comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cis censeo uire laudandũ. qd̾ eũ eũ libert̃
deseruerit ingratus: miseratus ẽ poti ꝙͣ
insectatus abeuntem. S neq illi irascit᷑
a quo uidetur abductus. Ego autẽ nisi
istud uincendȩ. iracundiȩ postumiantis
ꝓdidisset exempłu: graiuter irascerer dis¬
cessione fugitiui. S quia irasci ñ licet: tota
istoꝵ cõmemoratio quȩ nos compungit ab¬
olenda ẽ. Ce inqmͣ postumiane: te potius
quatinus tam studiosos audiendi uos
uideo. S mem̃tote: quia ñ sine fenore istũ
apud uos deꝑmo sermonẽ. Libens p̾sto
quod poscitis: dum mͦ paulopost qd̃ popos¬
cero ñ negetis. Nos uͦ in qmͣ nichil habemꝰ
in quo tibi mutuum uel sine fenore resti¬
tuere possimus: s tam̃ quicqͥd putaueris
imꝑato: dum mͦ ut ceꝑas desideriis nris
satisfacias. Ualde enim nos delectat tua
oratio. Nichil inquit postumianus stu-¬
dia ur̃a fraudabo. Et quia heremite u¬
nius incipientis agnouistis uirtutem:

Expanded text:
cis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus cis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus deseruerit ingratus, miseratus est potius quam insectatus abeuntem. sed neque illi irascitur, a quo uidetur abductus. Ego autem: nisi istud uincendae iracundiae Postumianus prodidisset exemplum, grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irasci. non licet, tota istorum commemoratio, quae nos conpungit, abolenda est. te, inquam, Postumiane, te potius cipis, quatenus tam studiosos esse audiendi uos uideo. sed mementote, quia non sine faenore istum apud uos depono sermonem: libens praesto quod poscitis, dummodo paulo post quod poposcero non negetis. Nos uero, inquam, nihil habemus, in quo tibi mutuum uel sine faenore restituere possimus.. sed tamen quidquid putaueris, imperato, dummodo, ut coeperas, desideriis nostris satisfacias: ualde enim nos delectat tua oratio. Nistudia fraudabo: et quia eremitae unius incipientis agnovistis virtutem,
Abbreviated transcription (Latin):
gatione multoꝵ. ubi humana eẽt pati-¬
enda conu̾satio resedissent.ui¬
N hoc monasterio duos ego senes uidi. qͥ
inde discesserint ferebant᷑: quoꝵ p̃tereunda.
cõmemoratio mͥ ñ uidetur. Siquidem id de
eoꝵ uirtutib. & abbatis ipsius. testimonio
& om̃ium fratrũ audierim sermone. cele¬
brari: quod unũ eoꝵ sol nunqͣm uidisset
epulantem: alterũ nunqͣm uidisset. iratũ.
Ad hec gallus me intuens. o si nr̃ ille no¬
lo nom̃ edicere nunc adeẽt: uellem admo¬
dum istud audiret exemplum: quẽ in mul¬
toꝵ sepe ꝑsonis nimiũ exꝑti sumus. uebe¬
menter irasci. S tam̃ quia inimicis suis
qnͣtum audio nuꝑ ignouit: si istud audi¬
ret. magis magisq ꝓposito confirmaretur
exemplo: p̃claram eẽ uirtutẽ iracundia
ñ moueri. Nec uͦ inficiabor iustas illi cau¬
sas irarũ fuisse: s ubi cdurior pugna. ibi
głosior est coronã. Unde quencd̾ã si agnoᷤ¬

Expanded text:
gatione multorum, ubi humana esset patigatione multorum, ubi humana esset patienda conuersatio, resedissent. In hoc monasterio duos ego senes uidi, quiinde discesserint, ferebantur. quorum praetereunda mihi commemoratio non uidetur, siquidem id de eorum uirtutibus et abbatis ipsius testimonio et omnium fratrum audierim sermone celebrari, quod unum eorum sol numquam uidisset epulantem, alterum numquam uidisset iratum. Ad haec Gallus me intuens: o si uester ille — nolo nomen dicere - nunc adesset, uellem admodum istud audiret exemplum, quem in multorum saepe personis nimium experti sumus uehementer irasci: sed tamen, quia inimicis suis, quantum audio, nuper ignouit, si istud audiret, magis magisque proposito confirmaretur exemplo, praeclaram esse uirtutem iracundia non moueri. nec uero infitiabor iustas illi causas irarum fuisse: sed ubi durior pugna, ibi gloriosior est corona. unde quendam, si agnos
Abbreviated transcription (Latin):
cere cupiens. qua uite substantia uir fide-¬
lis aleretur. qui ministrari sibi panẽ ab ho¬
mine noluisset: ad requirendũ eũ ipse
ꝓficiscitur. Ille ubi eminus senẽ uenire
conspexit: occurrit. grãs agit: ducit ad
cellulam. Cum ingressi pariter ambo con¬
spiciunt palmitiam sportam. calido pane
congestam: forib adfixam de poste pende¬
re. Ae primũ calidi panis odor sentitur:
tactu uͦ acsi ante paulułu focis eẽt ereptꝰ
ostenditur: egyptii tam̃ panis forma ñ cer¬
nitur. Obstupefacti ambo munus cȩleste.
cognoscunt: cũ ille abbatis aduentui p̾sti¬
tum fateretur: abbas uͦ illius fidei ac iur¬
tuti id potius ascriberet: ita ambo cele¬
stem panem cũ multa exultatione frege¬
runt. Q uod cũ senex ad monasterium
post regressus fr̾ibe retulisset: tantꝰ om̃iũ
incenderat amor animos. ut certatim ad
heremũ & sacras solitudines ire ꝓparent:
miseros se fatentes. qͥ diutius in congre¬

Expanded text:
cere cupiens, qua uitae substantia fidecere cupiens, qua uitae substantia fidelis aleretur, qui ministrari sibi panem ab homine noluisset, ad requirendum eum ipse proficiscitur. ille ubi eminus senem uenire conspexit, occurrit, agit gratias, ducit ad cellulam. cum ingressi pariter ambo, conspiciunt palmiciam sportam, calido pane congestam, foribus adfixam ante postem pendere. ac primum calidi panis odor sentitur, tactu uero ac si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen panis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscriberet: ita ambo caelestem panem cum multa exultatione fregerunt. quod cum senex ad monasterium post regressus fratribus rettulisset, tantus omnes incesserat ardor animorum, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes, si qui diutius in congre
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicarent: abbas ipse altiore consilio ne
infirma ȩtas insolesceret. uirgis utrũq
compescuit: multũ obirgatos. cur ipsi qd̃
ꝑ eos dñs oꝑatus fuerat ꝑdidissent: opus
illud ñ suȩ fidei s diuine fuisse uirtutis:
discerent potius dõ in humilitate seruire.¬
& non insignis & uirtutib głari: qͥa meli¬
or eẽt infirmitatis conscientia uirtutum
uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit.
& ꝑiclitatos infantulos serpentis occursu.
& ipsos insuꝑ multa uerbera uicto serpen¬
de meruisse: abbatem obsecrat. ne sibi post
hȩc panis ullus aut cib aliquis miteret᷑.
Iamq octauus dies fuerat emensus: quo se
homo xp̃i intra ꝑiculum famis ipse conclu-¬
serat. Arebant membra ieiunio: s deficere
mens celo intenta ñ poterat. Corpꝰ media
fatiscebat: fides firma durabat: cũ inte¬
rim admonitus abbas ille ꝑ spm̃. ut disci-¬
pulum uisitaret: pia sollicitudine cognos¬

