comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Misit itaq nuntios adchlodoueum
regẽ. depatris obitu nuntiantes.
atq dicentes. Pat̃ meus mortuus ẽ
& ego thesauros cũ regno eiꝰ penes
me habeo . dirigite adme & ea
quȩ tibi de thesauris illius placenT.
bona uoluntate trans mittã. Et ille
Grãs in qđ tuȩ uoluntati ago &
rogo ut uenientib nris pate facia
cuncta ipse de inceps possessuruss
Quib uenientib iste patris thes¬
auros pandit. Quidũ diuersa
respicerent. ait.In hanc arcella
solitus erat pat̾ meus nummis mit
auri congerere. Inmitte ĩ quius
illi manũ tuã usq ad fundũ. ut
cuncta repperias. Quod cũ fecisse
& ess& ualde inclinus. unꝰ eleuat
manu bipennẽ ĩ cerebrũ eiꝰ inlisu
& sic quȩ ĩ patrẽ egerat indigniss
ĩ currit. Quod audiens chlodoue
qͦđ scilic& int̾̃ fectus ess&x sigibta
łfilius eiꝰ. ĩ eodẽ loco adueniens
conuocat omnẽ populũ illũ dice
AAudite qđ contigerit. Dũ ego io

Expanded text:
Misit igitur nuntios ad Chlodovechum Misit igitur nuntios ad Chlodovechum regem, de patris obitu nuntiantes, atque dicentes: Pater meus mortuus est, et ego thesauros cum regno ejus penes me habeo. Dirige tuos ad me, et ea quae tibi de thesauris illius placent, bona voluntate transmittam. Et ille: Gratias, inquit, tuae voluntati ago, et rogo ut venientibus nostris patefacias, cuncta ipse deinceps possessurus. Quibus venientibus iste patris thesauros pandit. Qui dum diversa respicerent, ait: In hanc arcellulam solitus erat pater meus numismata auri congerere. Immitte, inquiunt illi, manum tuam usque ad fundum, ut cuncta reperias. 97 Quod cum fecisset, et esset valde declinus, unus elevata manu bipennem cerebro ejus illisit: et sic quae in patrem egerat indignus incurrit. Quod audiens Chlodovechus, quod scilicet interfectus esset Sigibertus et filius ejus, in eumdem locum adveniens, convocat omnem populum illum, dicens: Audite quid contigerit. Dum ego, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ ab anastasio ĩperatore codi¬
cellos de consulatu accepit. & in
basilica beatimartini coruca
blattea ĩdutus & clamide. im¬
ponens uertici dradema lunc
ascenso equite. aurũ argentũq
uoluntate benignissima erogauit.
Et abea die. tamquã consul xau
gustꝰ est uocitatus. Egress autẽ
aturonis parisius uenit. Ibiq.
cathedrã regni constituit. ibi &
theodoricꝰ ad eũ uenit
ũ autẽ chlodoueus rex apud pari¬
sius moraret᷑ misit lam ad filium
srgiberti dicens. Ecce patertiuis
senuit. & pede debile claudicat.
si ille in qđ moriret᷑. recte tibi cũ
amicitia nra regnũ illius reddet᷑.
Qua ille cupiditate seduetꝰ. patrem
molit᷑ occidere. Cũq ille egressus
decolonia ciuitate trans actoreno
ꝑ buconiã siluã ãbulare disponer&.
meridie intentoria sua obelormi¬
ens. in missis suꝑ eũ filius ꝑcussorib
eũ ibidẽ int̾fecit. tãquã regnũ illius
possessurus. Dediuditio dĩ. in foueã
quã patri hostilit̃ fodit. incessit.

Expanded text:
 ab Anastasio imperatore codicillos de consulatu accepit, et in basilica beati Martini tunica blatea indutus est et chlamyde, imponens vertici diadema. Tunc ascenso equite aurum argentumque voluntate benignissima erogavit, et ab ea die tanquam consul aut Augustus est vocitatus. Egressus autem a Turonis Parisios venit: ibique cathedram regni constituit. Ibi et Theudericus ad eum venitum autem Chlodovechus rex apud Parisius moraretur, misit clam ad filium Sigyberthi, dicens: 'Ecce! pater tuus senuit et pede dibile claudicat. Si illi', inquid, 'moreretur, recte tibi cum amicitia nostra regnum illius reddebatur'. Qua ille cupiditate seductus, patrem molitur occidere. Cumque ille egressus de Colonia civitate, transacto Rheno, per Buconiam silvam ambulare disponeret, meridiae in tenturia sua obdormiens, inmissis super eum filius percussoribus eum ibidem interfecit, tamquam regnum illius possessurus. Sed iuditio Dei in foveam, quam p
Abbreviated transcription (Latin):
auricius autẽ chartagr¬
nensis illos qui legatos
childeberthi regis annosupe¬
riore int̃emerant. uinctos
manib: catenisq oneratos ad
eiꝰ direx̃ prȩsentiã .xiI. scilic&
numero iuros. subra uideli¬
c& conditione. ut eos int̾ ficere
uno quoq acciptis aureis qͥescrre¬
sicq ut qđ uell& eliger&. quo faci¬
hus sopito scaniala nulliocgasio
int ipsos in sincitiȩ o iret Sed
rexehui eb thus dsferens homi¬
nes idctos accipere ait. Incertũ
api dnos hul& utrum hi sunt
homicidȩ illȩ quos adducitis an
alii & fortassis serui cuius cũq
habent̾. cũ nrĩ bene ingenui fue
rint. qui apuduos fuer̃ int̃empti
Prȩ sestĩ &gripo astabat que eo
tẽpore legat̾ cũ eisdẽ furrat
missus quuit̃ fectist̃. ac dicebat
quia p̃fect̃ urbis illius cũ collectis
duob aut trib hominũ milibus
in ruit suꝑnos. int̾emitq socios
meos. In quo excidio & ego ipse
interirẽ. sime iurilit̃ defendere
nequiuis sem. Accedens autẽ ad

Expanded text:
auricius autem Chartaginensis illos, qui legatos Childeberthi regis anno superiore interimer ant, vinctus manibus catenisque oneratos, ad eius dirigit praesentiam, XII scilicet numero viros, sub ea videlicet condicione, ut, si eos interficere uno quoque acceptis aureis quiesceresicque ut quod vellet eligeret: quo facilius sopito scandalo, nulla occasio inter ipsos inimicitiae oriretur. Sed rex Childebertus differens homines vinctos accipere, ait: Incertum apud nos habetur, utrum ii sint homicidae illi quos adducitis, an alii, vel fortassis servi cujuscunque habentur, cum nostri bene ingenui gerint, qui apud vos fuerunt interempti. Praesertim et Grippo astabat, qui eo tempore legatus cum eisdem fuerat missus, qui interfecti sunt, ac dicebat: Quia praefectus urbis illius cum collectis duobus aut tribus hominum millibus irruit super nos, interemitque socios meos: in quo excidio et ego ipse interissem, si me viriliter defendere nequivissem. Accedens autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ille quondã cuĩ nomen adept̾ ẽ.
Quo misterio celebracto. inuitatũ
aclepulũ paruulũ multis mimne¬
rib: honorauit. Similit̃ & rex
abeodẽ inuitat̾. plerisq clonis re¬
festus abcessit. & ad cauillonen¬
sim urbem redire statuet

