comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. dubium quin his qui & p̃sentes
fuerunt. multo ampliꝰ contulerit re¬
rum ipsarum exhibitio. atq p̃sentia
exbibentis. Deniq & audiunt. Beati
oculi qui uident que uos uidetis. Itẽ.
Uos autẽ dixi amicos. quia omina que¬
cũq auduii a patre meo nota feci uob̾.
luerunt uidere quȩ uos uidetis & ñ
uiderunt. & audire quȩ auditis & ñ
audierunt. Quare: Ut uidelicet
clariꝰ largiꝰq ꝑciꝑent. quod uix te¬
nuit̾ obscureq p̃senserant. Alioqͥn
quid opꝰ erat foris uidere carnẽ. &
carnis audire sermones. si iam intꝰ
omnib p̃sertim cum dñs dicat. caro
non ꝓdest quicquam. sp̃e ẽ. qui uiui¬
ficat. Quod si ꝓphȩ & qui illustriores
iudebantur in illo ppło. non omnes
omiua liquido ȩqualit agnoscere ua¬
uierunt. sed alii plus alii minus. ꝓut
cis sp̃c dabat diuidens singulis ꝓut
uolebat. idq absq p̾uidicio suę scita¬
tis atq ꝑfectionis. quantomagis sim-¬

Expanded text:
non est dubium, quin his qui et praesentes non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre mluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intusomnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest quidquam, spiritus est qui vivificat . Quod si Prophetae, et qui illustriores videbantur in illo populo, non omnes omnia liquido aequaliter agnoscere valuerunt, sed alii plus, alii minus; prout eis Spiritus dabat, dividens singulis prout volebat, idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis: quanto magis sim
Abbreviated transcription (Latin):
minum certitudinẽ de om̃ibꝰ nr̃o men¬
datio confirmamus: Nec ipsos de se
ita ueteres sensisse. paucis adnertere
possumus. Moyses scribit dm̃ ad se
loquentẽ dixisse sic. Ego sum ds abra¬
ham os ds ysaae & ds iacob & nomen
meum adonay. non indicaui eis. sub¬
audis. sicut tͥ. Ostendit gͥ de di noticia
plus aliquid p̃cedentibꝰ patribꝰ accepisse
Dauid quoq suꝑ doctores suos& semi¬
ores. donum sibi intelligentiȩ audact
p̃sumit ita dicens. Suꝑ omnes docen¬
tes me intellexi: quia testimonia tua
meditatio mea ẽ. Et ritsum. Suꝑ sc
mores intellexi. Sed & ꝓph̃a daniel.
ꝑtransibunt ait płuni. & multiplex
erit scientia. ampliorẽ scilicet rerum
noticiam ꝓmittens. & ipse posteris. Si
gͦ ut ait etram sẽs p̃p gregorus scdm
incrementa temꝑum creuit & scientia
sp̃ualium patrum. & quanto uicini¬
ores aduentui saluatoris extiterunt.
tanto misteriũ salutis pleniꝰ ꝑceꝑunt.

Expanded text:
minum certitudinem de omnibus nostro menminum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt :
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim: Si filiis euangłii omnes
ueteres iustos pares facimus in scientia.
nunquid non & suꝑiores in gr̃a conse¬
quent fateri necesse ẽ. ut pote quos nͥ
lectio sicut nos aut p̃dicatio. sed ipsa
unctio docuerit omnes de omnibꝰ.
Esto tn toleremus nos nr̃ãm inuiriã
& apłi quoq suam. ut & ipsis minimi
etiam antiquoꝵ uistorũ comparentur
in sc̃ia. p̃ferantur in gr̃a. Sed ẽ. sane
quod ullo omuino pacto mĩto non fe
sum fateri cogimur ĩuitatis hoc testi¬
monium. si tantum tribuamus uete¬
ribꝰ quantũ nec iohanni uendicare ua¬
iemus. Non utiq fit iniuria iohanni
siquidẽ ignorasse creditur aut dr̃. ni¬
mirũ quod & ipse non diffitetur. Sed
siquid p̃coni u̾itatis negamꝰ. contra
p̃conium ũitatis alteri damus. hoc
ñ tantũ iniuria sed blasphemia ẽ. &
planc contradicere non ioħi sedueri¬
tati. Quid ergo: Amicus sponsi du¬
bitat & querit. tu es qui uenturus es
an alium expectamꝰ. & nos milibꝰ ho¬

Expanded text:
Quid enim? si filiis Evangelii omnes Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus nos nostram injuriam, et Apostoli quoque suam, ut et ipsis minimi etiam antiquorum justorum comparentur in scientia, praeferantur in gratia. Sed est sane quod ullo omnino pacto non fersum fateri cogimur Veritatis hoc testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus , et nos millibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
netrarent. si inquam hoc recipitut
benedicimus quidem dnnuĩ donis lu
sed quid temꝑi gr̃e reseruatũ sitn
uidemꝰ. nisi quod tempꝰ gr̃ȩ illuc
potiꝰ iuxta sententiã hanc fuerit a¬
ꝓrsus incredibili felicitate cernerems
impletum. quod moyses optabat qi
diceret. Quis dabit ut omnes ꝓpłm
Queso quid simile attulit euangliu
quas se putat cum suis coapłis acto¬
pisse. cum nichil tale in diebꝰ suis pi¬
tuerit expiri. Deniq aiebat. Hund
omnes ꝓphȩ: Trustra inquam gli
de euangelio suo. quia non ab homli¬
ne neq ꝑ hominẽ illud acceꝑit. sed
quasi speciali quadã p̾rogatiua pie
ꝑsꝑm sc̃m fuerit. etiam ppłis reuela¬
tum. Sed nec apłs petrus ꝓfecto
debuit ꝓpb̾icum illud ad sua tons
retorquere. effundam de sp̃u meo suꝑ fi¬
a filiȩ. si habundantior iam p̾cesserat
temꝑa aplica cum hoc diceret intuebat᷑
non plane effundam sed subtraham
magis de sp̃u meo dixisse debuerat.

Expanded text:
netrarent: si, inquam, hoc recipitur, netrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed quid tempori gratiae reservatum sit, non videmus: nisi quod tempus gratiae illud potius juxta sententiam hanc fuerit aprorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? quas se putat cum suis coapostolis accepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo, quia non ab homine, neque per hominem illud acceperit, sed quasi speciali quadam praerogativa per sanctum fuerit etiam populis revelatum. Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de Spiritu meo super fi, 28; si abundantior jam praecesserat tempora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
inauditam diuini muneris largitatẽ
uet̾i collatam ppło asserit. siquidẽ
omnem illam multitudinẽ omnia
quȩ de misterio nr̃e redemptionis
suꝑiꝰ enumerata sunt. liquido pre¬
cognouisse constiterit. Cum enim
ex his quippiã tunc nec scriptũ ma¬
nifeste. nec publice p̃dicatum fuisse
manifestum sit. restat ut fateamur
omnia omnibꝰ ꝑ sp̃m reuelata fuisse.
& sic omnes spuales omnes ꝑfectos
omnes extitisse ꝓphas. quot quot ab
aduentu dñi retro iusti & salui fu¬
runt. Euit itaq antiquis tempibꝰ
aut prara salus aut nimium ni¬
merosa ꝑfectio. quoꝵ quidẽ quodi¬
bet sape. discretionis terminos ex¬
dere ẽ. Quod si iuidetur tolerabile
immo & deo digniꝰ iudicatut. reples
potius & ditasse scła illa multitudua
ꝑfectoꝵ quam saluandoꝵ. tanta fus¬
se paucitate contentĩ. quatinꝰ & salu
non pauci tunc fierent. & omnes n¬
chilominus repleti sp̃u ꝓpħico. nec¬
dum reuelata misteria iam tunc pe¬

Expanded text:
inauditam divini muneris largitatem inauditam divini muneris largitatem veteri populo collatam asserit: siquidem omnem illam multitudinem omnia, quae de mysterio nostrae redemptionis superius enumerata sunt, liquido praecognovisse constiterit. Cum enim ex his quidpiam tunc nec scriptum manifeste, nec publice praedicatum fuisse manifestum sit: restat ut fateamur omnia omnibus per Spiritum revelata fuisse; et sic omnes spirituales, omnes perfectos, omnes exstitisse prophetas, quotquot ab adventu Domini retro justi et salvi fur aut in antiquis temporibus fuit perrara salus; aut nimium numerosa perfectio, quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. Quod si videtur tolerabilius, imo etiam Deo dignius judicatur, ipsum replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum quam sase paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti spiritu prophetico, necdum revelata mysteria jam tunc pe
Abbreviated transcription (Latin):
de om̃i re sentire cum aliis. & dicere
qđ aut solus non dixerit aut pͥmus.
Unde fit ut in his que sentit uel loqui-¬
tur modum omnino tenere aut igno¬
ret aut dissimulet. Ecce enim & in
hac assertione sua. dum pares in scien¬
tia facit omnes qui futura sꝑabant
his qui p̾terita legunt. dm̃ ꝓfecto
aut nuis parcum p̾dicat. aut nimis
largum. oculum discretionis ex nulla
parte apiens. Aut enim numerum
electoꝵ illiꝰ tempis sub paucitate redi¬
git. rarissimorum sp̃ualium quos ꝓ
suȩ sc̾itatis speciali excellentia insig¬
nes. illustresq illis temꝑibꝰ extitisse
ac singulari munere sp̃s. singula uti
uentura erant p̃uidere certissime
potiusse scriptura cominemorat. &¬
sic nimis abbreuiat manum diͦ. dũ
pret̾ paucos illos ꝑfectissimos nemi¬
nem eo temꝑe putat potuisse saluari.
aut certe si & illa temꝑa multitudi¬
nem saluandoꝵ etiam pret̾ istos ha¬
buisse non diffiteretur. magnam sed

Expanded text:
de omni re sentire cum aliis, et dicere de omni re sentire cum aliis, et dicere quod aut solus non dixerit, aut primus. Unde fit ut in his quae sentit vel loquitur, modum omnino tenere aut ignoret, aut dissimulet. Ecce enim et in hac assertione sua, dum pares in scientia facit omnes qui ventura sperabant, iis qui praeterita legunt; Deum profecto aut nimis parcum praedicat, aut nimis largum, oculum discretionis ex nulla parte aperiens. Aut enim numerum electorum illius temporis sub paucitate redigit rarissimorum spiritualium, quos pro suae sanctitatis speciali excellentia insignes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munere Spiritus singula, uti ventura erant, praevidere certissime potuisse Scriptura commemorat; et sic nimis abbreviat manum Dei, dum praeter paucos illos perfectissimos, neminem eo tempore putat potuisse salvari: aut certe, si et illa tempora multitudinem salvandorum 631 etiam praeter istos habuisse non diffitetur; magnam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Huc usq de his. Asserit p̃terea ut
dicis ille quem dicis. omnes antiqͥs
iustos quotquot uidelicet xp̃i aduen¬
tum p̃cesserunt. tantam omnino ha¬
buisse p̃scientiam futuroꝵ. quantã
nos qui pꝰt sumus p̾teritoꝵ scientiã.
ita ut nullus uel simplicium iustoꝵ
aliquid ꝓrsus ignoraret ex omnibꝰ
quȩ mͦ uob̃ euangłica pandit hystoria.
Uerbi gr̃a. Uerbum incarnatum. par¬
tum uirginalem. doctrinam saluato¬
ris. miracula. erucẽ. mortẽ. se pulturã
descensum ad inferos. resurrectionẽ
stincte singula fuisse p̾cognita. quẽ¬
admodum suo sunt temꝑe post exhi¬
bita. & mͦ cognita nob̾. adeo ut nec
iusti fuerint. nec salui sint. quibꝰ ita
clara omina & ꝑspicua non fuerint.
Et id quidem falsum. Uerum ad re-¬
suisse uideris. ut nil addendum pe¬
nitus putẽ. & pene quid addi possit
non inueniam. De homine tam qui
ista loquitur. pace ipsiꝰ dico paucis qͦd
sentio. Uidetur mͥ plus nouitatis curi.¬
osus. quam studiosꝰ ueritatis. grauariq

