comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genus captiosarum conclusionum. scͥpt᷑a
qnͣtum existimo detestatur illo loco ubi
ictum est. qui sophistice loquitur ocdibi¬
lis ẽ. qmͣqmͣ etiam sermo ñ captiosus. sed
tñ habundantus qmͣ grauitatẽ decet
uerborum ornamenta consectans sophili
sticꝰ dicatur. Sunt etiam uere conexione ᷤ
ratiocinationis falsas habentes sententiaᷤ.
que consequuntur errorem illius cum qͦ
agitur. Que tñ ad hoc inferuntur abo¬
no & docto homine. ut inhis erubescẽs
ille cuius errorem consequunt᷑ eundem
relinquat errorem. quia si ineoder ma¬
nere uoluerit. necesse ẽ. ut etiam illa q̃
dampnat tenere cogat᷑. Non enim uera
anis ẽ ⁊ fides ura ⁊ de ĩceps. alia q̃ õino falsa st̃
nec ficles eorum qui hoc crediclerant. S
ista faisa uerissime conectebant᷑ illi sen¬
tentie qua dicebat᷑ ñ eẽ resurrectionẽ
mortuorum. Istis autem faisis repudiati.
qm̃ uera erunt si mortui ñ resurgunt:

Expanded text:
genus captiosarum conclusionum. Scriptura, genus captiosarum conclusionum. Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est . Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet, verborum ornamsticus dicitur. Sunt enim verae connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius, cum quo agitur: quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens illo cuius errorem consequuntur, eundem relinquat errorem: quia si in eodem manere voluerit, necesse est, ut etiam illa quae damnat, tenere cogatur. Non enim vera inanis est et fides nostra. Et deinceps alia, quae omnino falsa sunt: nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ne omnino nesciamus quid scͥptura
uelit inrsinuare. cum de his artib alicͣs¬
figuratas locutiones inserit.
Destant ea que ñ ad corꝑis sensus.s ad ra¬
tionem animi ꝑtinent. ubi disciplina
regnat disputationis & numeri. S disci¬
plina cdisputationis ad omnia genera q̃¬
stionum que ilitt̾is scĩs sunt. penetͣnda
& dissoluenda plurimum ualet. tantũ
ibi cauencda est libido rixandi: & puerił
quedam ostentatio decipiendi ad ũsariũ.
Sunt emi multa que appellantur so¬
phismata false conclusiones rationum.
& plerumq ita ueras imitantes. ut non
solum tardos. s ingeniosos etiam minus
diligent᷑ attentos decipiant. P roposuit
enim quidam dicens ei cum quo loque¬
batur. quod ego sum. tu ñ es. At ille cõ¬
sensit. Uerum enim erat ex parte. uł eo
ipso quod iste mudiosus. ille simplex
erat. Tunc iste ad didit. ego autẽ homo
sum. Hoc quoq cum ab illo accepiss. cõ¬
clusit dicens. Tu gͥ non es homo. Quod

Expanded text:
dum, ne omnino nesciamus quid Scriptura dum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit infiguratas locutiones inserit. Restant ea quae non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi discregnat disputationis et numeri. Sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in Litteris sanctis sunt penetranda et dissolvenda, plurimum valet: tantum ibi cavenda est libido rixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
& ante quotlibet annos quota fuerit. & pꝰt
quotlibet annos quota futura sit. potest
dicere. sic de uno quoꝙ syderum. qui ea pe¬
rite computant. respondẽ consueuerunt.
deqiua tota cognitione qnͣtum ad nsum
enis attinet. quid mͥ nideret᷑ aꝑui. Arciũ¬
etiam cet̾arum us quib aliquid fabricat᷑.
uił quod remaneat post oꝑationem arti¬
ficum ab illo effectum sic̃ domus & scam¬
nũ & uas aliquod atꝙ alia hniꝰcemodi uł
que minist̾ium quoddam exhibent ope¬
ranti deo. sic̃ medicma & agri cultura
& gubernatio. uł quarum om̃is effectuᷤ
est actio. sicut saltationum & cursionũ
& lustaminũ. harum gͦ cunctarum areũ
dep̾t̾itis exꝑim̃ta. fatiunt etiam futura co¬
inei. Nam nullus earum artifex menbra
cum futurorum expectatione contexat.
Iarnm autem cognitio tenuiter impsa
humana uita cursimꝙ usurpanda ẽ: nõ
ad oꝑandum nͥ forte offitium aliquod co¬
gat: de quo nunc ñ agimus. s ad iudican¬

