comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Salm huius titulus habet
fructũ ꝓlixitatis suȩ: si intel¬
ligit᷑ Et qͥa psalmꝰ breuis. c̃.
cõpensem᷑ in mora tituli. qđ in psalmo¬
ñ immorabim᷑. Inde enĩ pendet omĩs
uersus qͥ cantatꝰ᷑. Siqͥs aut̃ agnoscat.
qđ indomꝰ fronte p̾fixũ. ẽ.: securus
intrabit. nec cũ intrauerit errabit.
Hoc enĩ in ipso poste p̃notatũ. ẽ. qͦmͦ in¬
terius ñ erret᷑ litulus ita se habet
In finẽ in ymnis intellectꝰ ipsi dauid:
cũ uener̃ ⁊ iphei. & dixer̃ ad saul.
Nonne ecce cdauid absconditꝰ. ẽ. apud
nos: Qđ saul ꝑsecutor erat scĩ uiri
dauid: optimẽ nouimꝰ. Qđ figurã
gerat saul tẽporalis regni. ñ ad uitã
sed ad mortẽ ptinentis: & hoc carita
ti ur̃ẽ nos cõmendasse meminimꝰ. Itẽq
qđ ipse dauid figurã gerebat xpi. ułꝰ

Expanded text:
salmi hujus titulus habet fructum prolixitatis suae, si intelligatur: et quia Psalmus brevis est, compensemus in mora tituli quod in Psalmo non immorabimur. Inde enim pendet omnis versus qui cantatur. Si quis itaque agnoscat quod in domus fronte praefixum est, securus intrabit; nec cum intraverit, errabit. Hoc enim in ipso poste praenotatum est, quomodo interius non erretur. Titulus ejus sic se habet: In finem, in hymnis, intellectus ipsi David, cum venerunt Ziphaei, et dixerunt ad Saül: Nonne ecce David absconditus est apud nos? Quod Saül persecutor erat sancti viri David, optime novimus: quod figuram gerebat Saül temporalis regni, non ad vitam, sed ad mortem pertinentis, et hoc Vestrae Charitati nos commendasse meminimus. Itemque quod ipse David figuram gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
tui enĩ estis dicit apłs mẽbris xp̃i. &¬
uita urã abscondita . ẽ. cũ xp̃o indõ.
sti gͦ latentes qͣndo erunt florentes
do erunt isti florentes. tunc̾ erunt illi
& omĩs honor carnis ut flos foeni. Quis
finis: Foenũ aruit. flos decidit. Tunc
ubi fuerit cdauid: uide qͥd seqͥt᷑ Uerbũ
aut̃ dni manet in ȩc̃nũ. Illa gͦ duo gene¬
ra hominũ st̃: que & distinguere debe
tͥ ꝓdest. si eligere piger es: Q quidẽ
nunc eligendi potestas adiacet. ueniet
tẽpus quando tͥ potestas deerit eligen¬
di. cũ iã dñs sententiã ñ differt iudi¬
candi. Qui st̃ enĩ isti florentes ⁊ iphei.
nͥ corpus illud dohec idumei. de quo
iã locuti sumꝰ caritati ur̃e ante dies.¬

Expanded text:
tui enim estis, dicit Apostolus membris Chritui enim estis, dicit Apostolus membris Chritra abscondita est cum Christo in Deo. Isti ergo latentes quando erunt florentes?do erunt isti florentes, tunc erunt illi  fenum, et omnis honor carnis ut flos feni. Quis finis? Fenum aruit, et flos decidit. Ubi tunc erit David? Vide quid sequitur: Verbum autem Domini manet in aeternum . Illa ergo duo genera hominum sunt, quae et distinguere debet prodest nosse, si eligere piger es? Et quidem nunc eligendi potestas adjacet: veniet tempus quando tibi potestas decrit eligendi, cum jam Deus sententiam non differet judicandi. Qui sunt enim isti florentes Ziphaei, nisi corpus illud Doech Idumaei, de quo jam locuti sumus Charitati
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdã erat ⁊ iph. cuiꝰ habitatores ⁊ iphei.
in qͥrũ regione se absconderat dauid:
cũ eũ uellet saul inuenire & oecidere.
stigͦ ⁊ iphei cũ hoc cognouissent. ꝓdi¬
der̃ eũ regi psecutori dicentes. Honne
ecce dauid absconditꝰ ẽ. apud nos: Ni¬
dauid nichil obfuit. Nanq animus¬
coꝵ. malignꝰ demonstratꝰ. ẽ Saul uero.
nec post eoꝵ ꝓditionẽ potuit cõp̃hen¬
dere dauid. sed potius in ipsius regio¬
ins quadã spelunca cũ eiꝰ manib datꝰ
ẽet. occidendus saul: peꝑcit illi dauid.
& qđ habebat inpotestãte non fecit.
Ille aut̃ quȩrebat facere. qđ in potestate
ñ habuit. Tiphei gͦ uiderint illi qͥ fue¬
rint: qͦs nob̾ psalmꝰ ex illoꝵ occasione
rentes. Florentes gͦ nescio qͥ inimici erant
scõ dauid. florentes latenti. Inueniamꝰ
cos in genere humano. si psalmũ intelli¬
gere uolumꝰ. Inueniamꝰ hic pͥmo dauid
lacentẽ. & inueniemꝰ eiꝰ aduersarios
florentes. Attende dauid latentẽ. Mor¬

Expanded text:
quidam erat Ziph: cujus habitatores Ziphaei: in cujus regione se absconderat David, cum eum vellet Saul invenire et occidere. Isti ergo Ziphaei cum hoc cognovissent, prodiderunt eum regi persecutori, dicentes: Nonne ecce David absconditus est apud nos? NiDavid nieorum malignus demonstratus est: Saül vero nec post eorum proditionem potuit comprehendere David; sed potius in ipsius regionis quadam spelunca, cum ejus manibus datus esset occidendus Saül, pepercit ibi David, et quod habebat in potestate non fecit . Ille autem quaerebat facere quod in potestate non habuit. Ziphaei ergo viderint illi qui fuerint: quos nobis Psalmus ex illorum occasione rentes. Florentes ergo nescio qui inimici erant sancto David, florentes latenti. Inveniamus eos in genere humano, si Psalmum intelligere volumus. Inveniamus hic primo David latentem, et inveniemus ei adversarios florentes. Attende David latentem: Mor
Abbreviated transcription (Latin):
mlis. In sinus eoꝵ. dicit itiq nune in
occultis. ut iundicta quȩ in hac uita
agit᷑ in occulto: post in notescat in
nationib ante oculos nr̃os. Homo
hanq cũ datur in reꝓbũ sensũ: in
ptuplũ in sinus eoꝵ. id .ẽ. ꝓisto opꝓ.¬
brio eos in occultis eoꝵ plenissime
repba. Ibi enĩ exꝓbrauer̃ nom̃ tuũ.
te arbitrances inseruis tuis delere
liter accipiendũ de om̃i genere pio

Expanded text:
ralis. In sinus eorum dicit, utique nunc in ralis. In sinus eorum dicit, utique nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in ptuplum in sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes in servis tuis delere liter accipiendum de omni genere pior
Abbreviated transcription (Latin):
stituti. orabant ꝓęccła ne infructuo¬
sus esset posteris sanguis illorũ: ut
dnĩca seges unde inimici eã putaue¬
rant periturã. inde feracius pullu¬
laret. Filios qͥppe mortificatoꝵ dic̃:
qͥ ñ solũ ñ sunt territi p̃cedentiũ pas¬
sionib sed ineũ ꝓcuiꝰ nomine passos
eos nouerant. ex ortante illoꝵ gła
ad imitandũ accensi. copiosissimis
agminib credider̃. Idõ dix̃. scđ̾m
magnitudinẽ brachii tui. Res enĩ
tã magna secuta ẽ in popłis xp̃ia¬
nis: ut eã qͥse aliqͥd ꝑsequendo ꝓfi¬
cere putabant. nullo modo crederent
seretuipla retributione. ꝑfestiomer pple
sou lt intelligi. ͥa isto numero ple¬
nitudo iguficari solet Unde ce il¬
uidis ibonis. aceipiet in hoc seło
septiẽs tantii: qđ positũ. ẽ. pomuib
Quisi nichil habentes. & om̃ia possi¬
di tas. Nicinos dicit: qͥa int̃ illos
habtit eccła. usq in diem sẽparatio¬
nis Nonenĩ modo fit discessio corpo¬

Expanded text:
stituti orabant pro Ecclesia, ne infructuostituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corpo
Abbreviated transcription (Latin):
Donec gͦ corruptibile hoc induat iicor¬
ruptĩonẽ. & mortale hoc induat in¬
mortalitatẽ: uelut cõpedib caro in¬
firma promptũ impedit sp̃m. has gͦ
cõpedes ñ sentiunt: nisi qui in semet¬
ipsis ingemiscunt grauati. habitaculi
qđ de cęlo. ẽ. suꝑ indui cupientes.
quia & mors horrori. ẽ: & merori ui¬
ta mortalis. Prohis ꝓpħa gementib
ingemit: ut intret in conspectu dĩ
gemitꝰ eoꝵ. Possunt & illi intelligi
cõpediti: qui p̃ceptis sapientiȩ colli¬
gati st̃. quȩ patient̾ sustentata in or¬
namenta uertunt᷑. Unde scriptũ est.
Inice pedẽ tuũ in cõpedes eiꝰ. Scđm ma¬
gnitudinẽ in qͥt brachii tui. recipe
in adoptionẽ filios mortifi cators.
U ł sicut in aliis codicib legit᷑. posside
filios mortificatoꝵ. Ubi satis mͥ ui¬
detur ostendisse scriptura. qͥs fuerit
ꝑsecutiones grauissimas ꝑtulerunt.
quȩ in isto psalmo aꝑtissime ꝓphetan¬
tur. Indiuersis enĩ passionib con¬

Expanded text:
 corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit hristi persecutiones gravissimas pertulerunt, quae in isto psalmo apertissime prophetantur. In diversis enim passionibus con
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ apłs ait. Nonuos ip̃sos uindicantes
kini sed date locum irȩ. Scriptũ ẽ.
eni. Michi uindictã. ego retribuã
dicit dñs Nec ipse itaq p̾cepit ut no¬
lint uindicare: sed ut ñ sẽ ipsos uin¬
dicantes dent locũ irȩ dĩ. qͥdixit. michi
uindictã. ego retribuã. Et dñs in euan¬
głio. uiduam ꝓponit insimilitudinẽ:
quȩ uindicari desiderans. iudicẽ int̾¬
pellat iniustũ. qui eã tandẽ aliqͣndo
ñ iusticia ductꝰ: sed tedio uictꝰ audi-¬
uit. Hoc aut̃ dñs ꝓposuit: ut osten¬
deret multo magis dm̃ iustũ cito fa¬
cturũ iudiciũ electorũ suoꝵ. qui ad
illũ clamant die & nocte. Inde . ẽ. &
ille subara dĩ martyrũ clamor. ut dĩ
iudicio uindicent᷑. Ubi.ẽ. gͦ illud di¬
ligite inimicos urõs. bene fãcite eis qͥ¬

Expanded text:
sos vindicantes, charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefa
Abbreviated transcription (Latin):
mundauit. Poenitentis enĩ uox. ẽ. & a
delicto meo munda me. & cor mundũ
crea in me ds̃. & sp̃m rectũ innoua in
uiscerib meis. Iã uͦ qđ sequit᷑. posuer¬
ierłm in pomorũ custodiã: & ipsa ȩc cła
hoc nomine recte intelligit᷑ ierłm lib̾a
rilis quȩ ñ paris. erũpe & clama quȩ
ñ parturis : qm̃ multi filii desertẽ

Expanded text:
mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda me; » et, « Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribem in pomorum custodiam: » et ipsa Ecclesia hoc nomine recte intelligitur, « Jerusalerilis quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam multi filii
Abbreviated transcription (Latin):
possi de nos. Hanc hereditatẽ ñ moriens
pat̾ filio reliqͥt: sed ipse filius tã sua
morte mirabilit̾ ad quisiuit. quã resur¬
rectione possedit. Si gͦ de hac intelligen¬
dũ. ẽ. qđ inpsalmi hũiꝰ ꝓphetia canitur.
ds̃ uener̃ gentes in hęreditatẽ tuã. ut
uenisse gentes accipiamꝰ in eccłam ñ
credendo. sed ꝑsequendo. id. ẽ. eã inuasis-¬
se uoluntate delendi. atq omĩno ꝑden¬
di. sicut tot ꝑsecutionũ exẽpla monstra¬
runt: oportet ut qđ sequit᷑. polluer̃
templũ sc̃m tuũ. ñ in lignis & lapi¬
dib sed in ipsis intelligãt᷑ hominib.
de quib tanquã lapidib uiuis construi
dicit apłs petrus domũ dĩ. Unde & apłs
qđ estis uos. Hoc itaq tẽplũ ꝑsecutores.
in his utiq polluerunt: qͦs ad negandũ
xp̃m terrendo uł excruciando coeger̃.
atq ut idolis supplicarent uehement̃
instando fecer̃. Quoꝵ multos poeniten¬
tia reparauit. atq ab illa inquinatione

Expanded text:
posside nos . Hanc haereditatem non moriens Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam lapidibus vivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unde et apquod estis vos . Hoc itaque templum persecutores in his utique polluerunt, quos ad negandum Christum, terrendo vel cruciando coegerunt, atque ut idolis supplicarent, vehementer instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione
Abbreviated transcription (Latin):
t̃pretari potest. Sed ꝓloco intelligen¬
dũ. qͥd melius int̾pretandũ sit
Sensus gͦ huiꝰ loci. magis mͥ uidet᷑ osten¬
dere in scłm dici oportere. id.ẽ. usq
in finẽ scłi. Sequens enĩ uersus more
scripturarũ. maximeq psalmorũ.
repetitio suꝑioris ẽ. ordine cõmuta¬
to. prius habens qđ ibi . ẽ. posterius.
& posterius qđ ibi . ẽ. prius. Nã qđ
ibi dictũ .ẽ. confitebim᷑ tͥ: ꝓ ipso hic

Expanded text:
terpretari potest; sed pro loco intelligendum quid melius interpretandum sit. Sensus ergo hujus loci magis mihi videtur ostendere, in saeculum dici oportere, id est usque in finem saeculi. Sequens autem versus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod ibi est posterius, et posterius quod ibi est prius. Nam quod ibi dictum est, confitebimur tibi, p
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ. Anticipent utiq ad iudiciũ cuũ.
Suꝑ exaltat enĩ miscłia iudicio Iudici¬
um aut̃ sine miscđia. sed ei qͥ ñ facit
misc̾iam. Qđ aut̃ adiungit qͥa paupe¬
res facti sumꝰ nimis: ad hõc uult intel¬
ligi. anticipare nos miscđias dĩ. ut nr̃a
pauꝑtas id. ẽ. infirmitas eo miserante
adiuuet᷑ ad ciꝰ p̃cepta facienda: ne ad
iudiciũ eiꝰ damnandi ueniamꝰ. Ideo se¬
qđ dixerat. em̃ ꝑaupes facti sum hinos
psa ẽ. quippe in firmita s. cui sasurins
ẽ. necessarius. Cũ uͦꝰ adiuuari nos iuit
nec ingratꝰ. c̃. grẽ. nec tollit liberim
arbitr̃iũ. Quĩ enĩ adiuuat᷑. etiã psensĩ
aliqͥd agit. Addidit etiã. Propt̃ glam
nominĩs tui dnẽ libera nos. Ut quigła¬
tur. ñ in se ipso sed indñõ glorietur
& ꝓpicius esto inqͥt peccatis nr̃is ꝓpt nanꝰ¬

Expanded text:
tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim misericordia in judicio; judicium autem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta facienda, ne ad judicium ejus damnandi veniamus. 12. d dixerat, Quoniam pauperes facti sumus nimis: ipsa est quippe infirmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum arbitrium: qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, ut qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino glorietur . Et propitius esto, inquit, peccatis nost
Abbreviated transcription (Latin):
ris .ẽ. dicere. nec solũ uulgo loquentiũ:
uerũ etiã disercissimorũ auctorũ elo¬
quentiȩ. Nec ab ipsa diuina scriptura
hoc genꝰ locutionis alienũ. ẽ. Posuit
enĩ & ipsã ranã ꝓranis. locustã ꝓlo
custis. & innumerabilia talia. Qđ uͦ
dictũ . ẽ. comeder̃ iacob hoc bene intel¬
ligit᷑ qđ multos in suũ malignũ corpus.
hõc. ẽ. in suã societatẽ t̾rendo transire
coegerunt. Meminit sane quanuis il¬
lis ꝓmerito pessimȩ uoluntatis. ex ira
dĩ digna reddenda sint: ñ tam̃ eos ali¬
quid aduersus hȩreditatẽ eiꝰ ualere
potuisse nͥ eã uoluisset ipse ꝓpeccatis
eiꝰ flagellando em̃dare Unde sub¬
iungit. Ne memineris iniqͥtatũ nr̃a¬
rũ antiquarũ Non ait p̃teritarũ quȩ
possent esse etiã recentiores: sed antiqua¬
rũ. hoc . ẽ. a parentib uenientiũ Talib
qͥppe iniqͥtatib dãnatio ñ correptio
deberet᷑ Cito anticipent nos misediȩ

Expanded text:
ris est dici, nec solum vulgo loquentium, ris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt. 11. vers. 8. Meminit sane, quamvis illis pro merito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
domo uiuentes: & inimicos ñ solum
ipsũ dñm scire nolentes. sed &
eccłe sic esau ueteris synagoge. Unde
dictũ . ẽ: & maior seruiet m̃iñori Po¬
test in hoc nomine intelligi. ea de quã
loquebam̃ hȩreditas dĩ inquã inua¬
dendã¬
atq uastandã post resurrectionẽ &
ascensionẽ dñi gentes ꝑsequendo uener̃.
Sed locũ iacob quomͦ intueam᷑ intelli¬
gendũ.ẽ. Magis enĩ locus iacob illa ci¬
uitas putari potest. inqua erat & tem¬
plũ: quo uniuersã illa gentẽ sacrifican¬
di & adorandi causa. & pascha celebran¬
di. dñs p̾ceꝑat conuenire. Nã si xp̃ia¬
norũ conuentꝰ in hibitos atq cõpressos
a ꝑsecutorib ꝓpħa uellet intelligi.
loca desolata uideret᷑ dicere debuisse
ñ locũ. Sed possumꝰ accipe ꝓnumero
plurali numerũ singulare positũ: sic̃
uestẽ ꝓuestib militẽ ꝓmilitib. pecus
ꝓ pecorib Multa enĩ huius modi mo¬

Expanded text:
domo viventes, et inimicos non solum domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed et Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendaatque vastandam post resurrectionem et ascSed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi mo
Abbreviated transcription (Latin):
cit indigna plagis uapul abit paucis.
seruus aitt̃ qͥ scit uoluntatẽ dñi sui.
& facit indigna. plagis uapulabit
multis. si maior ira dĩ ẽ ingentes. quȩ
ddm̃ ñ cognouer: In eo qͥpp̃e qđ ait.
effunde irã tuã: satis hoc uerbo indi¬
cauit quã multã iram uoluerit intel¬
lici Unde postea dicit. Redde uicinis
nr̃is septies tantũ. Anqͥa multũ int̾ est
unt᷑ seruos qͥ licet nesciant uoluntatẽ
dnĩ sui. tam̃ inuocant nom̃ eiꝰ & alie¬
nos a familia tanti patris familias.
qͥ sic ignorant dm̃ ut nec inuocent dm̃:
nuocant enĩ ꝓ eo uł simulacra uł de¬
monia itł qualibet crexcurã: ñ crea¬
torem qͥ est benedictꝰ in scła. Neq enĩ
istos de quib hoc ꝓphetat ita nescien¬
tes significat sui dnĩ uoluntatẽ ut
tam ipsũ dñm timeant: sed ita ipsũ
dñm nescientes. ut nec inuocent eũ.
a minici nominis eiꝰ existant. Multũ
g distat int̾ seruos uoluntatẽ dñi sui
nescientes. & tam̃ in familia eiꝰ atq in

Expanded text:
plagis, vapulabit paucis; servus autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis , si major ira Dei est in gentes quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et inimici nominis ejus existant. Multum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus atque in
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qui ñ renatꝰ fuerit ex aqua & sp̃u.
ñ intrabit in regnũ cęloꝵ. Deinde qͥa
inisto scło annunciat᷑ lausdĩ. Nam
infuturo scło cũ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ.
cui deinceps annunciet᷑ ñ erit. Hos
gͦ popłs cuus & oues gregis tui. quas
p̾sequendo illi credider. se posse con¬
manente utiq eccła usq in finẽ. quã
illi delere conati st̃. In generatione &
generatione. annunciabimꝰ laudẽ tuã.
Quȩ laus ut taceret᷑: nos finire conati
st̃ Multis aut̃ locis scãrũ scriptura¬
rũ insinuauimꝰ confessionẽ etiã ꝓ
laude poni: sic̃ est illud. Hȩc dicetis
in confessione. oꝑa dnĩ uniuersa gm̃
bona ualde. Maͥrimeq illud qđ ait

Expanded text:
renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum ; deinde quia in isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse con, permanente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicuti est illud, Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde ; maximeque illud quod ai
Abbreviated transcription (Latin):
id .ẽ. oꝑamundiora efficit in sanguine.
hoc.ẽ. in exitio peccatoris. sumens inde
ñ mali alieni gaudiũ: sed diuinȩ admo¬
nitionis exemplũ. Si aut̃ in futuro scło
ultimo dĩ iudicio uindicat᷑. hoc ei pla¬
cet qđ dõ. ne bene sit malis. ne piorũ
p̃miis eciã impii ꝑfruant᷑. qđ utiq in¬
iuistũ. ẽ. & a regula ueritatis quã iustꝰ
diligit alienũ. Cũ enĩ nos ad diligendos
inunicos dñs hortaret᷑: exemplũ ꝓpo¬
suit patris nr̃i qͥ incęlis. ẽ. qͥ facit solẽ
suũ oriri suꝑ bonos & malos. & pluit
suꝑ iustos & in iustos. Nunqͥd tam̃ idõ

Expanded text:
id est, opera mundiora efficit in sanguine, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ꝓmalo reddentes: Si enĩ malũ ꝓ ma
lo ñ est cuiquã reddendũ. ñ solũ factũ
malũ ꝓ facto malo. sed nec uotũ malũ
reddendũ. ẽ ꝓ facto uł uoto malo. Red¬
dit aut̃ malũ uotũ: qͥ etiã si non ipse
uindicat. tam̃ ut eiꝰ inimicũ ds̃ puniat.
expectat. atq optat. Qua ꝓpt̃ cũ & ho¬
mo iustꝰ & homo malus. de inimicis suis
uelint a dño uindicari: unde discer-¬
nunt᷑. nisi qͥa iustꝰ & magis cupit inuni¬
cũ suũ corrigi quã punĩri. & cũ ineũ
uidet a dño uindicari. ñ eiꝰ delectat᷑
poena. qͥa ñ eũ odit. sed diuina iusticia¬
quia dm diligit: Deniq si in hoc scło
ineũ uindicãt᷑: uł ꝓ illo etiã lȩtat᷑ si
corrigit᷑. uł certe ꝓ aliis ut eũ timeant
imitãri. Ipse qͦq fit melior. ñ supplicio
illius odia sua pascend o: sed errata
emendando. Ac ꝑhoc de beniuolentia
ñ de malicia ẽ: qđ lȩtat᷑ iustꝰ cũ uidet
uindictã impioꝵ. & manꝰ suas lauat.

Expanded text:
lum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, qnique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat,
Abbreviated transcription (Latin):
siloe poene gen intelligamꝰ qđ uosaui
inis cordts agit᷑ & torquet etia illos qui
nob casulander arrident. nec a nobiui¬
der apbtest. qͥd in homine interiore pa¬
tiantur. Ilucl aut̃ qđ siue eis credentib
iniqͥtas eoꝵ inttrimit᷑: si ue in maligni¬
tate ꝑ seuerantib suppliciũ nouissi¬
mũ rtadit᷑ sinc scrupulo quȩstionis
intilligit᷑ dictii. in notescat ante oculos
nr̃os uindicta innationib Ethȩc qui¬
dem ut diximꝰ ꝓphetatio. ẽ ñ optatio
S etd ꝙ pt̃ illud qđđ scriptũ ẽ. in apocalypsin.
subara dĩ martyres addm̃ clamare
& dicere qͦusq dnẽ ñ uindicas sangui¬
nẽ nr̃m: ñ est p̃tereundũ quẽ ad mo-¬
dũ accipi oporteat. ne ꝓpt̾ ex saturan

Expanded text:
si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine scrupulo quaestionis intelligitur dictum, Innotescat ante oculos nostros vindicta in nationibus. 14. Et haec quidem, ut diximus, prophetatio est, non optatio: sed propter illud quod scriptum est in Apocalypsi, sub ara Dei martyres ad Deum clamare et dicere, Quousque, Domine, non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum acc
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ sit credendũ hoc in isto uersu qđ
cõmemoraret potissimũ elegisse pro¬
phetã. Sed nimirũ cõpedes sunt infir¬
mitas & corruptibilitas corporis: quȩ
aggrauant animã. Per eiꝰ enĩ fragilita¬
tem: uelut quorundã dolorũ mole

Expanded text:
ut non sit credendum hoc in isto versu quod ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quor
Abbreviated transcription (Latin):
malũ uincit᷑. Unde apłs uigilant̃
adiunxit. Noli uinci a malo. s uince
in bono malũ. Quomͦ aut̃ potest uin¬
cere in bono malũ. insuꝑficie bonꝰ.
& in alto malus. qͥ oꝑe p̾arcit & cor¬
de scuit. manu mitis. uoluntate cru¬
delis: Sic gͦ spccie poscentis in hoc
psalmo. futura in impios uindicta
ꝓphetat᷑: ut intelligamꝰ scõs homines
dĩ suos inimicos dilexisse. nec cuiquã
uoluisse nisi boriũ. qđ est pietas in
hoc scło. ȩternitas in futuro. in poe¬
nis aut̃ maloꝵ. ñ malis eoꝵ. sed dĩ
boni iudiciis delectatos. & ubicunq
inscripturis sc̃is legunt᷑ in hominesꝰ
odia eoꝵ: odia fuisse uitiorũ. quȩ
ipse etiã unꝰ qͥsq hominũ oderit opor¬
codices habent in conspectu tuo gemitꝰ
cõpeditoꝵ: ñ facile quisquã reperit
coniectos in cõpedes a ꝑsecutorib sc̃õs.
Ꝙ si accidit intã magna atq multiplici
uarietate poenarũ : tã raro accidit.

Expanded text:
malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intelligamus sanctos homines Dei suos inimicos dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autem malorum, non malis eorum, sed Dei bonis judiciis fuisse delectatos; et ubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit oporcodices habent, in conspectu tuo gemitus compeditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝑtinacit̃ duros infinȩ ñ damnat:
Sic gͦ inimicus diligat᷑: ut ñ displiceat
dñi iusticia qua punit᷑. & sic placeat
iusticia qua punit᷑: ut ñ de malo eiꝰ. sed
de bono iudice gaudeat᷑. Maliuolus uͦ
animꝰ contristatur: si eiꝰ inimicus corre¬
ctus euaserit poenã. Et cũ pimiri eũ
uidet uidlicari sẽ tta gaudet ut ñ
iusticia dĩ quẽ ñ diligit. sed illius quẽ
odit miseria delectet᷑. & cũ dõ dimit¬
tit iudiciũ: ut plus noceat ds̃ quã
ipse nocere posset ȩxoptat. & cũ dat
cibũ inimico esurienti. potũꝙ sitienti:
maliciose sapit qđ scriptũ. ẽ hoc enĩ
faciens. carbones ignis congeres suꝑ ca¬
put eiꝰ. Agit enĩ ut amplius aggrãuet.¬
& ei excitet indignationẽ dĩ: quã car¬
bonib ignis significari putat. ñ incel¬
ligens illũ ignẽ esse poenitentiȩ uren¬
tẽm dolorẽ: quo caput erectũ suꝑbia.
beneficiis inimici ad humilitatẽ salu¬
brem deponit᷑. & in bono illius huiꝰ

Expanded text:
tinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus
Abbreviated transcription (Latin):
n tradidit me. Flagellat enĩ omnẽ
filiũ quẽ recipit Et qͥs est filius cui
git. effunde irã tua ingentes quȩ te
n cognouer̃. & in regnã quȩ ñ in uoca¬
uerunt nom̃ tuũ: etiã ista ꝓphetatio
ẽ. ñ optatio. Non maliuolentiȩ uoto
ista dicunt᷑: sed sp̃u p̾uisa p̃dicunt᷑
Sic̃ de iuda traditore quȩ mala illi fu¬
erant ꝓ suis meritis euentura. ita pro¬
phetata st̃: quasi optata sint: Quẽ ad.
effunde irã tuã ingentes quȩ te uco
gnouer̃. Qđ morẽ suo repetit dicens
an regna quȩ ñ inuocauer̃ nom̃ tuũ
Na gentes ꝑ regna repetitȩ st̃. & qđ cũ
ñ nouerunt. ꝑ hoc repetitũ .ẽ. qđ ñ
inuocauer nõm̃ eiꝰ. Quomꝰ gͦ intelli¬
gendũ. ẽ qđ ait dñs in euañgłio ser.

Expanded text:
non tradidit me . Flagellat enim omnem non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est filius cui gentes quae te non noverunt, et in regna quae non invocaverunt nomen tuum, etiam ista prophetatio est, non optatio. Non malevolentiae voto ista dicuntur, sed spiritu praevisa praedicuntur; sicut de Juda traditore, quae mala illi fuerant pro suis meritis eventura, ita prophetata sunt, quasi optata sint. QuemadmodEffunde iram tuam in gentes quae te non noverunt. Quod more suo repetit, dicens, Et in regna quae non invocaverunt nomen tuum: nam gentes per regna repetitae sunt; et quod eum non noverunt, per hoc repetitum est, quod non invocaverunt nomen ejus. Quomodo ergo intelligend
Abbreviated transcription (Latin):
andor p & elus dĩ n st ꝑturbationes
a sit nor nulli scripturas quiscĩ intel¬
liguit aoguunt: sed nomine irȩ untel¬
ligt i incdicta iniqͥtatis. nomine ⁊eli
aort stuo cestitatis. ne anima legẽ dĩ
su contenat & addõ suo fornicandodi¬
spccont . Hec gͦ ipio affectu in hominũ
ꝓfutione st̃ turbulenta. indĩ aut̃ di¬
spostione tranqͥlla st̃ cui dictũ ẽ. Tu
auot dñe uirtutũ cũ tranqͥllitate iu¬
dicas. Satis aut̃ his ostendit᷑ uerbis
ꝓre peccata hominib licet fidelib has
fieri tribulationes. quanuis hinc flo¬
reat martyrũ gła. merito patientię
& pie sustentat᷑o in flagello dñi mode¬
nmine disciplinȩ. hoc machabei int̾
seua tornita hoc tresuiri int̾ noxias
fiammas hoc ꝓpħȩ scĩ incaptiuitate¬
cestant᷑. Quanuis enĩ pat̾nã correpti¬
oneꝰ fortissime & piissime ꝑferant: ñ
tam tacent hȩc accidere meritis pecca¬
tors. Horũ enĩ uox est & inpsalmis
Emencdlans emendauit me dñs & morti

Expanded text:
t zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flammas testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti
Abbreviated transcription (Latin):
& congretatio puerorũ. in quib dixit
impletũ exore infantiũ & lactentiũ ꝑfe¬
cisti laudẽ. Hinc etiã illi post eiꝰ resur¬
rectionẽ quorũ die uno tria milia. &¬
alio quinq milia baptizati st̃. in animã
unã. & cor unũ caritatis igne conflati.
quoꝵ nerno dicebat aliqͥd ꝓpriũ: sed
notus aut̃ seuicia famosissima. sed noti¬
or xp̃i miscdissima gr̃a. Hinc & ipse
scđ̾m p̃missã de sẽ ꝓp̾hetiã lupus rapax
mane rapiens. & ad uesꝑum diuidens
escas. id est pͥus rapiens ꝑͥsecutor ad mor¬
tẽ. postea pascens pdicator ad uitã. Hi
erant ex illo popło hȩreditas dĩ. unde ait¬

Expanded text:
et congregatio puerorum in quibus dixit et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed notus autem saevitia famosissima, sed notior Christi misericordissima gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait
Abbreviated transcription (Latin):
gentib: ñ mͥ occurrit. quomͦ dici po¬
tuerit iã ille popłs hȩreditas dĩ ñ te¬
nens xp̃m. quo reꝓbato & occiso. factꝰ
est reprobus. qͥ in eũ nec post eiꝰ resurre¬
ctionẽ credere uoluit. & insuꝑ marty¬
reseiꝰ occidit. Ex illo enĩ popło isrł¬
redditio salubris atq fructuosa. de
quib & ipse dñs dicit. non sũ missus nͥ
ad oues que ꝑierant domꝰ isrł: ipsi ex
illis st̃ filiis ꝓmissionis. ipsi deputant᷑
in sem̃. ipsi ptinent adhȩreditatẽ dĩ.
Hinc sunt iosepl homo iustꝰ. & uirgo ma¬
Ria quȩ pepit xp̃m. Hinc iohannes
baptista amicus sponsi. & parentes eiꝰ¬
⁊ acharias & helisabeth. Hinc sẏmeon
senȩx. & anna uidua: qͥ rp̃m ñ loquentẽ
ti apłi. hinc nathanael in qͦ dolus ñ erat
inc alius ioseph: ꝗͥ expectabat etiã ipse
regnũ dĩ. Hinc tanta illa multitudo quȩ
p̾cedebat. & sequebat᷑ ium̃tũ eiꝰ dicens. be¬
nedictꝰ qͥuenit in nomine dñi. inqua erat

Expanded text:
 mihi occurrit quomodo dici potuerit jam ille populus haereditas Dei, non tenens Christum, quo reprobato et occiso factus est reprobus, qui in eum nec post ejus resurrectionem credere voluit, et insuper martyres ejus occidit. Ex illo enim populo Isrredditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo justus, et virgo Maria quae peperit Christum : hinc Joannes Baptista, amicus sponsi, et parentes ejus Zacharias et Elizabeth : hinc Simeon senex et Anna vidua, qui Christum non loquentem ti Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat
Abbreviated transcription (Latin):
peccata nr̃a. quã debita & digna suppli¬
cia: Sed ꝓpicius esto peccatis nr̃is ꝓpt̾
nom̃ tuũ. Sic gͦ nos liberas. id ẽ. eruis
amalis: cũ & adiuuas nos ad faciendã iu¬
sticiã. Et ꝓpicius esto peccatis nr̃is sine
quib in hacuita ñ sumꝰ: qͥa ñ iustifica¬
bit᷑ in conspectu tuo om̃is uiuens Pecca¬
tũ autẽ. iniqͥtas ẽ. Q. Si iniqͥtaces ob¬

Expanded text:
ccata nostra, quam debita et digna supplicia? sed propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Sic ergo nos liberas, id est, eruis a malis, cum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in hac vita non sumus: Quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Peccatum autem iniq
Abbreviated transcription (Latin):
ditas dicit᷑ eiꝰ In illo aut̃ isrł qͥ hoc ñ
est consecutꝰ. in illis cȩteris excęcatis: ñ
erat iã hereditas dĩ. de qua dici posset
post xp̃i incęlis glorificationẽ tẽpore
titi impatoris. ds̃ uener̾ gentes in hȩ¬
reditatẽ tuã. & cȩtera quẽ de illius
popłi & tẽpli & ciuitatis uastatione
uident᷑ in hoc psalmo esse p̃dicta Pro¬
inde aut ea debemꝰ intelligere quȩ fa¬
cta st̃ ab aliis hostib. antequã xp̃c ue

Expanded text:
In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, post Christi in coelis glorificationem, tempore Titi imperatoris, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, et caetera quae de illius populi et templi et civitatis vastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis hostibus, antequam Christus
Abbreviated transcription (Latin):
rit & adiungi petitio. ut iã misereat᷑¬
& parcat hoc modo & hic dicunt᷑ a
quo p̃dicunt᷑: tanquã ab eis dicantur
quib accider̃. & ipsa deploratio. atq
precatio ꝓphetatio ẽ. Ds uener̃ gentes¬

Expanded text:
rit. et adjungi petitio ut jam misereatur etrit. et adjungi petitio ut jam misereatur et parcat. Hoc modo et hic dicuntur a quo praedicuntur, tanquam ab eis dicantur quibus acciderunt; et ipsa deploratio atque precatio, prophetatio est. 2. « Deus, vener
Abbreviated transcription (Latin):
di consuctudine etiã illud. ẽ ꝓphecatũ
de dñi passione. Deder̃ in escam meã
fel: & in siti mea potauer̃ me accto. Et
alia quȩ in eodẽ psalmo uentura. uelut
facta narrant᷑ Nec illud mirandũ. ẽ:
qđ dõ ista dicunt᷑. Non enĩ nescienti
indicant᷑. quo reuelante p̾sciunt᷑: sed
anima cũ dõ loquit᷑ pietatis affectu
quẽ nouit ds̃ Nã & angłi que hominib
nunciant. nescientib nunciant. Quȩ
aut̃ dõ nunciant. scienti nunciant: quan¬
do illi offerunt orationes nras. & inef-¬
fabili modo de actib suis ȩt̾nã ueritatẽ
tanquã legẽ in cõmutabilẽ consulunt.
& iste gͦ hom̃o dĩ dicit dõ qđ discit a dõ.
tanquã discipłs magistro ñ ignoranti
sed iudicanti. ac si c̃ aut apꝓbanti qđ
docuit. aue qđ ñ docuit rephendenti.
marime qͥa specie p̃cantis ꝓpła eos in
se trans figurat qͥ tunc futuri essent.
qͣndo istã uentura essent. Solent aut̃
in oratione dici dõ. quȩ uindicans fecȩ¬

Expanded text:
etiam illud est prophetatum de Domini passione, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae in eodem psalmo ventura velut facta narrantur. Nec illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelante praesciuntur; sed anima cum Deo loquitur pietatis affectu quem novit Deus. Nam et Angeli quae hominibus nuntiant, nescientibus nuntiant; quae autem Deo nuntiant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem, tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam discipulus magistro non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maxime quia specie precantis Propheta eos in se transfigurat, qui tunc futuri essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Deo quae vindicans fece
Abbreviated transcription (Latin):
uicini st̃ & in circũ itu eiꝰ. int̾ qͦs inimi¬
cos suos habitat eccła in circũitu or
fundens. unde intelligat᷑ suꝑioris af¬
flictionis cõmemoratio ñ essẽ quasi in¬
dicatio. sed deploratio: usquequo dñe
inqͥt irasceris in finẽ. ex ardescit uelut
ignis ⁊ elus tuus: Rogat utiq. ne ds̃
usq in finẽ irascat᷑ id est ne t̾anta illa.
pressura & tribulatio atq uastatio
reptionẽ suam. scđm illud qđ in alio
psalmo dicit᷑ Cibabis nos pane lacri¬
marũ. & potũ dabis nob̾ in lacrimis
inmensurã. Nã qͦusq dñe irasceris in
finẽ: ita dictũ. e acsi diceret᷑ Noli
dnẽ irasci infinẽ: & in eo qđ sequit᷑.
ex ardescit uelut ignis ⁊clus tuus:

Expanded text:
vicini sunt et in circuitu ejus, inter quos inimicos suos habitat Ecclesia in circuitu orbiestam precem fundens, unde intelligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inquit, Domine, irasceris in finem, exardescet velut ignis zelus tuus? Rogat utique ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio m illud quod in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacrymarum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur, Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus,
Abbreviated transcription (Latin):
ma transier̃. Posuer̃ in qͥt morticina
seruor tuoꝵ escas uolatilib cęli. car¬
nes scõrs tuor bestiis t̾rȩ. Qđ dictũ
.ẽ. morticina: hoc repetitũ ẽ. carnes.
Q qđ dictũ ẽ. scruoꝵ tuoꝵ: hoc repeti¬
tum.ẽ. scõrũ tuorũ. Illud tantum¬
modo uariatũ. ẽ. uolatilib cęli & besti¬
is terrȩ. Melius sane int̾pretati st̃.
qͥ morticina posuer̃. quã sicut quidã
mortalia. Morticina enĩ ñ dicunt᷑.
nisi mortuors. mortalia uͦ eciã uiuo¬
rũ corporũ nom̃ est. Cũ gͦ sic̃ dixi
ad agricolã suũ. sp̃s martẏrũ uelut
pomã transissent: morticina eoꝵs &
carnes eoꝵ posuer̃ uolatilib cęli. &
bestiis t̾rȩ. quasi qͥcquã eors resurre¬
ctioni deperiret Ex occultis naturȩ

Expanded text:
 morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Quod dictum est, morticina, hoc repetitum est, carnes; et quod dictum est, servorum tuorum, hoc repetitum est, sanctorum tuorum: illud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eorum posuerunt volatilibus coeli, et bestiis terrae: quasi quidquam eorum resurrectioni
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ostendit᷑ quã plebẽ dixerit. utiq po¬
płi prioris. quã si totã ds̃ reꝓbasset atq
iamin. Adhibet aut̃ ualde necessariĩ
testimoniũ dicens. An nescitis in helia
qͥd dicit scriptura. quẽ ad modũ int̾pel¬
lat dm̃ aduersus isrł. Dñe ꝓphetas
tuos occider. altaria tua suffoder̃. & ego

Expanded text:
Hic ostendit quam plebem dixerit, utique poHic ostendit quam plebem dixerit, utique populi prioris, quam si totam Deus reprobasset atque jamin. Adhibet autem valde necessarium testimonium, dicens: « An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? Domine, Prophetas tuos o
Abbreviated transcription (Latin):
Absit. Nã & ego israhelita sũ: ex semine
abrahã tribu beniamin. Nͦͫ reppulit
ds̃ plebẽ suã. quã p̾sciuit. Hȩc plebs
quȩ ex illa gente xp̃i corpori accessit:
hȩreditas dĩ est Nã qđ ait apłs. ñ rep¬
pulit ds̃ plebẽ suã quã p̃sciuit: illi
psalmo utiq respondit. ubi scriptũ ẽ.
qm̃ ñ repellet dñs plebẽ suã. Ibi autẽ
sequit᷑. & hȩreditatẽ suã ñ derelinquec
Ubi euident apparet. talẽ plebẽ eẽ. hȩ¬
reditatẽ dĩ. Ut enĩ hoc diceret apłs su
pra cõmemorat ꝓpheticũ testimoniũ.
de p̾nunciata futura incredulitatẽ po¬
płi isrł: Totadie expandi manꝰ meas
ad popłm ñ credentẽ & contradicentẽ
Hic gͦ ne quisquã male intelligens. uni.¬
uersũ illũ popłmcrimine in eretuliti¬
Atis.
& contradictionis arbitret᷑ esse dãnatũ.
continuo subiecit. Dicogͦ. nunqͥd reppu¬
lit ds̃ plebẽ suã: Absit᷑ Nã & ego istihe¬
lita sũ. ex genere isrł tribu beniamin.

Expanded text:
ta sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum est, Quoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin.