comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem tanquam durus rex
interrogans condempnasti.
Absentes eñ et presentes:
similiter torquebantur. Su
plex enum illos acceperat te¬
dium: et gemitus cũ memo¬
ria preteritoꝵ. Cum enim
audirent ꝑ sua tormenta be-¬
mirati sint: non similiter
uistis faiens procogitatioĩbꝰ
autem insensatis iniquitatis
illorum. Quod quidam errã¬
tes colebant multos serpen¬
tes et bestias suꝑ uacuas.
in misisti illis multitudinẽ
mutoꝵ animalium in uin¬
dictam: ut scirent quia ꝑ q̃
peccat quis per hec ⁊ torq̃tur.
Non enim inpossibilis erat
omp̃c manus tua q̃ creauit
orbem terrarum ex materia
inuisa immittere illis multi¬
tudinem ursorum. aut au¬
daces leones. aut noui gen̾is
ira plenas et ignotas bestias.
aut uaporem igneũ spiran¬
tes. aut odorem fumi profe¬
rentes. aut horrendas ab ocu¬
lis scintillas emittentes. Qꝵ
non solum lesura poterat
illos exterminare: sed et
aspectus ꝑ timorem occid̾e.
Sed et sine hiis uno spiritu

Expanded text:
autem tanquam durus rex autem tanquam durus rex interrogans condemnasti. Absentes enim et praesentes siplex enim illos acceperat taedium et gemitus cum memoria praeteritorum cum enim audirent per sua tormenta bemirati sunt non similiter iustis faciens pro cogitationibus autem insensatis iniquitates illorum quod quidam errantes colebant mutos serpentes et bestias supervacuas inmisisti illis multitudinem mutorum animalium in vindictam ut scirent quia per quae peccat quis per haec et torquetur non enim inpossibilis erat omnipotens manus tua quae creavit orbem terrarum ex materia invisa inmittere illis multitudinem ursorum aut audaces leones aut novi generis ira plenas et ignotas bestias aut vaporem igneum spirantes aut odorem fumi proferentes aut horrendas ab oculis scintillas emittentes quarum non solum laesura poterat illos exterminare sed et aspectus per timorem occidere sed et sine his uno spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
a impiorum: et decantauer̃t
domine nomen sc̃m̃ tuum.
Et iuctricem manum tuam
laudauerunt pariter: qm̃ sa
pientia aꝑuit os mutorum.
et linguas infantiũ fecit di¬
casas. Steterunt contra hostes:
et de inimicis se uindicauẽt.
Sitierũt et inuocauerũt te:
et data est illis aqua de petͣ
altissima et requies sitis de
lapide duro. Pque enĩ penas
passi sunt inimici illorum̃
a defectione potus sui. in eo
cum habundarent filii isrl
letati sunt: per hec cũ illis
deessent. bene cum illis actũ
est. Nam profonte quidem
sempiterni fluminis. hu¬
manum sanguinem dedi¬
sti iniustis. Qui cum minu¬
erentur intraductione ĩfan
tum occisoꝵ. dedisti illis ha¬
bundantem aquam insꝑate.
ostendens ꝑ sitim que tunc
fuit. quemadinodum tuos
exaltares. et aduersarios illoꝵ
necares. Cum enim temptati
sunt: et quidem cum miscłia
disciplinam accipientes. scie¬
runt quemadmodũ cũ ira
iudicati impii tormenta pa¬
terentur. Hos quidem tangͣ
pater monens ꝓbasti: illos̃

Expanded text:
decantaverunt Domine nomen sanctum tuum et victricem manum tuam laudaverunt pariter quoniam sapientia aperuit os mutorum et linguas infantium fecit dicasas steterunt contra hostes et de inimicis se vindicaverunt sitierunt et invocaverunt te et data est illis de petra altissima aqua et requies sitis de lapide duro per quae enim poenas passi sunt inimia defectione potus sui, et in eis cum abundarent filii Israel, laetati sunt. Per haec cum illis deessent bene cum illis actum est. Nam pro fonte quidem sempiterni fluminis, humanum sanguinem dedisti injustis. Qui cum minuerentium occisorum, dedisti illis abundantem aquam insperate, ostendens per sitim, quae tunc fuit, quemadmodum tuos exaltares, et adversarios illorum necares. Cum enim tentati sunt, et quidem cum misericordia disciplinam accipientes, scierunt quemadmodum cum ira judicati impii tormenta paterentur. Hos quidem tanquam pater monens probasti: illos
Abbreviated transcription (Latin):
ta cogitantem. Et difficile
estimamis que in terris sunt.
et que inurospectu uiort inue¬
nimus cun labore. Que i cers¬
sunt autm: quis inuestigabit:
Sensui autem tuum quis
scit: nisi tu dederis sapientiã.
et miseris sc̃m sp̃m tuum de
altissimis: Et si correcte sint
semite eorum que in terris
sunt: et que tibi placent di¬
dicerint homines. Nam per
sapientiam tuam sanati ft̃¬

Expanded text:
le aestimamus quae in terra sunt et quae in prospectu sunt inuenimus cum labore: quae in caelis autem quis inuestigabit ? sensum autem tuum quis scit, nisi tu dederis sapientiam et miseris sanctum spiritum de altissimis? et si correctae sunt semitae eorum qui in terra sunt, et quae tibi placent didicerint homines, et per sapientiam sanati
Abbreviated transcription (Latin):
uibr adhuc longe posi¬
tis: sc̃i uiri celebre no¬
men innotuit᷑. Unde ampliꝰ
efferati. cursu uelociori tu¬
mentib animis. uultibus
trucidissimis parisiꝰ adier̃t.
ubi beatũ dỹonisiũ contra
incredulos dimicantem. et
predicatione continua ppłi
multitudinem ad fidem in¬
ueniunt exhortantem. Cũ
quo etiam beatũ uirũ ru¬
sticum archi presbiterũ. et
eleutheriũ. archidiaconũ. qͦs
ip̃e famulus domini in suis
ordinibus consecrarat. pre¬
dicationis et diuini obseqͥi
cũt ministros: ꝑsecutoꝵ dirꝰ
furor inuenit. Hii scĩ uiri
abeati dyonisii nunquam
sustinuer̃t ab ẽẽ presentia:
quos diuina dignatio et̾ni
regni iam presciebat ẽẽ con¬
sortes: quosq abinuicem ig¬
nite tempestatis in sectatio.
per martyrii certamina nlło
sue calliditatis aut seuerita¬
tis astu separare preualuit.
Deniq aduentus prefecti
fescennini sisinnii cũ roma¬
norum militũ apparitione
in urbe parisioꝵ. et ꝑ omnẽ
regionem subito ꝑsonatur.

