comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo qͥd de scripturis ullis ꝓferre
poteris. ubi mͥ uti hac uoce ñ liceat si
tissimis ac iã in manibꝰ om̃iũ libris con¬
stitutis credere uetant. et his q̃ ipsi ꝓfe¬
runt imꝑant ut credamꝰ: Si de scri-¬
ptura dubitandũ. ẽ. de qua magis quan-
quã diffamari ñ meruit. q̃ uere potu¬
it sub nomine alio tota mentiri᷑ Si
istã audis inuito. et auctoritatis ex¬
illa quã constant᷑ latissime diuulgatã uideo.
et ȩccłarũ ꝑtotũ orbẽ disꝑsarũ contestati¬
one munitã dubitabo miser. et qđ est mi¬
serius te auctore dubitabo. cũ si exempla¬
ria ꝓferres altera. tenere deberẽ nisi ea
quȩ pluriũ consensione cõmendarent᷑:
Nunc nichil ꝓferente te qđ conferas p̃ter
inanissimã uocẽ temeritatisq plenissi¬
mã. putabis usq ad eo genꝰ humanũ esse
ꝑuersũ et diuinȩ ꝓuidentiȩ ope desertũ.
ut illis scripturis ñ ate ꝓlatas alias quibꝰ

Expanded text:
Postremo quid de scripturis ullis proferre Postremo quid de scripturis ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, sitissimis ac jam in manibus omnium Libris constitutis credere vetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exilla, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum per totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferente quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque plenissimam, putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus
Abbreviated transcription (Latin):
estis a uero. ut ñ intelligatis si diligere
dm̃ et ꝓximũ bonũ. ẽ: qđ negare nemo
potest. Qͥcqͥd in his duobꝰ pͣceptis pendet:
uituꝑari iuire ñ posse. Qd gͦ in his pendet:
ridiculũ. ẽ si ame quęrendũ putas. Ipsum
impudentissima ꝑtinatia ñ hoc xp̃m dixis
se in euangłio. Uerba eiꝰ ista conscripta st̃.
falsũ ẽẽ. scriptũ. Qͥd hoc sacrilegio magis
impiũ reꝑiri potest: Qa ista uoce impu¬
dentius: Qd audatius: Ed sceleratius:
Simulachrorũ cultores qͥ xp̃i etiã nom̃
oderunt. nunꝙͣ hoc aduersus scripturas
ausi sunt dicere. Consequet᷑ nanq om̃i¬
um litterarũ sũma ꝑuersio. et om̃iũ
qͥ memoriȩ mandati sunt librorũ abo¬
litio. si qđ tanta popłorũ religione ro-¬
boratũ ẽ. tanta hominũ et tẽporũ con¬
sensione firmatũ in hanc dubitationẽ
adducit᷑. ut ne hẏstoria qͥdem uulga¬
ris fidẽ possit grauitatẽq obtinere.

Expanded text:
estis a vero, ut non intelligatis, si diligere estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis pendeat, ridiculum est si a me quaerendum esse putas; ipsum impudentissima pertinacia? Non hoc Christum dixisse? At in Evangelio verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et omnium qui memoriae mandati sunt librorum abolitio, si quod tanta populorum religione roboratum est, tanta hominum et temporum consensione firmatum, in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt impietate nefaria lacerare atq im¬
ꝓbare ñ desinunt: An illud dicturi sunt
ñ e̾e consequens ut om̃ia ibi bona sint
ubi hȩc inuenire potuimꝰ: Nã hoc solent
dicere. Cui ego tergiuersationi qͥd respon¬
deam. quẽ ad modũ occurrã: ñ facile uideo.
Discutiãne uerba singula ueteris testam̃ti.
et inhis sũmã cũ euangłio ẽẽ concordiã
ꝑuicacibꝰ indoctisq demonstr̃e: Sed quan¬
do istud erit: Quando aut ego sufficiã.
aut ipsi patiant᷑: Qͥd gͦ faciã: Deserãne
causam. et eos insententia quãuis imꝓba
et falsa tam̃ difficili ad dissoluendum
delitescere sinã : Nonfaciã. Aderit de ꝓximo
ds̃ ipse cuiꝰ illa p̃cepta sunt nec me in tan¬
forte illa suꝑstitione ita tenemini ut eua¬
dere aliquando possitis: adestote inꝙͣ et si¬
ne ꝑtinatia. sine studio resistendi. Uanq
aliter uob̾ ꝑniciosissimũ . ẽ. iudicare. Certe
enĩ nemini dubiũ. ẽ. nec auersi uos ita

Expanded text:
sunt impietate nefaria lacessere atque imsunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tanforte illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita
Abbreviated transcription (Latin):
uertunt hȩc ipsa duo quȩ laudare cogun-¬
tur. quanꝙͣ oportunissime a dño in euan¬
gelio de ueteri testam̃to. ẽẽ ꝓlata negent
ibi e̾e̾. scriptũ. Diliges dñm dm̃ tuũ exto¬
to corde tuo. et ex tota anima tua. et ex
tota m̃te tua: uł illud alterũ. diliges ꝓxi
mũ tuũ tanquã te ipsũ. Aut si hȩc nega¬
re ñ audent. p̾munt᷑ enĩ luce ueritatis:
illud negare audeant salubria. ẽe. ista p̾ce¬
pta. His mores optimos contineri negent
si possunt: & dicant. Non oportere dm̃
diligi. ñ oportere ꝓximũ diligi. neq dili¬
gentibꝰ dm̃ om̃ia ꝓcedere iubonũ. neq di¬
lectionẽ ꝓximi malũ ñ oꝑari: qͥbꝰ duobus
saluberrime atq optime humana uita
disponit᷑. Quȩ si dicunt. ñ solũ illis cũ xp̃i¬
anis: sed nec cũ hominibꝰ qͥdem ratio est.
Si hec dicere ñ audent cogunt᷑q confiteri
e̾e diuina. qͥd eos libros unde ista ꝓlata