Expanded text:
um. 10. Asserit praeterea, ut dicis, ille quem dicis, omnes antiquos justos, quotquot videlicet Christi adventum praecesserunt, tantam omnino habuisse praescientiam futurorum, quantam nos, qui post sumus, praeteritorum scientiam: ita ut nullus vel simplicium justorum aliquid prorsus ignoraret ex omnibus, quae modo nobis evangelica pandit historia. Verbi gratia, Verbum incarnatum, partum virginalem, doctrinam Salvatoris, miracula, crucem, mortem, sepulturam, descensum ad inferos, resurrectionem,te omnia, et distincte singula fuisse praecognita, quemadmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum ad rela enituisti, ut nil addendum penitus putem; et pene quid addi possit, non inveniam. De homine tamen qui ista loquitur pace ipsius dico paucis quod sentio, videtur mihi plus novitatis curiosus, quam studiosus veritatis; gravarique
Abbreviated transcription (Latin):
futura sit: Sanccito quippe noui mi¬
sterii decieto. sed ad huc secreto. anuisi
queso morientibꝰ interim ad regni
temꝑa quȩ sola a scłis omni pent̃ s
intis remedio uacua transierunt a
&e circumcisio que illo usꝙ uiguats
ꝓdesse um subripiente baptismu
non auderet. & baptisma qm̃ ad hu
lateret non succurreret. Forsan di¬
miebat eo temꝑis d̾s. nec fuerit in¬
rim qui redimeret. neq qui salius
faceret. Satis ꝓfecto ex his quantiu¬
reor apparet. quod dampnatio non
baptitatoꝵ. & frustratio circuincisoer
& euacuatio sacrificioꝵ quȩ forte c
originale peccatum ritus obseruaba
antiquos generalit̾ iam tunc miniu
cȩꝑit. quando nicbodemo clam du¬
tum ẽ. nisi quis renatus fuerit ex api¬

Expanded text:
futura sit? Sancito quippe novi myfutura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnumtempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui salvum faceret. CAPUT reor, apparet, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex a
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo cȩpit. Ex quo inquit pͥmum
dictum ẽ. nisi quis renatus fuerit & cȩt̾a.
Tene gͥ firmit̾ dictum hoc ad nicho¬
demum utiq amicum iãu. occultũ
illud de nocte requisisse colloquium.
Quanta autem putas obisse interim
ut de gentibꝰ taceam milia circumci¬
sorum. cum necdum in lucem ꝓdierit.
quod de baptisino tunc in tenebris
dicebatur: Quid gͥ: Dampatos illos
omnes dicimus quia bapticati non
sunt: Eie gͦ inuiria antiquo illo diei.
eque mandato. si nouo adhuc furtiue
quodam mͦ suꝑueniente. non tam suꝑ¬
uemiente illud ita subito euanuisse pu¬
tetur ut ꝓdesse deinceps non ualeret.
Et quidem quam longe post putas
publice p̃dicatum & clamatum suꝑ
tecta fuisse. si circuncidamini xꝑe
illuds quia a dieb iohannis baptiste
regnum cȩloꝵ uim patitur. si precipue
tunc temꝑis contigisse constiterit. huiꝰ¬
cemodi a regno uiolentã interclusionẽ.
qualis quidem nec ante fuerit. nec pꝰea

Expanded text:
ex quo coeperit. Ex quo, inquit, primum ex quo coeperit. Ex quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occultum illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus taceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; publice praedicatum et clamatum super tecta fuisse: Si circumcidamini, Chrillud, quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post
Abbreviated transcription (Latin):
cum in medio ꝓferrentur. Item qui
uos audit inquit me audit. & qui uos
sꝑnit me sꝑnit. Ac si diceret. Iudici¬
um meum int obedientes & contẽnen¬
tes. non de mea traditione secreta. sed
de ur̃a publica p̃dicatione pendebit.
Sed forte aliquis dicat. E os quidẽ
qui non audierunt. & si non de con¬
temptu iudicari. dampnari tam̃ ꝓpt̃
originale peccatum. a quo utiq nisi
ꝑ lauacbrum mundari iininc po¬
tuerunt. At uͦ quis nesciat & alia
p̃ter baptismum contra originale
peccatum remedia antiquis non defu¬
isse tempibꝰ.: Abrahȩ quidem & se¬
mini eiꝰ circumcisionis sacramentũ
in hoc ipsum diuinitus traditum. ẽ.
In nationibꝰ uͥ quot quot inuenti fi
deles sunt. adultos quidem fide & sa¬
crificiis credimus expiatos. pariuilis
autem etiam solam ꝓfuisse immo &
suffecisse parentum fidem. Porro hoc
ita usq ad baptismi temꝑa ꝑdurasse
quo uno substituto uocasse cȩtera.
Querimus itaq baptissimi tempꝰ

Expanded text:
cum in medio proferrentur. Item: Qui cum in medio proferrentur. Item: Qui vos audit, inquit, me audit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et contemnentes, non de mea secreta traditione, sed de vestra publica praedicatione pendebit. 4. Sed forte aliquis dicat, eos quidem qui non audierunt, etsi non de contemptu judicari, damnari tamen propter originale peccatum, a quo utique nisi per lavacrum emundari minime potuerunt. At vero quis nesciat et alia praeter Baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis sacramentum in hoc ipsum divinitus traditum est . In nationibus vero, quotquot inventi sunt fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus
Abbreviated transcription (Latin):
niq ipsum. Si non uenissem ait &
locntus eis fuissem. peccatum non ba¬
betent. Non dicit simplicit᷑ & locutꝰ
non fuissem sed int̾screns eis. & locutꝰ
cis inquit non fuissem. ostendens sine dubio
non ante censeri in excusabiles de con¬
temptu. quam ad ipsoꝵ usq noticiam
missio ꝑueniret. Nam si locutus qui¬
dem fuisset se non eis. inobedientiȩ
culpam ignorantia nichilominus ex¬
& locutus sum eis. excusationem non
habent de peccato. Unde & aiebat.
Ego palam locutus sum mundo. &
in occulto locutus sum nichil. Non
quod suos domesticos. multa in occul¬
to pͥuatimꝙ non docuerit. sedstanq̃
nichilum iterum reportaret . & nec
penam nec p̃mium ea agere quȩ in
secreto tradebat indicaret. donec ce
medio fierent:. & ꝓdirent in lumine.
Deniq & dicebat. quod dico uob̾ in te¬
nebris dicite inlumine. ut merito ui¬
delicet iam audientib obedientiȩ uel
meritum asseriberet uel contemptũ