Expanded text:
sicut ille quondam, cujus nomen indeptus est. sicut ille quondam, cujus nomen indeptus est. Quo mysterio celebrato, invitatum ad epulum parvulum multis muneribus oneravit. Similiter et rex ab eodem invitatus, plerisque donis refertus abscessit, et ad Cabillonensem urbem redire statuit
Abbreviated transcription (Latin):
sobriram eiꝰ filiũ fratrimei descõ
suscipiã lauaro quia hanc p&itionẽ
ullus xpianorũ deb& abnuere
Eãq egout ds̃ manifestissime nouit
ñ cilliditate aliqua. sed insimplici¬
tate puri cordis agere cupio. quia
offensã diuinitatis incurrere for¬
mido. Non .ẽ. enĩ humilitas genti
nrȩ̃. sihic ame excipiatur. Sienĩ
cinĩ proprios famulos desacro fon¬
te suscipiunt. cur& mihi ñlice¬
at ꝓpinquũ parentem excipere.
ac filiũ facere ꝑbaptismi gro¬
tiã spiritalẽ abscedite nunc.
& nuntiate clomino ur̃o. Pactiont̃
quã tecũ pepigi custodire cupio
in libatã. quã situȩ conditionis noxa
ñ obmiserit. ame prorsus ominita
nequibit. Et hȩc dicens. legatis
discedentib rex accedens ad laua¬
crũ scm̃. obtulit purrũ ad bapti¬
tandũ. Quẽ excipiens chlothari¬
ũ uocitari uoluit dicens. Cres¬
cat purr & huuĩ sit nominis exse¬
cutor. ac tali potentia polleat.

Expanded text:
sobrinum ejus filium fratris mei, de sancto sobrinum ejus filium fratris mei, de sancto suscipiam lavacro: quia hanc petitionem nullus Christianorum debet abnuere. Eamque ego, ut Deus manifestissime novit, non calliditate aliqua, sed in simplicitate puri cordis agere cupio, quia offensam divinitatis incurrere formido. Non est enim humilitas genti nostrae, si hic a me excipiatur. Si enim domini proprios famulos de sacro fonte suscipiunt, cur et mihi non liceat propinquum parentem excipere, ac filium facere per baptismi gratiam spiritalem? Abscedite nunc, et nuntiate domino vestro: Pactionem quam tecum pepigi, custodire cupio illibatam, quam si tuae conditionis noxa non omiserit, a me prorsus omitti nequibit. Et haec dicens, legatis discedentibus, rex accedens ad lavacrum sanctum, obtulit puerum ad baptizandum. Quem excipiens, Chlotharium vocitari voluit, dicens: Crescat puer, et hujus sit nominis exsecutor, ac tali potentia polleat,
Abbreviated transcription (Latin):
multi deregno riꝰ tã domestici qu&
comites. adp̃paranda regalis ex¬
pensȩ necessaria. Rex autẽ deli¬
brratione acta ut adhȩc deber&
accedere. pedũ est dolore ꝓhibitꝰ.
Post quã autẽ conualuit accessit
parisius. & exinde ad rota ia lensĩ
uillã ipsius urbis ꝓperans euocato
purro. iussit baptisteriũ p̃parari
inuico neptodoro. Dũ autẽ haec
agerent᷑. legati childeber thire
gis accesser̃ adeũ dicentes. Non
enĩ istanuꝑ nepotituo childebtho
pollicit̾ eras. ut cũ inimicis ei. ami¬
citias conligares sedinquantum
cernimus nihil deꝓmission&ua
custodis sed potius quȩ promiseras
p̃t̃mittis & puerũ istũ inurł
parisiacȩ cathedra regẽ statuis.
Iudicabit enim ds̃. quia ñ remi¬
nisceris quȩ ultro pollicitus es.
Hechis dicentib. rexut. Promisi¬
onẽ quã innepotẽ meũ chusds Ethũ
regẽ statut: habeonor umit to
nã illũ ÷̃ post& ey dalizari sicon¬

Expanded text:
multi de regno eius tam domestici quam multi de regno eius tam domestici quam comites ad praeparanda regalis expensae necessaria. Rex autem, deliberatione acta, ut ad haec deberet accedere, pedum est dolore prohibitus. Postquam autem convaluit, accessit Parisius, exinde ad Rotoialinsim villam ipsius urbis properans, evocato puero, iussit baptisterium praeparari in vico Nemptudoro. Dum autem haec agerentur, legati Childeberthigis accesserunt ad eum, dicentes: Non enim ista nuper nepoti tuo Childeberto pollicitus eras, ut cum inimicis ejus amicitias colligares? Sed in quantum cernimus, nihil de promissione tua custodis, sed potius quae promiseras praetermittis: et puerum istum in urbis Parisiacae cathedra regem statuis. Judicabit enim Deus, quia non reminisceris quae ultro pollicitus es. aec iis dicentibus, rex ait: Promissionem quam in nepotem meum Childebertum regem statutam habeo, non omitto. Nam illum non oportet scandalizari, si con
Abbreviated transcription (Latin):
rat. nũ quã ad sensũ integrũ sunt
regressi. sed hunc sr̃ꝑ quasi xpm̃
mariã autẽ illã pastẽ deitatis
habere ꝓfitebant᷑ srl& ꝑ totasgal¬
lias emerser̃. Pleriq quiꝑhas
prȩstigias ad iungentes sibi muli¬
erculas quasclã. quȩ debachantes
sanctos eos confiterentur magnos
se inpopulis p̃ferebant. ex quib
nos plerosq uidimꝰ quos obiurgan¬
tes reuocare aberrore nisi sumꝰ.¬
ost hec autẽ legatos
dis mitut dicens. Proficiscatur
dominꝰ m̃s rex usq parisius. & ar¬
cersito filiomeo nepote suo iubeat
eũ baptismatis gratia consecrari.
ipsũq che sc̃o lauarro exceptũ tã quã
alũ nuĩ ꝓpriũ haberi lignet᷑. Hȩc
audiens rex. cõmotis ep̃s id ÷ & he¬
riũ lugdunensĩ. siacriũ agistidu¬
nensim. flauũq cauillonensi. rel
reliquos quos uoluit parisius acer¬
dere iub&. inlicans se p̾modũ secu¬
turũ. Euer̃ & iã ad hoc placitũ

Expanded text:
rat, numquam ad sensum integrum sunt rat, numquam ad sensum integrum sunt reversi, sed hunc semper quasi Christum, Maria autem illa partem deitatis habere profitebantur. Sed et per totas Gallias emerserunt plerique, qui per has praestigias adiungentes sibi mulierculas quasdam, quae debacchantes sanctos eos confiterentur, magnus se in populis praeferebant; ex quibus nos plerosque vidimus, quos obiurgantes revocare ab errore nisi sumosthaec autem legatos mittit, dicens: Proficiscatur dominus meus rex usque Parisios, et arcessito filio meo nepote suo, jubeat eum baptismatis gratia consecrari, ipsumque de sancto lavacro exceptum, tanquam alumnum proprium habere dignetur. Haec audiens rex, commotis episcopis, rium Lugdonensim, Siacrium Agustidunensim Flavumque Cavillonensim vel reliquis, quos voluit, Parisius accedere iubet, indecans se postmodum secuturum. Fuerunt etiam ad hoc placitum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ab his adorari despiceretur.
Ingressus autẽ uellaue urbis t̃m¬
nũ ael locũ quemaniciũ uocitant
accrdit. & adbasilicas ꝓpinquascũ
omni exercitu. Restitit. instru¬
ens acrem qualit̾ aurelio ibidem
tunc consistente epõ bellũ inferr&
mit tens &iã antese nuntios homi¬
nes nudo corpore sal tantes atq
ludentes. qui aduentũ eiꝰ ad nun¬
tiareNq Qeł stupens ep̃s. direxit
adeũ uiros strenuos inquirentes
quid sibi uellent istaquȩ gerereis.
Vnus autẽ ex his quierat senior cũ
se inclinass& quasi osculaturus
genuaeiꝰ ac discussurus uiã illius.
iussit eũ ad p̃hensũ spoliari. Nec
morx. ille euaginato gladio infru¬
stra concidit. ceciditq christus
ille quimagis antichristus nomi¬
nari deb& & mostuus est. dispsiq
sunt om̃s quicũ erant. Maria antẽ
illa supplicis dedita. omiã fantas¬
mata eiꝰ ae prestigia publicauit.
ã homines illi quos ad se crehendũ
diabolica cireũ uentione t̾ baue¬

Expanded text:
quod ab his adorari dispiceretur. quod ab his adorari dispiceretur. Ingressus autem Vellavae urbis terminum, ad locum quem Anicium vocitant accedit et ad basilicas propinquas cum omni exercitu restitit, instruens aciem, qualiter Aurilio, ibidem tunc consistentem episcopo, bellum inferret, mittens etiam ante se nuntios, homines nudo corpore saltantes adque ludentes, qui adventum eius adnuntiarent. Quod stupens episcopus, direxit ad eum viros strenuos, inquerentes, quid sibi vellent ista quae gereret. Unus autem ex his, qui erat senior, cum se inclinasset, quasi osculaturus genua eius ac discussurus viam illius, iussit eum adprehensum spoliari. Nec mora, ille, evaginato gladio, in frustra concidit, ceciditque Christus ille, qui magis Antechristus nominare debet, et mortuus est; dispersique sunt omnes, qui cum eo erant. Maria autem illa suppliciis dedita, omnia fantasmata eius ac praestigias publicavit. Nam homines illi, quos ad se credendum diabolica circumventione turbave
Abbreviated transcription (Latin):
quendã ꝓsorore. quã mariã uocita¬
ri fecit. Confluebat ad eũ multi¬
tudo populi ex hibens infirmos.
quos contingens sanitatẽ redde
bat. Conferebant & iã ei aurũ
argentũq ac uestimenta. hi qui
ad eũ conurme bant. Qđ il le quo
facilius seducer&. pauperib ero¬
gabat. prosternensse solo effundes
orationẽ cũ muliere memorata.
Et surgens. se iterũ acircũ stantibus
adorreri iubebat. Prȩ licebat enĩ
futura. & quib: dã morbos quibdã
dãna ꝓuenire chenuntiabat. paucis
salutẽ futurã. Seed hȩc omã. dia¬
bolicis astib & prestigus nescio qͥb
agebat. Secdlucta t̃. autẽ ꝑ eũ mul¬
titudo inmensa populi. & ñ solum
rusticiores. uerũ &iã & sacerdotes
ecclesi astici. Sequebant᷑ autẽ eũ.
amplius triamilia populi. Interea
corpit quosdã spoliare. ac prȩda¬
re quos initinere reperis s&. spolia
tam̃ ñ habentib largiebat᷑. Epĩs &
ciuib minas mortis intentabat. eo

Expanded text:
quendam pro sorore, quam Maria vocitaquendam pro sorore, quam Maria vocitari fecit. Confluebat ad eum multitudo populi, exhibens infirmos, quos cobat. Conferebant enim ei aurum argentumque, ac vestimenta, ii qui ad eum conveniebant. Quod ille, quo facilius seduceret, pauperibus erogabat, prosternens se solo, effundens orationem cum muliere memorata, et surgens se iterum a circumstantibus adorari jubebat. Praedicebat enim futura, et quibusdam morbos, quibusdam damna provenire denuntiabat, paucis salutem futuram. Sed haec omnia diabolicis artibus et praestigiis nescio quibus agebat. Seducta est autem per eum multitudo inmensa populi, et non solum rusticiores, verum etiam sacerdotes eclesiastici. Sequebantur autem eum amplius tria milia populi. Interea coepit quosdam spoliare ac praedare, quos in itinere repperisset; spolia tamen non habentibus largiebatur. Episcopis ac civibus moenas mortis intentabat, eo
Abbreviated transcription (Latin):
t ingallias massiliensim ꝓuin¬
ciã morb sepȩ nominat᷑ inua¬
sit andegauos nann&icos atq ee¬
nomannicos ualde fames obprȩs¬
sit. Initia s̃ enĩ hȩc doloꝵ. uxta
illud qđ dñs ait in ruangelio. er̃
prstilentiȩ & fames & t̾re motus
ꝑloca. & exsurgent pseͣdo cristi&
pstudo ꝓph& & dabunt sineri¬
rẽmit nt sic̃ pre tigestũ est
explendĩ operis cuĩ lã necessitatẽ.
muscarũ eũ circũ dedit examen.
qua decausa ꝑ brenniũ amens ẽ. ha¬
bitus. Vnde intelligi dat᷑. diaboli¬
ce emissionis fuisse nequitiam.
Post hec trans actis urbib ꝓpinquis¬
arela tinsim ꝓuinciã adiit. ibiq
indut̾ pellib quasi religiosus ora¬
bat. alquẽ illudendũ pars aduer¬
sa diuinandi ei tribuit facultatẽ.
ex hoc ut in maiori proficer& sce¬
lere. Cõmot̾ a loco ꝓunciã memo¬
ratã deserens. gabalitanȩ regionis
t̃minũ est ingressus. ꝓferens se
magnũ. ac ꝓfiterise ñ m&uens
xpm̃. Ad sũptã secũ mulierem

Expanded text:
ensim provintiam morbus saepe nominatus invasit. Andecavos, Namneticos atque Cenomanicos valida famis oppressit. Initia sunt enim haec dolorum iuxta illud quod Dominus ait in euangelio: Erunt pestilentiae et fames et terrae motus loca; et exurgent pseudochristi et pseudoprophetae et dabunt sire mittant, sicut praesenti gestum est explendam operis cuiusdam necessitatem, muscarum eum circumdedit examen, qua de causa per biennium amens est habitus; unde intellegi datur, diabolici emissionis fuisse nequitiam. Post haec, transactis urbibArelatensem Provinciam adiit, ibique indutus pellibus, quasi religiosus orabat: ad quem illudendum pars adversa divinandi ei tribuit facultatem. Ex hoc, ut in maiori proficeret scelere, commotus a loco, provintiam memoratam deserens, Gabalitanae regiones terminum est ingressus, proferens se magnum ac profiteri se non metuens Christum, adsumptam secum mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ totã italiã in francoꝵ regno redi¬
giss&. a narsete interfectus est.
taliã ad partẽ imperatoris captã.
nec fuit qui eam ultra reciper&.
ub huius tẽpore. uuas in arbore
quã sambucũ uocamꝰ absq uitis con¬
iunctione natas uidimus. & flores
ipsarũ arboꝵ quȩ nigra ut nostis
grana ꝓferre solitȩ sunt. racenorũ
grana dedert̃. Iunc & incirculũ
lunȩ. quinta stella ex aduerso
ueniens. introisse uisxẽ. Credo
hȩc signa mortẽ ipsius regis annun¬
tiasse. Ipse uero rex ualde infir¬
matꝰ. acinctura deorsũ se diuidi¬
care non poterat. Qui paulatim
decidens. septimo regni sui anno.
mortuus est. Regnũq. eiꝰ chlot¬
tharius rex accepit. copulans
uuldo trudã uxorẽ eiꝰ stratui suo.
Sed increpatꝰ a sacerdotib reliqđ
eã dans ei gariuualdum ducem.
dirigens aruernum chramnum
filiũm suum.

Expanded text:
cum totam Italiam in Francorum regno redicum totam Italiam in Francorum regno redigisset, a Narsitae interfectus est, Italiam ad partem imperatoris captam, nec fuit qui eam ultra reciperet. Sub huius tempore uvas in arbore quem savucum vocamus absque vitis coniunctione natas vidimus, et flores ipsorum arbo rum, quae nigra, ut nostis, grana proferre solitae sunt, racimorum grana dederunt. Tunc et in circulum lunae quintae stella ex adverso veniens introisse visa est. Credo, haec signa mortem ipsius regis adnuntiasse. Ipse vero valde infirmatus, a cinctura deorsum se iudecare non poterat. Qui paulatim decidens, septimo regni sui anno mortuos est, regnumque eius Chlothacharius rex accepit, copulans Vuldotradam, uxorem eius, stratui suo. Sed increpitus a sacerdotibus, reliquit eam, dans ei Garivaldum ducem, dirigensque Arvernus Chramnum, filium suum.
Abbreviated transcription (Latin):
egnante uero agẏlane apud his¬
paniã. cũ populum grauissimo
cdominationis suȩ iugo atterera
exercitꝰ imperatoris chlotthari¬
hispanias ẽ. ingressus. & ciuitates
aliquas ꝑuasit. Interfecto autẽ agr¬
lane. athanagildus regnũ accepit.
Quimulta bella contra ipsũ exercitũ
postea egit . & eos plerũq deuicit.
ciuitatesq quas male ꝑuaserant . ex
parte auferens de potestate eorũ.
ess&. uulde trudẽ duxit uxorem.
Hunc theodualdũ ferunt mali fuisse
ingenii. ita ut iratus cuidã quem
suspectũ dereb suis habebat. fabulã
finger& dicens. Derpens ampullã
umno plenã repperit. ꝑ huius enĩ os
ingressus. qđ intus habebat᷑ auidus
hausit. Aquo inflatꝰ uino exire ꝑ
aditũ quo ĩgressus fuerat non ualebat
Aeniens ergo uinidominꝰ cũ ille exire
niteret᷑ nec poss&. ait ad serpentem.
Euome prius qđ ingluttisti. & tunc
poteris liber abscedere. Quȩ fabula.
magnũ eitimorẽ atq odiũ prepa¬
rauit. Dub eo enĩ & buccellinus

Expanded text:
egnante vero Agilane apud Hispaniam, cum populum gravissimo dominationis suae jugo attereret, exercitus imperatoris Hispanias est ingressus, et civitates aliquas pervasit. Interfecto autem Agilane, Athanagildus regnum accepit. Qui multa bella contra ipsum exercitum postea egit et eos plerumque devicit, civitatisque, quas male pervaserant, ex parte auferens de potestate eorum. esset, Vuldetradam duxit uxorem. Hunc Theodovaldum ferunt mali fuisse ingenii, ita ut iratus cuidam, quem suspectum de rebus suis habebat, fabulam fingeret, dicens: 'Serpens ampullam vino plenam repperit. Per huius enim os ingressus, quod intus habebatur avidus hausit. A quo inflatus vino, exire per aditum, quo ingressus fuerat, non valebat. Veniens vero vini dominus, cum ille exire niteretui nec possit, ait ad serpentem: „Evome prius quod ingluttisti, et tunc poteris abscidere liber". Quae fabula magnum ei timorem atque odium praeparavit. Sub eo enim et Buccelenus,
Abbreviated transcription (Latin):
quinquagesimo primo regni sui.
cũ multis munerib: limina beati
co art itu expecut. & adueniens
turonis ad sepulchrũ ante dieti an¬
testitis. cunctas actiones quas
fortassis neglegenter egerat repli¬
cans & orans cũ grandigemitu.
ut prosus culpis beatꝰ confessor dnĩ.
misericordiã exorar& & ea quȩ
in racionabiliter cõmiserat suo
obtentu diluer&. Ex in regressus.
quinqua gesimo primo regnisuianno.
dũ in cotiam siluã uenationem ex¬
escer&. a febre corripit᷑. & ex inde
cõpendio uillã rediit. Inqua cum
grauit̃ uexaret᷑ afebre. a gebat
Quah. quid putatis qualis est rex¬
ille cȩlestis. qui sic tã magnos reges
interficit. In hoc enĩ tedio positus.
sui cũ magno honore deferentes :¬
suessonas. in basilica beati medardi

Expanded text:
quinquagesimo primo regni sui, cum multis muneribus limina beati Martini expetiit, et adveniens Turonis ad sepulcrum antedicti antistitis, cunctas actiones quas fortasse negligenter egerat replicans, et orans cum grandi gemitu, ut pro suis culpis beatus confessor Domini misericordiam exoraret, et ea quae irrationabiliter commiserat, suo obtentu dilueret. Exin regressus, quinquagesimo primo regni sui anno, dum in Cotia silva venationem exerceret, a febre corripitur, et exinde Compendium villam rediit: in qua cum graviter vexaretur a febre, aiebat: Vua! Quid putatis, qualis est ille Rex coelestis, qui sic tam interficit?' In hoc enim tedio positus, sui cum magno honore Suessionis deferentes, in basilica beati Medardi
Abbreviated transcription (Latin):
idens autẽ childebertꝰ
qđ ei p̃ualere non poss&. lega¬
tionẽ ad eũ misit. & ad se uenire
p̃cepit dicens. Filios non habeo.
te tãquã filiũ habere desidero.
Quoueniente. tantis eũ munerib
ditauit. ut ab omnibus miraretus.
Nã dereb bonis tã de armis quam
deuestib ł reliquis ornamentis
qđ regẽ habere dec&. terna ei
paria condonauit. similiter & de
equitib atq catinis. Hȩc audiens
gr̃ ualdus qđ scilic& theo debtus
regnũ patris obtinuiss&c. ad eum
de italia rediit. Quẽ ille congau¬
dens ac de osculans. tertiã partẽ
ei demunerib quȩ apatruo ac¬
ceperat . ẽ. largitus. & omĩa quȩ
infisco suo pater posuerat. dereb
sygiuualdi patris eĩ. ipsi reddi

Expanded text:
ens autem Childebertus, quod ei praevalere non potuisset, legationem ad eum misit, et ad se venire praecepit, dicens: Filios non habeo, te tanquam filium habere desidero. Quo veniente, tantis eum muneribus ditavit, ut ab omnibus miraretur. Nam de rebus bonis, tam de armis quam de vestibus, vel reliquis ornamentis, quae regem habere decet, terna ei paria condonavit; similiter et de equitibus atque catinis. Haec audiens Givaldus, quod scilicet Theudebertus 129 regnum patris obtinuisset, ad eum de Italia rediit. Cui ille congaudens ac deosculans, tertiam partem ei de muneribus quae a patruo acceperat, est largitus; et omnia quae in fisco suus pater posuerat de rebus Sigivaldi patris ejus, ipsi reddi
Abbreviated transcription (Latin):
nata est. quã engelb̾tus ĩ presentiã adriani apostolici ad duxit. & confessi¬
one facta. suã heresim iterũ abdicauit. Eodẽ anno nullũ iter exercitale
factũ est. pons suꝑ nauigia flumina transeuntia factus .ẽ. anchoris & funib
ita coherens. ut iungi & dissolui poss&. Ibi natalẽ dnĩ & pascha celebrauit¬
karoł rex . & in mutauit se numerꝰ annorum dnĩ .in. dcc xc .iii.¬
ex uero autũ nali tẽpore deregnesburg it̃ nauigio faciens. usq ad fossatũ
magnũ int̾ alcmana & radantia ꝑuenitꝰ. ibiq missi a postolicicũ magnis
munerib p̃sentati sunt. ibi & missus nuntiauit ei saxones iterũ fidẽ suam
fefellisse. Iunc rex inde ꝑ radantia ĩ mohin naualit̃ ꝑgens. natalem dnĩ

Expanded text:
nata est; quem Angilbertus ad praesentiam Adriani apostolici adduxit, et confessiofactum est. Pons super flumina navigio transeuntia factus est, anchoris et funibus ita coherens, ut iungi et dissolvi possit. Ibi quoque nataleum est. Et inmutavit se numerus annorum in DCCXCIII. Rex autumnali tempore de Reganesburg iter navigio faciens, usque ad fossatum magnum inter Alcmana et Radantia pervenit, ibique missi apostolici cum magnis muneribus presentati sunt. Ibi missus nuntiavit Saxones iterum fefellisse. Inde per Radantiam in Mohin navale iter peragens, natalem D
Abbreviated transcription (Latin):
ȩcclim ł populũ xpĩanũ unde iustitius ꝑmissos impetrare non ualuerunt.
it̃ ꝑ agendi cũdĩ adiutorio partib iã dictis auaroꝵ ꝑrexert̃. Ad anisam uero
fliuuũ ꝓperantes. constituert̃ lȩtanias facere ꝑtriduũ. missarũq sollempnia
celebrantes dĩ solatiũ postulauert̃ ꝓsalute exercitus. & adiutorio dnĩ. & ꝓuictori
& uindicta suꝑ auaros. Supͣdictus uero popuł deaustrali parte ꝑdanubiũ iter
ꝑagens saxones autẽ cũ qͥbusdã francis & plurib fresionũ deaqͥlonali parte da¬
nubii similit̃ it̃ ꝑagentes. ubi ad loco ꝑuener̃ quo auari firmitatessuas habuerurł
p̃paratas de australi parte danubii ad cũ eoberg. dealia uero parte suꝑ ripã ĩ loco
qͥdicit᷑ cãpus qͥa sic nominat᷑ fluuius ille qͥ ibi confluit ĩ danubio ꝓluari uero
cũ uidissent utrũq exercitũ ripas continentes. & nauigia ꝑ mediũ fluuiũ ueni¬

Expanded text:
ecclesiam vel populum christianum, unde iustitias per missos impetrare non valuerunt, ecclesiam vel populum christianum, unde iustitias per missos impetrare non valuerunt, iter peragendi; cum Dei adiutorio partibus iamdictis Avarorum perrexerunt. Ad Anisam vero fluvium properantes ibi constituerunt laetanias faciendi per triduo missarumque sollemnia celebrandi; Dei solatium postulaverunt pro salute exercitus et adiutorio domini nostriet vindicta super Avaros. Supradictus vero princeps de australi parte Danubio iter peragens, Saxones autem cum quibusdam Francis et maxime plurima Frixonum de aquilonale parte Danubii similiter iter peragentes, ubi ad loca pervenerunt, ubi iamdicti Avari firmitates habuerunt praeparatas: de australi vero parte Danubii ad Cumeoberg , de alia vero ripa in loco qui dicitur Camp , quia sic nominatur ille fluvius, qui ibi confluit in Danubio. Avari enim, cum vidissent utrasque ripas exercitum continentes, et navigia per medium fluvium veni
Abbreviated transcription (Latin):
una cũ consilio francoꝵ & saxonũ gloriosus rex ꝑrexit. rhenũ ad coloniã transi¬
ens ꝑ saxoniã usq ad albiã fluuiũ uenit. ibiq duos pontes construx̃. quorũ
exutroq capite. castellũ ex ligno & t̾ra ȩdificauit. Ex inde ꝓmotus in ante.
dño largiente supͣ dictos sclauos sub suo dominio collocauit. & fuert̃ cum eo
i eodẽ exerritu franci & saxones. Fresiones uero nauigio ꝑ abola fluuium
cũ quib dã francis ad eũ coniunxert̃. Fuert̃ &iã selaui cũ eo quoꝵ uocabulu
sunt suurbi. nec non & ab odriti. quoꝵ princeps fuit uuiz zan. ibiq. obsides
receptos & sacram̃taquã plurima. dnõ ducente franciãuenit. & celebrauit
nde autẽ itinere ꝑmoto partib baio ariȩ ꝑrȩxit. ad regnesburg peruenit.¬
& ibi exertitũ suũ coniunxit. consilioq ꝑ acto cũ francis. saxonibꝰ fresionib
disposuert̃ ꝓpt̃ nimiã malitiã & ĩ tolerabilẽ quã fecert̃ auari contrascam

Expanded text:
onum perrexit, Renum ad Coloniam transiens, per Saxoniam; usque ad Albiam fluvium venit; ibique duos pontes construxit, quorum uno ex utroque capite castellum ex ligno et terra aedificavit. Exinde promotus inantea, Domino largiente, supradictos Sclavos sub suo dominio conlocavit. Et fuerunt cum eo in eodem exercitu Franci, Saxones; Frisiones autem navigio per Habola fluvium cum quibusdam Francis ad eum coniunxerunt. Fuerunt etiam Sclavi cum eo, quorum vocabula sunt Suurbi , nec non et Abotriti, quorum princeps fuit Witzan. Ibique obsides receptos, sacramenta conplurima, Domino perducente, Franciam pervenit. Et celebravit Inde autem itinere permoto, partibus Baioariae perrexit, ad Reganesburg pervenit, ibi exercitum suum coniunxit, ibique consilio peracto Francorum, Saxonum, Frisonum, disposuerunt propter nimi
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ mir&. Pro tadius singulos
ortabatur ut proeliũ cõmit tere¬
tur. theubestꝰ nec ꝓcul exinde¬
cũ exercitu residebat. Tunc om̃s
exerert̾ theuderici inuenta occa¬
sione supͣ ꝓtachũ inruunt dicen¬
tes. Melius eẽ unũ hominem
moriturũ. quã tantũ exercitũ
in periculũ missũ. Pro tadius
intentorio theuderici regis cũ
p&ro archi&ro tabulũ ludens
sedebat cũeo. Undiq cũ iã ex¬
ercitꝰ circũ dass& & theudericũ
leudes tenebant neilluc ad gre¬
der&ur misit uncilenũ ut suȩ
iussionis uerbũ nunciar& exer¬
citui ut sede insidias ꝓtadio re¬
moueren Vncilenꝰ ꝓtinꝰ ad ex¬
ercitũ nuntians dix̃. Sic iub&
domñ theudericꝰ. ut int̾ficitur
ꝓtadius. In ruentes sciꝑeũ. ten¬
toriũ regis glacho uncliq mei¬
dentes ꝓtadiũ int̾ ficiunt.
Theudericus confusus & coactus.
cũ fratre theudo beto pacẽ ini
uit & in lȩsus ut̃q exercitꝰ reuer¬

Expanded text:
pacem iniret. Protadius singulus pacem iniret. Protadius singulus hortabatur, ut praelium committeretur. Theudebertus nec procul cum exercitu exinde residebat. Tunc omnis exercitus Theuderici inventa occasione supra Protadium irruunt, dicentes melius esse unum hominem moriturum, quam totum exercitum in periculum mitti. Protadius in tentorio Theuderici regis cum Petro archiatro ad tabulam ludens sedebat, quem undique cum jam exercitus circumdasset, et Theudericum leudes sui tenebant, ne illuc graderetur, misit Uncilenum, ut suae jussionis verbum nuntiaret exercitui, ut se de insidiis Protadii removerent. Uncilenus protinus 608 ad exercitum nuntians, dixit: Sic jubet domnus Theudericus, ut interficiatur Protadius'. Inruentes super eum, tenturium regis gladio undique incidentis, Protadium interficiunt. Teudericus confusus et coactus cum vit, et illaesus uterque exercitus rever
Abbreviated transcription (Latin):
uictꝰ parisius gredit᷑ Teudo btꝰ
pad̃ cũchłchario cõpendio uilla
itd ad pprias lnno x regnithe¬
uerici ꝓtadius ĩstigante brunechilde
it contra ꝑsonas iniquitas fisco
nimiũ stringens dereb ꝑsona¬
rũ ingeniosȩ fisco uellens imple¬
re & se ipsũ ditare. Quoscũ que
degenere nobili reperir& totos
humiliare conabat. ut nullus
reperir&ur quigradũ quẽ arri¬
puerat potuiss& assumere.
Hȩc & his & aliis nimia sagacitate
uexatꝰ. maxime cunctos in regno
burgiodiȩ lueratꝰ ẽ. inimicos.
Cũ brimi childis nepotẽ suũ theu¬
dericũ integre assiduitate mo¬
neret ut contrix theubertũ mo¬
uer& exercitũ dicens. quasi
theudobert̾ ñ e&̃ filius chilebe¬
berti nisi cuiꝰ dã hostolani & ꝓ
tadius ipso quoq consilio adfis¬
tens. tandẽ iussu theuderici
mourt᷑ exercitꝰ. Qđ cũ loco
nom̃ caratiaco theuchericꝰ eũ exer¬
citu castra m&ass&. os tabatur
alrudib suis ut cũ theudeberto

Expanded text:
victur Parisius ingreditur. Teudebertus victur Parisius ingreditur. Teudebertus pacem cum Clothario Conpendio villa redit ad propriam. Anno 10. regni Theuderici Protadius, instigante Brunechilde, it contra personas iniquitas; fiscum nimium stringens, de rebus personarum ingeniose fisco re, et seipsum ditare. Quoscunque genere nobiles reperiret, totos humiliare conabatur, ut nullus reperiretur qui gradum quem arripuerat potuisset assumere. His et aliis nimia sagacitate vexatis, maxime cunctos in regno Burgundiae fecit sibi inimicos. Cum Brunichildis nepotem suum Theudericum integra assiduitate moneret, ut contra Theudebertum moveret exercitum, dicens: Quasi Theudebertus non esset filius Childeberti, nisi cujusdam hortulani, et Protadius ipsi quoque consilio assistens, tandem jussu Theuderici movetur exercitus. Quod cum loco, nomine Caraciaco, Theudericus cum exercitu castra metasset, hortabatur a leudibus suis, ut cum Theudeberto
Abbreviated transcription (Latin):
ũq hec indie festi scĩ mastini
antestitis actũ fuiss&. theuderiẽ¬
cũ hee conperiss& qđ chlothario
pars regnisui contrae pactũ fue¬
cũ exercitu stam pas ꝓfluiuola
ꝑ uenit ibiq obuiã merourus
filius chlothari regis cũ laudrico
& magno exercitu uenit. Cum
eẽ. artus ꝑuius ille ubi loa flu¬
uius trans miat᷑ uix t̃tia pars
exercitꝰ tͥeuderici transierat
initũ est proeliũ ibiq besto ald
sccłm placitũ ad gredit̾ uocitans
landricũ. Sed landricus non est
ausus ut ꝓmiserat. tantũ huius
cestaminis congressionẽ adire.
Ibiq besto alđ cũ nimis c&trisp̃¬
cessiss& ab exercitu chlotharu
cũ suis int̃ ficit᷑ nec uellens ex in¬
de euadere dũ senserat sede sui
građ honore a protadio degra¬
daindũ. Ibiq meroueus filius
chlotharii capit᷑. landricus in fu¬
gauersus  nimia multitudine.¬
iexerat᷑ chlotbarii in eo prelio
gladio trucidat᷑ est. Theuderit

Expanded text:
Cumque hoc in die festi sancti Martini Cumque hoc in die festi sancti Martini antistitis actum fuisset, Theudericusque haec comperisset, quod a Chlothario pars regni sui contra pactum fuecum exercitu Stampas per fluvium Loa pervenit, ibique obviam Meroveus filius Chlotharii regis, cum Landerico et magno exercitu venit. Cum esset arctus pervius ille, ubi Loa fluvius transmeatur, vix tertia pars exercitus Theuderici transierat, initum est praelium; ibique Bertoaldus secundum placitum aggreditur, vocitans Landericum. Sed Landericus non est ausus, ut promiserat, tantam hujus certaminis congressionem adire. Ibique Bertoaldus cum nimis caeteros praecessisset, ab exercitu Chlotharii cum suis interficitur: nec vellens exinde evadere, dum senserat se de sui gradus honorem a Protadio degradandum. Ibique Meroeus, filius Clothariae, capetur; Landericus in fuga versus est; nimia multitudexercitus Clothariae in eo prilio gladio trucidatus est. Teudericus
Abbreviated transcription (Latin):
dricũ maiorẽ dom̃ cũ exercitu
bestoaldũ perim̃dũ direx̃ & maxi¬
mã pastẽ int̾srgonã & ligerẽ pa¬
gos &ciuitates deregno theuderi¬
ci p̃sũpsit contrir pactũ ꝑ uadere.
Bestoalđ hȩc audiens. cũ sustinere
ñ p̃ualer& tergauertensirilianus
ingreditur ibiq auiro beatissi mo
austrino ep̃o suscipit᷑. Landricus
cũ exercitu aurelianꝰ circũ dans
uocabat besto aldũ ut exir& ad pͣ¬
liũ. Besto alđ demuro respondeis.¬
Nos duo singulare certam̃ sime expre¬
tare delibrras. reliqua multitucli¬
ne ꝓcul suspenstungam̃ ad p̃liũ a
dño iudicem᷑. Selhȩe laudricus
facere clistulit.Addens besto.¬
ald clix̃. Dũ facere ñ audes ꝓxi¬
mũ tẽporis domini nr̃ĩ eaquȩ faci¬
tis iungent ad peliũ induam̃ ut̃q.
ego & tu uestib uermieclis p̾erdam
caeris ubiq congressuseric eerta
minis ibiq & mra & tua apparebit
utilitas ꝓmit tentes ante dm̃ ab in¬
incẽ ꝓmissionis huirei ueritatẽ
subsistere.

Expanded text:
 domus cum exercitu ad Bertoaldum premendum direxit; et maximam partem inter Sigonam et Ligerem pagos et civitates de regno Theuderici praesumpsit contra pactum pervadere. Bertoaldus haec audiens, cum sustinere non praevaleret, terga vertens, Aurelianis ingreditur, ibique a viro beatissimo Austrino episcopo suscipitur. Landericus cum exercitu Aurelianis circumdans vocabat Bertoaldum, ut exiret ad praelium. Bertoaldus de muro responde'Nos duo singulare certamen, si me expectare deliberas, reliqua multetudine procul suspinsa, iungamus ad prilium; a Domino iudecemur'. Sed haec Landericus facere distulit. Addens Bertoaldus dixit: 'Dum facere non audes, proximum temporis domini nostri pro ea que facetis iungent ad prilio. Induamur uterque, ego et tu, vestibus vermiclis, precedamus chetheris; ubi congressus erit ceminis; ibique, et mea et tua apparebit utilitas, promittentes ante Deum ab invicem promissionis hujus veritatem subsistere. XXVI.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝑrex̃. Iterũ theudob̾ti legati
cũ ehlothario & b& therico lega¬
tarus ad agonẽ italiȩ accesser̃
& unanimit̃ hi quat tuor reges
cũ exercitu undiq suꝑ theude¬
ricũ inruunt ut regnũ eiꝰ aufer¬
rent &cũ mostẽ dãnarent eoqđ
tantã deipso reuerentiã ducebans
Legatꝰ uero gothoꝵ eureto naua¬
li deitalia ꝑ̾mare hispaniã re¬
uestite sed hoc consiliũ diuino
nitu ñ sostit᷑ effectũ: qđ cũ the¬
ueterico conꝑtũ fuiss&x fortissime
ub codem despicit᷑.

Expanded text:
ertum perrexit. Iterum Theudeberti legati ertum perrexit. Iterum Theudeberti legati cum Chlotharii et Betterici legatariis ad Agonem regem Italiae accesserunt, et unanimiter hi quatuor reges cum exercitu undique super Theudericum irruerunt, ut regnum ejus auferrent, et eum morte damnarent, eo quod tantam de ipso reverentiam ducebant. Legatus vero Gotthorum evectu navali de Italia per mare in Spaniam revertitur. Sed hoc consilium divino nutu non sortitur effectum, quod cum Theuderico compertum fuisset, fortissisime ab eodem desp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtadii insicliose fuerat locutus
instigante brimichilde pede
ulfus patricius idẽq. bruni¬
chicle instigante consilio qui
mostẽ ꝓ tadi consenserat. fauri
ricomeris romañ genere subro¬
gat᷑. Eo anno natus . ẽ. deconcu¬
bina theuderici filius nomen
mero ueus quẽ chlotharius de
scõ lauacro suscepit.
odeaa anno theuderieꝰ ari¬
diũ epm̃ lugdunensẽ roconẽ
& eborinũ comem stabuli.
adb& tericũ regẽ hispaniȩ
direx̃. qui exinde erminberga fi¬
ã eĩ theuderico matrimoniũ socido¬
dã alducerent. Ibiq datis sacram̃tis
cabillonno p̃sentaN. Quã ille gau¬
dens. diligent̃ suscepit. Eadem
factionȩ auiȩ sux̧ brunichilde. ui¬
rilẽ cortũ ñ cognouit. Instiganti¬
b uerbis brunichildis auiȩ & the¬
udelanȩ germanȩ. efficit᷑ ochosa.
Postanni circulũ: theudericus er¬
menbergã expoliatã athesauris¬
hi spaniã retranmisit. Bet thericꝰ
hȩc inclignans. legationẽ adehloc¬
hariũ direx̃. Iegat chlotharu

Expanded text:
Protadii insidiose fuerat locutus, instigante Brunichilde, pede IX. Vulfus patricius, idemque, Brunichilde instigante consilio, qui in mortem Protadii consenserat, FaurinRichomeris, Romanus genere, subrogatur. Eodem anno natus est de concubina Theuderici filius, nomine Meroveus, quem Chlotharius de sancto lavacro suscepit. XXX. Eodem anno Theudericus Aridium episcopum Lugdunensem, Rocconem et Aepporinum comestabulum ad Bettericum regem Spaniae direxit, qui exinde Ermenbergam filiam ejus Theuderico matrimonio sociandam adducerent. Ibique datis sacramentis, Cabillono praesentant, quam ille gaudens diligenter suscepit. Eadem, factione aviae suae Brunichildae, virilem coitum non cognovit. Instigantibus verbis Brunichildae aviae et Theudilane germana, efficetur odiosa. Post anni circulum Theudericus Ermenbergam expoliatam a thinsauris Spaniam retransmisit. 31. Bettericus haec indignans, legationem ad Clothario direxit. Legatus Clothario
Abbreviated transcription (Latin):
oanno fogax dux & patricius rei¬
publicȩ uictor apersidis rediens.
maueium imperatorẽ interfecit. in
loco ipsius imperiũ assũpsit.
cubina nascitur ei filius nom̃
chil debertꝰ. & srnodus cabillono col¬
ligitur desicderiũ uiennensẽ epm̃
dei: ciunt & instigante aridio lug¬
deninse ep̃o & brunichilde sub roga¬
tus est locoipsius sacerdotali
officto domnolus. Desiderius uero.
minsula quȩdam exilio retrudit᷑.
Eoanno solobscurat̾ est. eo quoque
tẽpore bertoaldus genere francus
maior domus palacuerat theu¬
derici. Moribus mensuratꝰ. sapi¬
ens & cautus. in prȩlio fortis. fidẽ
cũ omnibus seruans: Annouiiii.
bina filius nom̃e corbus. Cũ iam
protadius genere romanus urhe
eum uell& honorib exaltare.
defuncto uuandal mare duce in pa¬
go ultra iurano & scot ingorum
protadius patricius ordinatur
instigationie brunichilcȩ ut
berto aldus potius interir& rũ ripã
srgonã usq oceanũ mare ꝑpagos &
ciuitates fiscũ inquirendũ diriguẽs¬

Expanded text:
anno Focas dux et patricius reipublicae, victor a Persis rediens, Mauricium imperatorem interfecit, et loco ipsius imperium assumpsit Acubina nascitur ei filius, nomine Childebertus, et synodus Cabillono 605 colligitur. Desiderium Viennensem episcopum dejiciunt, et instigante Aridio, Lugdunensi episcopo, et Brunichilde, subrogatus est loco ipsius sacerdotali officio Domnolus; Desiderius vero in insulam quamdam exsilio retruditur. Eo anno sol obscuratus est. Eo quoque tempore Berthoaldus, genere Francus, major domus palatii erat Theuderici, moribus mensuratus, sapiens, et cautus in praelio fortis, fidem cum omnibus servans. AN. DCIV. Abina, nomine Corbus. Cum jam Protadius genere Romanus vehemeum vellet honoribus exaltare; defuncto Wandalmaro duce, in pago Ultra-Jurano et Scotingorum Protadius patricius ordinatur instigatione Brunichildis. Ut Bertoaldus potius interiret, eum in ripam Sigonam usque Oceanum mare per pagos et civitates fiscum inquirendum dirigu
Abbreviated transcription (Latin):
postulaũ ille ut licentiã eidar& sibi tonsorandi & ĩ monasteriũ introrundi
& ꝓtantis peccatis penitentiã agendi. & ut suã saluar& animã. Similite
& filius eĩ theodo diiudicatus .ẽ. & tonsoratꝰ & ĩ monasterio missus. & pauci
baio arii qͥ ĩ aduersitate doni regis ꝑdurare uolebant missi sunt ĩ exilio.
odem quoq anno cõmissũ est bellũ int̾ grecos & langobardos. id ẽ duce spoli¬
tano nomine hildebrando. seu duce grimaldo quẽ dõnus rex hcaroł posuerat duct̃
suꝑ beneuentanos. misitq rex uuinegrsũ una cũ paucis francis. ut ꝑ uidera om̃ĩa¬
quȩ illi ĩ pugnagessissent. Et auxiliante dnõ uictoria ẽ. facca a francis. seu alange
& dnõ auxiliante uictoria fuit francoꝵ seu baioarioꝵ: Et istaomĩa supͣdictꝰ dux¬
tassilo seu maliuo la uxor eiꝰ liudb̃ga dõ odibilis ꝑ fraudẽ consiliauert̃ & ꝑegerunt.
uarta pugna fuit cõmissa ab auaris qͥ uoluert̃ uindictã ꝑ agere c̃trabaioarios¬

Expanded text:
introeundi et pro tantis peccatis penitentiam agendi, et suam salvaret animam. Similiter et filius eius Teodo diiudicatus est et tonsoratus in monasterium missus. Et pauci Baioarii, qui in adversitate regis Caroli perdurare volebant, missi sunt in exilium. Eodemque anno commissum est bellum inter Grecos et Langobardos, id est duce Spolitino nomine Hildebrando seu duce Grimualdo, quem rex Carolus posuerat ducem super Beneventanos; et fuit missus Wineghisus una cum paucis Francis, ut previderet eorum omnia, que egissent. Et auxiliante Domino victoria est facta á et Deo auxiliante victoria fuit FrancoTassilo seu malivola uxor eius, Liutberga Deo odibilis, per fraudem consiliaverunt. Quarta pugna fuit commissa ab Avaris, qui voluerunt vindictam peragere contra Baioarios
Abbreviated transcription (Latin):
trianto partib italiȩ ueuir&. ipseq ibi remaner&. & exercitũ suũ plenitir
extender& usq ad bauz anũ. Iunc ꝓspiciens setassilo ex omĩ parte.eẽ. cis¬
cũdatũ . & uidens qđ om̃s baioarii plus essent fideles dõno regi harolo quã
Indiq constrictꝰ tassilo uenit ꝑsem& ipsũ tradens se ĩ manus dõni regis karoli
inuassaticũ. & reddens ducatũ sibi cõmissũ a dõno pippino rege. & recredidt
se inomĩb: peccasse & male egisse. Denuo repouans sacram̃ta & dedit .xii.

Expanded text:
itu suo, et ipse ibi maneret, et exercitum suum pleniter in ante mitteret usque ad Bauzanum . Tunc prespiciens se Tassilo ex omni parte esse circumdatum, et videns quod omnes Baioarii plus essent fideles domno rege Carolo quam undique constrictus Tassilo venit per semetipsum, tradens se in manibus domni regis Caroli in vassaticum, et reddens ducatum sibi commissum a domno Pippino rege, et recredidit se in omnibus peccasse et male egisse. Tunc denu
Abbreviated transcription (Latin):
uilla & inmutauit se numerus annorũ dnĩ in .dec . Lxxxiii.¬
iter fecit partib saxoniȩ. eo qđ saxones iterũ rebelles fuissent. & cũ paucis
frapcis ad theod malli ꝑuenit. ibi saxones sep̃parauert̃ adpugnã in campo
& dñõ ad iuuante franci uictores extitert̃. ceciditq ibi maxima multitudo
rex ad paderbrunnã ibiq coadunans exercitũ suũ. ꝑrexit ubi iterũ saxones
se coniunxerant ad fluuiũ cuius uocabulũ est hassa. Ibi itesũ pugna inita.
nonminor numer saxonũ ibi cecidit & auxiliante dño franci uictor es exti¬
ter. Inde it̾ ꝑ agens dõnus rex uuisorã fluuiũ transiit. ad albiã fluuiũ usq
donaberta regina .iiii. idus iuł. Et cũ uuormatiã ueniss& donꝰ haro ł rex

Expanded text:
 inmutavit se numerus annorum in 783. DCCLXXXIII.iter fecit partibus Saxoniae, eo quod Saxones iterum rebelles fuissent, et cum paucis Francis ad Theotmalli pervenit. Ibi Saxones praeparaverunt pugna in campo, et Domino adiuvante Franci victores extiterunt, et cecidit ibi maxima multitudo rex ad Paderbrunnen, ibi coniungens exercitum suum. Et perrexit, ubi iterum Saxones se coniunxerunt, ad fluvium, cuius vocabulum est Hasa. Ibi iterum pugna inita non minor numerus Saxonum ibi cecidit, et auxiliante Domino Franci victores ceteragens iam dictus domnus, Wisoram fluvium transiit, ad Albiam fluvium usquedomna Berta regina 4 Idus Iul. Et cum Wormaciam pervenisset domnus rex
Abbreviated transcription (Latin):
tassilonis absoluti sunt. Iunc in inuicẽ sibi dõnus apostolicꝰ atq gloriosus rex¬
haroł ualedicentes. benedictione assũpta. oratione ꝑ acta. franciã iã dictus rex¬
reũsus est. ꝑuenitq ad coniugẽ suã dõnã fastradanã reginã inciuitate uuor¬
matia. & ibi adĩuicẽ congandentes & lȩtificantes. ac dĩ misericordiã conlaudantes.

Expanded text:
Tassilonis absoluti sunt. Tunc invicem sibi domnus apostolicus ac gloriosus Tassilonis absoluti sunt. Tunc invicem sibi domnus apostolicus ac gloriosus Carolus valedicentes, benedictione assumpta oratione que peracta, in Franciam reus rex ad coniugem suam domna Fastradane regina in civitate Wormatia; et ibi ad invicem gaudentes et laetificantes ac Dei misericordiam conlaudantes.
Abbreviated transcription (Latin):
doni a postolici. cũ ipsis missis pacẽ firmare. sed rennuentib: supͥdictis missis¬
dicendo qͦđ non ausi suissent deeoꝵ parte ullã firmitatẽ facere A postolicus
uero cũ cognouiss& de ĩ stabilitate ł mendatio eoꝵ: statĩ supͣdictũ ducẽ eorum
ł suis consentaneis anathema posuit. si ipse sacram̃ta qͣ. promiserat dõnopippino
regi. itẽq dõno l arolo regi non ad impler&. Obtestans supͣdictos missos. ut con¬
testarent tassilonẽ non alit̃ facere. nisi ĩ omĩb: obediens fier& dõnorebi harolo
& filiis eĩ ac genti francoꝵ. ne forte sanguinis effusio ꝓuenir& ł lesio terrae¬
illius. At ipse dux tassilo uerbis dõni apostolici minime obedire uoluis s&
tunc dõnus hcaro ł rex & suus exercit̾ absoluti essent ab omĩ periculo peccati.
& quicqđ ĩ ipsa t̾ra factũ euenir& ĩ incendiis. aut ĩ homicidiis. E in qualicumq
acfranci ĩ noxii ab omi illa culpa exinde ꝑmanerent. His uerbis expletis. missi

Expanded text:
domni apostolici cum ipsis missis pacem firmare: et rennuentibus supradictis missis, quia non auxi fuissent de eorum parte ullam firmitatem facere. Apostolicus vero cum cognovisset de instabilitate vel mendatia eorum, statim supra ducem eorum vel suis consentaneis anathema posuit, si ipse sacramenta, quae promiserat domno Pippino regi et domno Carolo itemque regi, non adimplesset. Et obtestans supradictos missos, ut contestarent Tassilonem, ut non aliter fecisset, nisi in omnibus oboediens fuisset domno regi Carolo et filiis eius ac genti Francoillius. Et si ipse dux obturato corde verbis apostolici minime obedire voluisset, tunc domnus Carolus rex et suus exercitus absoluti fuissent ab omni periculo peccati. Et quicquid in ipsa terra factum evenisset incendiis aut in homicidiis vel in qualicumque olus ac Franci innoxii ab omni culpa exinde permansissent. His verbis expletis missi