comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de leticia ad urã uestigia uenire festinãt:
qui illuc pͥus accedere ualde timuerant.
S quia eoꝵ quidam ita senectute st̃ debiles.
ut laborem ferre iux possint: quidam uͦ
defensor fuit. bene mͥ ex longa assiduitate¬
comꝑtus est. uita fide ac morib approbatꝰ:
hunc aptum pietatis ur̃e uestigiis ẽẽ iudi¬
caui. unde eũ auctore deo diaconũ feci ⁊ sub
celeritate transmittere studui: qͥ cuncta quȩ
inhis partib agunt᷑. inuento oportuno
tempore ualeat clem̃tie ur̃ȩ suggerere.
nare dignetur: ut tanto nob̃ celeriꝰ ua¬
leat misereri: quanto afflictionẽ nr̃am
uerus ex eiꝰ relatione cognouerit. Qua¬
liter enim cotidianis gladiis. & quantis
langobardoꝵ incursionib. ecce iam per
triginta ⁊ quinq annoꝵ longitudinẽ
premimur. nullis explere suggestionis
uocib ualemus: s in omp̃te d̾o confidimꝰ.
quia quȩ ea cepit consolationis suȩ nobis

Expanded text:
te laetitia, ad vestra vestigia venire festinant, te laetitia, ad vestra vestigia venire festinant, qui illuc prius accedere valde timuerant. Sed quia eorum quidam ita senectute sunt debiles ut laborem ferre vix possint, quidam verdefensor fuit, bene mcompertus est, vita, fide, ac moribus approbatus, hunc aptum pietatis vestrae vestigiis esse judicavi. Unde eum, auctore Deo, diaconum feci, et sub celeritate transmittere studui, qui cuncta quae in his partibus aguntur, invento opportuno tempore, valeat clementiae vestrae suggerere. nare dignetur: ut tanto nobis celerius valeat misereri, quanto afflictionem nostram verius ex ejus relatione cognoverit. Qualiter enim quotidianis gladiis, et quantis Langobardorum incursionibus, ecce jam per triginta quinque annorum longitudinem premimur, nullis explere suggestionis vocibus valemus. Sed in omnipotente Deo confidimus, quia ea quae coepit, consolationis suae nobis
Abbreviated transcription (Latin):
inter reges gentium ⁊ rei publite imꝑatores
dissat: quod reges gentium dm̃ seruoꝵ sunt:.
imꝑatores uͦ rei publice domini liberoꝵ
diaconem. cum magna humilitatis reue¬
rentia postularet: gregorius ita rescͥpsit.
Considerare cum gaudiis ⁊ magnis actio¬
nib grãꝵ libet. quantas omĩpodenti dño
laudes debemus: qd remoto iugo iniusticie.
ad libertatis tempora sub imꝑiali benig¬
nitatis ur̃e pietate ꝑuenimꝰ. Nam qd̃ ꝑ¬
manere in palatio iuxta antiquã consuetu¬
dinem. apłice sedis diaconem ur̃a serenitas
ñ inuenit: non hoc meȩ negligentie. s gra¬
uissime necessitatis fuit. Quia dũ ministͥ
pora cum formidine declinarent atq
refugerent. nulli eoꝵ poterat imponi. ut
ad urbem regiam in palatio ꝑmansurus
accederet. S postquam urãm clem̃tiam
om̃ipotentis dĩgratia disponente. ad culm̃
imꝑii ꝑuenisse cognouer̃t: ipsi qͦ suaden¬

Expanded text:
inter reges gentium et reipublicae imperatores inter reges gentium et reipublicae imperatores distat, quod reges gentium domini servorum sunt, Imperatores vero Reipublicae Domini liberorudiaconum cum magna humilitatis reverentia postularet, Gregorius ita rescripsit: « Considerare cum gaudiis et magnis actionibus gratiarum libet, quantas omnipotenti Deo laudes debemus, quod remoto tristitiae jugo, ad libertatis tempora sub imperiali benignitatis vestrae pietate pervenimus. Nam quod permanere in palatio juxta antiquam consuetudinem apostolicae sedis diaconum vestra serenitas non invenit, non hoc meae negligentiae, sed gravissimae necessitatis fuit: quia dum ministripora cum formidine declinarent atque refugerent, nulli eorum poterat imponi, ut ad urbem regiam in palatio permansurus accederet. Sed postquam vestram clementiam, omnipotentis Dei gratia disponente, ad culmen imperii pervenisse cognoverunt, ipsi quoque, suaden
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ corda sua decernit. consolatione refoue¬
re unum ad regiminis culmen ꝓuehit: &
tationis suȩ grãm infundit. De qua exulta¬
tionis abundantia irroborari nos citius cre¬
dimus: quia benignitatẽ ur̃e pietatis ad im-¬
ꝑiale fastigium ꝑuenisse gaudeamꝰ. Letent᷑
celi ⁊ exultet terra: & de benignis ur̃is actib.
uiniuerse rei publice ppłs nunc usq uehem̃t
afflictus hilarescat. Comprimant᷑ uigo ur̃e
iectoꝵ. Qutus celestis gr̃e inimicis uos t̾ribi
les faciat: pietas subditis benignos exhibe
at. Quiescat felicissimis temꝑib urĩs uni¬
uersa res publica. ꝓlata sub causaꝵ ima¬
gine preda pacis: cessent testam̃toꝵ insidie.
donationum grẽ iuolenter exaste. Redeat
cunctis in reb ꝓpriis secura possessio: ut sine
timore se habere gaudeant. quȩ ñ st̃ ab eis
fraudib adquisita. Reformetur iam singłis.
sub iugo pii imꝑii libertas sua. Hoc namq

Expanded text:
torum corda, sua decernit consolatione refovetorum corda, sua decernit consolatione refovere, unum ad regiminis culmen provehit, tationis suae gratiam infundit. De qua exultationis abundantia roborari nos citius credimus, qui benignitatem vestrae pietatis ad imperiale fastigium pervenisse gaudemus. Laetentur coeli, et exsultet terra, et de vestris benignis actibus universus reipublicae populus nuncusque vehementer afflictus hilarescat. Comprimantur jugo domijectorum. Virtus coelestis gratiae inimicis terribiles vos faciat, pietas subditis benignos. Quie. Quiescat felicissimis temporibus vestris universa respublica, prolata sub causarum imagine praeda pacis. Cessent testamentorum insidiae, donationum gratiae violenter exactae. Redeat cunctis in rebus propriis secura possessio, ut sine timore habere se gaudeant quae non sunt eis fraudibus acquisita. Reformetur jam singulis sub jugo imperii pii libertas sua. Hoc namque
Abbreviated transcription (Latin):
in cunctis sius incõmodis dnm̃ benedicẽs.
a sempit̃no supplicio meruit liberari. Igit᷑
septimo kalendaꝵ maiaꝵ indictione sex¬
ta. imago foce ⁊ leontie augustoꝵ. cũ eqp¬
dem fauoralib literis romam delata ẽ: & pꝰ
quam aclero ⁊ senatu acclamatũ ẽ in basili¬
ca iulii. iussu gregorii in oratorio sc̃i cesarii
lateranẽsi palatio constituti repontt᷑. Qui
&̃ foce imꝑatori ita rescͥpsit. Gła in excelsis dõ.
qui iuxta qd̃ scriptum est. mittat temꝑa &
tranffert regnaͥ ⁊ qui hoc cunctis innotuit.
qd̃ ꝑ ꝓpħam suum loqui dignatus ẽ dicens.
Quia dominat᷑ excelsus in regno hominũ ⁊
cui uolu̾it ipse dabit illud. In omĩpotentis¬
dĩ quippe in comprehensibili dispensatione.
unus erigit᷑: ꝑ cuius duriciam tribulationis
iugo subiectoꝵ colla deprimant᷑. quod nos
in nr̃a diutius tribulatione ꝓbauimꝰ. Ali¬
quando uͦ cum misericors d̃s merentia mul-¬

Expanded text:
in cunctis suis incommodis Deum benedicens, in cunctis suis incommodis Deum benedicens, a sempiterno supplicio merui liberari. 20. Igitur septimo kalendarum Maiarum, indictione sexta, imago Phocae et Leontiae, augustorum, cum eodem favorabilibus litteris Romam delata est, 136 Et postquam a clero et senatu acclamatum est eis in basilica Julii, jussu Gregorii in oratorio sancti Caesarii Lateranensi palatio constituto reponitur. Qui etiam Phocae imperatori ita rescripsit: « Gloria in excelsis Deo, qui, juxta quod scriptum est, Mutat tempora et transfert regna ; et qui hoc cunctis innotuit quod per prophetam suum loqui dignatus est, dicens: Quia dominatur Excelsus in regno hominum, et cui voluerit, ipse dat illud . In omnipotentis quippe Dei incomprehensibili dispensatione vunus erigitur, per cujus duritiam tribulationis jugo subjectorum colla deprimantur. Quod nos in nostra diutius tribulatione probavimus. Aliquando vero cum misericors Deus moerentium mul
Abbreviated transcription (Latin):
sibi imꝑare studeret:. illi nullomͦ consensert̃:
immo hoc mauricio retulert̃. At ille ger-¬
manũ ꝑdere noluit: qui qm̃ in eccłia fuge¬
rat. filium tanquã ꝑditorẽ sui consilii fla¬
gellauit: inultos ꝙ hunc ab eadem ecclia
extrabendum transmittens nunquã ꝑ-¬
mittitur: immo multis conuiciis a pło la-¬
ceratus. marcionista hereticus appellatur.
Et cõmoto intra constantinopolim graui
tumultu. mauricius dissimulato habitu.
cum uxore ⁊ filiis nostu dromonẽ conscendit:
sugiensq apud scm̃ antonomon uenit. At
uͦ focas cum exercitu in septimũ ueniens
imꝑator efficitur. a quo mauricius cũ filiis
uxore ac filiab penes calcedonam uisus.
quẽ admodum sibi denuntiatũ fuerat de¬
collatur. Et quia oratio gregorii. qua illũ
petierat in terribili dĩ iudicio liberũ a de¬
lictis omĩb inueniri. uacua eẽ ñ potuit:
idem mauriciꝰ hicreceꝑit qd̾ meruit. &

Expanded text:
sibi imperare studeret. Illi nullo modo consenserunt, sibi imperare studeret. Illi nullo modo consenserunt, imo hoc Mauricio retulerunt. At ille Germanum perdere voluit, qui quoniam in Ecclesiam fugerat, filium tanquam proditorem sui consilii flagellavit, multosque ad hunc ab eadem ecclesia extrahendum transmittens, nunquam permittitur; imo multis conviciis a populo laceratus, Marcionista haereticus appellatur. Et commoto intra Constantinopolim gravi tumultu, Mauricius, dissimulato habitu, cum uxore et filiis noctu dromonem conscendit; et fugiens, apud sanctum Antonomum venit. At vero Phocas cum exercitu in septimum veniens, imperator efficitur; a quo Mauricius cum uxore, filiis et filiabus penes Chalcedoniam jussus, quemadmodum sibi denuntiatum fuerat, decollatur. Et quia oratio Gregorii qua illum petierat in terribili Dei judicio liberum ab omnibus delictis inveniri vacua esse non potuit, idem Mauricius id recepit quod meruit, et
Abbreviated transcription (Latin):
Quib auditis mauricius dm glorificans
spenitentiã tenuit: s a cupiditatis auaricta
usq ad eo ñ recessit: ut exercitus in ꝑicl̃osis
locis hiemaret & transito danubio uictus qͥ
de sclauoꝵ regione ꝑiclitabundi quererent:
ne uidelicet alimenta publica manducarẽt.
Quod cũ pretori feralib litteris imminueret:
taxiarchis uocatis ait. Nimis mͥ uident᷑ gra¬
uia imꝑatoris precepta: romanos in aliena
t̾ra hiemare iubentia. Nam illi ñ obedire se¬
uum ẽ: ⁊ rursus obedire seuissimũ. Nullũ
bonum parit auaricia: quȩ mat̾ omium
maloꝵ consistit. Qua imꝑator languens:
hoꝵ maximoꝵ maloꝵ causa romanis efficit᷑
Exercituis itaq hoc ꝑ taxiarchas audito. ad se¬
ditionẽ conuertitur: exaltatũq suꝑ clippeũ
focam. centurionẽ exarchum adclamauer̃t.
fugatoq pretore theodosio filio imꝑatoris.
⁊ germano socero eiꝰ. dirigunt ut alter eoꝵ

Expanded text:
Quibus auditis, Mauricius Deum glorificans, Quibus auditis, Mauricius Deum glorificans, poenitentiam tenuit; sed a cupiditatis avaritia usque adeo non recessit, ut exercitus in periculosis locis hyemare, et transito Danubio victum sibi de Sclavorum regione periclitabundi quaerere, ne videlicet alimenta publica manducarent, Petro praetori feralibus litteris immineret. Qui taxiarchis vocatis, ait: « Nimis mihi videntur gravia imperatoris praecepta, Romanos in aliena terra hyemare jubentia. Nam illi non obedire saevum est, et rursus obedire saevissimum. Nullum bonum parit avaritia, quia mater omnium malorum consistit, qua Imperator languens, horum maximorum malorum causa Romanis efficitur. » Exercitus itaque, hoc per taxiarchas audito, ad seditionem convertitur, exaltatumque super clypeum Phocam per centurionem, exarchum acclamaverunt, fugatoque praetore, Theodosio filio imperatoris et Germano socero ejus, dirigunt ut alter eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ suspicione se ꝑdendum coniciens. ad uo¬
cate gordie uxori sue tanquã ñ reuisure
ultimũ ualedixte. sacram̃toq cõmunioĩs
accepto ad palatiũ uenit. Cubicłm imꝑa¬
doris ingrediens ad pedes ꝓcidit. cui im-¬
pator adsurgens. ad pedes nichilominus
ꝗd̾ nicħ in me unde suspicabar cõmiseris:
s si quidẽ in agminib nrĩs cognostis
qui focas soleat uocitari dicito mͥ. Et phi¬
lippicus diu apud se recogitans ait. Unũ
focam cognosco: qui nuꝑ ꝓcurator ab ex¬
ercitu nuncupatꝰ. contradicebat tuo im¬
ꝑio. Cũ uͦ mauricius de qualitate illius
inquireret: philippicus ait. Est quidem
iuuenis ⁊ demerarius: aitam̃ timidus.
Et mauricius. si timidꝰ inquit. ꝓfecto ⁊ ho¬
micida. Dumq suꝑ huusmodi titubaret:
in crastinũ magistrianus ab heremitis
qͥb imꝑatoris preces portauerat rediens.
responsum retulit dicens. Ds̃ recepta pe¬
nitentia tua saluabit animã tuã.: ⁊ cum
ꝑio uͦ cũ ignominia ⁊ discrimine decides.

Expanded text:
iciens, advocatae Gordiae uxori suae, tanquam non se revisurae, ultimum vale dixit; sacramentoque communionis accepto, ad palatium venit, et cubiculum imperatoris 135 ingrediens, ad pedes ejus procidit. Cui imperator assurgens, ad pedes ejus nihilominus quod nihil in me unde suspicabar commiseris. Sed si quem in agminibus nostris cognoscis qui Phocas soleat vocitari, dicito mihi. Et Philippicus, diu apud se recogitans, ait: Unum Phocam cognosco, qui nuper procurator ab exercitu nuncupatus contradicebat tuo imperio. Cum vero Mauricius de qualitate illius inquireret, Philippicus ait: Est quidem juvenis, et temerarius, attamen timidus. Et Mauricius: Si timidus, inquit, profecto et homicida. Dumque super hujusmodi titubaret, in crastinum magistrianus ab eremitis, quibus imperatoris preces portaverat, rediens, responsum retulit dicens: Deus, recepta poenitentia tua, salvabit animam tuam, et cum erio vero cum ignominia et discrimine decides. 19.
Abbreviated transcription (Latin):
animas malicie sue falsitate decipet: ⁊ quocũ¬
ꝙ potuiss non leuia scandala generaret. Nã
inter alia que isdem andreas pessime cogia¬
uit ⁊ feait: eã ꝙͦ ꝙͣ ad nos misistis. dũ apud ipsu
recta sapere euident᷑ argueret. Ex quare conti¬
git: ut dũ ueritatẽ studiose quereremꝰ eiꝰ que
latebat iniquitas uulgaret᷑: ⁊ tanta in eo reꝑta ft̃.
quanta ne de scelerato qͦcũꝙ laico crederent᷑. Et
qͥa inter diuersa mala aliquos &̃ sermones sepsit.
ato eos ex nr̃o nomine titulauit. ⁊ suspecti sumꝰ
ne eᷤꝰ alicub transmiserit: fãnitas ur̃a sollicitudiñẽ
gerat. ⁊ si qͥd tale repperit. eosexscidi. ⁊ omĩno
faciat aboleri: ut qd̾imꝑitus litt̾aꝵ ⁊ scripture
diuine nescius nr̃õ sic̃ dixim nomine p̃notauit.
quoꝵda animos ñ possit inficere. Nam nos nes¬

Expanded text:
animas malitiae suae falsitate deciperet, et quocunanimas malitiae suae falsitate deciperet, et quocunque potuisset non levia scandala generaret. Nam inter alia quae idem Andreas pessime cogitavit et fecit, eam quoque quam ad nos misistis, dum apud ipsum recte sapere evidenter argueret. Ex qua re contigit ut dum veritatem studiose quaerimus, ejus quae latebat iniquitas vulgaretur, et tanta in eo reperta sunt quanta nec de scelerato quocunque laico crederentur. Et quia inter diversa mala aliquos etiam sermones scripsit, atque eos ex nostro nomine titulavit, et suspecti sumus ne eos alicubi transmiserit, fraternitas vestra sollicitudinem gerat; et si quid tale repererit, eos et rescindi et omnino faciat aboleri, ut quod imperitus litterarum et Scripturae divinae nescius, nostro, sicut diximus, nomine praenotavit, quorumdam animos n
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝵ filacteriaꝵ tenui argento fabricata. uliꝙ
que unus pollicis mensurã nũꝙͣ excedit. spetiẽ
ꝓpositi regularis olim a scõ benedicto statuti cuiꝰ
ipse uitam describens in dialogo regulã qͦq lau¬
dauerat: eñ seruasse. luce clariꝰ manifestat. Preser¬
tim cũ idem uenerabilis doctor gregoris grecam
linguã nescierit: ⁊ sui monasterii monachos. be¬
nedicti utiq regulis manciꝑatos in saxoniã desti¬
narit. S iqͥdem qd̾ grecam lingũa nesciertt: ipse
testatur in epła elisebio thessalonicensi eꝑo scri¬
bens. Lator presentiũ theodorus eccłe ur̃e lector.¬
nouus haberet᷑ incognitꝰ. andree monachi qͥ ad
scm̃ paulũ inclausus fuerat. res ⁊ cartas quas de¬
tulit. ut reuera olim natoinnocent̃ deposuit:
ramꝰ. cum habitu concordaret: s tante iue pra¬
uitatis inuentus ẽ. ut si ei stulticie subinclau¬
sionis spetie pauloante ampliꝰ licuss multoꝵ

Expanded text:
quiarum phylacteria tenui argento fabricata, viliqquiarum phylacteria tenui argento fabricata, viliqquae unius pollicis mensuram numquam excedit, speciem propositi regularis olim a sancto Benedicto statuti, cujus ipse vitam describens, in dialogo regulam quoque laudaverat, eum servasse luce clarius manifestat, praesertim cum idem venerabilis doctor Gregorius Graecam linguam nescierit, et sui monasterii monachos Benedicti utique regulis mancipatos in Saxoniam destinarit. 81. Siquidem quod Graecam linguam nescierit, ipse testatur in epistola Eusebio, Thessalonicensi episcopo, scribens: Lator praesentium Theodorus, Ecclenovus, haberet 1174 incognitos, Andreae monacho, qui ad sanctum Paulum inclusus fuerat, res et chartas quas detulit, ut re vera olim noto, innocenter deposuit, ante habueramus, cum habitu concordaret. Sed tantae ille pravitatis inventus est, ut, si ejus stultitiae sub inclusionis specie paulo a
Abbreviated transcription (Latin):
lector m̃s in recõpensatione me suꝑat:. si cũ ꝑ me
uerba accipit: ꝓ me lacrimas readit. Huius
beatissimi gregorii uenerabile corpus. a grego¬
rio quarto sedis apłice presule. post annos cuti¬
der ducentos triginta translatũ ante nouellũ se¬
cretariũ constructis absidib sicuti mͦ cernit᷑. sub al¬
tare sui nominis collocat᷑. quo ei anniu̾saria sol¬
lemnitas cunctis ceitatim ꝑnoctantib. uenera¬
tione gratisima celebrat᷑ inqua palliũ eꝰ &
filacteria. s ⁊ balteus consuetudinalit̾ osculant᷑.
Quȩ singillatim consid̾ata: ⁊ antiquitatẽ uiri ⁊
mediocrittẽ habitus. ⁊ speciẽ regularis ꝓpositi
signis ꝑspicus rep̃sentant. Nam in eo qd palb¬
um eis bisso candente ꝯtextũ nulł fuisse cernit᷑ a¬
cubus ꝑforatũ sic iꝑsũ circa scapulas obuolu¬
tum fuisse. ñ aũ confycũ dinoscit᷑. sicuti uetus¬
tissimis usis uel picturis ostendit᷑. Qd aũ reli¬

Expanded text:
lector meus in recompensatione me superat, si, cum per me lector meus in recompensatione me superat, si, cum per me verba accipit, pro me lacrymas reddit. » 80. Hujus beatissimi Gregorii venerabile corpus, a Gregorio quarto sedis apostolicae praesule post annos circiter quinquaginta translatum, ante novellum secretarium constructis absidibus, sicuti modo cernitur, sub altari sui nominis collocatur: quo ejus anniversarie solemnitas cunctis certatim pernoctantibus veneratione gratissima celebratur, in qua pallium ejus, et phylacteria, sed et balteus ejus consuetudinaliter osculantur. Quae sigillatim 175 considerata, et antiquitatem viri, et mediocritatem habitus, et speciem regularis propositi signis perspicuis repraesentant. Nam in eo quod pallium ejus bysso candente contextum nullis fuisse cernitur acubus perforatum, sic ipsum circa scapulas obvolutum fuisse, non autem confixum dignoscitur, sicuti vetustissimis musivis vel picturis ostenditur. Quod autem reli
Abbreviated transcription (Latin):
bona ẽẽ neqͣꝙ posst̃.: S hoc mͥ oꝑe preciũ credo: quod
frat̃nis aurib omne qd̾ in me latenter ipse rep̃hen¬
do incunctant̃ aꝑio. Quia enĩ exꝑonendo qd sensi
ñ celaui: confitendo ñ abscondo qd̾ ꝑatior ł exposi¬
tionẽ patefeci dona: ꝑ confessionẽ decego uulnera.
Et qͥa in hoc tãmagno humano genere. nec parui
besunt qui dictis meis debeant instrui. nec magni
desunt qui cognite mee debeant infirmitatimise¬
reri: ꝑhec utraq aliis fr̃ĩb quantũ possũ curam
confero : ab aliis quero Iuis dixi exponendo qd̾ faci¬
ant: istis aꝑio confitendo qd̃ parcant. Illis uerboꝵ
medicam̃ta ñ subtraho: istis lacerationẽ uulnerũ
ñ abscondo. Igitur queso ut qͥsqͥs ħ leg̾it. apud di¬
strictũ iudicẽ solatium m̃ sue orationis impendat:¬
⁊ om̃e qd̃ in me sordidum dep̃hendit fletib diluat.
Orationis aũ atꝙ expositionis uirtute collata.

Expanded text:
bona esse nequaquam possunt? Sed hoc mihi operae pretium credo, quod bona esse nequaquam possunt? Sed hoc mihi operae pretium credo, quod fraternis auribus omne quod in me latenter ipse reprehendo, incunctanter aperio. Quia enim exponendo non celavi quod sensi, confitendo non abscondo quod patior. Per expositionem patefeci dona, per confessionem detego vulnera. Et quia in hoc tam magno humano genere, nec parvi desunt qui dictis meis debeant instrui, nec magni desunt qui cognitae meae debeant infirmitati misereri, per haec utraque aliis fratribus quantum possum curam confero, ab aliis spero. Illis dixi exponendo quod faciant, istis aperio confitendo quod parcant. Illis verborum medicamenta non subtraho, istis lacerationem vulnerum non abscondo. Igitur quaeso ut quisquis hoc legerit, apud districtum Judicem solatium mihi suae orationis impendat, omne quod in me sordidum deprehendit fletibus diluat. Orationis autem atque expositionis virtute collata,
Abbreviated transcription (Latin):
mee intentionis inspicio: deo qͥdem ex ea me placere
sũmoꝑe uoluisse cognosco. S eidem intentioni qua
deo placere studeo: furtim se nescio quom̃ intentiohu¬
mane laudis int̾serit. Qd cũ iam postinodũ tardeꝙ
discerno inuenio me aliter inchoasse. Sic enim sepe
intentionẽ nr̃am dum ante cdłi ocłos recte incipitur
occulte subiuncta. ⁊ eã uelut in itinere cõprehens
cessitate quidem cib sumit᷑. s in ipso esu dũ furtim
gula subripit edendi delectatio ꝑmiscet᷑. Unde ple¬
rũq contingit. ut refectionẽ corꝑis quã salutis causa
cepimꝰ: causa uoluptatis expleam. fatendũ estgͥ.
qd̾ rectam quidẽ intentionẽ nr̃am que soli deo ꝑlace¬
re appetit. non nũꝙ̃ intentio minus recta quȩ de di
bonis placere hominib querit: insidiando comita
remanet salutis locus: quando ⁊ mala nr̃a pura
mala sunt. ⁊ bonaquȩ nos habere credimꝰ pura

Expanded text:
meae intentionis inspicio, Deo quidem ex ea me summopere meae intentionis inspicio, Deo quidem ex ea me summopere placere voluisse cognosco; sed eidem intentioni qua Deo placere studeo, furtim se nescio quomodo intentio humanae laudis interserit. Quod cum jam postmodum tardeque discerno, invenio me aliter agere quod scio me aliter inchoasse. Sic enim saepe intentionem nostram, dum ante Dei oculos recte incipitur, occulte subjuncta, et eam velut in itinere comprehende necessitate quidem cibus sumitur, sed in ipso esu, dum furtim gula subripit, edendi delectatio permiscetur; unde plerumque contingit ut refectionem corporis, quam salutis causa coepimus, causa voluptatis expleamus. Fatendum est igitur quod rectam quidem intentionem nostram, quae soli Deo placere appetit, nonnunquam intentio minus recta, quae de donis Dei placere hominibus quaerit, insidiando comitatremanet salutis locus, quando et mala nostra pura mala sunt, et bona quae nos habere credimus pura
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ suã cognou̾it: in extremo libro moraliũ
manifestat cũ dicit. Expleto itaꝙ oꝑe: ad me¬
nĩa cẽ cũ recte conat᷑: extra semetipsã spar¬
gitur. Integritatẽ namq animi dũ cogito
uerba qualit̾ ꝓferant᷑. quia trabunt extrin-¬
secus minuunt. Igit᷑ a publico locutionis re¬
deundũ ẽ ad duritiã cordis: ut quasi in qͣdam
concilio consultationis ad meipsũ discernen¬
dũ cõuocẽ cogitationes mentis: quatinꝰ ibi
uideam. ne aut in caute mala. aut bona ñ
bene dixerim. Tunc enĩ bene dr bonũ: cũ is
qui dicit. soli ei a quo accepit. ꝑ id appetit pla¬
cere qd̾ dicit. Et qͥdem mala me aliqua & si
dixisse ñ inuenio: tñ qͥa omĩno ñ dixerim ñ defen¬
do. Bona uͦ si qua diuinitus accipiens dixi: meo ii¬
delicet uicio minus me bene dixisse ꝓfiteor. Ham
ad me in trinsecus rediens postpositis uerboꝵ foliis.
postpositis sententiaꝵ ramis. dũ ipsã subtilit̃ radic̃ẽ

Expanded text:
tatem suam cognoverit, in extremo libro Moralium tatem suam cognoverit, in extremo libro Moralium manifestat, cum dicit: « Expleto itaque hiam cum recte loqui conatur, extra semetipsam spargitur. Integritatem namque animi, dum cogitantur verba qualiter proferantur, quia trahunt extrinsecus, minuunt. Igitur a publico locutionis redeundum est ad curiam cordis, ut quasi in quodam concilio consultationis ad me ipsum discernendum convocem cogitationes mentis, 174 quatenus ibi videam ne aut incaute mala aut bona non bene dixerim. Tunc enim bene dicitur bonum, cum is qui dicit, soli ei a quo accepit, per id appetit placere quod dicit. Et quidem mala me aliqua, etsi dixisse non invenio, tamen quia omnino non dixerim, non defendo. Bona vero si qua divinitus accipiens dixi, meo videlicet vitio minus me bene dixisse profiteor. Nam ad me intrinsecus rediens, postpositis verborum foliis, postpositis sententiarum ramis, dum ipsam subtiliter radicem
Abbreviated transcription (Latin):
ad mensã suã cotidie corã extͣneis legi faciat: qd mn
ñ uidet᷑ ẽẽ faciendũ: quia hoc q̃d̾ uosꝓ caritate fa¬
tare. Ideoꝙ coram extraneis antiquoꝵ dicta legite:
ex quoꝵ auctoritate ualeant qͥ audiunt informa-¬
ri. Itẽ ioħi subdiacono rauenne p̾t multa Illud
inqͥt qd̾ ad me quoꝵ dã relatione ꝑlatũ ẽ. quia re-¬
menta beati iob ꝑublice ad uigilias faciat non
grate suscepi: qͥa ñ ẽ illud opus populare:⁊ rudibꝰ
auctorib impedimentũ magis q̃ ꝓuectũ generat.
S dic ei ut cõmenta psalmoꝵ legi ad ugilias fa-¬
ciat: quȩ mentes sclariũ ad bonos mores p̃cipue
informent. Neq enĩ uolo dũ in hac carne sum:
si qua dixisse me contigit. ea facile hominib
innotesci. Quanta sane consideratione gregoriꝰ.
quẽ ad culĩ regiminis humilit̃ ꝑuenisse. ad
hoc ꝑueniens bene uixisse. bene uiuendo reste
docuisse. satis ut opinor monstratũ ẽ. infirmi¬

Expanded text:
ad mensam suam coram extraneis legi faciat. Quod mihi ad mensam suam coram extraneis legi faciat. Quod mihi non videtur esse faciendum, quia hoc quod vos pro charitate fatare. Ideoque coram extraneis antiquorum dicta legite, ex quorum auctoritate valeant qui audiant reformari. » Item Joanni, subdiacono Ravennae, post multa: « Illud, inquit, quod ad me quorumdam relatione perlatum est, quia rementa beati Job publice ad vigilias faciat, non grate suscepi, 1196 quia non est illud opus populare, et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut co quae mentes saecularium ad bonos mores praecipue informent. Neque enim volo, dum in hac carne sum, si qua dixisse me contigit, ea facile hominibus innotesci. » 79. Quanta sane consideratione Gregorius, qui ad culmen regiminis humiliter pervenisse, ad hoc opus perveniens bene vixisse, bene vivendo recte docuisse, satis, ut opinor, monstratus est infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
ut odorẽ suaꝵ uirtutũ tanto latius spargeret: qͣn¬
to more aromatũ melius ex incensione fraglaret.
Quoscemate ipse qui hoc dixit beatꝰ papa gre¬
goriꝰ sepissime usus fuisse cognoscit᷑. ⁊ huiꝰmo¬
di orationes ẽẽreor. quas ieronimus concinnas
rethoꝵ declamationes appellat. Nt gregorius
humilitatis sue cautela cõmoiitꝰ. ñ solũ facun¬
die sue redolentiã contemnebat: uerũetiã in cõ¬
ꝑatione trastatus alt̾us. dictatũ snũ furfurem
nominans. libros suos legi qͣndiu uiueret uehem¬
tissime phibebat: innocentio p̃fecto africe int̾
cet̾a scͥbens. Qd in expositione sc̃i iob transimitdi
uob̵ codice uoliustis. ur̃o omĩnostudio congau¬
demꝰ. qm̃ illi rei eminentiã urãm studere conspi-¬
cimꝰ. que nec totos uos foras exire ꝑmittat: ⁊ ad cor
iterũ scłarib curis dispsos recolligat. S si delicioso
cupitis pabulo saginari. beati augustini opuscł̃a legi-

Expanded text:
ut odorem suarum virium tanto latius spargeret, quanut odorem suarum virium tanto latius spargeret, quanto more aromatum melius ex intentione fragraret. Quo schemate ipse, qui hoc dixit, beatus papa Gregorius saepissime usus fuisse cognoscitur; et hujusmodi orationes esse reor quas Hieronymus concinnas rhetorum declamationes appellat. » 78. At Gregorius humilitatis suae cautela commonitus, non solum facundiae suae redolentiam contemnebat, verum etiam in comparatione tractatus alterius dictatum suum furfurem nominans, libros suos legi quamdiu viveret vehementissime prohibebat, Innocentio praefecto Africae inter caetera scribens: « Quod in expositione sancti Job transmitti vobis codicem voluistis, vestro omnino studio congaudemus: quoniam illi rei eminentiam vestram studere conspicimus, quae nec totos foras vos exire permittat, et ad cor iterum saecularibus curis dispersos recolligat. Sed si delicioso cupitis pabulo saginari, beati Augustini patriotae vestr
Abbreviated transcription (Latin):
oraculi restringã sub reguli donati. Neꝙ eni ab
ullis interp̃tib in sc̃pture sacre auctoritate serua¬
ta sunt. Ee quanimirũ quia nr̃a expositio orit᷑:
Dignũ ꝑfecto ẽ. ut quasi edita soboles speciẽ sue
matͥs imitet᷑. Inquib uerbis agnoseit᷑ gregoriꝰ
ñ studuisse locutionẽ pompaticã. s ex pͥstina secu¬
laris exercitĩ consuetudine potiꝰ incurrisse: tuius
facundie consonantiã ysidorus spalensis urbis
ep̃s. inexpositione geneseos admiratꝰ sumꝑta in¬
qͥt st̃ hec ab auctoribus origene. iuctorino. am¬
brosio. ieronimo augustino. cassiano. fulgentio
acnr̃is temꝑib insigniter eloquente gregorio.
S ⁊ beda prb̃r in libro descematib oratores o¬
moeoteleuton facere ꝑhibens: exẽplũ ꝓposuit
dicens. Beatus iobdõ soli sibiꝙ cognitꝰ intẽpta¬
tione ad nrãm noticiã ꝑducendꝰ tastus ẽ uulnere:

Expanded text:
oraculi restringam sub regulis Donati; neque enim haec ab oraculi restringam sub regulis Donati; neque enim haec ab ullis interpretibus in Scripturae sacrae auctoritate servata sunt. Ex qua re nimirum quia nostra expositio oritur, dignum profecto est ut quasi edita soboles speciem suae matris imitetur. » In quibus verbis agnoscitur Gregorius non studuisse locutionem pompaticam, sed ex pristina saecularis exercitii consuetudine potius incurrisse. Cujus facundiae consonantiam Isidorus, Hispalensis urbis episcopus, in expositione Geneseos admiratus: « Sumpta, inquit, sunt, ab auctoribus haec Origene, Victorino, Ambrosio, Hieronymo, Cassiano, Augustino, Fulgentio, ac nostris temporibus insigniter 173 eloquente Gregorio. » Sed et Beda presbyter in libro de schematibus oratores homoeoteleuton facere perhibens, exemplum proposuit, dicens: « Beatus Job Deo soli sibique cognitus, in tentatione ad nostram notitiam perducendus, tactus est vulnere
Abbreviated transcription (Latin):
supius exposui sinẽ fecit. Qui libri dũ a dodto¬
rib sequentis temꝑis tã rectissimis sententiis editi.
quã luculentissimo rechorice facundie stilo cõ¬
positi. ueracit̃ doceant᷑: eos beatus gregoriꝰ ex
humilitetis sue dulcedine incultos ꝑhibet lean¬
dro ep̃o int̾ cet̾a scribens. Queso ut huius cꝑis haud
dubiũ quin moraliũ dicta ꝑcurrens: in bis uer¬
boꝵ folia ñ requiras. Quia ꝑ satra eloqͥa ab eoꝵ
trastatorib infructuose loquatitatis leuitas stu
dio se cõꝑescit᷑: dũ in templo dĩ nemꝰ plantari
ꝓhibit᷑. Et cuncti ꝓculdubio scimꝰ: qͥa qͦtiens in
foliis male iacte sogetis culmiꝑficiunt᷑ minori ple¬
nitudine spicaꝵ grana turgescunt. Unde ⁊ ipsã
loquendi artẽ quã magistiũ discipline exterioriᷤᷤ
insinuat: seruare despexit. Nam sicut huius ꝙͦ
gio: ñ barbarismi confusionẽ deuito. hiatꝰ mo
indignũ uehem̃ter existimo: ut uerba celestis

Expanded text:
superius patuit, finem fecit. 77. Qui libri dum a doctosuperius patuit, finem fecit. 77. Qui libri dum a doctoribus sequentis temporis tam rectissimis sententiis editi quam luculentissimo rhetoricae facundiae stylo compositi veraciter doceantur, eos beatus Gregorius ex humilitatis suae dulcedine incultos perhibet, Leandro episcopo inter caetera scribens: « Quaeso ut hujus operis haud dubium quin Moralium dicta percurrens, in his verborum folia non requiras, quia per sacra eloquia ab eorum tractatoribus infdiose compescitur, dum in templo Dei nemus plantare prohibetur. Et cuncti procul dubio scimus, quia quoties in foliis male laetae segetis culmi proficiunt, minori pleniloquendi artem quam magisteria disciplinae exterioris insinuant servare despexi. Nam sicut hujus quogio, non barbarismi confusionem devito, hiatus moindignum vehementer existimo, ut verba coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
uimus subbreuitate describere. Ad ꝙͣ rem sola
redeunt. ato cognouisse uos contigit. mͥ breuit̃
indicetis. De domno aũ nonnoso abbate. qui uixta
domnũ anastasiũ de pentomis fuit. aliꝗͣ retulis
ꝓtulerat. expositionis alt̾uis studiũ int̾rumpens¬
ĩsola nominũ p̃notatione distiux̃ ⁊ in libros q̃tuor¬
a ordinauit: ut sic̃ in libro expositionũ suaꝵ. qͥb
eẽt uirtutib insudandũ docuerat: ita &̃ de scͥꝑ¬
tis scõꝵ miraculis que urtutũ fiuss earũdem
claritas. luce clarius ostentaret. hos libros ⁊a
ne doctissimꝰ. temꝑib constantini imꝑatoris
post anno fere centũ seꝑtuaginta qͥnq ingrecã
linguam conuertẽs. orientalib eccłiis diuulga¬
uit: quauis astuta grecoꝵ ꝑuersitas in cõme¬
moratione sꝑc scĩ a patre ꝓcedentis. nom̃ filii sua¬
as uiginti ⁊ duas distinguens. quantũ lucis ha¬
beant demonstrauit. Et̃ in his tractandis ut

Expanded text:
vimus sub brevitate describere. Ad quam rem solatvimus sub brevitate describere. Ad quam rem solatredeunt, quaeque cognovisse vos 172 contigit, mihi breviter indicetis. De domno autem Nonnoso abbate, qui juxta domnum Anastasium de Pentomis fuit, aliqua retulissque responsionem protulerat expositionis altius studium interrumpens, sola nominum praenotatione distinxit, et in libros quatuor ordinavit: ut, sicut in libris expositionum suarum quibus esset virtutibus insudandum docuerat, ita etiam descriptis sanctorum miraculis quae virtutum fuisset earumdem claritas luce clarius ostentaret. Quos libros Zane doctissimus, temporibus Constantini imperatoris post annos ferme centum septuaginta quinque in graecam linguam convertens, Orientalibus ecclesiis divulgavit, quamvis astuta Graecorum perversitas, in commemoratione Spiritus sancti a Patre procedentis, nomen Filii suapas viginti et duas distinguens, quantum lucis intus habeant demonstravit; et in his tractandis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nua pellerent᷑. Hunc librũ anatholi ei diacono
apocrisiarius. querenti ac iubenti imꝑatori quon¬
dam obtulerat: quẽ magnꝰ anastasius antioche-¬
nus ep̃s. in grecam linguã tranffudit: ⁊ orienta¬
lib eccłiis opus uenerabile ꝓcurauit. Deinde
sicut in scdo huius oꝑis libro iam retuli: dũ adhuc
gregoriꝰ ad loquẽdũ uoce flatuq sibi sufficeret. ꝑ
stationes discurrens. iuginti omelias eugł̃ii diu̾so
dempore coram ppł̃o declamauit. Reliquas uͭ eius¬
dem numeri dictauit quide: s iascescente stoma¬
cho langore continuo aliis ꝓnuntiare ꝑmisit. Qia¬
rum exemplaria scd̾o seruo dĩ petenti mandaute
umꝙ a suis familiarit᷑. ut aliqua de miraculis pa¬
trum describeret gregoris enixius rogaretur. ingpi¬
miano syracusano ep̃o scripsit dicens. F&̃s mei qui
mecũ familiarit̾ uiuunt: omĩ mͦ me compellunt
aliq̃ de miraculis patrũ que in italia facta audi¬

Expanded text:
nua pellerentur. Hunc librum Anatolius, diaconus, ejus nua pellerentur. Hunc librum Anatolius, diaconus, ejus apocrisiarius, quaerenti ac jubenti imperatori quondam obtulerat, quem magnus Anastasius, Antiochenus episcopus, in Graecam linguam transfudit, et Orientalibus ecclesiis opus venerabile procuravit. 74. Deinde, sicut in secundo hujus operis libro jam retuli, dum adhuc Gregorius ad loquendum voce statuque sibi sufficeret, per stationes discurrens, viginti homilias Evangelii diversotempore declamavit, reliquas vero ejusdem numeri dictitavit quidem, sed lassescente stomacho, languore continuo aliis pronuntiandas commisit. Qrum exemplaria Secundo servo Dei petenti mandavit. 75. Cumque a suis familiaribus ut aliqua de miraculis patrum describeret Gregorius enixius rogaretur, Maximiano, Syracusano episcopo, scripsit, dicens: « Fratres mei, qui mecum familiariter vivunt, omni modo me compellunt aliqua de miraculis Patrum quae in Italia facta audi
Abbreviated transcription (Latin):
litas ascensũ fugiat: aut ꝑuentioni uita contra¬
dicat: aut uitã doctrina destruat: aut dostruram
p̃sumptio extollat. Primũ gͦ appetitũ timor tẽpet.
post aũ magistiũ quod ñ aquerente suscipitur
uita cõmendet. Deinde necesse ẽ ut pastoris bonũ
qd̃ uiuendo ostendit᷑ : &̃ loquendo ꝓpaget᷑. Ad extre¬
mũ uͦ suꝑ est. ut ꝑfecta queꝙ oꝑa consid̾atio ꝓꝑrie
infirmitatis depͥmat: ne ea ante occulti arbitri ocłos
tumor elationis extinguat. Et quia qͦsdã imꝑitos
ad sac̾dotium conspirasse cognouerat. qͦsdã conspira-¬
turos ẽẽ preuidebat. qͥ metiri se nescientes que ñ di¬
dicerunt docere concupiscerent: quiq pondꝰ magi¬
sterii tanto leuius estimarent. quanto uim illuis
magnitudinis ignorarent: hos in ipso libri sui
reprehendit exordio: ut si quando indocti ac preci-¬
pites doctrine arcẽ tenere appetissent: a p̃cipitati¬
onis sue ausib in ipsa gregoriane locutionis ia¬

Expanded text:
itas accessum fugiat, aut perventioni vita contradicat, aut vitam doctrina destituat, aut doctrinam praesumptio extollat. Primum ergo appetitum timor temperet; post autem magisterium quod a non quaerente suscipitur, vita commendet; deinde necesse est ut pastoris bonum, quod vivendo ostenditur, etiam loquendo propagetur; ad extremum vero superest ut perfecta quaeque opera consideratio propriae infirmitatis deprimat, ne haec ante occulti arbitri oculos tumor elationis exstinguat. Et quia quosdam imperitos ad sacerdotium conspirasse cognoverat, quosdam conspiraturos esse praevidebat: qui metiri se nescientes, quae non didicerunt docere concupiscerent, quique pondus magisterii tanto levius aestimarent quanto vim illius magnitudinis ignorarent: hos in ipso libri sui reprehendit exordio, ut si quando indocti ac praecipites doctrinae arcem tenere appetissent, a praecipitationis suae ausibus in ipsa Gregorianae locutionis ja
Abbreviated transcription (Latin):
fateor. aduersa quelibet pati paratus sum.
dum mͦ hec omĩa tum salute dumtaxat me¬
ȩ anime euadam. S deglosis uiris grego¬
rio prefecto ⁊ castorio magistro militum:
ñ mediocrit̾ sum afflictus. Qui ⁊ omĩa quȩ
potuerunt fieri. nuuomͦ facere neglex ert:
⁊ labores uigiliaꝵ ⁊ custodie ciuitatis. in
obsidione eadem uehem̃tissimos ꝑtule
ter intelligo: quia eos ñ sua asta. s mea ꝑso¬
na grauat. Cum quo quia pariter intri¬
bulatione laborauerant: post laborẽ parit̃
hoc ulteruis faciat. Nam ad huc nescimus:
giꝰ p̃dicator dic. Nolite añ tp̃s ⁊udicare donec ueni¬

Expanded text:
fateor, adversa quaelibet pati paratus sum, fateor, adversa quaelibet pati paratus sum, dummodo haec omnia cum salute duntaxat animae meae evadam. Sed de gloriosis viris Gregorio, praefecto, et Castorio, magistro militum, non mediocriter sum afflictus: qui et omnia quae potuerunt fieri, nullo modo facere neglexerunt, et labores vigiliarum et custodiae civitatis in obsidione eadem vehementissimos pertulerter intelligo quia eos non sua acta, sed mea persona gravat, cum qua, quia pariter tribulatione laboraverant, post laborem pariterhoc ulterius faciat: nam adhuc nescimus gius praedicator dicit: Nolite judicare ante te
Abbreviated transcription (Latin):
quanto meei male seruendem districte
affligitis. Alultas enim iam plagas acce-¬
inueni consolationes quas ñ sꝑabam.
Si possum has celeriter plagas enume¬
ro: primum quod mͥ pax absumꝑta ẽ.
quam cum langobardis intuscia positiᷤ. si¬
ne ullo reipublice dispendio feceram. Dein¬
de corrupta pace de romana ciuitate mi¬
lites ablati sunt. Et quidẽ alii ab hostib
occisi: alii uͦ narniis ⁊ perusie positi: ⁊ ut
perusia teneretur. roma relicta ẽ. Post H
plaga grauior fuit aduentus agilulfi. ita
ut oculis meis cernerem romanos. more ca¬
num incollis funib ligatos. qui ad franci-¬
am ducebant᷑ uenales. Et quia nos qͥ intra
cuitatẽ fiumus. deo ꝑtegente manus eiꝰ
euasimus: quesitum ẽ unde culpabiles ẽẽ
uideremur: uidelicet cur frum̃ta defu̾int.
que in hac urbe diu multa seruari nulla¬
tenus possunt: sicut in alia suggestione
plenius indicaui. Et quidẽ de memetipso in
nullo turbatus sum:. quia teste conscientia

Expanded text:
quanto me ei male servientem districtius quanto me ei male servientem districtius affligitis. Multas enim inveni consolationem quam non sperabam. Si possum, has celeriter plagas enumero. Primo quod mihi pax subducta est, quam cum Langobardis in Tuscia positis sine ullo reipublicae dispendio feceram. Deinde, corrupta pace, de Romana civitate milites ablati sunt. Et quidem alii ab hostibus eccisi, alii vero Narniis et Perusio positi; et ut Perusium teneretur, Roma relicta est. Post haec plaga gravior fuit adventus Agilulphi, ita ut oculis meis cernerem Romanos more canum in collis funibus ligatos, qui ad Franciam ducebantur venales. Et quia nos, qui intra civitatem fuimus, Deo protegente, manus ejus evasimus, quaesitum est unde culpabiles esse videremus, videlicet cur frumenta defuerint, quae in hac urbe diu multa servari nullatenus possunt, sicut in alia suggestione plenius indicavi. Et quidem de memetipso in nullo turbatus sum, quia teste conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant ep̃os conuocans. in eoꝵ conspectum
libellos quos acceꝑat incendit dicens. Uos
dii estis: auero deo constituti. Ite ⁊ inter uos
causas uras disponite: quia dignum ñ est
ut nos iudicemus deos. Inqua sententia pii
dñi: sibi magis ex humilitate. quã illis ali¬
quid prestitit ex reuerentia impensa. Ante
eum quiꝙ pagani in re publica pͥncipes
fuerunt: qui uerum dm̃ nescientes. deos lig¬
neos ⁊ lapideos colebant: ⁊ tamen eoꝵ sacer¬
dotib honorem maximũ tribuebant. Qd
gͥ mirũ. sixpianus imꝑator ueri dĩ sacer¬
dotes dignetur honorare: dum pagani ut
p̃dixi principes honorem impendere sacer¬
dotib nouerunt. qui diis ligneis ⁊ lapideis
homo peccator sum.:⁊ quia omĩpotenti
deo incessanter cotidie delinquo: aliquid
mͥ apud tremendum examen ipsius ẽẽ re¬
medium sispicor: si incessantib plagis co
tidie ferior. Et credo quia eundem omĩpo¬
tentem dnm tanto uobis ampluis placatiᷤᷤ:

Expanded text:
fuerant episcopos convocans, in eorum conspectu fuerant episcopos convocans, in eorum conspectu libellos quos acceperat incendit, dicens: Vos dii estis, a vero Deo constituti. Ite, et inter vos causas vestras disponite, quia dignum non est ut nos judicemus deos. In qua tamen sententia, pie domine, sibi magis ex humilitate quam illis aliquid praestitit ex reverentia impensa. Ante eum quippe pagani in republica principes fuerunt, qui verum Deum nescientes, deos ligneos et lapideos colebant, et tamen eorum sacerdotibus honorem maximum tribuebant. Quid ergo mirum si Christianus imperator veri Dei sacerdotes dignetur honorare, dum pagani, ut praediximus, principes honorem impendere sacerdotibus noverunt qui diis ligneis et lapideis homo peccator sum. Et quia omnipotenti Deo incessanter quotidie delinquo, aliquod mihi apud tremendum examen illius esse remedium suspicor, si incessantibus quotidie plagis ferior. Et credo quia eumdem omnipotentem Dominum tanto vobis amplius placatis,
Abbreviated transcription (Latin):
existimet. De utilitate uͦ rei publice &
causa ereptionis italie ñ quib libet fa¬
cile pias aures prebeat: s plus reb qͣ
consideratione ꝓpter eum cuius serui sunt
ita eis dnẽtur: ut etiam debitam reuerentiã
impendat. Nam indiuinis eloquiis sacerdo¬
tes aliquando dii. aliquando angłi uocantur.
st ꝑ moysen deeo qui ad uiramentũ deducendꝰ
est dr. Applica illum ad deos: iudelicet sacerdo¬
tes. Et rursus scriptum ẽ. Diis non detrahes:
scilicet sacerdotib. Et ꝓpħ̾a ait. Labia sacerdoti
custodiunt scientiam: ⁊ legem requirunt ex ore
eius. quia angłs domini exercituum ẽ. Quid gͦ
mirum si illos ur̃a pietas dignet᷑ honorare. qͥb
in suo eloquio honorem scriptura sacra tͥbuens.¬
stica quoq destatur hystoria. quia cum pieme¬
morie constantino pͥncipi. scripto oblate accu-¬
sationes contraepõs fuissent: libellos quidem
accusationis accepit: & eosdem qui accusati

Expanded text:
existimet; de utilitate vero reipublicae et existimet; de utilitate vero reipublicae et causa ereptionis Italiae non quibuslibet facile pias aures praebeat, sed plus rebus quam consideratione propter eum, cujus servi sunt, eis ita dominetur, ut etiam debitam reverentiam impendat. Nam in divinis eloquiis sacerdotes aliquando dii, aliquando angeli vocantur. Et per Moysen de eo qui ad juramentum deducendus est dicitur: Applica illum ad deos , videlicet ad sacerdotes. Et rursum scriptum est: Diis non detrahes , scilicet sacerdotibus. Et propheta ait: Labia sacerdotis 133 custodient scientiam et legem exquirent ex ore eius, quia angelus Domini exercituum est'. Quid ergo mirum, si illos vestra pietas dignetur honorare, quibus in suo eloquio honorem tribuens, stica quoque testatur historia, quia cum piae memoriae Constantino principi scripto oblatae accusationes contra episcopos fuissent, libellos quidem accusationis accepit, sed eosdem qui accusati
Abbreviated transcription (Latin):
ura pietas taceat: cause clamant. Ego enĩ si
fatuus non fuissem: ad ista toleranda quȩ
inter langobardoꝵ gladios hoc in loco pati-¬
or. minime uenissem. In ea aũ re. quam de
ariulfo phibui. quia toto corde uenire ad
scio grauem ẽẽ hanc inuiriam sacerdoti. ut
ueritati seruiens. fallax credat᷑. Et dudũ
noui. qm̃ nordulfo plus est ereditum quã
mͥ: leoni amplius quam mͥ. Et nunc eis qui
ẽẽ ad medium uidentur: plus quã meis as¬
sertionib credulitas impenditur. Et qͥdẽ
si terre mee captiuitas ꝑ cotidiana mom̃ta
non excresceret: de despectione mea atq ir¬
risione letus tacerem. S hoc me uehem̃t̃
affligit: quia unde ego crimen falsitatis to¬
lero: ude italia cotidie ducitur sub lango¬
bardoꝵ iugo captiua. Dumq meis sug¬
gestionib in nullo credit᷑ uires hostiũ ĩma-¬
niter excrescunt. Hoc tñ piissimo dño
siiggero. ut de me mala omĩa quelibet

Expanded text:
vestra pietas taceat, causae clamant. Ego enim, si vestra pietas taceat, causae clamant. Ego enim, si fatuus non fuissem, ad ista toleranda quae inter Langobardorum gladios hoc in loco patior, minime venissem. In ea autem re quam de Ariulpho perhibui, quia toto corde venire ad scio gravem esse hanc injuriam sacerdoti, ut veritati serviens, fallax credatur. Et dudum novi quoniam Nordulpho plus est creditum quam mihi, Leoni amplius quam mihi. Et nunc eis, qui esse ad medium videntur, plusquam meis assertionibus credulitas impenditur. Et quidem si terrae meae captivitas per quotidiana momenta non excresceret, de despectione mea atque irrisione laetus tacerem. Sed hoc me vehementer affligit, quia unde ego crimen falsitatis tolero, inde Italia quotidie ducitur sub Langobardorum jugo captiva; dumque meis suggestionibus in nullo creditur, vires hostium immaniter excrescunt. Hoc tamen piissimo domino suggero, ut de me mala omnia quaelibet
Abbreviated transcription (Latin):
pietas. dum me de quibdam redarguere
studuit. parcendo mͥ minime peꝑtit. Nã
in eis urbane simplicitatis uocabulo me
fatuum appellat. In scriptura etenĩ sacra.
cum in bona intelligentia simplicitaᷤ ponit᷑
uigilanter sepe prudentie aut rectitudini so¬
ciatur. Unde etiam de beato iobscriptũ est.
& prudentes inbono. Et̃ ꝑsemetipsã ueritaᷤ
ineugłio ammonet dicens. Estote prudenteᷤ
sicut serpentes.⁊ simplices sicut columbe:
ẽẽ ualde iudicans inutile. si aut simplicitati
prudentia. aut prudentiȩ simplicitas desit.
Ut gͦ seruos suos ad cuncta eruditos efficeret::
ẽẽ eos ⁊ simplices sicut columbas. ⁊ prudentes
ut serpentes uoluit: quatinus ineis & sim¬
plicitas temꝑaret. Egogͥ qui in serenissimsᷤ
dñoꝵ uissionib ab ariulfi astutia deceptus.
ñ adiuncta prudentia simplex denuntior:
constat ꝓculdubio quia fatuus appelloR.
Quodita eẽ. ego quoꝙ ipse confiteor. Nãsi hoo

Expanded text:
pietas, dum me de quibusdam redarguere pietas, dum me de quibusdam redarguere studuit, parcendo mihi minime pepercit. Nam in eis urbanae simplicitatis vocabulo me fatuum appellat. In Scriptura etenim sacra cum in bona intelligentia simplicitas ponitur, vigilanter saepe prudentiae aut rectitudini sociatur. Unde etiam de beato Job scriptum est: et prudentes in bono . Et per semetipsam Veritas in Evangelio admonet, dicens: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Esse valde inutile indicans, si aut simplicitati prudentia, aut prudentiae simplicitas desit. Ut ergo servos suos ad cuncta eruditos efficeret, esse eos et simplices sicut columbas, et prudentes ut serpentes voluit, quatenus in eis et serplicitatem acueret, edominorum jussionibus ab Ariulphi astutia deceptus, non adjuncta prudentia simplex denuntior, constat proculdubio quia fatuus appellor, quod ita esse ego quoque ipse confiteor. Nam si hoc