Expanded text:
nique ipsum. Si non venissem, ait, et nique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et locutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: ostendens sine dubio non ante censeri inexcusabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, sed non eis; inobedientiae culpam ignorantia nihilominus ex locutus sum, et locutus sum eis, excusationem non habent de peccato suo . Unde et aiebat: Ego palam locutus sum mundo, et in occulto locutus sum nihil . Non 627 quod suos domesticos multa in occulto privatimque non docuerit: sed quod tanquam nihilum interim reputaret; et nec poenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent, et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedientiae vel meritum adscriberet, vel contemptum,
Abbreviated transcription (Latin):
non diiudicandum. fide sortitum.
non innatum. traditione sanctitum
non aduuentum ratione. Porro fi
ditetur. quo pacto quȩso exigi debeat.
& antequam audiretur: Uide autem
quom huc refurgit apłs. & de solo au¬
ditu coniuncit incredulos. Sed dico
inquit. N unquid ñ audicrunt:⁊ Ao
si dicat. Excusari poterant. siuon
audissent. Ubi enim non ẽ. loc. nec
p̃uaricatio. Hunc u̾ͥ eum in omnẽ
terram exierit sonus p̃dicantiũ & in
fines orb̾ terrȩ uerba eoꝵ. quia dissi¬
mulari iam non ualet auditus. ꝓfecto
inexcusabilis ẽ. & contemptꝰ. Multa
õ ꝓfecto scienda nesciuntur. aut sciendi
incuria. aut discendi desidia. aut ue¬
recundia inquirendi. Etquidem hu¬
iusmodi ignorantia non habet exeu¬
sationẽ. Sed nunquid forte tale ẽ.
boc inquisitum ut humano possit
adlisci magisterio: Homo hominis.
nisi ipso indicante non intelligit co
poterit inuestigare consilium. nisi
cui ipse uoluerit reuelare: Audi de¬

Expanded text:
non dijudicandum; fide sortitum, non dijudicandum; fide sortitum, non innatum; traditione sancitum, non adinventum ratione. Porro fiddiretur, quo pacto, quaeso, exigi debeat et antequam audiretur? Vide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu convincit incredulos. Sed dico, inquit, Nunquid non audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum in omnem terram exierit sonus praedicantium, et in fines orbis terrae verba eorum; quia jam dissimulari non valet auditus, profecto inexcusabilis est et contemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodi ignorantia non habet excusationem. Sed numquid forte tale est hoc, quod inquisitum humano possit addisci magisterio? Homo hominis nonnisi ipso indicante cogitatum intelligit: poterit investigare consilium, nisi cui ipse voluerit revelare? Audi de
Abbreviated transcription (Latin):
Et quom inquit eredent in cum quꝰ
non audicrunt: Quom uͭ audient
sine p̃dicante: Quom autem p̃di¬
cabunt nisi mutantur: Necdumn
iniuncta necdum uulgata. necͥũ
audita p̃dicatio.ẽ. & iuxta pigri as
ne quam serui sententiam. tam ducꝰl
dñs. ut necdum sata iam metere ub
& non sparsa colligere: Absit. Sel
audi magis huiꝰ rei ueritatẽ. Quiu
ẽ. magist̾ in cęlo & in terra ei quin
gister tantum in isrł erat famulin
priuatoq colloquio tradebat quod
traderet quod doceret non quod exis¬
ret & absentib non unde p̃scribertt
&. his qui non audierant. Ualde qus
iniuste exigitur obeditio. ubi non
cessit auditio. H eꝙ enim tale ẽ hal
quod & absc ꝓmulgatione. naturalis
lex ignorate non sineret. quale uerbi
enim natura seu ratio docet internã
sum uisibili non fuerit elemento:
Sacramentum di altissimi ẽ. suscipi¬
endum ñ discutiendum. uenerandũ

Expanded text:
Et quomodo, inquit, credent in eum quem Et quomodo, inquit, credent in eum quem non audierunt? quomodo vero audient sine praedicante? quomodo autem praedicabunt nisi mittantur? . Necdum injuncta, necdum vulgata, necdum audita praedicatio est: et juxta pigri ac nequam servi sententiam tam durus est Dominus, ut necdum sata jam metere velit, et non sparsa colligere? Absit. Sed audi magis hujus rei veritatem. Qui unus est Magister in coelo et in terra, ei qui magister tantum in Israel erat, familiari privatoque colloquio tradebat quod traderet; docebat quod doceret, non quod exigeret et ab absentibus, non unde praescriberet et his qui non audierant. Valde quippe injuste exigitur obeditio, ubi non praecessit auditio. Neque enim tale est hoc, quod et absque promulgatione naturalis lex ignorare non sineret, quale, verbienim natura seu ratio docet, internamis perfusum visibili non fuerit elemento? Sacramentum Dei Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum,
Abbreviated transcription (Latin):
nondum quidem saluet quia non¬
dum apparet. &iam mundum im¬
pleat. comda innatis. Ita ne gͦ ũbũ
salutis & p̃ceptum uitȩ non priꝰ uitã
restituere ualuit. quam mortem infli¬
rerit. idq eo innocentib quo ẜ
nescientib adhuc uolun¬
tatem dñi sui. Nun gentem igidora
& iustam. ut cum ethnico loquamo
debiut interficere õs: Quis ita sapo
Non equidem uitȩ concordat audo
mortem nimirum quam ext̃mini
uenerat. uti mox in initio uiarũ on
ad p̃iudicium scł̃i celeste adhue re¬
tissimum ignoratis edictum. Het
ꝓfecto sentire de om̃ium largitore s¬
noꝵ quod tam malt̾ pͥncipium ass
ab antixꝑo merito formidatur. qo
uidelicet & ipse parauit sagittam qui
in pbaretra. ut sagitet in obsun
rectos corde. Quanti namq inten
toto orbe non baptitati moriuntu
ꝓfecto ignorantes quid cum mchn¬
mo itĩc noctu secretoq comfabulaet
Quid ergo: Hecdum lex ꝓmulgli¬
tur. & iam prenaricantes tenentur

Expanded text:
nondum quidem salvet, quia nonnondum quidem salvet, quia nondum apparet, et jam mundum impleat condemnatis. Itane ergo verbum salutis et praeceptum vitae non prius vitam restituere valuit, quam mortem inflixerit; idque eo innocentibus, quo et ne scientibus adhuc voluntatem Domini sui? Num gentem ignorantem et justam ut cum etnicho loquamur debuit interficere Deus? Quis ita sapiat? Non equidem vitae concordat Auctori, morte nimirum, quam exterminare venerat, uti mox in initio viarum suarum ad praejudicium saeculi, coeleste adhuc recentissimum ignorantis edictum. Nefas est profecto sentire de omnium largitore bonorum, quod tam malum principium dederit ab Antichristo merito formidatur, quia videlicet et ipse paraverit sagittam suam in pharetra, ut sagittaret in obscuro rectos corde. 2. Quanti namque interim toto orbe non baptizati moriuntur, profecto ignorantes, quid cum Nicodemo Jesus noctu secretoque confabuletur? Quid ergo? necdum lex promulgatur, et jam praevaricantes tenentur?
Abbreviated transcription (Latin):
opponimus sententias. ac uerba ꝓferi¬
mus. & non ur̃a. Nec enim sapienti¬
ores sumus quam patres nr̃i. Habun¬
det sane in suo sensu qui uult quan¬
tum uult. dummͦ nos patiatur in
scripturarum sensib abundate. q̃ m
dicit apłs. non quod sufficientes simꝰ
cogitare aliquid a nob̾ tanquam ex
nob̾. sed sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. Scri
bis itaq quẽdam asserere nescio quẽ.
nam non nominas. ex quo pͥmum dic¬
tiun a dño legr̃. nisi quis renatus fue¬
rit ex aqua & sp̃u sc̃o non intrabit in
regnum celoꝵ. ex eo neminem absq
quispiani cum uera fide & contrictiõe
cordis expeteret. sed p̃uentus mortis
articulo assequi quod cuꝑet non uale¬
ret. tam̃ omnino dãpnari. U bi pͥmo
de temꝑis quidem p̃tixione durum
nimis austerumq uidetur. ut uide¬
licet uerbum adhuc absconditum
palam iam noceat. & ante iudex feriat
quam minetur. quodq interim in te¬
nebris loquitur. & in aure saluator

Expanded text:
opponimus sententias, ac verba proferiopponimus sententias, ac verba proferimus, et non nostra: nec enim sapientiores sumus quam patres nostri. Abundet sane in suo sensu qui vult quantum vult, dummodo nos patiatur in Scripturarum sensibus abundare, quomodo dicit Apostolus: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est bis itaque quemdam asserere nescio quem nam non nominas ex quo primum dictum a Domino legitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum , ex eo neminem absque quispiam cum vera fide et contritione cordis expeteret, sed praeventus mortis articulo assequi quod cuperet non valeret, tamen omnino damnari. Ubi primo de temporis quidem praefixione durum nimis austerumque videtur, ut videlicet verbum adhuc absconditum palam jam noceat, et ante judex feriat quam minetur; quodque interim in tenebris loquitur et in aure Salvator,
Abbreviated transcription (Latin):
it uideor tardiꝰ rescripsisse¬
scito me tarde quoq acce pisse
ad quod rescriberem. Nam
quod miseras non continuo ad me
uiq platum ẽ. sed pontiniaci du añ
retentum. Porro ubi accepi. moram
minime feci in rescribendo. C eictũ
id brcuiꝰ quam tua forte deposcebat
intentio. sed non plane quam mea
occupatio sineret. Cirraui tam̃ ne te
uteumq lateret quicquid suꝑinterio¬
gatis ego sentirem. tuo sane eadem
mea scrsa & ocio & ingenio pleniꝰ astru¬
enda relinquens. si ita oportere cog¬
noueris. Hec dubito ad manum t
eẽ. rationes certas. & congruas aucto¬
ritates quib facile id possis. Is gͦ
consultis quod sentio dictum. ñ sibi
contradictum etiam si quid aliter
non nos. Sed enim si ñ confundit᷑
acquiescẽ uitati. & ũitas eñ eo
sapit & nos. Sinautem:Male
seruum dĩ tam̃ ñ oportet litigare. sed
magis patientem eẽ. ad omnes. Ideoq
non querunus pugnas uerboꝵ. noui¬
tates quoq uocuni iuxta apłicam doc¬
trinam euitamus. Patrum tantum

Expanded text:
i videor tardius rescripsissescito me tarde quoque accepisse ad quod rescriberem. Nam quod miseras, non continuo ad me usque perlatum est, sed Pontiniaci diu ante retentum. Porro, ubi accepi, moram minime feci in rescribendo. Caeterum id brevius quam tua forte deposcebat intentio, sed non plane quam mea occupatio sineret. Curavi tamen ne te utcunque lateret quidquid super interrogatis ego sentirem, tuo sane eadem mea sensa et otio et ingenio plenienda relinquens, si ita oportere cognoveris. Nec dubito ad manum tibi esse rationes certas, et congruas auctoritates, quibus facile id possis. Is erg me super consultis quod sentio dictum, non sibi contradictum, etiamsi quid aliter non nos. Sed enim si non confunditur acquiescere veritati, et veritas cum eo sapit, et nos. Sin autem, servum Dei tamen non oportet litigare, sed magis patientem esse ad omnes . Ideoque non quaerimus pugnas verborum; novitates quoque vocum juxta apostolicam doctrinam evitamus. Patrum tantum
Abbreviated transcription (Latin):
credi potest & sc̃is angłis uel ante mi¬
nime innotuisse. quod ipsa iudelicet
eẽt dĩ mat̾ futura. Sane & enim reꝓbi
sp̃c & si destituti sunt partipatione
gr̃e sp̃ualis. non tam̃ uiuacitate indu¬
strię naturaliis. U ides ne in quantis sal¬
ua fide & ũitate scripturarum. diui¬
num angłi consilium poterant igno¬
rasse. p̃sertim ut hoꝵ reuelandoꝵ p̃ro¬
gatiua matͥ uirgini seruaretur: Pri¬
mum equidem ẽ. tempꝰ. scd̃m locus.
tercium modus. quartum electio ꝑso¬
ne uirginalis. Hoc responde fr̃ibꝰ
qui me rephendunt. quod dixerim
ad laudem uirginis. ideo positum. ẽẽ.
a dõ. ne cui forte uel beatoꝵ angłoꝵ
suum consilium ds̃ prius quam uir¬
gini reuelasse putetur. excepto dutaxat
archangło gabriele. Suum consiliũ
dixi. non de oꝑe. sed de oꝑis temꝑe.
de loco. de modo. de ꝑsone quoq elee¬

Expanded text:
credi potest et sanctis Angelis vel ante micredi potest et sanctis Angelis vel ante minime innotuisse, quod ipsa videlicet esset Dei mater futura. Sane etenim reprobi spiritus, etsi destituti sunt participatione gratiae spiritualis, non tamen vivacitate industriae naturalis. 22. Videsne, in quantis, salva fide et veritate Scripturarum, divinum Angeli consilium poterant ignorasse, praesertim ut horum revelandorum praerogativa matri Virgini servaretur? Primum equidem est tempus, secundum locus, tertium modus, quartum electio personae virginalis. Hoc responde fratribus, qui me reprehendunt quod dixerim ad laudem Virginis, ideo positum esse a Deo, ne cui forte vel beatorum Angelorum suum consilium Deus priusquam Virgini, revelasse putetur, excepto duntaxat archangelo Gabriele. Suum consilium dixi, non de opere, sed de operis tempore, de loco, de modo, de personae quoque elec
Abbreviated transcription (Latin):
tetur. si eiꝰ uerba diligent᷑ adũtimus.
inte. nonne aꝑte mittit ad magisteri
de omnib quoꝵ ipse sibi non presu¬
init scientiam. & discat exꝑi  endo
quod audiendo non poterat᷑: Deniq
subiungit. Et uirtꝰ altissimi obumbra¬
bit tͥ. expressius ꝓfecto significans
modum secretissimum archani incõ¬
phensibilis & ineffabilis sacramenti.
quo quasi in umbra cum sola & in
sola uirgine sola trinitas conceptum
fuerat oꝑatura diuinum. Ad hoc qͦ
inuestigandum misterium minus.
se idoneum confitetur magnus ille
iohannes. cum se indignum ꝑhibet
soluere corrigiam calciamenti. Sed &
ipsam uirginem rogo unde ꝓbabit᷑.
ex nomine uel ex facie ante cognitã
angłis. quod ipsa uidelicet eẽt quam
eleg̾it in matrem sibi. excepto diuntax¬
at archangło. cui & seruanda ab initio
traclita fiusse credenda ẽ: Porro autẽ
si diaboluis eam nec pꝰ conceptionẽ agno¬
uit. ioseph utiq desponsatione de ceptꝰ

Expanded text:
tetur, si ejus verba diligenter advertimus. tetur, si ejus verba diligenter advertimus. in te; nonne aperte mittit ad magisteriude omnibus, quorum ipse sibi non praesumit scientiam, et discat experiendo quod audiendo non poterat? Denique subjungit: Et virtus Altissimi obumbrabit tibi ; expressius profecto significans modum secretissimum arcani incomprehensibilis et ineffabilis sacramenti, quo quasi in umbra cum sola, et in sola Virgine, sola Trinitas conceptum fuerat operatura divinum. Ad hoc quoque investigandum mysterium minus se idoneum confitetur magnus ille Joannes, cum se indignum perhibet solvere corrigiam calceamenti. Sed et ipsam Virginem, rogo, unde probabitur ex nomine, vel ex facie ante cognitam Angelis, quod ipsa videlicet esset quam Deus elegerit in matrem sibi, excepto duntaxat archangelo, cui et servanda ab initio tradita fuisse credenda est! Porro autem si diabolus eam nec post conceptionem agnovit, Joseph utique desponsatione deceptus;
Abbreviated transcription (Latin):
uel nichoclemo. ꝑ quid siue gallile
siue nazareth ad xp̃i aduentum il¬
decumq ꝑtinere doceret. Sic quos
nathanael doctus & ipse in lege pl¬
uppo nunciariti iħm filiũ iosepl
a natareth. mox sub interogisiã
aminirando respondit. Anacareth
inquit potest aliquid boni eẽ: Hi.¬
mirum ammirans quod a natareth
xꝑc nuntiaretur. quod ex nulla peni¬
terrogando quidem: sed magis affir¬
mando illud respondisse contendit᷑.
memor utiq p̃fati testimonii. qm̃
narareus uocabitur. non tam̃ ꝑinde
quod in natareth conceptꝰ fu̾it irĩc
cum agnouisse constabit. cum mul¬
tȩ aliȩ causȩ occurrere potuissent.
cur illud ꝓpħa p̃dixerit. Potuit gͦ
& de conceptionis loco ut ꝓphas. & sic
angłos diuinum latuisse consiliũ.
Modum deinde illum tam incom¬
p̃hensibilem. quem & uirgo sollicita
requisiuit. unde queso doceri que ã
angłis suisse p̃cognitum: Michi
uͦ uidetur. ne ipsi quidem ut pace ciꝰ
dixerim qui nuntiabat. Quod & ipse fa¬

Expanded text:
vel Nicodemo, per quod sive Galilaeam, sive Nazareth ad Christi adventum undecunque pertinere doceret 20. Sic quoque Nathanael, doctus et ipse in lege, Philippo nuntianti Jesum filium Joseph a Nazareth, mox sub interrogatione admirando respondit: A Nazareth, inquit, potest aliquid boni esse? Nimirum admirans quod a Nazareth Christus nuntiaretur, quod ex nulla peniterrogando quidem, sed magis affirmando illud respondisse contenditur, memor utique praefati testimonii, quoniam Nazaraeus vocabitur: non tamen perinde, quod in Nazareth conceptus fuerit Jesus, cum agnovisse constabit; cum multae aliae causae occurrere potuissent, cur illud propheta praedixerit. Potuit ergo et de conceptionis loco, ut Prophetas, sic et Angelos divinum latuisse consilium. 635 21. Modum deinde illum tam incomprehensibilem, quem et Virgo sollicita requisivit, unde, quaeso, doceri queam Angelis fuisse praecognitum? Mihi vero videtur, ne ipsi quidem ut pace ejus dixerim qui nuntiabat: quod et ipse fa
Abbreviated transcription (Latin):
sidem martirio quidem ñ interiogi
martẏrio tam̃ idoneam: Si recorat
fuerit homo. neclum se salutis pa¬
pisse misterium & dolens penitens
toto de siderio expecierit. sed asseqi
mortis celeritate p̃ocupatus nequir¬
rit. dampnabit fidelem suum ds.
dampnabit inquam hominẽ ꝓset
paratum mori:᷑ Paulꝰ dicit. Nemi
solum inuocat dñm itũm. sed ips
quoq toto desiderio ex petit sacra¬
mentum dicemusaut non loquii¬

Expanded text:
fidem, martyrio quidem non interrogatam, fidem, martyrio quidem non interrogatam, martyrio tamen idoneam? Si recordatus fuerit homo, necdum se salutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto desiderio expetierit, sed assequi mortis celeritate praeoccupatus nequiverit; damnabit fidelem suum Deus? damnabit, inquam, hominem pro se etiam paratum mori? Paulus dicit: Nemo solum invocat Dominum Jesum, sed ipsius quoque toto desiderio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui
Abbreviated transcription (Latin):
desidio ꝑcipiendi sacramentum. si
tam pio adimplendo desid̃ĩo mors
anticipans ieu alia quecumq uis in¬
uincibilis obuiau̾it. Uide etiam ne
forte ob hoc saluator cum diceret.
qui crediderit & baptitatus fuerit
saluus erit. caute & uigilant non
crediderit condempnabitur. nimi¬
rum inueniens solam interdum fi¬
dem sufficere ad salutẽ. & sine ipsa
sufficere nichil. Qua ꝓpt̾ & si marti.¬
rium uice baptismi posse implere
conceditur. non plane hoc facit pe.¬
na sed ipsa. Nam absq ipsal quid ẽ.
martiriuminisi pęna. Quȩ gͥ marty¬
rio p̾stats ut absq ulla dubietate ꝓ
baptismate reputetur. ipsa ita infir¬
ma & in becillis ꝑse erit. ut quod
dari alteri ualet. sola non ualeat op¬
tinere: Est ꝓrsus sanguinis ꝓxꝑo
effusio magnȩ cuiusdam fidei indu¬
bitata ꝓbatio. non dõ tamen sed ho¬
ꝓbandum quod uult nullis indig
exꝑimentis. eque magnam ciuꝰ puan
in corde in pace morientis inspiert

Expanded text:
desiderio percipiendi sacramentum: si desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque vis invincibilis obviarit. Vide etiam ne forte ob hoc Salvator cum diceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non crediderit, condemnabitur : nimirum innuens solam interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides. Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod dare alteri valet, sola non valeat obtinere? Et prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cujusdam fidei indubitata probatio est, non Deo tamen, sed hoprobandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace morientis inspicit
Abbreviated transcription (Latin):
illam sententiam confiteri. eo quod
ter ꝓsequitur & multiplicit̾ confir¬
mat. nec uspiam nisi fallor retrac¬
tasse repperies. Item in alio loco au¬
gustinus. cum aliquos p̃misisset. qͦs
scriptura commemorat inuisibilit᷑
quidem. non tamen etiam uisibilit
scificatos. tandem infert. Ex his ait¬
colligitur inuisibilem sc̃ificationẽ
quibꝰdam affuisse & ꝓfuisse sine usibi¬
lib sacramentis. quȩ ꝓtempoꝵ diuer¬
sitate mutata sunt. ut talia tunc fue
rint & alia mͦ sint. Et paulopost.
Nec tam̃ inquit usibile sacramentũ
omnino contempnendum. nam con¬
temptor eiꝰ inuisibilit᷑ scificari non
potest. Ubi satis euident᷑ ostendit fi¬
delem & conuersum ad dñm. non si
nequiu̾it sed si contempserit bapti¬
tari. fructu pͥuari baptismatis. Ab
his gͦ duab columnis augustinum
mͥ auellor. C um his inquam me aut
errare aut saꝑe fateor. credens & ipse.
sola fide hominẽ posse saluari. cum

Expanded text:
illam sententiam confiteri, eo quod illam sententiam confiteri, eo quod ter prosequitur, et multipliciter confirmat; nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augustinus, cum aliquos praemisisset, quos Scriptura commemorat invisibiliter quidem, non tamen etiam visibiliter sanctificatos, tandem infert: « Ex his colligitur inuisibilem sanctificationem quibusdam adfuisse atque profuisse sine uisibilibus sacramentis, quae pro temporum diuersitate mutata sunt, ut rint, et alia modo sint. » Et paulo post: « Nec tamen, » inquit, « visibile sacramentum omnino contemnendum: nam contemptor ejus invisibiliter sanctificari 629 non potest . » Ubi satis evidenter ostendit, fidelem et conversum ad Dominum, non si nequiverit, sed si contempserit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Ab his ergo duabus columnis, Augustinum fficile avellor. Cum his, inquam, me aut errare, aut sapere fateor: credens et ipse, sola fide hominem posse salvari, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tati quod defuit facultati. Legat &
augustini de unico baptismo librum
quartum. & sesuel aguoscat imꝑtudent᷑
deceptum. uel ꝓbet impudent obsti¬
natum. Baptistni inquit uicem
aliquando implere passionem. de la¬
ttone illo cui non bapticato dictum ẽ.
hodie mecum eris in parady so. beatꝰ
cyprianus non leue documentum
assumit. & addit. Quod etiam atd
etiam considerans. inuenio inquit
non tantum passionẽ ꝓ nomine xꝑi.
ia quod ex baptisino dcerat. posse sup¬
plere. sed etiam fidem conũsione inq
cordis. si forte ad celebrandum miste¬
rium baptismi. in angustiis tempoꝵ
snccurri non potest. Et infra. Quan
sacramento baptismi quod ait apłs.
Corde creditur ad uisticiam. ore autẽ
confessio fit ad salutẽ. in illo latrone
tismi non contemptus religionis. sed
articulus necessitatis excludit. Et qui¬
dem non ignoro retractare ipsum id
quod posuerat testimonium de latro¬
ne. minusq idoneum ad comꝓbandã

