comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus est xp̃c. Nec magister nec pater uo
ihc̃ xp̃c. Pater. quia ex ipso sunt omniaͬ.
magister. quia ꝑ ipsum omnia: uł qm̃ ꝑ
dispensationem carnis om̃s reconciliati
sumus dõ. Queritur quare aduersum hoc
preceprum. doctorem gertium apłs ẽẽ se di¬
xerat᷑: aut quomodo uulgato sermone.
maxime in palestina ⁊ in egypti monasteriis.
se inuicem patres uocent: quodsic soluit᷑.
Aliud ẽ esse natura patrem uel magistrũ:
aliud indulgentia. Hos si hominem pa¬
trem uocamus: honorem etati deferimus :
ñ hc̃ auctorem nr̃e ostendimus uite. Ma¬
gister quoq dicitur. a consorno ueri ma¬
gistri: ⁊ ne infinita replicem. quomodo
unus ꝑ naturam ds̃ ⁊ imus filius ñ p̃iu¬
dicat ceteris. ne ꝑ adoptionem dii uocent᷑¬

Expanded text:
vester. Nec magister nec pater voc Jesus Christus. Pater, quia ex ipso sunt omnia. Magister, quia per ipsum omnia, vel quomodo per dispensationem carnis omnes reconciliati sumus Deo. Quaeritur quare adversum hoc praeceptum, doctorem gentium Apostolus se esse dixerit ; aut quomodo vulgato sermone, maxime in Palaestina et Aegypti monasteriis se invicem Patres vocent? Quod sic solvitur: Aliud esse natura patrem vel magistrum, aliud indulgentia. Nos si hominem patrem vocamus, honorem aetati deferimus, non auctorem nostrae ostendimus vitae. Magister quoque dicitur ex consortio veri magistri. Et ne infinita replicem, quomodo unus per naturam Deus et unus Filius, non praejudicat caeteris ne per adoptionem dii
Abbreviated transcription (Latin):
quia non salutari in foro. non primos
sedere uel discumbere uetat eos: quib
hoc offici ordine competit: s cos nimirũ
qui hec siue habita seu certe non habi¬
ta indebite amant: a fidelib quib ꝙ
quasi imꝓbos docet ẽẽ cauendos: animũ
uidelicet non gradum iusta districtiõe
redarguens: quamus ⁊ hoc culpa non
carcat. si idem in foro litib uelurt inter¬
esse: qui in cathedra moys ⁊ in syna¬
goga magistri cupiunt appellari. Duplic
sane ratione a uane gle̾ cupidis adtendere
iubemur : ne scilicet eoꝵ uel simulatione
seducamur. estimantes bona esse que faci¬
unt: uel enuilatione inflammenur
frustra gaudentes in bonis laudari que
simulant. Deniq sequitur Uos auttm
nolite uocari rabbi: unus ẽ enim magist̾¬

Expanded text:
quod non salutari in foro, non primos sedere, vel discumbere vetat eos, quibus hoc officii ordine competit, sed eos nimirum qui haec sive habita, seu certe non habita indebite amant, a fidelibus quibusque, quasi improbos docet esse cavendos, animum videlicet non gradum justa distinctione redarguens. Quamvis et hoc culpa non careat, si iidem in foro litibus interesse, qui in cathedra Moysi synagogae magistri cupiunt appellari. Duplici sane ratione a vanae gloriae cupidis attendere jubemur, ne scilicet eorum vel simulatione seducamur, aestimantes bona esse quae faciunt, vel aemulatione inflammemur frustra gaudentes in bonis laudari, quae simulant. Denique sequitur: Vos autem nolite vocari, Rabbi: unus est enim magist
Abbreviated transcription (Latin):
temptandum n¬
ihm̃ fuerant congregati.
⁊ ueritatem fraudulen¬
ta interrogatione cape¬
re nitebant᷑: occasionẽ
prebuerunt confutationis sue. introgan¬
ihũ nobis ꝑfuit usq hodie: contra uideos.
Et hi enum qui confitentur xp̃m tẽ uentu¬
rum: hominem simplicẽ ⁊ scm̃ uirum asse¬
runt de genere dauid. Introgemꝰ gͦ eos docti
a dño. si simplex homo ẽ. ⁊ tantum filius
dauid: quomodo ipse dauid uocat eũ dñm
luum. non erroris incerto. nec ꝓpria uolunta
de centesimo nono psalmo sumptum est.
Dominus. gͥ dauid uocatur. ñ scdm̃ id quod
de eo natus est: s uixta id quod nat᷑ ex pa¬
tre semꝑ fuit p̃ueniens ipsum carnis sue
sionem calumme.⁊ uerbum aliquod inue¬
nire quod pateret insidiis: quia insermo¬
nib ꝯfutati sunt ultra ñ int̾rogant:
s aꝑtissime comp̃hensum romane tra¬
dunt potestati. Ex quo intelligimꝰ uene¬
na inuidie posse quidem suꝑari: sed dif¬
ficile conquiescere. Tunc ihe locutus est

Expanded text:
tentandum Jesum fuerant congregati, et veritatem fraudulenta interrogatione capere nitebantur, occasionem praebuerunt confutationis suae. InterroganJesu nobis proficit usque hodie contra Judaeos. Et hi enim qui confitentur Christum esse venturum, hominem simplicem et sanctum virum asserunt de genere David. Interrogemus ergo eos docti a Domino: si simplex homo est, et filius tantum David: quomodo David vocet eum Dominum suum: non erroris incerto, nec propria voluntde centesimo nono Psalmo sumptum est. Dominus igitur David vocatur, non secundum id quod de eo natus est, sed juxta id quod natus ex Patre semper fuit, praeveniens ipsum carnis suae sionem calumniae, et verbum aliquod invenire quod pateret insidiis, quia in sermonibus confutati sunt, ultra non interrogant, sed apertissime comprehensum Romanae tradunt potestati. Ex quo intelligimus venena invidiae posse quidem superari, sed difficile conquiescere. Dixit autem
Abbreviated transcription (Latin):
cum est. Si gͦ tecum est o domine: ñ unꝰ
ab aliomissus est: s ambo uenistis. Et
tamen cum ambo sint simul. unus mis¬
sus est alter misit: qm̃ missio incarnatio ẽ:
⁊ ipsa incarnatio fiui tantum ẽ ⁊ ñ patris.
Misit itaq pat̃ filium: s non recessit a filio.
Non enu quo misit filium: ñ ibi erat pat̃. S̾
Ubi enim non est qui fecit om̃ia: Ubi non ẽ
qui dixit: celum ⁊ tram ego impleo: S forte
gelistam audi. In hoc mundo erat: ⁊ mun¬
dus ꝑipsum factus est. Frgo inquit qui¬
me misit. cuius auctoritate tanquam pa¬
terna incarnatus sum. mecum ẽ: ñ me re¬
luiquet. Quare me non relinquet: Non
relinquet me inquit solum: quia egd que
placita sunt ei facio semꝑ. Ipsa ẽ equali¬
tas semꝑ: non ex quodam ⁊ deinceps: sed
sine mitio sine fine. Dĩ enim gentratio

Expanded text:
cum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus cum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis. Et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, et ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum et terram ego impleo ? Sed forte gelistam audi: In hoc mundo erat, et mundus per eum factus est . Ergo, inquit, qui misit me, cujus auctoritate tanquam paterna incarnatus sum, mecum est, non me reliquit. Quare non me reliquit? Non me reliquit, inquit, solum quia ego quae placita sunt ei, facio semper. Ipsa est aequalitas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio, sine fine. Dei enim generatio
Abbreviated transcription (Latin):
magna exhortatione ꝓponimus. Misso e¬
nim desuꝑ spũ scõ post domini passionẽ.
⁊ resurrectionẽ ⁊ ascensionem. cum miracła
atisunt corde: ⁊ qui seuientes ocuderunt:
mutati crediderunt. & quem sanguintm
seuiendo fuderunt. credendo biber̃t illa tͥa
milia. ⁊ illa quinq milia iudeoꝵ: quos
ibi uidebat quando dicebat. cum exalta
ueritis filium hominis. tunc cognoscetis
quia ego sum: tanquam dicens ÷ differo
cognitionem urãm: ut impleam passid¬
nem meam. Ordine ur̃o cognoscetis qui
sim: ñ quia om̃s tunc erant credituri ex
ti crediderunt in eum: ⁊ nondum exal¬
tatus erat filius hominis. Exaltationẽ
quippe dicit passionis. non głificationis:
crucisnon celi: quia ⁊ ibi exaltatus est
quando pependit inligno. S illa exalta¬
tio: humiliatio fuit. Tunc enim factus ẽ
ista uideis: ⁊ addidit. Et qui me misit: me¬
cum est. Iam hoc ⁊ ante dixerat: s remmag¬
nam assidue commemorat: misit me. ⁊ me¬

Expanded text:
magna exhortatione proponimus. Misso emagna exhortatione proponimus. Misso enim desuper Spiritu sancto post Domini passionem et resurrectionem et ascensionem, cum miraculacti sunt corde; et qui saevientes occiderunt, mutati crediderunt; et quem sanguinem saeviendo fuderunt, credendo biberunt: illa tria millia, et illa quinque millia Judaeorum , quos ibi videbat, quando diveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum; tanquam dicens: Differo cognitionem vestram, ut impleam passionem meam; ordine vestro cognoscetis qui sim. Non quia omnes tunc erant credituri ex ti crediderunt in eum; et nondum exaltatus erat filius hominis. Exaltationem quippe dicit passionis, non glorificationis; crucis, non coeli, nam ibi exaltatus est, quando pependit in ligno; sed illa exaltatio, humiliatio fuit. Tunc enim factus est ista Judaeis, et addidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: misit me, et me
Abbreviated transcription (Latin):
g̾ pͥncipium: quod loquitur nobis. Multa
inquit habeo de uobis loqui ⁊ iudicare. Me¬
ministis quod ait. ego non uidico quenqm.
ecce modo dicit. multa habeo de uobis loqui
⁊ iudicare. S aluidest non uidico: aliud
habco uidicarẽ. Non uidico dixit ad p̃sens:
uenerat enim ut saluaret mundum: non
ut iudicaret mundum. Quod autẽ dicit.
multa habeo de uobis loqui ⁊ uidicare: ui¬
dicium futurum dititur Idõ enin ascen

Expanded text:
ergo principium quod loquitur nobis. Multa, inquit, habeo loqui de vobis et judicare. Meministis quod ait, Ego non judico quemquam : ecce modo dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare. Sed aliud est, non judico; aliud, habeo judicare. Non judico, dixit ad praesens; venerat enim ut salvaret mundum, non ut judicaret mundum : quod autem dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare, judicium futurum dicit. Ideo enim ascen
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ potestis uenire: Si de morte hoĩs
diceret: quis homo non moritur: frgo
quo ego uado dixit: non cum itur ad
mortem: s quo ibat ipse post mortem.
Iui autem non intelligentes ista: res¬
ponderunt. Et dñs ad eos qui terram
sapiebant: quid ait: Et dicebat eis. uos
de deorsum estis. Idõ t̾ram sapitis: qr
sicut serpentes tram manducatis. Qͥd
ẽ t̃ram manducatis: Terrenis pasci¬
nuni. terrenis delectamini: terrenis
inhiatis: sursum cor non habetis. Uos
de deorsum estis: ego de suꝑnis sum: Uos
de mundo hoc estis: ego non sum de hoc
mundo. Quomodo enim erat de mundo: ꝑ
quem factus ẽ mundus: Om̃s de mundo pꝰ
mundum: quia prius mundus: ⁊ sic homo de
quia in pͥncipio erat uerbum: ⁊ omĩa ꝑ ipsũ
facta sunt. Sic ergo erat ille desuꝑnis. De
quib suꝑnis: De acre: Absit. Ibi ⁊ aues
uolitant. De celo quod uidemus: Et hoc absit.
factum est: uniu̾sam omnino creaturam:

Expanded text:
vos non potestis venire? Si de morte hominis vos non potestis venire? Si de morte hominis diceret, quis homo non moritur? Ergo quo ego vado dixit, non cum itur ad mortem, sed quo ibat ipse post mortem. Illi itaque non intelligentes, ista responderunt. 4. Et Dominus ad eos qui terram sapiebant, quid ait? Et dicebat eis: Vos de deorsum estis. Ideo terram sapitis, quia sicut serpentes terram manducatis. Quid est, terram manducatis? Terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, sursum cor non habetis. Vos de deorsum estis: ego de supernis sum. Vos de mundo hoc estis: ego non sum de hoc mundo. Quomodo enim erat de mundo, per quem factus est mundus? Omnes de mundo post mundum; quia prius mundus, et sic homo de quia in principio erat Verbum; omnia per ipsum facta sunt . Sic ergo erat ille de supernis. De quibus supernis? De aere? Absit: ibi et aves volitant. De coelo quod videmus? Et hoc absit; factum est; universam omnino creaturam,
Abbreviated transcription (Latin):
auit gͦ uls dominus dixitq sententiam
p̃stius quod in suo peccato morientur : de¬
inde adiunxit. quo ego urado uos ñ potestis
uenire. Hoc ⁊ discipulis alio loco dixit:
nec tamen eis dixit. in peccato ur̃o mori¬
emini. Quid autem dixit: Quod ⁊ istis.
Quo ego uado: uos uenire non potestis.
Non abstulit spem: s p̃dixit dilationem.¬
Quando enim hoc dominus discipulis lo¬
quebatur. tunc non poterant uenire quo
ille ibat: s postea uenturi erant. Isti au¬
cato ur̃o moriemini. his autem auditis
uerbis: quomodo solent carnea cogitantes.
audientes atq sapientes. dixerunt. S¬
quid interficiet semet ipsum: quia dicit.
quo ego uado uos non potestis uenire:
Stuita uerba: ⁊ omnino insipientia płe¬
na. Quidenim non poterant illo uenire
quo ille ꝑrexisset: si interficeret semet¬
ipsum: Nunquid ipsi non erant mo¬
rituri: Quid est gͦ. nunquid interficiet
semetipsum: quia dixit. quo ego uado

Expanded text:
avit ergo illis Dominus, dixitque sententiam avit ergo illis Dominus, dixitque sententiam praescius, quod in suo peccato morerentur. Deinde adjungit: Quo ego vado, vos non potestis venire. Hoc et discipulis alio loco dixit; nec tamen eis dixit, In peccato vestro moriemini. Quid autem dixit? Quod et istis: Quo ego vado, vos venire non potestis . Non abstulit spem, sed pQuando enim hoc discipulis Dominus loquebatur, tunc non poterant venire quo ille ibat, sed postea venturi erant: isti aucato vestro moriemini. « His autem auditis verbis, quomodo solent carnalia cogitantes, audientes et sapientes, dixerunt: quid interficiet semetipsum; quia dixit, Quo ego vado, vos non potestis venire? Stulta verba, et omnino insipientiae plena. Quid enim? non poterant illo venire quo ille perrexisset, si interficeret semetipsum? Numquid ipsi non erant morituri? Quid est ergo, Numquid interficiet semetipsum; quia dixit, Quo ego vado,
Abbreviated transcription (Latin):
quid uoluerit significare in illo uno: quẽ
etiam ipse seruans unitatis mysterium.
siuit p̃locutus sum de tot languentibus
unum sanare dignatus est.Inuenit in
annis eius numerum quendam languo¬
ris: triginta ⁊ octo annos habebat in infir¬
mitate: Hic niimeruis quomodo magis ad
languorem ꝑtineat. quam ad sanitatem:
paulo diligentius exponendum est. Inten¬
tos uos uolo: aderit dominus ut digna
loquar: ⁊ sufficienter audiatis. Quadrage
arbitior caritati ur̃e : testantur sepissime
scripture dine. Ieuinium hoc numero
consecratum est: bene nostis. Ham ⁊ moy¬
ses quadragurta dieb ieunauit. ⁊ helyas
totidem: ⁊ ipse dominus ⁊ saluator ihc xp̃c¬

Expanded text:
quid voluerit significare in illo uno, quem quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero consecratum est: bene nostis. Nam et Moyses quadraginta diebus jejunavit , et Elias totidem , et ipse Dominus noster
Abbreviated transcription (Latin):
Quia conelusit omnia sub peccato: ut ꝑmi¬
sio ex fide ihũ xp̃i daretur credentib. Qͥo
gͦ fiebat ut i aqua illa turbata sanares¬
tur. qui in porticib sanari ñ poterant :
Subito enim uidebatur aqua turbata:
aquo turbabatur non uidebatur. Credas
hoc anglica uirtute fieri solere: non tam̃
sine significante aliqͥ sacrañto. Post aqͣm tui¬
Satã mittebat se unꝰ qͥ poterat᷑. sanabat soł. Dost
illum quisquis se mitteret: frustra faceret.
Quid sib gͦ hoc uult. nisi quia uenit unꝰ
docendo utilia. turbauit peccatores: turba¬
uit aquam p̃sentia sua: ⁊ excitauit ad pas¬
sionem suam: S latens turbauit. Si e¬
nim cognouissent: nunquam dñm gle
crucifixissent. Descendere gͦ in aquam tur¬
batam: hoc est humiliter credere in dñi
passionem. Ibi sanabatur unus signifi¬
cans unitatem: postea quisquis ueniret
non sanabatur. Quia quiȩquis p̃t̾ unitatẽ
fuerit: sanari non poterit. Uidcannis ergo

Expanded text:
it Scriptura omnia sub peccato, ut promiit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia venit unusdocendo utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Descendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
hannis: ubi ei im cum ostenderent᷑ aque
multe. ⁊ interrogasset quid essent. respon¬
sum accepit ppłos esse. Aqua gͦ illa id est
ppłs ille: quinq libris moysi. tanquam
quinq porticib claudebatur. S illi li¬
bri ꝑdebant languidos: non sanabant.
Lex enim peccatores coniuncebat. ñ absol¬
uebat: idõ uttera sine gr̃a reos faciebat: qͦs
confitentes grã liberabat. Nam hoc dicit
apls. Si enim data eẽt lex que posset ui¬
uificare: omnino ex lege esset iusticia. Qu
gͦ data est lex: Sequitur ⁊ dicit. S con¬
clusit scriptura omnia sub poccato: ut ꝓ¬
missio ex fide ihũ xp̃i daretur credentib
Quid eiũdentius:. Donne u̾ba hec exposu¬
runt nobis ⁊ quinq porticus᷑⁊ languen¬
tium multitudinem: Quinq porticus lex
est. Quare quinq portitus ñ sanabant lan¬
guentes: Quia si data eẽt lex que posser
uiuificare: omnino ex lege eẽt iusticia
Quare gͦ continebat: quos ñ sanabat:¬

Expanded text:
annis: ubi ei cum ostenderentur aquae annis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequitur, et dicit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non sanaba
Abbreviated transcription (Latin):
Ngressus ihe locum ubi iacebat d¬
magna mustitudo languentium: cecoꝵ.
claridorum. aridoꝵ ÷ ⁊ cum esset medicus
anunarum ⁊ corporum. ⁊qui uenisset sa¬
nare om̃s animas credituroꝵ: de illis
languentib unum elegit quem sanaret:
itrunitatem significaret. Si mediocri cor¬
tem. ⁊ quod ad potestatem ꝑtinctͥ non
magnum aliquid ꝑfecit: ⁊ quod ad benig¬
nitate. pariuim fecit. Tot iacebant: ⁊ unus
anime in factis eius ꝓ salutt et̃na intell¬
gerent: quamquid ꝓ temporali salute co¬
pora merentur: Corporum enim salus qui
uera expectatur a domino: erit in fine in
resurrectione mortuorum. Anima uero
que credidit: ad uitam eternam transitũ
facit. Anime gͦ crediture ciuuis peccata di¬
intitere uenerat. ad cuius languores sa¬
nandos se humiliauerat: de hoc languido
sanato magnum signum dedit. Discina¬
illa ⁊ aqua illa: ppłm mͥ uidetur significas¬
se uidcorum. Significari enim ppłõs noĩe
aquaꝵ aꝑte nobis indicat apocalipsis io¬

Expanded text:
ngressus est locum ubi jacebat magna multitudo languentium, caecorum, claudorum, aridorum; et cum esset medicus et animarum et corporum, et qui venisset sanare omnes animas crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri cortem, et quod ad potestatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem, parum fecit. Tot jacebant, et unus animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quoquae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cilla et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Jo
Abbreviated transcription (Latin):
habebat ÷ Uideamus proide iam: quo
sacramento iste languidus curaretur a
domino. Ueuit en un ipse dominus
caritatis doctor. ⁊ caritate plenus: breui¬
ans sicut de illo p̃dictum est u̾bum suꝑ
tr̃am: ⁊ ostendit in duob caritatis p̃cep¬
tis pendere legem ⁊ ꝓphas. Inde gͦ pepen¬
dit moyses cum quadragenario suo. in¬
de helyas cum suo: hunc numerũ attũ¬
lit dominus in testimonio suo. Curat
iste languidus a p̃sente domino: sed
prius quid ei dicit: Uis sanus fieri:
Respondit ille hominem non habere¬
se: a quo in piscinam mutatur. Uere
necessarius illi erat homo ad sauitatẽ:
s homo ille qui ⁊ ds̃ est. Unus enimidẽ.
us: quare santtas diffe. Surge
inquit.tolle grabatum tuum: ⁊ ambu¬
la T̃ua dixit. Surge:. tolle grabatum

Expanded text:
habebat? 7. Videamus proinde jam quo habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, charitate plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, verbum super terram : et ostendit in duobus praeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? Respondit ille hominem se non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius erat illi homo ad sanitatem, sed homo ille qui et Deus est. Unus enim Deus,us: quare sanitas differretur? Surge, inquit, tolle grabatum tuum, et ambula. Tria dixit, Surge, tolle grabatum
Abbreviated transcription (Latin):
Mementote quid ꝓposuerim: numerũ trigin¬
ta octo annorum in illo languido uolo ex¬
ponere: quare numerus ille tricesimus octa¬
iuis. languoris sit potius quam sanitatis
plenitudinem legis: in om̃ib oꝑib ꝑtinet
quadragenarius numeruis. In caritate
Int uemini obsecro. ⁊ figite memorie qd̾
germinent: ⁊ uenient inquit uosatilia
celi. ⁊ colligent ea. Percipite: ⁊ recondite
cordib ur̃is. Caritatis precepta: duo st̃ a
domino commendata. Oiliges dnm̃ dm̃
tuum ex toto corde tuo. ⁊ ex tota anima
tua: ⁊ ex tota mente tua: ⁊ diliges proxi
mum tuum tanquam teipsum: In his
duo minuta: misit in domo dĩ. Merito
⁊ ꝓ illo languido a latronib sautiato.
stabusarius duos nummos accepit:
unde sanetur. Merito apd̃ samaritanos
biduum fecit ihẽ: ut eos caritate firma¬
ret. Binario gͦ isto numero cum aliqͥd
lex non impletur nisi gemino p̃cepto ca¬
ritatis: quid miraris quia languebat. qͥ
a quadragenario numero duo minus

Expanded text:
Mementote quid proposuerim: numerum triginta octo annorum in illo languido volo exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit potius quam sanitatis. plenitudinem Legis in omnibus operibus pertinet quadragenarius numerus: in charitate Intuemini, obsecro, et figite memoriae quogerminent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea . Percipite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt a Domino commendata: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mtuum tanquam teipsum. In his dua minuta misit in dona Dei : merito et pro illo languido a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur : merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret . Binario ergo isto numero cum aliquid et Lex non impletur nisi in gemino praecepto charitatis; quid miraris quia languebat qui ad quadraginta, duo minus
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiii. nͥ nouis linguis oq iunt᷑a
Q ui dũ oinis uis exortation ibus
maiciam de alienis cordib aufe¬
runt. serpen es tollunt: & dũ pestĩ¬
feras suasiones audiunt. s tam̃ ad
oꝑationẽ prauã. minime ꝑtrahun¬
turꝰ: mortiferũ quidem ẽ quod bi¬
bunt: s non eis nocebit. Qui quo¬
tiens proximos suos in bono opere
infirmari conspiciunt. dũ eis tota
uirtute concurrunt. & exemplo
suȩ operationis. illorũ uitã rõbo¬
rant. qui in propͥa actione tituba¬
bant: quid aliud faciunt. nͥ super
egros manus imponunt. ut bene
abcant. Qutuiru miracula.
t.nto matota sunt. quãto spirita¬
ua tanco maioro sunt. quantõ ꝑ
hõc non corpora i an mȩ suscitan
illis enĩ exteriorib signis: obtuiẽ¬
ri uita: ab hȩc oꝑantib non ualet.
Nam corporalia illa miracula osten¬
dunt aliquando scĩtatẽ. non autẽ
faciunt: hȩc uͦ spiritalia quȩ agun¬
tur in mente. uirtutẽ uitȩ non
ostendunt. s faciunt. Illa habere

Expanded text:
ciunt, nisi novis linguis loquuntur? Qui dum bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum quidem est quod bibunt, sed non eis nocebit, quia quoties proximos suos in bono opere infirmari conspiciunt, dum eis tota virtute concurrunt, et exemplo suae operationis illorum vitam roborant, qui in propria actione titubabant, quid aliud faciunt, nisi super aegrotos manus imponunt, ut bene habeant? Quae nimirum miracula tanto majora sunt, quanto spiritalia; tanto majora sunt, quanto per haec non corpora, sed animae suscitantillis enim exterioribus signis obtineri vita ab haec operantibus non valet. Nam corporalia illa miracula ostendunt aliquando sanctitatem, non autem faciunt; haec vero spiritalia, quae aguntur in mente, virtutem vitae non ostendunt, sed faciunt. Illa habere
Abbreviated transcription (Latin):
corde: uhi es coerpare ascendisse
credimꝰ. Uesideria ierrena sugia¬
mus: nil nos iam uelertet in infi¬
nus: gui patr̃ẽ hobemꝰ in cȩlis. Et
hoc natue ẽ mag qpere ꝑpenden¬
dii qua is qui pacidus ascendit᷑.
ieriiulis rediet: t quicquid nobis
ctum insuctudiue precepit: hoc
ãtis us ca districtione eriget.
Nemio gͦ inulta pemitentis tẽpora
pariapeudat: nemo curã sui dũ
districtior uontet: quanto nobis
ante uiddiciũ magnan patientiã
prȩrogauit. Hȩc itaq uobiseum
fĩs agite: hȩc in mente. sedula
cogitatione uersate. Quamuis ad¬
huc rerũ perturbationib animꝰ
fluctuet. iam tam̃ spei ur̃ȩ ancho¬
iam. in ȩternã patriã sigite: inten
tionem mentis. in uera luce soli¬
date. Ecce ad cęlũ ascendisse do¬
in meditatione: quod credimus.
Et si adhuc hic tenemur ex infir¬
mitate corporis: sequamur tam̃
eũ passib amoris. Non autẽ de¬
serit desideriũ nr̃m ipse qͥ dedit

Expanded text:
isse credimus. Desideria terrena fugiamus, nihil nos jam delectet 1575 in infimis, qui patrem habemus in coelis. Et hoc nobis est magnopere perpendendum, quia is qui placidus ascendit terribilis redibit; et quidquid nobis cum mansuetudine praecepit, hoc a nobis cum districtione exiget. Nemo ergo indulta poenitentiae tempora parvipendat, nemo curam sui, dum districtior veniet, quanto nobis ante judicium magnam patientiam praerogavit. Haec itaque vobiscum, fratres, agite, haec in mente sedula cogitatione versate. Quamvis adhuc rerum perturbationibus animus fluctuet, jam tamen spei vestrae anchoram in aeternam patriam figite, intetionem mentis in vera luce solidate. Ecce ad coelum ascendisse crin meditatione quod credimus; etsi adhuc hic tenemur infirmitate corporis, sequamur tamen eum passibus amoris. Non autem deserit desiderium nostrum ipse qui dedit
Abbreviated transcription (Latin):
rographũ clampiationis nr̃ȩ: mu¬
tata ẽ sententia corriptionis nr̃ȩ.
Pro hac ipsa namq cauius nr̃ȩ sub¬
leuatione: ꝑ figuram beatus iob
dñm auẽ uocat. Quia enĩ ascen¬
sionis eiꝰ mysteriũ iudeam non
intelligere conspexit: de infide¬
litate eiꝰ sententiam ꝓtulit dicen¬
Semitã ignorauit auis. Auis enĩ¬

Expanded text:
rographum damnationis nostrae, mutata est sententia corruptionis nostrae. pro hac ipsa namque carnis nostrae sublevatione, per figuram beatus Job Dominum avem vocat. Quia enim ascensionis ejus mysterium Judaeam non intelligere conspexit, de infidelitate ejus sententiam protulit, dicenSemitam ignoravit avis ; avis eni
Abbreviated transcription (Latin):
ec ꝑ incrementa temporũ
uirtiis castitatis excresceret. In ipsa
quoq eorũ translatione. qui ascen¬
su tĩc dñicam ui indelicet famu¬
li designauer aint: & seipso qui ad
celũ ascendit dñs ostendit. Nam
c iacn quidem uxorẽ & filios ha¬
buit: heyas uͦ neq uxorẽ neq
filios legit᷑ habuisse. Pensate gͦ qͦ
famulos. & ꝑ ascendentis dñi ꝑso¬
nam patenter ostendit᷑. Translatus
namq ẽ enoch: & ꝑ coitũ genitus.
&r ꝑ coitũ generans. Raptus ẽ hely¬
as: per cõitũ genitus: s non iam
ꝑ coitũ generans. Assũptus uͦ est¬

Expanded text:
er incrementa temporum virtus castitatis excresceret. In ipsa quoque eorum translatione qui Ascensionem Dominicam, ut videlicet famuli, designaverunt, et in se ipso, qui ad coelum ascendit, Dominus ostendit. Nam Enoch quidem uxorem et filios habuit; Elias vero neque uxorem, neque filios legitur habuisse. Pensate ergo qfamulos, et per ascendentis Domini personam patenter ostenditur; translatus namque est Enoch per coitum genitus, et per coitum generans. Raptus est Elias per coitum genitus, sed non jam per coitum generans. Assumptus ve
Abbreviated transcription (Latin):
aliud thereĩ Cęlĩ quippe aer ũ
ci cimis: quia eas uolitare in ae¬
re uidemꝰ. In cęlũ itaq aerei
helyas subleuatus c̃: ut in se
quaclar tttrę regione repente
ducererr¬

Expanded text:
aliud aethereum. Coelum quippe aereum dicimus, quia eas volitare in aere videmus. In coelum quippe aereum Elias sublevatus est, ut in secreta quadam terrae regione repente ducere
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃s mei. quia ista signa non facitis:
saria in exordio ȩccũȩ iuc unt. It
enĩ ad fidem cresceret. miraculis
fuerat nutrienda: quia ce nos cũ
arbusta plantaniꝰ. taindiu eis . q iã
fundimꝰ. quousq ea in terra coalu¬
isse uideamꝰ. At si semel radicem
fixerint: irrigatio cessabit Hinc ẽ
etenĩ quod paulus dicit. Lingiȩ
in signũ sunt: non fidelib s infide¬
lib. An habemꝰ de his signis atq
uirtutib: quȩ adhuc subtiliꝰ con¬
siderare. debeamꝰ: Scã quippe ȩccłia.
cotidie sp̃ualit᷑ facit: quod tunc ꝑ
apłos corporalit̾ faciebat. Nam sa-¬
cerdotes eius. cũ ꝑ exorcismi grãm
manũ credentib imponunt. & ha¬
bitare malignos sp̃c in eoꝵ mente
contradicunt: quid aliud faciunt.
nͥ demonia eiciunt.Et fideles
quiq. qui iam uitȩ ueteris scła¬
ria uerba derelinquunt. sc̃a aut̃¬

Expanded text:
uid quod ista signa non facimus, saria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim ad fidem cresceret, miraculis fuerat nutrienda, quia et nos cum arbusta plantamus, tam diu eis aquam fundimus, quousque ea in terra convaluisse videamus. At si semel radicem fixerint, irrigatio cessabit. Hinc est etenim, quod Paulus dicit: Linguae in signo sunt, non fidelibus, sed infidelibus . An habemus de his signis atque virtutibus quae adhuc subtilius considerare debeamus? Sancta quippe Ecclesia quotidie spiritaliter facit, quod tunc per apostolos corporaliter faciebat. Nam sacerdotes ejus cum per exorcismi gratiam manus credentibus imponunt, et habitare malignus spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt, nisi daemonia ejiciunt? Et fideles quique qui jam vitae veteris saecularia verba derelinquunt, sancta aut
Abbreviated transcription (Latin):
non distuat suꝑauit: eamq resur¬
gendo consinusit: & resurrectiõis
suȩ głam. as ndendo declarauit.
Notandũ quoꝙ ẽ. quod helyas in
curru legit᷑ astendisse: ut uidelicei
aperte montraret᷑. quia homo pui
rus adiutorio egebat alieno. Per
angłos quippe illa facta &e ostensa
suat adium̃ti: quia nec ad cęlũ
quidem aereũ ꝑ se ascendere pote¬
rat: quẽ naturȩ̨ suȩ infirmitas
grauabat. Redemptor autẽ nr̃ ñ
curru. non angłis. subleuatus legi¬
tur: quia is qui fecerat omnia ⁊ ni¬
mirũ suꝑ omnia. sua uirtute fere¬
batur. Illuc enĩ reuertebat᷑. ubi e¬
rat: & inde rediebat ubi remane

Expanded text:
non distulit superavit, eamque resurgendo consumpsit, et resurrectionis suae gloriam ascendendo declaravit. Notandum quoque est quod Elias in curru legitur ascendisse, ut videlicet aperte monstraretur quia purus homo adjutorio egebat alieno. Per angelos namque illa facta et ostensa sunt adjumenta, quia nec ad coelum quidem aereum per se ascendere poterat, quem naturae suae infirmitas gravabat. Redemptor autem noster non curru, non angelis sublevatus legitur, quia is qui fecerat omnia, nimirum super omnia, sua virtute ferebatur, illo etenim revertebatur ubi erat, et inde redibat ubi remane
Abbreviated transcription (Latin):
scm eugłm uel insensatis rebus.
uel brutis animalib fuerat prȩ¬
dicandũ: ut de eo discipulis di¬
cat᷑. p̃dicate omni treaturȩ: Sed
omnis creaturȩ nomine. signat᷑
homo. Sunt namq lapides: s nec
uiuunt nec sentiunt. Sunt her¬
bȩ & arbusta uiuunt quidem: s
non sentiunt. Qiuiunt dico non
per animam. s per uiriditatem:
quia paulus dicit. Insipiens ti
quod seminas non uiuificat᷑: nisi

Expanded text:
um vel insensatis rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur: Praedicate omni creaturae? Sed omnis creaturae nomine signatur homo. Sunt namque lapides, sed nec vivunt, nec sentiunt. Sunt herbae et arbusta; vivunt quidem, sed non sentiunt. Vivunt dico, non per animam, sed per viriditatem, quia et Paulus dicit: Insipiens, tu quod seminas non vivificatur, 1570
Abbreviated transcription (Latin):
ba: signate mysteria. Conuescens
eleuatus ẽ. Comedit & ascendit:
ut uidelicet ꝑ effectũ comestioniᷤ
ueritas patesceret carnis. Marcus
de cordis atq infidelitatis duricia
increpasse discipulos memorat.
Qua in re quid considerandũ ẽ. nͥ
quod idcirco dñs tunc discipłos
increpauit cũ corporalit᷑ reliqͥt. ⁊
ut uerba quȩ recedens diceret.

Expanded text:
ria. Convescens elevatus est. Comedit, et ascendit, ut videlicet per effectum comestionis veritas patesceret carnis. Marcus de cordis atque infidelitatis duritia increpasse discipulos memorat. Qua in re quid considerandum est, nisi quod idcirco Dominus tunc discipulos increpavit, cum eos corporaliter reliquit, ut verba
Abbreviated transcription (Latin):
st̃: uiiunt qͥdem s ñ sentiũt. Bruta aũt
aĩalia st̃: uiuũt. sentuĩt. s ñ discernũt. An¬
geli ⁊ enĩ st̃: uiuũt. sentiunt. et discernũt.
Omnis autẽ creaturȩ: aliquid ha¬
bec homo. Habet namq cc̃ mune
ẽẽ cũ lapidib: uiuere cũ arbori¬
bus: sentire cũ animalib intelli¬
gere cũ angłis. Si gͥ cõmune ha¬
bet aliquid cũ omni creatura ho-¬
mo: iuxta aliquid omnis creatura
quia ille uidelicet docet᷑. ꝓpter
quẽ in terra cuncta creata sunt:
&e a quo omnia ꝑ quandam simi¬
litudinẽ aliena non sunt. Potest
etiã omnis creaturȩ nomine: om¬
nis natio gentiũ designari. Ante
etenĩ dictũ fuerat. in uia gentiũ
ne abieritis: nunc autẽ dicitur.
predicate omni creaturȩ: ut sci¬
licet pͥus a iudea apłcus repulsa
prediatio. aire nobis in adrutiiã

Expanded text:
sentiunt. Bruta vero animalia sunt, vivunt, sentiunt, sed non discernunt. Angeli etenim sunt, vivunt, sentiunt, et discernunt. Omnis autem creaturae aliquid habet homo. Habet namque commune esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire cum animalibus, intelligere cum angelis. Si ergo commune habet aliquid cum omni creatura homo, juxta aliquid omnis creatura quia ille videlicet docetur, propter quem in terra cuncta creata sunt, et a quo omnia per quamdam similitudinem aliena non sunt. Potest etiam omnis creaturae nomine, omnis natio gentium designari. Ante etenim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis . Nunc autem dicitur, Praedicate omni creaturae, ut scilicet prius a Judaea apostolorum repulsa praedicatio tunc
Abbreviated transcription (Latin):
nim formidauit. At osstquã exꝰ
ascensione roborata t̃ aperte p̾̃di¬
cauit. quod occulte credidit. Ele¬
uatus ẽ sol. u luna sterat in ordi¬
ne suo: quia cũ dñs cęũ peciit:
sc̃a eiꝰ eccłia. in auctoritate p̾dica¬
ȩccłiȩ uoce. ꝑ salomonẽ dicitur.
Ecceriste uenit saliens in montib:
&e transsiliens colles. Considerauit
naniq tantorũ oꝑum culmina:
Mait. Ecce iste uenit. saliens in
montib. Ueniendo quippe ad re¬
demptionẽ nrãm: quosdam ut

Expanded text:
odo formidavit. At postquam ejus ascensione roborata est, aperte praedicavit quod occulte credidit. Elevatus est ergo sol, et luna stetit in ordine suo: quia cum Dominus coelos petiit, sancta ejus Ecclesia in auctoritate praedicaEcclesiae voce per Salomonem dicitur: Ecce iste venit saliens in montibus, et transiliens colles . Consideravit namque tantorum operum culmina, et ait: Ecce iste venit saliens in montibus. Veniendo quippe ad reem nostram, quosdam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
candũ ueritas mitrat. quid aliud
ii mundo facit. nͥ grana seminis
asꝑgit:c pauca grana mittit in se¬
mine. ut multarũ messiũ fruges
reciprat ex nr̃a fide: Neq etenim
in uniuersũ munddũ tanta sideli¬
um messis ex suirgeret si de manu
dñi supei raticialem terrã illa

Expanded text:
candum Veritas mittit, quid aliud in mundo facit, nisi grana seminis spargit, et pauca grana mittit in semine, ut multarum messium fruges recipiat ex nostra fide? Neque enim in universo mundo tanta fidelium messis exsurgeret, si de manu Domini super rationabilem terram illa
Abbreviated transcription (Latin):
nem xp̃i non edamꝰ tantum in sacram̃¬
to. quod ⁊ multi mali: s usq ad sp̃e par¬
ticipationem manducemus ⁊ bibamus.
ut in dñi corpore tanquã menbra ma¬
neamus. ⁊ euis spu uegetemur: ⁊ non
scandalizemur etiam si multi modo no¬
biscum manducant ⁊ bibunt tempora¬
liter sacramenta. qui habebunt in finẽ
eterna tormenta

Expanded text:
inem Christi non edamus tantum in sacrameinem Christi non edamus tantum in sacramento, quod et multi mali, sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam meneamus, ut ejus spiritu vegetemur, et non scandalizemur, etiam si multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter Sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta
Abbreviated transcription (Latin):
distributa. Ingratus tanto beneficio.
honori tanto÷ accepit pecuniani: ꝑdidit
iusticiam. Tradidit uitam mortius:
quem ut discipulus secutus: ut muni¬
cus ꝑsecutus est. Totum hoc malum
ude: s malo eius bene usus est dominꝰ
Tradi se ꝑtulit: ut redimeret nos. Eoce
malum uide: in bonun conuersum est.
suo locutus est. ⁊ quod in eius distributi¬
onis gr̃a uitam nobis ꝓmisit eternã:
⁊ quod hinc uoluit intelligi manduca¬
tores ⁊ potatores carnis ⁊ sanguinis
sui. ut in illo maneant ⁊ ipse in illisi
quod non intellexerunt qui non credi¬
derũt: ⁊ quod spũalia carnalit̾ sapi¬
endo scandalizati sunt: ⁊ quod cis scan¬
dalizantib ⁊ percuntib. consolationi
dominus affuit discipulis qui reman¬
serant:ad quos ꝓbandos interrogauit
nunquid ⁊ uos uultis abire. ut respon¬
sio ꝑmansionis eorum ut innotesceret
nobis. nam ille nouerat quia mane¬
bant: hoc gͦ totum ad hoc nobis uale

Expanded text:
distributa: ingratus tanto beneficio, distributa: ingratus tanto beneficio, honori tanto, accepit pecuniam, perdidit justitiam: tradidit vitam mortuus; quem ut discipulus secutus, ut inimicus persecutus est. Totum hoc malum Judae; sed malo ejus bene usus est Dominus. Tradi se pertulit ut redimeret nos. Ecce malum Judae in bonum conversum est. secutus est? onis gratia vitam nobis promisit aeternam, et quod hinc voluit intelligi manducatores et potatores carnis et sanguinis sui, ut in illo maneant et ipse in illis, et quod non intellexerunt qui non crediderunt, et quod spiritualia carnaliter sapiendo scandalizati sunt, et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserant, ad quos probandos interrogavit, Numquid et vos vultis ire? ut responsio permansionis eorum innotesceret nobis; nam ille noverat quia manebant: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Non cognouimus ⁊ credidimus: s credi¬
dinius ⁊ cognouimꝰ. Credidinꝰ enĩ: ut
cognosceremus. Nam si prius cognoscere
⁊ postea credere uellemus: nec cognoscere
nec credere ualcremus. Quid credĩdimus ⁊¬
⁊ quid oognouimus: Quia tu es xp̃c fi¬
lius dĩ: idest quia ipsa uita eterna tu es:
⁊ non das in carne ⁊ in sanguine tuo
nisi quod es. Ait gͦ dominus ihc̃. Nonne
ego uos duodecim elegiͥ ⁊ unꝰ ex uob̃
diabolus est Ergo undecim diceret: an
eligitur ⁊ diabolus ⁊ in clectis ẽ diabolꝰ:
Plecti in laude solent dici. An electus ẽ
⁊ isteͬ de quo nolente ⁊ nesciente mag¬
num aliquid fieret: Hoc ẽ ꝑprium
dĩ: contrarium iniquis. Sicut enim
iniqui male utuntur bouis oꝑib dĩ.
sic contra ds̃ bene utitur malis oꝑib
hominum iniquorum. Quanto gͦ ille¬
melior: tanto melus utitur ⁊ malis mñs
Quid uida peius int̃ om̃s adherentes
magistro: Inter duodecim loculi ei c̃õ¬
missi sunt: ⁊ dispensatio pauperum

Expanded text:
non cognovimus et credimus, sed credimus et cognovimus. Credidimus enim, ut cognosceremus. Nam si prius cognoscere, et deinde credere vellemus, nec cognnec credere valeremus. Quid credidimus, et quid cognovimus? Quia tu es Christus Filius Dei; id est, quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. 10. Ait ergo Dominus Jesus: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Ergo, Undecim elegi diceret: an eligitur et diabolus, et in electis est diabolus? Electi in laude solent dici: an electus est et iste, de quo nolente et nesciente magnum aliquid boni fieret? Hoc est proprium Dei; contrarium iniquis. Sicut enim iniqui male utuntur bonis operibus Dei; sic contra Deus bene utitur malis operibus hominum iniquorum. Quam melior, tanto melius utitur et malis nostris. Quid Juda pejus? Inter omnes adhaerentes Magistro, inter duodecim, loculi illi commissi sunt, et dispensatio pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
xit gͦ ih̃e duodecim: id est illis duodecim
qui remanserant. Nunquid ⁊ uos inquit
uultis ire: Non discessit nec iudas. S
quare manebat dommino iam apparebat:
nobis postea manifestanĩ est Respondit
petrus ꝓ om̃ib: unus ꝑ multis ÷ unitas
ꝑ uniuersis. Respondit gͦ ei symon petrꝰ
Domine᷑ ad quem ibimus: Repellis nos
a te: danobis alterum te ad quẽ ibimus.
Si a te recedimus: ad quem ibimus:

Expanded text:
xit ergo Jesus duodecim; id est illis duodecim xit ergo Jesus duodecim; id est illis duodecim qui remanserunt: Numquid et vos, inquit, vultis ire? Non discessit nec Judas. Sed quare manebat, Domino jam apparebat; nobis postea manifestatus est. Respondit Petrus pro omnibus, unus pro multis, unitas pro universis: Respondit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te, da nobis alterum te. Ad quem ibimus? Si a te recedimus, ad quem ibimus?
Abbreviated transcription (Latin):
Isti gͦ sic redierunt retro: quomodo de qui¬
bdam feminis dicit apłs. Quedam eñi
conu̾se sunt retro post sat̾an: et ulteriꝰ
cum illo non ambulauer̃t. Eoce p̃cisi a
corpore uitam ꝑdiderant. quia forte in
corpore nec fuerunt: inter ñ credentes ⁊
ipsi deputandi sunt :qũãuis discipuli
dicerentur. Abierunt retro: ñ pauti s multi.
Hoc forte factum est ad consolationem nr̃a:¬
qm̃ aliquando contingit ut dicat homo ue¬
rum.⁊ quod dicat non capiatur: atq illi
qui audiunt scandalizentur ⁊ discedant.
Penitet autem hominem dixisse quodue¬
rum est. Dicit cium apud se homo: non
debui sic dicere: ñ hoc debui dicere. Loce
donuo contigit. Dixit ⁊ ꝑdidit multos:
remansit ad paucos: s non turbat᷑ ipse
qui ab initio noucrat ⁊ qui credentes es¬
sent. ⁊qui non credentes. Nonsi nobis
contingat ꝑturbemur: solatium in dño
inueniamus: ⁊tamen caute u̾ba dicamꝰ.
Atq ille ad paucos qui iemanserunt. Di¬

Expanded text:
Isti autem sic redierunt retro, quomodo de quibusdam feminis dicit Apostolus: Quaedam enim conversae sunt retro post satanam . Ulterius cum illo non ambulaverunt. Ecce praecisi a corpore vitam perdiderunt, quia forte in corpore nec fuerunt. Inter non credentes et ipsi deputandi sunt, quamvis discipuli dicerentur. Abierunt retro, non pauci, sed multi. Hoc forte factum est ad consolationem, quoniam aliquando contingit ut dicat homo verum, et quod dicit, non capiatur, atque illi qui audiunt, scandalizentur et discedant. Poenitet autem hominem dixisse quod verum est: dicit enim apud se homo, Non debui sic dicere, non hoc dicere debui. Ecce Domino contigit; dixit, et perdidit multos, remansit ad paucos. Sed non turbabatur ipse, quia ab initio noverat et qui credentes essent, et qui non credentes: nos si nobis contingat, perturbamur. Solatium in Domino inveniamus, et tamen caute verba dicamus. 9. Atque ille ad paucos qui remanserant: Di
Abbreviated transcription (Latin):
do uobis manducare.⁊ sangiuntm me¬
um bibere: hoc uos nempe scandalizat:
aꝑuit unde fuerant scandalizati.
Hine plane: s intelligerent. Iui enim
putabant eum erogaturum corpꝰ suũ
ile autẽ dixit se ascensurum in celum:
utiq integrum. Cum uideritis filium
hominis ascendentem ubi erat prius:
certe uel tunc uidebitis quia non eo mͦ
ut putatis est crogaturus corpus suũ
certe uel tunc intelligetis quia eiꝰ gr̃a
donat: non negligent̃ pretereundum
ẽ quod ait. Si gͦ uiderins filium hõĩs
ascendentem ubi erat prius. Filius eñĩ
hominis xp̃c : ex uirgine mairia. Ergo
filus hominis hic ẽẽ cepit in t̾ra ubi
carnem assumpsir: ⁊ in t̾ra unde ꝓpħi¬
ce dictum est. ueritas de terra orta est.
Quid sibi gͦ uult quod ait: cum uideri¬
Atis filium hominis ascendentem ubi
erat prius: Cum uero filium homi¬
nis dicit ascendentem ubi erat pruss
nunquid filius hominis in celo ubi e¬
rat prius. quando interra ẽẽ cepit:

Expanded text:
do vobis manducare, et sanguinem medo vobis manducare, et sanguinem meum bibere, hoc vos nempe scandalizat. hinc aperuit unde fuerant scandalizati? Hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant eum erogaturum corpus suum; ille autem dixit se ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius; certe vel tunc videbitis quia non eo modo quo putatis, erogat corpus suum; certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus donat, illud non negligenter praetereundum est, quod ait, Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Filius enim hominis Christus, ex virgine Maria. Ergo filius hominis hic coepit esse in terra, ubi carnem assumpsit ex terra. Unde prophetice dictum erat, Veritas de terra orta est . Quid sibi ergo vult quod ait, Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Nunis dixit ascendentem ubi erat prius, numquid Filius hominis in coelo erat prius, quando in terra esse coepit?
Abbreviated transcription (Latin):
nem: sicut in his uerbis. Muiti itaq
audientes. non ex inimicis s ex disci¬
pulis eius: dixer̃t. Ourus est hic ser¬
mo. Quis potest eum audire: Si dis¬
cipuli durum habucrunt hunc sermo¬
nem: quid inimici: & tainen sic opor¬
tebat ut diceretur: quod non abhomi
nib intelligeretur. Secretum dĩ inten¬
tos debet facere: non aduersos. Isti au¬
magnum dicentem. ⁊ uerbis illis ali¬
quam grãm cooꝑientem. s ꝓut uolu¬
erunt ita intellexerunt:⁊ more homi
num quia poterat ih̃c. aut hoc dispo¬
nebat ih̃c. carnem qua inditum erat
uerbum. ueluti concisam distribuere
credentib in se: Durus est inquiunt
hic sermo: quis potest eum audire:
Sciens autem ihc apud semet ipsum
quia murmurarent de eo discipuli eiꝰ
sic enim apud se ista dixerumt. ubi ab
illo non au direntur. S ille qui eos
nouerat in seipsis. audiens apud sẽ¬
metipsum: respondit ⁊ ait. Hoc uos
scandalizat: quia dixi carnem meam

Expanded text:
nem, sicut in his verbis: Multi itaque nem, sicut in his verbis: Multi itaque audientes, non ex inimicis, sed ex discipulis ejus, dixerunt: Durus est hic sermo: quis potest eum audire? Si discipuli durum habuerunt istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat, ut diceretunibus intelligeretur. Secretum Dei intentos debet facere, non adversos. Isti aumagnum dicentem, et verbis illis aliquam gratiam cooperantem: sed prout voluerunt, ita intellexerunt, et more homnum, quia poterat Jesus, aut hoc disponebat Jesus, carnem quia indutum erat Verbum, veluti concisam distribuere credentibus in se. Durus est, inquiunt, hic sermo; quis potest eum audire? 3. Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurarent de eo discipuli ejus. Sic enim apud se ista dixerunt, ut ab illo non audirentur; sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud semetipsum, respondit, et ait, Hoc vos scandalizat: quia dixi, Carnem meam