Expanded text:
vertunt haec ipsa duo, quae laudare cogunvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam importunissime a Domino in Evangelio de Vetere Testamento esse prolata negent, ubi scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota memum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non oportere proximum diligi; neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; quid eos Libros unde ista prolata
Abbreviated transcription (Latin):
amor innouo. quȩ ibi seruitꝰ hic libtas
ab apłis p̃dicat᷑. De quorũ testam̃torũ
ad mirabili quodã ordine diuinoq
concentu longissimũ dicere et multi
religiosi doctiq dixer̃t. multos libros
rest ista flagitat. ut ꝓmerito quantũ
ab homine potest explicari et p̾dicari
queat. Qui gͦ diligit ꝓrimũ agit quan¬
tũ potest ut saluus corpore saluusq
animo sit. Sed cura corporis ad sanita¬
tem animi referenda est. Agit gͦ his
gradibꝰ qđ ad aniniũ ꝑtinet ut pͥmo time¬
at. deinde diligat dm̃. Hi mores sunt opti¬
mi ꝑquos nob etiã ipsa ꝓuenit ad quã om̃i
studio rapim᷑ agnitio ueritatis. atq in his
duobꝰ conuenit mͥ cũ manicheis. id est ut
dm̃ et ꝓximũ diligamꝰ. Sed hoc ueteri te¬
stam̃to negant contineri. In qͦ quantũ er¬
rent satis opinor apparet ex his quas supe¬
rius ꝓtulimꝰ de utroq sententiis. Herunta¬
men ut breue aliqͥd dicã: sed tale cui re¬
sistere mirȩ dementiȩ sit. Nonne animad¬

Expanded text:
ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum Testamentorum admirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his us, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animad
Abbreviated transcription (Latin):
ta est mors in uictoria. Ubi est mors
aculeus tuus. ubi est mors contentio
tua: Qđ unũ isti heretici in tellige¬
re si ualerent. nusquã ꝓfecto dm̃ nisi
apud te atq in tuo gremio minime
suꝑbi et bene pacati uenerarent᷑. Me
sit grauius cognita quã incognita le¬
us enĩ mortis pectatũ. Uirtꝰ autẽ pec¬
cati: lex. Quã grauius feriat et inte¬
rimat contẽpti p̾cepti conscientia.
Merito apud te uisũ ẽ. quã sit sub lege
oꝑatio uana cũ libido animũ uastat.
et cohibetur penȩ metii: ñ amore
uirtutis obruit᷑. Merito tibi tam
multi hospitales. multi misericordes.¬
casti. multi scĩ. multi usq ad eo dei
amore flagrantes: ut eos in sũma
continentia atq mundi huiꝰ incredibili con¬
tẽptu etiã solitudo delectet. Qͥd quȩ so uidẽt¬

Expanded text:
pta est mors in victoriam. Ubi est, mors, pta est mors in victoriam. Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio tua ? Quod unum isti haeretici intelligere si valerent, nusquam profecto Deum nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Mesit gravius cognita, quam incognita leus enim mortis peccatum, virtus autem peccati lex , qua gravius feriat et interimat contempti praecepti conscientia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi hospitales, multi officiosi, multi misericordes,casti, multi sancti, multi usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in summa continentia atque mundi hujus incredibili contemptu etiam solitudo delectet. CAPUT XXXI
Abbreviated transcription (Latin):
timor. qͥbꝰ consolatio. quibꝰ admonitio.
quibꝰ cohortatio. qͥbꝰ disciplina. quibus
obuirgatio: quibꝰ suppliciũ sedulo do¬
ces. Ostendens quemad modũ et ñ om̃i¬
bus om̃ia. et om̃ibus caritas: et nulli
debeatur in iuria. Iam uero cũ iam hu¬
mana delectatio inherentẽ uberibꝰ tuis
nutriuerit et roborauerit animum
sequendo deo factꝰ idoneus. ubi eiꝰ ma¬
iestas extauta parte quantũ homini
dũ t̾rȩ huiꝰ inhabitator est sufficit aꝑi¬
re se ceꝑit. tantus caritatis ardor inna¬
scitur. et tantũ diuini amoris consur¬
git incendiũ: ut ex ustis om̃ibꝰ uitus
& homine purgato atq scĩficato. satis
appareat quã diuine dictũ sit. Ego sũ
ignis consumens. Et igne̾ ueni mittere
inmundũ. Quȩ duȩ uoces unius dei in
duobꝰ testamentis signatȩ sc̃ificationẽ
animȩ concordi attestatione declarant.
ut fiat aliquando illud qđ item in nouã
scripturã de ueteri assũptũ est. Absor¬

Expanded text:
timor, quibus consolatio, quibus admonitio, timor, quibus consolatio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur injuria. 64. Jam vero cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus tuis nutriverit, et roboraverit animum, sequendo Deo factum idoneum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur, et tantum divini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus vitiis, et homine purgato atque sanctificato, satis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis consumens ; et, Ignem veni mittere in mundum . Quae duae voces unius Dei in duobus Testamentis signatae, sanctificationem animae concordi attestatione declarant, ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scripturam de Veteri assumptum est, Absor
Abbreviated transcription (Latin):
ros conuigibꝰ ñ ad illudendũ imbe¬
cilliorem sexũ sinceri amoris legibꝰ
p̾ficis. Tu parentibꝰ filios libera qua¬
dam seruitute subiungis. parentes
filiis pia dominatione preponis. Tu
fr̃ibꝰ fr̃s religionis uinculo firmiore
atq artiore quã sanguinis nectis. Tu
omem generis ꝓpinquitatẽ et affini.¬
tatis necessitudinẽ seruatis naturę̧
uoluntatisq nexibꝰ mutua caritate
constringis. Tu dñis seruos ñ tã con¬
ditionis necessitate quã officii. dele¬
ctatione doces adherere. Tu dños ser-¬
uis sũmi dei cõmunis dñi considerati¬
one placabiles: et ad consulendũ quã
cohercendũ ꝓpensiores facis. Tu ciues
ciuibꝰ. gentes gentibꝰ. et prorsus homi¬
nes primorũ parentũ recordatio¬
ne ñ societate tantũ. sed quadã fra
ternitate con iungis. Doces reges
ꝓspicere popłis. mones popłos se sub¬
dere regibꝰ quibꝰ honor debeatur.
quibꝰ affectus. quibꝰ reuerentia. qͥbꝰ

Expanded text:
ros conjugibus, non ad illudendum imberos conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis servos, non tam conditionis necessitate, quam officii delectatione doces adhaerere. Tu dominos servis, summi Dei communis Domini consideratione placabiles, et ad consulendum quam coercendum propensiores facis. Tu cives civibus, gentes gentibus, et prorsus homines primorum parentum recordatione, non societate tantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prospicere populis; mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus reverentia, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
beatissima.ẽ. purissime atq cautissime
colendũ p̾dicat: nullã nob̃ ad orandã
creaturã inducens cui seruire iubeam᷑.
Et ab illa incorrupta et inuiolabili ȩt̃¬
nitate cui soli homo subiciendus. ẽ: cui
soli rationalis anima coherendo ñ mise¬
ra.ẽ. credens om̃e qđ factũ est. qđ obno¬
xiũ cõmutationi. qđ subditũ tẽpori. neq
confundens qđ ȩt̾nitas. qđ ueritas. qđ de¬
niq pax ipsa distinguit. nec rursũ se-¬
parans qđ maiestas una coniungit. s
etiã ꝓximi dilectionẽ atq caritatẽ ita
complecteris: ut uariorũ morborũ
qͥbꝰ ꝓpeccatis suis animȩ egrotant. om¬
nis apud te medicina p̾polleat. Tu
pueriliter pueros. fortiter iuuenes.
quiete senes. ꝓut cuiꝰq ñ corporis tan¬
tum sed animi ȩtas ẽ: exerces et doces.
Tu feminas uiris suis ñ ad explendam
libidinẽ se ad ꝓpagandã ꝓlem et
adrei familiaritatis sociẽtatẽ casta
et fideli obȩdientia subicis. Tu ui¬