Expanded text:
tati, quod defuit facultati . Legat et tati, quod defuit facultati . Legat et Augustini de unico Baptismo librum quartum: et se vel agnoscat imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , beatus Cyprianus, non leve documentum assumit. » Et addit: « Quod etiam atque etiam considerans, invenio, » inquit, « non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex Baptismate deerat posse supplere; sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Et infra: Quantsacramento Baptismi quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem , in illo latrone tismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam
Abbreviated transcription (Latin):
defuerit. nequaquam omnino possũ
desꝑare salutẽ. nec uacuam credere
fidem. nec confundere spem. nec ex¬
cidere caritatẽ. tantum si aquam ñ
contemptus. sed sola ut dixi ꝓhibeat
impossibilitas. Si quis aliter sapit.
uideat ũde sibi quod asserit ꝑsuaserit
nam ine non facile fateor assentire
si non firmior induxerit uel ratio
ad intelligendum uel ad credendũ
auctoritas. Sed miror admodum.
si nouus iste nouarum inuentor as¬
sertionum. & assertor inuentionũ
inuenire in hoc rationem potuerit.
quȩ scõs patres latuerit. ambrosiũ
& augustinum. siue auctoritatem
corundem auc̾toritate potiorem.
Nam si nescit uterq idem ꝓfecto
sensit. quod fatemur sentire & nos.
Librum certe ambrosii de morte
ualentiniani legat. si non legit. &¬
recolat si legit. non dissimulet si re¬
colit. & aduertet sine d bio sc̃m ho¬
mini non baptitato & mortuo. fi¬
denter de sola fide salutein p̃sume re
& tribuere indubitant bonȩ uolun¬

Expanded text:
defuerit, nequaquam omnino possum defuerit, nequaquam omnino possum desperare salutem, nec vacuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si novus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de morte Valentiniani legat si non legit; recolat si jam legit; non dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato et mortuo fidenter de sola fide salutem praesumere, et tribuere indubitanter bonae volun
Abbreviated transcription (Latin):
filii & sp̃c sci. scd ex eo temꝑe tantum
cuiq cȩpit antiqua obseruatio non
ualere. & non baptitatus quisq noui
p̃cepti reus existere. ex quo p̃ceptum
ipsum in excusabilit᷑ ad ex potuit
uenire noticiam. Sane paruulis &
necdum ratione utentib. quia soli
creditur nocere peccati contagio no
etiam mandati p̃uaricatio. tanidiu
credeidum ẽ. antiqua ualuisse sacri¬
menta. quaindiu palam int̾dictin
fuisse constiterit. Anuͦ ultra. penes
dm̃ ẽ. non meum diffinire. Potto
in maori ȩtate quisquis post uulga¬
tum ubiq baptismi remediiun ren¬
nuit iam baptitari gen̾ali originaliq
maculȩ acddit & ex ꝓprio crimen suꝑ¬
biȩ duplicem secum portans iustissi¬
mȩ dampnationis causam. si sic de
corꝑe exire contigerit. Tamen si
ante exitum resipuerit. & uoluerit.¬
& petierit baptitati. scd mortis p̃oc¬
cupatus artieulo forte optinere ne¬
quiuerit. dium non desit fides recta
spes pia. caritas sincera. ꝓpitius mͥ sit
ds. quia huic ego ob solam aquam si

Expanded text:
piritus sancti : sed ex eo tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utentibus, quia sola nocere creditur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio; tandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire. Porro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et petierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fides recta, spes pia, charitas sincera: propitius sit mihi Deus, quia huic ego ob solam aquam, si
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi ꝑ fidem. nonitam̃ suã seal ali¬
cnam. Dignum nempe ẽ. ut addĩ
spectat benignitatẽ. ut quibꝰ fidem
etas denegat ꝓpriam. gr̃a ꝓdesse con¬
cedat alienam. Nec enim omnipo¬
tentis iusticia ꝓpriam putat ab his
exigendam fidem. quos nouit ꝓpͥam
nullam hr̃e culpam. Porro aliena
opꝰ ẽ. fide. cum sine sorde non nas¬
cantur aliena. quatinꝰ nec sit a parꝰ¬
uulis aliemums quod de omnib ge¬
neralit̾ dr̃. fide mundans corda eoꝵ.
N ec dubium quod macula contrae¬
ta ab aliis. alioꝵ quoq fide ualeat uel
debeat cmnundari. Hȩc sunt quippe
iudicia diunȩ iusticiȩ in quibꝰ exul¬
tans sẽs dauid memor fui ĩquit iudi

Expanded text:
et ipsi per fidem, non tamen suam, sed aliet ipsi per fidem, non tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas denegat propriam, gratia prodesse concedat alienam. Nec enim Omnipotentis justitia propriam putat ab his exigendam fidem, quos novit propriam nullam habere culpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quatenus nec a parvulis alienum sit, quod de omnibus generaliter dicitur, Fide mundans corda eorum . Nec dubium, quod macula contracta ab aliis, aliorum quoque fide valeat vel debeat emundari. Haec sunt quippe judicia divinae justitiae, in quibus exsultans sanctus David, Memor fui, inquit, judi