Expanded text:
 ante quotlibet annos quota fuerit, et post  ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinet, quid mihi videretur aperuetiam caeterarum, quibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judican
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝙ syderum uł ortus uł occasus. uł alia
quelibet momenta. sine ullo sunt errore no¬
tissima. que ꝑ se ipsa cognitio qmͣqmͣ suꝑ¬
stitione ñ alliget. ñ multum tñ ac ꝓpe nich
adiuuat tͣctationem diuinarum script᷑aꝵ.
& infructuosa intentione plus impedit.
Et quia familiaris ẽ ꝑniciosisimo errori
fatua fata cantantium. cõmodius hone¬
stiusq contempnit᷑. Habet autem p̃ter
demonstrationẽ p̾sentium. etiam p̃teri¬
torum narrationi simile aliquid. quod
adp̃sentem positionem motumq syde¬
rum & p̾derita eorum uestigia. regula¬
rit̾ licet recurrere. Habet etiam futu¬
rorum regulares coniecturas. ñ suꝑsti¬
tiosas & ominosas. sed ratas & certas. ñ
ut ex eis aliquid tͣhere in nr̃a fata et
euenta temptemus qualia genethlia-¬
corum de liram̃ta sunt. s qnͣtum ad ip̃a
ptinet sydera. Nam sient is qui computat
linam. cum hodie inspexerit quota sit.¬

Expanded text:
quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et
Abbreviated transcription (Latin):
dolebit & aliud est dicere istam herbã
collo si suspenderis uent̾ non dolebit.
Ibi enim ꝓbat᷑ contemꝑatio salubris.¬
hic significatio suꝑstitiosa dampnat᷑. amͣꝙͣ
ubi p̃cantationes & inuocanones. & charactẽs
ñ sunt. plerumq dubium ẽ. utrum res que
alligat᷑ aut quomͦ ad iungitur sanando
corꝑi. ui nature ualeat quod lib̾e adbibẽ¬
dum est. an significatiua quaclam obliga¬
tione ꝓueniat. Quo tanto prudentuis o¬
portet cauere xp̃ianum. qnͣto efficatuis
desse iudebitur. S ubi latet qua causa qͥd
ualeat. quo animo quisque utatur. int̾¬
ẽduntaxat insanandis uł temꝑandis cor¬
porib. siue inmedicina siue inagri cul¬
tura. Siderum autem cognoscendorum.
ñ narratio s demonstratio ẽ. quorum ꝑ¬
pauca scriptura cõmemorat. Sicut autem
plurimis notus ẽ lune cursus. qui etiam ad
passionem dñi annũisarie celebranclam sol¬
lempnit adhibetur. sic paucissimis cet̾oꝵe

Expanded text:
dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris,hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum
Abbreviated transcription (Latin):
tuta ipsa historia numeranda ẽ. quia iã
que transierunt nec infecta fieri possunt.
mordine temporum habenda sunt. quoꝵ
ẽ conditor & ad ministrator deus. Alud ẽ
enim facta narrare. aliud docere facienda.
Historia facta narrat. fidelit̾ atꝙ utiliter.
Libri autem aruspicum & quec similes
litt̾e facienda uł obseruanda intendunt
docere monitoris auclatia. ñ indicis fide.
st etiam narratio de monstrationi si¬
milis. que ñ p̃t̾ita s p̃sentia indicat ig¬
naris. In quo genere sunt que delocoꝵ
situ naturisq animalium lignorum.
rum scͥpta sunt. De quo gen̾e suꝑius
egimus. eamq cognitionem ualere ad eni¬
ginata scͥpturarum soluenda dociumꝰ.
ñ ut ꝓquibusdam signis adhibeantur
tamqmͣ ad remedia uł machinam̃ta sr̃¬
stitionis aliciuus. Nam & illud genus iã
distinctum ab hoc licito & libero separa-¬
iumꝰ.Aliud est enim dicere tritam
istam herbam si biberis uenter non

Expanded text:
tuta ipsa historia numeranda est; quia jam tuta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum, et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fidrm narratio demonstrationi similis, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris. In quo genere sunt quaecumque de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, rum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non
Abbreviated transcription (Latin):
utilitate antem historie ut omittam
grecos. qnͣtam ñr ambrosius questio¬
nẽ soluit. calumpiiantib platonis lec
libris eum didiscisse. qm̃ longe ante
humanũ aduentum domini. plato¬
nem fuisse negari ñ potest. Nonne me¬
moratꝰ ep̃s considerata historia genti¬
um. cum repperiss platonem hiere¬
mie ꝓpħe temporib ꝓfectum fuisse
in egyptum. ubi ꝓpħa ille tunc erat.
ꝓbabilus eẽ ostendit quod plato po
butus ut illa poss docere uł scͥbere.
que iure laudant᷑. Ante litteras em̃
gentis hebreorum. in qua unius dei cul-¬
tus emicuit. ex qua sccłm carnem uenit
dñs nr̃. ne ipse quidem phytagoras fuit.
acuius posteris platonem theologiam di¬
dicisse isti asserunt. Ita consid̾atis tempori¬
b fit multo credibilius. istoᷤ potuis de lit¬
t̾is nr̃is habuisse quecumꝙ bona & uera
historica cum p̃terita etiam hominũ insti¬
tuta narrantur. ñ inter humana insti¬