Expanded text:
est beatissima, purissime atque castissime co endum praedicas; nullam nobis aderandam creaturam inducens, cui servire jubeamur; et ab illa incorrupta et inviolabili aeternitate, cui soli homo subjiciendus est, cui soli rationalis anima cohaerendo non misera est, excludens omne quod factum est, quod obnoxium commutationi, quod subditum tempori; neque confundens quod aeternitas, quod veritas, quod denique pax ipsa distinguit, nec rursum separans quod majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem atque charitatem ita complecteris, ut variorum morborum, quibus pro peccatis suis animae aegrotant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete senes, prout cujusque non corporis tantum, sed et animi aetas est, exerces ac doces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad propagandam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu vi
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinã subuenit᷑. Nã qͥ subuenit. ni¬
chil horũ duorũ habet nisi amare. In
tia fit om̃ino ut aliqͥd simꝰ duobꝰ testa¬
mentis ueteri et nouo. disciplinã nob̾
regulã dedit. Quanꝙͣ enĩ utrũq inu

Expanded text:
disciplinam subvenitur. Nam qui subvenit, nidisciplinam subvenitur. Nam qui subvenit, nichil horum duorum habet nisi amare. / Icia fit omnino, ut aliquid simus, duobus testamentis, vetere et novo, discipline nobis regulam
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑: sic in animo sunt quȩdã inqͥbꝰ excel¬
lentia illa et rara magisteria ñ ad modũ
desiderant᷑. ut cũ hortam᷑ et monemus
ut hec ipsa indigentibꝰ ex hibeant᷑ quȩ
corpori exhibenda. e̾ẽ. dicimꝰ. Cũ enĩ hȩc
facimꝰ ope corpori:cũ autẽ docemꝰ ut fi¬
ant: disciplina animo subuenimꝰ. St̃
uero alia qͥbꝰ multis modis uariiq mor¬
bi animorũ magna quadã et ꝓrsus
in effabili ratione sanant᷑. quȩ medici¬
na nisi diuinitꝰ popłis muteret᷑. nulla
spes salutis e̾e̾t. tam immoderata pro¬
gressione peccantibꝰ: quanꝙͣ et illa cor¬
poris si altius rerũ origine̾ repetas.
ñ inuenit᷑ unde ad homines manare
potuerit nͥ a deo. cui rerũ om̃iũ statꝰ
salusq tribuenda. ẽ. Hȩc tam̃ disciplina
de qua nc̃ agimꝰ quȩ animi medicina
ẽ: quantũ scripturis diuinis ipsis colli¬
ctio uͦ amore ꝑficit᷑. Eius dico: cui ꝑ

Expanded text:
ditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excelditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi variique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; quanquam et illa corporis, si altius rerum originem repetas, non invenitur unde ad homines manare potuerit, nisi a Deo, cui rerum omnium status salusque tribuenda est. 56. Haec tamen disciplina de qua nunc agimus, quae animi medicina  quantum in scriptis divinis colliccio vero amore proficitur – eius dico, cui per
Abbreviated transcription (Latin):
turbatione cõmouent᷑ congelascunt
potiꝰ rigore. humanitatis ꝙͣ rationis
tranquillitate serenant᷑. Itaq multo
prudentiꝰ etiã ipse ds̃ misericors dicit᷑.
qͥ quẽ admodũ dicat᷑ restat intelligere
his qͥ sese idoneos religione studioq pre¬
stiterint ne cũ uerbis doctorũ inepte
ducim᷑. indoctorũ animas priꝰ duresce¬
re uitando misericordiã ꝙͣ benignita¬
tem appetendo mitescere faciamꝰ atq
ut miscdia iubet ista nos ab homine
pellere incõmoda sic innocentia ꝓhi¬
bet inferre. Qđ autẽ attinet addisci
plinã ꝑ quã animo sanitas instaura¬
tur quȩ si absit nichil ad depellen¬
das miserias salus illa corporis ualet
difficillima om̃ino res est. Ut quȩ
incorpore dicebamꝰ aliud. e̾e. morbos
& uulnera curare. qđ pauci homines
benefacere possunt. aliud autẽ famem.
sitĩq sopire. et cȩtera in quibꝰ subuenire
hominẽ homini uulgo passimq conce¬

Expanded text:
erturbatione commoventur, congelascunt erturbatione commoventur, congelascunt potius rigore inhumanitatis, quam rationis tranquillitate serenantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse misericors dicitur: qui quemadmodum dicatur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint; ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum animas prius durescere vitando misericordiam, quam benignitatem appetendo mitescere faciamus. Atque ut misericordia jubet, ista nos ab homine pellere incommoda, sic innocentia prohibet inferre. CAPUT XXVIplinam, per quam ipsi animo sanitas instauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conce
Abbreviated transcription (Latin):
agitur manere ñ sinunt. Quare illa
om̃ia qͥbꝰ huiꝰcemodi malis in cõmodisue
resistitur qͥ officiose atq humiliter
p̾bent misericordes uocant᷑. etiã si sa¬
pientes usq adeo sint: ut ia nullo
animi dolore turbent᷑. Nam qͥs igno¬
ret ex eo appellatã. e̾e̾ miscđiam. quod
miserũ cor faciat condolentis alieno
malo: Et qͥs ñ concedat ab om̃i mise¬
ria liberũ. e̾e debere sapientẽ cũ sub-¬
uenit inopi. cũ esurienti cibos prestat.
potũq sitienti. cũ uestit nudũ. cũ pere¬
grinũ tecto recipit. cũ oppressũ li¬
berat. cũ deniq humanitate̾ suã usq
ad sepulturã porrigit mortuorũ:
Etiã si id faciat mͣte tranquilla. nullis
aculeis doloris instinctꝰ sed adãuctꝰ
officio bonitatis. misericors tam uo¬
candus. ẽ. Huic enĩ nichil obest nom̃:
cũ absit miseria. Stulti uero cũ mi¬
sericordiã quasi uitiũ deuitant. qua
officio satis moueri nequeunt si nec ꝑ¬