Expanded text:
uibus adhuc procul positis, sancti viri celebre nomen innotuit. Unde amplius efferati, cursu velociori, tumentibus animis, vultibus trucissimis, Parisius adiere: ubi beatum Dionysium contra incredulos dimicantem, et praedicatione continua populi multitudinem ad fidem inveniunt exhortantem. Cum quo etiam beatum virum Rusticum archipresbyterum, et Eleutherium archidiaconum, quos ipse famulus Domini in suis ordinibus consecrarat, praedicationis et divini obsequii comministros, persecutorum dirus furor invenit. Hi sancti viri a beatissimi Dionysii nunquam sustinuere abesse praesentia: quos divina dignatio aeterni regni jam praesciebat esse consortes, quosque ab invicem ignitae tempestatis insectatio, per martyrii certamina nullo suae calliditatis, aut severitatis astu separare praevaluit. Denique adventus praefecti Fescennii Sisinnii, cum Romanorum militum apparitione, in urbe Parisiorum, et per omnem regionem subito personatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Scis qua pro re tentus es. ⁊ con¬
uentione publica nobis p̃senta¬
et bene scio. Secius dixit. Ego
si scis: fac ut uniuersi sciant: et
tu uiuas. et clerus tuus augeat᷑.
Uere feci. et facio: ut lerꝰ
meus augeatur. Decius dixte.
Ergo sacrifica diis inmortalib.
et esto pͥnceps sacerdotum. Beatꝰ
sixtus ep̃c dixit. Ego semꝑ sacri¬
ficaui. et sacrifico deo patri om̃i¬
ꝑpetuam et ĩmaculatam. Decius¬

Expanded text:
Scis cur tentus et conventione publica nobis presentaet bene scio. » Decius dixit: « Ergo si scis, fac ut universi sciant, et tu vivas et clerus tuus augeatur. Vere feci et facio, ut clerus meus augeatur. » Cui Decius: « Ergo sacrifica diis immortalibus, et esto princeps sacerdotum.Sixtus. « Ego semper sacrificavi et sacrifico domino Deo Patri omniam et immaculatam. » Tu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad tumulandum fratrẽ
nr̃m turonicum pontificẽ.
occurramus. Cumq illi ueni¬
entes. portam ciuitatis ingre¬
derentur. ecce ꝑ aliam portã
mortuum efferebant. Quo
sepulto: sc̃s brictius ĩ cathe¬
dram suam regressus ẽ: sep¬
tem postea feliciter unuens
annos. Cui post quadragesi¬
mum septimũ episcopatus
annum defuncto. sc̃s eusta¬
chius sucessit. uir magnifice

Expanded text:
ut ad tumulandum fratrem ut ad tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontificem occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederentur, ecce istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Briccius in cathedram suam regressus est, septem postea feliciter vivens annos. Cui post quadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magnificae
Abbreviated transcription (Latin):
romane urbis papã
expetiit: flens et eulans atq
dicens. ¶Serito hec patior:
quia peccaui in sc̃m d̾i. et
eum delirum et amentem
uocaui. cuius uidens uirtu¬
tes non credidi. Post cuius
abscessum: aiunt turonici
sacerdoti suo. yade post eum:
et exigere negocium tuum.
Qui si eum prosecittus ñ
fueris: ad nr̃m omniũ con¬
temptum humiliaberis.
Iustinianus uero egressus
a turonis: uercellis italie
cutatem aggressus. iudicio
dei pcussus obiit ꝑegrinus.
Turonici eius obitũ audi¬
entes. et in sua malicia ꝑdurã¬
tes: armentium in loco eius
constituunt. At brictiis ro-
sedem apostolicam residens
plerumq missarum. sollẽp¬
nia celebrauit. ibi quicquid
in scõ dei deliquerat. deflens.
Septimo igitur regressus an¬
no roma cum auctoritate
pape illius. turonis redire
disposuit. ueniens ad uicũ¬
sionem accepit. Armentius
uero: febre corripitur. ¶Sedi¬
a autem nocte. sp̃m exalauit.:
quod ꝓtinus brictio ep̃o per
uisum reuelatum est. Qui
ait suis. Surgite uelocius:

Expanded text:
Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in ejus loco constituunt. At Briccius epissedem apostolicam residens, plerumque Missarum solemnia celebrans, inibi quidquid in sanctum Dei deliquerat, 44 deflendo diluit. Septimo igitur regressus anno a Roma, cum auctoritate papae illius, Turonos redire disponit: et veniens ad vicusionem accepit. Armentius vero febre corripitur, et media nocte spiritum exhalavit. Quod protinus Briccio episcopo per visum revelatum est, qui ait suis: Surgite velocius,
Abbreviated transcription (Latin):
illi uenisse regioni. Nam
nemo fere ex immani illa
multitudine fuit gentili
um: qui non impositione
manus desiderata. dominũ
iħm. relicto impietatis erro¬
re. crediderit. Et uere ante
martinum: pauci admodũ.
immo pene nulli. in illis ce¬
Quod adeo uirtitib illuis
exemploq conualuit: ut
iam ibi nullus locus sit.
qui non aut ecclesiis freqͤn¬
tissimis. aut monasterus
sit repletus. Nam ubi fana
destruxerat: statim ibi aut
ecclesias aut monasteria
construebat

Expanded text:
illi uenisse regioni. nam illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis requod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat
Abbreviated transcription (Latin):
pars illa ẽẽt acclinis. ut
non ẽẽt dubium. quam ĩ
partem succisa corrueret.
eo loco uinctus statuit᷑ pro
arbitrio rusticorũ. quo arbo¬
rem ẽẽ casuram nemo du¬
bitabat. Succidere gͥ ipsi
suam pinum: cum ingenti
gaudio leticiaq ceperunt.
Aderat eminus turba mi¬
rantium. Iamq paulatim
nutare pinus: et ruinam
suam casura minitari. Pal¬
lebant eminus monachi:
et ꝑiculo iam propiore cõ¬
territi. spem omnem fidẽ
ꝙ ꝑdiderant: solam marti¬
ni mortem expectantes. sat
ille confisus in domino. uitͤ
siu pinus concidens edidis¬
let. iam cadenti. iam suꝑ
se ruenti. eleuat obuam
manum: signum salittis
opponit. Tum uero ut tur¬
binuis modo retro actam pu¬
tares: diuersam in ꝑtem
ruit: adeo ut rusticos qui
tuto in loco steterant. pene
prostrauerit. Tum uero
in celum clamore sublato.
gentiles stupere miraculo.
monachi flere pre gaudio.
xp̃i nomen in commune
ab omnib predicari: sa¬
tisq constitit eo die si lutẽ