Expanded text:
utilitate autem historiae, ut omittam utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectlibris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera historica cum praeterita etiam hominum instituta narrantur, non inter humana insti
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & ꝑ olympiadas & ꝑ consulum no¬
mina multa sepe queruntur a nobiᷤ
& ignorantia consulatꝰ quo natus est
dñs & quo passus est. nõnullos coegit er¬
rare. ut putarent quadraginta sex an¬
norum etate passum eẽ dñm. quia ꝑ
tot annos edificatum templum ẽẽ dic¬
tum ẽ aiudeis. quod imaginẽ dominici
corporis habebat. Et annorum quidem
fere tͥgnta baptitatum ẽẽ retiremus
auctoritate euͣgelica. S postea quot ãnoᷤᷤ
in hac uita egerit. qmͣqmͣ textu ipso ac¬
tionum enis animadũti possit. tñ ne
aliunde caligo dubitationis oriatur.
de historia gentium collata. cum euan¬
gło liquidius certirisq colligitur. Tnne n
uidebitur non frustra eẽ dictum quod
quadraginta sex annis templum edifi¬
catum sit. ut cum referri istenumeruᷤ
acdetatem ddm̃ ñ potuerit ad secretiorem
instrrictionẽ humani corporis referatur
quo indui ꝓp̃t nos ñ dedlignatus ẽ initꝰ
dei filius ꝑquem facta sunt omnia. De

Expanded text:
Nam et per Olympiadas, et per consulum noNam et per Olympiadas, et per consulum nomina, multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus quo natus est Dominus, et quando passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadragnorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De
Abbreviated transcription (Latin):
guarumꝙ uarietas cmͣtum satis ẽ. de qua
suꝑuis disputauimꝰ. Ex eo gen̾e sunt etiã
note. quas qui clidicerunt. ꝓpͥe iam notarii
appellantur. Utilia sunt nsta nec dicunt᷑
illicite. nec suꝑstitione implicant. nec lux¬
ii eneruant. si tantum occupent ut ma¬
iorib reb. ad quas adipiscendas seruire
debent ñ sint impedim̃to. Iam uͦ illa q̃¬
ñ instituendo. s ant tͣnsacta temporib.
aut cliuinitꝰ instituta inuestigando ho¬
mines ꝓdiderunt. ubicumq discantur
ñ sunt hominũ instituta existimanda.
Quorum alia sunt ad sensus corporis: alia
uͦ ad rationẽ animi ꝑtinentia. s illa q̃
sensu corꝑis attingunt᷑ uł narrata credi¬
mus uł demonstrata sentimꝰ. uł exꝑta
com̃cuus. Quic quicquid gͥ de ordme
temporũ tnsactorum utlicat ea que ap¬
pellatur historia. plurimũ nos ad ui¬
uat adlibros scõs intelligendos etiam si
p̃ter eccłiam puerili eruditione discat᷑.

Expanded text:
guarumque varietas quantum satis est, de qua guarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimento. CAPUT non instituendo, sed aut transacta temporibus, aut divinitus instituta, investigando homines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis attinguntumus, vel demonstrata sentimus, vel experta conjicimus. Quidquid ergo de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad libros sanctos intelligendos, etiam si praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur.
Abbreviated transcription (Latin):
minũ. cum hominib instituta sunt. que¬
cumq in habitu & cultu corporis ad sexiis
nł honores discernendos lifferentia pla¬
cuit. & in numerabilia genera significatio¬
num. sine quib humana societas. aut nõ
omnino aut minus cõmode geritur. que¬
ꝙ inponderib atꝙ mensuris. & nũmoꝵ
inp̃ssionib uł estumationib sua cuiq ci
nͥ hominũ instituta ẽẽnt. ñ ꝑdiũsos popłoᷤᷤ
uaria ẽẽnt. nec in ipsis popłis singisłis ꝓ
arbitrio suorum pͥncipum mutarentur.s
hec tota pars humanoꝵ institutorum que
ad usum uite necessarium ꝓfitumt. neqa¬
qmͣ ẽ fugienda xp̃iano. nnmo etiam inqͣ¬
ut cumq similia hominũ instituta sint.
Quorum ea que ad societatẽ ut dictum ẽ
demonum ꝑtinent penitꝰ repudianda stͥ
& detestanda. ea uͦ que homines eum homĩbꝰ
habent asiumenda in qnͣtum nron sunt lux¬
uriosa atq suꝑflua. & maxime litarum
figure sine quib legere ñ possumus lin¬

