comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus assiduus. homĩ eẽt in iuge ꝙ ꝑtinax scandalum.
& nulla pacis forma eẽt ubi indefensa infestatio ur-¬
geret. seorsum pars reproba impetus importunos
quasi amarissimos fluxꝰ prefixis terminis deo p̃cipi¬
ente intra se collidere coacta ẽ: ce dictum ẽ ei. huc us
q uenies & hic confringes tumentes fluctus tuos.
Qui dixerat sedebo inmonte testamenti. ero similis
altissimo. lam neq ingregem porcoꝵ audet intra¬
re nisi ꝑmissus: s capistrata ceruice hac atq iliac qͣn¬
tum cathene longitudo attingit spumans ꝙ frem̃s
relambit qd̃ euomit. & nichil uirium habet illa
malicia. nicħ effectus illa uesania: nisi quantum
uel ad ꝓbandum uel ad puniendũ iustos uel inius¬
tos iusticia diuina ꝑmittit. Habent & ipsi sub pͥn¬
cipe demonioꝵ legss officioꝵ. & minist̾i̾a distribu¬
głoꝵ. sub suis potestatib muitant: & egrediuntur
ce circueunt. & suscitant tempestates. abscondunt

Expanded text:
tus assiduus homini esset in juge et pertinax scandalum, tus assiduus homini esset in juge et pertinax scandalum, et nulla pacis forma esset, ubi indefessa infestatio urgeret, seorsum pars reproba impetus importunos quasi amarissimos fluctus praefixis terminis Deo praecipiente intra se collidere coacta est, et dictum est ei: Usque huc veniens, et hic confringes tumentes fluctus tuos . Qui dixerat: Sedebo in monte testamenti, ero similis Altissimo ; jam neque in gregem porcorum audet intrare nisi permissus ; sed capistrata cervice hac atque illac quantum catenae longitudo attingit, spumans et fremens relambit quod evomuit, et nihil virium habet illa malitia, nihil effectus illa vesania, nisi quantum vel ad probandum, vel ad puniendum justos vel injustos justitia divina permittit. Habent et ipsi sub principe daemoniorum leges officiorum et ministeria distriburum angelorum, sub suis potestatibus militant et egrediuntur, et circumeunt, et suscitant tempestates, abscondunt
Abbreviated transcription (Latin):
unius fascis iniacum. & claudentur ibi in carcere:¬
indulgentie. s seueritatis & iusticie᷑ sĩc sepe uisitan¬
tur a custodib. qui incarcerib sunt ñ ut liberent᷑.
s ut custoditi diutius ꝙ acrius crucientur. Sunt
&s alie scripturarum auctoritates quas ille qͣsi de
conuallib rapuit:  statim ad eas cum clamore
cucurrit. Animas quoq hominũ angłos fuisse.
&e rursum in angłos reu̾suras. ꝙ in restitutione an¬
glos ce demones &e om̃s homines siue xanos suie
gentiles siue catholicos siue hereticos equales fore.
ꝓ iterum animas ad noua corpora reuersuras: q¬
ex alio principio iterum alium mundum. & sic
alternis uicib usq in infinitum. decessum omnium
&e sensit ce scripsit: de alia multa impia & nefaria que
egͥ detrusis in has inferiores partes malignis
spiritib. si eadem passim conuersatio demonũ
eẽt de homnũ liber & frequentatus accessus. ꝙ conflic¬

Expanded text:
unius fascis in lacum: et claudentur ibi in carcere:unius fascis in lacum: et claudentur ibi in carcere:indulgentiae, sed severitatis et justitiae, sicut saepe visitantur a custodibus, qui in carceribus sunt non ut liberentur, sed ut custoditi diutius et acrius crucientur. Sunt et aliae Scripturarum auctoritates quas ille quasi de convallibus rapuit, et statim ad eas cum clamore cucurrit. Animas quoque hominum angelos fuisse, et rursum in angelos reversuras, et in restitutione angelos et daemones, et omnes homines sive Christianos, sive gentiles, sive catholicos, sive haereticos aequales fore, et iterum animas ad nova corpora reversuras, ex alio principio iterum alium mundum: et sic alternis vicibus usque in infinitum decessum et successum omnium et sensit et scripsit, et alia multa impia et nefaria quae r detrusis in has inferiores partes malignis spiritibus, si eadem passim conversatio daemonum esset hominum, liber et frequentatus accessus, et conflic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcrasse huiꝰ corporee opp̾ssionis conu̾sationt̃ in dignã
purgatione facta. rursum post multa sdã. ꝑ huius¬
modi reuolutiones expiatum. instatum antiquum
sathanam asserit reu̾surum. Add̾ etiam nescio quam
passiuam diuinitatem ꝓ eorum redemptione iterum
in aere inuisibilit̾ pati: & dum laborat emungendo
sanguinem ex quibdam scripturaꝵs auctoritatib
ꝙ predicat dm̃ misericordẽ & pium: Probat eum
mendace̾ & iniustum. Mendar ẽ: si impius cum
diabolo & angłis eius. ñ uadit in ignem et̾num. Iniuis¬
tus. si iusto & iniusto idem reddit stipendium. d ħ
ũborum monstra. & rationum portenta: ñ xp̃iana
sunt dognata. Suꝑ secdit littere origenes: nec intellex̃
ysaiam. qui monere tyri quedam mystite loqueba¬
tur: que ille litterator. ad proprietatem ũbi retorque¬
dñs suꝑ muliciam celi in excelso: & suꝑ reges terre qͥ
sunt suꝑ t̾ram. Et congregabuntur in multitudine

Expanded text:
per crassae hujus corporeae oppressionis conversationem indignam per crassae hujus corporeae oppressionis conversationem indignam purgatione facta, rursum post multa saecula, per hujusmodi revolutiones expiatum, in statum antiquum Satanam asserit reversurum. Addit etiam nescio quam passivam divinitatem pro reorum redemptione iterum in aere invisibiliter pati; et dum laborat emungendo sanguinem ex quibusdam Scripturarum auctoritatibus, et praedicat Deum misericordem et pium, probat eum mendacem et injustum. Mendax est, si impius cum diabolo et angelis ejus non vadit in ignem aeternum; injustus, si injusto et justo idem reddit stipendium. Sed haec verborum monstra et rationum portenta, non christiana sunt dogmata. Supersedit litterae Origenes, nec intellexit Isaiam, qui in honore Tyri quaedam mystice loquebatur, quae ille litterator ad proprietatem verbi retorqueDominus super miliciam celi in excelso: et super reges terre qui sunt super terram. Et congregabuntur in congregatione
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ñ possunt. Non ẽ cõmunicatio.xͥ. ce belial: ñ est.
participacio iusticie cum iniquitate. Angustum ẽ
stratum inquit ysaias. ita ut alter decidat: & palliũ
breue. utrumq oꝑire ñ potest. S & chaos ingens
inter honos & maios angłos ẽ firmatum. & irre tracta¬
biliter sanccitum ẽ. ut omnino ñ possit ultra. uel bo¬
nus angłs indiabolum. uł sathanas transire in an¬
głm bonum quia utrinq rata &e immobilis ꝓ mul¬
gata ẽ sententia: ut qui ceculerunt ultra stare non
possint. qui uͦ stant ꝑiculũ casus cuiꝰlibet ñ formi¬
dent. & sicut peccatum in electos ultra ñ cadit. ita in
reprobos ñ redit iustitia᷑. quia sicut nullam sentit
corruptio reorum medelam. ita nullam ad mittit
scõꝵs gła corruptelã. Fauitur origenes. qui dogna
platonicum in eccłiam introducens in libris piarcõ.
de quadam reuolutione demonum incorpora: & qͣsi

Expanded text:
esse non possunt. Non est communicatio Christi et Belial, non est esse non possunt. Non est communicatio Christi et Belial, non est participatio justitiae cum iniquitate . Angustum est stratum, inquit Isaias, ita ut alter decidat, et pallium breve utrumque operire non potest . Sed et chaos magnum inter bonos et malos angelos est firmatum, et irrefragabiliter sancitum est ut omnino non possit ultra bonus angelus in diabolum, vel Satanas transire in angelum bonum, quia utrinque rata et immobilis promulgata est sententia, ut qui ceciderunt, ultra stare non possint; qui vero stant, periculum casus cujuslibet non formident, et sicut peccatum in electos ultra non cadit, ita in reprobos non redit justitia; quia sicut nullam sensit corruptio reorum medelam, ita nullam admittit sanctorum gloria corruptelam. Fallitur Origenes, qui dogma Platonicum in Ecclesiam introducens in libris Peri archon de quadam revolutione daemonum in corpora, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Oñ finaliter. Contemplantur altitutlinẽ diuiciarũ
sapientie &e scientie dĩ. qui escunt in pate illa. que
omnem humanum exsuꝑat intellectum. Et si ẽ ali¬
qua supior & secretior par. quam solus in habitat
ds. idipsum beatitudinis ẽ. qd̾ habent in suo bono
sufficientiam. nec coequari suꝑiori suo presumunt:
Hoc eñi uliꝰ maligni peccatum ẽ. qd ñ suffscit ei excel¬
lentie suȩ illa ad mirabiuis magnitudo. s similis
ẽẽ altissimo uoluit: uel quasi ds omnino. uel saitem sine
dĩ dominio. Ideoq cum eẽt lux indño. factus ẽ. tenebre
in se ipso. ce iustissimo udicio. qui uoluit eẽ summꝰ
factus ẽ. infimus: qui supra lucem: nocti ad dictus.
qui supra regem carceri mancipatus. de libero serutꝰ
de anglo diapolus. de conspicuo obscurus: de nobili
& głoso contemptibilis & horrendus. Uere diuisa ẽ
lux atenebris: & in eodem consortio bonũ & malũ

Expanded text:
sed non finaliter. Contemplantur altitudinem divitiarum sed non finaliter. Contemplantur altitudinem divitiarum sapientiae et scientiae Dei; quiescunt in pace illa, quae omnem exsuperat humanum intellectum; et si est aliqua superior et secretior pax quam solus inhabitat Deus, id ipsum beatitudinis est, quod habent in suo bono sufficientiam, nec coaequari suo superiori praesumunt. Hoc enim illius maligni peccatum est quod non suffecit ei excellentiae suae illa admirabilis magnitudo, sed similis esse Altissimo voluit, vel quasi Deus omnino, vel saltem sine Dei dominio. Ideoque cum esset lux in Domino, factus est tenebrae in seipso, et justissimo judicio qui voluit esse summus factus est infimus; qui supra lucem, nocti addictus, qui supra regem, carceri mancipatus, de libero servus, de angelo diabolus, de conspicuo obscurus, de nobili et glorioso contemptibilis et horrendus: vere divisa est lux a tenebris, et in eodem consortio bonum et malum
Abbreviated transcription (Latin):
a uulsi. immortales quidẽ. s tamen passibiles im¬
passibilitati scõrum angłoꝵ suꝑstitum inuident.: ꝙ
licet eos infestare ñ possint qm̃ illi solidata natura
intemptabiles sunt in liuore malignitatis. & inpla¬
cabili odio ꝑseuerant. Et hoc ipsum inuidie torm̃¬
tum. continueq rubigo malicie. iugis ira. infinita
tristicia. spes uenie interclusa. qͣsi flamie uitrices
cor eiꝰ felleum undiq allambunt: & ẽ quasi quidam
gehenne fornax semꝑ nocendi auiditate accensa ma¬
ila uoluntas: ẽ quasi infernus ꝑpetua cecitas:. id est
a uisione diuina precisa facuitas. Scĩ uͦ angłi ad he¬
rentes dõ. semꝑ uultui eiꝰ assistunt: & fatiem eiꝰ sine
uuo uelamine contemplantur. Bibunt de ipso fonte
uite & pane suo suꝑ substantiali inquo confirmati
sunt adsacietatem comedunt. regnant sine fastu. ser¬
uiunt. sine iugo. gaudent sine metu: obtempant
sed ñ seruiliter. omnis consũmationis uicdent finẽ:

Expanded text:
avulsi, immortales quidem, sed tamen passibiles imavulsi, immortales quidem, sed tamen passibiles impassibilitati sanctorum angelorum superstitum invident, et licet eos infectare non possint, quoniam illi solidata natura intentabiles sunt, in livore malignitatis, in implacabili odio perseverant: et hoc ipsum invidiae tormentum, continuaeque rubigo malitiae, jugis ira, infinita tristitia, spes venis interclusa, quasi flammae ultrices cor eorum felleum undique allambunt, et est quasi quaedam gehennae fornax semper nocendi aviditate accensa. Mala voluntas est quasi perpetua caecitas, id est a visione divina praecisa facultas. Sancti vero angeli adhaerentes Deo semper vultui ejus assistunt, et faciem ejus sine ullo velamine contemplantur. Bibunt de ipso fonte vitae, et panem suum supersubstantialem, in quo confirmati sunt, ad satietatem comedunt; regnant sine fastu, serviunt sine jugo, gaudent sine metu, obtemperant, sed non serviliter; omnis consummationis vident finem,
Abbreviated transcription (Latin):
nebrarum huiꝰ mundi caligine ñ uincantur. Ne¬
cesse ẽ. etiam. ut inter reptilia. & uolatilia. ea discre¬
tione utatur. ut quia aliquos excellen cus. tioris
uite conspicit ñ contempnat infirmos quia
in omib ẽ. anima uiua: & que in honestiora sunt
his honorem habundantiorem circundamꝰ. His ex¬
ercitiis homo ad formam dĩ ꝓficit. cuiꝰ qui es ẽ. ce¬
lestis hereditas: cuiꝰ gła beata et̃nitas. & in agnitio¬
ne dĩ omnem ex suꝑans sensum pacis suꝑne feliti
statm patuere negotio. & sine ulla dilatione as¬
sentientium & dissentientium sp̃uum utraq pars
suorum obtinuit stipendi a meritors: & se iunctiᷤ
ilico contubniis sepata. & diuisa sunt scã. & impia
agmina. expulsis derectisq irregressibiliter: infe¬
riores mundi partes siue infernum. quicumql¬
ubicumq ille ẽ his qui sine d̃o affectauerunt. Adei
quidem uisione bratifica siue spe miscłie in ȩt̾nũ

Expanded text:
ligine tenebrarum hujus mundi non vincantur. Neligine tenebrarum hujus mundi non vincantur. Necesse est etiam ut inter reptilia et volatilia ea discretione utatur, ut, quia aliquos excellentioris vitae conspicit, non contemnat infirmos, quia in omnibus est anima viva, et quae inhonestiora sunt, iis honorem abundantiorem circumdamus. Iis exercitiis homo ad formam Dei proficit, cujus est quies coelestis haereditas, cujus gloria beata aeternitas, et in agnitione Dei omnem exsuperans sensum pacis supernae felicitas. tim patuere negotio, et sine ulla dilatione assentientium et dissentientium spirituum utraque pars suorum obtinuit stipendia meritorum, et sejunctis illico contuberniis separata sunt sancta et impia agmina, expulsis dejectisque irregressibiliter in inferiores mundi partes, sive in infernum quicunque ille est, his qui sine Deo esse affectaverant. A Dei quippe visione beatifica sine spe misericordiae in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
spiritali fetu repletur eccłia. Iam uͦ restat. in septima
sola uocatio. de quo sabbato adsabatismum octaue
transibit. quisquis renouatus sp̃u mentis sue po¬
tiora ꝓbauerit.& de tenebris huius mundi em̃serit.
in omnib inter lucem & tenebras diuidens. ꝙ fruc¬
sibi. Opportet quippe hominẽ intelligere. in pͥmis
quia ds ẽ. Postea quid sit ds. ad qd̾ ex creature consi¬
deratione paulatim accedit. Dcinde luce ueritatis
accensa. inter carnalia & sp̃ualia qͣsi inter aquas
suꝑiores & inferiores. firmam̃to rationis fixo. ex¬
pulsa temptationum quasi fluctuum salsugine.
gramina & arbusta ꝓducere: idẽ uirentium gr̃arũ
propagare genimina. S & ipsas sp̃ales inteiugen¬
tias. que ex scripturis nascuntur diligenter atten¬
dere: quomͦ ipsa ueritas qͣsi sol illuminat animã:
Ipsa uͦ anima qͣsi uina irradi Et noctem idẽ corꝑa¬
les sensꝰ. & actiones qͣsi stellas multiplitans. que te

Expanded text:
spiritalis fetu repletur Ecclesia. Jam vero restat in septima spiritalis fetu repletur Ecclesia. Jam vero restat in septima sola vacatio, de quo Sabbato ad sabbatismum octavae transibit quisquis renovatus spiritu mentis suae potiora probaverit, et de tenebris hujus mundi emerserit, in omnibus inter lucem et tenebras dividens, et frucsibi. Oportet quippe hominem intelligere in primis, quia Deus est; postea quid sit Deus, ad quod ex creaturae consideratione paulatim accedit; deinde luce veritatis accensa, inter carnalia et spiritualia, quasi inter aquas superiores et inferiores, firmamento rationis fixo, expulsa tentationum quasi flatuum salsugine, gramina et arbusta producere, id est virentium gratiarum propagare genimina. Sed et ipsas spirituales intelligentias quae ex Scripturis nascuntur, diligenter attendere. Quomodo ipsa veritas quasi sol illuminet animam; ipsa vero anima quasi luna irradiat noctem, id est corporales sensus, actiones quasi stellas multiplicans, quae ca
Abbreviated transcription (Latin):
narrantur: quia prima illa angłica natura. iugens
tate. unita luci et̾ne. segregata ẽ. a nocte & stabiliri
meruit. & confirmari: & iam absq ruine picło de
de gła sua omnino secura. nullum ultra habet ad
malum accessum. quia ita luti supiori cont̾mina ẽ.
ce adeo ex illo fulget splendore: uit lucem que ipsa est.
nuluiꝰ cauginis uapor interpolet. Est gͥ lux illuminãs
ds̃. lux illuminata angłs. firmamentum radicatus ĩ
deo rationał nature affectus. Est gͥ pͥma dies. intel¬
lectualis. uel sp̃uat nature institutio. Scd̾a. temporał.¬
& in qd. uisibilis rerum creatio. Tercia rerum abin¬
uicem distinctio: & earundẽ scłm genus suum fruc¬
tificatio. Quarta p ũbum cdĩ. ex testimonio scriptura¬
rum: mentis illuminatio. Quinta. inter appetitus
carnis. & sp̃c: rationis discretio. Sexta. intellectu &
actione. quasi quodam sexu maris ce femine imagi¬
nis. ⁊ similitudinis diuine exp̃ssio: exqua copula

Expanded text:
narrantur, quia prima illa angelica natura vigens narrantur, quia prima illa angelica natura vigens tate, unica luci aeternae segregata est a nocte, et stabiliri meruit et confirmari, et jam absque ruinae periculo, de gloria sua omnino secura nullum ultra habet ad malum accessum, quia ita est luci superiori conterminata, et adeo ex illo fulget splendore, ut lucem quae ipsa est nullius caliginis vapor interpolet. Est igitur lux illuminans, Deus; lux illuminata, angelus; firmamentum, radicatus in Deo rationabilis affectus. Est igitur prima dies, intellectualis vel spiritualis naturae institutio; secunda, corporalis et visibilis rerum creatio; tertia, rerum ab invicem distinctio, et earumdem secundum genus suum fructificatio; quarta, per verbum Dei ex testimonio Scripturarum mentis illuminatio; quinta, inter appetitus carnis et spiritus rationis discretio; sexta, in intellectu et actione, quasi quodam sexu maris et feminae, imaginis et similitudinis divinae expressio, ex qua copula
Abbreviated transcription (Latin):
tracta restaurans. Hic ẽ. sp̃c multiplex. unicus. stabilis.
mobilis. humanꝰ benignꝰ. qui ubi uult spirat. & docet
& replet. & suggerit oĩa: de cuiꝰ in exhausta plenitu¬
dine & manatione sincera. repleta corda fideliũ. uniꝰ
moris indomo coedificata in habitaculũ dĩ. eructua¬
uerunt in eccl̃ia ũbum bonum: inuintibili eloq̃n¬
tia & in suꝑabili constantia. subiectis contradicto¬
rio. cum repente facto celitus sono illitterati ꝙ ydio¬
te facti sunt fidĩ assertores & piscatores disputatores.
Hic absq emendicatis aliunde suffragiis. qͦs com¬
pungit inungit: quos immu tat consummat. qd̃
precipit efficit. Ideoq in eo qd̃ suꝑ ferri dr̃ nota magis¬
terii dignitatem. nutritoris affectum. uiuificatoris
p̾sidium: caritatis imp̾ssionem. affinitatem nature.
beniuolentiam gr̃e. Et primo quidẽ lux deinde dies postra
firmamentũ. quarto loco magna illa luminaria facta

Expanded text:
tracta restaurans. Hic est spiritus multiplex, unicus, stabilis, tracta restaurans. Hic est spiritus multiplex, unicus, stabilis, mobilis, humanus, benignus, qui ubi vult spirat, et docet, et replet et suggerit omnia, de cujus inexhausta plenitudine et manatione sincera repleta corda fidelium, unius moris in domo coaedificata in habitaculum Dei, eructaverunt in Ecclesia verbum bonum, invincibili eloquentia et insuperabili inconstantia subjectis contradictoribus, cum repente, facto coelitus sono illitterati et idiotae facti sunt fidei assertores, et piscatores disputatores . Hic, absque emendicatis aliunde suffragiis, quos compungit inungit, quos invitat consummat, quod praecipit efficit. Ideoque in eo quod superferri dicitur, nota magisterii dignitatem, nutritoris affectum, vivificatoris praesidium, charitatis impressionem, affinitatem naturae, benevolentiam gratiae. Et primo quidem lux, deinde dies, postea firmamentum, quarto loco illa magna luminaria facta
Abbreviated transcription (Latin):
do corde & pacifico sp̃u cognicio & contemplacio der:
pqͣm deponentes imaginẽ terrem. ⁊ ueterem homi¬
nem exuentes reformamur. & in similitudinẽ dĩ ꝙe.
imaginem transimus:⁊maginem quidẽ expͥmentes sig¬
naculo caritatis. similitudinẽ uero stabilitate liberta¬
tis ce pacis. Ad hec consid̾anda siue implenda pͥma lux
idẽ cognitio ueritatis. quasi inquisitorẽ suũ humanũ
dirigit intellectum: manifestans ei singłas rerum spe¬
cies. hoc ẽ distinguens dies & noctes. illuminans egres¬
sum de ignorantia ad cognoscendũ ordinem rerum: ut
in nomine celi & t̾re. omĩa celestia &e terrena intelligat.
que ꝑ quedam spacia qͣsi ꝑdies & noctes scriptura dis¬
tinguit. & seꝑat. Et nequid desit. nequid causetur ĩ¬
firmitas. suꝑfertur spt̃ dĩ. fouens ce formans rationa¬
biles appetitus ad iuuans infirmitatẽ. fecundans
sterilitatem. excitans deuotionẽ. opiens excessus. & dis¬

Expanded text:
do corde et pacifico spiritu cognitio et contemplatio Dei, do corde et pacifico spiritu cognitio et contemplatio Dei, per quam deponentes imaginem terreni, et veterem hominem exuentes reformamur, et in similitudinem Dei et imaginem transimus, imaginem quidem exprimentes signaculo charitatis, similitudinem vero stabilitatis et pacis. Ad haec consideranda sive contemplanda, prima lux, id est cognitio veritatis, quasi inquisitorem suum humanum dirigit intellectum, manifestans ei singulas rerum species, hoc est distinguens dies ac noctes, illuminans egressum de ignorantia, ad cognoscendum ordinem rerum, ut in nomine coeli et terrae omnia coelestia et terrena intelligat: quae per quaedam spatia, quasi per dies et noctes Scriptura distinguit et separat, et ne quid desit, ne quid causetur infirmitas, superfertur spiritus Dei, fovens et formans rationabiles appetitus, adjuvans infirmitatem, fecundans sterilitatem, excitans devotionem, operiens excessus, et dis
Abbreviated transcription (Latin):
tie: intellectus. Scda: corporalis dispositio creature. Ter¬
cia: segregatis tenebris alice utilitatis rerum certa cog¬
nitio: qua in admirabili ordine. & piucritudine cõ¬
siderata. inadmirationẽ creatoris trabimur. in uisi¬
bilia ipsiꝰ. ꝑ eaque facta sunt contemplantes. ita ut
ꝑ hoc in notescat nob sempiterna eiꝰ uirtus & duum¬
tas. Quarta uͦ dies. eccłiastica doctrina & scriptura
scã diuinitus inspirata. inqua certas fidĩ regulas
inuenimꝰ: ut ñ quisq suo sensu. s ueritatis et̾ne
auctoritate firmetur. Quinta uͦ dies ẽ. colluctatio ra¬
tionis cum concupiscenciis. qͣi cum reptilib innume¬
ris quib resistit humana infirmitas: in quibdam
quidẽ menbris siuis actionib huiꝰ scl̃i affixa. inquib¬
dam uͦ auolans. conũsationẽ sibi in celestibus eligit. ꝙ¬
quietem. Iam uͦ sexta dies ẽ oppressis concupiscentus.
& triumpho de huiꝰ mundi uictoria celebrato. mũ¬

Expanded text:
tiae intellectus; secunda, corporalis dispositio creaturae; tertiae intellectus; secunda, corporalis dispositio creaturae; tertia, segregatis tenebris a luce, utilitatis rerum certa cognitio, qua in admirabili ordine et pulchritudine considerata in admirationem Creatoris trahuntur invisibilia ipsius, per ea quae facta sunt contemplantes, ita ut per hoc innotescat nobis sempiterna ejus virtus et divinitas ; quarta vero dies, ecclesiastica doctrina et Scriptura sancta divinitus inspirata, in qua certas fidei regulas invenimus, ut non quisque suo sensu, sed veritatis aeternae auctoritate firmetur; quinta vero dies, colluctatio rationis cum concupiscentiis, quasi cum reptilibus innumeris quibus resistit humana infirmitas, in quibusdam quidem membris suis actionibus hujus saeculi affixa, in quibusdam vero avolans conversationem sibi elegit in coelestibus et quietem. Jam vero sexta dies est oppressis concupiscentiis et triumpho de hujus mundi victoria celebrato, mun
Abbreviated transcription (Latin):
suũ imꝑfectum considerans. ad eum qui potest im¬
plere &e componere insufficientiam humanam conũsa.
conformationẽ & reformationẽ suam nichil besitans
prestolatur. Hacua erat t̾ra. ñ habens possessorem: in¬
anis ñ habens decorem. quia informe e. qd̃ ñ illumi¬
nat ds. ce uacuum & egenum qd̾ ñ implet. Et cdixit
dsi fiat lup. & facta ẽ lux. Scriptum ẽ quia ds ẽ lux. &
quia iucem habitat in accessibilem. Ipse ñ ẽ lux que
facta ẽ. s lux primordialis illuminans omĩa .i. causaliũ
rationum quas apud se habebat reconditas manifes-¬
tans efficientiam. conspicabile faciens. qd̃ tantũ sibi
intelligibile erat: & ẽ ilia prima lux repellens tenebraᷤ.
ꝙ constituens dies abigens ignorantiam. & purificans
intellectum dĩ sapientia. ꝑ hanc eñĩ omnium rerum
cõstitutio disposita ẽ: & ipsarum constitutionũ cog¬
nitio dies uocatur. Est itaq pͥma dies ipsius sapien¬

Expanded text:
suum imperfectum considerans, ad eum qui potest imsuum imperfectum considerans, ad eum qui potest implere et componere insufficientiam humanam conversa conformationem et reformationem suam nihil haesitans praestolatur; vacua erat terra, non habens possessorem; inanis, non habens decorem, quia informe est quod non illuminat Deus, et vacuum, et egenum quod non implet. Et dixit Deus: Fiat lux! et facta est lux . Scriptum est quia Deus lux est , et quia lucem habitat inaccessibilem . Ipsemet est lux, quae facta est, sed lux primordialis illuminans omnia, id est causalium rationum quas apud se habebat reconditas, manifestans efficientiam, conspicabile faciens quod tamen sibi intelligibile erat. Et est illa prima lux repellens tenebras, et constituens dies, abigens ignorantiam, et purificans intellectum sapientia. Per hanc enim omnium rerum conditio disposita est, et ipsarum constitutionum cognitio dies vocatur. Est itaque prima dies ipsius sapien
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in quorundam lapsu. tota angłica coulectio ẽ. infecta.
nꝰ pectatum quorundam nisi in consentaneos preuarica¬
cet omnium sit una natura. nichil tamen habet alter
ex altero. quia unicuiq singulariter & ꝓprie omĩpotũ¬
tia diuina speciat ẽ. ut ita clicam natiuitas &e origo
lerra autem cuiꝰ homo habitator ẽ in anis dicta est. ꝙ
uacua. quia licet in innocentia sit conlitus homo
carnalis. tamen ñdum iugor erat ad integrum solid̃:
ce omnino etiam ante pectatum minus erat purus
& pspicar humanus. qͣm anglicus incellectus. Non¬
ddum erat reformatum corpus humilitatis nr̃e confi¬
guratum corpi claritatis diuine:ñ erat in eo statu hu¬
mana conditio. quem absq dubietate resurrectio polli¬
cetur. uatua ad huc illiꝰ plenitudine beatitudinis qͣm
acceptura erat:ꝰ quantũ sibi adplenam compositionem
deeẽt. ad lucem accedens didicit. qua circumfusa meliꝰ

Expanded text:
non in quorumdam lapsu tota angelica collectio est infecta, non in quorumdam lapsu tota angelica collectio est infecta, nec peccatum quorumdam nisi in consentaneos praevaricacet omnium sit una natura, nihil tamen habet alter ex altero, quia unicuique singulariter et proprie omnipotentia divina specialis est, ut ita dicam, nativitas et origo. Terra autem, cujus habitator homo est, inanis dicta est et vacua, quia, licet in innocentia sit conditus homo, carnis tamen vigor nondum erat ad integrum solidus, et omnino etiam ante peccatum minus erat purus et perspicax humanus quam angelicus intellectus. Nondum erat reformatum corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis divinae , nec erat in eo statu humana conditio, quem absque dubietate resurrectio pollicetur. Vacua adhuc illius plenitudine beatitudinis quam acceptura erat, quantum sibi ad plenam compositionem deesset ad lucem accedens didicit, qua circumfusa, melius
Abbreviated transcription (Latin):
ta unimꝰ. Creauit itaq ds celum & t̾ram rationalis na¬
ture domicilia: ut haberet utrobiq colonum. & lauda¬
torem. implens celum &e fram diunitas. Et suꝑiora qͥ dẽ
agmina dõ coniuncta. uicinius qͣsi intellectualia. uel
spiritalia: ampliꝰ nature creatrici participancia herent
stabilitati sue affixa. Homo uero & terrestris. & celestis.
& caro & sp̃c. e celo terraq commixtus. aliqñ apud se
sobriꝰ manet. ñ numqm mente deo excedit: & scđm u
tramq naturam. mͦ infra ẽ. mͦ rapitur supra. De angłis
sane quorum gratꝰ ꝙ offitia. & dignitates. in multis lo¬
cis patrum distinguit auctoritas. nicħ moyses ẽ. locu¬
tus. s cum alibi in hoc ipso libro geneseos eorum ꝑso¬
nas. & officia introducat. ñ ẽ dubium quin eorum cre¬
ationẽ in nomine celi intelligat. Ideoq celũ ñ ẽ dictũ¬
inanem ꝙ uacuum. &̃ cum pars reproba cecidisset: quia

Expanded text:
tas unimus. Creavit itaque Deus coelum et terram, rationalis creatas unimus. Creavit itaque Deus coelum et terram, rationalis creaturae domicilia, ut haberet utrobique colonum et laudatorem implens coelum et terram divinitas. Et superiora quidem agmina Deo vicinius conjuncta, quasi intellectualia vel spiritualia, amplius naturae creatrici participantia, haerent stabilitati suae affixa. Homo vero et terrestris et coelestis, et caro et spiritus, e coelo terraque commistus aliquando apud se sobrius manet, nonnunquam mente Deo excedit, et secundum utramque naturam modo infra est, modo rapitur supra. De angelis sane quorum gradus et officia et dignitates in multis locis Patrum distinguit auctoritas, nihil Moyses est locutus. Sed cum alibi in hoc ipso libro Geneseos eorum personas et officia introducat, non est dubium quin eorum creationem in nomine coeli intelligat. Ideoque coelum non est dictuinane et vacuum, etiam cum pars reproba cecidisset, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ illa scͥpta que dĩc qui uiuit in et̾num creauit oĩa
simul. uniu̾sam creaturam & angłicam. & humanã ⁊
reliquas singulas. uidetur asserere simul uerbo dĩ fuis¬
se exortas licet difficillima sit illa distinctio. & tam̃
ẽ distinctio. qua intellectualis corporalem precessit. Priꝰ
in reb inuestigatur ratio essentie. de inde ordo natu¬
re: adultimum usus & necessitas cause. Cumq eadem
sit causa. & unire. ⁊ partui. & recolligere. negotium in¬
dustrie ẽ &e in eadem re aliquid primum. & aliquid in¬
telligis ultimum. hoc scđ̃m nr̃i intellectus angustias in
rerum consid̾atione. ex crassitudine corporta patimur:
hebetes & lippi ad pure lucis fulgorem. uerum sapientia
dĩ attingens afine usq adfinem suptiussima celerita¬
te. & p̾destinata & creata. coessentia intuetur: & que ipse
simul. nos ꝑ partes colligimus. & ꝑ aliquas moras collet¬

Expanded text:
Unde illa Scriptura: Qui vivit in aeternum creavit omnia Unde illa Scriptura: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul , universam creaturam et angelicam et humanam, et reliquas singulas videtur asserere simul verbo Dei fuisse exortas, licet difficillima sit illa distinctio, et tamen est distinctio qua intellectualis corporalem praecessit. Prius in rebus investigatur ratio essentiae, deinde ordo naturae, ad ultimum usus et necessitas causae. Cumque eadem sit causa, et unire et partiri, et recolligere negotium, industriae est ut in eadem re aliquid primum, et aliquid intelligas ultimum. Hoc secundum nostri intellectus angustias in rerum consideratione ex crassitudine corporea patimur hebetes et lippi ad purae lucis fulgorem. Verum sapientia Dei attingens a fine usque ad finem , subtilissima celeritate, et praedestinata et creata coessentia intuetur; et quae ipse simul, nos per partes colligimus, et per aliquas moras collec
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas postulet. quia si quid ad numerum eorum
forte de ẽ. Hoc supplet᷑ ex homine cuiꝰ multiplicatio
qd̾ piit uel qd̃ defuit restituit ꝙ consũmat. Lantũq
aiunt fuisse spatium inter opus & opus. qnͣtum sex
dierum continent interualla .i. qͣntum dies ce nox una
more metitur: sic oe facta singła quibdam p̾cedenti¬
b quibdam subseq̃ntib. sicut priꝰ ordine ẽ. in edifi
mens & opus artificis gradatim aptat in domum:
ita dm̃ fabrice sue molem & speciem orditum eẽ
& quasi texuisse pedetemptim. sentiunt mundum
Uerum illiꝰ spacũ inter capedinẽ qua ante tempo¬
rum uicissitudinem in uisibiliter dĩ sapientia pͥma
oꝑa disponebat. diffinire. ttmerarium ẽ. maxime
cum canonice scripture de hoc nicħ certi tradidint.
Casus tamen diaboli quia abinitio fuisse legitur si
ante creationem celi & fr̃e furt ñ intelligo uel cui ĩ¬
uiderit uel cuiꝰ fũit homicida: cum homo ñ eẽt.

Expanded text:
necessitas postulet, quia si quid ad numerum eorum necessitas postulet, quia si quid ad numerum eorum forte deest hoc suppletur ex homine, cujus multiplicatio quod petiit vel quod defuit, restituit, et consumat. Tantumque aiunt fuisse spatium inter opus et opus, quantum sex dierum continent intervalla, id est quantum dies et nox una mora metitur, et sic facta singula quibusdam praecedentibus, quibusdam subsequentibus, sicut prius est ordine in aedificmens, et opus artificis, gradatim aptat in domum, ita Deum fabricae suae molem et species orditum esse, et quasi texuisse pedetentim sentiunt mundum. Verum illius spatii intercapedinem qua ante temporum vicissitudinem invisibiliter Dei sapientia prima opera disponebat diffinire temerarium est, maxime cum canonicae Scripturae de hoc nihil certi tradiderint. Casus tamen diaboli, quia ab initio fuisse legitur, si ante creationem coeli et terrae fuit, non intelligo vel cui inviderit, vel cujus fuerit homicida, cum homo non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
throni & dominationes seruierunt dõ. & absq tempo¬
rum uitib atq mensuris dõ uoiente substiterunt.
¶ Sunt qui ita intelligant ñ solum ceatorem. s etiam
ipsam celi & t̾re creaturam. ante temꝑa extitisse. qͥa
a discretione diei ac noctis abortu & occasu maioꝵs
syderum & minoꝵ. scdm principia. & fines ce reditus
concurrentium uicissitudinũ. determinatis spaciit cer-¬
tarum horarum numero definita ẽ dies & nox. &
dierum certis couectionib distinctum sit tempus.
Et illa quidẽ oꝑa sex dierum instituta ex nichilo. nullam
habentia uel ex se uel aliunde mat̾i̾am. s tantum uolũ¬
tate artificis ꝓlata dicunt᷑ cuiꝰ uerbo dictata. est. om¬
nium que sunt. ꝙ causa & ratio. & origo. Sp̃ualis quoq
nature .i. angłite ea plenitudine sentiunt. ordinem in¬
stitutum. ut nullũ ad reꝑandam uel augendam succes-¬
sionẽ. semen inuicem transfundi ingenere illo uila

Expanded text:
throni, et dominationes servierunt Deo, et absque tempothroni, et dominationes servierunt Deo, et absque temporum vicibus atque mensuris Deo volente substiterunt. » Sunt qui ita intelligant: non solum Creatorem, sed ipsam etiam coeli et terrae creaturam ante tempora exstitisse, quia ad discretionem diei ac noctis, ab ortu et occasu majorum siderum et minorum secundum principia et fines et reditus concurrentium vicissitudinum, determinatis spatiis certarum horarum numero definita est dies et nox, et dierum certis collectionibus distinctum sit tempus; et illa quidem opera sex dierum instituta ex nihilo nullam habentia vel ex se, vel aliunde materiam, sed tantum voluntate artificis prolata dicunt, cujus verbo dictata est omnium quae sunt, et causa, et ratio et origo. Spiritualis quoque naturae, id est angelicae, ea plenitudine sentiunt ordinem institutum, ut nullum ad reparandam vel augendam successionem semen invicem transfundi, in genere illo ulla
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta que agimus. & quicqͥd ibi scribit transgressio.
delet confessio. Immo de libro uite nichil deietur. qͥa
liber ile et̾nitatis ẽ. illiꝰ in qua nichil corrigitur. aut
mutatur. Appensa sunt talenta donorum. m̃surata dis¬
tributio grãrum: ut nicħ homo negligat. nichil subtra¬
nat. nicħ presumat. Et quidẽ ante hunc uisibilem
mundum. idẽ ante celi & t̾re creationẽ anglice clarita¬
tis obsequium creatori ũ defuit. & precessit illa sp̃alis
natura corporalem originẽ. Inde ambrosius mexa¬
meron. Angłi dominationes &e potestates & si aliqͣndo
ceperunt: erant iam qͣndo hic mundus factus ẽ. Et ba¬
siliꝰ. Post illa inuisibilia. & intellectibilia. inicium
generationis eoꝵ que cernuntur. sensuq compre¬
titum. Sex milia nr̃i temꝑis nec dum conplentur
anni. & quantas pͥus et̾nitates. quanta temꝑa quã¬
tas scłoꝵ origines fuisse arbitrandum ẽ in quib angłi

Expanded text:
cuncta quae agimus, et quidquid ibi scribit transgressio, cuncta quae agimus, et quidquid ibi scribit transgressio, delet confessio. Imo de libro vitae nihil deletur, quia liber ille aeternitatis est, illius in qua nihil corrigitur aut mutatur. Appensa sunt talenta donorum, mensurata distributio gratiarum, ut nihil homo negligat, nihil subtrahat, nihil praesumat. Et quidem ante hunc visibilem mundum, id est ante coeli et terrae creationem, angelicae claritatis obsequium Creatori non defuit, et praecessit illa spiritalis natura corporalem origine. Unde Ambrosius in Hexameron: « Angeli, dominationes, et potestates, et aliquando coeperunt: erant jam quando hic mundus factus est. » Et Basilius: « Post illa invisibilia et intellectibilia, initium generationis eorum quae cernuntur sensuque compreTitum: « Sex millia nostri temporis necdum complentur anni, et quantas prius aetates, quanta tempora, quantas saeculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli,
Abbreviated transcription (Latin):
to inniti. Aquas labiles. & supra ferri ꝙ ardorib non
consumi. ut in hoc sapientia & omĩpotentia artificiᷤ
ꝓpensiori admiratione considerata. nos in sui reue¬
rentiam trahat: quo nichil ei impossibile uidemꝰ.
cuiꝰ moderaminȩ. diu̾sa & contraria inunitatem
pacis conueniunt: & mobilia. & errantia. ad certũ
cardinem reuocant᷑. nͨ intumescunt maxima. nͨ
minima consumuntur. & tota illa mundi fabrica
sine ulla ruine formidine ex tam dissimilib parti¬
b uniformis. ex tam diuersis una. ex tam contrariis
nͨ ullum patet effugiũ apͥncipe nisi in iudicem. &
a uidice in uindicem. Ex ipso. & ꝑ ipsum. & in ipso st̃
oĩa. in quo uiuimus mouemur & sumꝰ. qͦt qͦt sumꝰ
sub certo numero. certam habentes m̃suram. & pon¬
dus. Ex ipso sumꝰ. nͦ & origine. ꝑ ipsũ sumus doctrina.
&e regimine. in ipso sumus unitate dilectionis. & cõ¬
sortio głe. In libro eius numerata sunt. & conscripta

Expanded text:
to inniti, aquas labiles et supra ferri, et ardoribus non to inniti, aquas labiles et supra ferri, et ardoribus non consumi, ut in hoc sapientia et omnipotentia artificis propensiori admiratione considerata, nos in sui reverentiam trahat quo nihil ei impossibile videmus. Cujus moderamine diversa et contraria in unitatem pacis conveniunt et immobilia et errantia ad certum ordinem revocantur; nec intumescunt maxima nec minima consumuntur: nec tota illa mundi fabrica sine ulla ruinae formidine ex tam dissimilibus partibus uniformis, ex tam diversis una, ex tam contrariis nec ullum patet effugium a principe, nisi in judicem et a judice in vindicem. Ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia , in quo vivimus, movemur et sumus ; quoquot sumus sub certo numero certam habentes mensuram et pondus. Ex ipso sumus natura et origine, per ipsum sumus doctrina et regimine, et in ipso sumus unitate dilectionis et consortio gloriae. In libro ejus numerata sunt et conscripta
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo innumerabilis. uisibiliũ & inuisibiliũ
corporalium ꝙ sp̃ualium: ꝙ iam cepit locus cẽ & tẽpꝰ
qm̃ scđm suum modũ omĩa circunscriptioni obnox¬
ia st̃: preter illam solam naturam que p̾cedit & exte¬
dit omĩa. & intra se uniusa condidit. Cirta ullam in ef¬
fabilẽ. & in mensurabilẽ magnitudinẽ uane cogitat ho¬
mo loca uel tempora:omnino minor ẽ. auctore uniũ¬
sitas: & quicquid temporale ẽ. ad instar puncti intra
se concludit et̾nitas. Complectitur omĩa. in tra so¬
lidans extra protegens. supra fouens. infra sustinens:
arte in uestigabili ligans diũsa temꝑatura mirabi¬
li: astringens in pacem. & in unum uingens contra¬
ria. premens leuia ne effluant. sustinens ponderosa
ne ruant. In eodem corꝑe ignẽ & aquam udeas con¬
uenire. terte aerem circumfusũ: illamq molem
immobilem. firmis radicib leui & sutili fundam̃¬

Expanded text:
multitudo innumerabilis visibilium et invisibilium, multitudo innumerabilis visibilium et invisibilium, spiritualium et corporalium, et jam coepit locus esse em suum modum omnia circumscriptioni obnoxia sunt, praeter illam solam naturam, quae praecedit et excedit omnia, et intra se universa concludit. Circa illam ineffabilem et immensurabilem magnitudinem vane cogitat homo loca vel tempora, omnino minor est auctore univsitas, et quidquid temporale est, ad instar puncti, intra se concludit aeternitas. Complectitur omnia, intra solidans, extra protegens, supra fovens, infra sustinens, arte investigabili ligans diversa, temperatura mirabili astringens in pacem et in unum jungens contraria, premens levia, ne effluant, sustinens ponderosa ne ruant. In eodem corpore ignem et aquam videas convenire, terrae aerem circumfusum, illamque molem immobilem firmis radicibus levi et subtili fundamen
Abbreviated transcription (Latin):
comitata sunt: qm̃ dix̃ ꝙ facta sunt. mandauit & crea¬
ta sunt. Eternum quidẽ de tam magnifico oꝑe insapi¬
entia eiꝰ fuit consilium. S initium temporale. nequa¬
qͣm confusione illa que chaos dr̃ inuolutum latuit
nec decuit omnipotentiam uel sapientiã uel benignita¬
tem conditoris mat̾ĩam factam languore opprimere uł
ta: cum dilatio oꝑis inchoati nichil sibi. nichil creature
conferret. quia de incompositione oꝑis sui nulla eẽt gła
conclitori. neq ipsa creatura insensibilis. & in animata
uel defectum in hoc uel ꝓfectum haberet. cui sine aliqͦ
sui dampno. ilia informitas uel inutilitas eẽt. unde
constat apptata rerum pͥmordia ũbo dĩ sicut ait apłs
ut exinuisibilim uisibilia fierent. & pateret sub dis¬
tinctionib ⁊ formis uniũsitatis complexio. indissolubi¬
li conexione in illa mente duna ab et̾no astricta. aꝑta
ẽ ianua. & egressa ẽ de illa antiqua archa testamenti

Expanded text:
comitata sunt, quoniam dixit et facta sunt, ipse mandavit et creacomitata sunt, quoniam dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt . Aeternum quidem de tam magnifico opere in sapientia ejus fuit consilium, sed initium temporale nequaquam confusione illa quae chaos dicitur latuit involutum, nec omnipotentiam vel sapientiam, vel benignitatem Conditoris materiam factam languore decuit opprta, cum dilatio corporis inchoati nihil sibi, nihil creaturae conferret, quia in imperfectione operis sui nulla esset gloria Conditori; neque ipsa creatura insensibilis et inanimata vel defectum in hoc vel profectum haberet, cui sine aliquo sui damno illa informitas vel inutilitas esset: unde constat aptata rerum primordia, verbo Dei, sicut ait Apostolus, ut de invisibilibus visibilia fierent , et placeret sub distinctionibus et formis universitatis implexio indissolubili connexione in illa mente divina, ab aeterno astricta. Aperta est janua, et egressa est de illa antiqua arca testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
arbitreris ex subiectione uł obsequio conditorum. poten¬
tatu uel gle eiꝰ aliquid accceuisse. Numqm ẽ sola t¬
nitas. numqͣm egens diuinitas: ñ decẽ p̃sens. ñ ignora¬
re sapiens. ñ infirmari p̃ omĩpotens. Non senescit et̃¬
nitas. ñ mutatur ueritas. nunqͣm excilit caritas.
Nonrũpitur solidũ. ñ duuditur unũ. nicħ de est ad
tionali creature. ita coliata ẽ. ut licet de plenitudine
ilia hauriat. ñ tamen sit eius pars. cui consormata se¬
ciunidum aliquem modũ patrissans participat. Incon¬
ueniens omnino & nimis absurdũ ẽ credere globũ
mundi informem. & artificem simul ab et̾no fuisse.
ce massam illam inutuẽ seorsum positam nulus usi¬
b deseruisse: quasi eam ads. uel ñ potuerit uel ñ uo¬
luerit distinguere ce formare cum omnino indõ ide sit.
ꝙ uelle. & posse. & facere. Sane uoluntas potentia &
effectus. in uia rerum constrlictione sese indiuisibilit

Expanded text:
arbitreris ex subjectione vel obsequio conditorum potenarbitreris ex subjectione vel obsequio conditorum potentatui ejus vel gloriae aliquid accrevisse. Nunquam est sola Trinitas, nunquam egens divinitas, non deesse praesens, non ignorare sapiens, non infirmari potest Omnipotens. Non senescit aeternitas, non mutatur veritas, nunquam excidit charitas, non rumpitur solidum, non dividitur unum, nihil deest ad tionali creaturae ita collata est, ut, licet de plenitudine illa hauriat, non tamen sit ejus pars, cui conformata, secundum aliquem modum, patrissans participat. Inconveniens omnino et nimis absurdum est credere globum mundi informem et artificem simul ab aeterno fuisse, et massam illam seorsum positam nullis usibus deservisse, quasi eam Deus vel non potuerit vel non voluerit distinguere et formare, cum omnino in Deo idem est et velle, et posse et facere. Sane voluntas et potentia, et effectus in illa rerum constructione sese indivisibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
mnium que sunt mouentur & uiuũt.
unũ pͥncipium ds. in coet̾na sibi sapi¬
entia dictauit. & fundauit originem:
& quãsi magni corꝑis menbra rerum nat᷑as distin¬
guens. ꝓpria loca. & nomina congruas mensuras. &
officia. singłis assignauit. Nicħ apud dm̃ confusũ.
nich informe iniuia dintiquitate fuit. quia rerum
mat̾ia ubi facta ẽ.: statim incongruas sibi species ẽ forma¬
ta. Quicquid de mundi et̾̃nitate. quicquid de yle. uel
ideis uł de ila mundi anima qmͣ. ⁊ tuͣ. dicunt sense¬
re philosophy. plura inducentes pͥncipia: primum gene¬
seos capitłm abolet. & confundit. unum prefigens oĩs
ereatura pͥncipium. scilicet dm̃. in quo ñ ẽ. aliud ꝓui¬
dentia. uel sapientia. ratio. ł ordo. uita forma. uel mat̾ĩa
⁊m ipse qui in u̾bo suo qd̾ ẽ et̃mi setret manifestatio qd
dĩs facit. &e qd illuminat format: net solitudinẽ uł pau¬
ptatẽ ante mundi constitutionẽ suspiceris in illo: neq

Expanded text:
mnium quae sunt, moventur et vivunt, unum principium Deus, in coaeterna sibi sapientia dictavit et fundavit originem. Et quasi magni corporis membra, rerum naturas, distinguens propria loca, et nomina, congruas mensuras et officia assignavit. Nihil apud Deum confusum, nihil informe in illa antiquitate fuit, quia rerum materia, ubi facta est, statim in congruas sibi species est formata. Quidquid de mundi aeternitate, quidquid de hyle, vel ideis, vel de illa mundi anima, quam noym dicunt, sensere philosophi, plura inducentes principia, primum Geneseos capitulum abolet et confundit, unum praefigens omnis creaturae principium, scilicet Deum, in quo non est aliud providentia, vel sapientia, ratio, vel ordo, vita, forma, vel materia quam ipse, qui in Verbo suo, quod est aeterni secreti manifestatio, quod dicit facit, et quod illuminat format. Neque solitudinem, vel paupertatem ante mundi constitutionem suspiceris in illo, neque
Abbreviated transcription (Latin):
ne. unam eẽ diem qua celum & t̾ra. & omne uir¬
gultum. &e herba creata sunt. ut & inceteris idem
intelligas statim pꝰ enumeratas dierum distinctiones
subiungit. Iste sunt generationes celi & t̾re in die
quo fecit ds celum & t̾ram. & omne uirgultum agri.
omnemq herbam regionis. Uide qm manifeste crea¬
tionem omnium una die factam moyses dicit. qui
tamen sex dierum oꝑa mirabili subtilitate descri¬
bit. Numqm angłice nature qm sub celi nomine
accepimus diuine defuit ueritatis intuitus. neq
humane que ꝑt̾ram expͥmitur. quasi lux diuidẽs
inter diem ce noctem rationabilis intellectus. Firma¬
mentum diuidens aquas abaquis. ꝑseuerans est
ab et̾uo inter scõs & impios disciplina. Congrega¬
tio aquarum intra unum litus. & t̾re & arborum fruc¬
tificatio. obedientia ẽ. creature ingenere suo. Duo
luminaria incelo. desursum ẽẽ indicant. quicquid
inutroq legitur testamento. Lux firmamenti:. in¬

Expanded text:
ne, unam esse diem qua coelum et terra et omne virne, unam esse diem qua coelum et terra et omne virgultum, et herba creata sunt, ut et in caeteris idem intelligas, statim post enumeratas dierum distinctiones subjungit: Istae sunt generationes coeli et terrae, in die quo fecit Deus coelum et terram et omne virgultum agri, et omnem herbam regionis . Vide quam manifeste creationem omnium una die factam Moyses dicit, qui tamen sex dierum opera mirabili subtilitate describit. Nunquam angelicae naturae, quam sub coeli nomine accepimus, divinae defuit veritatis intuitus, nec humanae, quae per terram exprimitur, quasi lux dividens inter diem et noctem rationabilis intellectus. Firmamentum dividens aquas ab aquis, perseverans est ab aeterno inter sanctos et impios disciplina. Congregatio aquarum intra unum littus, et terrae et arborum fructificatio, obedientia est creaturae in genere suo. Duo luminaria in coelo, desursum esse indicant quidquid in utroque legitur testamento. Lux firmamenti in