Expanded text:
pinus illa esset adclinis, ut pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepsui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem
Abbreviated transcription (Latin):
Um in uico quodã
templum antiqͥs¬
simum diruiss¬
et arborem pinum q̃ fano
erat proxima. eẽt aggressus
excidere: antistes loci illius.
ceteraq gentilium turba:.
cepit obsistere. Et cum idẽ
illi dum templum euertit᷑.
imperante domino quieuis¬
sent: succidi arborem non
paciebantur. Ille eos sedulo
commonebat nichil ẽẽ reli¬
gionis instipite. deum potiꝰ
cui seriuiret ip̃e seguerent᷑:
arborem illam excidi opor¬
tere. quia esset demoni de¬
dicata. Tum unus ex hiis
qui erat audatior ceteris:
si habes inquid aliquam de
deo tuo quem dicis te colere
fiduciam:. nosmet ip̃i succi¬
dimus hanc arborem. tu
ruentem excipe. et si tecam
est tuus ut dicis deus euades.
Tum ille intrepide confisus
in dño: facturũ se pollicetur.
Hic uero acl istius modi cõ¬
ditionem. omnis illa genti¬
lium turba consentit: faci¬
lemq arboris sue habuere
iacturam. si inimicũ sa¬
crorum suoꝵ casu illiꝰ obru¬
issẽt. Itaq cum unã ĩ ꝑtẽ

Expanded text:
um in uico quodam templum antiquissimum diruisset arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ei. Numquid et tu magꝰ
effectus es: quia co pus laurentii
magus sed quasi xp̃ianus. Quo¬
tus: iussit ut cum lapide os eiꝰ
contunderetur. Et exspoliauit
eum ueste quam induebat in
habitu xp̃iano: et dixit ei. Sa¬

Expanded text:
dixit ei: Nunquid et tu magus effectus es, quia corpus Laurentii uasi magus, sed quasi Christianus. letus, jussit ut cum lapidibus os ejus contunderetur. Et exspoliavit eum veste qua induebatur habitu Christiano, et dixit ei: Sa
Abbreviated transcription (Latin):
Ipolitus dixit. Exemplũ merear
beati laure. tii mr̃is fieri: quem
tu miser ausus finsti ore polluto
nominare.

Expanded text:
polytus dixit: Exemplum merear beati Laurentii martyris fieri, quem tu, miser, ausus fuisti ore polluto nominare.
Abbreviated transcription (Latin):
non potest teste. In dieb autẽ
regnorum illoꝵ iuscitabit ds
celi regnum. quod ineternũ
ñ dissipabitur: et regnum eiꝰ
populo alteri non tradetur.
Cominuet autem. et consu¬
met unuiersa regna hec: et
ip̃m statuet ineternũ. Scd̾o
quod uidisti. quod de moute
abscisus est lapis sine mani¬
bus et comminuit testam.
et ferrum. et es. et argñtũ.
et aurum: deus magnus osten¬
dit regi que uentura sunt
postea. Et uerum est somp¬
nium: et fidelis interpreta¬
tio eius. Tunc rex nabugodo¬
nosor cecidit in faciem suã.
et danihelem adorauit: et
hostias et incensum p̃cepit.
ut sacrificaretur ei. Loquens
ergo rex: ait daniheli. Uere
deus ur̃. d̾s deorum est: et
dominus regum. reuelans
mysteria: quoniã potuisti
aꝑire sacramentũ hoc. Tũc
rex danihelem in sublime
extulit. et munera multa
et magna dedit ei: et con¬
stituit eum pͥncipẽ super
omnes ꝓuintias babiloĩs.
et prefectum magistratuũ
super cunctos sapientes ba¬

Expanded text:
non potest testae. In diebus autem non potest testae. In diebus autem regnorum illorum, suscitabit Deus coeli regnum, quod in aeternum non dissipabitur, et regnum ejus populo alteri non tradetur. Comminuet, et consumet universa regna haec: et ipsum stabit in aeternum. Secundum quod vidisti, quod de monte abscisus est lapis, sine manibus, et comminuit testam, et ferrum, et aes, et argentum, et aurum. Deus magnus ostendit regi, quae futura sunt postea, et verum est somnium, et fidelis interpretatio ejus. Tunc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam, et Danielem adoravit: et hostias et incensum praecepit ut sacrificarent ei. Loquens ergo rex, ait Danieli: Vere Deus vester Deus deorum est, et Dominus regum, et revelans mysteria: quoniam potuisti aperire sacramentum hoc. Tunc rex Danielem in sublime extulit, et munera magna et multa dedit ei, et constituit eum principem super omnes provincias Babylonis, et praefectum magistratuum super cunctos sapientes Ba
Abbreviated transcription (Latin):
oc est sompniũ. Inter¬
pretationem quoq eiꝰ
dicemus coram te rex. Tu rex
regum es: et deus celi regnũ
et fortitudinem et imperiũ
et glam dedit tibi: et omĩa
in quib habitant filii homi¬
num et bestie agri uolucresq
celi dedit in manu tua: ⁊ sub
ditione tua uniu̾sa cõstituit.
Tu es ergo caput aureum: et
post te consurget regnũ aliud
aliud ereum. quod impera¬
bit uniuierse terre: et regnũ
quartum erit uelut ferrũ.
Quomodo ferrum commi¬
nuit. et domat omnia: sic
comminuet omnia hec. et
conteret. Sorro quia iudisti
pedum et digitorum partẽ
teste figuli. et partem ferre¬
am regnum diuisum erit:
quod tamen de plantario
ferri orietur. Scd̾o quod ui¬
disti ferrum mixtura teste
ex luto et digitos pedum ex
parte ferreos. et ex ꝑte ficti¬
les: ex parte regnum erit so¬
lidum. et ex parte contritũ.
Quia autem iudisti ferrũ
mixtum teste exluto: cõmis¬
cebuntur quidem humano
semini. sed non adherebũt
sibi: sicuti ferrum misceri