Expanded text:
agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiose atque humaniter praebent, misericordes vocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellatam esse misericordiam, quod miserum cor faciat condolentis alieno malo? et quis non concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, cum subvenit inopi, cum esurienti cibum praestat potumque sitienti, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, cum oppressum liberat, cum denique humanitatem suam usque ad sepulturam porrigit mortuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis aculeis doloris instinctus, sed adductus officio bonitatis, misericors tamen vocandus est. Huic enim nihil obest nomen, cum absit miseria. 54. Stulti vero cum misericordiam quasi vitium devitant, quia officio satis moveri nequeunt, si nec p
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ magna quadã ratione atq prudentia qua
nemo uti potest. nisi ds̃ ille fons om̃iũ bo¬
norũ id tribuerit. De qua re quantũ arbi¬
tror difficillima tẽptabimꝰ dicere ꝓsusce¬
pto oꝑe pauca quȩdã spem totã constituen¬
tes in eo cuiꝰ solius ista dona sunt. Homo gͥ
mortali atq t̾reno utens corpore. Partim
gͦ corpori. partĩ uero animȩ hominis bene¬
facit. qͥ ꝓximũ diligit. Ad corpꝰ qđ ꝑtinet
medicina nominata. ẽ : ad animã autem
disciplina. Sed medicina nc̃ uoco quicquid
omino corporis uł tuetur uł instaurat
salutẽ. Adhanc itaq ꝑtinent ñ ea tantũ
quȩ ars eorũ exhibet qͥ ꝓpriȩ medici
nominant᷑. sed etiã cibꝰ et potꝰ tegmen
& tectũ. Defensio deniq om̃is atq muni¬
tio qua nr̃m corpus aduersus etiã ext̾¬
nos ictus casusq seruatur. Nam fames.
et sitis. et frigus. et ęstus. et qͥcqͥd extrin¬
secus grauit᷑ infligit᷑. salutẽ de qua nẽ

Expanded text:
est magna quadam ratione atque prudentia, qua est magna quadam ratione atque prudentia, qua nemo uti potest, nisi Deus ille fons omnium bonorum id tribuerit. De qua re, quantum arbitror, difficillima, tentabimus dicere pro suscepto opere pauca quaedam, spem totam constituentes in eo cujus solius ista dona sunt. CAPUT XXmortali atque terreno utens corpore. Partim ergo corpori, partim vero animae hominis benefacit qui proximum diligit. Ad corpus quod pertinet, medicina nominata est; ad animam autem, disciplina. Sed medicinam nunc voco, quidquid omnino corporis vel tuetur vel instaurat salutem. Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie medici nominantur; sed etiam cibus et porus, tegmen et tectum, defensio denique omnis atque munitio, qua nostrum corpus adversus etiam externos ictus casusque servatur: nam et et sitis, et frigus, et aestus, et quidquid extrinsecus graviter infligitur, salutem, de qua nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa sint qͥbꝰ mali homines e̾e dicant᷑: quorũne¬
utrũ qͥ diligit facit. satis opinor qđ uolumꝰ
demonstrat ista sentencia. Dilectio ꝓximi:
bula caritas dei quibꝰ diligimꝰ ꝑximũ. Ut
qm̃ dilectio ꝓximi malũ ñ oꝑat᷑. hinc ad
illud ascendamꝰ qđ dictũ. ẽ. Scimꝰ qm dili¬
gentibꝰ dm̃ om̃ia ꝓcedunt inbonũ. Sed nes¬
cio quomͦ aut ista parit᷑ inplenitudinem
ꝑfectionẽq consurgunt. aut inchoatur
prius dei amor: et priꝰ ꝑficit᷑ ꝓrimi. Ad
caritas rapit: sed facilius minora ꝑficimꝰ.
Quoquomodo autẽ sese res habeat. illud
maxime tenendũ. ẽ: ne se qͥsꝙͣ credat contẽ¬
pto ꝓximo ad beatitudinẽ et ad dm̃ quem
diligit e̾e. uenturũ. Atq utinã ut facile. ẽ.
bene institutũ et benegnũ diligere ꝓximũ:
ita facile. e̾e̾t. uł consulere. uł nichil nocere.
Non enĩ ad hȩc satis. ẽ. uoluntas bona: sed opꝰ

Expanded text:
ipsa sint quibus mali homines esse dicantur, quorum neipsa sint quibus mali homines esse dicantur, quorum neutrum, qui diligit, facit: satis, opinor, quod volumus demonstrat ista sententia, Dilectio proximi bula charitatis Dei, quibus diligimus proximum; ut quoniam dilectio proximi malum non operatur, hinc ad illud ascendamus quod dictum est, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum . 51. Sed nescio quomodo aut pariter ista in plenitudinem perfectionemque consurgunt, aut inchoatur prius Dei amor, et prius perficitur proximi. Ad divina charitas rapit, sed facilius minora perficimus. Quoquo modo autem res se habeat, illud maxime tenendum est, ne se quisquam credat, contempto proximo, ad beatitudinem et ad Deum quem diligit esse venturum. Atque utinam, ut facile est bene instituto et benigno diligere proximum, ita facile esset vel consulere, vel nihil nocere. Non enim ad haec satis est voluntas bona, sed opus
Abbreviated transcription (Latin):
creatũ est. Dicit gͦ scđ̾m p̾ceptũ e̾ẽ. Dili¬
ges ꝓximũ tuũ tanꝙͣ te ipsũ. Te autem
ipsũ salubriter diligis: si plusquã te di
amore dm̃ diligat. Non enĩ eũ diligis
tanquã te ipsũ. si ñ ad id bonũ ad quod
stum. Ex hoc p̾cepto nascunt᷑ officia
societatis humanȩ: in qͥbꝰ ñ errare dif¬
ficile est. Agendũ autẽ in primis est
ut beniuoli simꝰ: id est ut nulla mali¬
cia. nullo dolomalo. aduersus homi¬
nem utam᷑. Qd eñ homini homine
ꝓpinquius: Accipe etiã qͥd paulus
dicat. Dilectio inqt ꝓximi malũ non
oꝑat᷑. Breuissimis utor testimoniis.
sed nisi fallor idoneis: et quibꝰ susceptȩ
rei satisfiat. Nã quis ignorat quã mul-¬
ta et quantiponderis uerba in illis
libris de caritate ꝓximi usquequaq diffusa
sint: Sed cũ duobꝰ modis peccet᷑ in homine
uno si ledat᷑ alio si cũ potest ñ adiuuet᷑. eaq

Expanded text:
creatum est. Dicit ergo secundum praeceptum esse: Dilicreatum est. Dicit ergo secundum praeceptum esse: Diliges proximum tuum tanquam teipsum . Te autem ipsum salubriter diligis, si plus quam te dilamore diligat Deum. Non enim eum diligis tanquam teipsum, si non ad id bonum ad quod stum. Ex hoc praecepto nascuntur officia societatis humanae, in quibus non errare difficile est. Agendum autem in primis est, ut benevoli simus, id est, ut nulla malitia, nullo dolo malo adversus hominem utamur. Quid enim homini homine propinquius? 50. Accipe etiam quid Paulus dicat: Dilectio, inquit, proximi, malum non operatur . Brevissimis utor testimoniis, sed, nisi fallor, idoneis, et quibus susceptae rei satis fiat: nam quis ignorat quam multa, et quanti ponderis, verba in illis Libris de charitate proximi usquequaque diffusa sint? Sed cum duobus modis peccetur in homine, uno si laedatur, alio si cum potest non adjuvetur; eaque
Abbreviated transcription (Latin):
p̾miũ. Qad gͦ agendũ ẽ: Qd queso.
nͥ ut eũ ipsũ quẽ cognoscere uolumꝰ.
priꝰ plena caritate diligamꝰ: Unde
illuad exoritur qđ abinitio sategimꝰ.¬
Hichil in ȩccła catholica salubrius fieri.
quã ut rationẽ p̾cedat auctoritas. Sed¬
cȩtera uideamꝰ. Uidet᷑ enĩ de homine
ipso id est de amatore ipso nichil actũ:
sed parũ dilucide qͥ hoc arbitrat᷑ intelli-¬
git. Non enĩ fieri potest ut se ipsũ ñ dili
tis diligit: qͥ sedulo agit. ut sũmo et ue
cunctari potest qͥ sese amet qͥ amator
est dei : Qd int̾ istos homines: Hullu̾ne
e̾e amoris uinculũ debet: Immo uero
ita debet ut nullus certior gradus ad
amorẽ dei fieri posse credat᷑. quã homi¬
nis erga hominẽ caritas. Promat nob̾ gͦ
alterũ p̾ceptũ ipse ds̃: de uitȩ p̾ceptis in¬
t̾rogatꝰ. Non enĩ contentꝰ fuit uno qui
sciret aliud dm̃ e̾ẽ. aliud hominẽ: atq
inter e̾eͥ. tantũ quantũ inter eũ qͥ crea¬
uit. et id qđ ad creatoris similitudinẽ

Expanded text:
endum est, quid quaeso, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus, prius plena charitate diligamus? Unde illud exoritur, quod ab initio satagimnihil in Ecclesia catholica salubrius fieri, quam ut rationem praecedat auctoritas. caetera videamus: videtur enim de homine ipso, id est, de amatore ipso nihil actum; sed parum dilucide qui hoc arbitratur intelligit. Non enim fieri potest ut seipsum, qui Deumtis diligit, qui sedulo agit, ut summo et vercunctari potest, quin sese amet, qui amator est Dei? Quid inter ipsos homines nullumne esse amoris vinculum debet? Imo vero ita debet, ut nullus certior gradus ad amorem Dei fieri posse credatur, quam hominis erga hominem charitas. 49. Promat nobis ergo alterum praeceptum ipse Dominus, de vitae praeceptis interrogatus: non enim contentus fuit uno, qui sciret aliud Deum esse, aliud hominem; atque interesse tantum, quantum inter eum qui creavit, et id quod ad Creatoris similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Hȩc nob testam̃to utroq concinit᷑.
hȩc nob̾ hinc atq inde suadet᷑. Qdad¬
huc scripturis quas ignoratis calu̾niã¬
inicitis: Nescitis quanta imꝑitia la¬
cessitis libros qͦs et soli rep̾hendunt
qͥ ñ intelligunt. et soli intelligere
nequeunt qͥ rep̾hendunt: Non enĩ
eos aut ullus inimicus cognoscere
sinit᷑: aut. ẽẽ. nͥ amicꝰ cognitis potest.

Expanded text:
tur. haec nobis testamento utroque concinitur, tur. haec nobis testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. huc Scripturis, quas ignoratis, calumniamini? Nescitis quanta imperitia lacessatis Libros, quos et soli reprehendunt qui non intelligunt, et soli intelligere nequeunt qui reprehendunt? Non enim eos aut ullus inimicus cognoscere sinitur, aut esse nisi amicus cognitis potest. 47.
Abbreviated transcription (Latin):
De qua sentencia si oportunũ. e̾e̾t festinan¬
tibus copiosissime disputare. atq id a
nob̾ nc̃ susceptũ munꝰ flagitaret. fortasse
demonstraremꝰ quã sint alta mysteria
quȩ imꝑitissimi et sacrilegi homines
deridendo ñ illi qͥdem paulatĩ iam de¬
cidunt. sed magno lapsu p̃cipites eunt.
d amplius de moribꝰ disputẽ: Si enim
ds̃ ẽ sũmũ hominis bonũ qđ negari ñ
potest. seqͥtur ꝓfecto qm sũmũ bonũ ap¬
petere. ẽ. bene uiuere: ut nichil sit ali¬
ud bene uiuere. quã toto corde. tota
anima. tota m̃te diligere dm̃: aqͦ existit
ut incorruptꝰ in eo amor atq integer
custodiat᷑ qđ. ẽ. tẽꝑantiȩ. ut nullis fran¬
gatur in cõmodis qđ est fortitudinis.
nullis aliis seruiat qđ est iusticiȩ: uigi¬
let indiscernendis rebꝰ. ne fallacia pau¬
latim dolusue subrepat: qđ ẽ. iusticiȩ.
Hec ẽ. hominis una ꝑfectio: qua sola im¬
petrat ut ueritatis sinceritate ꝑfrua¬

Expanded text:
De qua sententia, si opportunum esset festinanDe qua sententia, si opportunum esset festinantibus, copiosissime disputarem; atque id si a nobis nunc susceptum munus flagitaret, fortasse demonstraremus quam sint alta mysteria, quae imperitissimi et sacrilegi homines deridendo, non illi quidem paulatim jam decidunt, sed magno lapsu praecipites eunt.m deus est summum hominis bonum, quod negari non potest, sequitur, quoniam summum bonum appetere est bene uiuere, ut nihil sit aliud bene uiuere quam toto corde, tota anima, tota mente diligere deum; a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae, nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis, nulli alii seruiat, quod est iustitiae, uigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusue subrepat, quod est prudentiae. haec est una perfectio, qua sola impetrat ut ueritatis sinceritate perfrua
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut deo quẽ diligit id ẽ. sũmobono. sũmȩ
sapientiȩ. sũmȩ patientiȩ libentissime serui¬
at: cȩteraq om̃ia partĩ subiecta sibi regat.
partĩ subicienda pꝰsumat. Quȩ norma uiuen¬
di. ut documꝰ utriusq testam̃ti auctorita¬
te roborat᷑. Nec de prudentia disserendũ
ẽ dutius. ad quã dinoscentia ꝑtinet appe¬
tendorũ et uitandorũ quȩ si desit nichil
eorũ de qͥbꝰ iã dictũ. ẽ effici potest. Huius
autẽ sunt excubiȩ atq diligentissima ui¬
gilantia. ne sub repente paulatĩ suasione
fallam᷑. Unde sepe dñs uigilate clamat
hendant. Itẽq dicit᷑. Nescitis qͥa modicum
fermenti totã massã corrũpit: Qd autẽ
ꝓferri manifestius de ueteri testam̃to
contra istã dormitationẽ animi potest.
ꝑ quã fit. ut ñ sentiamꝰ quasi minutati ser¬
pentẽ ꝑniciẽ quã illud qđ a ꝓpħa dictũ
ẽ. Qui spernit modica paulatĩ decidet.

