Dealbatio autem non inconvenienter diabolus accipitur; qui cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se in angelum lucis . Huic servivit Jacob, id est ex parte reproborum Judaicus populus, cujus ex carne incarnatus Dominus venit. Potest etiam per Laban mundus hic exprimi, qui cum furore Jacob persequitur, quia electos quosque qui Redemptoris nostri membra sunt, persequendo opprimere conatur. Hujus filiam, id est sive mundi, sive diaboli, Jacob abstulit, cum sibi Christus Ecclesiam ex gentilitate conjunxit. Quam et de domo patris abstrahit, quia ei per Prophetam dicit: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Quid vero in idolis, nisi avaritia designatur? Unde per Paulum dicitur: Et avaritia, quae est idolorum servitus . Laban ergo venieninvenit, quia, ostensis mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit, sed quae Jacob non
Abbreviated transcription (Latin):
recundiora boni filii auersi ueniendo
patris suꝑiecto dorsis pallio. auersi
uenientes oꝑiunt: nisi qđ bonis
subditis sic ppositoꝵs suors mala
displicent. ut tam̃ hȩc ab aliis occul¬
tent: Oꝑimentum auersi deferunt:
quia duudicantes factũ. & ueneran¬
tes magisterium. nolunt uidere qđ
tegunt.

Expanded text:
us nudata verecundiora boni filii aversi veniendo patris superjecto dorsis pallio aversi venientes operiunt, nisi quod bonis subditis sic praepositorum suorum mala displicent, ut tamen haec ab aliis occultent? Operimentum aversi deferunt, quia judicantes factum, et venerantes magisterium, nolunt videre quod tegunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bra illius miserendo descenđt:
tes & descendentes demonstrant.
Unde & moyses crebro tabernacu-
lum intrat & exit: & qui intus in
comtemplatione rapitur: foris
infirmantium negotiis urgetur.
Intus di archana considerat. foris
onera carnaliũ portat. Quide
reb quoq dubiis semꝑ ad taber¬
naculum recurrit: coram testam̃ti
archa dominum consulit: exempłu
proculdubio rectorib prebens.
ut cum foris ambigunt quid dis-¬
ponant ÷ admentẽ semꝑ quasi
ad tabernaculum redeant. Et ueld̾
coram testamenti archa dñm con¬
sulant: si de his in quib dubitant
apud semetipsos intus sacri eloqi¬

Expanded text:
bra illius miserando descendunt: tes descendentesque demonstrant. Hinc Moses crebro tabernaclum intrat et exit, et qui intus in contemplatione rapitur, foris infirmantium negotiis urgetur. Intus Dei arcana considerat, foris onera carnalium portat. Qui de rebus quoque dubiis semper ad tabernaculum recurrit, coram testamenti arca Dominum consulit; exemplum procul dubio rectoribus praebens, ut cum foris ambigunt quid disponant, ad mentem semper quasi ad tabernaculum redeant, et velut coram testamenti arca Dominum consulant, si de his in quibus dubitant apud semetipsos intus sacri eloq
Abbreviated transcription (Latin):
ditores suos condes censione
Igitur egressus iacob de bersa-¬
beeꝑgebat aran. Cumq ue¬
nisset ad quendam locum.
& uellet in eo requiescere post sol
occubitum: tulit de lapidib qui
iacebant. & supponens capiti suo
dormiuit in eodem loco. Hiditq
in somnis scalam stantẽ suꝑ terram:
& cacumen illius tangens cȩlum: an-¬
głos quoq ascendentes & descenden-¬
tes ꝑ eam: & dnm innixum scalȩ. In
uitȩ transitu. arerum temporalium amo-¬
re quiescere. In itinere dormire est: in
dierum labentium cursu. ab appetitu
uisibilium mentis oculos claudere:
quos primis hominibꝰ seductor aperuit:
qͥ dixit. Scit enim d̾s qđ in quocumq
die comederitis ex eo: aꝑient᷑ oculi ur̃i.
Unde & paulopost subdit᷑. Tulit mulier de¬
fructu illius & comedit: deditq uiro
suo. qui comedit: & aꝑti sunt oculi a-¬
boꝵ. Culpa quippe oculos concupis¬
centiȩ aꝑuit: quos innocentia clau-¬
Sos tenebat. Angłos uͦ ascendentes
& descendentes cernere ẽ. ciues suꝑ-¬