Expanded text:
minum cum hominibus instituta sunt, quaeminum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderibus atque mensuris, et nummorum impressionibus vel aestimationibus, sua cuique cinisi hominum instituta essent, non per diversos populos variae essent, nec in ipsis populis singulis pro arbitrio suorum principum mutarentur. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienda christiano; imo etiam quanutcumque similia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, lin
Abbreviated transcription (Latin):
garum imꝑitus intrauerit. nisi ei dicat᷑
ab alt̾o quid illi mortus significent fru¬
stra totus intentus est. Appetunt tñ õs
qnͣdam similitudinẽ insignificando. ut
ipsa signa inqnͣtum possunt reb que
significant᷑ similia sunt. S quia multis
modis simile aliquid alicui potest ẽẽ. non
constant talia signa int̾ homines. nisi
consensus accedat. In picturis uͦ & statuis
cet̾isꝙ huiusmͦi simulatis oꝑibꝰ maxime
ꝑitorum artificum. nemo errat cum si¬
milia uiderit. ut agnoscat quib sint
reb similia. Et hoc totum genus int̾
suꝑflua hominũ instituta mimerandũ
est. nͥ cum inter est quid eorum qua de
causa & ubi & quando & euius auctorita¬
te fiat. Milia deniq fictarũ fabularũ
& falsitatum. quarum mendaciis hoĩes
delectantur humana instituta sunt. & mil¬
la magis hominũ ꝓpͥa que a se ipsis habẽt
existimanda sunt qmͣ queq falsa atq
mendatia. Commoda uͦ & necessaria ho¬

Expanded text:
garum imperitus intraverit, nisi ei dicatur garum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus caeteris hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum nemo errat, cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia, et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria ho
Abbreviated transcription (Latin):
uent. & postea qmͣ obseruata signa te¬
nuerint id agunt ne uideant uolaiꝰ. aut
audiant uoces auium. quia nulla ista
signa sunt. nisi consensus obseruatis
accedat. Quib amputatis atq eradicatiᷤ¬
ab. animo xp̃iano. de inceps uidende
sunt institutiones hominũ ñ suꝑstitio¬
se. il est ñ cum de monib s cum ipsis
hominib institute. Namꝙ omnia que
icleo ualent inter hommes. quia placuit
int̾ eos ut ualeant instituta hominum.
sunt. quorum partim suꝑflua luxurio¬
saꝙ que instituta sunt partun commo¬
da & necessaria. Illa enim signa que sal¬
tando faciunt histriones. si natura non
instituto & consensione hominũ ualerẽt.
ñ pͥmis temporib saltante pantomimo
p̃co ꝓnuntiaret ppłis kartaginis qͥd sal¬
tator uellet in telligi. quod ad huc multi
meminerunt senes. quorum relatu hec sole¬
mus audire. quod ideo credendum est.qr
nunc. quoꝙ si quis teatrum talium nu¬

Expanded text:
uent et posteaquam obseruata signa teuent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus obseruantis accedat. CCLX. ab animo christiano, deinceps videndae sunt institutiones hominum non superstitiosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid satator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nu
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ enim ũbi grã una figura litere
que clecussatim notatur. aliud ap̃d
grecos aluid apd̾ latimnos ualet non
natura s placito & consensione signifi¬
candi. et ideo qui utramq linguam no¬
uit. si homini greco uelit aliquid signi¬
ficare scribendo. ñ inea significatione
ponit hanc litt̾am. in qua eam ponit cũ
homini scribit latino. & beta uno eodẽ¬
ꝙ: sono apud grecos litt̾e: apud latinos
holeris nomen ẽ. & cum dico lege. in hiˢ
duab syllabis aliud grecus alud larmꝰ
intelligit. sicut gͦ he om̃s significatiões
ꝓ sue cuuisq societatis consensione animoᷤ
mouent & quia diu̾sa consensio est. duise
mouent. nec ileo consenserũt ieas hoĩes
quia iam ualebant ad significationẽ. sed
sdeo ualent. quia consenserunt ineas.
sic etiam illa signa quib ꝑniciosa de mo¬
num societas comparat᷑. ꝓ cuiuis obserua¬
tionib ualent. Quod manifestissime ostẽ¬
dit ritus aiigurum. qui & anteqmͣ obser¬

Expanded text:
sicut enim uerbi gratia una figura litterae, sicut enim uerbi gratia una figura litterae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae, apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque societatis confessione animos mouent et, quia diuersa confessio est, diuerse monent, nec ideo consenserunt in eas homines, quia iam ualebant ad significationem, sed ideo ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cuiusque obseruationibus ualent. quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obser
Abbreviated transcription (Latin):
de stellas quas condidit & orclinauit
deus. humane & deceptorie coniecture.
abhominib institute sunt. sic etiam de
quib̾q nascentib uł quo quom diuine
ꝓuidente administratiõe existentibul
reb. multi multa bumanis suspitiõibꝰ
quasi regularit᷑ coniectata lnteris mã¬
dandanert̃. si forte insolite acc̃iderint.
uelut si mula pariat. aut fulmine
aliquid ꝑcutiatur que omnia tantũ
ualent. qnͣtum p̃sumptione animoꝵ
quasi cõmuni quadam lingua cum
demonib federata sunt. que tamen
plena sunt omnia pestitere curiosttr¬
tis. crutiantis sollicitucline mortifere
seruitutis. Non enim quia ualebãt
animadũsa sunt s animaduerten¬
do atꝙ seruando factum ẽ ut uale¬
rent. Et icleo cluĩsis dñse ꝑueniunt
scđm cogitationes & p̃sumptiones iuaᷤ.
Illi enim sp̃s qui deciꝑe uolunt. talia
ꝓcurant cuiꝙ qualib eum irretitũ
ꝑsuspitiones & consensiones enis uidẽt.

Expanded text:
de stellis, quas condidit et ordinavit de stellis, quas condidit et ordinavit Deus, humanae et deceptoriae conjecturae ab hominibus institutae sunt; sic etiam de quibusque nascentibus uel quoquo modo diuinae prouidentiae administratione exsistentibus rebus multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter coniectata litteris mandauerunt, si forte insolite acciderint, tamquam si mula pariat aut fulmine aliquid percutiatur. Quae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ꝑhibuit apłis domini. ideo paulus
apłs peꝑsit illi sp̃ui. ac non potius fe¬
minam illuis de monii correptione at
nis. ex quadam pestifera sotieate hõiũ
& demonum quasi pacta infidelis et
dolose amicitie constituta penitus sũt
repudianda & fugiena xp̃iano. non
qd idolum sit aliquid ait apł̃s. s quia
que immolant de moniis imolant. so
que honori eorum exhibent᷑ dixit apłs.
hoc deom̃ib imaginariis signis sentiẽ¬
dum est. que ad cultum idolorum uel
creaturarum eius. que partes tamqmͣ
dm̃ colendas trahunt. uł ad remedioꝵ
aliarumq obseruationum curam ꝑtinẽt
ñ q̃ sunt diuinitꝰ ad dilectionem dei &
ꝓximi tamqmͣ pisblice constituta. s ꝑ
priuatas appetitiones rerum tẽporaluim
corda clissipant miserorum. In omnibꝰ ergo
istis cdoctrins societas demonium formi¬
danda atce uitancla est. qui nichil cum
pͥntipe suo cliabolo. nͥ reditum nr̃m elau¬
dere atq obserare conantur. Sieut autẽ

Expanded text:
um perhibuit apostolis domini, ideo Paulus um perhibuit apostolis domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui ac non potius feminam illius daemonii correptione atqae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliquid, ait apostolus, sed quia quae immolant gentes, daemoniis immolant et s, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel eaturam eiusque partes tamquam daliarumque observationum curam pertinent; quae non sunt divinitus ad dilectionem Dei et proximi tanquam publice constituta, sed per privatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. In omnibus ergo istis doctrinis societas daemonum formidanda atque vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autem
Abbreviated transcription (Latin):
rib angłis. quib ista mundi pars in¬
fima sedm pulcherrimum ordinem reꝵ
diuire ꝓuiclentie iege subiecta est. Ouis
ãluisionib & deceptionib euẽnit ut isti
suꝑtitiosis & ꝑniciosis lmiinationũ gene¬
cibr multa p̃t̾ita & futura dicantur. nec
alit᷑ accidant qm̃ dicuntur. multaꝙ obser¬
uantib scdm obseruationes suas euemãt.
quib implicati curiosiores fiant. & se se
magis magisq inserant multiplicibus
laqueis ꝑniciosissimi erroris. Hoc genus
fornicationis anime salubrit diuina
scͥptura ñ tacuit: neq ab ea sic det̾ruit¬
animam. ut ꝓpt̾ea talia negaret ẽẽ sec¬
tanda quia falsa dicunt᷑ a ꝓfessoribus
eorum. s etiam si dxxerint uobis in quit¬
& ita euenerit ne credatis eis. Num enĩ
quia imago samuhelis mortui. saulire¬
gi uera p̃nuntiauit. ꝓpt̾ea talia saclegia
quib imago illa p̃sentata est minus
uentriloqua femina uerum testimoni¬

Expanded text:
ribus angelis, quibus ista mundi pars inribus angelis, quibus ista mundi pars infirma secundum pulcherrimum ordinem rerum diuinae prouidentiae lege subiecta est. quibus inlusionibus et deceptionibus euenit, ut istis superstitiosis et perniciosis diuinationum generibus multa praeterita et futura dicantur nec aliter accidant, quam dicuntur, multaque obseruantibus secundum obseruationes suas eueniant, quibus implicati curiosiores fianmagis magisque inserant multiplicibus laqueis perniciosissimi erroris. Hoc genus fornicationis animae salubriter divina Scriptura non tacuit; neqanimam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus tolorum uentriloqua femina uerum testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt ipsum momentũ minimũ atq
angꝰtissimum temporis. quod gemi¬
norũ partum disterminat. multum
ualere in rerum natura atq celestium
corporum rapidissima uelocitate. Et si enĩ
concedam ut plurimũ ualeat. tñ in cõ¬
stellationib a mathematico inueniri
ñ potest. quibꝰ inspectis. se fata dicere
ꝓfitetur. Quod gͦ in constellationibꝰ non
inuenit quas necesse ẽ uanas inspitiat.
siue de iacob siue de eus fratre consula¬
tur. quid ei ꝓdest si distat incelo. qd̾
temere securiis infamat. & ñ distat in
tabula qmͣ frustra sollicitꝰ intuetur:
Quare iste quoq opiniones quibusdã
rerum signis humana p̃sumptione
institutis. ad eadem illa quasi quedam
cum demonib pacta & cõmenta ref̾ende
sunt. Hinc enim fit. ut ocultã quodã
iuditio diuino cupidi malarum rerũ
homines tͣclantur illudendi & decipien¬
di ꝓmeritis uoluptatum suarum. illu¬
dentib eos atq decipientib p̾uaricato¬

Expanded text:
dicunt ipsum momentum minimum atque dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione inscum daemonibus pacta et conuenta referendae sunt. hinc enim fiet, ut occulto quodam iudicio diuino cupidi malarum rerum homines tradantur inludendi et decipiendi pro meritis uoluntatum suarum inludentibus eos atque decipientibus praeuaricato
Abbreviated transcription (Latin):
notatio est syderum qͦmͦ se habebant
cum ille nasceret᷑. de quo isti miseri a
miseriorib consuluntur. Fieri autem
potest ut aliqui gemini tam sequasĩt
funclantur exut̾o ut interuallum tẽ¬
poris inter eos nullum possit ad p̃hendi.
s. constellationum numerus annota¬
rĩ. Unde necesse est ñ nullos geminos
easdem habere constellatio nes. eum pa¬
ria rerum uł quas agunt uł qͣs paciũ¬
tur euenta ñ habeant. S plerumꝙ ita
disparia ut alius filicissimus. alius infe¬
litissimus uiuat. sient esau & ia cob gemi¬
nos accipimus natos. ita ut iacob qui po¬
sterior nascebatur manu plantam p̃cedẽ¬
tis fr̃is tenens inueniretur. Horum certe
dies atq hora nascentium notari aliter
ñ poss. nͥ ut amborum constellatio eẽt
una. Qnͣtũ aũ ĩt̾sit inter amborum mo-¬
res. facta. labores. atq successiis. scͥptura
testis est iam ore omniũ gentium ꝑua¬
gata. Neq enim ad rem ꝑtinet quod

Expanded text:
notatio est siderum, quomodo se habebant notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura testis est, jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
de honorib hominum uilii cesaris & au¬
gusti cesaris nuncupatos. ut facile qui uo¬
luerit intelligat etiam illa sỹdera pͥus
sine his nominib celo uagata eẽ. Mor¬
tuis autem illis quorum honorare me¬
moriã uł coacti sunt homĩes regia po¬
testate. uł placuit humana uanitate.
nomina eorum inponentes syderibꝰ eoᷤ
uit ut uoluit. & ẽ certus motus illorũ.
quo tempora distingunt᷑ atq uariãt᷑.
Quem motum notare cum quisc na-¬
scitur quomͦ se habeat. facile ẽ ꝑ eorũ
inuentas conscͥptas regulas. quod sc̃a
scͥptura condempnã dicens. Si enimi tã¬
tum potuerunt scire ut possent estima¬
re scłm. quomͦ euis dñm ñ faciliꝰ inuene¬
runt: s ex ea notatione uelle na̾centiũ
mores. actus. euenta p̃dicere. Magnus
error & magna dementia ẽ. & apud eoᷤ
quidem qui talia dediscenda didicerũt.
sine ulla dubitatione refellit᷑ hec suꝑsti¬
tio. Constellationes enim quas uocant.

Expanded text:
de honoribus hominum Julii Caesaris et Aude honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos vit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facili Sed ex ea notatione velle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
iperitis hominib miserabilem serui¬
tutẽ. Nam quiscy liber ad huuismodi
mathematicũ cum ingressus fuerit
dat pecuniam ut seruus inde ereat
aut martis aut ueneris. uł potiꝰ oĩũ
siderum quib illi qui pͥmi errauerũt
erroremq posteris ꝓpmnauer̃t. uł hesti¬
arum ꝓpt̃ similitudinẽ. uł hominũ
ad ipsos homines honorandos in posu¬
erunt uocabula. Non enĩ mirandũ
est cum etiam ꝓpiorib recentioribrisꝙ
temporib sydus quod appellamus luci¬
ferum. honor & nomini cesaris romari
dicare conati sunt. Et fortasse factum
cẽt atq iss inuetustatẽ. nisi ania eius
uenꝰ poccupasset hoc nomine p̾diũ.
neq iure ullo acd heredes tͣiceret. quod
nũqmͣ uina possiderat. aut possidendũ
petiuerat. Nam ubi uacabat locus naꝑ
alituꝰ porum mortuorum bonore tene¬
batur. factum est quod in rebus talib
fieri solet. Pro quintili enim & sextili
mensib. iulium atꝙ augustum uocamꝰ.

Expanded text:
imperitis hominibus miserabilem serviimperitis hominibus miserabilem servitutem. Nam quisque liber ad hujusmodi mathematicum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui primi erraverunt, erroremque posteris propinaverunt, vel bestiarum propter similitudinem, vel hominum ad ipsos homines honorandos imposuerunt vocabula. Non enim mirandum est, cum etiam propioribus recentioribusque temporibus, sidus quod appellamus Luciferum, honori et nomini Caesaris Romani dicare conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi vacabat locus, neque alicujus priorum mortuorum honore tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus, Julium atque Augustum vocamus,
Abbreviated transcription (Latin):
Namc anano remedio cito int̾dum il¬
le ꝑcussorem suum ad uerum medicum
mutit. Hinc ⁊̃ sũt ulla. limen calcare. eũ
ante domũ suam tͣnsit redire ad lectũ.
siquis duim se caltiat sternutauerit: re¬
dire ad domum si ꝓcedens offenderit: cũ
uestiᷤᷤ a soricib roditur plus tremere sus¬
pitionẽ futuri mali qmͣ p̃sens clampnũ
dolẽ. Unde illud elegant̾ dictum ẽ catomiᷤ.
Qui cum eẽt consultus a quodam qui sibi
a soricibus erosas caligas diceret. respondit
ñ ẽẽ illud monstrum. s uere mouere mõ¬
strum habendum fuisse: si sorices acaligiᷤᷤ
suꝑstitionis segregandi sunt qui genech¬
liaci ꝓpt̾ natalium dierum consid̾ationes
nunc autem uulgo mathematici uocant᷑.
Nam & ipsi qmͣuis uerum stellarum po¬
sitionẽ cum quisq nascitur consectent᷑
& aliqnͣdo etiam ꝑuestigent. tñ quod in¬
deconant᷑ uł actiones nr̃as uł actionum
euenta p̾dicere. nimis errant. & uendt̃

Expanded text:
namque a uano remedio cito ille interdum namque a uano remedio cito ille interdum percussorem suum ad uerum medicum mittit. hinc sunt etiam illa: limen calcare, cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis, dum se calciat, sternutauerit; redire domum, si procedens offenderit; cum uestis a soricibus roditur, plus tremere suspicidolere. Unde illud eleganter dictum est Catonis, qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret; respondit non esse illud monstrum, sed vere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci, propter natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi quamvis veram stellarum positionem, cum quisque nascitur, consectentur, et aliquando etiam pervestigent; tamen quod inde conantur vel actiones nostras vel actionum eventa praedicere, nimis errant, et vendunt
Abbreviated transcription (Latin):
saltandis quodam mͦ. ñ ad tẽꝑationem
corporum. s ad quasclam signiftatiões
ant occultas aut etiam manifestas. q̃
mitiore nomĩe physica uocant. ut qͣsi
ñ suꝑstitione implicare. s nat᷑a ꝓdesse
udeant᷑. sicuti sunt maures in sũmo¬
aurium singłarum aut de struchio¬
num ossib ansule indigitis. aut cum
t dicit᷑ singultienti ut dext̾a manu si¬
istrum pollicẽ teneas. His adiungũ¬
tur milia manissimarũ obseruationũ.
si membrum aliquod salierit. si iunctĩ
ambulantib amicis. lapis aut canis aut
puer medius int̾uenerit. atq illud qd̾
lapidem calcant tamqm diremptorem
amicitie minus molestum ẽ. qm̃ cum in¬
nocentẽ puerum colapho ꝑcutiunt si
parit̾ ambulantib int̾currerit. S bel¬
lum ẽ. quod aliqnͣdo pueri uindicant᷑
acanib. Nam plerumq. tam ꝑstitiosi st̃
quidam. ut etiam canem qui medus in¬
teruenerit ferire aucleant non ipune.

Expanded text:
saltandis quodammodo, non ad temperationem saltandis quodammodo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes, aut occultas, aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica vocant: ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse videantur, sicut sunt inaures in suaurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. sed bellum est, quod aliquando pueri uindicantur a canibus. nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem, qui medius interuenerit, ferire audeant, non impune;
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ explicemus. duo st̃ geña doctrinaꝵ.
que ingentilibus etiam moribus ex¬
ercentur. Nnum earum rerum. quas in¬
stituerunt homines: alterum earum
quas animadũterunt iam ꝑactas. aut
aiinitus institutas. Illud quod est sec̃¬
dum institutiones hominũ. ꝑtim super¬
stitiosum est. parcim ñ ẽ. Snꝑstitiosum
cienda & colencla idola ꝑtinenᷤ. uł ad colẽ¬
cdam sic̃ dm̃ creaturam. ꝑtem ue ullam
creature. uł ad consultationes & pacta
quedam significationũ. eum demõibꝰ
placita atq federata. qualia sunt moli¬
amina magicarum artium. que quidem
cõmemorare potuis qmͣ docere acl solent
poete. Ex quo genere sunt. sed quasi licẽ
tiore uanitate ariispicum & augurum
ubri. Ad hoc genus ꝑtinent. om̃s etiam
ligature atq remedia. que medicorum
quoc disciplina condempnat. siue inp̃¬
cantationib sine etiam inquibꝰdam notis
quas characteres uocant. siue in quibꝰdã
reb suspendendis atq illigandis. uł ⁊

Expanded text:
us explicemus; duo sunt genera doctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur. Unum earum rerum quas instituerunt homines; alterum earum quas animadverterunt jam peractas aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstitiosum est, partim non est. CAPUT cienda et colenda idola pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo gtiore vanitate, aruspicum et augurum libri: ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sive in praecantationibus, sive in quibusdam notis, quas characteres vocant, sive in quibusque rebus suspendendis atque illigandis, vel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nus est. dñi sui eẽ intelligat ubicumꝙ
inuenerit ueritatem. Qmͣ confitens et
agnoscens. etiam inlitt̾is sacris suꝑstitio¬
sa figmenta repudiet. doleatt homines
atꝙ caueat. qui cognoscentes dm̃ ñ ut
dm̃ glorificauerunt aut gr̃as egerunt.
sed euanuerunt incogitationib suis.¬

Expanded text:
nus est, Domini sui esse intelligat, ubicumque nus est, Domini sui esse intelligat, ubicumque invenerit veritatem, quam confitens et agnoscens, etiam in Litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet; doleatque homines atque caveat, qui cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
illa eiuitas locauerat. quia insomnis eaᷤ
iuderat. aut tot se euiꝰqm̃ ilłorum ocisliᷤ
de monstrauerant. s quia facile erat an¬
maduert̾e omnẽ sonum que materies
cantilenarum ẽ triformem ẽẽ natura.
Aut enim uoce editur. sicuti eorum ẽ
qui faucib sine organo canunt. Aut
flatu. sicut tubarum & tibiarum. aut
pulsu. sicut in cytaris & tympanis et
quibusuibet aliis que ꝑcuciendo sonora
st̃. S siue se ita habeat quod uarro
fugere. si quid inde utile adintelli¬
gaendas sc̃as scͥpturas raꝑe potuerimꝰ.
nec ad illorum theatricas nugas conũti.
si aliquid de cytharis & de organis quod
adspiritalia capienda ualeat dispute¬
mus. Neq enim & littas discere non de¬
buimus quia earum dm̃ dicunt esse
mereurium. aut quia iustitie uirtuti¬
ꝙ templa dedicarunt. & que corde gestã¬
da sunt. in lapidib ad orare maluerunt.
ꝓpt̾ea nob̾ iustitia uirtusꝙ fugienda ẽ.
mmo uͦ quisquis bonus uerusq xp̃ia¬

Expanded text:
illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, sed quia facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro fugere, si quid inde utile ad intelligendas sanctas Scripturas rapere potuerimus; nec ad illorum theatricas nugas converti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritualia capienda valeat, disputemus. Neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum repertorem dicunt esse Mercurium; aut quia justitiae virtutique templa dedicarunt, et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque fugienda est: imo vero quisquis bonus verusque christia
Abbreviated transcription (Latin):
no corpore indutum. Et numerũ qͥp¬
pe &d musycam. plerisq locis insc̃is scͥptu¬
ris honoeabilit̾ posita inuenimus. Non
enim audiendi sunt errores gentiliũ
suꝑstitionum. qui nouem musas iouiᷤ
& memorie filias. ẽẽ finxerunt. Refel¬
lit eos uarro. quo nescio utrum apd̃
eos quisqmͣ talium rerum doctior. uł
curiosior eẽ possit. Dicit enim ciuitatẽ
nescio qmͣ. non enm nomen recolo. lo¬
casse apud tres artifices t̾na simulacͣ
musarum. qd̾ in templo appollinis do¬
num poneret. ut quisqͥs artificum pul¬
cͥora formasset. ab illo potissimum elec¬
ta emeret ita contigisse ut oꝑa sua illi
quoq artifices eque pulera explicarẽt.
& placiusse ciuitati om̃s nouem. attõs
eẽ emptas. ut in appollinis templo dłidi¬
carentur. quib postea dicit hesiodum
poetam imposuisse uocabula. Non gͦ
iupiter nouem musas genuit. s tres fa¬
bri t̾nas creauert. Tres autem ñ ꝓpt̃ea

Expanded text:
no corpore indutum. Et numerum quipno corpore indutum. Et numerum quippe et musicam plerisque locis in sacris Scripturis honorabiliter posita invenimus; non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui novem Musas, Jovis et Memoriae filias esse finxerunt: refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior vel curiosior esse possit. Dicit enim civitatem nescio quam, non enim nomen recolo, locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quae in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emeret: ita conilla artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea