comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuosũ qđ hominib datũ ẽ mnescã: fideles sũt de
oblationib suis. scõꝵ necessitatib cõmunicãtes. Un¬
Hec sunt fructifera ligna. In istis gͦ gradib tanquã
in quibuscdã dieb uesꝑa ẽ. ipsa ꝑfectio singłoꝵ oꝑũ.
& mane inchoatio sequẽtiũ. Post hȩc itaq istorũ sex
ẽ sapientiȩ diuisꝰ in quatuor partes uirtutũ. ubi
ectat ligni uitȩ grãm. ubi utiles disciplinas morũ
quasi lignorũ fructus carpat. Est nãq paradisus
uita beatorũ. Quatuor flumina. quatuor uͥtutes. lig¬
na eiꝰ: om̃s utiles discipline lignoꝵ fructꝰ: mores pioꝵ
lignũ uitȩ: ipsa bonorũ om̃iũ sapientia ẽ deqͣ salo-¬

Expanded text:
ibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus suis sanctorum necessitatibus communicantes. Une eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo gradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. Post haec itaque istorum quasi sex est sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina quatuor virtutes, ligna ejus omnes utiles disciplinae, lignorum fructus mores piorum, lignum vitae ipsa bonorum omnium mater est sa
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit: inde dictũ latine. qđ animantium
pedib teratur. Cong̾gationes aquarũ appellauit
maria: udelicet ꝓmaxima sui parte. Nã & apued
hebreos cũctas aquarũ cong̾gationes siue salsas siue
dulces: appellari ihcut̃ maria. Et apte qui prius
ꝓpt̃̾ continuationẽ om̃ium quȩ int̾ris sũt aquar̃.
ĩ unũ locũ eas dix̃ congregatas: nuc̃ & earũ congre¬
gationes pluralit̾ nominat. & hoc appellari maria
diu̾sa ꝓ regionũ uocabulis. & ipsi nomina sorcuuit᷑.
It iuidit ds̃ qđ eet̃. bonũ: nec dũ t̾ra germina¬
bat  necdũ uł ipsa uł aque animãtia uiua ꝓduxe¬

Expanded text:
nomen accepit; inde dicta Latine, quod animantium nomen accepit; inde dicta Latine, quod animantium pedibus teratur. Congregationes vero aquarum appellantur maria, videlicet pro maxima sui parte. Nam et apud Hebraeos cunctas aquarum congregationes sive salsae, seu sint dulces, appellari dicunt maria. Et apte qui prius propter continuationem omnium quae in terris sunt aquarum in locum unum eas dixit congregatas, nunc et earum congregationes aquarum pluraliter nominat, et haec appellari maria diversa pro regionum vocabulis et ipsi nomina sortiuntur. Et vidit Deus quod esset bonum. Necdum terra germinabat, necdum vel ipsa, vel aquae animantia viva produxe
Abbreviated transcription (Latin):
apparente arida in reliqͥs. Bene aut̃ cũ multa con¬
stet. eẽ maria in locũ tam̃ unũ cõgregatas dic̃ aquas:
qr uidelicet cuncta hȩc uigi unda atq continua: occe¬
ano ac mari uingunt᷑ magno. Sed si qui lacꝰ in semet¬
ipsos uident᷑ circũ seͥpti: & hos ferut occultis qͥbusdã
ꝑforatos cauernis in mari suos euoluere meatus.
Nã & fossores hoc puteorũ ꝓbant: qr tellus omĩs per
ĩuisibiles uenas aquis ẽ. repleta manantib: quȩ tra¬
hunt ex mari pͥncipiũ. & uocauit ds̃ aridã terrã:
cong̾gationesq aquarũ appaellauit maria. Prius
qͥdem dedistĩctione aquarũ. totã hanc solidiorẽ mũ¬
di partẽ appellauit t̾rã: cũ diceret. Inpͥncipio crea¬
incipit. & aquis suũ in locũ recedentib t̾rȩ facies
apparet: ad distinctionẽ partis quȩ adhuc aquis
p̃mebat᷑ cȩtera portio quã aridã eẽ. licebat. t̾re

Expanded text:
apparente arida in reliquis. Bene autem, cum multa conapparente arida in reliquis. Bene autem, cum multa constet esse maria, in locum unum tamen congregatas dicit aquas, quia videlicet cuncta haec jugi unda atque continua, Oceano ac mari junguntur magno. Sed si qui lacus in semetipsos videntur esse circumscripti, et hos ferunt occultis quibusdam perforatos cavernis in mare suos evolvere meatus. Nam et fossores hoc puteorum probant, quia tellus omnis per invisibiles venas aquis est repleta manantibus, quae trahunt ex mari principium. Et vocavit Deus aridam terram, congregationesque aquarum appellavit maria. Prius quidem ad distinctionem aquarum, totam hanc solidiorem mundi partem appellavit terram, cum diceret: In principio creaincipit, et aquis suum in locum recedentibus terrae facies appareret, ad distinctionem partis ejus quae adhuc aquis premebatur, caetera portio quam aridam esse licebat terrae
Abbreviated transcription (Latin):
inlocũ unũ: & appareat arida. Factũq ẽ. ita. Subdu¬
cunt᷑ aquȩ quȩ int̾ cęlũ & t̾rã uniu̾sa cõpleuerant.
& unũ cõggant᷑ in locũ. ut & lux quȩ p̾t̾ito biduo
aquas clara lustrabat. clarior puro in aeresplẽdesc̾e̾t.
& t̾ra quȩ latebat appareret. Queq contecta aqͥs li¬
mosa manebat & ĩualida. harũ abscessu redderet᷑
arida: & suscipiendis apta germinib. Siqͥs uͦ quesi¬
erit ubi conggatȩ sut aquȩ quȩ om̃s t̾rȩ partes
ad cęlũ usq cooꝑuerãt. seiat fieri potuisse ut t̾ra
ipsa lõge lateq iussu c̾atoris subsidens: alias partes
p̃beret concauas. quib confluẽtes aquȩ teciperent᷑.
ut appareret arida: ex his partib unde humor abs¬
cederet ut arida fieret. Potest etiã ñ absurde cre-¬
aquas:. quȩ ueluti nebulose t̾rã tegerẽt. Cõg̾gatioẽ
aut̃ eẽ. spissatas: quȩ datis sibi locis capi possent:

Expanded text:
in locum unum, et appareat arida; factuin locum unum, et appareat arida; factu aquae quae inter coelum et terram universa compleverant, et unum congregantur in locum, ut et lux quae praeterito biduo aquas clara lustrabat, clarior puro in aere splendesceret; et terra quae latebat appareret, quaeque contecta aquis limosa manebat et invalida, harum abscessu, redderetur arida, et suscipiendis apta germinibus. Si quis vero quaesierit ubi congregatae sint aquae quae omnes terrae partes ad coelum usque cooperuerant, sciat fieri pipsa longe lateque jussu Creatoris subsidens alias partes praeberet concavas, quibus confluentes aquae reciperentur, ut appareret arida ex his partibus unde humor excederet ut arida fieret. Potest etiam non absurde creaquas, quae velut nebula terras tegerent, congregatione autem esse spissatas, quae datis sibi locis capi possent,
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã domũ unã. ipsa quȩ ex corporib mundi
reddita ẽ. ũbra. his que intrinsecꝰ clausa fuerant:
tenebras ex se dedit. S eũ uolũtas dĩ intro duxisset
lucẽ. tenebrȩ illȩ quȩ ex ũbra corporũ factȩ fuerãt.
continuo deuoratȩ sut̃. Tũ deinde lux in diẽ: tene¬
bre de putant᷑ in noctẽ. Iã uͦ aqua quȩ erat intra
mũdũ ĩmedio pͥmi illiꝰ cęli. t̾ręq spacio quasi gelu
concreta. & incristallũ solidata distenditur. & huiꝰ¬
modi firmam̃to uelut int̾cludunt᷑ media cęli &
t̾rȩ spacia: idq firmanĩtũ cęlũ conditor appellauit.
antiquioris illiꝰ uoeabulo nuncupatũ. Et ita tociꝰ
mũdi machinã cũ una domꝰ eẽt: in duas diuisit
regiones. Diuisionis aut̃ hȩc fuit causa ut suꝑna
patrũ sensui concordaret: lector agnoscereti
ix̃ uͦ ds̃. Congregent᷑ aquȩ quȩ sub cęlo sunt

Expanded text:
tanquam domum unam, ipsaque ex corporibus mundi tanquam domum unam, ipsaque ex corporibus mundi reddita est umbra his quae intrinsecus clausa erant, tenebras ex se dedit. Sed cum voluntas Dei introduxisset lucem, tenebrae illae quae ex umbra corporum factae fuerant continuo devoratae sunt; tum deinde lux in diem, tenebrae deputantur in noctem. Jam vero aqua quae erat intra mundum in medio primi illius coeli terraeque spatio, quasi gelu concreta, et cristallo solidata, distenditur, et hujusmodi firmamento velut intercluduntur media coeli ac terrae spatia, idque firmamentum coelum conditor appellavit, antiquioris illius vocabulo nuncupatum, et ita totius mundi machinam, cum una domus esset, in duas divisit regiones. Divisionis autem haec fuit causa, ut superna Patrum sensui concordet, lector agnoscat. Dixit vero Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
audimꝰ. & iudit ds̃ qđ eẽt bonũ: intelligimꝰ in beni¬
gnitate sp̃s eiꝰ. ñ quasi cognitũ pꝰea quã factũ est
placusse: s pocius in ea bonitate placuisse. ut manẽt
ubi placebat ut fieret. Notandũ enĩ qđ huiꝰ uerbi
adiectio hoc ĩloco: inhebraiea u̾itate ñ habet᷑. Et mi¬
rũ quare int̾ omĩa quȩ c̾asse ds̃ legit᷑. hic solũmͦ. idẽ.
in sedi diei oꝑib ꝓbatio diuine uisionis ñ addat᷑.¬
Quȩ tam̃ ipsa cũ cet̾is quȩ fec̃ dõ bona eẽ. uisa de
exponũt: intellige̾ nos in hoc scͥpto uoluit ñ eẽ.
bonũ duplicẽ numer̃ qͥ abunitate diuidit. & p̃¬
figuratfedera nuptiarũ. Unde & in archa noe oĩa
animalia quecũq bina ing̾diũt᷑ immũda sunt.
&impar numerus eẽ mũdus ostendit᷑. De his
sane quȩ actenꝰ exposita sunt. idẽ. de c̾atione diei
pͥmi. ac scdi. ĩ historia clem̃tis ita refert᷑ dixisse
petrus apłs. In pͥncipio cũ fecisset ds̃ cęlũ & t̾rã

Expanded text:
us: Et vidit Deus quod esset bonum, intelligamus in benignitate Spiritus ejus, non quasi cognitum postea quam factum est, placuisse, sed potius in ea bonitate placuisse, ut maneret ubi placebat ut fieret. Notandum enim quod hujus verbi adjectio hoc in loco in Hebraica veritate non habetur. Et mirandum quare inter omnia quae creasse Deus legitur, hic solummodo, id est, in sequae tamen ipsa cum caeteris quae fecit Deo bona esse visa demexponunt, intelligere nos in hac Scriptura voluit, non esse bonum duplicem numerfiguret foedera nuptiarum. Unde et in arca Noe, omnia animalia quaecunque bina ingrediuntur immunda sunt, et impar numerus esse mundus ostenditur. De his sane, quae hactenus exposita sunt, id est, de creatione diei primi et secundi, in historia sancti Clementis ita refertur dixisse Petrum: « In principio cum fecisset Deus coelum et terram,
Abbreviated transcription (Latin):
& factũ. ẽ ita. Post irradiatũ siderib cȩlũ. pꝰ inpletũ
uolatilib aerẽ. qui ob uiciniã ut diximꝰ nom̃ cęli ꝓ
meruit. pꝰ locupletatas suis animantib aquas. quȩ
unde & de illis sumpsit auimantia. de illis imbres.
nues. grandines. & cȩtera hiuismodi: consequens erat
& t̾rã suis animãtib hoc. ẽ exse genitis impleri. Nã
et ipsa p̃cipuã habet cognationẽ cũ aqͥs: ut pote
quȩ sine eorũ succo & irrigatione. ñ solũ fructifi¬
care. s nec ipsa consistere possit. petro attestante qͥ
ait. Quia cęli erant pͥus & t̾ra de aqua. & ꝑaquam
cõsistens dĩ u̾bo. Iubet gͦ ꝓducere t̾rã ds̃ uim̃ta. et

Expanded text:
sideribus coelum, post impletum volatilibus aerem, qui ob viciniam, ut diximus, coeli nomen meruit, post locupletatas suis animantibus aquas, quae unde et de illis sumpsit animantia, de illis imbres, nives, grandines et caetera sumit hujusmodi, consequens erat etiam terram suis animantibus, hoc est, ex se genitis impleri. Nam et ipsa praecipuam habet cognationem cum aquis, ut pote quae sine earum succo et irrigatione non solum fructificare, sed nec ipsa consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius, et terra de aqua, et per aquam consistens Dei verbo . Jubet ergo produce
Abbreviated transcription (Latin):
c̾atus: qr nimirũ ita uerã de adã carnis substãtiã
sumpsit. ut nil de illo uicii sordentis traheret. Cuiꝰ
exẽpla ꝓcaptu nr̃o sequi. cuiꝰ adherere donis. & obtẽ¬
ꝑare mandatis. hoc ẽ imaginẽ dĩ quã inuet̾i homine
ꝑdidimꝰ. recuꝑare in nouo. Nongͦ scdm corpꝰ. s sed̾m
& in ipso corꝑe habeat quandã ꝓpͥetatẽ quȩ hoc ui¬
dicet. qđ erecta statura factus ẽ. ut hoc ipso admon̾et᷑
ñ sibi t̾rena eẽ sectanda uelud peccora faciunt. qͦrũ
uolũtas om̃is ex t̾ra ẽ unde in aluũ cuncta ꝓna. atq

Expanded text:
creatus, quia nimirum ita veram de Adam carnis substantiam sumpsit, ut nihil de illo vitii sordentis traheret: cujus exempla pro captu nostro sequi, cujus adhaerere donis, cujus obtemperare mandatis, hoc est, imaginem Dei quam in veteri homine perdidimus, recuperare in novo. Non ergo secundum corpus, sed secundum et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta prona atque
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationis existeret. qͥ ad conditoris imaginẽ fiebat.
Cũ aut̃ dr̃ faciamꝰ adimaginẽ. & similitudinẽ nr̃am.
unitas scȩ̃ tͥnitatis aꝑte comendat᷑. Siquidẽ eadẽ in¬
diidua tͥnitas inp̃cedente rerũ formatioe mistice erat
ĩ sinuata quando dicebat᷑. & dix̃ ds̃. fiat. & fecit ds̃. &
uidit ds̃ qđ eẽt. bonũ. nc̃ aut̃ manifestius hoc ipsum¬

Expanded text:
onis existeret, quia ad Conditoris imaginem fiebat. Cum autem dicitur: Faciamus ad imaginem et similitudinem nostram, unitas sanctae Trinitatis aperte commendatur. Siquidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: Et dixit Deus, Fiat. Et fecit Deus. Et vidit Deus quod esset bonum. Nunc autem manifestius haec ips
Abbreviated transcription (Latin):
cęli. S intelligendũ ẽ. qđ idõ dictũ sit uolare aues
scdm firmamĩtũ celi. qr hoc etiã nomine ether in¬
dicet᷑. hoc. ẽ suꝑuis illud aeris spatiũ qđ aturbulẽ¬
to hoc & caliginoso loco inquo aues uolant. usq
ad astra ꝑtingit: & eẽ. tnͣquillũ ꝓrsus ac luce plenũ
ñ inm̃ito credit᷑. Nlam & errantia sidera septẽ. quȩ
ĩ hoc aeris spatio uaga ferri ꝑhibent᷑. script᷑a in
turbulenta hȩc aeris spatia quȩ uolatꝰ auiũ sustinẽt.
Nec nirãdũ si ether firmanĩtũ cęli nomnet᷑: cum
creasse diceret᷑ omnẽ animã uiuã. uirentẽ atq mo¬

Expanded text:
li. Sed intelligendum est, quod ideo dictum sit volare aves secundum firmamentum coeli, quia hoc nomine etiam aether indicatur, hoc est superius illud aeris spatium quod a turbulento hoc et caliginoso loco in quo aves volant usque ad astra pertingit, et esse tranquillum prorsus ac luce plenum, non immerito creditur. Nam et errantia sidera septem, quae in hoc aetheris spatio vaga ferri perhibentur, Scriptura turbulenta haec aeris spatia, quae volatus avium sustinent. Nec mirandum si aether firmamentum coeli nominetur, cum creasse diceretur Deus omnem animam viventem,
Abbreviated transcription (Latin):
offendit᷑: quarũ causas atq ordinẽ uescit. dec̾atura
usibili & inuisibili iudicare s laudanti dõ credere
& cedere. Tanto enĩ quisq facilius aliquid ꝓficiendo
cognoscit: quanto religiosiꝰ ante ꝗͣ cognosceret dõ cre¬
didit. Uidit gͦ ds̃ qđ eẽtit bona quȩ fec̃: qm̃ quȩ faciẽ¬
da placebat ut fierẽt. facta placuere ut manerent:
quantũ cuiq rei existendi uł manendi atanto fa¬
bricatore fuerat constituta mensura. Factũq. ẽ
uesꝑe & mane. dies quartus. Hȩc ẽ uesꝑa illa memoran¬
da: inqua popłs dĩ inegipto incelebratione pasche
agnũ optulit. Hoc mane quod pͥmũ pꝰ excussũ longe
seruitutis uigũ: cepto libertatis itinere udit. Scͥp¬
tũ ẽ. enĩ dicente dño admoisen. Mensis iste uobis
pͥncipiũ m̃siũ: pͥmus erit in m̃sib anni Decina die
mensis huiꝰ: tollat unꝰquisq agnũ ꝑfamilias &e do

Expanded text:
offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et cedere. Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, Deo credidit. Vidit ergo Deus quod essent bona quae fecit, quoniam quae facienda placebant ut fierent, facta placuere ut manerent, quantum cuique rei existendi, sive manendi, a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Factumque est vespere et mane dies quartus. Haec est vespera illa memoranda, in qua populus Dei in Aegypto in celebrationem paschae agnum obtulit, hoc mane quod primum post excussum longae servitutis jugum, coepto libertatis itinere vidit. Scriptum est enim, dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. Decima die mensis hujus, tollat unusquisque agnu
Abbreviated transcription (Latin):
grã ĩ eqͥnoctio u̾no matutinȩ oriũt᷑ ipse oĩb ãnis ĩ eodẽ
eqͥnoctio ĩcęli faciẽ uenũt. Quȩ nc̃ ĩ solstitio uesꝑe ł mane:
hoc sẽꝑ ĩ illo eisdẽ horis oriunt᷑. S & quedã st̃ stellȩ
qͣs planetas. id ẽ. errantes uocant astrologi: que
maiores annos suo cireuitu faciunt. qͦ ad eundem
circuitu expleto: ad eadẽ loca siderũ quib fuerãt an¬
te redire. Lina qͦq cũ duodecies sꝑatia sui cursis
ꝑegerit. annũ fac̃ cõmunẽ. idẽ. dierũ trecentoꝵ qͥnqͣ¬
ginta quatuor. Et ut anno solari eiꝰ possit cõcordare
circuitꝰ. t̾cio qͦq uł sccło anno t̾ciũ decinũ addidit men¬
sẽ. quẽ embolismũ annũ uocãt calculatores: & sit dier̃
trecentorũ octognita & quatuor. Er uidit ds̃ quod
ẽet bonũ. Necessario scã script᷑a multotiens repecit. qđ
uidit ds̃ bona eẽ. quȩ fec̃: ut hinc informaret᷑ pietas
fideliũ. ñ ꝓhumano sensu qui sepe etiã bonis rebus

Expanded text:
eodem aequinoctio in coeli faciem veniunt; quae nunc in solstitio vespere vel mane, hae semper in illo eisdem horis oriuntur. Sed et quaedam sunt stellae quas planetas, id est, errantes vocant astrologi, quae majores annos suo circuitu faciunt, quae ad eumdem circuitu coeli expleto, ad eadem loca siderum, in quibus fuerant ante redire. Luna quoque cum duodecies spatia sui cursus peregerit, annum facit communem, id est, dierum trecentorum quinquaginta quatuor, et ut anno solari posset ejus concordare circuitus, tertio quoque vel secundo anno tertium decimum addit mensem, quem embolismum vocant annum calculatos quod esset bonum. Necessario sancta Scriptura multoties repetit, quod vidit Deus bona esse quae fecit, ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
cere ꝓbatur: ita ut & nubila contͣhat.: ce possit uo¬
latus auiũ sustin̾e. actestante scͥptura: qr subito aer co-¬
getur ĩ nubes: & uentꝰ tnͣsiens fugabit eas. Deniq ꝑnoc
tes etiã serenas rorat. cuius roris guitȩ manȩ in herbis
ĩueniunt᷑. Cęlo aut̃ hoc mͦ iungunt᷑. qm̃ adeo uicinus
lia cȩli cognominauit scriptura: quȩ uolare constat

Expanded text:
cere probatur, ita ut nubila contrahat, et possit vocere probatur, ita ut nubila contrahat, et possit volatus avium sustinere, attestante Scriptura: Quia subito aer cogetur tes etiam serenas rorat, cujus roris guttae mane in herbis inveniuntur. Coelo autem hoc modo injunguntur, quoniam adeo vicinus cut volatilia coeli cognominat Scriptura, quae volare constat
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsisse noscunt᷑. ex qͦ dix̃ ds̃ fiat lux. & facta ẽ. lux s
signat᷑. Nã totũ illud triduũ suꝑius indiscreto cur¬
sus sui ꝑcessu tnͣsierat: nullã penitꝰ dim̃sionẽ ha¬
bens horarũ: ut pote qr lumine pͥmario adhue gn̾a¬
lit̾ omĩa replẽte. nullũq caput habẽte qđ nuc̃ de sole
accepit. nusquã radii ardentiores illuxerãt.: nulla
sub caute uł arbore. qͣsi remotior ũbra frigebat. Sed¬
& excepta ad notacioe tẽporis: sunt luminaria in
signia. huiꝰ uitȩ usib necessaria: quȩ uł naute ĩgub̾¬
nando uł indesertis ethiopiȩ qͥq uiantes obseruant.¬

Expanded text:
ux, et facta est lux; sed signatur. Nam totum illud triduum superius indiscreto cursus sui processu transierat, nullam penitus dimensionem habens horarum, utpote quia lumine primario adhuc generaliter omnia replente, nullumque caput habente, quod nunc de sole accipit, nusquam radii ardentiores illuxerant, nulla sub caute, vel arbore, remotior umbra frigebat. Sed excepta annotatione temporis, sunt luminaria in signa hujus vitae usibus necessaria, quae vel nautae in gubernando, vel in desertis Aethiopiae
Abbreviated transcription (Latin):
ũba arrogantie debemꝰ intellig̾ẽ. qui nec p̃cipitatꝰ
quiescat. s sibi adhuc grandia reꝓmittat. ñ ut int̾
sa ꝓfunditate tegebat᷑ aquarũ. Merito tenebre
suꝑ faciẽ erãt abissi: cũ nec dũ lux que has fuga¬
ret creata erat. Non aut̃ audiendi sunt. qui rep̃¬
hendentes dm̃ dicũt tenebras eũ antequã lucẽ
creasse. quia ñ ds̃ tenebras in aqua uł aere fec̃ ullas:
s ordine distincto ꝓuidentiȩ suȩ. pͥus aquas cum
cęlo c̃auit &e tra. & has pꝰmodũ c̃uoluit ipse lucis gr̃a
uenustauit. Quod eũ usqmͦ &r in aqua ista. & in
Qđ & si hic script᷑a palã ñ dic̃. palam tam̃ signifi
cat. Cũ has a dõ illustratas atq ad uissũ euis ordi¬
natas insinuat. Sed & psalmꝰ dic̃ aꝑte. & aque que
suꝑ celo sũt laudent nom̃ diũ. quiã ipse dix̃ & facta
sut̃. Uñ notandũ. qd̾ cũ cęlo inpͥncipio duo huiꝰ

Expanded text:
igere, qui nec praecipitatus quiescat, sed adhuc sibi grandia repromittit, non ut inter sa profunditate tegebatur aquarum. Merito tenebrae super faciem erant abyssi, cum necdum lux, quae has fugaret, creata est. Non autem audiendi sunt, qui reprehendentes Deum, dicunt tenebras cum ante lucem creasse, quia non Deus tenebras in aqua vel aere fecit ullas, sed ordine distincto providentiae suae prius aquas cum coelo creavit ac terra, et has postmodum cum voluit ipse, lucis gratia venustavit. Quod eum usque modo, et in aqua ipsa, et in . Quod et si hic Scriptura palam non dicit, palam significat tamen, cum has a Deo illustratas atque ad jussum ejus ordinatas insinuat. Sed psalmus dicit aperte: Et aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini, quia ipse dixit, et facta sunt . Ubi nota
Abbreviated transcription (Latin):
tam & si minore ꝗͣ dies luce ꝑfundit᷑. Triduo aut̃
illo pͥmo tenebrosa ꝓrsus & obscura manebat. Dece
eiꝰ. qui ẽ. lux uera. & in quo tenebre non sunt ulle
a luce inehoare: & inlucẽ cuncta eẽ. cõnpleta.

Expanded text:
sua, etsi minori quam dies, lucsua, etsi minori quam dies, lucillo primo, tenebrosa prorsus et obscura manebat. Decebejus, qui est lux vera, et in quo tenebrae non sunt ullae, a luce inchoare, et in luce cuncta esse completa.
Abbreviated transcription (Latin):
uidens. laudauit qr bonã didicit᷑. s eã quã lauda¬
bilẽ se fact᷑um nou̾at: iã factã hominibꝰ laude dig
nã ac mirandã eẽ. declarauit. Nerũ qr ñ totas mũ¬
di tenebras luce infusa depulit. hoc enĩ superni
scłi ẽ. fixa ac ꝑpetua luce ꝑfrui. s ab una illũ par¬
te illustrans. aliã reqͥrit obscurã recte subditur.
t diuisit lucẽ ac tenebras. Biuisit nãq eas
non solũ qualitate. s & locorũ distantia. Lucẽ ui¬
delicet in suꝑiore orbis parte diffundendo. in qͣ
humana erat conu̾satio fut᷑a. inferiora uero eius
priscis intenebris remarere sinendo.
ppellauitq lucẽ diẽ: & tenebras noctẽ. Appel¬
uit omĩa: ut discerni possent & nomina accipere.

Expanded text:
videns laudavit, quia bonam dicit; sed eam quam laudavidens laudavit, quia bonam dicit; sed eam quam laudabilem se facturum noverat, jam factam hominam ac mirandam esse declaravit. Verum quia non totas mundi tenebras luce infusa dispulit hoc enim superni est saeculi fixa ac perpetua luce perfrui, sed ab una illum parte illustrans, aliam reliquit obscuram, recte subditur: Et divisit lucem ac tenebras. Divisit namque eas, non solum qualitatis, sed et locorum distantia: lucem videlicet in superiore orbis parte diffundendo, in qua humana erat conversatio futura; inferiora vero ejus priscis in tenebris remanere sinendo. Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. Appel ordinavit, ut et discerni possent, et nomina accipere.
Abbreviated transcription (Latin):
statũ atq ornatũ. uno cęli nomine qđ inpͥncipio
factũ dix̃ cõnp̃hendẽt: corꝑalẽ uͦ uisibilẽ & corrup¬
tibilẽ creaturã latiꝰ ex ordine describeret. id est
tacitis eis quȩ altiora quesitu. & fortiora scrutatu
sũt nimiũ: illa potiꝰ quȩ eeñt adeo p̃cepta siue pro¬
missa hominib eogitanda ꝓpon̾et. Unde &̃ consul¬
te de casu p̃uaricatoris angłi & sociorũ eiꝰ. tacuit
c̾ature ꝑtinet. euiꝰ suꝑioris & in iusibilis ereaturȩ
sẽs basilus in libro exameron sedõ. ita memunit.
Arbitram᷑ eiũ quia si fuit quippiã ante institutionẽ
sensibilis huiꝰ & corruptibilis mũdi: ꝓfecto ĩ luce
fuit. Neq dignitas angłorũ. nec om̃iũ cęlestis mili¬
tiȩ: uł siquid ẽ nominatũ uł incõpellabile.aut aliqͣ
rationabilis uirtꝰ. uł ministrator sp̃s degere posset
intenebris. sed in luce & letieia decentẽ se habitum

Expanded text:
statum atque ornatum uno coeli nomine, quod in principio statum atque ornatum uno coeli nomine, quod in principio factum dixit, comprehenderet; corporalem vero, visibilem et corruptibilem creaturam latius ex ordine describeret; id est tacitis eis quae altiora quaesitu et fortiora scrutati sunt homines, illa potius quae essent a Deo praecepta sive promissa hominibus cogitanta proponeret. Unde etiam consulte de casu praevaricatoris angeli et sociorum ejus penitus creaturae pertinet. Cujus superioris et invisibilis creaturae sanctus Ambrosius in libro Hexameron secundo ita meminit: Arbitramur enim quia si fuit quidpiam ante institutionem sensibilis hujus et corruptibilis mundi, profecto in luce fuit. Neque enim dignitas angelorum, nec omnium coelestium militiae, vel si quid est nominatum, aut incompellabile, aut aliqua rationabilis virtus, vel ministrator spiritus, degere posset in tenebris, sed in luce et laetitia decentem sibi habitum
Abbreviated transcription (Latin):
E nc̃ ẽ sinib cͥcũscͥpta tał tẽ erat tota qͣł adhuc sub ma
ris ꝓfundo exparte remanet. Aque aut̃ uniũsã
suꝑficiẽ eiꝰ intantũ tegebãt altitudinẽ. ut ad il¬
los usq locos ꝑtingerent: ubi nũe usq suꝑfirma¬
mentũ celi exparte residens. nom̃ dĩ creatoris cũ
cęlis cęlorũ laudare ñ desinut. Ad hoc tantũ in¬
formis illa mat̾ies de qua mũdũ factũ ẽẽ. testatur
script᷑a: quȩ indĩ laudib diẽ. qui fecisti mũdũ de
mat̾ia infõrmi. Nam cũctascũ aquis & t̾ra solemus
iudere in mũdo: uł de ipsis exordiũ nat᷑e. uł sũp¬
sere de nichilo. Ipsa aut̃ t̾ra uł ipse aque. ꝓpterea
lucẽ uenirent. unde formositatẽ haberẽtñ erat. Qͥ a
aut̃ in eonueniens si mũdanȩ mat̾iȩ fuerãt tene¬
brosa pͥmordia: ut accedente luce melius qđ fac
tũ redderet᷑ & tanquã ꝓficientis hominis qđ postea
ac dicente. Qm̃ ds̃ qui dix̃ extenebris lum̃ splendes¬

Expanded text:
e versum circumscripta, talis tunc erat tota, qualis adhuc sub imo maris profundo ex parte remanet. Aquae autem universam ejus superficiem in tantam tegebant altitudinem, ut ad illos usque locos pertingerent, ubi nunc usque super fundamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris cum coelis coelorum laudare non desinunt. Ad haec, tantum est informis illa materies, de qua mundum factum esse testatur Scriptura, quae in Dei laudibus dicit: Qui fecisti mundum de materia informi . Nam cuncta quae cum aquis et terra videre solemus in mundo, vel de ipsis exordium naturae, vel sumpsere de nihilo. Ipsa autem terra et ipsae aquae propterea lucem venirent, unde formositatem haberent non erat. Quid autem inconveniens si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur, et tanquam proficientis hominis, quod postac dicente: Quoniam Deus qui dixit de tenebris lumen splendes
Abbreviated transcription (Latin):
tutem cooꝑatum eẽ. signaret.
t dixit ds̃. fiat lux. Et facta ẽ. lux. songruit
oꝑibus dĩ: ut mũdi ornatũ aluce incipiat. Qui cũ
ipse sit lux uera. lucẽq habitet in accessibilẽ: tuiꝰ
beatissima uisione mox creati incęlis celorũ angłi.
iã ꝑfrui ceꝑant: apte huic quoq scło ornando pri¬
mã mat̾ialis grãm lucis donauit: ut eẽt. unde ce¬
tera quȩ crearet apparerent. Qd aut̃ dixisse deus.
siue ut lux fieret. siue ut alia queq ꝑhibetur.
ñ nr̃o more ꝑsonũ uocis corporeũ fecisse credendꝰ
ẽ: s altius intelligendũ dixisse dm̃ ut fieret crea

Expanded text:
atam esse signaret. Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux. Congruit operibus Dei, ut mundi ornatum a luce incipiat: qui cum ipse sit lux vera, lucemque habitet inaccessibilem, cujus beatissima visione mox creati in coelis coelorum angeli jam perfrui coeperant, apte huic quoque saeculo ornando primam materialis gratiam lucis donavit, ut esset unde caetera quae crearet apparerent. Quod autem dixisse Deus, sive ut lux fieret, sive ut alia quaeque, perhibetur, non nostro more per sonum vocis corporeum credendus est, sed altius int
Abbreviated transcription (Latin):
faciẽ abissi. Ut quid enĩ hȩc de t̾ra p̃t̾misso cȩło
intulit. nͥ quia nil tale de cęlo intelligi uoluit:
Ipsũ ẽ. enĩ cęlũ suꝑiꝰ qđ ab om̃i huiꝰ mũdi uolu¬
bili statu secretũ: diuinȩ głia p̃sentie manet sẽꝑ
qͥetũ. Nam de nr̃o cęlo in quo sũt posita lumina¬
ria hiue scło necessaria: insequentib scriptura
quomͦ. uł quãdo factũ sit declarat. Non gͦ suꝑiꝰ
illud celũ quod mortaliũ om̃iũ in accessibile cõ¬
spectib mane creatũ ẽ. & uacuũ ut t̾ra. quȩ nil
in pͥma sua c̃atione uirentiũ germinũ. nil iuuẽ

Expanded text:
faciem abyssi. Ut quid enim haec de terra praetermisso coelo intulit, nisi quia nil tale de coelo intelligi voluit? Ipsum est enim coelum superius, quod ab omni hujus mundi volubilis statu secretum divinae gloria praesentiae manet semper quietum. Nam de nostro coelo, in quo sunt posita luminaria huic saeculo necessaria, in sequentibus Scriptura quomodo vel quando sit factum declarat. Non ergo superius illud coelum, quod mortalium est omnium inaccessibile conspectibus, inane creatum est et vacuum, ut terra, quae nil in prima sua creatio
Abbreviated transcription (Latin):
&e t̾ram. Initiũ rerũ auctorẽ mũdi c̾ationẽ
mat̾iȩ. cop̃hendens ut dm̃ cognoscens ante in¬
itiũ mũdi: uł ipsũ eẽ. initiũ uniu̾sorũ. In pͥn¬
cipio inquit. Quã bonꝰ ordo ut illũ pͥmũ as-¬
sereret: quã negare consueuerãt. & cognosce¬
ne mora in faciendo fuisse existimaret᷑: ut uł
sic intelligerent homines quia incorꝑalis oꝑa¬
oꝑationis absolueret: ut uoluntatis effectus
sensũ tẽporis p̃ueniret. Nemo oꝑantẽ uidit:
s agnouit oꝑatũ. Ubi gͥ mora cũ legat᷑. quia
ipse̾ dixit & facta sunt: Nlec artis igit᷑ usus
nec uͥtutis expendit. qͥa mom̃to suȩ uolũtatis
maiestatẽ tante oꝑationis impleuit: ut ea ꝗͣ
ñ eent. eẽ. faceret tã uelocit: ut neq uolũtas
dicere. in quo temꝑe fecit ds̃ celũ & t̾rã: id est.
in exordio mũdi quando fieri cępit. Ad num̃ũ
do forcia fecit fundam̃ta t̾re. erã penes illũ dis¬

Expanded text:
etc. Initium rerum auctorem mundi, creationem etc. Initium rerum auctorem mundi, creationem materiae comprehendens, ut Deum cognosceres ante initium mundi esse, vel ipsum esse initium universorum: In principio, inquit. Quam bonsereret quod negare consuerunt et cognoscene mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut vel sic intelligerent homines, quia incorporalis operaoperationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, inec uirtutis expedit qui momento suae uoluntatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas dicere, in quo tempore fecit Deus coelum et terram, id est, in exordio mundi quando fieri coepit. Ad numerumdo fortia fecit fundamenta terrae, eram penes illum dis
Abbreviated transcription (Latin):
npͥncipio c̃auit ds̃ cęlũ & t̾ram. Plurima
putarũt. sed nullus apud eos sermo fixus
habetur & stabilis: priore semꝑ a sequẽte
eius. & ea ĩcorrupta & increata. & sine
iitio asseuerauerũt: dm̃q ñ tamquã
creatorẽ mat̾ie. s tamquã artificem.
Aristot iles duo pͥncipia putauit. mat̾iã.
& speciẽ. & terciũ cũ his: quod oꝑatoriũ
dr̃. cui suppeteret sufficient̃ efficere. qđ
ad oriendũ putasset. Unde factũ est. ut
partes mũdi deos eẽ. crederẽt: quã uis
le ipso mũdo ñ mediocris inter eos que¬
stio sit. Nã pstagoras. unũ mũdũ asserit.
Alii innum̃abiles eẽ dicunt ut scribit democritꝰ:
cui plurimũ de phłsicis auetoritatis uetustas
detulit. ipsũq mũdũ semꝑ fuisse. & semꝑ fore.
aristotiles usurpat dicere. Contͣ aut̃ plato nõ
semꝑ fuisse: & semꝑ fore. p̃sumit astruere. Nluri¬
minũ errores fore & forte cȩpisse. in exordio
sermonis sui. sic ait. Inpͥncipio c̾auit ds̃ cęlum

Expanded text:
ncipio creavit Deus coelum et terram. Plurima putaverunt; sed nullus apud eos sermo fixus habetur et stabilis, priore semper a sequente ejus; et ea incorrupta, et increata, et sine initio esse asseveraverunt: Deumque non tanquam creatorem materiae, sed tanquam artificem. Aristoteles vero duo principia putavit, materiam et speciem, et tertium cum his, quod operatorium dicitur, cui suppeteret competenter efficere quod adoriendum putasset. Ex quo factum est, ut partes mundi deos esse crederent, quamvis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. Nam Pythagoras unum mundum asserit: alii innumerabiles esse dicunt mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis vetustas detulit. Ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore praesumit astruere. Pluriminum errores fore, etiam forte coepisse, in exordio sermonis sui sic ait: In principio fecit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
plendũ opꝰ suũ ñ eguit mora tẽporũ: qͥ sic̃ scͥptũ
ẽ. omia quecũq uoluit fecit. Unde bene dictũ ẽ.
qͥa inpͥncipio c̾auit ds̃ cęlũ & t̾ram: ut aꝑte detur
ĩtelligiꝰ qͥa utrũq simul abeo factũ ẽ quãuis utrũq
nec dũ pͥmũ mũdi nascentis mom̃tũ eẽt trans¬
censũ. Potest aut̃ ñ inꝓbabilit̃ intelligi. inpͥn¬
cipio fecisse ds̃ cęlũ & t̾ram. id ẽ ungenito filio¬
suo. qui int̾rogantib se uideis quid eũ debent
credere: respondit. Principiũ: qui & loguor uob̃.
quia ĩ ipso ut ait apłs. condita sut oĩa qͦ st̃ ĩ celis
& int̾ra. Sed diligent̃ intuendũ. ut ita qͥsq sen¬

Expanded text:
plendum opus suum non eguit mora temporum: quia, sicut scriptum est, Omnia quaecunque voluit fecit . Unde bene dictum est: quia in principio creavit Deus coelum et terram: ut aperte detur intelligi, quia utrumque simul ab eo factum est, quamvis utrumque necdum primum mundi nascentis momentum esset transcensum. Potest autem non improbabiliter intelligi, in principio fecisse Deum coelum et terinterrogantibus se Judaeis, quid eum credere deberent, respondit: Principium quod et loquor vobis . Quia in ipso, ut ait Apostolus , condita sunt omnia in coelis et in terra. Sed diligenter intuendum, ut ita quisque sen
Abbreviated transcription (Latin):
ut script᷑a dic̃. appendit ĩ nichilo: Nã & und̾siue rubri
maris seufluuii iordanis cũ ad tͣnͣsitũ ifrłitice ple¬
bis in altũ erecte murorũ ĩstar figunt᷑᷑ ñne euidẽs
dat᷑ indiciũ. qđ etiã supͣ rotunditatẽ cęli uolubilẽ
fixa possint statione man̾e : sane qualescũq ibi a¬
que sint: eẽ. tantũ eas ibi qđ scriptura scã dix̃ nul¬
li dubitandũ reliquit. Quid sit aut̃ dicẽ dĩ: fiat
hȩc uł illa c̾atura iã supͣ dictũ ẽ. Dix̃ aut̃ ut fierae.
cũ in coet̾no sibi u̾bo unigenito uidelicet filio cũe

Expanded text:
ut Scriptura dicit appendit in nihilo? Nam et undae, sive Rubri ut Scriptura dicit appendit in nihilo? Nam et undae, sive Rubri maris, sive fluvii Jordanis, cum ad transitum Israeliticae plebis in altum erectae murorum instar figuntur, nonne evidens dant indicium, quod etiam supra rotunditatem coeli volubilem, fixa possint statione manere? Sane qualescunque ibi aquae sint, esse tamen eas ibi, quod Scriptura sancta dixit, nulli dubitandum reliquit. Quid sit autem dicere Dei: Fiat naec, vel illa creatura, jam supradictum est. Dixit enim ut fieret, cum in coaet
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit firmitas. ꝑspicuitas ac puritas sit nouimus:
quẽ de aquarũ conc̾atione cercũ ẽ eẽ. ꝓcreatũ. quid
obstat credi qđ idẽ dispositor nat᷑arũ infirmam̃to cȩ¬
li substãtiã solidarit aquarũ. Si quẽ uͦ mouet qͦmͦ
aquȩ quarũ nat᷑e ẽ. fluitare semꝑ atq ad ima dela-¬
bi. suꝑ cęlũ cõsistere posint cuiꝰ rotũda uidet᷑ eẽ.
figura: meminerit seript᷑e dicentis de deo. Qui lig¬
at aquas ĩ nubib sius. ut ñ erũpãt parit̃ deorsũ:
& intelligat qr qui ĩ celũ ligat ad tẽpus cum uult
ut ñ parit̾ decidant: nulla firimoris substãtie crepi¬
dine sustentatas. s uaporibꝰ solũmͦ nubiũ retentas:
ipse etiã potuit aquas suꝑ rotundã cęli sꝑã ne uniꝗͣ
delabant᷑. ñ uaporali tenuitate. s soliditate suspen¬
dere glaciali. Sed & si liqñtes ibi aquas siste̾ uoluit:
nũqͥd hoc maioris miracłi ẽ. quã qđ ipsã t̾rȩ molem

Expanded text:
 sit perspicuitas ac puritas novimus, quem de aquarum concretione certum est esse procreatum, quid obstat credi quod idem dispositor naturarum in firmamento coeli substantiam solidarit aquarum? Si quem vero movet quomodo aquae, quarum natura est fluitare semper atque ad ima delabi, super coelum consistere possint, cujus rotunda videtur esse figura, meminerit Scripturae dicentis de Deo: Qui ligat aquas in nubibus suis, ut non erumpant pariter deorsum ; et intelligat quia qui infra coelum ligat aquut non pariter decidant, nullo firmioris substantiae crepidine sustentatas, sed vaporibus solummodo nubium retentas: ipse etiam potuit aquas super rotundam coeli sphaeram, ne unquam delabantur, non vaporali tenuitate, sed soliditate suspendere glaciali. Sed etsi liquentes ibi aquas sistere voluit, nunquid majoris hoc miraculi est, quam quod ipsam terrae molem
Abbreviated transcription (Latin):
.xiii. Uidit iacob uisum. et domitis locut
est ad eum. et benedixit eun
IuI.Uenit iacob in orientem et aepit

Expanded text:
. LI. Vidit Jacob visum; et Dominus locutus est ad eum, et benedixit eum. LII. Venit Jacob in orientem et accepit
Abbreviated transcription (Latin):
ati sunt ade filii cam et abel.
ain occidit fratrem.
e generationibus hominum.
noch placuit do. et transtulit eum deus.
oe placuit deo et prȩcepit illi deus ut
t ingressus est noe in archam et factum
est diluuium.
emoratus est dñs noe et eorum qui cum
illo erant in archa et siccata est aqua.
e tribus filus noe sem cham et iafech.
et de ipso ubi in ebriatus est. au
e generationibus noe et filiorum eius.
e cominixtione linguarum
ngnauerunt reges quatuor aduer¬
sus quinq. et ceperunt loth. et om¬
nem ȩquitatum sodomorun. auoc
et dixit ei ꝑegrinum eritien tuum.
re sodomitas.
tit sodomam.¬

Expanded text:
ati sunt Adae filii Cain, et Abel. XIV. Cain occidit fratrem sDe generationibus hominum. XVII. Enoch placuit Deo, et transtulit illum Deus, eus. XIX. Noe placuit Deo, et praecepit ei Deus ut . Ingressus est Noe in arcam, et factum est diluvium. XXI. Memoratus est Dominus Noe, et eorum qui cum illo erant, et siccata est aqua. De tribus filiis Noe, Sem, Cham, et Japhet, et de ipso ubi inebriatus est. XXVI. De generationibus Noe et filiorum ejus. XXVII. De commixtione linguarum,gnaverunt reges quatuor adversus quinque, et ceperunt Lot, et omnem equitatum Sodomorum, et Meet dixit ei: peregrinum erit semen tuure Sodomitas. tit Sodomam
Abbreviated transcription (Latin):
e cantico quod cecinit moyses et filu stione inaqͥs.
isrł̃. dño post transitum maris rubri.
e ꝓfectione filiorum isrł. amare rubro inmarath
ubi moyses ꝑ dñi mandatum ligno aquas ama-¬
ras indulcauit ubi et dñs constituit eis p̃cepta
sin quod ẽ. int̃ helim et sinay. ubi et dñs dedit ilxuũ¬
lis uesꝑe coturnces et mane pluit manna.

Expanded text:
e cantico quod cecinit Moyses et filii Israel Domino post transitum maris Rubri. profectione filiorum Israel a mari Rubro in Marata: ubi Moyses per Domini mandatum, ligno aquas amaras indulcavit, ubi et Dominus constituit eis praecepta Sin, quod est inter Elim et Sinai; ubi et Dominus dedit illis vespere coturnices et mane pluit manna.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ foris st̃. Doctrina uͦ illa sapientiȩ quȩ auulgi strepitu
remotissima incũtẽplatione u̾itatis dulci dilectione
titudinis administiat᷑ utilitas. & qͦrũ auctoritas ppłis

Expanded text:
qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectationtitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis
Abbreviated transcription (Latin):
illos figat. quorũ inp̃dicatione fidei euangłicȩ os
erat. & cor ñ erat. Deqͥb scriptũ ẽ. Popłs hic labiis¬
dicit. Qͥ p̃dicas ñ furandũ furaris: uerũptam̃ ut
etiã ꝑ hanc conditionẽ lib̾a illa uxor iacob laborãs
filios heredes regni suscipiat. Idõ dñs diẽ. Que dic̃t
facite: quȩ aut̃ facũt facere nolite. Unde & apłs.
Siue inquit occasione. siue ueritate xp̃c adnuntiet᷑
beneficio rachel editꝰ. cũ iurũ suũ debita nocte secũ
dragorico pomo figari intelligã famã bonã popłarẽ.
Unde & apłs. Oportet aut̃ testimoniũ hab̾e bonũ ab
his qͥ foris sunt. Q licet paruũ sapiant: reddiuit tam̃
plerũq labori eorũ ꝑ qͦs sibi consulit᷑. & splendorem
laudis. & odorẽ bonȩ opinionis. Nec ad istã głiã po-¬
nũ ꝑicłis ce labore u̾sant. Ppt̾ea liȩ filiꝰ mala mandra-¬
gore ĩuenit exiens inagrũ .i. honeste ãbulans ad eos

Expanded text:
illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os erat, et cor non erat. De quibus scriptum est: Popait: Qui praedicas non furandum, furaris . 18. Verumtamen ut etiam per hanc conditionem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde Apostolus: Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur, beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubitudragorico pomo figurari intelligam famam bonam popularem. us, Oportet etiam testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt . Qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et odorem bonae opinionis. Nec ad istam gloriam popnum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos,
Abbreviated transcription (Latin):
necessarios motio detinet uita studiorũ. insuꝑ popu-¬
larẽ głiã reqͥrit. Einde ut eã iuste cõparet. imꝑtit
rachel uirũ sorori suȩ illa nocte. ut qui uͥtutẽ la-
elegerĩt. suscipiant exꝑientiã tẽptationũ. curarũq
sarcinã ꝓutilitate comuni. ne ipsa doctͥna sapien¬
tiȩ cui uasare studuerant: blasphemet᷑. Neq ad¬
ipiscat᷑. ab inꝑicionib popłis. ꝑꝑ existimationem
bonã quã illa poma significant. & qđ necessariũ
ẽ exhortationẽ discentiũ. s plane ut hãc curam
suscipiant: ui cogant᷑. & hoc significatũ ẽ. Qđ cũ
ueniret de agro iacob. occurrit ei lia. & ait eum
detinens. Ad me intͣbis. Conduxi enĩ te ꝓmandra¬
goris filii mei. Tanꝗͣ diceret. Doctͥnȩ quã diligis.
uis conferre bonã opinionẽ. noli fugere officiosũ
laborẽ hȩc mȩccłia geri qͥsqͥs adu̾t̾it.: cernit & exꝑi¬

Expanded text:
necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popunecessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae ielegerint, suscipiant experientiam tentationum, curarum quoque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui vacare statuerant, blasphemetur, neque adipiscatur ab imperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. Sed plane, ut hanc curam susueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ .i. ꝑhonorẽ fȩcũditatis eiꝰ inqͦ ẽ. om̃is fructꝰ laboriose.
atque int̾ incerta tẽptationũ ꝑilitãtis actionis. ꝗͣ pleriq
bono ingerio p̃diti. studioq flagrantes. ꝗͣuis idonei re
ãplexꝰ. Et qr bonũ ẽ ut etiã hac uita latiꝰ innotescens
popłarẽ głiã m̾eat᷑: iniuistũ ẽ. aut̃ ut eã conseqͣt᷑ si
amatorẽ suũ administrandis eccłiasticis curis. aptum
sorori suȩ dic̃. Parũ ẽ tͥ qđ iurũ meũ accepisti insuꝑ &
mandragorã filii mei uis acciꝑe: ꝑ unũ uirũ significãs
eos om̃s qͥ cũ sit agendi uirtute habiles & digni qͥb regim̃
eccłiȩ cõmittant᷑ ad dispensandũ fidĩ sacram̃tũ illi accen
stiis remouere. atq in otio discendi aut docendi uo-¬
lunt consedere. Ita gͦ dictũ ẽ Parũ ẽ tͥ qđ accepisti uirũ
meũ. insuꝑ & mandragoras filii mei uis acciꝑe: Ac si
diceret. Parũ ẽ. qđ homines ad laborẽ rerũ gerendarũ

Expanded text:
s fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regamplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum esorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensstiis remouere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita ergo dictum est: parum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum
Abbreviated transcription (Latin):
abhis cortex litt̾ȩ subtͣhit᷑. allegoriȩ candor intꝰ demõ¬
strat᷑. Et dũ cortex relinqͥt᷑᷑ ext̾ioris intelligentiȩ
uirentia exẽpla mõstrant᷑. Qͣs bene iacob ĩ aquȩ ca¬
nalib posuit: qr & redẽptor nr̃ in libris eas sacrȩ sci¬
entiȩ qͥb nos intͥnseeꝰ infundini: fix̃. Aspicientes arie¬
tes cũ ouib coeunt: qr rationales nr̃i sp̃c intellectus.
dũ inearũ intentione defixi sũt & singłis qͥbq accio-¬
nib ꝑmiscent᷑. uitales fȩtꝰ oꝑũ ꝓcreent. qͣlia exempla
p̃cedñtiũ inuocib p̃ceptorũ uident. Et diu̾sũ colorẽ
ꝓlis boni oꝑis habent: ꝗͣ ñ nũꝗͣ. subcͣcto lict̾e cortice
acutiꝰ int̾ua c̃sid̾ant. & in reseruato ñ nũꝗͣ historiȩ
tegiine bene se inext̾iorib foriat. Pitatꝰq ẽ homo
ultͣ modũ. & habuit greges multos. & ancillas. & seruos.¬
& camelos. & asinos. Postꝙͣ aut̃ audiũ u̾ba filioꝵ laban

Expanded text:
ab ipsis cortex litterae subtrahitur, allegorice candor interior demonstratur; et cum cortex relinquitur, exterioris intelligentiae virentia exempla monstrantur. Quas bene Jacob in aquae canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris eas sacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimur, fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus intellectus, dum earum intentione defixi sunt, singulis quibus actionibus permiscentur tales fetus operum procreant, qualia exempla praecedentium in vocibus praeceptorum vident; et diversum colorem prolis boni operis habent quia nonnunquam subtracta litterae cortice, acutius interna considerant, et reservato nonnunquam historiae tegmine, bene se in exterioribus formant. Ditatusque est homo ultra modum; et habuit greges multos, et ancillas, et servos, camel
Abbreviated transcription (Latin):
discussionis pondꝰ depͥmat. ut neq rursũ torpor ĩ¬
curiȩ. uacuũ relinqͣt. Multȩ qͥppe eiꝰ sentẽtiȩ tanta
allegoriarũ c̃ceptione sũt grauide: ut qͥsqͥs eas ad
solã ten̾e historiã intit᷑ earũ noticia ꝑsuã incuriã
pͥuet᷑. Nonnulla uͦ ita ext̾iorib p̃ceptis inseruiunt.

Expanded text:
cussionis pondus deprimat, neque rursum torpor incuriae vacuum relinquat. Multae quippe ejus sententiae tanta allegoriarum conceptione sunt gravidae, ut quisquis eas ad solam tenere historiam nititur, earum notitia per suam incuriam privetur. Nonnulla vero ita exterioribus praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
S adhãc rẽ ꝗͣ fec̃ iacob: uͥgarũ exdi̾sis arboribꝰ tͥũ
copulatio qͥd c̃tulerit utilitatis. qͥd attinet ad ua¬
rias pecudes multiplicandas. ñ apparet omĩno.
nec aliqͥd ad hoc cõmodũ int̃est. utrũ ex uniꝰ gñs
ligno uarient᷑ uͥgȩ. an plura sint lignoꝵ gn̾a cũ
sola querat᷑ lignoꝵ uarietas. Ac ꝑ hoc cogit inqͥri

Expanded text:
sed ad hanc rem quam fecit lacob uirgarum ex diuersis arboribus trium copulatio quid contulerit utilitatis, quod adtinet ad uarias pecudes multiplicandas, non adparet omnino. nec aliquid ad hoc commodum interest, utrum ex unius generis ligno uarientur uirgae an plura sint lignorum genera, cum sola quaeratur lignorum uarietas. ac per hoc cogit inqui
Abbreviated transcription (Latin):
& tẽpꝰ accedebant᷑ peccora: & pꝰ calorẽ diei cũ ad po¬
tandũ auida ꝑgebant discolores uͥgas ponebat ĩ
canalib & amissis arietib & hircis. ĩ ipsa potandi
auiditate oues &e capͣs faciebat ascendi. ut exdu¬
pplici desidio dũ &e auide bibunt. & ascendũt᷑ a
marib tales fȩtꝰ conciꝑent. qͣles u̾bras arietũ & hir

Expanded text:
 quo ascendebantur pecora et post calorem diei ad potandum avide pergebant, discolores virgas ponebat in canalibus, et admissis arietibus et hircis, in ipsa potandi aviditate oves et capras faciebat ascendi, ut ex duplici desiderio, dum et avide bibunt et ascenduntur a maribus, tales fetus conciperent, quales umbras ari