Expanded text:
ditores suos condescensione Igitur egressus Jacob de Bersabee, pergebat Aaran; cumque venisset ad quemdam locum, et vellet in eo requiescere post solis occubitum, tulit de lapidibus qui ibi jacebant, et supponens capiti suo dormivit in eodem loco; viditque in somnis scalam stantem super terram, et cacumen illius tangens coelum; angelos quoque Dei ascendentes et descendentes per eam, et Dominum innixum scalae, et vitae transitu a rerum temporalium amore quiescere. In itinere dormire, est in dierum labentium cursu ab appetitu visibilium mentis oculos claudere: quos primis hominibus seductor aperuit, qui dixit: Scit enim Deus quod in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri . Unde et paulo post subditur: Tulit fructu illius et comedit, deditque viro suo, qui comedit, et aperti sunt oculi amborum . Culpa quippe oculos concupiscentiae aperuit, quos innocentia clausos tenebat. Angelos vero ascendentes et descendentes cernere, est cives supe
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est quȩ dixerit custodire.
Illaqueatus est igit᷑ uerbis oris sui:
dum ratione exigente constringitur.
ne eius uita ad aliud quam ammonet
relaxetur. Linde apud districtum
iudicem cogitur tanta in oꝑe exsolue¬
re: quanta eum constat aliis uoce pre¬
cepisse. Ubi & bene mox exhortatio
subditur: ut dicatur. Fac gͦ qđ dico
fili mi. & temetipsum libera: quia in¬
cidisti in manum ꝓximi tui. Discurre:
festina: suscita amicum tuum: ne dẽde¬
ris somnum oculis tuis: nec dormitent
palpebrȩ tuȩ. Quisquis enim ad uiuẽ¬
dum aliis in exemplop̃ponitur: ñ sołu
ut ipse uigilet. s etiã ut amicũ susci¬
tet ammonetur. Ei namq uigilare
bene uiuendo ñ sufficit: si non & illũ
cui preest. a peccati torpore disiungit.
Bene autẽ dicitur. Ne dederis somnũ
oculis tuis: neq dormitent palpe-¬
brȩ tuȩ. Somnum quippe oculis
dare est: intentione cessante subdi¬
toꝵ curã omnino neggligere. Palpe¬

Expanded text:
necesse est quae dixerit custodire. necesse est quae dixerit custodire. Illaqueatur igitur verbis oris sui, dum ratione exigente constringitur, ne ejus vita ad aliud quam admonet relaxetur. Unde apud districtum judicem cogitur tanta in opere exsolvere, quanta eum constat aliis voce praecepisse. Ubi et bene mox exhortatio subditur, ut dicatur: Fac ergo quod dico, fili mi, et temetipsum libera, quia incidisti in manus proximi tui: discurre, festina, suscita amicum tuum; ne dederis somnum oculis tuis, nec dormitent palpebrae tuae . Quisquis enim ad vivendum aliis in exemplo praeponitur, non solum ut ipse vigilet, sed etiam ut amicum suscitet admonetur. Ei namqubene vivendo non sufficit, si non et illum cui praeest a peccati torpore disjungit. Bene autem dicitur: « Ne dederis somnum tuis oculis, nec dormitent palpebrae tuae. » Somnum quippe oculis dare est intentione cessante, subditorum curam omnino negligere. Palpe
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ eriatib iudicentur. enã si se iã
de se securos inueniunt. Illi ut
tanto circa se sollicitius uiuant. qnͣ¬
to eos aliena cura non implicat: isti
uͦ ut sic alioꝵs curas expleant. qua¬
tinus & suas agere non desistant: &
sic in ꝓpria sollicitudine ferueant:
ut a commissoꝵs custodia minime
corpescant. Illi enĩ sibimet uacanti
dicitur. Uade ad formicam o piger:
& considera uias eus: & disce sapien-¬
tiam. Iste aut̃ terribilit̾ ammonet᷑:
cum dicitur. Fili mi si spoponde-¬
ris ꝓ amico tuo: defixisti apud ex¬
trancum manum tuã. & illaqueatꝰ
es uerbis oris tui: & captus ꝓpriis
sermonib. Spondere namq pro
amico est: alienam animan in ꝑicło
suȩ conuersationis acciꝑe. Uinde &
apud extrancum manus difigitur:
quia apud curam sollicitudinis quȩ
ante deerat mens ligatur. Uerbis
uͦ oris sui illaqueatus est. ac ꝓpriis ser¬
monib captus : quia dũ commissis
sibi cogitur bona dicere: ipsũ prius

Expanded text:
torum erratibus judicentur, etiamsi se jam torum erratibus judicentur, etiamsi se jam de se securos inveniunt. Illi ut tanto circa se sollicitius vivant, quanto eos aliena cura non implicat; isti vero ut sic aliorum curas expleant, quatenus et suas agere non desistant, et sic in propria sollicitudine ferveant, ut a commissorum custodia minime torpescant. Illi enim sibimet vacanti dicitur: Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et disce sapientiam . Iste autem terribiliter admonetur, cum dicitur: Fili mi, si spoponderis pro amico tuo, defixisti apud extraneum manum tuam, et illaqueatus es verbis oris tui, et captus propriis sermonibus . Spondere namque pro amico, est alienam animam in periculo suae conversationis accipere. Unde et apud extraneum manus defigitur, quia apud curam sollicitudinis quae ante deerat, mens ligatur. Verbis vero oris sui illaqueatus est, ac propriis sermonibus captus; quia dum commissis sibi cogitur bona dicere, ipsum prius
Abbreviated transcription (Latin):
Iliter ammonendi sunt subditi:
Latq aliter prelati. Illos ne
subiectio conterat: istos ne locus
suꝑior extollat. Illi ne minus
quȩ iubentur impleant: isti ne
plus iusto iubeant. quȩ conpleant᷑.
Illi ut humilit̾ subiaceant: isti
ut temꝑanter presint. Nam qđ
intelligi & figuraliter potest.
illis dicitur. filii obedite parentibus
ur̃is in dño: istis uͦ precipitur. & pa¬
tres nolite ad iracundiã ꝓuocare fili¬
os ur̃os. Et illi discant quomͦ ante oc¬
culti arbitri oculos sua interiora
componant: isti quomͦ etiã cõmissis
sibi exempla bene uiuendi exterius
prebcant. Scire etenim p̾lati de
ditos suos ꝑditionis exempla trans:¬
mittunt. Unde necesse est. ut tanto
se cautius a culpa custodiant. qͣnto
ꝑ praua quȩ faciunt ñ soli moriunt᷑.
sed alioꝵs animaꝵ quas prauis exem¬
plis destruxerunt. rei sunt. Ammo¬
nendi sunt illi ne districtius punran-¬
tur. si absolutionem reperire nequi¬
uerint saltẽ de se: isti ne de subdi-¬

Expanded text:
liter admonendi sunt subditi, atque aliter praelati. Illos ne subjectio conterat, istos ne locus superior extollat. Illi ne minus quae jubentur impleant, isti ne plus justo jubeant quae compleantur. Illi ut humiliter subjaceant, isti ut temperanter praesint. Nam quod intelligi et figuraliter potest, llis dicitur: Filii, obedite parentibus vestris in Domino; istis vero praecipitur: Et patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros . Illi 38 discant quomodo ante occulti arbitri oculos sua interiora componant, isti quomodo etiam commissis sibi exempla bene vivendi exterius praebeant. Scire etenim praelati dditos suos perditionis exempla transmittunt. Unde necesse est ut tanto se cautius a culpa custodiant, quanto per prava quae faciunt, non soli moriuntur  sed aliorum animarum, quas pravis exemplis destruxerunt, rei sunt. Unde admonendi sunt illi; ne districtius puniantur si absoluti reperiri nequiverint saltem de se; isti ne de subdi
Abbreviated transcription (Latin):
tubant. eo gressus cordis ad iusti-¬
ciam ꝑhumilitatẽ ueriꝰ figant.
Balaam quippe uistoꝵs taberna¬
cula respiciens: ait. Moriat᷑ anima
mea morte iustoꝵ: & fiant nouis¬
sima mea hors similia. Sed cũ
compunctionis tempus absces-¬
sit: contͣ eoꝵs uitam quib se si¬
milem fieri etiã moriendo po¬
ilico oblitus est. quicquid sibi
de innocentia optauit. Paulus¬

Expanded text:
tubant, eo gressus cordis ad justitubant, eo gressus cordis ad justitiam per humilitatem verius figant. Balaam quippe, justorum tabernacula respiciens, ait: Moriatur anima mea morte justorum, et fiant novissima mea horum similia . Sed cum compunctionis tempus abscessit, contra eorum vitam, quibus se similem fieri etiam moriendo pot, illico oblitus est quidquid sibi de innocentia optavit