comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
minũ necessitates diu̾se opitulationes:. ut si
quis om̃ia uelit uł u̾bo ꝓnuntiare uł seͥpto:
fastidiosis ineredulitate. uł in credulis possit¬
generare fastidiũ. In om̃ĩb autẽ oꝑib suis.
quã purus ei sit oculus intentionis: manife¬
ste denuntiat corpꝰ lucidȩ eiꝰ oꝑationis. Sum¬
eum iugit̾ ꝑsequentes. ñ iactant̾ respuendo. s
religiose & rationabilit̾ declinando: quid in
om̃i oꝑatione sua semꝑ quesierit. qͦ ambierit:
manifeste declarat. Cumq dignus eẽt ut co¬
geret᷑: nescio quo iudicio di. & singularis re¬
uerentia sc̃ĩtatis. iam olim apud om̃s obtinuit:
ne aliquando ad aliquid contͣ uoluntatem
suam cogat᷑. S cum hoc modo. mundi huiꝰ
fugit honorẽ: omniũ honoꝵ ñ effugit auctori¬
tatẽ: dignus in conscientiis omniũ. qui in ti¬
more &e amore di timeat᷑ & amet᷑: quo p̾sente
ubicuq fuerit. nil contra iusticiã audeatur.

Expanded text:
minum necessitates diversae opitulationes, ut si minum necessitates diversae opitulationes, ut si quis omnia velit vel verbo pronuntiare vel scripto, fastidiosis incredulitatem, vel incredulis possitgenerare fastidium. In omnibus autem operibus suis quam purus ei sit oculus intentionis, manifeste dedenuntiat corpus lucidae operationis. Sumeum jugiter persequentes, non jactanter respuendo, sed religiose et rationabiliter declinando, quid in omni operatione sua semper quaesierit, quid ambierit, manifeste declarat. Medigeretur, nescio quo judicio Dei, et singularis reverentia sanctitatis jam olim apud omnes obtinuit, ne aliquando ad aliquid contra voluntatem suam cogatur. Sed cum hoc modo mundi hujus fugit honorem, omnium honorum non effugit auctoritatem, dignus in conscientiis omnium, qui in timore et amore Dei timeatur et ametur: quo praesente, ubicumque fuerit, nihil contra justitiam audeatur;
Abbreviated transcription (Latin):
ucissa lothoringie femina nobilis. s non
tam nobilit̾ uictitans: cũ uidisset aliqͣn
in somnis hominẽ illum di. serpentes septem
horribiles de utero suo manib ꝓpriis extrahen¬
tem: postmodu ad religiose uuendũ etꝰ ad mo¬
nitione conu̾sa: usq hodie se ẽẽ de qua septem
demonia eiecerit głatur. Noui ego clericum
quend̾a nicholaũ nomine. scło pene desꝑabilti
deditum: s ꝑ eum de scło liberatũ. Qui cum in
claraualle monastice conu̾sationis habitum &
ordinem suscepisset: uidens eos qui de scłi illuc
naufragio confugerant. naufragii sui damna
continuis redimere lacrimis: idemꝙ ipse face
uolens nec ualens pre duricia cordis sui: roga¬
bat cum cũ magno cordis dolore. ut impetra¬
ret sibi a do grãm lacͥmaꝵ. Orauit: tantãꝙ ei
&e tam continuã impetrauit compunctionẽ cor
&e tante quas in hunc modum de eo audiui¬
mus & uidimus uirtutes: & eura diu̾sas ho¬

Expanded text:
Ducissa Lotharingiae, femina nobilis, sed non Ducissa Lotharingiae, femina nobilis, sed non tam nobiliter victitans, cum vidisset aliquando in somnis hominem illum Dei serpentes septem horribiles de utero suo manibus propriis attrahentem, postmodum ad religiose vivendum ejus admonitione conversa, usque hodie se esse de qua septem daemonia ejecerit, gloriatur. Novi ego clericum quemdam, Nicolaum nomine, saeculo pene desperabiliter deditum, sed per eum de saeculo liberatum: qui cum in Clara-Valle monasticae conversationis habitum et ordinem suscepisset, videns eos qui de saeculi naufragio illuc confugerant, naufragii sui damna continuis redimere lacrymis, idem ipse facere volens, nec valens prae duritia cordis sui, rogabat eum cum magno cordis dolore, ut impetraret sibi a Deo gratiam lacrymarum. Oravit, tantamque ei et tam continuam impetravit compunctionem cordet tantae quas in hunc modum de eo audivimus et vidimus virtutes, et circa diversas ho
Abbreviated transcription (Latin):
ecce coram om̃ib misera mulier filium suũ
plenũ ut putabat᷑ demone ei offerens. miscdiã
precabat᷑. Si quidẽ ian ea ipsa die insurgens
in ipsam matrẽ suã. pene eam occiderat: et
mutus effectus. & cȩcus. & suidus aꝑtis ocłis
ñ uidebat: & stupentib in eo sensib omĩb:
etiam sine in tellectu ꝑmanebat. Compassus u̾
misere mat̾. quã marime sensus doloris illtꝰ ex¬
cruciabat: misero adolescenti blandiens. & piiᷤ
manib caput eiꝰ & faciem demulcens. alloqui
p̃sumpserit sciscitari. Ille uͦ ad se reu̾sus continu¬
o peccatũ suũ recognoit: &e deinceps em̃dationẽ
requirebant infirmos: uenit ad eum mulier.
que caduco morbo laborabat. Hec in ipsa hora
cum staret coram eo: a repentino impetu mali
illiꝰ corruit. S app̾hensa uir dñi manu eiꝰ: con¬
tinuo erexit eam: nec tantũ in illa hora: s ꝑfe¬
cte om̃ino curata ẽ ab infirmitate sua.

Expanded text:
ecce coram omnibus misera mulier filium suum, ecce coram omnibus misera mulier filium suum, plenum ut putabatur daemone, ei offerens, misericordiam precabatur: siquidem jam ea ipsa die insurgens in ipsam matrem suam, pene eam occiderat, et mutus effectus et caecus, et surdus, apertis oculis non videbat, et stupentibus in eo sensibus omnibus, etiam sine intellectu permanebat. Compassus vero miserae matri, quam maxime 1089 sensus doloris illius excruciabat, misero adolescenti blandiens, et piis manibus caput ejus et faciem demulcens, alloqui praesumpserit, sciscitari. Ille vero ad se reversus, continuo peccatum suum recognovit, et deinceps emendationem eteros qui curam requirebant infirmos, venit ad eum mulier quae caduco morbo laborabat. Haec in ipsa hora, cum staret coram eo, a repentino impetu mali illius corruit. Sed apprehensa Vir Domini manu ejus, continuo erexit eam; nec tantum in illa hora, sed perfecte omnino curata est ab infirmitate sua. 68.
Abbreviated transcription (Latin):
cedentib multis. qui tc̃ forte in comitatu eiꝰ
erant. nec pie angustia frigoris ad eum atten-¬
dentib. pene solus ipse sequeret᷑. contigit e¬
quũ uniꝰ de duob qui cũ eo erant. incaute
dimissũ euadere: & excirrere ꝑ planiciẽ late
patentẽ. Quẽ cũ app̾hendere ñ possent. & intẽ¬
ꝑies aeris ad hoc ñ ꝑmitteret uacare diutius.
oremus inquit: fleris genib in oratione cum
fr̃e qui eum eo erat. uix adhuc dominicã pote¬
rant orationẽ expleuisse: cũ ecce equus ille. eũ
om̃i mansuetudine rediens substitit ante pe¬
des ipsius: & redditus ẽ sessori suo. Et ut a¬
cathalauno ad rem̾sem ciuitatẽ ꝑtranseamꝰ.
contigit aliquando dissentientib archiep̃o &
ppło rem̃si. ad conciliandos eos adeẽ uirũ dĩ
Cumq in palatio eiꝰdem ciuitatis cũ iosleno
suessionensi ep̃o consedisset: & magna cleri ple¬
bisq frequentia repleta domo depace tractaret᷑:

Expanded text:
cedentibus multis, qui tunc forte in comitatu ejus cedentibus multis, qui tunc forte in comitatu ejus erant, nec prae angustia frigoris ad eum attendentibus, pene solus ipse sequeretur, contigit equum unius de duobus qui cum eo erant, incaute dimissum evadere, et excurrere per planitiem late patentem: quem cum apprehendere non possent, et intemperies aeris ad hoc non permitteret vacare diutius, « Oremus, » inquit, flexisque genibus in oratione cum fratre qui cum eo erat, vix adhuc dominicam poterant orationem explevisse, cum ecce equus ille cum omni mansuetudine rediens substitit ante pedes ipsius, et redditus est sessori suo. CAPUT Catalauno ad Remensem civitatem pertranseamus, contigit aliquando dissentientibus archiepiscopo et populo Remensi, ad conciliandos eos adesse Virum Dei. Cumque in palatio ejusdem civitatis cum Josleno Suessionensi episcopo consedisset, et, magna cleri plebisque frequentia repleta domo, de pace tractaretur;
Abbreviated transcription (Latin):
huc eum adduxit. Solus uenit: solus reu̾tet᷑.
Obstupuere om̃s: qui priꝰ audito etꝰ aduen¬
tu. ñ se poterant caꝑe pre leticia. Uerũptam̃
ne pusillos adhuc scandalizaret filios. susce¬
pit hominẽ : de ꝑseuerantia aliisq uirtutum
studiis studiose cõmonuit: & sciens &e pruden ᷤ
omĩa ꝓmittentẽ nicħ acturũ: cum uere d̾m¬
sicut confessus ẽ. cũ in cella nouitioꝵ. adhuc
demoraret᷑: maurulii quendã puerũ ab orato¬
rio se extrahentẽ. U bi nouẽ ferme mensib de¬
gens: nouissime tam̃ defecit: & ut de eo p̾dic¬
tum fuerat. sicut solus uenerat. sic solus reces¬
sit. frustrata autẽ ẽ & u̾sutia inimnci: & quem
nouitioꝵ parauerat in ruinam: de ipsiꝰ potiꝰ
runa illi confirmati sunt. Priusquã a
cathalauno recedamꝰ. cum aliquando pater
sc̃s inde rediret: frigore ce uento tam ipse qͣm
qui cum eo erant grauit̾ laborabant. Cũq pre¬

Expanded text:
huc eum adduxit; solus venit, solus revertetur. huc eum adduxit; solus venit, solus revertetur. » Obstupuere omnes, qui prius audito ejus adventu non se poterant capere prae laetitia. Verumtamen ne pusillos adhuc filios scandalizaret, suscepit hominem et de perseverantia, aliisque virtutum 1255 studiis studiose commonuit: et sciens et praevidens omnia promittentem nihil acturum, cum sicut confessus est, cum in cella Novitiorum adhuc demoraretur, maurulum quemdam puerum ab oratorio se extrahentem. Ubi novem ferme mensibus degens, novissime tamen defecit, et, ut de eo praedictum fuerat, sicut solus venerat, sic solus recessit. Frustrata autem est et versutia inimici, et quem novitiorum paraverat in ruinam, de ipsius potius ruina illi confirmati sunt. 66. Priusquam a Catalauno recedamus, cum aliquando Pater sanctus inde rediret, frigore et vento tam ipse quam qui cum eo erant graviter laborabant. Cumque prae
Abbreviated transcription (Latin):
erat: ille statim ꝓmuntiauit de illis duob qͦd
postea ꝓbauit euentꝰ. Abbas autẽ rogeriꝰ
& aliqui qui cũ eo erant. ipsi fuerunt qͦs
uir di aliquando de cathalaunensi trare-¬
rat ciuitate: de quib uł in quib etiã tẽ simi¬
le quid fuerat factũ. Cum enĩ ep̃i gr̃a catha¬
launum frequentaret: rediens aliquando tra¬
xit secũ multitudinẽ nobiliũ: & litteratoꝵ
clericoꝵ. & laicoꝵ. Quib adhuc in domo ho¬
spitũ demorantib. dum nouellas plantatio
nes çȩlestib rigaret eloquiis: suꝑuenit portariꝰ
monachus nuncians stephanũ de uitreio ma¬
gistrũ eoꝵ adec̃ ad renunciandu scło: & cum
eis commorandũ. Quis alius de talis uiri ad
uentu ñ exultasset: p̾sertim eum uallis illa hꝰ¬
modi frum̃to. ñ multũ adhuc abundarete
Ipse uͦ reuelante sibi spu scõ. insidias sp̃alis ne¬
quiciȩ tacitꝰ aliquantulũ ingemiscens: erupit

Expanded text:
erat, ille statim pronuntiavit de illis duobus, quod erat, ille statim pronuntiavit de illis duobus, quod postea probavit eventus. 65. Abbas autem Rogerius, et aliqui qui cum eo erant, ipsi fuerunt quos Vir Dei aliquando de Catalaunensi traxerat civitate, de quibus vel in quibus etiam tunc simile quid fuerat factum. Cum enim episcopi gratia Catalaunum frequentaret, rediens aliquando traxit secum multitudinem nobilium et litteratorum, clericorum et laicorum. Quibus adhuc in domo hospitum nes coelestibus rigaret eloquiis, supervenit portarius monachus, nuntians Stephanum de Vitreio magistrum eorum adesse ad renuntiandum saeculo, et cum eis manendum. Quis alius de talis viri a ventu non exsultasset? praesertim cum vallis illa hujuscemodi frumento non multum adhuc abundaret. Ipse vero revelante sibi Spiritu sancto insidias spiritualis nequitiae tacitus aliquantulum ingemiscens, erupit
Abbreviated transcription (Latin):
s pat̾na sollicitudine & pia affectione cũ eis
erat. Unde cum die quadã soli simul eẽnt ab¬
bas &e ipse. cuiꝰ hoc reuelatione didici. & de frĩ¬
b ipsis ad alterutrũ loquerent᷑: subito altius
suspirans. duriꝰ aliquid solito de eis corde suo
sibi respondente. uade ait fr̃i suo ora pro eis:
&e quicqͥd de eis ostenderit tͥ ds. refer ad me:
ipse enĩ grauissima ualitudine ea hora la¬
do nouerim orare: qui hoc merear impetrare.
ꝑseuerante tam̃ eo in sententia: itum ẽ & ora¬
tum. Orans gͦ quantũ p̾ualuit: ꝓ singulis ef¬
fudit animã suã. Tantaq ꝑ singulos in orã¬
do ꝑfusus ẽ suauitate conscientiȩ. cũ impe¬
trandi fiducia & om̃i gr̃a sp̃ualis consolati¬
onis: ut in om̃ib certa fide exauditũ se ex¬
ultaret sp̃c eius: exceptis duob in quib orõ
titubauit: hesitaunit deuotio: fiducia defe¬
cit. Quod cum retulisset ad eum a qͦ missuᷤ