Expanded text:
praedicarent, abbas ille altiore consilio, ne praedicarent, abbas ille altiore consilio, ne infirma aetas insolesceret, uirgis.utrumque conpescuit, multum obiurgatos, cur ipsi, quod per eos Dominus operatus fuerat, prodidissent. opus illud non suae fidei, sed diuinae fuisse uirtutis: discerent potius Deo in humilitate seruire, non in signis et uirtutibus gloriari, quia melior esset infirmitatis conscientia uirtutum uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit, et periclitatos infantulos serpentis occursu et ipsos insuper multa uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obsecrat ne sibi post haec panis ullus aut cibus aliqui mitteretur. iamque octauus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum famis ipse concluserat - arebant membra ieiunio, sed deficere mens caelo intenta non poterat: corpus inedia fatiscebat, fides firma durabat-cmn interim admonitus abbas ille per spiritum ut discipulum uisitaret, pia sollicitudine cognos
Abbreviated transcription (Latin):
te abbate discedunt. Hȩc illoꝵ pͥma uirtꝰ est:
parere alieno imꝑio. Cransgressis ad heremũ:
abbatis illius ordinatione. panis uł quili¬
bet cib alius ministratur. Casu ꝑ illos di¬
es quib illo adueneram. euidam qui nuꝑ
ad herẽmũ secesserat. neq ampliꝰ ab hoc
monasterio qmͣ sex milib tab̾naculũ sibi
constituerat: panem abbas ꝑ duos pueros
misit. Quorum maior habebat: etatis an¬
nos quindecim: minoe duodennis erat. His
gͦ inde redeuntib: aspis mire. magnitudi¬
nis fit obuiam eis. Cuius occursu nich ꝑt̾¬
ritis: ubi ante pedes eoꝵ uenit. quasi incan¬
tata carminib cerulea colla deposuit: mi-¬
noris pueri manu app̃hensa. ac pallio inuo¬
luta. ferri cepit. Dem monast̾ium quasi ui-¬
ctor ingressus: in occursũ fr̃m expectanti¬
b cunctis. captiuã bestiam resoluto pal¬
lio ñ sine iactantie tumore deposuit. S
cum infantium fidem atq uirtutẽ eȩteri

Expanded text:
te abbate discedunt. Haec illorum prima virtus est, te abbate discedunt. Haec illorum prima virtus est, parere alieno imperio. Transgressis ad eremum, abbatis illius ordinatione panis vel quilibet cibus alius ministratur. Casu per illos dies quibus illo adveneram, cuidam qui nuper ad eremum secesserat, neque amplius ab hoc monasterio quam sex millibus tabernaculum sibi constituerat, panem abbas per duos pueros miserat, quorum major habebat aetatis annos quergo inde redeuntibus aspis mirae magnitudinis fit obuiam, cuius occursu nihil perterriti, ubi ante pedes eorum uenit, quasi incantata carminibus caerula colla deposuit. minor e pueris manu adprehensam ac pallio inuolutam ferre coepit. dein monasterium quasi uictor ingressus in occursum fratrum, inspectantibus cunctis, captiuam bestiam resoluto pallio non sine iactantiae tumore deposuit. sed cum infantium fidem adque uirtutem ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
mum adire: uel exiguo temporis puncto a
tanto uiro discedere noluissem. Huic gͦ tra-¬
ditis atq commissis omib meis. om̃iq fami¬
lia que me contra uoluntatẽ animi mei se¬
cuta tenebat implicitum: exoneratus quod̾a¬
mͦ graui fasce pęnitus ac liber. regressus sũ
alexandriam. Uisitatis ibi frĩbꝵ: ad suꝑiorẽ
inde tebaidam. id est ad egypti extrema con-¬
tendi. Ibi enim uaste patentes heremi solitu
dines: plurimũ ferebantur habere monachoꝵ.
Congum ẽ si omĩa cupiam referre .u.¬
que uidi: tam̃ pauca ꝑstringam ẽ pluribus.
Haud longe ab heremo contigua nilo: mul¬
ta sunt monasteria. Habitant uno in loco
plerumq centeni: quib summũ ius ẽ. sub
abbatis imꝑio uiuere: nichil arbitrio suo a.¬
gere: ꝑ omĩa ad nutum illius potestatẽq
pendere. Ex his si qui maiorem uirtutem
mente concupiuerint. ut acturi solitariam
uitã se ad heremũ conferant: ñ nisi ꝑmitten¬

Expanded text:
mum adire, uel exiguum temporis punctum a mum adire, uel exiguum temporis punctum a tanto uiro discedere noluissem. huic ergo traditis adque commissis omnibus meis omnique familia, quae me contra uoluntatem animi mei secuta tenebat inplicitum, exoneratus quodammodo graui fasce penitus ac liber, regressus ad Alexandriam, uisitatis ibi fratribus ad superiorem inde Thebaidem, id est ad Aegypti extrema contendi. ibi enim uaste patentes eremi solidines plurimum ferebantur habere monachorum. Longum est, si omnia cupiam referre quae vidi: tamen pauca perstringam e pluribus. X. Haud longe ab eremo, contigua Nilo multa sunt monasteria. Habitant uno loco plerumque centeni: quibus summum jus est, sub abbatis imperio vivere, nihil arbitrio suo agere, per omnia ad nutum illius potestatemque pendere. Ex his, si qui majorem virtutem mente conceperint, ut acturi solitariam vitam se ad eremum conferant, non nisi permitten
Abbreviated transcription (Latin):
galle ꝓgrederis. Caue ne & te aliquis qur hec¬
fortassis agnoscit audiat: teq una cũ ieromi¬
mo incipiat ñ amare. Nam quia scolasticus
es. ñ immerito te uersu chomici illius admo¬
nebo: obsequium amicos. ueritas odiũ parit.
Tua nobis potius ut ceꝑas postumiane repe¬
tatur orientalis oratio. Ego inquit ut dice¬
re institueram: apud ieronimũ sex mensibꝰ
fui. Cui iugis aduersus malos pugna: ppetu¬
umq certamen consciuit odia ꝑditorum.
Oderunt eum heretici: quia eos impugna¬
re ñ desmit. Oderunt clerici: quia uitam
eoꝵ insectatur & crimina. S plane eũ boni
om̃s admirantur & diligunt. Nam qui eũ
hereticũ ẽe arbitrant᷑: insaniunt. Uere dixe.¬
rim catholica hominis scientia: sana doctri¬
na ẽ. Totus semꝑ in lectione: totꝰ in libris ẽ.
Non die ñ nocte requiescit: aut legit aliqͥd
semꝑ. aut scribit. Quod nisi mͥ fuisser fixum
animo &e ꝓmissum dõ teste ac ꝓpositum. here¬