Expanded text:
oc est somnium: Interpretationem quoque ejus dicemus coram te, rex. Tu rex regum es: et Deus coeli, regnum, et fortitudinem, et imperium, et gloriam dedit tibi: Et omnia in quibus habitant filii hominum: et bestias agri, volucres quoque coeli dedit in manu tua, et sub ditione tua universa constituit; tu es ergo caput aureum. Et post te consurget regnum aliud aliud aereum, quod imperabit universae terrae. Et regnum quartum erit velut ferrum: quomodo ferrum comminuit et domat omnia, sic comminuet omnia haec, et conteret. Porro quia vidisti pedum et digitorum partem testae figuli, et partem ferream: Regnum divisum erit, quod tamen de plantario ferri orietur, secundum quod vidisti, ferrum mixtum testae ex luto. Et digitos pedum ex parte ferreos, et ex parte fictiles: ex parte regnum erit solidum, et ex parte contritum. Quod autem vidisti ferrum mixtum testae ex luto, commiscebuntur quidem humano semine: Sed non adhaerebunt sibi, sicut ferrum misceri
Abbreviated transcription (Latin):
eligiosus. De hinc sanctus au¬
d narus sp̃uali gr̃a plenus eta¬
te tener. fide robustus. districto
regule rigori subditus. int̾ agiũ
monachorum populum regula¬
xỹi militib in predicto mona¬
ster io habitantibus: diuina sua¬
dente gr̃a amabilis fuit. Erat¬
enun mente et corpore castus.
ꝯbedientia atq humilitate re¬
fertus. in diuina scientia erudi¬
tus caritate et mansuetudine
plenus: districtus pars imonia.
castigatus ieiuniis. prolixis
serui illi quos cum uenerit do¬
minus. inuenerit iugilantes.
dagoberti francorum regis no-¬
ticican ꝑuenit. Abscondi enim
non potest ciuitas super montẽ
posita.

Expanded text:
it. 3. Dehinc sanctus Audomarus, spiritali gratia plenus, aetate tener, fide robustus, destricto regulae rigore subditus, inter agium monachorum populum fuChristi militibus in predicto monasterio habitantibus, divina suadente grenim mente castus et corpore, obedientia atque humilitate refertus, in divina scientia eruditus, charitate et mansuetudine plenus, districtis parcimoniae castigatus jejuniis, prolixis servi illi quos, cum venerit Dominus, invenerit vigilantes . Dagoberti Francorum regis notitiam pervenit - abscondi enim non potest civitas super montem posita
Abbreviated transcription (Latin):
lationes. ire. rixe. dissensiones.
hereses. in uidie. homicidia. e¬
brietates. commessationes. et
his similia. Uultis aulire an
arbores que tales fructus facĩt.
ad eterni regis templum cele¬
ste ꝑtineant. subiungit apłs
dicens. Que predico uobis
sicut predixi. quoniam qui
talia agunt regnum dei ñ
consequentur. Bore quoq
arboris fructus. subseqͤnter
enumerat cum ait. Fructus
autem sp̃c est. caritas. gaudi¬
um. pax. pacientia bon itas.
benignitas. fides. mansuetu¬
do. continentia. De quibus
et alias ammonens ait ut
filii lucis aml ilate. Eructꝰ
enun lucis est: in om̃i bonita¬
te et iustici. et ueritate. Qui
nimirum fructus cũ arboribꝰ
equib ꝓdeunt. et hic ad do¬
mum fidei. et illuc ad habita¬
tionem supre beatitudinis.
ieraciter ꝑͥtinent.

Expanded text:
dissensiones, haereses, invidiae, homicidia, ebrietates, comessationes, et his similia . Vultis audire an arbores quae tales fructus faciunt ad aeterni Regis templum coeleste pertineant? Subjungit Apostolus, dicens: Quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur. Bonae quoque arboris fructus subsequenter enumerat, dicens: Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, bonitas, benignitas, fides, mansuetudo, continentia, de quibus et alias admonens, ait: Ut filii lucis ambulate. Fructus enim lucis est in omni bonitate, et justitia, et veritate . Qui nimirum fructus cum arboribus e quibus procedunt, et hic ad domum fidei, et illic ad habitationem supernae beatitudinis veraciter pertinent.
Abbreviated transcription (Latin):
res et bonos harum
fructus. in constructionem
siue ministerium sui templi
rex sapiens querit. At uero
male arboris quis sit sinis. idẽ
alibi docet dicens. Omnis
arbor que non facit fructũ
bonũ excidetur. et in ignem
mittetur. Arbores namq ho
arboris bone qui male fructꝰ.
autẽ st̾ opera carnis. Que sũt
fornicatio. immundicia. luxuria.

Expanded text:
res, et bonos harum fructus in constructionem sive ministerium sui templi rex sapiens quaerit. At vero malae arboris quis sit finis, idem aarbor quae non facit fructum bonum excidetur et in ignem mittetur ; arbores namque hoarboris bonae, qui malae fructus? autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio, immu
Abbreviated transcription (Latin):
illa que mͥ modo appropin-¬
inueniat. Ego uero uadam
uiam totius mundi. tantũ
mͥ misericors sit saluator mũ¬
di: et me modo defendat ab
hoste qͥ me redemit ab hoste. et
quẽ p̃sentis uite habu cõsolatorẽ
mͥ inueniam largitorem. Hec
liscipuli a patre audientes la¬
crimis ꝑfusi. tantum p̃cepta
secuti. lignum inuenientes
fideli cadaueri et corpori pa¬
tris coaptauerunt: et opus
runt. et pene pͥus lacrimis
implentes amaris. quam pa¬
ternis menbris. Aptumq ut
potuerunt sarcophagum. in
loco prefinito apatre cõposue¬
runt. Interim dum tristis a
patri filioli pararent obseqͥa.
ualidior patrem coquebat ĩ¬
firmitas: et infrigido corpuscu¬
lo uix halitus remansit extre¬
mus. Nec tamen ab orationis
cessauit officio. uel c uine lau¬
dis obsequio: et dum salutise¬
ro corporis xp̃i et sanguinis
uiatico suum iter pararet.
inter gr̃arũ actiones. ⁊ u̾ba
orationis. sp̃m emisit: positꝰ ꝙ
est in sepulchro a discipulis
in loco ubi ip̃e preceperat. Tẽ

Expanded text:
illa quae mihi modo adpropininveniat. Ego vero vado viam totius mundi; tantum mihi misericors sit salvator mundi et me modo defendat ab hoste, qui me olim redemit ab hoste; et quem praesentis vitae habui consolatorem, mihi inveniam largitorem'. Haec discipulus a patre audiens, lacrimis perfusus, tantum praecepta secutus, lignum inveniens fidit, cavavit et corpori patris coaptavit et fletu opus et pene prius lacrimis implens amaris, quam paternis membris; aptatumque, ut potuit, sarcofagum in loco praefinito a patre conposuit. Interim dum tristia patri filius pararet obsequia, validior patrem coquebat infirmitas, et in frigido corpusculo vix alitus remansit extremus, nec tamen ab orationis cessavit officio vel divinae laudis obsequio; et dum salutifero corporis Christi et sanguinis viatico suum iter munivit, inter gratiarum actiones et verba orationis spiritum emisit, positusque est in sepulchro a discipulo in loco ubi ipse praeceperat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula. Ibi prestante deo
ꝑ serui sui reliquias noua
sepius audiuntur geri mira
cula: ut fides precantiũ pate¬
fiat. et merita uiri dei osten¬
dantur. et in seruo suo xͥ laus
celebretur: ut dictum est lau¬
date dñm in scĩs eius. OSul¬

Expanded text:
cit. Ibi praestante Deo per serui sui reliquias noua saepius audiuntur miracula geri, ut fides precantium patefiat et merita sancti Dei ostendantur et in seruo suo Christi laus celebretur ut dictum est: «Laudate Dominum in sanctis eius». Qu
Abbreviated transcription (Latin):
gradu uerbum diuinum in
cora credentiũ seminans.
animoꝵ corporumq languores
curans: captiuos uinculatos¬
q redimens. uiduarum et¬
mopum pre omnib curam
gerens. plebem sibi a dño cõ¬
missam rite gubernabat.
minẽ dei diuersis fatigati
infirmitatib confluxerũt:
quos sc̃ãrum medicinis ora¬
tionum sanauit. omnes ad
se quocumq morbo afflictos
re angustiatos tristi sanos et
hilares domum remeare fecit.
Nec in domo salutis du mor¬
b manere ualuit. sed qͣnto
propius accessit. tanto uelociꝰ
recessit. nec michi singulas
uirtutũ eius species noĩa
narrare ꝓpositum est. sed uite
scĩtatem paucis perstrr gere
uerbis: ne ineloquentie nee
tarditate multiplex signoꝵ
ꝑ eum gestorum fama magiᷤ
obscuretur. quam laudetur.
doctiorib illa reluquens.
quo uero fine presens hoc¬
sedm scã illa anima desere¬
ret. solum michi dicere suf¬
et sex annis predicte ciuita¬
tis popłm a domino sibi cre¬
ditum rite gubernaret: die¬

Expanded text:
gradu verbum divinum in corda credentium seminans, animarum corporumque languores curans, captivos vinculatosque redimens, viduarum inopumque pre omnibus curam gerens, plebem sibi a Domino creditam rite gubernabat. minem Dei diuersis fatigati infirmitatibus confluxerunt quos sanctarum medicinis orationum sanauit omnesque ad se quocumque morbo afflictos re angustiatos sanos et hilaros domum remeare fecit; nec in domo salutis diu morbus manere ualuit sed quanto proprius accessit tanto uelocius recessit. Nec mihi singulas uirtutum eius species nominatim enarrare propositum est sed uitae sanctitatem paucis perstringere uerbis ne ineloquentiae meae tarditate multper eum gestorum fama magis obscuretur quam laudetur, doctioribus illa relinquens, quo fine praesens saeculum sancta illa anima deseruerit solum mihi dicere sufet sex annos predictae civitatis populum a Domino sibi creditum rite gubernavit.
Abbreviated transcription (Latin):
rex. Sicut tu fecisti fratrẽ meũ
tuo uero crederet: ita ego faci¬
am te relinquere deum tuum.
colebat frater tuus religatũ
meo. poteris me ad sacrificiũ
omnes deos tuos cõminuam.
et tu crede deo meo. Hec cum
diceret nuntiatum est regi qͦd
dens uualdach cecidisset et
minutatim abisset. Tñc scidit¬
rex purpuream uestem qua in¬

Expanded text:
rex: «Sicut fecisti fratrem meum deum tuoque credere, ita ego faciam te relinquere deum tuum mcolebat frater tuus uinxi meo, poteris me ad sacrificium omnes deos tuos comminuam et tunc tu crede deo meo». Et hec eo dicente nuntiatDeus ejus Waldach cecidisset et minutatim abiisset. Tunc rex purpuream vestem, qua in
Abbreviated transcription (Latin):
ad astrigem regem fratrem eius
gi hominis qui templa nostra
sibi uindicat: et deos nostros
confringit. Cum hec flentes
referrent: ecce et aliarum ciui¬
tatum pontifices eadem ceꝑũt
ges in dignatus misit mille
uiros armatos cum pontificib.
ut ubi inuentus eẽt apostolus

Expanded text:
ad Astyagem regem fratrem ejus  qui templa nostra sibi vindicat et deos nostros confringit. » Cum haec flentes referrent, ecce et aliarum civitatum pontifices eadem flentes indignatus, misit mille viros armatos cum pontificibus ut ubi invenirent apostolum,
Abbreviated transcription (Latin):
aduerti uestitur colobio albo:
clauata purpura. Induit᷑ pal¬
lio albo: ꝑ singlos angulos singu¬
las geminas purpureas habẽs.
Uiguiti et sex anni sunt quod
numquã sordidantur uestim̃ta
euil numquam ueterescunt
Cencies fiexis genib ꝑ diem:
centies ꝑ noctem ort dm̃. uox
eius: quasi tuba uehemensẽ
mbulant cum eo angli dei. qͥ
ñ ꝑmittunt eum fatigari
uec esurire. Semper eodẽ uul¬
tu: eodem animo ꝑseuent.
Omni hora hilaris et ietus per¬
manet omnia preuidet. omĩa
nouit: omnem linguam om̃ũ
gentium et loquitur et intel¬
ligit. Ecce et hoc quod uos uiter¬
rogatis: et quod ego do respõsũ

Expanded text:
adverti. Vestitur colobio albo clavato purpura, induitur pallio albo, per singulos angulos singulas gemmas purpureas habens. Viginti sex anni sunt ex quo nunquam sordidantur vestimenta ejus, neque veterascuntCenties flexis genibus per diem, centies per noctem orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehemens est. Ambulant cum eo angeli Dei, qui non permittunt eum fatigari nec esurire. Semper eodem vultu, eodem animo perseverat, omni hora laetus et hilaris permanet. Omnia providet, omnia novit, omnem linguam omnium gentium et loquitur et intelligit. Ecce et hoc quod vos interrogatis, et quod ego do responsum
Abbreviated transcription (Latin):
dissent amen: apparuit¬
angelus domini splendidus sic̃
gulos templi circum uolans. digi¬
to suo inquadratis saxis ex sculp¬
sit signum crucis: et dixit. Nec¬
cicit dominus qui misit me. Siẽ
plum hoc ab omni sorde et ha¬
ex pauescere. Sed quale signũ
gito ur̃o facite in frontib ur̃is.¬

Expanded text:
dissent Amen, angelus Domini sicut sol gulos templi circumvolavit, digitoque suo in quadratis saxis signum crucis sculpsit. Dedicit dominus qui me misit. Sicut plum hoc ab ydolis emundaui et atimeatis; sed quale signum ita facite in frontibus
Abbreviated transcription (Latin):
quam comparuit: Angelus
autem domini uidentib cunc¬
rex polemius una cum uxore
sua. et duob filiis et cũ om̃i¬
ppło qui saluatus est cuiita¬

Expanded text:
quam comparuit. Angelus autem Domini, videntibus cunc Polemius rex, una cum uxore sua et duobus filiis, cum omnipopulo qui salvatus est, cu
Abbreviated transcription (Latin):
cantib eis: cepit clamare denõ.
Cessate miseri sacrificare mͥ:¬
ne peiora paciamini quã ego.
qui cathenis igneis religatus
sum ab angelis iħu xp̃i quem

Expanded text:
anis, cepit clamare demon: «Cessate miseri ab hiis sacrificiis ne peiora patiamini quam ego, qui cathenis igneis religatus sum ab angelis Christi. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc ostendit eis in gentẽ egyp¬
tum nigriorem fuligine: facie
acuta. barba ꝓlixa. habens cri¬
nes usq ad pedes. oculos igneos
sicut ferrum ignitum. scintil¬
las emicantes ex ore eus. ⁊ ex
narib eus egrediebatur flã¬
ma sulphurea pennarũ q¬
habentem alas spineas sicut.

Expanded text:
Tunc ostendit eis ingentem maurum nigriorem fuligine, facie acuta, barba prolixa, crinibus usque ad pedes sicut ferrum ignitum, scintillas emicantes. Ex ore vero ejus et naribus egrediebatur flamma sulphurea. Pennas et alas spineas sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uens. Nubem sequitur ignis
in uoluens: quia in eis. ceci¬
tatem mentis secuta ẽ cru¬
delitas ꝑsecutionis. Si enĩ
cognouissent: numquam do¬
minum głe crucifixissent.
Dum enim ꝑsecutio in iu¬
dea agitur: sancta apłorũ
predicatio. in uniuerso mũ¬
do dispersa est

Expanded text:
ue sequitur « ignis involvens, » quia in eis caecitatem mentis secuta est crudelitas persecutionis: « Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Dum enim persecutio in Judaea agitur, sancta Apostolorum praedicatio, in universo mundo dispersa est
Abbreviated transcription (Latin):
anno congregauit
electorum uirorum sexagin¬
ta milia. et equitũ quinꝙ
milia: ut debellaret eos. Et
uenerunt in iudeam. et
ccistra posuerunt in betherõ:
et occurrit illis iudas cum
decem milib uiris.
t uiderunt exercitum
fortem. et orauit et
dixit. Benedictus es saluator
isrł. qui contriuisti impetũ
potentis in manu serui tui
dauid. et tradidisti castra
alienigenarum in manu
ronathe filii saul: et armi¬
geri eius. Conclude exerci-¬
tum istum in manu po¬
puli tui isrł̃: et confũdãt᷑
in exercitu suo et eqͥtibus.
DSa illis formidinem: et ta¬
befac audaciam uirtutis
eorum et commoueantur
contricione sua. Seice eos
gladio diligentium te: et
collaudent te omnes qui
nouerunt nomen tuum
in hymnis. Et cõmiserũt:
et ceciderunt de exercitu
lysie qͥnq nilia uirorum.

Expanded text:
anno congregavit electorum virorum sexaginta milia et equitum quinque milia ut debellaret eos et venerunt in Iudaeam et castra posuerunt in Bethoron et occurrit illis Iudas cum decem milibus viris et viderunt exercitum fortem et oravit et dixit benedictus es salvator Israhel qui contrivisti impetum potentis in manu servi tui David et tradidisti castra alienigenarum in manus Ionathae filii Saul et armigeri eius conclude exercitum istum in manu populi tui Israhel et confundantur in exercitu suo et equitibus da illis formidinem et tabefac audaciam virtutis eorum et commoveantur contritione sua deice eos gladio diligentium te et conlaudent te omnes qui noverunt nomen tuum in hymnis et commiserunt et ceciderunt de exercitu Lysiae quinque milia virorum
Abbreviated transcription (Latin):
quod eis aduersus galathas
fuit inbabylone. Ut omnes
ubi ad rem uentum ẽ: ma¬
cedonib sociis hesitantibus.
ip̃i sex milia soli pemerũt
centum uiginti milia auxi¬
lium illis datum ecelo. ⁊ be¬
neficia pro hiis plurima cõ¬
secuti sunt. Siis uerbis con¬
stantes effecti sunt: et ꝓ legibꝰ
et patria mori parati. Con¬
stituit itaq fratres suos du¬
ces utriq ordini. symonem
et ioseppum et ionathan. sb̾¬
iectis unicuiq millenis et
aberra lecto libro. et dato sig¬
no aduitorio der: in pͥma acie
ip̃e dux commisit cum nica¬
nore. Et facto sibi adiutore
omnipotente interfecerunt
suꝑ nouem milia hominũ.
Maiorem autem ꝑtem exer¬
citus nicanoris. uulneribus
debilem fc̃am fugere cõpule¬
runt. Pecuniis uero eoꝵ qͥ
ad emptionẽ ip̃oꝵ uenerãt
sublatis. ip̃os usq quaq ꝑse¬
cuti sunt. Sed reuerterunt
ora conclusi. nam erat ante
sabbatum. quam ob causã
non ꝑseuerauerut in seqͣn¬

Expanded text:
quod eis adversus Galatas quod eis adversus Galatas fuit in Babylonia ut omnes ubi ad rem ventum est Macedonibus sociis haesitantibus ipsi sex milia soli peremerunt centum viginti milia propter auxilium illis datum e caelo et beneficia pro his plurima consecuti sunt his verbis constantes effecti sunt et pro legibus et patria mori parati constituit itaque fratres suos duces utrique ordini Simonem et Iosepphum et Ionathan subiectis unicuique millenis et b Ezra lecto illis sancto libro et dato signo adiutorio Dei in prima acie ipse dux commisit cum Nicanore et facto sibi adiutore Omnipotente interfecerunt super novem milia hominum maiorem autem partem exercitus Nicanoris vulneribus debilem factam fugere conpulerunt pecuniis vero eorum qui ad emptionem ipsorum venerant sublatis ipsos usquequaque persecuti sunt sed reverterunt hora conclusi nam erat ante sabbatum quam ob causam non perseveraverunt insequen
Abbreviated transcription (Latin):
deprecabantur: ut eriperet
eos ab impio nichanore. qui
eos pͥus quam in cõminus
ueniret uendiderat. Si
non propter eos: propt̾ testa¬
mentum quod erat ad prẽs
eoꝵ.⁊ propter ĩuocationẽ scĩ
et magnifici noĩs eiꝰ suꝑ ip̃os.
autem machabeus sep¬
tem milibus qui cum ipso e¬
rant: rogabat ne hostibus
reconciliarentur: neq metue¬
rent inique uenientium
aduersum se hostium multi¬
tudinem: sed fortiter conten¬
derent. ante oculos habentes
contumeliam que in locum
sc̃m ab hiis inuiste ẽẽt illata.
itemq et ludibria habite
ciuitatis iniuriam. adhuc
etiam ueterũ instituta cõ¬
uulsa. Nam illi quidem ar¬
mis confidunt ait simul ⁊
audacia: nos autem in om̃i¬
potente domino. qui potest¬
et uenientis aduersum nos.
et uniuersum mundũ uno
nutu delere confidimus. Am¬
mouit autẽ eos et de auxil¬
is dez que fc̃a sunt erga pa¬
rentes. et sub sennacherib
centum octoginta quinque
milia perierunt. et de p̃lio

Expanded text:
deprecabantur ut eriperet deprecabantur ut eriperet eos ab impio Nicanore qui eos priusquam in comminus veniret vendiderat si non propter eos propter testamentum quod erat ad patres eorum et propter invocationem sancti et magnifici nominis eius super ipsos autem Macchabeus septem milibus qui cum ipso erant rogabat ne hostibus reconciliarentur neque metuerent inique venientium adversum se hostium multitudinem sed fortiter contenderent ante oculos habentes contumeliam quae in locum sanctum ab his iniuste esset inlata itemque et ludibria habitae civitatis iniuriam adhuc etiam veterum instituta convulsa nam illi quidem armis confidunt ait simul et audacia nos autem in omnipotente Domino qui potest venientes adversus nos et universum mundum uno nutu delere confidimus admonuit autem eos et de auxiliis Dei quae facta sunt erga parentes et sub Sennacherim centum octoginta quinque milia ut perierunt et de proelio
Abbreviated transcription (Latin):
idens autem philippꝰ
paulatim uirum ad
profectum uenire ac freqͤn¬
tius res ei prospere cedere.
ad ptolomeũ ducem celesy¬
rie et fenicis scripsit. ut au¬
xilium ferret regis negotus.
Et ille uelociter misit nica¬
norem patrocli de pͥmorib
amicũ. datis ei per mixti
generis armatis non minus
uiginti. ulibus. ut uniu̾sũ
genus ndeorum deleret: ad¬
runcto ei et gorgia uiro mili¬
nicanor regi. ut tributum ro¬
manis quod erat dandum
duo milia talentorum. de cap¬
tiuitate iudeorum suppleret.
Statim ad marittimas m¬
sit ciuitates. conuocans ad
ceptionem iudeoꝵ mancipi¬
orum: ꝓmittens se nonagĩ¬
ta mancipia talento distra¬
cturum. non respiciens ad
uindictam que eum ab oĩ¬
potente esset secutura. Iudas
autem ubi comperit: indi¬
cauit hiis qui secum erant
ideis nicanoris aduentũ.
Ex quib quidam formidan¬
tes et non credentes dei iusti¬
cie: infugam conuertebant᷑.
Alii uero si quid eis suꝑerat
uendebant. simulq dominũ

Expanded text:
idens autem Philippus paulatim virum ad profectum venire ac frequentius res ei prospere cedere ad Ptolomeum ducem Coelesyriae et Foenicis scripsit ut auxilium ferret regis negotiis at ille velociter misit Nicanorem Patrocli de primoribus amicum datis ei permixtis gentibus armatis non minus viginti milibus ut universum Iudaeorum genus deleret adiuncto ei Gorgia viro miliNicanor regi ut tributum Romanis quod erat dandum duo milia talentum de captivitate Iudaeorum suppleret statimque ad maritimas misit civitates convocans ad coemptionem iudaeorum mancipiorum promittens se nonaginta mancipia talento distracturum non respiciens ad vindictam quae eum ab Omnipotente esset consecutura Iudas autem ubi conperit indicavit his qui secum erant Iudaeis Nicanoris adventum ex quibus quidam formidantes et non credentes Dei iustitiae in fugam vertebantur alii vero si quid eis supererat vendebant simulque Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc uero reniti ac reclamar
miser cepit: interdictum q
sibi ẽẽ dicebat. ne se martino
ostenderet. Cumq inurtum
ire compellerent. iuter trahen¬
tium manus uestis euanuit.
Unde quis dubitet hãc etũ
martini fuisse uirtutem. ut
fantasiam suam diabolus
cum erat martini oculis in¬
gerenda. dissimulare diutiꝰ
aut tegere non posset:

Expanded text:
Tum vero reniti ac reclamare Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, itium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset.
Abbreviated transcription (Latin):
expectatio.
Taq ad mediam fere noctem.
fremitu insultantium cõmo¬
ueri om̃e monasterium loco
uisum est. Cellulam autem
qua idem adolescens contine¬
batur crebris cerneres micare
luminib. fremitusq in ea dis¬
currentiũ. et murmur quoddã
multarum uocum audiebat᷑.
Beinde fcõ silentio egressus¬
tunicamq ei qua erat indutꝰ.
ostendit. Obstupe factus ille
conuocat ceteros: ip̃e etiam cla¬
rus accurrit adhibitoq lumi¬
ne. uestem omnes diligenter
inspicunt. Erat autem sum¬
me molliti ei candore eximio
micantis purpure nec tam̃
cuius ẽẽt generis aut uelle¬
ris poterat agnosci. Curio¬
sius tamen oculis aut digitis
attrectata. non aliud quam
uestis uidebatur. Interea cla¬
rus fr̃es ammonet oratioui
instare. ut manifestus eis
dominus quidnam ẽẽt ostẽ¬
deret. Itaq reliquum noctis.
hymnis psalmisq consumit᷑.
sat ubi illuxit dies app̃hensũ
dextera trahere ad martinũ
uolebat. bene conscius illudi
illum diaboli arte non posse.

Expanded text:
expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressustunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, iprus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ lub ministrabunt tͥticũ.
arma pecumam naues siẽ
placuit romanis. et custodi¬
ent mandata eoꝵ. nichil ab
eis accipientes. Similiter
autem et si genti iudeorum
pͥus acciderit bellum. ad iu¬
uabunt romani ex animo
prout eis tempus ꝑmiserit.
t adiuuantib leo. ii

Expanded text:
que subministrabunt triticum que subministrabunt triticum arma pecuniam naves sicut placuit Romanis et custodient mandata eorum nihil ab eis accipientes similiter autem et si genti Iudaeorum prius acciderit bellum adiuvabunt Romani ex animo prout eis tempus permiserit et adiuvantibus non
Abbreviated transcription (Latin):
t elegit iudas eup¬
muma filium iohõius
filii ia col: et iasonem filiũ
eleazari et misit eos romã
conscituere cum illis amici¬
tiam et societatem. et ut
auferrent ab eis iugum g¬
corum quia uiderunt qͦd
in seruitutem premerent
regnum isrł̃. Et abierunt
romam uiam multam ual¬
de. et introierunt curiam.
et dixerunt. Iudas machabe¬
us et fratres euis. et popłs
uideoꝵr. miserunt nos ad uos
statuere uobiscum societa¬
tem et pacem: et conscribi
nos socios et amicos uestros.
Et placuit sermo in conspec¬
tu eoꝵ. Et hoc rescriptum
quod rescrips runt in tabu¬
lis ereis. et miserunt ierłm:.
ut ẽẽt apud eos ibi memori¬
ale pacis et societatis. Bene
sit romanis et genti uideoꝵ:
in mari et interra inet̾nũ:
gladiusq et hostis procul sit
ab eis. Quod si institerit
bellum romanis prius aut
omnib sociis eoꝵ in omni
dñatione eoꝵ: auxiliũ feret
gens uideoꝵ. prout tempus
dictauerit corde pleno. Et
recliantib non cabunt. ne¬

Expanded text:
t elegit Iudas Eupolemum filium Iohannis filii Iacob et Iasonem filium Eleazari et misit eos Romam constituere cum illis amicitiam et societatem et ut auferrent ab eis iugum Graecorum quia viderunt quod in servitutem premerent regnum Israhel et abierunt Romam viam multam valde et introierunt curiam et dixerunt Iudas Macchabeus et fratres eius et populus Iudaeorum miserunt nos ad vos statuere vobiscum societatem et pacem et conscribi nos socios et amicos vestros et placuit sermo in conspectu eorum et hoc rescriptum quod rescripserunt in tabulis aereis et miserunt Hierusalem ut esset apud eos ibi memoriale pacis et societatis bene sit Romanis et genti Iudaeorum in mari et in terra in aeternum gladiusque et hostis procul sit ab eis quod si institerit bellum Romanis prius aut omnibus sociis eorum in omni dominatione eorum auxilium feret gens Iudaeorum prout tempus dictaverit corde pleno et proeliantibus non dabunt ne
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i confessor bertinus ĩm̃sas.
uualherti ait discipulo. Se
hoc uino aliquid tecum portã¬
do: ad tuum uelox recurre seni¬
orem. Tunc ille in eadem nocte
immenso repletus gaudio. ad
suum reuersus est dominum:
totumq ei quod factum fuerat
narrando miraculum. salutiser̃
sibi potum de predicto propi¬
nauerat uino. Postquam u̾o
de eodem benedicto oiberat po¬
tu: in eadem hora diuina medẽ¬
te manu. sanus effectus est. Ii¬
mensas q omnipotenti deo sa¬
lutis sue auctori gratias referẽs.
cordisq compunctione repletus:
magnam sue hereditatis ꝑtem.
ceteris gloriosis actib sius. imn¬
mensa ommpotentis domini
ammiranda atq laucdanda
misericordia: eo quod indiu̾¬
sis mundi partib per suos
indesinenter seruos implet
quod ꝓmisit. Qui dereliqͤrit
patrem et matrem et cetera.
propter me inpresenti seculo:
centuplum accipiet. et uitam
eternam infuturo possidebit.
Sicut de hiis scĩs xp̃i confes¬

Expanded text:
Christi confessor Bertinus, inmensas Christi confessor Bertinus, inmensas Waldberti ait discipulo: 'De hoc vino aliquid tecum portando ad tuum velox recurre seniorem'. Tunc ille in eadem nocte, inmenso repletus gaudio, ad suum reversus est dominum totumque ei quod factum fuerat narrando miraculum salutiferum sibi potum de predicto propinaverat vino. Postquam vero de eodem benedicto biberet potu, in eadem hora, divina medente manu, sanus effectus est, inmensasque omnipotenti Deo salutis suae auctori gratias referens cordisque conpunctione repletus, magnam suae hereditatis partem Din caeteris gloriosis actibus suis, inmensa omnipotentis Domini admiranda atque laudanda misericordia, eo quod in diversis mundi partibus per suos indesinenter servos implet, quod promisit: Qui derelinquit patrem aut matrem et caetera propter me, in presenti seculo centuplum accipiet et vitam aeternam in futuro possidebit; sicut de his sanctis Christi confes
Abbreviated transcription (Latin):
su fidelis commotus ami¬
ci. suo in cunctanter predicto iꝰsit
discipulo. ut ex enoforo quod in
sacratio positum fuerat uinũ
ꝓpinaret. ut ad egrotantem celer¬
rime transmittetur amicũ. Gẽ
iuuenis leniter respondit abb̃i.
Est ut reor beatissime pat̾ spaciũ
mensis integri aut eo amplus:
quo nec in eo de quo dicis uascu¬
lo. una fiala fuit uini. Huic
agius xp̃i confessor fide ꝑfecta
et caritate plenus: eidem dixit
discipulo. uade fili in dei noĩe.
ad illud de quo dicis uasculũ
dñs enim ñr cui omnia possi¬
bilia sunt. qui ad est adiutor ĩ
oportunitatib. ꝓpe est enun do¬
minus omnib inuocantibus
eum: nr̃o egrotanti amico credo
salutiferum dabit potum. Hũc
iuuenis scĩ iuri precepta secutꝰ.
in predictum intrando sacrati¬
um. illud uas de quo paulo añ
dixit scõ abbati. quod nec una
largiente gr̃a ac uice plenum
optimo inuenit uino: cuius
mirabilis odor predictam cõ¬
pleuerat domum. Tunc sanctꝰ

Expanded text:
su fidelis amici commotus,su fidelis amici commotus, suo incunctanter predicto iussit discipulo, ex enoforo, quod in sacrario positum fuerat, vinum propinaret, ut ad egrotantem celerrime transmitteretur amicum. Tunc iuvenis leniter sancto respondit abbati: 'Est, ut reor, beatissime pater, spatium mensis integrum aut eo amplius, quo nec in eo de quo dicis vasculo una folia fuit vini'. Hinc agius Christi confessor fide perfecta et caritate plenus suo dixit discipulo: 'Vade, fili, in Dei nomine ad illud de quo dicis vasculum; Dominus enim noster, cui omnia possibilia sunt, qui adest adiutor in oportunitatibus, – prope est enim Dominus omnibus invocantibus eum, – nostro egrotanti amico, credo, salutiferum dabit potum'. Hinc iuvenis, sancti viri precepta secutus, in predictum intrando sacrarium, illud vas, de quo paulo ante sancto dixit abbati, quod nec una largiente gratia, hac vice plenum optimo invenit vino, cuius mirabilis odor predictam conpleverat domum. Tunc sanctus