Expanded text:
est, ut Deo quem diligit, id est summo bono, summae est, ut Deo quem diligit, id est summo bono, summae sapientiae, summae paci, libentissime serviat; caeteraque omnia partim subjecta sibi regat, partim subjicienda praesumat. Quae norma vivendi, ut docuimus, utriusque Testamenti auctoritate roboratur. 45. Nec de prudentia diutius disserendum est, ad quam dignoscentia pertinet appetendorum et vitandorum. Quae si desit, nihil eorum de quibus jam dictum est, effici potest. Hujus autem sunt excubiae atque diligentissima vigilantia, ne subrepente paulatim mala suasione fallamur: unde saepe Dominus, Vigilate , clamat; hendant . Itemque dicitur: Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Quid autem proferri manifestius de Veteri Testamento contra istam dormitationem animi potest, per quam fit ut non sentiamus quasi minutatim serpentem perniciem, quam illud quod a propheta dictum est: Qui spernit modica, paulatim decidet?
Abbreviated transcription (Latin):
osa in conspectu dñi mors scorũ eiꝰ. ñ audie¬
rat. melior uir patiens fortissimo: Non
audierat. om̃e qđ tibi aphlicitũ fuerit
accipe et indolore sustine. & inhumilitate¬
tua habe pacientiã. qm̃ in igne ꝓbatur aurũ
et argentũ: Non audierat. uasa figuli pro¬
bat fornax. et homines iustos temptatio
tribulationis: Immo uͦ et hȩc et alia plura
ꝑceperat. quȩ uno scõ dei sp̃u ut in istis noui
testam̃ti. sic in illis qͥ soli adhuc erant libris
Qd de iusticia quȩ ad dm̃ ꝑtinet: Nonne cũ
& dñs dicat. ñ potestis duobꝰ dñis seruire. &
apłs redarguat eos qͥ creaturȩ potiꝰ quã crea¬
tori seruiunt. inueteri testam̃to priꝰ dictũ
est. dñm dm̃ tuũ adorabis. et illi soli seruies:
Sed qͥd opus ẽ. hinc plura dicere. cũ sententiis
talibꝰ ibi plena sint om̃iaͤ Hanc gͦ iusticia
uitȩ regulã dabit huic amatori de qͦ sermo

Expanded text:
osa in conspectu Domini mors sanctorum ejus ? non audieosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus ? non audierat: Melior vir patiens fortissimo ? non audierat: Omne quod tibi applicitum fuerit, accipe; et in dolore sustine; et in humilitatua habe patientiam: quoniam in igne probatur aurum et argentum ? non audierat: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis? Imo vero et haec, et alia plura perceperat, quae uno sancto Dei Spiritu, ut in istis Novi Testamenti, sic in illis, qui soli adhuc erant, Libris d de justitia quae ad Deum pertinet? Nonne, cum et Dominus dicat, Non potestis duobus dominis servire , et Apostolus redarguat eos qui creaturae potius quam Creatori serviunt ; in Veteri Testamento prius dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies? Sed quid opus est hinc plura dicere, cum sententiis talibus ibi plena sint omnia? Hanc ergo justitia vitae regulam dabit huic amatori de quo sermo
Abbreviated transcription (Latin):
sione ꝓhiberem̃: ut ꝑfecti. e̾e̾ possemꝰ. Multo¬
ẽ enĩ mirabilius inherere illis quã uis pos¬
sideas. quã om̃ino ea ñ possidere. Sed qm̃ de
dolore atq cruciatibꝰ corporis tolerandis
nc̃ agit᷑. relinquo istũ uirũ licet magnũ. li¬
cet inuictũ: tam̃ uirũ. Offerunt eni michi
scripturȩ illȩ stupendȩ fortitudinis femi¬
nam: et ad eã me iã transire cõpellunt.
Quȩ cũ septẽ liberis tyranno atq carnifici
priꝰ uiscera om̃ia: quã unũ uerbũ sacrile¬
gũ impendit. Cũ eiꝰ ex hortatione filii ro¬
borarent᷑. inquorũ membris ipsa torque¬
batur: latura tam̃ etiã ꝓprio munere qđ
eos ferre p̾ceꝑat. Qd ad tantã pacientiã quȩ¬
so addi poterit: Qa tam̃ mirũ si om̃ibus
medullis conceptꝰ dei amor. et tyranno &
carnifici. et dolori et corpori. et sexui et
affectui resistebat: An non audierat. p̾ci¬

Expanded text:
sione prohiberemur, ut perfecti esse possemus. Multosione prohiberemur, ut perfecti esse possemus. Multo enim mirabilius est non inhaerere istis, quamvis possideas, quam omnino ea non possidere. 43. Sed quoniam de dolore atque cruciatibus corporis tolerandis nunc agitur, relinquo istum virum, licet magnum, licet invictum, virum tamen. Offerunt enim mihi Scripturae illae stupendae fortitudinis feminam, et ad eam jam me transire compellunt. Quae cum septem liberis tyranno atque carnifici prius viscera omnia, quam unum verbum sacrilegum impendit: cum ejus hortatione filii roborarentur, in quorum membris ipsa torquebatur, latura tamen etiam proprio munere, quod eos ferre praeceperat . Quid ad tantam patientiam, quaeso, addi potest? Quid tamen mirum si omnibus medullis conceptus Dei amor, et tyranno, et carnifici, et dolori, et corpori, et sexui, et affectui resistebat? An non audierat: Preti
Abbreviated transcription (Latin):
plis eorũ qͥdixert̃ ꝓbatũ atq firmatũ. De ue¬
teri potiꝰ testam̃to inqͦ illi rabide seuiunt ex¬
citabo exemplũ pacientiȩ. neq illũ memora¬
bo uirũ a qͦ in magnis cruciatibꝰ corporis et
horribili tabe mẽbrorũ ñ modo sustinentur
humana. sed diuina etiã disputant᷑. In cuius
singulis uocibꝰ satis eliicet siqͥs ȩquo animo
attendat quanti pendenda sint ista. q̃ cũ uo¬
lunt homines ꝑ dñationẽ tenere. ab his ipsis
potius ꝑcupiditatẽ tenent᷑. et rerũ mortaliũ
serui fuint. cũ imꝑitȩ dm̃ e̾ẽ. desiderant.
A misit nanq ille om̃s diuitias. et factꝰ repente
pauꝑrimꝰ. tã inconcussũ animũ tenuit et in¬
fixũ deo: ut satis demonstraret ñ illas sibi
fuisse magnas. sed se illis. sibi autẽ dm̃. Quo
animo si e̾e̾ possent nr̃i tẽporis homines. ñ
magnoꝑe innouo testam̃to ab istorũ posses¬

Expanded text:
plis eorum qui dixerunt, probatum atque firmatum, de Veplis eorum qui dixerunt, probatum atque firmatum, de Veteri potius Testamento, in quod illi rabide saeviunt, excitabo exemplum patientiae. Neque illum memorabo virum, a quo in magnis cruciatibus corporis et horribili tabe membrorum, non modo sustinentur humana, sed divina etiam disputantur. In cujus singulis vocibus satis elucet, si quis aequo animo attendat, quanti pendenda sint ista, quae cum volunt homines per dominationem tenere, ab his ipsis potius per cupiditatem tenentur, et rerum mortalium servi fiunt, dum imperite domini esse desiderant. Amisit namque ille omnes divitias, et factus repente pauperrimus, tam inconcussum animum tenuit et infixum Deo, ut satis demonstraret, non illas sibi fuisse magnas, sed se illis, sibi autem Deum . Quo animo si esse possent nostri temporis homines, non magnopere in Novo Testamento ab istorum posses
Abbreviated transcription (Latin):
intelligens si eo bene atq scient̾ utatur.
resurrectionẽ reformationẽq eiꝰ ope
ac lege diuina sine ulla molestia iuri
suo subditã fore. Sed cũ hoc amore totũ
in dm̃ conuerterit. his modo cognitis
mortẽ ñ modo contemnet: uerũ etiam
desiderabit. Sed restat cũ dolore magna
conflictio: nichil ẽ tam̃ tã durũ atq
ferreũ. qđ ñ amoris igne uincatur. Quo
cũ se anima rapiet in dm̃ suꝑ omẽm
carnificinã̾ lib̾a et admiranda uolitabit
pennis pulcherrimis et integerrimis. qͥbꝰ
ad dei amplexũ amor castus innitit᷑. Nisi
uero amatores auri. amatores laudis. ama¬
tores feminarũ. amatoribꝰ suis sinet eͥe¬
ds fortiores. cũ ille ñ amor sed congruen¬
tius cupiditas uł libido nominetur. in
qua tam̃ apparet quantꝰ sit impetꝰ animi
om̃ia ꝑferenda ne deseramꝰ dm̃ si tanta
bulatio pacientiã oꝑatur. pacientia ꝓbationẽ.
ꝓbatio spem. et ñ solũ dictũ sed etiã exem¬

Expanded text:
intelligens, si eo bene atque scienter utatur, intelligens, si eo bene atque scienter utatur, resurrectionem reformationemque ejus ope ac lege divina sine ulla molestia juri suo subditam fore: sed cum se hoc amore tota in Deum converterit, his cognitis mortem non modo contemnet, verum etiam desiderabit. 41. Sed restat cum dolore magna conflictio. Nihil est tamen tam durum atque ferreum, quod non amoris igne vincatur. Quo cum se anima rapiet in Deum, super omnem carnificinam libera, et admiranda volitabit pennis pulcherrimis et integerrimis, quibus ad Dei amplexum amor castus innititur. Nisi vero amatores auri, amatores laudis, amatores feminarum, amatoribus suis Deus sinet esse fortiores; cum ille non amor, sed congruentius cupiditas vel libido nominetur. In qua tamen apparet quantus sit impetus animi omnia perferenda, ne deseramus Deum, si tanta bulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem ; et non solum dictum, sed etiam exem
Abbreviated transcription (Latin):
utroq testam̃to firmat᷑a: ut eorũ nichil di¬
ligat. nichil ꝑse appetendũ putet: sed ad
uitȩ huiꝰ atq officiorũ necessitatẽ quantũ
sat est usurpet utentis modestia. tĩ amantis
affectu. Hȩc dicta sunt de tẽꝑantia ꝓrerũ
magnitudine breuit᷑. ꝓinstituto tam̃ oꝑe
fortasse copiosius quã oportebat. De fortitu
ille de qͦ loqͥm᷑ quẽ tota scĩtate inflãmatũ
e̾e̾. oportet in dm̃. in ñ appetendis tẽꝑans.¬
in amittendis fortis uocat᷑. Sed int̾ hȩc
om̃ia quȩ in hac uita possident᷑. corpꝰ homi¬
ni grauissimũ ẽ. uinculũ. iustissimis dei le¬
gibus ꝓpt̾ antiquũ peccatũ. qͦ nichil. ẽ ad p̃di¬
candũ notius. nichil ad intelligendũ secre¬
tius. Hoc gͦ uinculũ ne concutiatur atq ue¬
xetur laboris ce doloris. ne auferat᷑ autẽ
atq ꝑunatur: mortis terrore animã qua¬
tit. Amat enĩ illud ui consuetudinis. non

Expanded text:
utroque Testamento firmatam; ut eorum nihil diutroque Testamento firmatam; ut eorum nihil diligat, nihil per se appetendum putet, sed ad vitae hujus atque officiorum necessitatem quantum sat est, usurpet, utentis modestia, non amantis affectu. Haec dicta sint de temperantia, pro rerum magnitudine breviter; pro instituto tamen opere fortasse copiosius quam oportebat. CAPUT XXII.ille de quo loquimur, quem tota sanctitate inflammatum esse oportet in Deum, in non appetendis catur. Sed inter omnia quae in hac vita possidentur, corpus homini gravissimum vinculum est, justissimis Dei legibus, propter antiquum peccatum, quo nihil est ad praedicandum notius, nihil ad intelligendum secretius. Hoc ergo vinculum ne concutiatur atque vexetur, laboris et doloris; ne auferatur atque perimatur, mortis terrore animam quatit. Amat enim illud vi consuetudinis, non
Abbreviated transcription (Latin):
pit enĩ sic. Uanitas uanitantiũ dicit eccle¬
siastes: uanitas uanitantiũ. et om̃ia ua¬
nitas. Quȩ abundantia hominti in om̃i
labore suo quẽ ipse laborat subsole:
Hȩc uerba om̃ia si attendant᷑. si appen¬
dantur. si discutiant᷑: multa inueniun¬
tur ꝑnecessaria his qͥhc̃ mundũ fugere
et refugere in dm̃ desiderant. Sed lon¬
gum ẽ: et ad alia festinat oratio. Tali tam̃
principio constituto exeqͥt᷑ om̃ia uanitan¬
tes ex eos qͥ rebꝰ huiꝰ modi fallunt᷑. id ipsũ
autẽ qͥ fallunt᷑ uanitatẽ uocans. ñ qđ as
ista ñ creauerit. sed qͥa subicere se homi¬
nes uolunt his rebꝰ ꝑpeccata. q̃ illis ꝑre¬
cte facta diuina lege subiecta sunt. Qd
est enĩ aliud falsis bonis illudi atq decipi.¬
quã te ipso inferiora miranda et appetenda
arbitrari: Habet gͥ uir tẽperans in huiꝰce¬
modi rebꝰ mortalibꝰ et fluentibꝰ. uitȩ regulã

Expanded text:
pit enim sic: Vanitas vanitantium, dixit Ecclepit enim sic: Vanitas vanitantium, dixit Ecclesiastes, vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole? Haec verba omnia si attendantur, si perpendantur, si discutiantur, multa inveniuntur pernecessaria iis qui hunc mundum fugere, et refugere in Deum desiderant: sed longum est, et alio festinat oratio. Tali tamen principio constituto, exsequitur omnia, vanitantes esse eos qui rebus hujusmodi falluntur; idipsum autem quo falluntur vanitatem vocans, non quod Deus ista non creaverit, sed quia subjicere se homines volunt iis rebus per peccata, quae illis per recte facta divina lege subjectae sunt. Quid est enim aliud, falsis bonis illudi atque decipi, teipso inferiora, miranda et appetenda arbitrari? Habet igitur vir temperans in hujuscemodi rebus mortalibus et fluentibus, vitae regulam
Abbreviated transcription (Latin):
Reprimat gͥ se anima ab huiꝰmodi uanȩ cogi¬
tationis cupiditate: si se castã deo seruare
disposuit. Tali amore enĩ plerunq decipi¬
tur ut aut nichil putet: e̾ẽ. nͥ corpus. aut
etiã si auctoritate cõmota fateat᷑ aliqͥd e̾e
incorporeũ de illo tam̃ nͥ ꝑ imagines cor-¬
poreas cogitare ñ possit. et tale aliqͥd esse
credere. quale fallar corporis sensus in-¬
fligit. Ad hoc etiã ualet qđ p̃cipit᷑ cauen-¬
dũ e̾e. a simulachris. Huic gͦ auctoritati
noui testam̃ti qua iubem᷑ nichil mundi
huiꝰ diligere. illa maxime sententia qua
dictũ. ẽ. nolite conformari huic scło. simul
enĩ demonstrandũ. ẽ. ei rei quẽq confor¬
mari quã diligit. Huic gͦ auctoritati si
de ueteri testam̃to quȩrã qͥd comparem.
plura qͥdem inuenio. sed unꝰ salomonis
liber qͥ ecclesiastes dicit᷑ copiosissime in
sũmũ contẽptũ om̃ia ista ꝑducit. Inci¬

Expanded text:
Reprimat igitur se anima ab hujusmodi vanae cogReprimat igitur se anima ab hujusmodi vanae cognitionis cupiditate, si se castam Deo servare disposuit. Tali enim amore plerumque decipitur, ut aut nihil putet esse, nisi corpus; aut etiamsi auctoritate commota, fateatur aliquid esse incorporeum, de illo tamen nisi per imagines corporeas cogitare non possit, et tale aliquid esse credere, quale fallax corporis sensus infligit. Ad hoc etiam valet quod praecipitur cavendum esse a simulacris. 39. Huic ergo auctoritati Novi Testamenti, qua jubemur nihil mundi hujus diligere , illa maxime sententia qua dictum est, Nolite conformari huic mundo : simul enim demonstrandum est ei rei quemque conformari quam diligit: huic ergo auctoritati, si de Veteri Testamento quaeram quid comparem, plura quidem invenio: sed unus Salomonis liber, Ecclesiastes qui dicitur, copiosissime in summum contemptum omnia ista perducit. Inci
Abbreviated transcription (Latin):
citur atq contemnit᷑. Si hominibus
inqͥt placere uellẽ: xp̃i seruus ñ e̾e̾m.
Est itẽ aliud qđ de corpore ꝑimagina¬
tiones quasdam concipit anima: et
ea uocat rerũ scientiã. Quã obrem re¬
cte etiã curiosi. e̾e̾ ꝓhibem̃: qđ magnũ
tẽꝑantiȩ munꝰ est. Hinc est illud.
Fauete ne qͥs uos seducat ꝑ phylosophiã.
Et qͥa ipsũ nom̃ phylosophie si conside¬
retur rem magnã totoq animo appe¬
tendã significat. siqͥdem phylosophia
est amor studiũq sapientiȩ: cautissime
apłs ne abamore sapientiȩ de t̾rere
uideret᷑ subiecit. et elem̃ta huiꝰ mundi.
Sunt enĩ qͥ desertis uirtutibꝰ et nescientes
qͥd sit ds̃. et quanta maiestas semꝑ eodem
modo manentis naturȩ magnũ aliquid
se agere putant si uniuersam istã corpo¬
ris molẽ quã mundũ nuncupamꝰ: curiosis¬
sime intentissimeq ꝑqͥrant. Unde tanta
etiã suꝑbia gignit᷑ ut in ipso cęlo de qͦsepe
disputant sibimet habitare uideantur.

Expanded text:
hominibus, inquit, placere vellem, Christi servus non essem . Est item aliud quod de corporibus per imaginationes quasdam concipit anima, et eam vocat rerum scientiam. Quamobrem recte etiam curiosi esse prohibemur, quod magnum temperantiae munus est. Hinc illud est: Cavete ne quis vos seducat per philosophiam. Et quia ipsum nomen philosophiae si consideretur, rem magnam totoque animo appetendam significat, siquidem philosophia est amor studiumque sapientiae, cautissime Apostolus, ne ab amore sapientiae deterrere videretur, subjecit, et elementa hujus mundi . Sunt enim qui desertis virtutibus, et nescientes quid sit Deus, et quanta majestas semper eodem modo manentis naturae, magnum aliquid se agere putant, si universam istam corporis molem, quam mundum nuncupamus, curiosissime intentissimeque perquirant. Unde tanta etiam superbia gignitur, ut in ipso coelo, de quo saepe disputant, sibimet habitare videantur.