Expanded text:
Galle, progrederis: caue ne et te aliquis, qui hGalle, progrederis: caue ne et te aliquis, qui haec agnoscat, exaudiat teque una cum Hieronymo incipiat non amare. nam quia scolasticus es, non inmerito te uersu comici illius admonebo: obsequium amicos, ueritas odium parit. tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram, apud Hieronymum sex mensibus fui: cui iugis aduersum malos pugna perpetuumque certamen conciuit odia perditorum. oderunt eum haeretici, quia eos inpugnare non desinit, oderunt eum clerici, quia uitam eorum insectatur et crimina: sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum esse arbitrantur, insani sunt. uere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina: totus semper in lectione, totus in libris est: non die neque nocte requiescit: aut legit aliquid semper aut scribit. quod nisi mihi fuisset fixum animo et promissum Deo, ante propositam ere
Abbreviated transcription (Latin):
co: atq ita sentio illum de orientalib potiꝰ
monachis. qm de occidentalib disputasse.
Nam ecdacitas in grecis gula ẽ: in gallis na-¬
tura. Tum ego. Scolastice inqm galle de-¬
fendis gentem tuã. S queso te. liber iste
nunquid hoc solum uitium damnat in
monachis: Immo uͦ inquit nichil pęnitꝰ
omisit: quod ñ carꝑet. laceraret. exponeret.
Precipue auariciam: nec minus uanitatẽ
insectatus ẽ. Multa de suꝑbia. ñ pauica de
suꝑstitione disseruit. Nere. farebor: pinxisse
mͥ uidetur uitia multoꝵ. Ceterũ de fami¬
liaritatib uirginũ. & monachoꝵ atq etiã
clericoꝵ: qm uera. qmͣ fortia disputauit:
Unde a quibrdã quos nominare nolo: diei¬
tur ñ amari. Nam sicut belgicus nr̃ irascit᷑
edacitatis nimiȩ nos notatos: ⁊ta illi freme¬
re dicunt᷑. cum in illo opusculo scͥptũ legunt.
Celibem spernit uirgo germanũ: frẽm que.¬
rit extraneũ. Ad hȩc ego. Nimium inqͣm

Expanded text:
co, adque ita sentio, de orientalibus illum potius co, adque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galle, defendis gentem tuam: sed quaeso te, liber iste numquid hoc solum uitium damnat in monachis? Immo uero, inquit, nihil penitus omisit, quod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue auaritiam nec minus uanitatem insectatus est. multa de superbia, non pauca de superstitione disseruit: uere fatebor, pinxisse mihi uidetur uitia multorum. Ceterum de familiaritatibus uirginum et monachorum adque etiam clericorum quam uera, quam fortia disputauit! unde a quibusdam, quos nominare nolo, dicitur non amari. nam sicut Belgicus noster irascitur, edacitatis nimiae nos notatos, ita illi fremere dicuntur, cum in illo opusculo scriptum legunt: caelibem spernit uirgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego, nimium, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
epĩs oportuisset affligi.
gitur inde. digressus. bethleem oppidum
petii. quod ab ihero solimis ser milib̾ se¬
paratur: ab alex andria autẽ sedecim
mansionib abest. Eccl̃iam loci illiꝰ ihero¬
nimus prb̃r regit: nam parrochia ẽ ep̃i
qui ierosolim̃ã tenet. Michi iam pridem
ieronimus suꝑiore illa mea peregͥnatione.
comꝑtus: facile obtinuerat. ut nulłu mͥ
expetendu rectius arbitrarer. Uir enĩ
sołu latinis atq grecis. s ce hebreis etiã
ita litteris institutus est: ut. seilli in om¬
ni scientia nemo audeat comparare. Mi
ror autẽ si ñ & uobis ꝑ multa quȩ scripsit.
oꝑa comꝑtus ẽ: cum ꝑ totũ orbem legat᷑.
Nobis uͦ gallus inquit: nimiũ nimiũq
comꝑtus est. Nam ante. hoc qͥnquenniũ
quenda illius libellum legi: in quo tota
nr̃oꝵ natio monachoꝵ. ab eo uehem̃tissi¬
me uexatur & carpitur. Unde int̾dũ belgicꝰ
nr ualde irasci solet: quod dixerit nos usq
ad uomitũ satiari. Ego autẽ illi uiro ignoᷤ.¬

Expanded text:
pis, oportuisset affligi. VIII. Igitur inde digressus, Bethlepetij, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem XVI mansionibus abest. Ecclesiam loci illius Hieronymus pręsbiter regit. Nam parochia est episcopi qui Hierosolimam tenet. Mihi iampridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione compertus facile obtinuerat ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer. Vir enim solum Latinis atque Gręcis, sed Hebreis etiam litteris ita est institutus, ut se illi in omni scienror autem, si non et uobis per multa quae scripsit opera conpertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis uero, Gallus inquit, nimium nimiumque conpertus est. nam ante hoc quinquennium quendam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo uehementissime uexatur et carpitur. unde interdum Belgicus noster ualde irasci solet, quod dixerit, nos usque ad uomitum solere satiari. ego autem illi uiro ignos
Abbreviated transcription (Latin):
reddit debitum. cũ senserit ab iniquitate
qua detinetur eius uirtute mundatum:
martino antistite. & nos & innumeri ppłi
sumus exꝑti. Et utinam ignauia mentis no¬
stre ꝑmitteret eum sic uenerari. ut decet
amicum di: qui tantis nos morboꝵ opp̾ssos
generibr. sepius numero restituit sanitati.

Expanded text:
reddit debitum, cum se senserit ab infirmitate reddit debitum, cum se senserit ab infirmitate qua detinebatur ejus virtute mundatum: Martino antistite et nos et innumeri populi sunt experti: et utinam ignavia mentis nostrae permitteret eum sic venerari, sicut decet amicum Dei, qui tantis nos morborum oppressos generibus plerumque restituit sanitati.
Abbreviated transcription (Latin):
aluberrimo nos hor¬
tatu ꝓpħ̃a ammonet
dicens. Honorandi
sunt amici tui ds.
Qui timentes dñm
magnificat. beatitu.¬
dini copulatur domus eterne. Ergo ꝑspicue
patet intellectui humano. quod ammonean-¬
tur quiq non solum immunes acrimine. ue¬
rumetiã noxialis criminis malo p̃ssi: cultũ
reuerenter reildere amicis dei. Que res ñ so¬
lum in p̃senti scło tribuit beneficium: uerũ
etiam p̃stat &e refrigeriũ in futuro. Nam cũ
sepe uideamus uirtutũ insignia ꝓdere de
tumulis beatoꝵ: ñ immito commonemur
debitam eis honoris reuerentiam impendẽ.
a quib ñ desistimus infirmitatũ remedia
flagitare: quoꝵ p̃cib ce ipsam peccaminum
remissionẽ ñ dubitamꝰ adipisci: & ñ mͦ hanc
mereri: uerũ ab infernalib suppliciis. eoꝵ
int̾uentu saluari. Confidimus enĩ qd̃ sicut
hic membroꝵ genera curant: illic ita seuas
dormentoꝵ penas a nobis auertant. Quocir
ca dum unusquisq letificatur in gaudio
ꝓprio sub patrono: tunc impensius honorem

Expanded text:
aluberrimo nos hortatu propheta admonet, dicens: Honorandi sunt amici tui, DeuQui timentes Dominum magnificat, beatitudine copulatur domus aeternae. Ergo perspicue patet intellectui humano, quod admoneantur quique non solum inmunes a crimine, verum etiam noxialis criminis malo dediti, cultum reverentes reddere amicis Dei. Quae res non solum in praesenti saeculo tribuit beneficium, verum etiam praestat et refrigerium in futuro. Nam cum saepe videamus virtutum insignia prodere de tumulis beatorum, non inmerito commovemur debitam eis honoris reverentiam inpendere, a quibus non desistimus infirmitatum remedia flagitare. Quorum precibus et ipsam peccaminum remissionem non dubitamus adipisci et non modo hanc mereri, verum ab infernalibus suppliciis eorum interventu salvari. Confidimus enim, quod, sicut hic morborum genera resecant, illic saevas tormentoca dum unusquisque laetificatur in gaudio proprio sub patrono, tunc impensius honorem
Abbreviated transcription (Latin):
ercium orclinante
xp̃o libellũ. de uir-¬
tutib beati marti¬
ni scribere incipi¬
entes: grãs agimꝰ
omnipotenti deo:
qui nobis tale me¬
dicum tribuere dignatus est. qui infirmita¬
des nrãs purgaret: uulnera sanaret: ac salu¬
bria medicamenta conferret. Nam si ad eius
tumulũ humilietur animus. & oratio sublime¬
tur: si defluant lacrime. & compunctio uera
succedat: si ab imo corde emittantur suspiria.
& pectora facinorosa tundantur: inuenit
ploratus leticiam. culpa ueniam: dolor pe-¬
Ctoris ꝑuenit ad medelam. Nam sepius tactꝰ
sistere: cecis uidere: paraliticis surgere: &e ip¬
sam quoq pectoris amaritudinem longe

Expanded text:
ertium, ordinante Christo, libellum de virtutibus beati Martini scribere incipientes, gratias agimus omnipotenti Deo, qui nobis talem medicum tribuere dignatus est, qui infirmitates nostras purgaret, vulnera dilueret, ac salubria medicamenta conferret. Nam si ad ejus beatum tumulum humilietur animus, et oratio sublimetur, si defluant lacrymae, et compunctio vera succedat; si ab imo corde emittantur suspiria, et pectora facinorosa tundantur; invenit ploratus laetitiam, culpa veniam, dolor pectoris pervenit ad medelam. Nam saepius tactus sistere, caecis videre, paralyticis surgere, et ipsam quoque pectoris amaritudinem longe
Abbreviated transcription (Latin):
miracula. Sx iterum timeo ne noxius appareã:
si eam tanqm̃ fraudulentus abscondã. Testor
etenĩ dm̃. & spem illam quã in eius uirtute.
posui. credens me ab illius misccłia ñ fru¬
strari: quia quotienscũq aut dolor capitis
irruit. aut timpora pulsus impulit. aut
rum aciem caligo obtexit. aut aliis m̃bris
dolor insedit. statim ut locum doloris. uel
tumulo. uel pendente uelo attigi. ꝓtinus
sanitatem recepi:mirans tacitus in ipło ta¬
De dolore faucium mearum.

Expanded text:
. Sed iterum timeo ne noxialis appaream, si ea tanquam fraudulentus abscondam. Testor enim Deum, et spem illam, quam in ejus virtute posui, credens me ab illius misericordia non frustrari: quia quotiescunque aut dolor capitis irruit, aut tempora pulsus impulit, aut rum aciem caligo suffudit, aut aliis membris dolor insedit, statim ut locum dolentem, vel tumulo vel velo pendente attigi, protinus sanitatem recepi, mirans tacitus in ipso taDe dolore faucium mearum.
Abbreviated transcription (Latin):
exustus iaceret in lectulo. & iam quasi
exanimis haberetur. ut de hoc puluere delu¬
do porrexit infirmo: ꝑtinus fugata febre. pu¬
er conualuit de dolore. S ad basilicam scĩ
redeamus.

Expanded text:
exustus iaceret in lectulo et iam quasi exanimis haberetur, ut de hoc pulvere· deluto porrexit infirmo, protinus fugata febre, puer convaluit de labore. Sed ad basilicam sancti redeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
selo ñ ab oratorib s ab piscatorib p̃dicatam:
cũ utiq si utile fuisset id quoq dñs p̾stare
potuisset. Ego enĩ cum primũ animũ ad
scribendum appuli. quia nefas putarem tai¬
ti uiri latere uirtutes: apud me ipse didi¬
ci ut soloecismos ñ erubescerem: quia nec
magnã istarũ unqm rerũ scientiã contigis¬
semĩ. & siquid ex his studiis olim fortasse. libas-¬
sem. totũ id dissuetudine tanti temꝑis ꝑdi-¬
dissem. Ex tam̃ ne nos maneat. tam molesta de¬
fenssio: supp̾sso si tͥ uidetur auctoris nomine
libellus edatur. Quod ut fieri ualeat titu¬
lum frontis erade. ut muta sit. pagina: et
quod sufficit loquat᷑ materiam: ñ loquatur

Expanded text:
saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tati uiri latere uirtutes, apud me ipse decidi, ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem, et si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur
Abbreviated transcription (Latin):
dem fr̾ unanimis. li¬
bellum quẽ de uita
sc̃i martini scͥpserã.
scecda sua ꝑmere. et
intra domesticos pa¬
rietes cobibere decre¬
ueram: quia ut sum natura infirmus iu-¬
dicia humana uitabam: ne quod fore arbi¬
tror sermo incultior legentib displiceret. oĩ¬
umq rep̃hensione dignissimus iudicarer.
qui materiã disertis seriptorib mi̾to reser¬
uandam impudens occupassem: s petenti
tͥ sepus negare ñ potui. Quid enĩ eẽt qd̾ ñ
amori tuo. uel cũ detrim̃to mei pudoris im¬
penderem: Herumptn ea tͥ fiducia libelłu
edidi. qua nulli a te ꝑdendum reor: qͥa id
spopondisti. S uereor ne tu ei ianua sis fu¬
turus: & emissus semel ñ queat reuocari.
Quod si acciderit. & ab aliquib eũ legi ui¬
deris. bona uenia id a lectorib postulabis.
ut res potius qmͣ uerba ꝑpendant: & equo
animo ferant. si aures eoꝵ uitiosus forsitan
sermo ꝑculerit: quia regnũ di ñ in eloquen¬
tia s in fide constat. Meminerint etiã salutẽ.

Expanded text:
er unanimis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decreveram; quia, ut sum natura infirmus, judicia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibus displiceret, omniumque reprehensione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. Quid enim esset, quod non amori tuo vel cum detrimento mei pudoris impenderem? Verumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te prodendum reor; quia id spopondisti. Sed vereor, ne tu ei janua sis futurus, et emissus semel non queat revocari; quod si acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem
Abbreviated transcription (Latin):
miseratio deuotoꝵ: die una cũ ante. scm̃ sepul¬
chrũ fixis staret uestigiis: subito corripit eum
dolor in oculis. Et cũ grauiter ab hoc dolore
consumeret᷑: ceꝑunt ocłi eius spumam emit¬
dere: & sic erumpente. a palpebris eius sangui¬
ne. in rediuiuam lucem renascens. lum̃ qd̾
olim ꝑdiderat uidere ꝓmeruit.
unlhetrudis quedam de ueromandan¬
se territorio. ocłorum lumen ꝑdiderat:
que relinquens domũ & patriam. fide com¬
monente uenit ad scãm basilicam. ibiq die¬
br multis deseruiens. unius oculi meruit re¬
ciꝑe uisum. Que mox oblita uirum & filios
uesteq mutata: ad religionẽ eccłiasticam dño
inspirante transiuit.

Expanded text:
miseratio devotorum, die una, dum ante sanctum sepulmiseratio devotorum, die una, dum ante sanctum sepulcrum fixis staret vestigiis, subito corripuit eum dolor in oculis; et cum graviter ab hoc dolore consumeretur, coeperunt ejus oculi spumam emittere. Et sic erumpente a palpebris ejus sanguine, in redivivam lucem renascens, lumen, quod olim perdiderat, videre promeruit.unthedrudis quaedam, de Viromandense territorio, oculorum lumen perdiderat: quae relinquens domum et patriam, fide commonente, venit ad sanctam basilicam, ibique diebus multis deserviens, unius oculi meruit recipere visum. Quae mox oblita virum et filios, vesteque mutata, ad religionem ecclesiasticam, Domino inspirante, transivit.
Abbreviated transcription (Latin):
antistitis implorabat auxiliũ. factũ ẽ autẽ.
ut una die iacens grauius extra solito tor¬
queretur: ita ut uicinide: ꝓrimo ad eius
uoces concurrerent. Dissoluebant᷑ autẽ li¬
gature neruoꝵ eius & dirigebant᷑: ꝓꝑt̾ea
erat dolor intolerabilis: & sic tribuente pa¬
trono erectus suꝑ plantas. flens pre gaudio
ppło teste surrexit. Qui continuo clerieus
factus: & insospitate firmatus: ad domũ
regressus est.
quia pauꝑtate faciente ñ habebat. qui eũ
ferret: de die in diem beati martini limi¬
na requirebat. Qui dũ quada die aforis
ad scĩ pedes fleret: directis genib atq pe¬
dib. spectante. ppło sanitatẽ recepit. Tres
uirtutes istas ipsa die factas fuisse constat.
quo sigebertus głosissimus rex sequanam
transiens. sine collisione exercitus pace eũ
frĩb fecit: qd̾ nullus ambigat hanc etiam
aliud in uictu. nisi qui manũ porrexisset pi¬
etatis intuitu: nec erat domus p̃sidium. nisi

Expanded text:
Antistitis implorabat auxilium. Factum est autem, Antistitis implorabat auxilium. Factum est autem, ut una die jacens gravius extra solitum torqueretur, ita ut vicini de proximo ad ejus voces concurrerent. 1043 Dissolvebantur autem ligaturae nervorum ejus, et dirigebantur, propterea erat dolor intolerabilis; et sic, tribuente patrono, erectus super plantas, flens prae gaudio, populo teste surrexit. Qui continuo clericus factus, et in sospitate firmatus, ad domum regressus est. quia paupertate faciente non habebat qui eum ferret, de die in diem beati Martini limina requirebat. Qui dum quadam die a foris ad Sancti pedes fleret, directis genibus atque pedibus, spectante populo sanitatem recepit. Tres virtutes istas ipsa die factas fuisse constat quo Sigibertus gloriosissimus rex, Sequanam transiens, sine collisione exercitus pacem cum fratribus fecit . Quod nullus ambigat hanc etiam aliud in victu, nisi aliquis ei manum porrexisset pietatis intuitu, nec erat domi praesidium, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
solitus sit homo peclem extendere. Exꝑge¬
factus autẽ: sanus ab om̃i cdebilitate surrex̃
tate: beati domni usibx nc̃ deseruit. O admi¬
rabilem beati uri recdẽptionem. Qs unꝙͣ
de mille. talentis sic redimeret. sicut p̾sens
nr̃oꝵ criminum suffragator: qui uno ictu
unoq momento sine nũmismate. auri. &¬
opiis a debilitate. & conditionẽ absoluit ab
tisiodorensi mallulfus nomine: defe-¬
rentiũ manib ad deati martini sepulchrũ
iactatus ẽ. Qui iugi oratione &e ieiumo in¬
cumbens. pedes quos intortos ex hibuit. su¬
bito data sanitate retulit in usu consueto di¬
rectos: & ita sc̃i uirtute quodammͦ reforma¬
tus ẽ. ut qui alioꝵ manib deportabatur:
ꝓpriis firmatus uestigiis. p̾sentib nobis
consurgeret. sospes.
lius autẽ paraliticus ex aurelianensi
territorio carriica deuectus: uenit
ad sc̃ãm basilicam. Qui dieb multis iacens
ad ostium illũd. qd secus baptisteriũ ad

Expanded text:
solitus sit homo pedem extendere. Expergesolitus sit homo pedem extendere. Expergefactus autem sanus ab omni debilitate surrexit. rtate, ibidem beati Domni usibus nunc deservit. O admrabilem beati viri redemptionem! Quis unquam de mille talentis sic redemit, sicut praesens nostrorum criminum suffragator? qui uno ictu, unoqcorpus a debilitate et conditionem absolvit ab tisiodorensi Mallulfus nomine deferentibus manibus ad beati Martini sepulchrum iactatus est. Qui iugi oratione et ieiunio incumbens, pedes, quos intortos exhibuit, at subito, data sanitate, retulit in usu consueto directos; et ita sancti virtute quodammodo reformatus est, ut, qui aliorum manibus deportabatur, propriis firmatus vestigiis, praesentibus nobis, consurgeret sospes. 6. Alius autem paralyticus ex Aurilianensi terrad sanctam basilicam: qui diebus multis jacens ad ostium illud, quod secus baptisterium ad
Abbreviated transcription (Latin):
rediuiua luce surrexit. Hanc uirtutem
icło hic scripsimus: quia postqmͣ nos ad¬
uenimus illuminata est: nam ante a de
bilitate sanata.
uus ueranus nomine. qui erat ei in
commissis ꝓmptuariis p̾libatus: dum ad
custodiam sibi dispositam resideret: suꝑ¬
ueniente humore podagrico. pedũ gressu
multat᷑. Qui cũ ꝑ totũ annũ talib dolorib
uex aretur: ut etiam uiciniã in ꝑximo po¬
sitã cõmoueret: contractis subito nerus
ad plene debilitatur. Quod uidens dñs eiꝰ.
dolens exitum fidelis uernaculi: iussit. eũ
ad pecdes beati antistitis deportare: ꝑmitteis
uotũ & dicens. Si eũ reddideris sãnitati.
piissime domne martine: in illa die absolu.¬
tus a mei seruitii uinculo. humiliatis ca¬
pillis tuo seruitio delegetur. Positus gͦ ad
pedes piissimi domni. cũ ꝑ qͥnq dies ibidem
iaceret immobilis: die sexta sopore cõprimit᷑.
&e obdormiens uisum ẽ ei tanqm si in lectulo

Expanded text:
rediviva luce surrexit. Hanc virtutem rediviva luce surrexit. Hanc virtutem ideo hic scripsimus, quia postquam huc advenimus, illuminata est. Nam antea a debilitate sanata fvus, Veranus nomine, qui erat ei in commissis promptuariis probatus, dum ad custodiam sibi dispositam resideret, superveniente humore podagrico, pedum gressu mulctatur. Qui cum per totum annum talibus doloribus vexaretur, ut etiam viciniam in proximo positam commoveret, contractis subito nervis, ad plenum debilitatur. Quod videns dominus ejus, dolens exitum fidelis vernaculi, jussit eum ad pedes beati Antistitis deportari, promittens votum, et dicens: Si eum reddideris sanitati, piissime 1042 domne Martine, in illa die absolutus a mei servitii vinculo, humiliatis Ed., incisis capillis tuo servitio delegetur. Positus ergo ad pedes pretiosissimi Domni, cum per quinque dies ibidem jaceret immobilis, sexta die sopore comprimitur; et obdormienti visum est ei, tanquam si in lectulo
Abbreviated transcription (Latin):
monii nisi qui manũ miscdiȩ porrexisset. Co-¬
tidie autẽ respectũ intuens deuotoꝵ: uictus
necessaria deposcebat. factum ẽ autẽ ut qͦd̃a
tempore extra solitum grauius agitaret᷑: nec
in pectore flatus spiraminis discurrebat. Quȩ
iam ualde exanimis rogauit: ut eam ad
pedes scĩ martini deferrent. Quoloco eũ
manib fideliũ fuisset illata: dolore cogen¬
de uociferans sc̃i martini auxilium. ut sibi
misereretur orabat. Tandem pietas illa re¬
spiciens. que pauꝑes nunqͣm dimittere con¬
sueuit inanes: in festiuitate sua laxata st̃
fila neruoꝵ arentium. & sic de dextra quã
ꝑ sex annos ñ eleuauerat. signũ beatȩ cru¬
cis suꝑ os faciens. in pedib restituta est: ita
ut ad hospitiołu suũ nullius usa adiuto¬
rio remearet. ocłorum lumine ñ recepto.¬
Dost annos autẽ duos iterũ ueniens ad
beati patroni tumułui: cepit. at tentiꝰ sic̃
erat oportunũ orare. Mox aꝑtis ocłis: in

Expanded text:
monii, nisi qui manum misericordiae porrexisset. Comonii, nisi qui manum misericordiae porrexisset. Cotidie autem respectum intuens devotorum, vietus necessaria deposcebat. Factum est autem, ut quodam tempore extra solitum gravius ageret, nec pantum in pectore flatus spiraminis discurrebat. Quae iam valde exanimis rogavit, ut eam ad pedes sancti Martini deferrent. Quo loco cum manibus fidelibus fuisset inlata, dolore cogente vociferans beati viri auxilium, ut sibi misereretur, orabat. Tandem pietas illa respiciens, quae pauperes dimittere numquam consuevit inanes, in festivitate sua laxata sunt fila nervorum arentium, et sic de dextra, quam per sex annos non iudicavera, signum beatae crucis ad os faciens, in pedibus restituta est, ita ut ad hospitiolum suum nullius usu adiutorio remearet, ocPost annos autem duos iterum veniens ad beati patroni tumulum, coepit attentius, sicut erat opportunum, orare: mox apertis oculis, in
Abbreviated transcription (Latin):
misq redditus. nobis postea qualit̾ sibi uir-¬
tus beati antistitis subuenit exposuit. Nã
referre erat solitus. ubi primũ oculis iubar
luminis ꝓgressum a cereo tenebras pepulit
noctis: ꝓtinus in contemplatione flamine.
febris recessit a corpore: ac stomacus qui diu
languebat inedia. cibũ consolationis efflagi¬
tat. Et qui tantũ aquã puram ad restrin-¬
guendi febris ardorem haurire consueue.¬
rat: nunc uina desiderat. facit hoc uirtus
antistitis que sepe miseris opem ꝓflua mise.¬
ratione tribuit: & infirmis medicamenta lar-
ereor ne nimiumIgitur.¬
ꝓgredi p̃sumens: obsoletet paginam
sermo rusticior. Mauruisam quand̾a gra¬
uiter podagrici humoris dolor affecerat: ita
ut retortis ad crura pedib nullatenus se eri¬
gere posset. Etat autẽ & luce ocłoꝵ multata:
quȩ longo tempore grauiter afflicta. tanqͣm
mortua putabatur suꝑstes: nec erat ei spes ali-¬

Expanded text:
misque redditus, nobis postea, qualiter sibi virmisque redditus, nobis postea, qualiter sibi virtus beati antestitis subvenit, exposuit. Nam referre erat solitus, at ubi primum oculis eius iubar luminis progressum a cereo tenebras pepulit noctis, protinus in contemplatione flammae febris recessit a corpore, ac stomachus, qui diu languebat inaedia, cibum consolationis efflagitat, et, qui tantum aquam puram ad restinguendum febris ardorem haurire consueverat, nunc vina desiderat. Fecit hoc virtus antistitis, quae saepe miseris opem proflua miseratione tribuit et infirmis medicamenta largitur. 3. Vereor, ne, nimium progredi praesumens, obsoletet paginam sermo rustitior. Maurusam quendam graviter ciracrici umoris dolor adfecerat, ita ut, retortis ad crura pedibus, nullatenus se eregere possit. Erat autem et oculorum luce multata, quae longo tempore graviter agens, tamquam mortua putabatur superstis, nec erat ei spes ali
Abbreviated transcription (Latin):
re: qd̃ mͥ in libro anteriore excessit. Nã
cum extulerim de cereolis illis. quos de sepul-¬
chro beati antistitis sustuli: a quib & tẽpesta¬
tes sedatas. & alias infirmitates ꝓhibitas di¬
xi mecũ detinerem: iustinus uir sororis mes.
in inualitudinẽ irruit. Et inualescente febre¬
cum dolorib membroꝵ omium. ualde ad
extrema agi cepit: nuncius ad me delatus¬
hec retulit: efflagitans ut siqͥd medicam̃ti
repꝑire possim. morituro transmitterem ne
obiret. At ego in uirtute. beati antistitis
confisus: unũ ex cereolis transmitto ꝑ pue.
rum dicens. Aecendite illum coram eo: &
in contemplatione luminis orationẽ fundat.
tis ut ei succurrat. Missus autẽ puer: qͦd
dederam deportauit. Quo accenso ante. le¬
ctum egroti: fauillam scirpi quẽ ĩa ignis
consumpserat cultro eradunt: delutumq
aqua egroto porrigunt adbibendũ. At ille.
ut hausit ꝓtinus sanitatem recepit: incolu¬

Expanded text:
re, quod mihi in libro anteriore excidit. Nam re, quod mihi in libro anteriore excidit. Nam eum retulerim 1040 de cereolis illis quos de sepulcro beati Antistitis sustuli, a quibus et tempestates sedatas, et alias infirmitates xi, mecum detenerem, Iustinus, vir sororis meae, in valitudine inruit et, invalescente febrecum doloribus membrorum omnium, valde ad extremis agere coepit. Nuntius haec ad me dilatus retulit, efflagitans, ut, ei quid medicamenti repperire possim, morituro transmitterem, ne obiret. At ego in virtute antestitis beati confisus, unum rum, dicens: Accendite illum coram eo, et in contemplatione luminis orationem fundat atis, ut ei succurrat'. Missus autem puer quod dederam deportavit. Quo accenso ante lectum aegroti, favillam scirpi, quem iam ignis consumpserat, cultro eradunt, delutumque aqua aegroto porregunt ad bibendum. At ille, ut hausit, protinus sanitatem recepit, incolo
Abbreviated transcription (Latin):
tumq porrigunt mͥ ad bibendum. Quohau¬
sto mox omni dolore fugato: sanitatem recepi
de tumulo. In quo tam p̾sens fuit beneficiũ:
ut cum id actum fuerit hora tercia: incolumiᷤ
ꝓcederem ad conuiuiũ ipsa die ad sextã. Uisũ
est & hoc mͥ inserere lectioni: qualiter me ds
arguerit. ne ante me ꝑmitterem stultos &e fa¬
ciles de beatis sollemnib obtrectare. In crasti¬
no autẽ postqm conualui: die dñca ad missã
ueniens: nolens me fatigare. uii prb̃roꝵ głosa
quid rustice inter festiua uerba deꝓmeret:
melius fuisse tacere. qmͣ sic stulte loqui. Ho¬
c̃te autẽ insecuta. uidi uirũ dicentem mͥ.
de misteriis di nequaqm disputandu. Testor
dm̃. quia hoc a me ñ est compositum: s ipsa
uerba quȩ audiui uobis exposui. Unde dile-¬
ctissimi nullus de hoc misterio etiã si rustice.¬
dici uideatur. disputare p̾sumat: qͥa apud dĩ
maiestatem magis simplicitas pura: qm̃ philo¬
sophoꝵ ualet argutia.

Expanded text:
tumque mihi porrigunt ad bibendum. Quo hautumque mihi porrigunt ad bibendum. Quo hausto, mox omni dolore sedato, sanitatem recepi de tumulo. In quo tam praesens fuit beneficium, ut cum id actum fuerit hora tertia, incolumis procederem ad convivium ipsa die hora sexta. Visum est et hoc insererelectioni, qualiter me Deus arguerit, ne ante me permitterem stultos et faciles de beatis solemnibus obtrectare. In crastino autem postquam convalui, die Dominico ad missam veniens, nolensque me fatigare, uni presbyterorum quae rustice festiva verba depromeret, Melius fuisset tacere, quam sic inculte loqui. Nocte autem insecuta, vidi virum dicentem mihi: De mysteriis Dei nequaquam disputandum. Testor enim Deum, quia hoc a me non est compositum, sed ipsa verba quae audivi, vobis exposui. Unde, dilectissimi, nullus de hoc mysterio Mart., ministerio, etiam si rustice videatur dici, disputare praesumat, quia apud Dei majestatem magis simplicitas pura quam philosophorum valet argutia.
Abbreviated transcription (Latin):
chi febris tantũ erat uirtus corpori. Nam nul¬
latenus accedebat confortatio sumptuosa.
Erat autẽ & dolor grauis totam aliuim pene.¬
trans & descendens adilia: ñ me minus consu-¬
mens tortura sua quã febris exegerat. Cumq
sic ageretur mecũ. ut ñ remansisset spes uitȩ.
ẜ cuncta deputarent᷑ in funere nec ualeret ps-¬
nitus mediei antidotum. quẽ mors mancipa¬
uerat ad ꝑdendum: ego ipse de me desꝑans.
uocaui armentariũ archiatrũ. & dico ei.
Omne ingenium artificii tui impendisti: pig¬
mentoꝵ om̃ium uim iam ꝓbasti. s nicħ ꝓficit.
ꝑituro res scłi. Unum restat. quod faciam᷑: ma¬
gnam tibi thiriacam ostendam: puluerem de
sacratissimo domni martini sepulchro exhibe.
am: & exinde facito mͥ potionem. ¶d̾ si hoc ñ
ualuerit: amissa sunt om̃ia euadendi ꝑfiigia.
Tunc misso diacono ad antedictũ beati p̃sulis
tumulum: de sacrosc̃o puluere exhibuit: dilu¬

