comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lutatu ab eo recedentes: multũ
conditũ. & fauor pͥncipũ. & omĩs
celebraret aula regalis. Nam et
constantinꝰ augustus. & eiꝰ liberi
constans atq constantiꝰ talia cog¬
noscentes: crebro ad eũ quasi ad
patrẽ missis litteris obsecrabant.
ut recipcis eos scriptis exhilarar&e.
At ille eiꝰmodi manens. qualis et
antequã littere ad esi uenirent
fuerat: nec salutatione pͥncipũ
mouebat᷑: & tanquã ñ acceptis
litteris. conuocans monachos aiebat.
Reges scli epłas ad nos miserunt:
que hic xp̃ianis exhibenda mirato
ẽ.Licet enĩ diu̾sa sit dignitas:
attam̃ eadem nascendi moriendiq
conditio ẽ. Illa uera sunt uenerati¬
one om̃i ꝑcolenda. illa toto animi
nachis ẽ ratio: cũ epłis regũ: Cur
accipiã litteras: quib consueta
nesciam reddere salutationis obse¬
quia: Igit᷑ rogatꝰ ab unu̾sis frĩbꝰ.
ut xp̃ianos reges suis lict̾is refrige¬
raret. ne scilicet ꝑsilentiũ eiꝰ exas¬

Expanded text:
lutatu ab eo recedentes, multum lutatu ab eo recedentes, multum conditum, et favor principum, et omnis celebraret aula regalis. Nam et Constantinus Augustus, et ejus liberi Constans atque Constantius, talia cognoscentes, crebro ad eum, quasi ad patrem, missis litteris, obsecrabant ut reciprocis eos scriptis hilararet. At ille ejusmodi manens, qualis et antequam litterae ad eum venirent fuerat, nec salutatione principum movebatur, et tanquam non acceptis litteris, convocatis monachis aiebat: Reges saeculi epistolas ad nos miserunt, quae hic Christianis adhibenda miratio est? Licet enim diversa sit dignitas, attamen eadem nascendi moriendique conditio est. Ista sunt veneratione omni percolenda, illa toto animi nachis est ratio cum epistolis regum? cur accipiam litteras, quibus consueta nesciam reddere salutationis obsequia? Igitur rogatus ab universis fratribus ut Christianos reges suis litteris refrigeraret, ne scilicet per silentium ejus exas
Abbreviated transcription (Latin):
potestis: uictas subinittite manꝰ.
& ad xp̃i trophea confugite: &
statim crucifiri credulitatẽ. ma¬
iestatis potentia ꝓsequet᷑. Dixit:
& inuocato nomine iħu. cũ uita¬
le signũ in sacro numero tͥnitatis
p̃ssisset in frontib: una cũ ex¬
pulsis demonib. uana p̾sentiũ
phylosophoꝵ confutata ẽ sapi¬
entia. Expauerunt enĩ stupen¬
tes hominẽ: cui pꝰ tantũ ingeniũ
afflueret signorũ diuina largigo.
At ille unuiersa.xp̃o qui curat ascͥ¬
bens: usus ẽ affatu recipco. & ait.
Holite me putare his sanitatẽ de¬
disse: xp̃c ꝑ seruos suos facit ista
miracula. Credite & uos: & ui¬
debitis quia deuota dõ fides ẽ.
Hon eloquentiȩ uanꝰ tumor: morta¬
lia signa meret᷑. Confugite ad
crucifixi legem: uosq eiꝰ uitamini
famulos: & scientiȩ fide contenti.
nulla deinceps sclaris impruden¬
tiȩ argum̃ta queratis. Actenus
antonio dicente. miro phylosophi
stupore ꝑculsi. & cũ honorifico sa¬

Expanded text:
potestis, victas submittite manus, potestis, victas submittite manus, et ad Christi trophaea confugite, et statim Crucifixi credulitatem majestatis potentia prosequetur. Dixit, et invocato nomine Jesu, cum vitale signum in sacro numero Trinitatis pressisset in frontibus, una cum expulsis daemonibus vana praesentium philosophorum confutata sapientia est. Expaverunt enim stupentes hominem, cui post tantum ingenium afflueret signorum divina largitio. At ille universa Christo, qui curat, ascribens, usus est affatu reciproco, et ait: Nolite me putare his sanitatem dedisse, Christus per servos suos facit ista miracula. Credite et vos, et videbitis quia devota Deo fides, non eloquentiae vanus tumor talia signa mereatur. Confugite ad Crucifixi legem, nosque ejus imitamini famulos; et hoc scientiae fine contenti, nulla deinceps saecularis imprudentiae argumenta quaeratis. Hactenus Antonio dicente, miro philosophi stupore perculsi, cum honorifico sa
Abbreviated transcription (Latin):
& ludꝰ. licet tyrannica ꝑsequenti¬
ũ pͥncipũ temptam̃ta ꝑtulerit:
licet uariis sit incursata terroribꝰ:
nullo terrarũ orbe concliiditur:
nullo gentiliũ barbaroꝵ. fine ꝓhi¬
betur. Quando enĩ diuinȩ scien¬
tiȩ. tantus splendor illuxit.
Qndo tot simul in se conuenere
uirtutes : Continentia in matͥmo¬
nio. uirginitas in eccła: floret
mr̃m ꝓ dño głosa constantia.
Quoꝵ om̃iũ. crux xp̃i pͥncipiũ ẽ.
Cur interim uos int̾ tantos uirtu¬
tũ choros sillogismoꝵ retia ten¬
ditis: & uerã rerũ lucẽ tenebro¬
sis conamini argum̃tationib
obuoluere: Ecce nos ut dixit
doctor nr̃ ñ in gentili ꝑsuasione.
s in fide aꝑtissime suademus:
que uerboꝵ affirmationẽ p̃ue¬
nire consueuit. Assunt quippe
sapientes. a demonibꝰ uexati. Qͦs
cũ in mediũ ꝑduxisset: uerba
repetiuit dicens. N unc̃ uos col¬
ligationib ur̃is. & quo uultis
malefico carmine: deos urõs qͦs
putatis expellite. Sin autem ñ

Expanded text:
 ludus, licet tyrannica persequentium principum tentamenta pertulerit, licet variis sit incursata terroribus, nullo tamen terrarum orbe concluditur, nullo gentium barbararum fine prohibetur. Quando enim divinae scientiae tantus splendor illuxit? quando tot simul in se convenere virtutes? Continentia in matrimonio, virginitas in Ecclesia. Floretntia, quorum omnium crux Christi principium est. Cum interim vos inter tantos virtutum choros syllogismorum retia tenditis, et veram rerum lucem tenebrosis conamini argumentationibus obvolvere, ecce nos, ut dixit Doctor noster, non in gentili persuasione , sed in fide apertissima suademus, quae verborum affirmationem praevenire consuevit. Adsunt quippe patientes a daemonibus vexati. Quos cum in medium produxisset, verba repetivit, dicens: Nunc vos collectionibus vestris, et quo vultis malefico carmine deos vestros, quos putatis, expellite; sin autem non
Abbreviated transcription (Latin):
tremum diri uulneris nouitate ꝑcus¬
sit: Qͥhoc opponit: audiat ediu̾
so ñ diabolum potiusse hoc s dñm:
a qͦ potestas adu̾sum nos duplicit᷑
datur. uł ad głam si ꝓbamur. uel
ad penam si delinquimꝰ: qͥnpotiꝰ
ex hoc animadũtat. nec contͣ unũ
quidem hominẽ chabolũ quicquã
potuisse: si ñ potestatem accepisse
a dño. Hullus enĩ quod suȩ di¬
tionis ẽ: ab alio dep̃catur. S qͥd
iob memoro: quẽ nec expetitũ po¬
tuit uincere S nec contͣ ium̃ta
sine concessu dĩ ꝓprium robur exereu¬
rogabant eum dicentes. Si eicis nos:
mitte nos in gregem poreoꝵ. Quẽad¬
modum gͥ qui porcorum expetunt
mortes: ymaginem di hominẽ. & tã
carum conditori animal. suo uale¬
bunt iure ꝑuertere: Magna dul¬
cissimi aduersum demones. arma
sunt: uita sincera. & intemerata
cit sathanas recte uiuentiũ uigili¬
as: orationes. ieuinia. mansuetu-¬
dinem. uoluntariã pauꝑtatem.

Expanded text:
tremum diri vulneris novitate percustremum diri vulneris novitate percussit? Qui hoc opponit, audiat e diverso: non diabolum potuisse hoc, sed Dominum, a quo potestas adversum nos dupliciter datur, vel ad gloriam, si probamur, vel ad poenam, si delinquimus. Quin potius ex hoc animadvertat, ne contra unum quidem hominem diabolum quidquam potuisse, si non potestatem accepisset a Domino. Nullus enim quod suae ditionis est ab alio deprecatur. Sed quid Job memoro, quem nec expetitum potuit vincere? sed nec contra jumenta sine concessu Dei proprium robur exercurogabant eum, dicentes: Si ejicis nos hinc, mitte nos in gregem porcorum . Quomodo igitur qui porcorum expetunt mortes, imaginem Dei hominem, et tam charum Conditori animal suo valebunt jure pervertere? Magna, dilectissimi, adversum daemones arma sunt vita sincera et intemerata cit Satanas recte viventium vigilias, orationes, jejunia, mansuetudinem, voluntariam paupertatem,
Abbreviated transcription (Latin):
effectus. Quod si fallimur: curcum
terrore simulato. cur cũ magnitudi¬
ne corpoꝵ nrãm aggrederis fidem:
Si uoluntatem sequit᷑ possibilitas.
tantũ tͥ uelle sufficiat. Is eñi poten¬
tiȩ mos ẽ: ñ extranea fallaciȩ argu¬
menta conquirere: s sua uirtutẽ
complere qd̾ cupiat. At nunc dum
theatrali mutatione formarũ. qͣsi
rudem infantiam scenȩ niteris simu¬
latione delidere: exhaustas uires
manifestiꝰ ꝓbas. Nunqͥdnam uerus
ille angłs cont̾ assyrios missus a dño.
aut ppłorum eguit societate. aut
sonitus quesiuit. aut plausus: et
ñ potiꝰ tacitam exercens potestatẽ.
centum octoginta quinq milia ho¬
stium sermone uelociꝰ uixta iubentis
dñi ꝓstrauit imꝑium: Uos uero
cũ fragiles sitis uirib: ꝑpetuus uos
omnem in ruinam impulit domũ:
Cur eius opib penitus dissipatis: pa¬
rietum quoq fundamenta subũtens.
unum numerosȩ sobolis coaceruaint
sepulchrum.: Cur ipsum ad ex¬

Expanded text:
effectus: quod si fallimur, cur cum effectus: quod si fallimur, cur cum terrore simulato, cur magnitudine corporum nostram aggrederis fidem? Si voluntatem sequitur possibilitas, tantum tibi velle sufficiat. Is enim potentiae mos est, non extranea fallaciae adjumenta conquirere, sed sua virtute implere quod cupiat. At nunc dum theatrali mutatione formarum, quasi rudem infantiam scenica 44 niteris simulatione deludere, exhaustas vires manifestius probas. Nunquidnam verus ille angelus contra Assyrios missus a Domino , aut populorum eguit societate, aut sonitus quaesivit, aut plausus; et non potius tacitam exercens potestatem, centum octogintaquinque millia hostium, sermone velocius, juxta jubentis Domini prostravit imperium? Vos ergo cum fragiles sitis viribus, perpetuus vomnem in ruinam impulit domum ? cur ejus opibus penitus dissipatis, parietum quoque fundamenta subvertens, unum numerosae sobolis coacervavit sepulcrum ? cur ipsum ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
& patrẽ maliciȩ ab initio fuisse fir-¬
mabat. nob̃ adu̾sum se dimicantib
fortit nullomͦ cessissent: si potestas
eorum ñ fuisset ablata. Nam si men¬
tior: cur nobis sathana parcis. qui
ubiq discurris: Cur qui nullo
clauderis loco: adu̾sumte uiuen¬
tium & disputantiũ ñ potes labe¬
factare constantiã: S fortasse nos
diligis. quos cotidie conaris obriie¬
re: aut credibile ẽ. te ẽẽ bonitatis
magistrum. & fauere magis optimis
quã nocere: E quid tam carũ pot̃.
tͥ ẽẽ. quã ledere. maxime eos qͥtuis
scelerib uirilit̾ repugnant: scd̾m
qd̃ scriptũ ẽ. qͥa abhominatio est
pietas peccatori: Quis tam fecundum
ad malitiam possidet pectus: Qͥs tam
meditatas implere conatur insidias:
Scimus impurissimũ cadauer. scunus
qͥa iccirco uiuimꝰ xp̃iani. & contra te
nobis ẽ. secura congressio: qͥa infirma¬
tus es a dño. Id̾̃o de tiuis confoderis
iaculis: quia minationẽ non sequit᷑

Expanded text:
et patrem malitiae ab initio fuisse firet patrem malitiae ab initio fuisse firmat , nobis adversum se dimicantibus fortiter, nullo modo cessissent, si potestas eorum non fuisset ablata. Nam si mentior, cur nobis, Satanas, parcis, qui ubique discurris? cur, qui nullo clauderis loco, adversum te bene viventium et disputantium non potes labefactare constantiam? Sed fortasse nos diligis, quos quotidie conaris obruere; aut credibile est te esse bonitatis magistrum, et favere magis optimis quam nocere? Et quid tam charum tibi esse potest quam laedere, maxime eos qui tuis sceleribus viriliter repugnant, secundum quod scriptum est: Quia abominatio est pietas peccatori . Quis tam secundum ad malitiam possidet pectus? quis tam meditatas implere conatur insidias? Scimus te impurissimum cadaver; scimus quia idcirco vivimus Christiani, et contra te nobis est secura congressio, quia infirmatus es a Domino. Ideo de tuis confoderis jaculis, quia minationem tuam non sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
istis ĩa tͣnsitorie dixisse me niemini:
attam̃ eadem nunc explicanda sunt
latius: qͥa ñ mediocrem affert repe-¬
titio cautelam. Adueniente dño
robur elanguit. Propt̾ qd̾ pͥstinȩ
uirtutis memor qͥsi tyrannus iam
senescens. cũ ruisse se uideat. in ꝑ¬
niciem grassatꝰ humanã: nec tam̃
pot̾ firmũ d̾o pectꝰ cogitationum
& ceterarum fraud um arte ꝑu̾tere.¬
Nam luce clariꝰ ẽ. quin adu̾sarii nr̃i cũ
nec humana carne sunt septi. ut cau¬
sari ualeant. iccico nos a se non posse
superari: quia clauso ostio introire
ñ ualeant. Et reuera si fuissent hoc
fragili corpore colligat: obseruato in¬
troitu hisdem negaretur accessus.
Cum autẽ ut diximꝰ hoc impedim̃to
sint liberi: & obstructa penetrent.
atq in om̃i licent̾ uolitent aere:
manifestum ẽ. ob eneruationẽ eoꝵ
ꝑmanere eccłȩ corpꝰ illesum. Deniq
satellites impii cũ pͥncipe suo diabo¬
lo. quẽ saluator in eugło homicidã.

Expanded text:
istis jam transitorie me dixisse memini, istis jam transitorie me dixisse memini, tamen eadem nunc explicanda sunt latius, quia non mediocrem affert repetitio cautelam. Adveniente Domino, robur elanguit. Propter quod pristinae virtutis memor, quasi tyrannus jam senescens, cum ruisse se videat, in perniciem grassatur humanam; nec tamen potest firmum Deo pectus cogitationum et caeterarum fraudum arte pervNam luce clarius est quoniam adversarii nostri, cum nec humana carne sint septi, ut causari valeant, idcirco nos a se non posse superari, quia, clauso ostio interiore, intrare non valeant. Et revera si fuissent hoc fragili corpore colligati, observato introitu, iisdem negaretur accessus. Cum autem ut diximus hoc impedimento sint liberi, et obstructa penetrent, atque in omni licenter volitent aere, manifestum est ob enervationem eorum permanere ecclesiae corpus illaesum. Denique satellites impii cum principe suo diabolo, quem Salvator in Evangelio homicidam
Abbreviated transcription (Latin):
ras iusticias meas: & assumis testa¬
mentũ meũ ꝑ os turm: Omĩa de¬
mones simulant: collo quunt᷑ sepe
cũ fr̃ib. sepe cũ turba inconditos ex¬
citant sonitꝰ. M anus app̃hendunt.
sibilant. insipient̃ cachinnant: ut
uł in puncto peccati xp̃ianũ pectus
introeant. Cumq ab uniu̾sis fue¬
rint repulsi: ad extremũ debilita¬
tem suam lamentatione testantur:
Et dñs quidem quasi ds̃. & sue conscius
maiestatis: obnutescere his imperabat.
eadem gradiamur uia: qͥ memoratas
subtilius fallacias p̃uidentes canebant.
Cũ consisteret adu̾srim me peccator: ob¬
mutui. & humiliatꝰ sum. & silui a bo
os suum: factꝰ sũ ut homo ñ audi¬
nos diabolo nichil credamꝰ. & uincemꝰ.
Si orare compellunt. si ieiuna sua¬
dent: ñ ex eorum nos monitis. s ex
nr̃a consuetudine dirigamꝰ. Deniq
etiã si irruentes mortẽ nob intentare
timendi : qͥa cũ sint debiles. minant᷑
cuncta. nec faciunt. & quidem de

Expanded text:
ras justitias meas, et assumis testaras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum ? Omnia daemones simulant, colloquuntur saepe cum fratribus, saepe cum turba inconditos excitant sonitus, manus apprehendunt, sibilant, insipienter cachinnant, ut vel in puncto peccati Christianum pectus introeant. Cumque ab universis fuerint repulsi, ad extremum debilitatem suam lamentatione testantur. Et Dominus quidem quasi Deus, et suae conscius majestatis, obmutescere his imperabat; s, eamdem gradiamur viam, qui memoratas subtilius fallacias pervidentes, canebant: cum consisteret aduersum me peccator, obmutui et humiliatus sum et silui a bonos suum factus sum ut homo non audinos diabolo nihil credamus, et vincemus. Si orare compellunt, si jejunia suadent, non ex eorum nos monitis, sed ex nostra consuetudine id agamus. Denique etiam si irruentes mortem nobis intentare timendi, quia cum sint debiles, minantur cuncta, nec faciunt. Equidem de
Abbreviated transcription (Latin):
dant. Impossibile pꝰea durũq hoc
studuua p̃dicant: ut dũ onerosũ
ẽẽ. uidetur. qd̾ ceptum ẽ: ex despe¬
ratione tedium. & ex tedio succe¬
dat ignauia. Iecirco ꝓpħa misus
a dño luctuosa demintians su¬
blimi uoce dicebat. Ue illi qui
potat ꝓximum suum. subuiersione
turbida. Huiꝰmodi eñĩ exhortam̃ta:
deprauatoria sunt itineris. qd̾ ducit
ad celum. Id̾o cũ uenisset ad terras
filius di uiui: uociferantium ora
claudebat. qͥ uinctas hominũ lin¬
guas soluebat: ne cũ p̃conio ueri.
ꝑuersitatis uenena miscerent: & ut
nos eiꝰ exemplo etiam si ꝓfutura sua¬
derent. in uullo his cõmodarenꝰ assen¬
sum: qͥa ꝓfecto ñ congruit pꝰ liber¬
tatẽ a dño concessam. & scͥpturarũ
p̃cepta uitalia. a diabolo iuiuendi
caꝑe consilia: qͥ suũ deserens ordinẽ.
sacrum xp̃i demerauit imperium.
Propt̾ea etiam dñs eum de scripturis
loquentem iubebat tacere: quia
peccatori dicit dñs. Quare tu enar¬

Expanded text:
dant. Impossibile postea durumque hoc dant. Impossibile postea durumque hoc studium praedicant, ut dum onerosum esse videtur quod coeptum est, ex desperatione taedium, et ex taedio succedat ignavia. Idcirco propheta missus a Domino, luctuosa denuntians, sublimi voce dicebat: Vae qui potat proximum suum subversione turbida . Hujusmodi enim exhortamenta, depravatoria sunt itineris, quod ducit ad coelum. Idcirco cum venisset Dominus ad Filius Dei vivi, vociferantium ora claudebat, qui vinctas hominum linguas solvebat, ne cum praeconio veri perversitatis venena miscerent; et ut nos ejus exemplo, etiamsi profutura suaderent, in nullo his commodaremus assensum, quia profecto non congruit nos post libertatem a Domino concessam, et Scripturarum praecepta vitalia, a diabolo vivendi capere consilia, qui suum deserens ordinem, sacrum Christi temeravit imperium. Propterea etiam Dominus eum de Scripturis loquentem jubebat tacere, quia peccatori dicit Deus: Quare tu enar
Abbreviated transcription (Latin):
batur: ecce a uob̃ uincitur: ecce me
adu̾fum se ꝓhibere ñ pot̃ disputan¬
tem. Contempnenda ẽ filioli penitꝰ
cum manib uerbis suꝑba iactatio.
Fulgur ille qͥ lucere se simulat: ñ
ueri splendor ẽ. luminis: s quib
arsurus ẽ indicat flaminas. Ham
dicto citius recedens: suarum secũ
refert si miilachra penarum:
olent etiam cum modulatione
non apparentes psallere. Prohne¬
fas. Adhuc & impuro ore sacra
scripturarum eloquia meditant᷑.
Frequent̾ legentib nobis: qͣsi echo
ad extrema uerba respondent. Dor-¬
mientes quoq excitant ad orandũ:
ut tocius noctis somnũ eripiant.
Plerosq etiam in monachoꝵ nobi
tant. S spernendȩ sunt eorũ in¬
crepationes. & admonitiones ie¬
uinandi: uigiliarũ quoq fraudu¬
lenta suggestio. Ob id enim fami¬
liares nobis. species assumunt:
ut affinitate uirtutũ nocentes
facilius uirus int̾serant:. e innocen¬
tes quosq ꝑ speciem honestatis eli¬

Expanded text:
batur, ecce a vobis vincitur, ecce me batur, ecce a vobis vincitur, ecce me adversum se prohibere non potest disputantem. Contemnenda est, filioli, penitus cum inanibus verbis superba jactantia; fulgor ille, qui lucere se simulat, non veri splendor est luminis, sed quibus arsurus est indicat flammas. Nam dicto citius recedens, suarum secum refert simulacra poenarum. Solent etiam cum modulatione nonnunquam apparentes psallere, proh nefas! ad haec et impuro ore sacra Scripturarum eloquia meditantur. Frequenter enim legentibus nobis, quasi Echo ad extrema verba 43 respondent. Dormientes quoque excitant ad orandum, ut totius noctis somnum eripiant; plerosque etiam, dum se in monachorum nobiltant; sed spernendae sunt eorum increpationes, et admonitiones jejunandi, vigiliarum quoque fraudulenta suggestio. Ob id enim familiares nobis species assumunt, ut affinitate virtutum nocentes, facilius virus interserant, et innocentes quosque per speciem honestatis eli
Abbreviated transcription (Latin):
uit ad iob dicens. Arbitratur eñĩ
ferrum ut paleas. & eramentũ ut
lignum putridum: maria ut t̾ram.
tartarum ꝓfundum tanquã capti-¬
uum estimauit: abyssunitit deambu¬
omnem orbem t̾rarum manu mea ut
nidum obtinebo: & ut oua derelicta
auferam. Sic iniquus funereas euo¬
mens uoces: beneuiuentiũ aliquos
dare debemiꝰ. ł allit enim frequent᷑:
nichilq uerum ꝓmittit. Nam si ñ
mendacia cuncta loqueretur: qͦmͦ
talia & tam infinita ꝓmittens. hamo
crucis ut draco aduncatus a dño ẽ.
& capistro ligatus ut iumentũ. et
qͣsi mancipium fugitiuum. iuinctꝰ
circulo. & armilla labia ꝑforatus.
nullũ om̃ino fidelium deuorare ꝑ-¬
mittitur.: Hunc miserabilis ut pas¬
ser ad ludum irretitꝰ a xp̃o ẽ: nunc
comites suos qͣsi scorpiones & serpen¬
tes calcaneo xp̃ianoꝵ substratꝰ ge-¬
mit. Ille qui umũsa maria a se
deleta plaudebat: ille qui orbem
terrarum manu sua tenere pollice¬

Expanded text:
vit, ad Job dicens : Arbitratur enim vit, ad Job dicens : Arbitratur enim ferrum ut paleas, aeramentum ut lignum putridum, maria ut terram, tartarum profundi tanquam captivum aestimavit, abyssum ut deambuomnem orbem terrarum manu mea ut nidum obtinebo, et ut ova derelicta auferam Isaiae X. Sic iniquus funereas evomens voces, bene viventium aliquos dare debemus; fallit enim frequenter, nihilque verum promittit. Nam si non mendacia cuncta loqueretur, quomodo talia et tam infinita promittens, hamo crucis ut draco aduncatus a Domino est, et capistro ligatus ut jumentum, et quasi mancipium fugitivum vinctus circulo, et armilla labia perforatus , nullum omnino fidelium devorare permittitur? Nunc miserabilis ut passer, ad ludum irretitus a Christo est, nunc comites suos quasi scorpiones et serpentes, calcaneo Christianorum substratos gemit. Ille qui universa maria a se deleta plaudebat, ille qui orbem terrarum manu sua teneri pollice
Abbreviated transcription (Latin):
etiam saucii grauiꝰ assiirgere: et
mutata arte pugnandi. cũ in cogi¬
tatione nichil egerint pauorib t̾¬
rent: assumentes nunc mulierũ.
nunc bestiarum & serpentum formas:
necñ ingentia quedam corpora. & usq
ad tectum ꝓrectum caput: infinitas
species. & nulitum cat̾uas. Que omia:
ad pͥmum quoq crucis signum eua¬
nescunt. His quoq agnitis fallaciar
modis. incipiunt p̾sagare: & futuroꝵ
dierum euentꝰ. uelle p̃dicere. Cumq
& in his contempti fuerint: ipsũ iam
sũmitatẽ. ad subsidiũ sui certaminis
uocant.
diabolum asserebat: qualem &
ꝓcedunt lampades incense. Crines
qͦq incendii spargunt᷑: & ex narib
eiꝰ fumꝰ egreditur. qͣsi fornacis estu¬
antis ardore carbonum. Anima eiꝰ
ut pruna: flamina uͦ ex ore eiꝰ glo¬
meratur. Cũ huiꝰmodi terrorib uisꝰ
& ingentia sepe ut dixi ꝓmittens
impietatis suȩ qͦ fuerat a se lingua
magniloqua: de qua dñs triumpha¬

Expanded text:
etiam saucii gravius assurgere, et etiam saucii gravius assurgere, et mutata arte pugnandi, cum in cogitatione nihil egerint, pavoribus terrent, assumentes nunc mulierum, nunc bestiarum, nunc serpentium formas, necnon et ingentia quaedam corpora, et usque ad tectum domus porrectum caput, infinitas species et militum catervas. Quae omnia ad primum quodque crucis signum evanescunt. His quoque agnitis fallaciarum modis, incipiunt praesagire, et futurorum dierum eventus velle praedicere. Cumque et in his contempti fuerint, ipsum jam summitatem, ad subsidium sui certaminis vocant. diabolum asserebat, qualem etprocedunt lampades incensae. Crines quoque incendiis sparguntur, et ex naribus ejus fumus egreditur, quasi fornacis aestuantis ardore carbonum. Anima ejus ut pruna, flamma vero ex ore ejus glomeratur. Cum hujusmodi terroribus visuet ingentia saepe, ut dixi, promittens, impietatis suae defurit lingua magniloqua. De qua Dominus triumpha
Abbreviated transcription (Latin):
ex comꝑatione peiorum uidentur eẽ
leuiores: atq om̃s ꝓpossibilitate . ui¬
rium diuisi. contra singulas causas¬
sumpsere certamina. Iccuro necessa¬
rium ẽ. donũ spũum discernendoꝵ
a dño petere: ut possimꝰ tã fraudes
eoꝵ quã studia ꝑuidentes. adu̾sus
disparem pugnam unũ dominicȩ
crucis eleuare uexillũ. Hoc miinere
paulus accepto: docebat dicens.
Non enim eiꝰ ignoramꝰ astutias. Ad cuiiꝰ
exemplum etiam nos oportet ex his
que passi sumꝰ: mutuis nos inuicẽ
instituere sermonib. Hostile illis contͣ
om̃s xp̃ianos: maxime uͦ contͣ mona¬
chos. & urgines xp̃i. odium est.
Forum semitis laqueos p̾tendunt:
eoꝵ mentes impiis atq obscenis co¬
gitationib nituntur euertere. S
nichil uobis in hoc t̾roris incutiant.¬
a fidelib enĩ oratione. atq ieiuniis
ad dñm statim corritunt. Nec tam̃
si paululũ cessauerint: plenã pu¬
tetis ꝓrsus ẽẽ. uictoriam. Solent

Expanded text:
ex comparatione pejorum videntur esse ex comparatione pejorum videntur esse leviores; atque omnes pro possibilitate virium, diversa contra singulas sumpsere certamina. Idcirco necessarium est donum spirituum discernendorum a Domino petere , ut possimus tam fraudes eorum quam studia pervidentes, adversus disparem pugnam unum Dominicae crucis elevare vexillum. Hoc munere Paulus accepto, docebat dicens: Non enim ejus ignoramus astutias . Ad cujus exemplum etiam nos oportet ex his quae passi sumus, mutuis nos invicem instruere sermonibus. Hostile illis contra omnes Christianos, maxime vero contra monachos et virgines Christi, odium est. Eorum semitis laqueos praetendunt, eorum mentes impiis atque obscoenis cogitationibus nituntur evertere; sed nihil vobis in hoc terroris incutiant. Fidelium ad Dominum statim corruunt; nec tamen si paululum cessaverint, prorsus plenam putetis esse victoriam. Solent
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mundi: & adu̾sus spu̾alia neqͥ¬
tiȩ in celestib. Ingens eorum turba¬
ꝑ istum uolitat aerem: ñ ꝓcul a nob̾
hostium caterua discurrit. Et diu̾si¬
tatem quidem eorum ñ ẽ. meẽ parui-¬
tatis exponere: s hanc maiorib con-¬
cedo rationem. Qd̃ autẽ in ꝓmptu ẽ
& ignorare ñ expedit: dolos scilicet
eorum adu̾sum nos positos. breuit᷑
indicabo. Hoc pͥmum mentib debe¬
mus affigere. nichil dm̃ fecisse qd̃
malũ ẽ: nec ab eiꝰ constitutione de¬
monũ cepisse pͥncipium. ꝑ uersitas
ista: non nature s uoluntatis ẽ uiti¬
um. Boni & enim iit pote a d̃o con¬
ditr: ex ꝓprio mentis arbitrio ad t̾ras
ruere de celis. Ibiq in ceni sordib
uolutat: gentilitatis impias institu¬
ere culturas. Et nruic nr̃i torquent᷑
inuidia: atq uniu̾sa mala comino¬
uere ñ cessant: ne pͥstinis eoꝵ sedib
succedamꝰ. Diu̾sa autem eorum. &
partita nequitia ẽ. Quidã enĩ ad sum¬
mum nocendi uerticem ꝑuenere: alii

Expanded text:
hujus mundi, adversus spiritalia nequitiae in coelestibus . Ingens eorum turba istum pervolat aerem, non procul a nobis hostium caterva discurrit. Et diversitatem quidem eorum non est meae parvitatis exponere, sed hanc majoribus concedo rationem. Quod autem in promptu est, et ignorare non expedit, dolos scilicet eorum adversum nos compositos breviter indicabo. Hoc primum debemus mentibus affigere, nihil Deum fecisse quod malum est, nec ab ejus institutione daemonum coepisse principia: perversitas ista, non naturae, sed voluntatis est vitium. Boni etenim, utpote a Deo conditi, ex proprio mentis arbitrio ad terras ruere de coelis; ibique in coeni sordibus volutati, gentilitatis impias constituere culturas; et nunc de nobis torquentur invidia, atque universa mala commovere non cessant, ne pristinis eorum sedibus succedamus. Diversa autem eorum et partita nequitia est. Quidam enim ad summum nocendi verticem pervenere, alii
Abbreviated transcription (Latin):
Pom̃s iam terras: uerus d̃i filius
xp̃c ẽ aguitus. Hichil eloquentia¬
sophysmatũ. nichil disputatio phy¬
losophiȩ: multitudini pot̃ obesse
credentiũ. Crucifixũ nominamus:
& uniu̾si demones qͦs uos ut deos
colitis rugiunt: atq ex obsessis cor¬
porib ad pͥmũ dominicȩ crucis sig¬
nũ fugant᷑. Ubi sunt illa fabulosa
oracula: Ubi egyptioꝵ incantati¬
Certe tunc uastata sunt omĩa: cũ
de sua cruce mundo xp̃c intonuit.
Dichilominꝰ uos p̾termissis debilitatoꝵ.
caterius: głosam iħu mortẽ irridere
conamini. Illud autẽ quale ẽ. qđ
numquã infestatione regali con-¬
cussa gentilitas. immo scło cara.
& hominũ p̃sidiis fulta iã corruit:
Famuli xp̃i quo plus premimur.
eo magis assurgius & floremus.
Urã simulacbra ornatis quondã¬

Expanded text:
Per omnes jam terras verus Dei Filius Per omnes jam terras verus Dei Filius Christus est agnitus. Nihil eloquentisophismatum, nihil disputatio philosophiae multitudini 56 potest obesse credentium. Crucifixum nominamus, et universi daemones, quos vos ut deos colitis, rugiunt, atque ex obsessis corporibus ad primum dominicae crucis signum fugantur. Ubi sunt illa fabulosa oracula? ubi Aegyptiorum incantatiCerte tunc vastata sunt omnia, cum de sua Cruce mundo Christus intonuit. Nihilominus vos, praetermissis debilitatorum catervis, gloriosam Jesu mortem irridere conamini. Illud autem quale est, quod numquam infestatione regali concussa gentilitas, imo saeculo chara et hominum praesidiis fulta, jam corruit. Nos famuli Christi quo plus premimur, eo magis assurgimus et floremus. Vestra simulacra ornatis quonda
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationem fidĩ. animo sitam qͥs
habuerit: suꝑflua erit uerborũ
compositio: ꝑ quã conceptã sensu
nr̃o credulitatem temptatis euelle¬
re: & tam̃ sepe nr̃as explicare in¬
telligentias ñ ualetis: ita solidio¬
ra sunt m̃tis oꝑa. quã sophysma¬
tũ fraudulenta conclusio. Nos
s in uirtute fidi. que nobis a deo
attributa ꝑ xp̃m ẽ. Hanc oratio¬
nis meẽ ueritatẽ. rerũ que cotidie
gerunt᷑ ordo cõmendat: nob̾ imꝑi¬
tis. & litterarũ ur̃arum ignaris.
ad dĩ cognitionẽ eiꝰ solum uerba
sufficiunt. Ecce nos tot gentili¬
tatis gregib abstracti: in uniu̾sũ
orbem cotidie ꝓpagamur. Uobis
uͦ pꝰ aduentũ dñi : nodose sophis¬
matũ defecẽre uersutiȩ. Ecce nos
simplicem xp̃i fidem docentes. idola¬
triam debellauimuᷤ: & ꝑ p̃dicationẽ
ignominiosȩ crucis. aurata tẽpla
ceciderunt. Uos si potestis ostendi¬
te: qua contextione uerboꝵ genti¬
litatem xp̃o p̃̾ponere suaseritis.

Expanded text:
operationem fidei animo sitam quis operationem fidei animo sitam quis habuerit, superflua erit verborum compositio, per quam conceptam sensu nostro credulitatem tentatis evellere, et tamen saepe nostras explicare intelligentias non valetis. Ita solidiora sunt mentis opera, quam sophismatum fraudulenta conclusio. CAP.sed in virtute fidei, quae nobis a Deo tributa per Christum est. Hanc orationis meae veritatem, rerum, quae quotidie geruntur, ordo commendat; nobis imperitis et litterarum vestrarum ignaris ad Dei cognitionem ejus solum verba sufficiunt. Ecce nos tot gentilitatis gregibus abstracti, in universum orbem quotidie propagamur; vobis vero post adventum Domini, nodosae sophismatum defecerunt versutiae. Ecce nos, simplicem Christi fidem docentes, idololatriam debellavimus, et per praedicationem ignominiosae crucis aurata templa ceciderunt. Vos, si potestis, ostendite quibus contextione verborum gentilitatem Christo praeponere suaseritis.
Abbreviated transcription (Latin):
um quoq artificũ merita uel lau¬
des: ad oꝑatorem transferentur.
Qͥd ad hec dicitis: ut agnoscamꝰ que
sit crucis ridiculȩ uob ignominio
los simulq musitantib: subridens
antonius. rursũ ꝑ int̾pretem ait.¬
Elem̃ta quidẽ ut memoraui: ex ipso
conspectu suã comꝑbant seruitutẽ
S qm̃ uos obseruatione dialectica
necessaria ut putatis queq colli¬
gitis: hoc quoq artificio etiã nos
nrãm religionem compellitis affir¬
mare. Respondete mͥ. cognitio
dĩ quẽ admodũ manifestiꝰ approba¬
onem fidĩ. Ꝙ quid antiquius ẽ.
oꝑatio fidĩ: an disputatio ꝑ argu¬
menta ꝓcedens.Illis gͦ responden¬
tib firmiorem sermonib oꝑationẽ
ẽẽ. & hanc liquidã de dõ cognitio¬
nem: bene eos & ipse dixisse consen¬
sit : quia oꝑationẽ que ex fide des¬
cendit. animi generet effectus.
dialecticã uͦ disputationem ex
artificio componendũ sumpfisse
oppositionis exordium. Cum gͦ ait

Expanded text:
um quoque artificum merita vel lauum quoque artificum merita vel laudes ad opera transferentur. Quid ad haec dicitis, ut agnoscamus quae sit crucis ridiculae vobis ignominioslos, simulque mussitantibus, subridens Antonius rursum per interpretem aitElementa quidem, ut memoravi, ex ipso conspectu suam comprobant servitutem. Sed quoniam vos observatione dialectica necessaria, ut putatis, quaeque colligitis, hoc quoque artificio etiam nos nostram religionem compellitis affirmare. Respondete mihi: Cognitio Dei quemadmodum manifestius approbaonem fidei? Et quid antiquius est, operatio fidei, an disputatio per argumenta procedens? Illis respondentibus firmiorem sermonibus operationem esse, et hanc liquidam de Deo cognitionem, bene eos et ipse dixisse consensit, quia operationem, quae ex fide descendit, animi generat affectus, dialectica vero disputatione ex artificio componentium sumpsit oppositionis exordium. Cum ergo, ait,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Si autẽ uniu̾sa credenda st̃.
cur cũ hisdem libris. crucis resur¬
rectio ñ copuletur: Passionem
diuinã stolido laceratis eloquio:
& ñ statim uingitis cecoꝵ uisum.
leprȩ emundationẽ: seruiens am¬
bulanti d̃o suo mare. demonum¬
fugas: resurrectionẽ mortuoꝵ. et
tis dedecora. Quã obrem odio quo
narrate religionẽ. S quas error
infelix poterit referre culturas. de
tanta rerũ feritate atq uecordia:
nͥ forte ut audio fabulosas asseri¬
tis deorũ ur̃oꝵ & obscenitates et
semiclodũ uulcanũ. & debilem
ignem. iunonẽ aerem. apolliuem
solem. dianã lunã. neptunũ ma¬
ria. & libidinũ pͥncipem iouem
etherem int̾p̾tantes: Nec pꝰ hanc
excusationis ꝓcacitatẽ: dm̃ sed
creaturas contempto creatore sus¬
cipitis. Qd̃ si pulchritudo uos ele¬
mentoꝵ ad sui traxit uenerationis
modũ : fas erat custodire. & opor¬
tebat mirari tantũ nec colere:
honor migrauit ad domũ: & medici

Expanded text:
tis. Si universa credenda sunt, tis. Si universa credenda sunt, cur, cum in iisdem libris cruci resurrectio copuletur, passionem divinam stolido laceratis eloquio, et non statim jungitis caecorum visum, leprae emundationem, serviens ambulanti Deo suo mare, daemonumfugas, resurrectionem mortuorum ettis dedecora. Quamobrem odio, quo narrate religionem. Sed quas error infelix poterit referre culturas de tanta rerum foeditate atque vecordia? nisi forte ut audio fabulas asseratis deorum vestrorum, et obscenitates, etsemiclaudum Vulcanum et debilem, ignem; Junonem, aerem ; Apollinem, solem; Dianam, lunam ; Neptunum, maria; et libidinum principem Jovem, aetherem interpretantes. Nec post hanc excusationis procacitatem Deum, sed creaturas, contempto Creatore, suscipitis. Quod si pulchritudo vos elementorum ad suam traxit venerationem, modum fas erat custodire; et oportebat mirari tantum, nec colere, honor migravit ad domum; et medici
Abbreviated transcription (Latin):
humilitates ꝓprias & iniurias conse-¬
quent̾ ad suam originem remittit.
Igitur aminadũtite. contiunelias
int̾rogo que hic ẽ religionis obsce¬
nitas. Honne potius ẽ crucẽ aut
alicuꝰ generis mortẽ. ab iuiquis ho¬
minib illatã. patient̾ sustinere.
quam miseris plangere pꝰhos uagos
incertosq discursus: Pudeat que¬
so uos insidiarum typhonis: pu¬
deat saturni fuge. & deuoratiois
crudelissimȩ liberoꝵ. Erubescite
parricidium iouis & incestũ: eru¬
bescite raptũ eiꝰ. & coitũ mulierũ.
atq pueroꝵs. Ille sic̃ ur̃i fingunt
poete ad explendũ immanissime
libidinis furorem: molles dedit in
amore uagitus. Ille in danȩ flu¬
xit sinus: ipse amator & p̾tium.
Ille modulatꝰ ales ledeos petiuit
amplexus: ille in ꝓpriũ seuiens
sexum. regium puerũ ministris
auib polluit. Hec uos creditis.
ta. An nichil credendũ in libris
xp̃ians ẽ. Si nichil: nec crucis
quoq cui detrahitis nom̃ agnosci¬

Expanded text:
humilitates proprias et injurias consehumilitates proprias et injurias consequenter ad suam originem remittit. Igitur animadvertite, contumelias Rogo, quae haec est religionis obscenitas? nonne potius est crucem aut alicujus generis mortem, ab iniquis hominibus illatam patienter sustinere, quam Isidis plangere post Osirim vagos incertosque discursus? Pudeat, quaeso, vos insidiarum Typhonis; pudeat Saturni fugae et devorationis crudelissimae liberorum. Erubescite parricidium Jovis et incestum, erubescite raptum ejus et coitum mulierum atque puerorum. Ille, sicut vestri fingunt poetae, ad explendum immanissimae libidinis furorem, molles dedit in amore vagitus; ille in Danaes fluxit sinus, ipse amator et pretium; ille modulatus ales Ledaeos petivit amplexus; ille in proprium saeviens sexum, regium puerum ministris avibus polluit. Haec vos creditis, ta, an nihil credendum in libris Christianis est? Si nihil, nec crucis quoque, cui detrahitis, nomen agnosci
Abbreviated transcription (Latin):
credulitatem audetis irridere.
dicentium xp̃m filiũ dĩ sine sui
detrimento. & cepisse ẽẽ quod ñ
erat. & mansisse quod fuerat: cũ
ipsi aniã de celestib detrahentes.
non tantũ hominũ. s & serpentium &
pecudũ soleatis sepeliri corporibus:
Xp̃iana credulitas ꝓ salute mundi
tã animã p̃dicantes. ultro citroq tns¬
fertis. Apĩana fides que om̃ĩpoten¬
tiam dĩ clementiãq uenerat᷑. conse¬
quent̾ incarnationẽ dicit dõ fuisse
possibilem: ita tam̃ ut ñ euacuaret¬
incarnatio dignitatẽ dĩ. Uos qͥ ani¬
mã ex splendidissimo dĩ fonte manan¬
tem. turpit̾ decidisse iactatis: qui
mutabilem & conu̾tibilem eam pꝰ
sui diminutionẽ audetis asserere.
iam illã quoq naturam dominam
scłorum. ꝑ animȩ contumelias imn¬
pia lingua temeratis. Iinago enim
que scd̾m uos naturalem similitudi¬
nem sui retinet auctoris: eui una ẽ
ex quo defluxit eademq substantia:

Expanded text:
credulitatem audetis irridere, credulitatem audetis irridere, dicentium Christum Filium Dei sine sui detrimento, et coepisse esse quod non erat, et mansisse quod fuerat; cum ipsi animam de coelestibus detrahentes, n tantum hominum sed et serpentium et pecudum soleatis sepelire corporibus? Christiana credulitas pro salute mundi tam animam praedicantes, ultro citroque transfertis. Christiana fides, quae omnipotentiam Dei clementiamque veneratur, consequenter incarnationem dicit Deo fuisse possibilem, ita tamen, ut non evacuaverit dignatio dignitatem; vos qui animam ex splendidissimo Dei fonte manentem turpiter decidisse jactatis, qui mutabilem et convertibilem eam post sui diminutionem audetis asserere, jam illam quoque naturam dominam saeculorum per animae contumelias impia lingua temeratis. Imago enim, quae secundum vos naturalem similitudinem sui retinet auctoris, cui una est ex quo defluxit eademque substantia,
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ nube cecati: atq uniũ¬
sis phylosophiȩ studiis. quia¬
rũ estimatione doctissimi. Hii
cũ rationem ab eo exigerent ficdi qͣm
ui xp̃o habemus. & niterent᷑ arguta
sophysmatũ int̾rogatione de diui¬
na cruce eum illudere: int᷑ silenti
in grecũ solebat expͥmere sermonẽ.
ita exorsus ẽ dicens. Qͥd pul chriꝰ
ẽ. quidue honestiꝰ. crucẽ colere:
an adulteria. parricidiũ. uel in¬
cestum his assignare qͦs colitis:
cũ in altero contemptꝰ mortis in¬
signe uirtutis sit. in altero turpis
religio sit obscenitatis magistra:
Qid meliꝰ ẽ dicere. qd d̃i uerbũ ma¬
nens ut erat ob salutem nrãm
humanũ corpꝰ assumpserit. ut so¬
cietate mortalitatis nos eueheret
ad celum. participesq naturȩ cele¬
stis efficeret : an ut ipsi asseritis
diuinȩ m̃tis haustũ ad terrena ue¬
neranda submittere. & pecudũ atq
serpentium formis. celeste nomen
includere: Quo ore xpĩanoꝵs

Expanded text:
dentiae nube caecati, atque univedentiae nube caecati, atque universis philosophiae studirum aestimatione doctissimi. Hi cum rationem ab eo exigerent fidei, quam in Christo habemus, et niterentur arguta sophismatum interrogatione de divina cruce eum illudere, in silentiuin Graecum solebat exprimere sermonem, ita exorsus est, dicens: Quid pulchrius est, quidve honestius, crucem colere, an adulteria, parricidium, vel incestum his assignare quos colitis; cum in altero sit contemptus mortis insigne virtutum, in altero turpis religio obscenitatis magistra? Quid melius est dicere quod Dei Verbum, manens ut erat, ob salutem nostram humanum corpus assumpserit, ut societate mortalitatis nos eveheret ad coelum, participesque naturae coelestis efficeret; an, ut ipsi asseritis, divinae mentis haustum, ad terrena veneranda caput submittere, et pecudum atque serpentum formis coeleste nomen includere? Quo ore Christianorum
Abbreviated transcription (Latin):
S quia uos ad me qͣsi ad sapientẽ
uenistis: estote sic̃ & ego sũ xp̃ia¬
ni. Abscesserunt phylosophi: u
qui eum irridere cupiebant. quia
litteras ignorabat : tali disputatio¬
ne colliga⁊ uit dicens. Respon¬
tlete mͥ. quid ẽ pͥus. sensus aut
littere: & quid cuiꝰ exordium ẽ.
Sensus ex litteris: anlittere oriunt᷑
ex sensu. Illis asserentib qͥa sensus
eẽt. auctor atq inuentor litterarũ.
art. Igitur si cui sensus incolumis
ẽ: hic litteras non inquirit. Qͥs
p̃sentium pꝰ hanc colluctationem
ñ exclamaiĩt: cũ obstupuerunt
& ipsi qui uicti sunt. tantam in
imꝑito litterarũ sagacitatẽ ani¬
mi adiirantes. Neq enim ut
solitudine & montib uersatus.
atq ibidem exigens uitã agrestis
& rigidus erat : s iocundꝰ atq
asfabilis sermone. Scd̾m apłi p̃¬
ceptum. diuinũ sermonẽ conditũ
sale ꝓferebat: ita ut & inuidia
careret: & amore om̃ium potiret᷑.
tilitatem fuisse superatã: tercio

Expanded text:
sed quia vos ad me quasi ad sapientem sed quia vos ad me quasi ad sapientem venistis, estote, sicut ego sum, Christiani. Abscesserunt philosophi, utsapientes, qui eum irridere cupiebant, quia litteras ignoraret, tali disputatione colligavit, dicens: Respondete mihi, quid prius, sensus an litterae? et quid cujus exordium? Sensus ex litteris, an litterae oriuntur ex sensu? Illis asserentibus quia sensus esset auctor atque inventor litterarum, ait: Igitur si cui sensus incolumis est, hic litteras non requirit. Quis praesentium post hanc colluctationem non exclama verit, cum obstupuerint et ipsi qui victi sunt, tantam in imperito litterarum sagacitatem animi admirantes? Neque enim, ut in solitudine et montibus versatus, atque omnem ibidem exigens vitam, agrestis et rigidus erat, sed jucundus atque affabilis, sermonem, secundum Apceptum, divino conditum sale proferebat, ita ut invidia careret, et amore omnium potiretur.tilitatem fuisse separatam, et tertio
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse paululũ substitit. Cũq appro¬
pinquante muliere puella iaceret
explosa: orauit tacitus iħm. Et
impurus egressus ẽ. P uella incolumis:
ppłs in laudib dĩ: mat̾ in gaudio
fuit. Ipse autẽ letabat᷑: quia ad
desideratam solitudi nem repe-¬
dabat. Erat autẽ ualde sapiens.
Et hoc in se mirabile habebat: quia
cũ litteras ñ didiciss: ingeniosissimꝰ
& prudentissimus erat:
gentiles uenerunt ad eum: pu
cũ uidisset: paganos intellexit ex
uultu. Ꝙ ꝑcedens ad eos: ꝑ inter¬
pretem ita cepit appellare. Quare
tam longe ad stultum hominẽ. sa¬
pientes se uexare uoluerunt: Illis
dicentib ñ ẽẽ illũ stultũ. s & nimi¬
ũ sapientẽ : uigilant̾ respondit.
Si ad stultũ uenistis: suꝑfluus labor
ur̃ ẽ. Si autẽ putastis me sapien¬
tem ẽẽ. & sapientiã habere: bonũ
ẽ. ut unitemini que ꝓbatis: quia
bona conuenit unitari. Si ego
ad uos uenissem: uos imitarer.

Expanded text:
et ipse, paululum substitit. Cumque approet ipse, paululum substitit. Cumque appropinquante muliere, puella jaceret explosa, oravit tacitus Dominum m spiritus impurus egressus est. Puella incolumis, populus in laudibus Dei, mater in gaudio fuit. Ipse autem laetabatur, quia ad desideratam solitudinem repedabat. Erat autem valde sapiens, et hoc in se mirabile habebat, quia cum litteras non didicisset, ingeniosissimus et prudentissimus erat. gentiles venerunt ad eum, putcum vidisset, paganos intellexit ex vultu; et procedens ad eos, per interpretem ita coepit loqui: Quare tam longe ad stultum hominem sapientes se vexare voluerunt? Illis dicentibus, non esse illum stultum, sed et nimium sapientem, vigilanter respondit: Si ad stultum venistis, superfluus est labor vester; si autem putatis me sapientem esse, et sapientiam habere, bonum est ut imitemini quod probatis, quia bona convenit imitari. Si ego ad vos venissem, vos imitarer;
Abbreviated transcription (Latin):
erat nomen antonii. Ambiebant qͦq
saltẽ uel fimbriã uestim̃ti eiꝰ attingere:
multũ sibi & tactũ ꝓdesse credentes.
Qͦt t̾ẽ diabolica obsidione. & uariis
infirmitatib liberati: qͦt simiila chris
erepta sunt spolia: quanti etiã ab
errore gentiliũ retracti. nr̃o iuncti
sunt gregi: Tanti certe:. ut paucoꝵ
dierum spatio. ex ydoloꝵ suꝑsticio¬
ne conu̾sio. omnẽ ꝑ annũ credentiũ
uinceret turbã. Pret̾ea cũ irruentẽ
multitudinẽ comites repellerent.
estimantes tecdio illi conuentũ ppłi
fore: ipse tranquillo animno dicebat.
Humqͥd hic cetus. deinonũ maior
ẽ turbis: Numqͥd obsequentium
multitudo. colluctatoꝵ in monte
nroꝵ cateruis ẽ numerosior:
circa portã ꝓsequerem᷑: a tergo
quedã mulier clamitaret dicens.
Expecta homo dĩ: filia mea atrocis¬
simo uexatur demonio. Expecta
obsecro expecta: ne & ego corruens
int̾eam. H oc audito admirabilis se¬
nex: a nobis admonitꝰ. uolens tam̃

Expanded text:
erat nomen Antonii. Ambiebant quoque erat nomen Antonii. Ambiebant quoque saltem fimbriam vestimenti ejus attingere, multum sibi et tactum prodesse credentes. Quot tunc diabolica obsidione et variis infirmitatibus liberati! quot simulacris erepta sunt spolia! quanti etiam ab errore gentilium retracti, nostro juncti sunt gregi! Tanti certe, ut paucorum dierum spatio ex idolorum 54 superstitione conversio omnem per annum credentium vinceret turbam. Praeterea cum irruentem multitudinem comites repellerent, aestimantes taedio illi conventum populi fore, ille tranquillo animo dicebat: Nunquid hic coetus daemonum major est turbis? nunquid obsequentium multitudo colluctatorum in monte nostrorum catervis est numerosior? circa portam prosequeremur, a tergo quaedam mulier clamitaret, dicens: Exspecta, homo Dei, filia mea atrocissimo vexatur daemonio; exspecta, obsecro; exspecta ne et ego corruens inteream. Hoc audito, mirabilis senex a nobis admonitus, volens tamen
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dicens. uel m̃te conciꝑe. erat qͣn¬
do ñ erat: cũ uerbũ dĩ ds. qͥ ẽ semꝑ.
patͥ sit coeternus : qͥa exeo natus ẽ
patre. qͥ semꝑ ẽ. Unde aiebat. Cũ
arrianis uobis nulla sit coniunctio.
Que enĩ societas luci ad tenebras:
Uos fidelit̾ credentes xp̃ĩani estis:
tib separant᷑. qͥ seruiunt creaturȩ
potiꝰ quã creatori. qͥ ẽ benedictꝰ in
scła. Ipsa mͥ credite irascunt᷑ elem̃ta:
& om̃ĩs contͣ arrianũ furorẽ scd̃m a¬
postoli dictũ congemiscit creatura:
qd̾ sibi dñm suũ ꝑ quẽ omĩa. & in
qͦ omĩa facta sunt. uideat agg̃gari.¬
Hec tanti uiri p̾dicatio. expͥmi non
pot̾: quantũ ad fidem ppłos robora¬
uerit. Letabant᷑ quippe hostilem.
& xp̃i inimicã heresim. anathema¬
tizari ab eccłȩ colunina. Tunc nul
la etas: nullus sexus domi reman¬
sit. Taceo de xpĩanis: pagani qͦq
& ipsi idoloꝵ sacerdotes ad dñicum
imꝑium conuolabant dicentes.
quia hoc apud uniu̾sos conspicuũ

Expanded text:
icens vel mente concipere: Erat quando non erat, cum Verbum Dei Deus, qui est semper, Patri sit coaeternus, quia ex eo natus est Patre, qui semper est. Unde aiebat: Cum Arianis vobis nulla sit conjunctio. Quae enim societas luci ad tenebras? Vos fideliter credentes, Christiani estis; tibus separantur, qui serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Ipsa, mihi credite, irascuntur elementa, et omnis contra Arianum furorem, secundum Apostoli dictum, ingemiscit creatura , quod sibi Dominum suum, per quem omnia, et in quo omnia facta sunt , videat aggregariec tanti viri praedicatio exprimi non potest quantum ad fidem populos roboraverit. Laetabantur quippe hostilem et Christo mimicam haeresim anathematizari ab Ecclesiae columna. Nulla tunc aetas, nullus sexus domi remansit. Taceo de Christianis: pagani quoque et ipsi idolorum sacerdotes ad dominicum imperium convolabant, dicentes: quia hoc apud universos conspicuum
Abbreviated transcription (Latin):
tur pudore: qd̾ tantam animȩ liber-¬
tatem. modici carnis t̾mini coherce¬
rent. Nam frequent̾̃ cũ frĩb sedens:
a cibo qui fuerat apposit᷑ꝰ. memoria
escȩ spũalis abstrahebat᷑. Edebat
tam̃ it pote homo: sepe solus: sepe
cũ frĩb. & cum hec mira ut p̾dixi
ageret: cum confusione animȩ ad
adhibendam magnoꝑe corpon dili¬
gentiam ꝑsuadebat. dicens nec corpꝰ
eẽ penitus enecandum. ne oꝑatio
contͣ uoluntatem creatoris dissol¬
ueret᷑ : & ob id om̃e studium anime
conferendũ. ne uitiis superata cor-¬
poreis. ad et̾nas inferi tenebras
truderetur: qͥnimmo indultũ sibi¬
dicans domiciliũ suũ. ut apłs
paulus ad celum t̾cium subleuar&e.
Asserebatq hoc ẽẽ a saluatore p̾cep¬
tum: in quo ait. Holite solliciti
gentes querunt. Uester autem pat̾
nouit: qd indigetis his om̃ib. Que¬
rite gͦ pͥmum regnum d̾i & iusticiam
eiꝰ: & hec omĩa adicientur uobis.¬

Expanded text:
tur pudore, quod tantam animae libertur pudore, quod tantam animae libertatem modici carnis termini coercerent. Nam frequenter cum fratribus sedens, a cibo cui fuerat appositus, memoria escae spiritualis, abstrahebatur. Edebat tamen, utpote homo, saepe solus, saepe cum fratribus. Et cum haec mira ut praedixi ageret, cum confusione animae adhibendam magnopere corpori diligentiam persuadebat dicens, nec corpus esse penitus enecandum, ne operatio contra voluntatem Creatoris dissolveretur; et nec ob id omne studium animae conferendum, ne vitiis superata corporeis, ad aeternas inferni tenebras truderetur; quinimo indultum sibidicans, domicilium suum, ut apostolus Paulus , ad tertium coelum sublevaret. Asserebatque hoc a Salvatore praeceptum, ingentes quaerunt; vester autem Pater novit quod indigetis his omnibus. Quaerite ergo primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis