comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usum fructum a opas recte pe¬
putat qui enric. uł qui aluxi̾.
uł qui doacus est. uł quines¬
gciumeius gent plane illuo
etiam siemptor ñ utatur. ii¬
deor usum fructum retiñe.
onisi ille utatur. ¶Dem.
loco oportuno ꝓponantur licz
predia quedam talia sic̃ ucꝰ
magis inea inpedannus quã
de ilł adquiramus cñusus
fructus eorum ielinqui pot̾.
uctus eius dem rei legetim:
io pcipiet fructuarius quod
usua suꝑ ent. nec minus et
ipe fruendi cã⁊ usum habeb̾.¬

Expanded text:
usum fructum et operas recte peputa qui emit vel qui conduxit vel cui donatus est vel qui negotium eius gerit. plane illud etiamsi emptor non utatur, videor usum fructum retinere,o, nisi ille utatur. 41 Ideloco oportuno ponantur.Licet praedia quaedam talia sint, ut magis in ea impendamus, quam de illis adquiramus, tamen usus fructus eorum relinqui potest. uctus eiusdem rei legetur, id percipiet fructuarius, quod usuario supererit: nec minus et ipse fruendi causa et usum habeb
Abbreviated transcription (Latin):
doait. uequidẽ siremmeã
ulame fructuanio ꝯducat me
non obligaui ⁊ regulanter
de finit quicquid abalio sti¬
pulando micbi adquint id
ad me stipulando. n agit
nsi forte inquid nominati
trm dño suo stipuleturames
uł ꝯducat. ¶ Sidilos fructuꝰ¬
anos ꝓponas. E⁊ ex alc̾ius
cur ntrum cotum anꝓpar¬
te. quia habet usum frũcti
ei queracurnã ⁊ induob
bone fidoci possoribus. hoc i
ide mapud sceuolam agita
etait uulgo crecdicum rõm¬
nec dubitar debere quam ter¬
adiecto nomine enus excuite

Expanded text:
quidem si rem meam a me fructuario conducat, me non obligabit. et regulariter definiit: quod quis ab alio stipulando mihi adquirit, id a me stipulando nihil agit: nisi forte, inquit, nominatim domino suo stipuletur a me vel conducat. Si duos fructuarios proponas et ex alterius ritur, utrum parte, qua habet usum fructum, ei quaeratur. nam et in duobus bonae fidei possessoribus hoc idem est apud Scaeuolam agitatet ait uolgo creditum rationemnec dubitari debere, quin adiecto nomine solidum e
Abbreviated transcription (Latin):
caĩb. ñ ꝓprietatis effectũ obtin̾e
ꝯuenit. uñ fundi usꝰ fructus.¬
olutione secuta posteꝰ pars al gate¬
ta que ad creuit uendicetur
ilic̾e qui ppͥetatis iudicate re
exceptionẽ obsare in fructu
u̾ono obstare scͥpb̾ iiliamis.
qm̃ portio fundi illlmio por nt¬
ciomi. psone fructus adc̾ssic. ¶E¬

Expanded text:
ibus non partis effectum optinere conuenit: unde si fundi uel fructusolutione secuta postea pars altera quae adcreuit uindicetur, in lite quidem proprietatis iudicatae rei exceptionem obstare, in fructus vero non obstare scribit Iulianus, quoniam portio fundi velut alluvio portioni, personae fructus adcresce
Abbreviated transcription (Latin):
fructuano adqui ñꝑotest. ꝓ¬
prietario quentur Idenq¬
s̾. eum qui exre ffiuctuarii¬
stipuletur nominacun ꝓpri¬
dquirere cc̃ autem nchil
agit. si non ex re fructuarii.
nec exoꝑis suis fructuario

Expanded text:
fructuario adquiri non potest proprietario quaeri. denbit eum, qui ex re fructuarstipuletur nominatim proquirere. contra autem nihil agit, si non ex re fructuarii nec ex operis suis fructuario
Abbreviated transcription (Latin):
x. dig̾ scribñt inpendenci esse
dominiũ cuis ⁊ numatom
precii declatͥuram cuius sit
sit fuus mmm̾atus sit pecc¬
iam/nam mim̾atio declara¬
bit. cui ñt adquisita stipło.
ergo ostendimus inpendẽti
nimaretur. ¶ quid eigo si
mimatũ.marcellus uero
et maiuicimnus amisso usu
fructu cum iam pucant dom¬
inium adquisitum ꝓprieta¬

Expanded text:
 scripsit in pendenti esse dominium eius et numerationem pretii declaraturam, cuius sit:sit seruus numeraturus pecuniam: nam numeratio declarabit, cui sit adquisita stipulatio. ergo ostendimus in pendenti numeretur. quid ergo si numeratum: Marcellus uero et Mauricianus amisso usu fructu iam putant dominium adquisitum proprieta
Abbreviated transcription (Latin):
quem ptinct.R. icelligo te
de nsũ fructu qurere quilega¬
tus csitaq si conclicio enis
legati excic̾it dubium ñ ẽ quin
adlegatanu usus fructus
ad ꝓprietatem fundi reu̾catur.¬

Expanded text:
ellego te de usu fructu quaerere qui legatus est: itaque si condicio eius legati extiterit, dubium non est, quin ad legatarium is usus fructus oprietatem fundi reuertatur
Abbreviated transcription (Latin):
q ie admitit ⁊ retinẽ. nam
sepe etiam s̃ipresentibo ẜuis
licet non utamur camen
usum fructum retinemu:
minis: Nam ⁊ si agrum a¬
reminis. liect cñ sterilus

Expanded text:
sque admittit retinere. nam saepe etiamsi praesentibus seruis non utamur, tamen usum fructum retinemus:min‹e›: nam et si agrum aremus, licet tam sterilis
Abbreviated transcription (Latin):
fauo inquem usum fructũ
habet stipulati: ip̃i usu fructu¬
uano obligabitu quia uc
ei suus calis scipulan possit
sticho suo fructuario donadi
dicendimi siei soluitur fru¬
tamen inpẽdenti ẽ. cuiada¬
uirat iste fiuctuanus siu

Expanded text:
in quem usum fructum habet stipulanti, ipsi usufructuario obligabitur, quia ‹u›t ei seruus talis stipulari possit,Sticho seruo fructuario donandi dicendum, si ei soluatur, frutamen in pendenti est, cui adquirat
Abbreviated transcription (Latin):
istis siquidem conteplatione
fructuam aliqͣci relictum. uł¬
donacum ẽ ip̃i adquiret. si
adquiretur domino. nec dis¬
tinguimius. unde cognicumeũ.¬
et cuius menito habuit qui
ditionis inplende cã quid ẜ¬

Expanded text:
istis, si quidem contemplatione fructuarii aliquid ei relictum donatum est, ipsi adquiret: sin adquiretur domino, nec distinguimus, unde cognitumet cuius merito habuit, qui condicionis implendae ca
Abbreviated transcription (Latin):
m̾cedes prestet ⁊ inpensas qͣsa
bonorum ansinguerum rer̾
usus fructus legetur hac tenꝰ
int̾eẽ puito. qd̾ si edes inscense
fr̾r̃t usus fructus spetialiter
ectium legatur petiñ pot̾ bon¬

Expanded text:
mercedes praestet et impensas, quas bonorum an singularum rerum usus fructus legetur, hactenus interesse puto, quod, si aedes incensae fuerint, usus fructus specialiter aedium legatus peti non
Abbreviated transcription (Latin):
tus fic legãtus quicquid is
ceoꝑa sua adquirit uł exre
fructuam ad eum pͣtinet
Siue stipilecuissiue ei posse
fu̾ic tractitafiu̾o heres insti¬
tucus sic uł legatũs acceꝑit:
et siquid donecur suo in quo
nsusfructus. at̾iusis. ẽ quen¬
tur quid fi opteat et in omĩs¬

Expanded text:
tus sit legatus, quidquid is ex opera sua adquirit uel ex re fructuarii, ad eum pertinet, siue stipuletur siue ei possessio fuerit tradita. si uero heres institutus sit uel legatum acceperit, et si quid donetur servo, in quo usus fructus alterius est, quaeritur, quid fieri oporteat. et in om
Abbreviated transcription (Latin):
stimauit. Saucem ñ idem nĩr
ẽc si insule usit fructu legato
area de nrã insula fit factaidẽ¬
que eẽ. ⁊ sc iphorum ususfru¬
ctus legatus. fit deinde massa
facta ⁊ iterũ scipbiliet enim
pristina qualitas scphorũ rest¬
ituca sic.ntñillos ẽẽ quorum¬
uiu fructu. legacus sic. ¶ stĩpła

Expanded text:
utem non idem iuris esse, si insulae usu fructu legato area, deinde insula facta sit. idemque esse, et si scyphorum usus fructus legatus sit, deinde massa facta et iterum scyphi: licet enim pristina qualitas scyphorum restituta sit, non tamen illos esse, quorumus fructus legatus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
debere ne abucaturhec tm̃
locaturum. qr uir bonus it
non utereturspinde et sicem¬
ece uestias usuffructus ie¬
getur. uł anuli aurei. uel:
alteriuus amaparatus al¬
ibi quam in scena non ure¬
etur Szan et locare possit ui¬
dendu est. et puto locatu¬
ruma licet teftator cõmo¬
dare ñ locare fuerit so latus
tamen ip̃m fructuarium:
locaturum camen scencã.
quam funebremi uestem.
ꝓprsetatis dñs non debebit
inipetire fructuarum ita
ntẽtem. ne deteriorem eius
xlitionem faciat dequibus¬
dam plane clubitacur. siemr
uciꝓhibeat. an iuie id faciat.
te funcli susufrlctus fic le¬
et amphoris. pucant idem.
⁊ inpecculianbus sidomus
usuffructus legetur.¶ S ẽgo
puco nisi fic concrana uol¬
untas etiam instrumencũ
fundi.ul domus concineri
¶S nec suitucem in ponereɨ¬
utot fundo pot ꝓprietatus. nec a

Expanded text:
debere, ne abutatur: nec tamen locaturum, quia uir bonus ita non uteretur.Proinde etsi scaenicae uestis usus fructus legetur uel aulaei uel alterius apparatus, alibi quam in scaena non utetur. sed an et locare possit, uidendum est: et puto locaturum, et licet testator commodare, non locare fuerit solitus, tamen ipsum fructuarium locaturum tam scaenicam quam funebrem vestem. Proprietatis dominus non debebit impedire fructuarium ita utentem, ne deteriorem eius condicionem faciat. de quibusdam plane dubitatur, si eum uti prohibeat, an iure id faciat: te fundi usus fructus sit leet amphoris putant: idem et in specularibus, si domus usus fructus legetur. sed ego puto, nisi sit contraria voluntas, etiam instrumentum fundi vel domus contineri. Sed nec servitutem imponere fundo potest proprietarius nec a
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. S. Iusi̾fructu legatusꝰ
ade i ent ut carchius legatum
cis que cum ego utifrui desis¬
sem. hb̾ ẽẽ ius sus ẽ. deinde ego
gab hrede existimͣcione m legͣti.
gis eum lib̾um fore sabimis
tis eand̾e manergita ut mor¬
tis mee auce capitis dimin¬

Expanded text:
em Si usus fructus legatus adit, ut tardius ad legatum st isque, cum ego uti frui desissem, liber esse iussus est: deinde ego ab herede aestimationem legati gis eum liberum fore Sabinus tis eandem manere, ita ut mortis meae aut capitis demin
Abbreviated transcription (Latin):
petraa sitglla ⁊ siquid ad
ue. euert̾e ułuł refugia aꝑ¬
ireułacrium mutarelul
uindiania.adaliim mocł¬
um comucere excolore eiz
quod inuenit pot̾ qualit¬
ate ectium non mutata.
nsusfructus legatus sic
Alicius ⁊tollere non posse
quamuis lumina non
obscirentintquia cectu
magis curbatur qd labe¬
octiam inꝓprietatis dom¬
mino .s. Idem nenia nec
ob struere eum posse. ¶It
sidomus ususfructus le¬
gatus sic meritoria illic
facere fructuarius nond
nec ppenacula chuidere do¬
mum at qui locare pot̾s
oportebit quasi domum
locire nec balneum ibi fa¬
ciendum est. ¶ qui aucer
dicit mentoria non factui¬
rum ita accipe que uulgo

Expanded text:
 si quid ad sue uertere, uel refugia aperire, uel atrium mutare, uel uirdiaria ad alium modum conuertere: excolere enim quod inuenit potest qualitate aedium non immutata.sus fructus legatus sit, altius tollere non posse, quamuis lumina non obscurentur, quia tectum magis turbatur: quod Labeo etiam in proprietatis domino scribit. idem Nerua nec obstruere eum posse.Item si domus usus fructus legatus sit, meritoria illic facere fructuarius non debet nec per cenacula diuidere domum: atquin locare potest, sed oportebit quasi domum locare. nec balineum ibi faciendum est. quod autem dicit meritoria non facturum ita accipe quae uolgo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbat. et ego puco ueram. ¶frꝰ¬
uctuarius uero causam:
pprietatis deteriorem facere
non debet. meliorem facere
pot ⁊ aut fundi ẽ ususfructꝰ¬
legatus. et non debet. n arbo¬
res fiugiferas exscideresn iu
llã drruere necquicquam fa¬
cere in ꝑniciem ꝓpnecatis ⁊
si forte uolupt uariũ firit p̾¬
dium. ⁊ iurdiaria. uł gestati¬
ones. uł de ambulaciones.
sit opacas atq amenas
hñs ñ debebit decide uc for¬
te ortos olitorios faciat. ul
aliud. qui ad reclicum spec¬
tat: Inͣ de est quesitum. an
lapidicias. uił sir creti fodi¬
as ułareni fodmnas ip̃e instr¬
¶uere possit ⁊ eõ ꝑuto in ipsũ
institue posse. siñ agr ꝑtem
necessariam huic rei occup¬
atinus estipinde uenas qͥ¬
quoq lapicioinanim. et
hut modi metallorim.i¬
quirere pocentergo et aur
et argentiset suphuns. et
eris et fenri ⁊ cetorum focti¬
nas.uł quas pat̾ familias
instituit. crc̃e poceritiuł ip̃e
institilere sinichil agri cui¬
cure nocebit/⁊ si forte in hoc

Expanded text:
bat, et ego puto veram. Fructuarius causam proprietatis deteriorem facere non debet, meliorem facere potest. et aut fundi est usus fructlegatus, et non debet neque arbores frugiferas excidere neque uillam diruere nec quicquam facere in perniciem proprietatis. et si forte uoluptarium fuit praedium, uirdiaria uel gestationes uel deambulationes s opacas atque amoenas habens, non debebit de‹i›cere, ut forte hortos olitorios faciat uel aliud quid, quod ad reditum spectat. Inde est quaesitum, an lapidicinas uel cretifodinas uel harenifodinas ipse instituere possit: et ego puto etiam ipsum instituere possnecessariam huic rei occupaturus est. proinde venas quoque lapidicinarum et huiusmodi metallorum inquirere poterit: ergo et auri et argenti et sulpuris et aeris et ferri et ceterorum fodinas vel quas instituit exercere poterit uel ipse instituere, si nihil agriculturae nocebit. et si forte in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprietate/sufficient̾ auc̾ ale¬
res et uestire debet: secundmn.
⁊ordinem. et cligritate man¬
sipiorius et generanter lab¬
eo ait.in omnibus rebus mi¬
obilibus. moclum eum cenit

Expanded text:
proprietate. Sufficienter autem alere et vestire debet secundum ordinem et dignitatem mancipiorum. Et generaliter Labeo ait in omnibus rebus mobilib
Abbreviated transcription (Latin):
uin arbitratu factuium si
id locare ceperit. ut publica
lauet non mazis quam si
domum ad stationem ium¬
entorum locau̾it. aut si sta¬
bulum qui domus erat iu
mentis. ⁊ carrisis uacans pri

Expanded text:
i arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lavet, non magis quam si domum ad stationem iumentorum locaverit, aut si stabulum quod erat domus iumentis et carruchis vacans, pi
Abbreviated transcription (Latin):
diuidundo iuditiumdari.
ur stipulatione int̾se cos
caue qualiter fruant᷑am.
arma et rixas ꝓced̾e patit᷑⁊
pretorquos põt̾ iunisdic¬
cione sua componere: ꝙ¬

Expanded text:
dividundo iudicium dari vel stipulatione inter se eos cavere, qualiter fruantur: arma et rixam procedere patiatur praetor, quos potest iurisdictione sua componere?
Abbreviated transcription (Latin):
eadquin poti ꝑ ꝙ colligi posse
didici nequide si possidetur
ab alio amicti usu fructũ
q resfert anabherede possi¬
deatur. uł abco cui he recticaᷤ
uẽctita s̾it. uł cui ꝓprecas le¬
gata sic. an ap̃ione sufficere
enim ad retinẽdtũ usũ fiuc¬
tum cẽ astectũ retiñe uolen¬
tis.⁊ suũ nomine fiuctuari
aliquid face̾. q̃siña ht rõnẽ.¬

Expanded text:
per quod colligi posse dici, ne quidem si possideatur ab alio, amitti usum fructum, ique referre, ab herede possideatur uel ab alio, cui hereditas uendita sit uel cui proprietas legata sit, an a praedone: sufficere enim ad retinendum usum fructum esse affectum retinere uolentis et seruum nomine fructuarii aliquid facere: qua
Abbreviated transcription (Latin):
sic ut nullus fructus nͣsa¬
catur ietinemus usum fi
quid ẜ̃uus fugituns retiꝰ¬
neri tã as usum fructum.
nam qua rõne inquid re¬
tinctur apprietano possõ.
etiam sĩ infuga suus sic:
pan rõe etiam usus fructꝰ
retinetur.Dem t̾ctac

Expanded text:
sit, ut nullus fructus nascatur, retinemus usum fruquid servus fugitivus, retineri tamen usum fructum: nam qua ratione, inquit, retinetur a proprietario possessio, etiamsi in fuga servus sit, pari ratione etiam usus fructus retinetur. Idem tractat:
Abbreviated transcription (Latin):
bil aigit. quoma rem suã
scipulando quis nichil ag¬
it. alt̾i scipulando adquirit¬
in solidum. ¶ Idem nił eod
libro scripsit. ¶si ẜuo. fruc¬
cuarius oꝑas eius locau̾it
nichilaigit. nam et n ex re
mea inquid ame stipulatꝰ
sit nchil agit ñ magis qͣnt
suus alienus fide bona mͥẜ¬

Expanded text:
hil agit, quoniam rem suam stipulando quis nihil agit, alteri stipulando adquirit solidum. Idem Iulianus eodem libro scripsit: si servo fructuarius operas eius locaverit, nihil agit: nam et si ex re mea, inquit, a me stipulatus sit, nihil agit, non magis quam servus alienus bona
Abbreviated transcription (Latin):
legatus sic. quidquid in fuꝰ¬
ndo nascitur. quidquid ĩde
ꝑcipi pot̾. ip̃ius fructus ẽ.
fictũ ut boni uin arbitra¬
tu fruatur. Nam ⁊ celsus.
siapes inco fundo sint: ear
quoq tusus fructus ade¬
um ꝑtinet /ẜ si lapidiciañ
b̾ta lapidem cedere uelit:
uelcrati foctinas hãt.ł. are¬
nas: ominibus is usiniur
sab̾ait. qiͣ bonum patrem
familiaᷤ quam sñtiam uã
ta. cum cotius reliquat᷑
usũ. fructus. ñꝑatium t¬
inẽtur legaco pnic niciñ
tcͣta tus est quisolet meo
quod accessit tratari placił.¬
it ⁊ allinuonis quas usũ
fructum ad fructuaium
ptine. S insula iuxta fun¬
dum infrumine natast:
erus unum. fructũ ad fruc¬
tuaum ñꝑtine pegasus .s̃.¬

Expanded text:
 quidquid in fundo nascitur, quidquid inde percipi potest, ipsius fructus est, sic tamen ut boni uiri arbitratu fruatur. nam et Celsus si apes in eo fundo sint, earum quoque usus fructus ad eum pertinet.Sed si lapidicinas habeat et lapidem caedere uelit uel cretifodinas habeat uel harenas, omnibus his usurum Sabinus ait quasi bonum patrem familias: quam sententiam ta, cum totius agri relinquatur usus fructus, non partium, continentur legato. Huic vicinus tractatus est, qui solet in eo quod accessit tractari: et placuit alluvionis quoque usum fructum ad fructuarium pertinere. sed si insula iuxta fundum in flumine nata sit, eius usum fructum ad fructuarium non pertinere Pegasus s
Abbreviated transcription (Latin):
putoad fructuanum ꝑtinꝰ¬
ere. ita tam̃e ut uendere ei
⁊ seminare liccat: ⁊ debet tñ
ꝯẜuandi agri cã seminari
ꝑatum semper renouare.
um ciius usuꝰ. F. legatus
est solebant pãt familias.
ne puo fructuanum hac¬
tenus utiposse ne exeo uẽ¬
forte saliciseius uł silue
palans us arundineti us
trebatiꝰs̃. siluam ceduam
⁊ arundintum posse usu¬
fructuaͬnm cede. sicur pat̃
familias cedebat/⁊ uendere.¬

Expanded text:
puto ad fructuarium pertinere ita tamen, ut et uendere ei et seminare liceat: debet tamen conserendi agri causa seminarium paratum semper renouare qm, cuius usus fructus legatus est, solebat pater familias ne, puto fructuarium hactenus uti posse, ne ex eo uenforte salicti ei uel siluae palaris uel harundineti usuTrebatius scribit siluam caeduam et harundinetum posse fructuarium caedere, sicut pater familias caedebat, et uendere
Abbreviated transcription (Latin):
actemis tamen sarta
tecta hãt siquatam̃ uetu¬
state cormissent neutiũ
cogi refice̾.S si hr̃s ieficeret
passinum fructuarum:⁊
uti yncelsus demo bñdi
sarta tecta querit. siqua
uectustate corruert re¬
ficere noncogitur mn¬
oclica igitur refectio adeũ
gnoscit usu fructu lega¬
to. ut puca stipẽdium ul
tributum. uel salalum
uł alimenta abeo pctio re¬
licta ⁊ ita marcellus.l.xiii.¬

Expanded text:
actenus tamen, ut sarta tecta habeat: si qua tamen vetustate corruissent, neutrum cogi reficere, sed si heres refecerit, passurum fructuarium uti. unde Celsus de modo sarta tecta habendi quaerit, si quae vetustate corruerunt reficere non cogitur: modica igitur refectio ad eumonera adgnoscit usu fructu legato: ut puta stipendium uel tributum uel salarium uel alimenta ab ea re relicta. et ita Marcellus li
Abbreviated transcription (Latin):
uctuaͬium prohibi quo
minus reficiat quia nec
arare ꝓhib̾i pot̾. aut cole¬
re noc solum necessãias re¬
fectiõs fact̾um s ctiam uo¬
muptatis causa sitectoia. ẽt
paumentam.⁊ similia fac¬
ere Neq tautem amplia¬
re nec utile detra here posse
reposicurus sit que sũcia
uera est. Idem.¬

Expanded text:
uctuarium prohiberi, quo minus reficiat, quia nec arare prohiberi potest aut colere: nec solum necessarias refectiones facturum, sed etiam voluptatis causa ut tectoria et pavimenta et similia facere, neque autem ampliare nec utile detrahere posse, repositurus sit: quae sententia vera est. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
xñlua cedua pedam̃ta ⁊ ra¬
mos ex arbore usu fructu¬
arium sumptunum. ex
noncedua mnuineam su¬
isis. uł in uentorum deiec¬
tis uso ad suum usũ
⁊ uille. pose uusũ fructuari¬
um fe̾re. lab̾o. ait nec matĩ
aeum ꝓligno uiurum.
sibabeat uñ utatur ligno
quam sñtẽtiam puto ue¬
xamsalioquin ⁊ fitotus
ag̾ sit buc̃ casum passus
omnes arbores aufe ret
fiuctuanis: materiam ta¬
men ip̃m succid̾e quãtũ
aduille refectioem putat
posse quemad modum
calceminquit quoquere
uł arenam fod̾e. aludue
quiꝰ edifitõ necessaium
summe. ¶Nauis usu. f.
leg̾to nauigadum mitten¬
dam puco licet naufra¬
gio piculum ĩnimeat.
lauis ⁊ enim ad boc ꝑatur
ctuanus ł ip̃ fruicare.s

Expanded text:
lua caedua pedamenta et ramos ex arbore usufructuarium sumpturum: ex non caedua in uineam sulsis uel ui uentorum deiectis usque ad usum suum et uillae posse usufructuarium ferre Labeo ait: nec materia eum pro ligno usurum, si habeat unde utatur ligno. quam sententiam puto ueram: alioquin et si totus ager sit hunc casum passus, omnes arbores auferret fructuarius: materiam tamen ipsum succidere quantum ad uillae refectionem putat posse: quemadmodum calcem, inquit, coquere uel harenam fodere aliudue quid aedificio necessarium sumere.Nauis usu fructu legato nauigandum mittendam puto, licet naufragii periculum immineat: nauis etenim ad hoc paratur, ctuarius uel ipse frui ea
Abbreviated transcription (Latin):
Iñi .f. legato omnis. f. rxi
ad fructuaium ptinci. ⁊
aut rei solraut rei mobilie
usu .f. legatur rci soliũt
puta cdium uisu.f. legato
quicumq Trei redditus
ẽ adusu fructuaͬnum prin
queq obuentiones sũt
exedifitus: exareis ⁊ cet̾is
quecumq edium sunt
Uñ. eciam mitticum in
c̃adamꝑni in fecti placuit.
⁊ mie domimi posessinũ
cas edes. si ꝑscueretur. nõ
caurincc qs quamamitte
finito usu. f. ¶hac racioẽ
lab̾o.s̾. nec edificiũnice̾ do

Expanded text:
 legato omnis fructus rei ad fructuarium pertinet. et aut rei soli aut rei mobilis usus fructus legatur. Rei soli, ut puta aedium, usu fructu legato quicumque reditus est, ad usufructuarium pertinet quaeque obventiones sunt ex aedificiis, ex areis et ceteris, quaecumque aedium sunt. unde etiam mitti eum in causa damni infecti placuit, et iure dominii possessurum eas aedes, si perseveretur non caveri, nec quicquam amittere finito usu fructu. hac ratione Labeo scribit nec aedificium licere do
Abbreviated transcription (Latin):
quo sublato ip̃mtolli nece.¬
iubeatur dac̃ ali cuiusũ.f.
dare aũ incelligitur sñ du¬
xĩt in fundum legataium.
eum ue patiatur uti frins ⁊
sinc testõ autem simus
tuclit usum .f. ꝯstituere: p¬
actionib atq stipulatõi¬
bui o efficẽ pt̃. ¶Constiuina¬
tur autem usus. f. ñtm̃m

Expanded text:
quo sublato et ipsum tolli neceiubeatur dare alicui usum fructum. dare autem intellegitur, si induxerit in fundum legatarium eumue patiatur uti frui. et sine testamento autem si quis uelit usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere potest.Constitit autem usus fructus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quilocat utitur.⁊ qui uẽ¬
dit utitiꝵ ¶S ⁊ sialu preca¬
rio ꝯcedat. uel donet. puto
eum uti⁊ ideo retinere ui
olum autem siego locaũo

Expanded text:
et qui locat utitur, et qui vendit utitur. sed et si alii precario concedat vel donet, puto eum uti atque ideo retinere usuolum autem si ego locavero,
Abbreviated transcription (Latin):
es. abscendente usu. f pla¬
cuit certis modis extingui
Quibus autem modis usus¬
Aaulus. Usus. finmultis i
casibus pars dominii c⁊er
dari potest. Modemis.¬

Expanded text:
er abscedente usu fructu, placuit certis modis extingui Quibus autem modis usuudus ususcasibus pars dominii est, dari potest. 5 Papi
Abbreviated transcription (Latin):
Q conditione teneatur domi
sepetur magis ꝓprietano cõ¬
dicionem competere. fruc¬
tuano autem futi accon¬
em. quamĩt̾ fuit teius
fructus non eẽ ablatos. ¶I¬
marcellus autem mouer
eo qui si pr ea fructus istos
nric. nisi ea ut intim fierenc
ꝓprictarii. mox apprehẽsi fr¬
uctuãii efficiuncur. exemp¬
lo rei sub oclitione legate.
que incerim beredis est. exi¬
stente autem oditione adi
legatarium transit: uerumł
accitur: ⁊ in eo qd suus fruct¬
tuanus ꝑcraditionem ac¬
cepit ñdum quidem precio
soluco. s tamen abo saciffa¬

Expanded text:
cui condictione teneatur, domiseparentur, magis proprietario condictionem competere, fructuario autem furti actionem, quoniam interfuit eius fructus non esse ablatos.Marcellus autem mouetur, eo, quod, si postea fructus istos nit? nisi ea, ut interim fierent proprietarii, mox adprehensi fructuarii efficientur, exemplo rei sub condicione legatae, quae interim heredis est, existente autem condicione ad legatarium transit. uerum eittitur et in eo quod seruus fructuarius per traditionem accepit nondum quidem pretio solu
Abbreviated transcription (Latin):
gri ciuitatum alii
uectigales uocãtur
galeprãdatur candiu ñq
ip̃ius qui oluxerunt. neq
isqui in locum eorum succe¬
ales sunt quiita colẽdida t᷑.
eut priuatim agros nr̃os colẽ¬
dos dare solemus. ¶Qui ñõ¬

Expanded text:
gri ciuitatium alii uectigales uocantur,gal pendatur, quamdiu neque ipsis, qui conduxerint, neque his, qui in locum eorum succeales sunt, qui ita colendi dantur, ut privatim agros nostros colendos dare solemus. Qui in pe
Abbreviated transcription (Latin):
niam penorem iussumulieis
sponsoerus promisissa nup¬
cie scecurue fuissent excepc̃oe
doli malintinon pot̾. Maritus
gatur indotatã hre uxorẽ Ita¬
queadu̾sus mulierem concli¬
no eicompetit. ut aut repetat
abeaꝙ manto declit. utaut lib̾e¬
tur sinodum soluit S sisolu¬
to matrimoĩo manius pet̾ͥet.
ineo dumcaxat excepticẽm ob
stare deb̾xquod mulier recep
cum dotem daxe uellet peccu¬
niam que sibi debebatur acc¬
eptam fecit. n nupcie insecuit
sunt recte peccunia ab̾ eõ con

Expanded text:
rem iussu mulieris sponso eius promississet et nuptiae secutae fuissent, exceptione doli mali uti non potest: maritus gatur indotatam uxorem habere. itaque aduersus mulierem condictio ei competit, ut aut repetat ab ea quod marito dedit aut ut liberetur, si nondum soluerit. sed si soluto matrimonio maritus peteret, in eo dumtaxastare debere, quod mulier receptcum dotem dare vellet, pecuniam quae sibi debebatur acceptam fecit neque nuptiae insecutae sunt, re
Abbreviated transcription (Latin):
factinus ip̃i adhuc suum
obisse. deced̾et enimet non
accepet eum maninnit̾et
Nisi forte profectio manu¬
missiõis gr̃a mõtis cãm p̃¬
buit. ut ł alatronib fit int̾¬
fectus. łi ruma instabulo
opp̃sus.uł uechiculo obtri¬
piret nisi manumisiois cã
proficisce̾tum.¶dem .l.

Expanded text:
facturus, ipsi adhuc seruum obisse: decederet enim et si non accepisset ut manumitteret: nisi forte profectio manumissionis gratia morti causam praebuit, ut uel a latronibus sit interfectus, uel ruina in stabulo oppressus, uel uehiculo obtriperiret, nisi manumissionis causa proficisceretur. 6
Abbreviated transcription (Latin):
erogatus. cõnlicõ cessabit
s siinus erogatum sit cõdicõ
locum bebit. ita tñ ut inde¬
mpnicaᷤ tibi prestetur eius ꝙ
exrẽdisti. ¶ Si fuum quis
issus: popenitentiã. actũm. ictie
o pp̃penitẽtia competit ei qui
decdit. Planc siñ manumifit.
constituto succed. facito eum
lib̾um. si nõ dum petͣu̾at eũ
manumitar de m̃ peniteat. si
qͥt nondum emptus ẽ per¬
tenͣ dabit conłiccem. siħ ei
manifestum fecent. Ne sipo¬
ea emnal.dampno asficiatuꝵ.
si u̾oiam ut emptus. penitẽ¬
tia ñ facit iniuram eiqui
fugit. nec culpa eius conris̾.
plane repromitẽ eum oꝑtet.

Expanded text:
erogasse, condictio cessabit: sed si minus erogatum sit, condictio locum habebit, ita tamen, ut indemnitas tibi praestetur eius quod expendisti. Si servum quis issus post paenitentiam, attamen actio propter paenitentiam competit ei qui dedit. plane si non manumiserit, constitutio succedit facitque eum liberum, si nondum paenituerat eum manumittat, deinde paeniteat, si quidem nondum emptus est, paenitentia dabit condictionem, si hoc ei manifestum fecerit, ne si postea emat, damno adficietur: si vero iam sit emptus, paenitentia non facit iniuriam ei quifugit nec culpa eius contigit plane repromittere eum oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
et idignorans s. decl̾it r̾di
x. an. re petere possic a refferi
patrem suum celsum exti¬
masse repet̾e eum ñ posses
ip̃e celsus euritate motus¬
ip̃e ait quidedit ea pequd̃ se
abeo qui accepit remuman.
eristimant.uł anuciorem
petere non posse oppimõcfalsso
deceptum Subuliuus quo
Aita tractat. mille qui sesta¬
tulibum putauerit. nec fac̃
mim̾os accipientis. qm̃brdiͦ
dedit qĩ ip̃ius bẽdis nũmos

Expanded text:
et id ignorans dederit heredi decem, an repetere possit? et refert patrem suum Celsum existimasse repetere eum non posse: sed ipse Celsus ipse ait, eum qui dedit ea spe, quod se ab eo qui acceperit remunerari existimaret vel amiciorem petere non posse opinione falsa deceptum. Suptilius quoque illud tractat, an ille, qui se statuliberum putaverit, nec fecerit nummos accipientis, quoniam heredi dedit quasi ipsius heredis nummos
Abbreviated transcription (Latin):
uise debere peccuniam mu¬
nen putabat. iussu eimꝰ docis
nomine promisfit sponso ⁊
soluit. nuptie demde ñ ten.
incer cess ͭͣ. Quesicum ẽ ut ͦ¬
rum ip̃e potest repetere cam
peccuniam qui dediss. an:
mulier. Neruaet actilicinus
respondent.qm̃ putass ⁊ id̾ese
deb̾e peccumam. s excepc̃oͬ̾e
doli malituent se pocuissip̾

Expanded text:
ui se debere pecuniam mulieri putabat, iussu eius dotis nomine promisit sponso et soluit: nuptiae deinde non intercesserunt: quaesitum est, utrum ipse potest repetere eam pecuniam, qui dedisset, an mulier. Nerua, Atilicinus responderunt, quoniam putasset quidem debere pecuniam, sed exceptione doli mali tueri se po
Abbreviated transcription (Latin):
ulagi uigilum sũmoeum
supplicioafficit ages cumti¬
tio daẽ eum tibi opt̾e. quia⁊
ante mortemdãe tͥeumop¬
tuerat: lab̾oat posseciam
ad exibẽdum aziquoniã
fecit quo minus. exibe̾
S proculus dũi opt̾e ita ait.

Expanded text:
us vigilum eum summo supplicio adfecit. ages cum Attio dare eum tibi oportere, quia et ante mortem dare tibi eum oportuerit. Labeo ait posse etiam ad exhibendum agi, quoniam fecerit quo minus exhiberet. sed Proculus dari oportere ita ait,
Abbreviated transcription (Latin):
dehus caĩb solum fuit
tur. nuptie autems etute
non funt querẽd̾ ent. ut¬
rum mulier condicõã
ei qui dotem declit cõpeta.
Que casum eum quidats¬
igitur ꝓsipice: Nam qͣ¬
si causa non se cutahrẽ¬

Expanded text:
i tur, nuptiae autem secutae non sint, quaerendum erit, utrum mulieri condictio an ei qui dotem dedit competat. que casum eum qui dat sibi prospicere: nam quasi causa non secuta
Abbreviated transcription (Latin):
cquũ  ẜuo⁊ toto p̾cio carere.
S ubi accepit ut manumite
deinde ẜuuis decessit sic qui¬
dẽ moram fec̃it manumisiõi
ꝯseques ẽ ut dicamus refudẽ

Expanded text:
servo et toto pretio carere. Sed ubi accepit, ut manumitteret, deinde servus decessit, si quidem moram fecit manumissioni, consequens est, ut dicamus refundere
Abbreviated transcription (Latin):
stibum manumitas. si nõ
factispossum cõcdiccir. aut
si me petiniteat c̃odi c̾e poss¬
um. Quto sinta decti. ut
intra certum temnpus ma¬
uumittas. finondum⁊
tempus pͥt̾it inbibenda erit ⁊¬
chius decesẜit. an repeti ꝙ da¬
cum ẽ posfit. procułus ait. si
poid tempis decesẜit quo
manmini potuit. reperitiõ¬
ra ẽs̃ si itus. cessare. Quim
ĩmo ⁊ si uͭ tibi. cedi manum¬
ut̾es. placuerat tñ ut darem
ultro tibi conpet̾e accõnem:

Expanded text:
m manumittas: si non facis, possum condicere, aut si me paeniteat, condicere possum. Quid si ita dedi, ut intra certum tempus manumittas? si nondum tempus praeteriit, inhibenda erit chus decesserit, an repeti quod datum est possit? Proculus ait, si post id temporis decesserit, quo manumitti potuit, repetitionem esse, si minus, cessare. Quin immo et si nihil tibi dedi, ut manumitteres, placuerat tamen, ut darem, ultro tibi competere actionem,
Abbreviated transcription (Latin):
Iquis accepto culerit debitõ
nsuocum conuemiret uter¬
ꝓmissorem dasncc ille det:
põt cdici condiciposse ei qui
accepto sic lib̾acus. ¶dem. ł¬
Ipecciam ĩo accepis ut cauipͣ¬
uanieas. de inde ꝑato tibiad
profisciscedum conclicõ tẽ¬
poris ł ualitudinis inpedim̃¬
to fuĩt quo minus profices¬
ceris an condici possit uiden¬
dum. et cumꝑte non stet̾it. pr̃̾
dici repetitionem cessare. S
cum nce÷ penit̾e eiquidedir.
proculdubio repetitur idꝙ
datumẽ. Aisi fortetuait¬
sic. ñ recepisse te obbñc cãm
utlicet ñdum profectus su̾ta
tam̃ rem compossuens ut ne¬
c̾ce h̾eãs proficistiuł sumptꝰ
c̃ nessessa fuint ad profectoe
iam fecistiuit manifestum
sit te plus forte ꝙͣ accepisti

Expanded text:
quis accepto tulerit debitori suo, cum conueniret, ut expromissorem daret, nec ille det, potest dici condici posse ei, qui accepto sit liberatus. 5 Idem pecuniam ideo acceperis, ut Capuam eas, deinde parato tibi ad proficiscendum condicio temporis vel valetudinis impedimento fuerit, quo minus proficiscereris, an condici possit, videndum: et cum per te non steterit, potest dici repetitionem cessare: sed cum liceat paenitere ei qui dedit, procul dubio repetetur id quod datum est, nisi forte tua intersit non accepisse te ob hanc causam ut, licet nondum profectus sis, ita tamen rem composueris, ut necesse habeas proficisci, vel sumptus, qui necessarii fuerunt ad profectionem, iam fecisti, ut manifestum sit te plus forte quam accepisti
Abbreviated transcription (Latin):
inlitem ñ deb̾e iurare ꝙ̃ domi¬
ñlicis deniq pama pipim¬
anus alium ait nonposse iu¬
rareꝙ̃ cum quilitem suo no
re sticuẽ einõ mrulc. querou
litem urratum fũir conde p̃¬

Expanded text:
in litem non debere iurare quam dominum litis: denique Papinianus ait alium non posse iurare quam eum, qui litem suo nomrestituere ei non vult: quaero, litem iuratum fuerit conde
Abbreviated transcription (Latin):
si int̾cas ꝑ sc̃as quanum alc̾a
ñ dum iustam etatem b̾eat
nupcie facte sunt ꝙ dotis mͥe
int̾im datum fic repeti posse
sic intelligñdum ẽ ut sidiuor¬
cum int ceffic prius quam
nt̃q psõas riustam etatem.
habeat: Sit eius peccunie repeti¬
tio. donec autem in eccdemuĩ
maneat int̾eos affinitas. Ꝙ
trimonio datur cum sic detur
tanquam indotem ꝑuẽtinũ.
ꝙͣ diu ꝑuenire potest. repetitõ
cius nonẽ. ꝑaulus.¬

Expanded text:
sonas, quarum altera nondum iustam aetatem habeat, nuptiae factae sint, quod dotis nomine interim datum sit, repeti posse, sic intellegendum est, ut, si divortium intercesserit, priusquam utraque persona iustam aetatem habeat, sit eius pecuniae repetitio, donec autem in eodem habitumaneat inter eos adfinitas: quod trimonio datur, cum sic detur tamquam in dotem perventurum, quamdiu pervenire potest, repetitio eius non est. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
l̾.xxi. digestorum.s̾ compet̾e
manumisso repeticõem: Nerag¬
tius etiam lib̾ membͣnorum
resferet. partdem pãco nuumi
unuad domicia neronis. fili
ax. que eiprolib̾tate declerat
repisse ꝑiudicem. nec fuisse
quesicumandomicia scies
lib̾um acc̃episser. ¶Siquis

Expanded text:
 digestorum scribit competere manumisso repetitionem. Neratius etiam libro membranarum refert Paridem pantomimum a Domitia Neronis filia decem, quae ei pro libertate dederat, repetisse per iudicem nec fuisse quaesitum, an Domitia sciens liberum accepisset. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ifilius contulent frñ. qĩ agni¬
fus bonorum possiom ⁊ nõ
agnouit. iepetere exm posse
solutum sic. ita demum apro¬
iss et ab ip̃o procuratore repet¬
etur. Non enim qĩ indebitu
obrem dacum. nec res scecuta
sit. raciabitiõr ñ int̾ cedente
ł ꝙ fur tum facet peccume fil¬
sus procuratoz cumquo nõ
tantũ fintiagrro s etiam

Expanded text:
filius contulerit fratri quasi adgniturus bonorum possessionem et non adgnovit, repetere eum posse solutum sit, ita demum a proisset, ab ipso procuratore repetetur: non enim quasi indebitum ob rem datum nec res secuta sit ratihabitione non intercedente: vel quod furtum faceret pecuniae falsus procurator, cum quo non tantum furti ag
Abbreviated transcription (Latin):
matia ͣ it et arbitno pocius
domin reiprecium statuẽḋ
sis potestate petitoꝵ in litem
tantirem fuisse cum fuitu
factum fic. Non aditicieo:
plum̾us quia ꝙ res pluris ẽ
uciq tanti ẽ Calstratus.

Expanded text:
a sit et arbitrio potius domini rei pretium statuendum sit potestate petitori in litem "tanti rem fuisse cum furtum factum sit", non adici "eo plurisve", quia quod res pluris est, utique tanti est. Callistratus
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatem eier testõ conpetẽtẽ.
et puco sib̾ ano dedit. nonfĩ
ip̃ius Nam ⁊ cum tibi nm¬
mos meos tuqieos tuos.do.
nõ facio tuos. Quid ergo sih̾ n hx̃
iussum. si qde peculiares de¬
d̾ic. ãt ip̃e decł̾it iam lib̾ factus
fiẽt accipiẽtis. Quamꝙͣ pro¬
missũ statulibo Etiam depecu¬
cã. Sitamen uulthr̃s nũmos¬
q saluos fac̾e potest eum uetaẽ
dare. Sic enm fiet ut sta¬
tulib̾. pueniat qiinpleta

Expanded text:
competentem. et puto, si hoc animo dedit, non fieri ipsius: nam et cum tibi nummos meos quasi tuos do, non facio tuos. quid ergo, si hic noniussum? si quidem peculiares dedit aut ipse dedit iam liber factus, fient accipientis. Quamquam permissum sit statulibero etiam de pecucausa, si tamen uult heres nummos saluos facere, potest eum uetare dare: sic enim fiet, ut et statuliber perueniat ad liberta
Abbreviated transcription (Latin):
et ⁊ si falsum testa:nẽtum siy
ñ scecuta decem repetentur.
cidran possim condice. sim̾ na
nõ caueatur adiudicẽ nõun
Et ẽ ũm młtum int̾cẽ utrum
abhoc solum dedi ne catͦ an
ut⁊ mͥ repronitatur nõ ini.
si abħ at. ut promictatatur¬
repromittatur. sinen eatur

Expanded text:
et si falsum testamentum sine non secuta decem repetentur. i. an possim condicere, si mihi non caueatur ad iudicem non iri? et est uerum multum interesse, utrum ob hoc solum dedi, ne eatur, an ut et mihi repromittatur non iri: si ob hoc, ut et repromittaturrep
Abbreviated transcription (Latin):
Is qui amititur accusaci¬
oẽm nolit. aut non possic
accusare. an seques admi¬
tratur uidẽlum ẽ ⁊⁊ plac¬
uit posse ut fiat successio¬
nibus locus. ¶Quant¬
um ad inofficiosi liborũ
neis municipalib. ¶Si
hr̃s cxtitẽrim eiqui exeo
testõ insticutus est. qd de

Expanded text:
is qui admittitur ad accusationem, nolit aut non possit accusare, an sequens admittatur, uidendum est. et placuit posse, ut fiat successioni locus.Quantum ad inofficiosi liberoruneis uel municipibus.Si heres extiterim ei, qui eo testamento institutus est quod de
Abbreviated transcription (Latin):
sum c̃ etiam appellatiaret.
sicontra cestm̃ pronuntia¬
tum fuerint. ¶De inoffi¬
tiosocestamento matris
spun quoqr ie filii dice¬
re possunt. ¶Quamuis
insticuta in officiosi testĩ
accusationem res transacti¬
iõe decisa sit tam testini¬

Expanded text:
sum est etiam appellare, si contra testamentum pronuntiatum fuerit. De inofficioso testamento matris spurii quoque filii dicere possunt. . Quamvis instituta inofficiosi testamenti accusatione res transactione decisa sit, tamen test
Abbreviated transcription (Latin):
mum heredem proparte ẽe
factuma ideo pars ei heredi¬
tatis intestõ remansit nec
rte intestatum uideri. De
in atris testõ contra frem in¬
sticutum departe ante egit:
egit. aut nõ obtirit in

Expanded text:
mum heredem pro parte esse factum: et ideo pars hereditatis in testamento remansit, necrte intestatum videri. Idematris testamento contra fratrem institutum de parte ante egit egit
Abbreviated transcription (Latin):
Uircpudiãtis animo nõ
uenit adaccu satioe M in¬
officiosi testĩ. parcem no
facit bisqui cãdem que¬
relam mouere uolunt.
urde side mno fficiosotes¬

Expanded text:
repudiantis animo non uenit ad accusationem inofficiosi testamenti, partem non facit his qui eandem querellam mouere uolunt. unde si de inofficioso tes
Abbreviated transcription (Latin):
deinofficio arguere uolo:
non michi nocebit. Maxi¬
me si eãusa porcionem nͥ
possideam. ułnie suo posi¬
deant. diũsum dicemus.
silegau̾it. michi eamrem
ergo fialias uolumtates
testacoris probaĩum pu¬

Expanded text:
de inofficioso arguere uolo, non mihi nocebit, maxime si eam portionem non possideam uel iure suo possideam. Diuersum dicemus, si legauerit mihi eam rem, ergo si alias uoluntatem testatoris probauerim? pu
Abbreviated transcription (Latin):
inon mortis causa fu̾it do¬
contemplatiõe ut inquar¬
tam habeatin pot dicio in¬
offõ que relam cessare siq¬
Inte ꝯferii oportere. idq do¬
pont de inofficioso q̃tu. ad
querelam amissus ꝓparte

Expanded text:
non mortis causa fuerit docontemplatione, ut in quartam habeatur: potest dici inofficiosi querellam cessare, si qcerte conferri oportere id quod dopossit de inofficioso queri, ad quere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpet̾e non admitãt quoci
euenit in pacrono. quin
dicium d fcti falsa opin̾oe
ctiam institutam saluum
licet. negetur filius carboi¬
b p̾uidicium ñ patiatur.
Quiuero de ino fficiosodi
bereditatis peticioẽm exer¬
cere. nec alias umquam
tiosi testamenti querela
instituit e fraude pr̃dis
scripti quasi t̾ciam partẽ
bereditatis tatite rogatus
esset ei restituere. reliquid
cam acciõem. non uiden de

Expanded text:
petere, non amittant. quod euenit in patrono, qui iudicium defuncti falsa opinionetiam institutae salvum licet negetur filius, Carbonibus praeiudicium non patiatur: qui uero de inofficioso dichereditatis petitionem exercere nec ali, ne umquam ciosi testamenti querellam instituit et fraude heredis scripti, quasi tertiam partem hereditatis tacite rogatus esset ei restituere, reliquit eam actionem, non uideri de
Abbreviated transcription (Latin):
cepta controu̾sia. uł pre¬
⁊ possit tñs mitte accioemꝰauͦ
uideamiis. ⁊ ponamus
inpotestate fuisse cumꝗ
ut neq. bonorum pos.¬
rectitatis suꝑ uacua sit:
issicomumatus tiñ accu¬
satioẽm fint. uel uso a
denuntiaticẽm. uł libelli
daticem processit: ad h̾rt̃e
suum accusacioem c̃s m¬
ittet. Idq churus pius de
libelli datioẽ: ⁊ de mincia¬
tioem rescripsit. Quid
ergo si. inpotestate nõ
fũit. an ad heredem accĩo¬
nem mittat. ⁊ recte uite¬
tur litem p̃passe fiea fecĩt
quorum sup̃ m̃ticem ha

Expanded text:
coepta controuersia uel praet possit transmittere actionem, uideamus, et ponamus in potestate fuisse eum, ut neque bonorum possreditatis superuacua sit: is si comminatus tantum accusationem fuerit uel usque ad denuntiationem uel libelli dationem praecesserit, ad heredem suum accusationem transmittet: idque diuus Pius de libelli datione et denuntiatione rescripsit. quid ergo si in potestate non fuerit, an ad heredem actionem transmittat? et recte uidetur litem praeparasse, si ea fecerit quoru
Abbreviated transcription (Latin):
enim sole infalcidiam impeti¬
ritan none incognitum.
figo ⁊ si ibinitio ex semisse
br̃s institutus rogenturp
tionem ciusq  fructus. i¬
necio tempore coge ¶ Gis
ĩ enurritum dicat testam̃.
uel ruptum.ẜmofficiosũ
antioei deferi debeat. utrũ
prius mou̾e uolet Gifiłi

Expanded text:
enim solere in Falcidiam imputari non est incognitum. ergo et si ab initio ex semisse heres institutus rogetur potionem eiusque fructus medio tempore cogere. Si quis et irritum dicat testamentum vel ruptum et inofficiosum, condicio ei deferri debet, utrum prius movere volet. Si fili
Abbreviated transcription (Latin):
cus quominus in officiofe
cestiñ matris accusarct si pa¬
tereius legatum extestõ m̃
tris accesꝑiss. uł̃. xdi̾sset herẽ¬
ditatem quam quã ineius
eẽt potestate nec ꝓhib̾i paci¬
Lem diciuse filii accusare N¬
am indignacio filii est. ⁊ci¬
uebatur siño obrimiss in
accusando. anq patrrdatũ
c̃ publicaretur quoniam a¬
lii ꝯmodum uictõie ꝑas in
hac causa nicͥexoffõ patris.
s cotum demitis filii⁊ inͣs¬
tiatum fuisset muito met¬
g̃sumeri legetum testatolaueuo
declit cuius de in fficioso ⁊¬
cestõ filius agn̾s decessit.
icditariam causam pegret d
agere cepatNItem siarrog¬
auieum qui insticuant
iitẽ demosficioso testõ eiꝰ
as qui michi legarum
dectit ltem q pegoͣ nomiꝰ¬
ne filiinec obtinu̇o ꝑde.
me legatum nõ oportetqr
non fuin dignus uanfe¬
ratur michi afiscoada de¬
relictum est. cum nõ pͥonõe¬

Expanded text:
ur, quo minus inofficiosum testamentum matris accusaret, si pater eius legatum ex testamento matris accipiet uel adisset hereditatem, quamquam in eius esset potestate: nec prohiberi patrem dixi iure filii accusare: nam indignatio filii est.Et quaerebatur, si non optinuisset in accusando, an quod patri datum est publicaretur? quoniam alii commodum uictoriae parat et in hac causa nihil ex officio patris, sed totum de meritis filii tiatum fuisset.Multo magis si mihi legatum testator dedit, cuius de inofficioso testamento filius agens decessit reditariam causam peregi et agere coeperat.Item si adrogaui eum, qui instituerat litem de inofficioso testamento eius qui mihi legatum dedit, litemque peregero nomine filii nec optinuero: perdere me legatum non oportet, quia non sum indignus, ut auferatur mihi a fisco id quod derelictum est: cum non propr
Abbreviated transcription (Latin):
ceuni¶itia filiam hrdez
instituit. filio legatum de¬
dit. eodem testõ itacaurit.
caomma que fupra dan.
fien. nissi eadari. fien uol
ue possessore qui mͥ erinteͦ
criam uie intestati item
quem dai iusso eauciden¬
cur. fiantque fideicius t¬
micto quesitum est sisor¬
uint anfitei comissa exca¬
pite fupra scripto debeant᷑
intestato hrdes. bonorum¬
uepossessores successuyos
cͥoat. frdei ꝯmitt̾em possit
re posse. paulus notat ꝓ¬
bat autem necᷤ ꝯmissa. b
intestato dacadeben. Nec
cipauir ⁊ nepotẽ exeo reti¬
niric e mantipatus suscep¬
to por ca filio. uobr exhre¬
Datis patre preterito uit
causa filiorum patris int̾e¬
cio ad huc pẽiet. Q uysi ec̃
filios iitdicetur/ pat̾ adquͥ¬
relam uocatus ⁊ fuamin:¬
temticẽm impłe pot. ¶De

Expanded text:
um.Titia filiam heredem instituit, filio legatum dedit: eodem testamento ita cauit: 'Ea omnia quae supra dari fieri iussi, ea dari fieri uolo ue possessore qui mihi erit etiam iure intestato: item quae dari iussero, ea uti dentur fiantque, fidei eius committo.' quaesitum est, si soruerit, an fideicommissa ex capite supra scripto debeanturintestato heredes bonorumue possessores successuros credat, fidei committere possit, respondi posse.Paulus notat: probat autem nec fideicommissa ab intestato data deberi, cipauit et nepotem ex eo retinuit: emancipatus suscepto postea filio, duobus exheredatis patre praeterito uitacausa filiorum patris intentio adhuc pendet. quod si contra filios iudicetur, pater ad querellam uocatur et suam intentionem implere pote
Abbreviated transcription (Latin):
amn prcditatem ñ recte
uendicaisset: Thicobti¬
nuit. utetur rei iidicate
rhẽ sobam filium in re o¬
b humamis eẽ. nunc cũr
facent intestatum crecti¬
derunto. ¶Cumcontra
testm̃ ut inofficiosum.
iuclicatur cestamenti
factioem habuisse defuꝰ¬
idem probandum sihr
euinicasu non creditur
ius ex sententia rudic¬
is ficri. ⁊ iõ libertates cõ¬
petunc. ⁊ legata petuntim
tuco extat diuorum sim
Ater dece dens extraneuł
exdodrante brẽdem in¬
stituit. filiam unam ex
quadrante altam prete¬
rit. ħͣ de inoffitio so egit.
aobtinuir quero scͥpte
filie quo mo succurren

Expanded text:
ditatem non recte uindicasset: hic si optinuerit, uteretur rei iudicatae hunc solum filium in rebus humanis esse nunc, cum facerent intestatum, crediderint.Cum contra testamentum ut inofficiosum iudicatur, testamenti factionem habuisse defuidem probandum est, enim casu non creditur ius ex sententia iudicis fieri: et ideo libertates competunt et legata petuntur. tutio exstat diuorum fratater decedens extraneum ex dodrante heredem instituit, filiam unam ex quadrante, alteram praeteriit: haec de inofficioso egit et optinuit. quaero, scriptae filiae quomodo succurr
Abbreviated transcription (Latin):
femina nustum adoptare
filium fineuissu principis
pot̃ necde in officioso testo
etus qũaquis sibi matres
ad opttuam falso existim¬
uintia de inofficioso testo̾
agi oportet: inquar scͥpti
heredes domicilium bñt.
naturilis de inoffitioso ce¬
tres pupilli noc sine picu

Expanded text:
femina nullum adoptare filium sine iussu principis potest, nec de inofficioso testamento eius, quam quis sibi matrem adoptiuam falso esse existimouincia de inofficioso testamento agi oportet, in qua scripti heredes domicilium habentnaturalis recte de inofficioso teribus pupilli nomine sine
Abbreviated transcription (Latin):
nire no ualet. ncciegatari
tebencur s sotuta repẽtũ.¬
tur aut abeo qra soluit.
aut abeo qui optimnt. ⁊ͣ
Butiliaccione repetuntur
fere autem si ante controu
⁊ rusta causa lib̾tates no

Expanded text:
e non ualent: nec legata debentur, sed soluta repetutur aut ab eo qui soluit: aut ab eo qui optinuit et haec utili actione repetuntur. fere autem si ante controueet iusta causa, libertates non
Abbreviated transcription (Latin):
es fuit institutus.⁊ rogatus
restituere herelitatem demnd
inquerdam mofficios no
opttimuit ioq uie faladie
potuit habe solum ꝓde:Gi
quis inpubes arrogatus sit.
hune puto remouendum
aquerela .ni. cum habe ac. q¬
uartam exꝯstitutioe diui
pu qd isiegit. nec opcuntt.
anquartam ꝑdat. ⁊ puto
aut ñ io mitendum adin¬
officiosum. int si amittat

Expanded text:
t institutus et rogatus restituere hereditatem, deinde in querella inofficiosi non optinuit, id quod iure Falcidiae potuit habere solum perdere.Si quis impubes adrogatus sit ehunc puto remouendum a querella, cum habeat quartam ex constitutione diui Pii. quod si egit nec optinuit, an quartam perdat? et puto aut non admittendum ad inofficiosum, aut si admittat