Expanded text:
chi, febris tantum erat victus corpori. Nam nulchi, febris tantum erat victus corpori. Nam nullatenus accedebat confortatio sumptuosa: erat autem et dolor gravis totam alvum penetrans, et descendens ad ilia, non me minus consumens tortura sua quam febris exegerat. Cumque sic ageretur mecum, ut non remansisset spes vitae, 1039 sed cuncta deputarentur in funere, nec valeret penitus medici antidotum, quem mors mancipaverat ad perdendum, ego ipse de me desperans, vocavi Armentarium archiatrum, et dico ei: Omne ingenium artificii tui impendisti, pigmentorum omnium vim jam probasti, sed nihil proficit perituro res saeculi. Unum restat quod faciam, magnam tibi theriacam ostendam. Pulverem de sacratissimo domni Martini sepulcro exhibe, et exinde mihi facito potionem. Quod si hoc non valuerit, amissa sunt omnia evadendi perfugia. Tunc misso diacono ad antedictum beati Praesulis tumulum, de sacrosancto pulvere exhibuit, dilu
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam ꝑscriptis
uirtutib sc̃i mar¬
tini qd uidimꝰ.
uł a fidelib ui¬
ris de anteacto
tempore reppire.
dentes ualde in hac siti ut non traderetur
obliuioni: quod dñs exercere dignatus est
in laudem antistitis sui. narrare & tam ea
cupimus que nr̃o tempore agi miramur. re.¬
linquentes paruã materiam eloquentioribͦ:
sumentes autẽ magnalia uirtutum in nrĩs
numerositas uirtutum extendat in cumulis.
sc̃i martini antistitis. sigeberto głosissi¬
mõ rege duodecimo anno regnante. post ex-
scientia teterrimus & peccatis obuolutus.
ẜ tribuente fideli dõ qui uocat ea quȩ ñ
sunt tanqm ea que sunt. onus ep̃atus indi¬
gnus accepi. Mense autẽ sccło ordinatio¬
nis mee. cum eẽm in uilla. incurri dissinte.¬
riam cum febre ualida: & taliter agi cepi. ut
imminente morte uiuere om̃imodis desꝑarẽ.
Emittebant autẽ assidus digestionũ officia.
que ñ accipe poterant in expensa: & erat hor
ror cibi: cũ ab inedia defecerit uirtus stoma¬

Expanded text:
uoniam, perscriptis virtutibus sancti Martini, quod vidimus vel a fidelibus viris de anteacto tempore repperire potuimus, ardentes valde in hac siti, ut non traderetur oblivioni quod Dominus exercere dignatus est in laudem antestitis sui, narrare etiam ea cupimus, quae nostro tempore agi miramur, relinquentes parvam materiam eloquentioribus, sumentes autem magnalia virtutum in nostrinumerositas virtutum extendat in cumulis. 1. eati Martini 1038 antistitis, Sigiberto gloriosissimo rege duodecimo anno regnante, post excescientia teterrimus, et peccatis obvolutus, sed tribuente fideli Deo, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, onus episcopatus indignus accepi. Mense antem secundo ordinationis meae, cum essem in villa, incurri disinteria cum febre valida et taliter agi coepi, ut inminente morte vivere omnimodis disperarem. Emittebant autem assiduae digestionum officia quae accipere poterant inexpensa, eror cibi; cumque ab inedia deficeret virtus stoma
Abbreviated transcription (Latin):
cundia fultus. affatim scientia oppletus hͥa-¬
bundet: nouerit tam̃ nos ñ ad hoc uestigia
tendere: ut nos putemus doctoꝵ gressib co-¬
equari. Illi rore eloquentie. madentes. uiri-¬
des campos flore pinxerunt: nobis iuix ari-¬
da tellus. arbusta gignere nouit. Illi ditis
balsami lacrimã ex engaddi. floresq aro¬
matũ ex arabia: nobis ex hibernia uix bu.¬
tirum pinguescit. Illi piper nardumq
sumunt ex india: nobis pennifera iuga
appennina iuga. quo zephiris rigescunt.
frigora flabris. uix tandem saliuncã pre¬
bent. Illi p̃ciosi lapidis uarietate głantur.
nobis temerarium uidetur gallis sucino
głari. Illi poma palmarũ magnoꝑe. ꝑegͥna
dirigunt: nobis ausonie. iuxta poetam
sunt mitia mollis castanee poma. Uale¬
de almi patres. ueri rigoris atq roboris:
deo dicati eterno. amen. Ex plicit ꝓlogus.
Incipiunt capitula libri primi.

Expanded text:
cundia fultus, affatim scientia oppletus hacundia fultus, affatim scientia oppletus habundet. Noverit tamen nos non ad hoc vestigia tendere, ut nos putemus doctorum gressibus coaequari. Illi rore eloquentiae madentes, virides campos flore pinxerunt; nobis vix arida tellus arbusta gignere novit. Illi dites balsami lacrimam ex Engaddi floresque aromatum ex Arabia; nobis ex Hibernia vix butyrum pinguescit. Illi piper nardumque sumunt ex India; nobis pennifera iuga Appennina vaga, quo zepheriis rigescunt frigora flabris, vix tandem saliuncam praebent. Illi preciosi lapides varietate gloriantur; nobis temerarium videtur Galliae suc no gloriari. Illi poma palmarum magnopere peregrina dirigunt, nobis Ausoniae iuxta poetam sunt mitia molles castaneae poma. Valete, almi patres viri vigoris atque roboris, Deo dicati aeterno. Amen. INCIPIUNT CAPITULA LIBRI PRIMI.
Abbreviated transcription (Latin):
ma laudabilis: increpet. ne maculet amit
tendo feruorem tepor uituꝑabilis. Cluant.
alii si dignũ imitationi quid gesserint: nesͥ
in postinodu ꝑniciose elationis damna attra¬
hant. ex cõmemoratione patrate uirtutis. In¬
serimus gͦ illa. que aueris assertorib exꝑti
sumus fuisse patrata: &e p̃termittere negli¬
gentie deputauimus. Multaq p̃termissa.
que ex toto nequaqm meminimus: & ꝑ par¬
de scribere nullatenus ratum duximꝰ. Que
sunt gͦ posita duob libellis int̾cisis: ut uno
uolumine legentibe fastidium amputarẽ.
Primus: beati columbȩ gesta ꝑstringit. Scds
discipłoꝵ eius attale ce eustasii. uel cȩterorũ
quos meminimus uitã edisserit. Ergo ea ur̃o
libamine pensanda censemus: ut a uobis sa¬
gaci examinatione ꝓbata. a cetĩs ambiguita¬
tem pellant. Nam si qͥppiam aliquis ñ rire
distincte. ac de industria corrupta repperit.
reitienda iudicabit: p̃sertim si doctoꝵ fa¬

Expanded text:
ma lauma lautendo fervorem, tepor vituperabilis. Cluant aliis, si dignum imitationi quid gesserint, ne sibi inpostmodum perniciose elationis damna adtrahant ex commemoratione patrate virtutis. Inseruimus ergo illa quae veris assertionibus experti sumus fuisse patrata et praetermittere neglegentiae deputavimus, multaque praetermissa, quae ex totum nequaquam meminimus et pro parte scribere nullatenus ratum duximus. Quae sunt ergo posita duobus libellis intercisi, ut uno volumine legentibus fastidium amputarem: primus beati Columbae gesta perstringit, secundus discipulorum eius Athalae, Eusthasi vel ceterorum quos meminimus vitam edisserit. Ea ergo vestro libramine pensanda censemus, ut a vobis sagaci examinatione probata, a ceteris ambiguitatem pellant. Nam si quippiam aliquis non rite distincta ac de industria correcta reppererit, reicienda iudicabit, praesertim si doctorum fa