Expanded text:
sed paterna sollicitudine et pia affectione cum eis sed paterna sollicitudine et pia affectione cum eis erat. Unde cum die quadam soli simul essent Abbas et ipse, cujus hoc relatione didici, et de fratribus ipsis ad alterutrum loquerentur, subito altius suspirans, durius aliquid solito de eis corde suo sibi respondente: « Vade, » ait fratri suo, « ora pro eis; et quidquid de eis ostenderit tibi Deus, refer ad me. » Ipse enim gravissima valetudine ea hora lado noverim orare, qui hoc merear impetrare. » Perseverante tamen eo in sententia, itum est, et oratum. Orans ergo quantum praevaluit, pro singulis effudit animam suam: tantaque per singulos in orando perfusus est suavitate conscientiae, tantaque impetrandi fiducia, et omni gratia spiritualis consolationis, ut in omnibus certa fide exauditum se exsultaret spiritus ejus, exceptis duobus, in quibus oratio titubavit, haesitavit devotio, fiducia defecit. Quod cum retulisset ad eum a quo missus
Abbreviated transcription (Latin):
uade: & dic quȩ ego dico tͥ: ne si dissimulau̾is:
te quoq iuoluat par pena peccati. Mirabar
rabiliora de eo narrata sunt. Guidonamq fr̃
eiꝰ. maior natu int̾ fr̃s suos: cuiꝰ grauitatis et
ueritatis fuerit uir: om̃s sciunt: qui eũ sciunt.
Hic cũ simul alicubi eẽmus. & de huiꝰmodi loqͣ¬
remur: c& quererẽ ego ab eo. sicut iocunde ad
amicos collocutionis ẽẽ solebat: fabulȩ inquit
sunt quȩ auditis. Cumq suo more. & solito stu¬
dio frat̾nas uirtutes depͥmeret: mͥ tam̃ nollet
eẽ molestus: quȩ in quit nescio ñ dico uob̃: sẽd
unũ scio. & exꝑtus sum: multa ei in oratione
reuelari. Deinde narrauit mͥ. quomͦ cũ pͥmo
melliflua illa sp̃ualiũ apum aluearia. noua
de se examina cirrunquaq proferre. nouasq ex
nensi eam quȩ tͥum fontiũ dicit᷑ ꝯstruxerunt.
Ad quã cũ abbatẽ cũ monachis emisissent dõ¬
cum eo: sp̃uał pat̾ filios qͦs emisit ñ dimisit:

Expanded text:
vade, et dic quae ego dico tibi; ne, si dissimulaveris, vade, et dic quae ego dico tibi; ne, si dissimulaveris, te quoque involvat par poena peccati. » Mirabarabiliora de eo narrata sunt. 64. Guido namque, frater ejus major natu inter fratres suos, cujus gravitatis et veritatis fuerit vir, omnes s  al. alicubi essemus, et de hujusmodi loqueremur, et quaererem ego ab eo, sicut jucundae ad amicos collocutionis esse solebat: « Fabulae, » inquit, « sunt quae auditis. » Cumque suo more et solito studio fraternas virtutes deprimeret, mihi tamen nollet esse molestus: « Quae, » inquit, « nescio, non dico vobis; sed unum scio et expertus sum, multa ei in oratione revelari. » Deinde narravit mihi quomodo, cum primo melli flua illa spiritualium apum alvearia nova de se examina circumquaque proferre, novasque ex nensi eam, quae Trium-Fontium dicitur, construxerunt. Ad quam cum abbatem cum monachis emisissent domicum eo, spiritualis Pater filios, quos emisit, non dimisit,
Abbreviated transcription (Latin):
rumlibet scłariũ tͥbulationũ meursus. Nam
&e pro absentiũ frm certis necessitatib. p̾sentib
cirea se fr̃ib sepe orationẽ indicit. ñnunquã etiã
morientes in locis aliis. ad ipsum ꝑuisionẽ acces¬
sisse noscunt᷑. bñdictionẽ eiꝰ &e licentiã postulanteᷤ.
nimirũ agente hoc & obȩdientia missoꝵ &e cari¬
tate mittentis: Ueneram aliq̃ndo ad eum:
& dum loquerer ei. uidi & audiui qͦd silere ñ de¬
beo. Aderat monachus qͥdã fusniacensis: conti¬
nuo ad suos rediturus. Cumq accepto responso
suꝑ his pro quib uenerat. iam ab eo egrederet᷑:
in sp̃u &e uirtute heliȩ. reuocans eum ꝓpħa dei.
& noiẽ frĩs cinusdã de domo illa p̃misso. de oc¬
cultis quibdã me audiente mandauit illi.
ut ea corrigeret: sin autẽ. iudiciũ suꝑ sedim
ꝓrimo expectaret. Stupefactꝰ ille: quis hoc ei
dixerit requisunt. Quisqͥs inquit dixerit mͥ. tu

Expanded text:
rumlibet saecularium tribulationum incursus. Nam rumlibet saecularium tribulationum incursus. Nam et pro absentium fratrum certis necessitatibus, praesentibus circa se fratribus saepe orationem indicit. Nonnunquam etiam morientes in locis aliis ad ipsum per visionem accessisse noscuntur, benedictionem ejus et licentiam postulantes: nimirum hoc agente et obedientia missorum, et charitate mittentis. Veneram aliquando ad eum, et dum loquerer ei, vidi et audivi quod silere non debeo. Aderat monachus quidam Fusniacensis, continuo ad suos rediturus. Cumque, accepto responso super his pro quibus venerat, jam ab eo egrederetur, in spiritu et virtute Eliae revocans eum Propheta Dei, et nomine fratris cujusdam de domo illa praemissa, de occultis quibusdam me audiente mandavit illi ut ea corrigeret: sin autem, super se judicium Dei in proximo exspectaret. Stupefactus ille, quis hoc ei dixerit, requisivit. « Quisquis, » inquit, « dixerit mihi, tu
Abbreviated transcription (Latin):
&e aliis abeuntib aliis succedentib in locũ eoꝵ:
nunquã scẽ illiꝰ congregationis miniut᷑ plem¬
tudo. hoc usq nunc egerunt & cotidie agunt
sis. moguntine. leodiensis. & aliaꝵ ñnullarũ
ciuitatũ: flandrie quoq germanie. italie. aqͥ¬
tanie. & aliaꝵ regionũ: quascũq quacunq ne¬
cessitate contigit aliqͣndo. seu adhuc usq hodie
nitudo ubiq comitat᷑. Nec dimittit suos. qͦs a
se transmittit: s ubiẽq sunt. & ipse semꝑ pat̾na
sollicitudine cũ eis ẽ. Et ficut ad locum unde
ereunt flumina reu̾tunt᷑: sic ad ipsum cotidie
seu leta seu tristia filioꝵ. suoꝵ. Sepe etiam sine
om̃i relatione carnis ac sanguinis. pat̾ne eiꝰ sol¬
licitudini diumitꝰ innotescit. qͥd enra aliquos
eoꝵ longe a se distantes agatur: siquid eis proui¬
dendũ. siquid in eis emendandũ sit: temptatio¬
nes &e excessus eoꝵ infirmitates &e obitus: & qua¬

Expanded text:
et aliis abeuntibus, aliis succedentibus in locum eorum, et aliis abeuntibus, aliis succedentibus in locum eorum, nunquam sanctae illius congregationis minuitur plenitudo. Hoc usque nunc egerunt et quotidie agunt sis, Maguntinensis, Leodiensis, et aliarum nonnullarum civitatum; Flandriae quoque et Germaniae, Italiae, Aquitaniae, et aliarum regionum, quascunque quacunque necessitate contigit aliquando, seu adhuc usque hodie nitudo ubique comitatur. 63. Nec dimittit suos, quos a se transmittit; sed ubicunque sunt, et ipse semper paterna sollicitudine cum eis est: et sicut ad locum unde exeunt flumina revertuntur, sic ad ipsum quotidie seu laeta, seu tristia filiorum suorum. Saepe etiam sine omni revelatione carnis ac sanguinis, paternae ejus sollicitudini divinitus innotescit quid circa aliquos eorum longe a se distantes agatur si quid eis providendum, si quid in eis emendandum sit, tentationes et excessus eorum, infirmitates et obitus, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
bitationis. ñ sine diuinis quib da reuelationi¬
b translate in locũ planiorẽ &e spaciosum. ma¬
gnificatȩ ibi &e amplificate sunt: & adhuc mul¬
titudini inhabitantiũ ipse locus angustus ẽ.
Iam domus ordinis illiꝰ. filiȩ domus ipsius. ei¬
tra &e ultra alpes & maria. deserta plurima im¬
pleuerunt: & adhuc sunt. & cotidie confluunt:
quib locus querendꝰ ẽ. Et petunt᷑ undiq fr̃s et
mutunt᷑: cũ beatos se estiment reges gentiũ oe
domo illa &e disciplina uiri đi. meruerunt con¬
tuberniũ aliquod adipisci. Quid dico: Ultra
homines. usq ad barbaras nationes. in quibus
naturalis feritas. naturã qͦdãm exuit humanã.
religio hec ꝓfecta ẽ: uͥ ꝑ eam bestie silue homines
fiunt: & cum hominib affuetȩ conu̾sari. discunt
cantare dño canticũ nouũ. Quaꝓpt̾ piscator di.
p̾cipiente dño ñ cessat laxare ietia in capturam:

Expanded text:
bitationis, non sine divinis quibusdam revelationibitationis, non sine divinis quibusdam revelationibus translatae in locum planiorem et spatiosum, magnificatae ibi et amplificatae sunt, et adhuc multitudini inhabitantium ipse locus angustus est. Jam domus Ordinis illius, filiae domus ipsius, citra et ultra Alpes et maria, deserta plurima impleverunt, et adhuc sunt et quotidie confluunt, quibus locus quaerendus est. Et petuntur undique fratres et mittuntur, cum beatos se aestiment reges gentium et domo illa et disciplina Viri Dei meruerint contubernium aliquod adipisci. Quid dico? Ultra homines, usque ad barbaras nationes, in quibus naturalis feritas naturam quodammodo exuit humanam, religio haec profecta est: ubi per eam bestiae silvae homines fiunt, et cum hominibus assuetae conversari, discunt cantare Domino canticum novum. Quapropter piscator Dei, praecipiente Domino, non cessat laxare retia in capturam;
Abbreviated transcription (Latin):
tem. obscura usq ad illud tẽpus illa uall̃. & re
& nõie claraualł efficeret᷑: diuine cuiusdam cla¬
ritatis lum̃. qͣsi de summo quodã apice uͥtutũ.
diffundens indeuexa t̾rarum. Et ex tunc apud
ualłẽ illam. quȩ prius dicebat᷑ uallis absintiał.
& amara: ceꝑunt montes stillare dulcedinem.
Que uaeua fuerat & sterilis. ab om̃i bono: cepit
abundare sp̃uali frumento: & de rore celi ce bñ¬
dictione dĩm tantũ pinguescere omĩa deserta
eiꝰ & multiplicata gente magnificare leticiam:
ut impletũ in ea uideat᷑. qͦd olim ꝑ ꝓpħam dictũ
ẽ ad ciuitatẽ iherłm. Adhuc in quit dicent in
aurib tuis: filii sterilitatis tuȩ. Angustus ẽ locuᷤ.
fac locum ut habitemus. Et dices in corde tuo.
Quis genuit mͥ istos: Ego sterilis & ñ parturi¬
ens: &e istos quis enutriuit: Iam enĩ de locis
angustiorib uallis illius. domꝰ claustralis ha¬

Expanded text:
tem, obscura usque ad illud tempus illa vallis, et re tem, obscura usque ad illud tempus illa vallis, et re et nomine Clara-Vallis efficeretur, divinae cujusdam claritatis lumen, quasi de summo quodam apice virtutum diffundens in devexa terrarum. Et extunc apud vallem illam, quae prius dicebatur vallis Absinthialis et amara, coeperunt montes stillare dulcedinem. Quae vacua fuerat et sterilis ab omni bono, coepit abundare spirituali frumento, et de rore coeli et benedictione Dei in tantum pinguescere omnia deserta ejus, et multiplicata gente magnificare laetitiam, ut impletum in ea videatur quod olim per prophetam dictum est ad civitatem Jerusalem: Adhuc, inquit, dicent in auribus tuis filii sterilitatis tuae: Angustus est locus, fac locum ut habitemus. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non parturiens, et istos quis enutrivit? 62. Jam enim de locis angustioribus vallis illius, domus claustralis ha
Abbreviated transcription (Latin):
raculis: cepit ȩtiã seu cõmunib ȩccliȩ necessita¬
tib seu caritate fr̃m. seu obedientia maioꝵ ad
remoras ꝑtrahi regiones: paces desꝑatas inter
dissidentes eccłias &e principes scłi reformare:
causas humano sensui. & consilio int̾minabi¬
les. auxilio di pacifice t̾minaie: & untute potiꝰ
fidi. quã spu huiusmundi. de multis huiꝰmodi
impossibilib possibilia faciendo: quasi montes
transferendo. magis ac magis in oclis omnium
mirabilis & uenerabilis apparere. Marimȩ uͦ
in tantũ in eo enitescere cepit uirtꝰ predicationiᷤ.
tionis : iete u̾bi dĩ in manu piscatoris di. tam co¬
piosas pisciũ rationaliũ multitudines cepit
concludere: ut de singłis euis capturis. nauicła
domus illius impleri posse uideret᷑. Inde factũ
ẽ ut in breui. maiori miraculo pre om̃ib quȩ
in hac uita gessit miracłis. ꝑ unũ hominẽ lan-¬
guidum & seminecẽ. & tantumm᷑ loqui ualen¬

Expanded text:
raculis, coepit etiam seu communibus Ecclesiae necessitaraculis, coepit etiam seu communibus Ecclesiae necessitatibus, seu charitate fratrum, seu obedientia majorum, ad remotas pertrahi regiones, paces desperatas inter dissidentes ecclesias et principes saeculi reformare, causas humano sensui et consilio interminabiles, auxilio Dei pacifice terminare, et, virtute potius fidei quam spiritu hujus mundi, de multis hujusmodi impossibilibus possibilia faciendo, quasi montes transferendo, magis ac magis in oculis omnium mirabilis et venerabilis apparere. Maxime vero in tantum in eo enitescere coepit virtus praedicationis, tionis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est ut in brevi majori miraculo prae omnibus quae in hac vita gessit miraculis, per unum hominem languidum et seminecem, et tantummodo loqui valen
Abbreviated transcription (Latin):
me uicturũ. Cumq in dolore illo totã noctẽ
duxissem : sũmo mane acc̾sitꝰ ille aduenit: ñ
tam̃ afferens mͥ quẽ solebat uultũ ꝯpatientis:
s qͣsi arguentis. Subridens tam̃: qͥd inqͥt ho¬
die comedetis: Ego uͦ qui iam ipso tacente.
hest̾ñam mobedientiã certissime int̾pretabar
abiit. Et qͥd dicame Confestim c& omĩs dolor
abiit: nͥ qͦd fatigatꝰ nocturno illo dolore meo.
tota ipsa die uix de lecto suirgere p̾ualui.Qs
enĩ aut qualis fuit ille dolor: Non recolo suni¬
lem me aliqͥndo fuisse ꝑpessũ. In crastino aũ
sanus factus sum: ae uires recepi. Et paucis
int̾positis dieb: cũ bñdictione & gra bona
boni hospitis mei. ad ꝓpͥa reu̾sus sum:¬
ỹꝙ dilectus deo & hõib bernardꝰ. in illa
ualle sua. & uicmis ciuitatib & regionib.
quas aliquotiens eum inuisere domesticȩ cu¬
re ratio cogebat. tantis floreret uirtutib & mi¬

Expanded text:
me victurum. Cumque in dolore illo totam noctem me victurum. Cumque in dolore illo totam noctem duxissem, summo mane accersitus ille advenit, non tamen afferens mihi, quem solebat, vultum compatientis, sed quasi arguentis. Subridens tamen: « Quid, » inquit, « hodie comeditis? » Ego vero qui jam, ipso tacente, hesternam inobedientiam certissime interpretabar abiit. Et quid dicam? Confestim et omnis dolor abiit: nisi quod fatigatus nocturno illo dolore meo, tota ipsa die vix de lecto surgere praevalui. Quis enim aut qualis fuit ille dolor? Non recolo similem me aliquando fuisse perpessum. In crastino autem sanus factus sum, et vires recepi: et paucis interpositis diebus, cum benedictione et gratia bona boni hospitis mei, ad propria reversus sum dilectus Deo et hominibus Bernardus in illa valle sua et vicinis civitatibus et regionibus, quas aliquoties eum invisere domesticae curae ratio cogebat, tantis floreret virtutibus et mi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino ꝓhibuit: & usq ad dñicã qͥnquagesi¬
mȩ. omnẽ mͥ spem reditus & conatũ int̾dix¬
it. Acquieui facile cũ qͦd p̾cipiebat᷑ &e uoluntaᷤ
ñ abnueret: & infirmitas reqͥrere uideretur.
Cum autẽ ultra dñicam illam septuagesimȩ.
a carnib quib usq ad diem illa ipso p̾cipi¬
ente & necessitate cogente uescebar. uellem
abstinere: & hoc ipsum ꝓhibuit. Suꝑ qͦ eũ
nec monenti acquiescerẽ. nec rogantẽ audirẽ.
nec obedirẽ p̾cipienti: sic uesꝑe illa sabbati ab
inuicẽ discessimus: ille tacitꝰ ad completoriũ:
ego ad lectũ. Et eece infirmitatis meȩ rabies
rediuiua. quasi resũptis omĩb uirib pͥstimᷤ.
cũ tanta me uehementia & ferocitate inuadeis
corripuit: tantaq malignitate. tota nocte illa
deuastando cruciauit. supra uires. supra uir¬
tutẽ: ut de uita desꝑans. uix saltẽ usq ad diem
ut uł semel adhuc loquerer uiro di. crederẽ

Expanded text:
omnino prohibuit, et usque ad Dominicam Quinquagesiomnino prohibuit, et usque ad Dominicam Quinquagesimae omnem mihi spem reditus, et conatum interdixit. Acquievi facile, cum quod praecipiebatur, et voluntas non abnueret, et infirmitas requirere videretur. Cum autem ultra Dominicam illam Septuagesimae, a carnibus, quibus usque ad diem illam, ipso praecipiente et necessitate cogente, vescebar, vellem abstinere, et hoc ipsum prohibuit. Super quo cum nec monenti acquiescerem, nec rogantem audirem, nec obedirem praecipienti, sic vespera illa sabbati ab invicem 1086 discessimus; ille tacitus, ad Completorium; ego, ad lectum. Et ecce infirmitatis meae rabies rediviva, quasi resumptis omnibus viribus pristinis, cum tanta me vehementia et ferocitate invadens corripuit, tantaque malignitate tota nocte illa devastando cruciavit, supra vires, supra virtutem, ut de vita desperans, vix saltem usque ad diem, ut vel semel adhuc loquerer Viro Dei, crederem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ tempꝰ illud infirmitatis meȩ ꝑmisit. mo.¬
ralit̾ tantũ: int̾missis mystiis scͥpturȩ illiꝰ. qͥa
sic uolebam:̃ & sic petieram ab eo. Singłisq die¬
b quecunq suꝑ hoc audiebam. ne mͥ effug̾ent
scripto alligabã: in quantũ mͥ ds̃ donabat: &e
memoria me iunabat. In quo cũ benigne et
sine inuidia exponeret mͥ. & cõmunicaret sen-¬
tentias intelligentiȩ. &e sensus exꝑienuȩ suȩ:
& multa docere niteret᷑ in exꝑtũ. quȩ ñ nͥ expien-¬
do discunt᷑. & si intelligere ñ poteram adhuc
quȩ apponebant᷑ mͥ: plus tam̃ solito intelligere
me faciebat. qͥd ad ea intelligenda deesset
mͥ. S de his hucusq dixisse sufficiat. Cum
aũ instante dñica quȩ septuagesima deno¬
minat᷑. ucsꝑe sabbi dñicã ipsam p̾cedentis
iam tantũ conualuissẽ & ualerẽ. ut de lecto ꝑ
re de reditu nr̃o ad nr̃os. Quod ipse auditũ

Expanded text:
quantum tempus illud infirmitatis meae permisit, moquantum tempus illud infirmitatis meae permisit, moraliter tantum, intermissis mysteriis Scripturae illius, quia sic volebam, et sic petieram ab eo. Singulisque diebus quaecunque super hoc audiebam, ne mihi effugerent, scripto alligabam, in quantum mihi Deus donabat, et memoria me juvabat. In quo cum benigne et sine invidia exponeret mihi, et communicaret sententias intelligentiae et sensus experientiae suae, et multa docere niteretur inexpertum, quae nonnisi experiendo discuntur, etsi intelligere non poteram adhuc quae apponebantur mihi, plus tamen solito intelligere me faciebat quid ad ea intelligenda deesset mihi. Sed de his huc usque dixisse sufficiat. 60. Cum autem, instante Dominica quae Septuagesima denominatur, vespere sabbati Dominicam ipsam praecedentis, jam tantum convaluissem ut valerem de lecto per re de reditu nostro ad fratres nostros. Quod ipse auditum
Abbreviated transcription (Latin):
&e me iam numiũ fatigasset & attriuisset. in lon¬
gum nimiũ se ꝑtendens egͥtudo:audiens hoc.
misit ad me frem̃ suũ uirũ bonȩ memorie gerar-¬
dum: mandans me uenire ad claramualle spon¬
dens me ibi cito aut curandũ aut moriturum.
Ego uͦ quasi diuinitꝰ accepta uł oblata facultate.
ẽ mͥ qͦd ꝓmissũ fuerat.: & fateor sicut uolui. Red¬
dita quippe mͥ santas ẽ. amagna &e ꝑicłosa infir-¬
mitate: s paulatĩ uires corporis redierunt. Ds̃¬
em̃ bone quid mͥ boni contulit infirmitas illa:
feriȩ ille. uacatio illa: ex parte ad qͦd uolebam.
Nam ce eooꝑabat᷑ necessitati meȩ. toto illo tp̃r
infirmitatil meȩ. apud eũ infirmitas eiꝰ: qua
& ipse tc̃ tp̃ris detinebat᷑. Infirmi gͦ ambo. tota
die de spũali phisica ammȩ conferebamꝰ: de me¬
dicamentis uirtutũ. contra languores uitioꝵ.
Itaq t̾c disseruit mͥ de cantico eantieo canticoꝵ

Expanded text:
et jam me nimium fatigasset et attrivisset in lonet jam me nimium fatigasset et attrivisset in longum nimium se protendens aegritudo, audiens hoc misit ad me fratrem suum, virum bonae memoriae Gerardum, mandans me venire ad Claram-Vallem, spondens me ibi cito aut curandum, aut moriturum. Ego vero quasi divinitus accepta vel oblata facultate, est mihi quod promissum fuerat, et, fateor, sicut volui. Reddita quippe mihi sanitas est a magna et periculosa infirmitate; sed paulatim vires corporis redierunt. Deus bone, quid mihi boni contulit illa infirmitas, feriae illae, vacatio illa? Ex parte id quod volebam! Nam et cooperabatur necessitati meae toto illo tempore infirmitatis meae apud eum infirmitas ejus, qua et ipse tunc temporis detinebatur. Infirmi ergo ambo, tota die de spirituali physica animae conferebamus, de medicamentis virtutum contra languores vitiorum. Itaque tunc disseruit mihi de Cantico canticorum,
Abbreviated transcription (Latin):
b ad lectionẽ collationũ solus abbas cũ duob
fr̾ib sibi assistentib remaneret in diu̾sorio. in qͦ
iacebat. Cumq uehementiꝰ affligeret᷑: & supra
uires dolor excresceret: aduocans alterũ e duob.
iubet eitꝰ oratũ ire. Excusantẽ deniq & dicentẽ.
ñ sum ego talis orator: obedientie auctoritate
compellit. Itum ẽ &e oratũ ad altaria. que in ea¬
dem basilica erant tria. pͥmũ in honore beate dĩ
genttͥris: sedo eircũ posita. in honore beati laurey
minist᷑s: beato scił laurentio. & bo bñdicto. Ade-¬
iant aũ in ea serenitate & suauitate. quȩ eos dece¬
bat: & tã manifeste : ut ex ipso introitu cellulȩ
ꝑsonas q̃q discerncret sigloꝵ. Imponentesq ei
manꝰ: & loca doloris attactu piissimo lementeᷤˢ
omnẽ ꝑtinus egriuuidinẽ depulerunt. Siccatꝰ ẽ
enĩ ilico flegmatis ruius & dolor omĩs abscessit.
um autẽ & ego egrotarẽ aliqͣndo in domo nr̃a:

Expanded text:
bus ad lectionem collationum, solus Abbas cum duobus bus ad lectionem collationum, solus Abbas cum duobus fratribus sibi assistentibus remaneret in diversorio in quo jacebat. Cumque vehementius affligeretur, et supra vires dolor excresceret, advocans alterum e duobus, jubet citius oratum ire. Excusantem denique et dicentem, « Non sum ego talis orator; » obedientiae auctoritate compellit. Itum est, et oratum ad altaria, quae in eadem basilica erant tria: primum, in honore beatae Dei Genitricis; duo circumposita, in honore beati Laurentministris, beato scilicet Laurentio et beato Benedicto. Aderant autem in ea serenitate et suavitate quae eos decebat, et tam manifeste, ut ex ipso introitu cellulae personas quoque discerneret singulorum: imponentesque ei manus, et loca doloris attactu piissimo lenientes, omnem protinus aegritudinem depulerunt. Siccatus est enim illico phlegmatis rivus, et dolor omnis abscessit.Cum autem et ego aegrotarem aliquando in domo nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
obtinens dñs meus: hereditate scił patris. & mito
passionis: altero ipse contentꝰ. alterũ mͥ donat: ex¬
cuiꝰ dono iure illud mͥ uendicans. ñ confundor.
In hoc u̾bo confusus inimicꝰ: conuentus ille so¬
lutus: & homo di in se reu̾sus ẽ. Cumq ex hoc
magis dissolutionẽ sui corporis imminere spe¬
raret : uisio altera longe dissimilis ẽ secuta. Si qͥdẽ
uelut in lutore qͣdam positus: uidebat᷑ sibi na-¬
uem que se transueheret expectare. Cumq ap¬
plicuisset nauis ad litus: festinabat. ingredi: &
illa cedens impingebat in aquã. Usq t̾cio ita fa-¬
ciens. tandẽ relicto eo nauis ibat: &e ñ reu̾tebat᷑.
Intellexit autẽ ꝓtinus: necdu tempꝰ suȩ migra¬
tionis adeẽ. Adhuc tam̃ crescebat dolor: eo utiq
magis molestus: quo minꝰ iam eũ spes ĩminentiᷤ
eritus solabat᷑. C ontigit autẽ aduesꝑascente iã
die. ut cet̾is fr̾ib uixta confuetudinẽ accedenti¬

Expanded text:
inens dominus meus, hereditate scilicet patris et merito inens dominus meus, hereditate scilicet patris et merito passionis, altero ipse contentus alterum michi donat; cuius dono iure illud michi uindicans non confundor». In hoc ulutus, et Homo Dei in se reversus est. Cumque ex hoc magis dissolutionem sui corporis imminere speraret, visio altera longe dissimilis est secuta. Siquidem velut in littore quodam positus, videbatur sibi navem, quae se transveheret, exspectare. Cumque applicuisset navis ad littus, festinabat ingredi, et illa cedens impingebat in aquam. Usque tertio ita faciens, tandem relicto eo navis ibat, et non revertebatur. Intellexit autem protinus necdum tempus suae migrationis adesse. Adhuc tamen crescebat dolor, eo utique magis molestus, quominus jam eum spes imminentis exitus solabatur. Contigit autem advesperascente jam die, ut caeteris fratribus, juxta consuetudinem accedenti
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ mira admodũ reu̾entia alterã manũ suã
supponens. altera tenens eã. detulit ad os suũ:
&e osculatus ẽ eam. Neq id semel tantũ. s to-¬
ciens faciebat: quotiens beatam manũ tenere
ꝑmissus ẽ.¬
Nfirmabat᷑ aliqͣndo homo di. & uelut iiuu¬
lus qͥdam flegmatis. incessant̾ ab eiꝰ ore fluebat.
Unde ex hausto corpore usqueqͣq deficiens:
paulominus ad extrema deuenit. Conuene¬
runt itaq filii & amici eiꝰ. uelut ad exequias
tanti patris: & ego ipse int̾ cȩteros affui: qͦd
me quoq eiꝰ dignatio in amicoꝵ. numero re-¬
putaret. Cunq extremũ iam trahere sp̃m ui
deret᷑: in excessu mentis suȩ. ante tribinal dñi
sibi uisus ẽ p̾sentari. Affuit autẽ & sathan: ex
adu̾so imꝑbis eũ accusationib pulsans. ubi
uͦ ille omĩa fuerat ꝑsecutus: & uiro di pro fua
fuit parte dicendum: nichil t̾ritꝰ aut turbatꝰ ait
fateor ñ sum dignus ego: nec ꝓpriis possũ meritiᷤ

Expanded text:
vero mira admodum reverentia alteram manum suam vero mira admodum reverentia alteram manum suam supponens, altera tenens eam, tulit ad os suum, et osculatus est eam. Neque id semel tantum, sed toties faciebat, quoties beatam manum tenere permissus enfirmabatur aliquando Homo Dei, et velut rivulus quidam phlegmatis incessanter ab ejus ore fluebat. Unde exhausto corpore usquequaque deficiens, paulo minus ad extrema devenit. Convenerunt itaque filii et amici ejus velut ad exsequias tanti Patris: et ego ipse inter caeteros adfui, quod me quoque ejus dignatio in amicorum numero reputaret. Cumque extremum jam trahere spiritum deretur in excessu mentis sue ante tribunal domini sibi uisus est presentari. Affuit autem et Sathan ex aduerso, improbis eum accusationibus pulsans. Vbi uero ille omnia fuerat prosecutus et uiro dei pro sua fuit parte dicendum, nichil territus aut turbatus ait: «Fateor non sum dignus nec propriis possum meritis
Abbreviated transcription (Latin):
hue militant do: qͥdam autẽ cũ eo iã regnafl.
carnis uincłis absoluti. Quid autẽ mirũ
qͥd deuotis hũc hominẽ colit obsequiis maior
etas: in cuiꝰ deuotionẽ diuina uirtꝰ ipsã qͦq
infantiã excitat: exꝑtẽ adhuc rationis. & de¬
uotionis ignarã : Norunt multi illustrem
iuuenẽ ualcherũ de monte mirabili: cuiꝰ pa-¬
truus frat̾ Walcherus. int̾ eos qͦs p̾dirimus mi¬
lites. sacram in claraualle militiã ẽ ꝑfessus.
Hẽ gͦ walcherũ iuniorẽ cũ adhuc infantuluˢ¬
cẽt᷑ꝰ adhuc anniculus sola posse eognoscere uba
de salute &e edificatione anmaꝵ ad circũpo-¬
sitos loqueret᷑: p̾dicti mat̾ infantis tenens eũ
in gremio. sedebat secus pedes ipsius. Accidit
autẽ ut int̾loquendi aliqͣndo manũ ꝓtende-¬
ret: &e app̾hende eam conabat᷑ infantulus. Ad¬
u̾titur tande conatus pariuili. cũ sepiꝰ id fecis¬
set: & mirantib uniu̾sis datur ei facultas: ut
manũ possit app̾hendere quã optauit. Tum

Expanded text:
quidam autem cum eo jam regnant, carnis vinculis absoluti. 56. Quid autem mirum quod devotis hunc hominem colit obsequiis major aetas, in cujus devotionem divina virtus ipsam quoque infantiam excitat expertem adhuc rationis, et devotionis ignaram? Norunt multi illustrem juvenem Waltherum de Monte-Mirabili, cujus patruus frater Waltherus, inter eos quos praediximus milites, sacram in Clara-Valle militiam est professus. Hunc ergo Waltherum juniorem, cum adhuc infantuluet, adhuc anniculus sola posse cognoscere uberde salute et aedificatione animarum ad circumpositos loqueretur, praedicti mater infantis tenens eum in gremio, sedebat secus pedes ipsius. Accidit autem ut inter loquendum aliquando manum protenderet, et apprehendere eam conabatur infantulus. Advertitur tandem conatus parvuli, cum saepius id fecisset; et mirantibus universis datur ei facultas ut manum possit apprehendere quam optavit. Tum
Abbreviated transcription (Latin):
habitantẽ: uxor adultera maleficiis cruciabat.
Sicut enim ei iira &e furore fuerat ꝯminatã.
egerat ꝑmalignas incantationes: ut miser hõ
consumptis carnib necposset mori: nec uiu̾e
sineret᷑. Sepius deniq & uocis usum. & sensũ
omnẽ corporis amittebat: iterũq redibat ñ
ad uitam: s ad mortẽ pliriorem crudelit̾ reuo¬
catꝰ. Adducit᷑ tandẽ homo ad uirũ di in mona¬
stĩo demorantẽ: & ei tragedia miserabilis expli¬
catur. Qui uehement̾ indignans antiqͥ hostis
maliciã. tantũ sibi in xp̃ianũ hominẽ usur¬
passe: uocans duos e fr̃ib ante scm altare hõinẽ
deportari: ibiq supposito capiti eiꝰ uasculo eucha¬
ristiã continente. in ipsiꝰ sacram̃ti uirtute. a le¬
sione xp̃iam. iubet demonẽ phiberi. Factũ ẽ
ut p̾cepit: & miserũ hominẽ pͦt tanto ᷤᷤ cruciatꝰ.
fides ꝑfecta ꝑfecte reddidit sanitati:

Expanded text:
habitantem uxor adultera maleficiis cruciabat. habitantem uxor adultera maleficiis cruciabat. Sicut enim ei in ira et furore fuerat comminata, egerat per malignas incantationes, ut miser homo consumptis carnibus nec posset mori, nec vivere sineretur. Saepius denique et vocis usum, et sensum omnem corporis amittebat; iterumque redibat non ad vitam, sed ad mortem prolixiorem crudeliter revocatus. Adducitur tandem homo ad Virum Dei in monasterio demorantem, et ei tragoedia miserabilis explicatur: qui vehementer indignans, antiqui hostis malitiam tantum sibi in Christianum hominem usurpasse, vocans duos e fratribus, ante sanctum altare hominem deportari, ibique superposito capiti ejus vasculo Eucharistiam continente, in ipsius Sacramenti virtute, a laesione Christiani jubet daemonem prohiberi. Factum est ut praecepit; et miserum hominem, post tantos cruciatus, fides perfecta perfectae reddidit sanitati.
Abbreviated transcription (Latin):
&e oblationẽ hostie salutaris: aliqͦs etiã fr̃m
quoꝵ ampliore nouerat sc̃itatẽ: eidem si młr
subuenire monebat. Nec uͦ destitit. donec pͦt
irra hoc tempꝰ in regno galliȩ. & fiuitimiᷤᷤ
regionib fames inualuit. seruoꝵ. aũ suoꝵ
horrea domimi bñdictio cumulauit. Si qͥdem
usq ad annũ illũ: nunquã eis laboris sui anno¬
na suffecerat. S & tunc quoq post messẽ col-¬
lectam. diligent̾ om̃ib supputatis: uixusq
ad pascha sibi eam posse sufficere estimabant.
Cum autẽ emere uellent: sumptꝰ ñ inuenert̃:
qͦd longe cariꝰ solito uenderet᷑. Itaq ab ipso t̃ẽ¬
pore quadragesimali: paupum ad eos maxi¬
ma multitudo confluxit. Quib erogantes
fidelit̾ qͦd habebant:. dño benedicente. ex mo¬
dica illa annona usq ad messem. ipsi parit̾
& qui suꝑuemebant pauꝑes alacrit sustenta¬
bantur. Uirum pauꝑem ñ longe a monastĩo

Expanded text:
et oblationem hostiae salutaris, aliquos etiam fratrum, et oblationem hostiae salutaris, aliquos etiam fratrum, quorum ampliorem noverat sanctitatem, eidem similiter subvenire monebat. Nec vero destitit, donec postirca hoc tempus in regno Galliae et finitimis regionibus fames invaluit: servorum autem suorum horrea Domini benedictio cumulavit. Siquidem usque ad annum illum nunquam eis laboris sui annona suffecerat. Sed et tunc quoque post messem collectam, diligenter omnibus supputatis, vix usque ad Pascha sibi eam posse sufficere aestimabant. Cum autem emere vellent, sumptus non invenerunt, quod longe carius solito venderetur. Itaque ipso tempore quadragesimali, pauperum ad eos maxima multitudo confluxit; quibus erogantes fideliter quod habebant, Domino benedicente, ex modica illa annona usque ad messem ipsi pariter, et qui superveniebant pauperes, alacriter sustentabantur. Virum pauperem non longe a monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
horrende ꝓfunditatis eum p̾cipitare parassent.¬
unde t̾ritus ita contremuit: s beato petro accur¬
rente ereptꝰ: nicħ sensit deinceps lesionis. Ion
gum eẽt cuncta narrare: quȩ suꝑ his qui exhac
uita discesserant. & eoꝵ felicitate seu etiã necesfi¬
tate. diuina ei gr̃a reuelare ab ipsis i niciis con¬
sueuit. Unum tam̃ dixerim: qͦd ob fratrũ cõ¬
monitionẽ aliqͦtiens etiã ipse cõmemorat. frat̾
qͥdam bone intentionis:s durioris erga cet̾os
fĩr conu̾sationis. & minꝰ compatiens qͣm deb̾ẽt:
in monastĩo defunctus ẽ. Post paricos autẽ
dies uiro di apparuit uultu ligubri & habi¬
tu miserabili. significans ñ ad uotũ sibi cun
u̾bum continno impulsus ẽ & quasi p̾cipita¬
ter expulsus a facie uiri di. Qui grauiꝰ inge¬
miscens: post t̾gum eius clamauit. Precipio
tͥ in noĩe dñi: ut qualit̾ tecũ agat᷑ in ꝓrimo mͥ
iterũ innotescas. Et conu̾sus ad orationẽ ꝑ eo

Expanded text:
horrendae profunditatis eum phorrendae profunditatis eum punde territus ita contremuit, sed beato Petro accurrente ereptus, nihil sensit deinceps laesionis. 47. Longum esset cuncta narrare quae super his qui ex hac vita discesserant, et eorum felicitate seu etiam necessitate, divina ei gratia revelare ab ipsis initiis consuevit. Unum tamen dixerim, quod ob fratrum commonitionem aliquoties etiam ipse commemorat. Frater quidam bonae intentionis, sed durioris erga caeteros fratres conversationis, et minus compatiens quam deberet, in monasterio defunctus est. Post paucos autem dies Viro Dei apparuit vultu lugubri, et habitu miserabili, significans non ad votum sibi cuncverbum continuo impulsus est, quasi praecipitanter expulsus a facie Viri Dei, qui gravius ingemiscens, post tergum ejus clamavit: « Praecipio tibi, in nomine Domini, ut qualiter tecum agatur, in proximo mihi iterum innotescas. » Et conversus ad orationem pro eo,
Abbreviated transcription (Latin):
forte hec diceret temptans eum. ꝑsistenti tam̃
mora. ad imꝑiũ eiꝰ reliquit illum febris: exꝑ¬
tum in semet apso quod in cęt̾is arguebat. Ide
quoq saldricus cum in claraualle aliqͣnos
iam ꝑageret annos: feruens sp̃u &e tociꝰ boni
emulator. ex hac luce migrauit. Qui ante una
fere horam mortis turbatꝰ ad momentũ: &e to¬
to corpore t̾ribilit̾ motꝰ infremuit: s ad pͥstinã sta¬
tim serentratẽ reu̾sus. uultu deinceps placidiᷤ¬
simo exspirauit. Noluit autẽ dñs sollicitũ
abbatis animũ. huiꝰ rei cognitione frauda¬
ri.s iqͥdem post aliquot dies. idem Galdricus
apparens ei in uisu noctis. cũ omĩa erga se pro¬
spera cẽ sciscitanti responderet: & in magna
sese gratularet᷑ felicitate locatũ: demũ int̾ro¬
gatus ẽ qͥdnam sibi uoluit tam acerba illa
in morte. tamq repentina cõmotio. Dicebat
autẽ. qͦd ea hora duo sp̃c nequã. uelut in puteũ

Expanded text:
forte haec diceret tentans eum, persistenti tandeforte haec diceret tentans eum, persistenti tandemora, ad imperium ejus reliquit eum febris, expertum in semetipso quod in caeteris arguebat. Idem quoque Galdricus cum in Clara-Valle aliquantos jam perageret annos, fervens spiritu, et totius boni aemulator, ex hac luce migravit: qui ante unafere horam mortis turbatus ad momentum, et toto corpore terribiliter motus infremuit: sed ad pristinam statim serenitatem reversus, vultu deinceps placidissimo exspiravit. Noluit autem Dominus sollicitum Abbatis animum hujus rei cognitione fraudari: siquidem post aliquot dies idem Galdricus apparens ei in visu noctis, cum omnia erga se prospera esse sciscitanti responderet, et in magna sese gratularetur felicitate locatum; demum interrogatus est, quidnam sibi voluit tam acerba illa in morte, tamque repentina commotio. Dicebat autem, quod ea hora duo spiritus nequam velut in puteum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdđa cuiꝰ pede fistula occupauerat. p̾dicti pa¬
tris tactũ & benedictionẽ. cum multa supplica¬
tione petebat. Signatus autẽ statim conualuit:¬
& post paucissimos dies regressi ꝑidem oppidu:
sanum eum atq incolumẽ inuenerunt. Ceterũ
sepe dictus beati uiri frat̾. ne ipso qͥdem poterat
compesci miraculo: quo minus in creparet eũ.
ce p̾sumptionis argueret. qͦd acquieuerit tangere
hominẽ: tanta si quidẽ caritate pro eo sollicitꝰ erat.
irca idem tempꝰ accidit. ut auunculuᷤ
eiꝰ galdiicꝰ qui ce ipse zelo simili eiꝰ mansue¬
tudinẽ sicut p̾diximus duris increpationibuᷤ
obruebat: grauissimis febrib laboraret. Demũ
ingrauescente morbo. ipsaouis agnitu¬
dme suꝑatus: abb̾em humil obsecratione com-¬
pellat. ut sui misereat᷑: &e opem sibi ferat quam
pͥmum lenit̾ breuit̾q cõm emorans. crebra suꝑ
huimodi obuirgationes ipsiꝰ: & imꝑonens ei. ne

Expanded text:
quidam, cujus pedem fistula occupaverat, praedicti Paquidam, cujus pedem fistula occupaverat, praedicti Patris tactum et benedictionem cum multa supplicatione petebat. Signatus autem statim convaluit, et post paucissimos dies regressi per idem oppidum, sanum eum atque incolumem invenerunt. Caeterum saepe dictus beati Viri frater ne ipso quidem poterat compesci miraculo, quominus increparet eum, et praesumptionis argueret, quod acquieverit tangere hominem: tanta siquidem charitate pro eo sollicitus erat.irca idem tempus accidit ut avunculus ejus Galdricus, qui et ipse zelo simili ejus mansuetudinem, sicut praediximus, duris increpationibus obruebat, gravissimis febribus laboraret. Demum ingravescente morbo, ipsa doloris magnitudine superatus, Abbatem humili obsecratione compellat ut sui misereatur, et opem sibi ferat quam primum leniter breviterque commemorans crebras super hujusmodi objurgationes ipsius, et opponens ei, ne