comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mianus autẽ gͣuissimam ꝑsecutionẽ in
xͥanos excitauit. At constantiꝰ mittiꝰ se
agebat: ⁊ cultores xp̃i ueneratõni habe¬
bat. Unde d̾i gr̃ã mat᷑a p̃dictoꝵ subsecu¬
ta ẽ ꝑditio tyrannoꝵ. Nã herculiꝰ maxi¬
mianꝰ imꝑiũ qd abiecerat it̾um arriꝑe
uolens: a ꝯstantino nondũ imꝑatore mas¬
silie extinctꝰ ẽ. Galeriꝰ autẽ augustꝰ seue¬
rũ cesarẽ acd italiã cũ ex̃c̃itu misit: ubi
cũ urbẽ obsideret militũ suoꝵ scełe desertꝰ
⁊ ꝓditꝰ. rauenne extinctꝰ ẽ. Diocletianus
qͦq sic̃ iam cdictũ ẽ regia dignitate depo¬
sita: salone defunctꝰ ẽ. Constantiꝰ &c aiq
strenitissimꝰ imꝑator eboraci deficiens.

Expanded text:
issimam persecutionem in Christianos excitavit. At Constantius mitius se agebat, et cultores Christi venerationi habebat. Unde Dei gratia matura praedictorum subsecuta est perditio tyrannorum. Nam Herculeus Maximianus imperium, quod abjecerat, iterum arripere volens, a Constantino nondum imperatore Massiliae exstinctus est. Galerius autem Augustus Severum Caesarem ad Italiam cum exercitu misit. Ubi cum Urbem possideret, militum suorum scelere desertus et proditus, Ravennae exstinctus est. Diocletianus quoque, sicut jam dictum est, regia dignitate deposita, Salonae defunctus est. Constantius denique strenuissimus imperator Eboraci deficiens,
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾. manifesta cõparuit. Quã infelix
chã id ẽ incredulꝰ uideoꝵ populꝰ derisit:
dicens. Alios saluos fecit: se ip̃m ñ potest
saluũ facere: Sirex isrł ẽ. descendat ñc̃
de cruce ⁊ credimꝰ ei. S sem. id ẽ apłi

Expanded text:
manifesta comparuit. Quem infelix Cham, id est incredulus Judaeorum populus derisit, dicens: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Si rex Israel est descendat nunc de cruce, et credemus ei
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ rapitꝰ. tał cogitationũ cõstru¬
ctio dissipatꝰ: ⁊ hoc id̾o qr ñ cognouit
mã d̾s̃ uisitat aliqñ p̃cepto. aliqñ¬
contẽnit. nec de mał suis erubescit.
in extͤmo mnimicis tͣdet᷑: cũ quibꝰ in
et̃no uidicio dãnationis societate col¬
ligat᷑¬

Expanded text:
constructio dissipatur, et hoc ideo, quia non cognoveris mam Deus visitat, aliquando praecepto, aliqcontemnit, nec de malis suis erubescit, in extremo inimicis tradetur, cum quibus in aeterno judicio damnationis societate colligit
Abbreviated transcription (Latin):
fleuit suꝑ illã dicens: qr si cognouisses
⁊ tu. Qd̃ dñs scd̃m hystoriã semel fe¬
cit. hoc cotidie ꝑ electos suos in eccł̃ia
agit: plangit repbos qͥ nesciunt cur
plangantꝰ: s exultant in rebꝰ pessi¬
mis: qͥ si dãpnationẽ suã p̃uiderent.
se ipõs cũ electoꝵ lacͥmis plang̃ent. qͥ
in pũsitate sua diem suã hic habent:
in qͣ ⁊ pacem habent ex abundantia
temꝑaliũ. ⁊ supplicia nc̃ abscondunt᷑
ab ocuł eoꝵ qr refugiunt fut᷑a p̃idere:
q̃ temꝑalẽ leticiã ꝑturbant. S uemient
dies qñ amimas exeuntes a corꝑib de¬
mones munici circũdabunt uallo. tͣ¬
hentes eas ad societatẽ sue dãnatiomiꝰ.
⁊ undiq circũdabunt ⁊ coangustabt̃:

Expanded text:
ognovisses et tu . Quod Dominus secundum historiam semel fecit, hoc quotidie per electos suos Ecclesia agit. Plus plangit reprobos, qui nesciunt cur plangantur, quia exsultant in rebus pessimis . Qui si damnationem sui praeviderent, seipsos cum electorum lacrymis plangerent. Qui in perversitate sua diem suam hic habent, in qua et pacem habent ex abundantia temporalium, et supplicia nunc absconduntur ab oculis eorum, quia refugiunt ventura praevidere, quae temporalem laetitiam perturbant. Sed veniens dies quando animas exeuntes a corporibus daemones inimici circumdabunt vallo, trabentes eas ad societatem suae damnationis. Et undique circumdabunt et coangustabunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes nãq expellunt uicia⁊ humi¬
litas suꝑbiam. caritas iuidiã. pax ira¬
cundiam. leticia accidiã. largitas aua¬
riciam: abstinentia castrimar. giam.
castitas luxuriam: uircutes itaq locũ
possidentes uitioꝵ: sartates fiunt egri¬
tudinũ. Gaudia de sanitatib recuꝑa¬
tis: st̃ beatitudines. Contͥstat᷑ homo
qñ infirmat᷑: gaudet qñ sanat᷑. Sic in
p̃senti scło de infirmitate nr̃e corrup¬
tionis dolemꝰ. qñ autẽ in resurrectio¬
ne ad uerã sanitatem resurgemꝰ in et̃¬
na beatitudine: adepta sanitate gau¬
debimꝰ. Homo gͥ est egrotꝰ do medicũ.
uicia uulña. medicina gr̃a. uasa sa¬
ra. dispensatores sac̃dotes. locus mun¬
Dꝰ. tempꝰ p̃sens secłm. uͥtutes samtates:
gaudia beatitudines. Sana me itaq
dñe ⁊ sanabor ⁊ saluũ me fac ⁊ saluus
ero: qm̃ laus mea tu es Sana me de m¬
firmitate: saluũ me fac de ꝑditione
Sana me de culpa: salnũ me fac de pe¬

Expanded text:
Virtutes namque expellunt vitia, humiVirtutes namque expellunt vitia, humilitas superbiam, charitas invidiam, pax iracundiam, laetitia acediam, largitas avaritiam, abstinentia gastrimargiam, castitas luxuriam. Virtutes itaque locum possidentes vitiorum sanitates sunt aegritudinum. Gaudia de sanitatibus recuperatis sunt beatitudines. Contristatur homo quando infirmatur, gaudet quando sanatur. Sic in praesenti saeculo de infirmitate nostrae corruptionis dolemus; quando autem in resurrectione ad veram sanitatem consurgemus, in aeterna beatitudine adepta sanitate gaudebimus. Homo igitur est aegrotus, Deus medicus, vitia vulnera, medicina gratia, vasa sara, dispensatores sacerdotes, locus mundus, tempus praesens saeculum, virtutes sanitates, gaudia beatitudines: Sana me itaque, Domine, et sanabor; salvum me fac et salvus ero, quoniam laus mea tu es. Sana me de infirmitate, salvum me fac de perditione. Sana me de culpa, salvum me fac de poe
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilit̾ administnͣt. Qui serui sũ¬
ini medici st̃. ⁊ ad eiꝰ arbitriũ uasa
⁊ medicam̃ta illiꝰ tractare debent.
Locus ẽ mundꝰ iste ⁊ in q̃m qͣsi in qͣn¬
dam infirmariam de ꝑ achyso homo
post peccatũ delatus ẽ: ut hic infirmi¬
tatẽ suam curare studeat. ⁊ sanitatẽ
recipiat. Tempꝰ qd̾ ds concessit homi¬
ni. ut in eo sanitati restituat᷑ p̃sens
scłm ẽ: qd̾ in tria temꝑa diuiditur.
dempꝰ naturał legis. tempꝰ scͥpte legis.
dempꝰ gr̃e. Cempꝰ naturał legis fuit
ab adam usq ad moysen. tempꝰ scͥpte
legis a moyse usq ad xp̃m: tempꝰ gr̃e
a natiuitate xp̃i usq ad finera mundi.
Q notandũ qd̾ locꝰ iste in qͦ eger sanat᷑.
ẽ asꝑ⁊ tempꝰ longũ: remediũ efficax.
Lociis ẽ asꝑ ut pͣuaricator castiget᷑: tẽ¬
pus longũ ne sanandꝰ p̃ocupet᷑. reme¬
diũ efficax. ut infirmꝰ curet᷑. Sanita¬
tes st̃ uirtutes. Qñ ⁊ enĩ homo ꝑ uir¬
tutes exercet᷑. expellunt᷑ uicia ⁊ sanat᷑.

Expanded text:
abiliter administrant. Qui servi summi medici sunt, et ad ejus arbitrium vasa et medicamenta illius tractare debent. Locus est mundus iste, in quem, quasi in quamdam infirmariam, de paradiso homo, post peccatum, delatus est, ut hic infirmitatem suam curare studeat, et sanitatem recipiat. Tempus quod Deus concessit homini, ut in eo sanitati restituatur, raesens saeculum est, quod in tria tempora dividitur, tempus naturalis legis, tempus scriptae legis, tempus gratiae. Tempus naturalis legis fuit ab Adam usque ad Moysen; tempus scriptae legis a Moyse usque ad Christum; tempus gratiae a nativitate Christi usque ad finem mundi. Et notandum quod locus iste, in quo aeger sanatur, est asper, tempus longum, remedium efficax. Locus est asper ut praevaricator castigetur, tempus longum ne sanandus praeoccupetur, remedium efficax ut infirmus curetur. Sanitates sunt virtutes. Quando etenim homo per virtutes exercetur, et pelluntur vitia et ipse sanatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ad głam: sine his itur ad penã. h oe
ẽ inqͥt om̃is hotuo. Si om̃is hõ ẽ qui
diũ timet ⁊ mandata eiꝰ obseruat. cõ¬
stat qd̾ ille homo ñ ẽ. qui hoc ñ facte
Sienĩ cognoscit dm̃ ⁊ mandata eiꝰ ⁊ nõ
timet. nec obseruat. contẽꝑtor ẽ: ⁊ masi

Expanded text:
poenam. Hoc est, inquit, omnis homo. Si omnis homo est qui Deum timet, et mandata ejus observat, constat quod ille homo non est qui hoc non facit. Si enim cognoscit Deum et mandata ejus, et non timet nec observat, contemptor est, et magi
Abbreviated transcription (Latin):
inpͥmere dignatꝰ ẽ ymaginẽ ⁊ simili¬
tudinẽ suam. Magnꝰ namq honoe.
magna dignitas humane conditio¬
nis: cui naturalit ẽ incdita forma cre¬
atricis deitatis. Ad hunc eundẽ qͦq
timorẽ. ꝑ consideratiotẽ gr̃e ducim᷑:
qr dũ qđ nob̃ impiis absq m̾̃ito ꝑ
gr̃am contulit ꝑpendimꝰ. eũ peccan¬
do adiram ꝓuocare dedignamur.
S ⁊ ex gła futura q̃ reuelabit᷑ in no¬
uidit. nec auris aucdiuit. nec in cor
hominis ascendit: p̃nimia dilectõe

Expanded text:
imprimere dignatus est imaginem et similitudinem suam. Magnus namque honor, magna dignitas humanae conditionis, cui naturaliter indita est forma creatricis deitatis. Ad hunc eumdem quoque timorem per considerationem gratiae ducimur, quia dum quod nobis impiis absque merito per gratiam contulit perpendimus, eum peccando ad iram provocare dedignamur. Sed et ex gloria futura, quae revelabitur in novidit, nec auris audivit, nec in cor h
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩam. Beatꝰ qui sapĩam ñ tm̃ cogni¬
tione. s ⁊̃ sapore iusticie inuenit: ꝙ ꝑ
talem inuentionẽ. bonũ int̾num saꝑe
incipit. S ⁊ si iste talis inuentor sapie.
pulcher eẽt ut absalon. fortis ut sanson.
uelox ut asael. ꝓbus ut alexander. ddi¬
ues ut cresus. potens ut octouianꝰ. lon
ferret. nisi dm̃ timeret. Scͥptum ẽ enĩ
de pulchritudine. fallax gr̃a ⁊ uanaẽ
pulchritudo: mulier timẽs dm̃ ip̃a lau¬
dabit.. De sapientia autẽ ⁊ forcitudtme
⁊ diuitiis:. dicit dñs talib ũbis ꝑ ieremi¬
am. Non gloriet᷑ sapiens in sapĩa sua.
nec fortis in fortitudine sua. nec diues
in chiuitiis suis: s in hoc gloriet᷑ si noscat

Expanded text:
cognitione, sed etiam sapore justitiae invenit, quia per talem inventionem bonum internum sapere incipit. Sed et si iste talis inventor sapientiae pulcher esset ut Absalon, fortis ut Samson, velox ut Asael, probus ut Alexander, dives ut Croesus, potens ut Octavius Augustferret nisi Deum timeret. Scriptum est enim de pulchritudine: Fallax gratia et vana est pulchritudo; mulier timens Deum ipsa laudabitur . De Sapientia autem et fortitudine et divitiis dicit Dominus talibus verbis per Hieremiam: Non glorietur sapiens in sapientia sua, nec fortis in fortitudine sua, nec dives in divitiis suis, sed in hoc glorietur, si noscat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pietatẽ misericordes. ꝑ scientiã discre¬
ti ꝑ fortitudinẽ in uicti. ꝑ consiliũ ꝓui¬
di. ꝑ intellectũ cauti: ꝑ sapĩam maturi.
Timor expellit elationẽ ÷ pietas crudeli¬
tatẽ. scientia indiscrecionẽ: fortitudo de¬
bilitatẽ ⁊ consiliũ in ꝑuidentiã. intellectꝰ
incautelã: sapĩa stulticiam. O qmͣ bo¬
na antidota: quib tã mala curantur
apostemata. Dieta ẽ sacͣ scͥptur az que
diũso mͦ nob̃ apponit᷑: dũ scd̾m diu̾sã
capacitatẽ audientiũ p̃dicat᷑. Nũc ap

Expanded text:
ordes, per scientiam discreti, per fortitudinem invicti, per consilinm providi, per intellectum cauti, per sapientiam maturi. Timor expellit elationem, pietas crudelitatem, scientia indiscretionem, fortitudo debilitatem, consilium improvidentiam, intellectus incautelam, sapientia stultitiam. O quam bona antidota, quibus tam mala curantur apostemata! Diaeta est sacra Scriptura, quae diverso modo nobis apponitur, dum secundum diversam capacitatem audientium praedic
Abbreviated transcription (Latin):
carne nascendo: ⁊ actualia q̃ cõmisit
pͣue uuendo. Illa hc̃ ex parentib: ista
ex ꝓpriis oꝑib. Illa h̃t ex alieno: ista
ex suo. Medicina ẽ gr̃a. q̃ duob modis
uulñib nr̃is infunditꝰ᷑ uno amaro. ⁊ a¬
lio dulci: amaro ꝑ increpationẽ: dulci
ꝑ consolationẽ. Increpatio uinũ: conso
⁊ ceta talia. Antidota ft̃ septẽ donasp̃c¬

Expanded text:
e vivendo, et actualia, quae commisit prave vivendo. Illa habet ex parentibus, ista ex propriis operibus. Illa habet ex alieno, ista ex suo. Medicina est gratia, quae duobus modis vulneribus nostris infunditur. Uno amaro, et altero dulci. Amaro per increpationem, dulci per consolationem. Increpatio vinum, consolet caetera talia. Antidota sunt septem dona Sp
Abbreviated transcription (Latin):
le. ⁊ ꝑ multa adualia erat: ⁊ medicũ
q̃rebat. uenit medicꝰ: ⁊ sanatꝰ ẽ egrotꝰ.
Duodecim autẽ st̃: q̃ de sanatione hu¬
mani geñis uob̾ exponere ꝓponimꝰ
Egrotꝰ. medicꝰ. uulña. medicina uasa.
antidota. dieta. dispensatio. locꝰ. tem¬
pꝰ. sanitates: gaudia de ip̃is sanitati
Om̃e capd̾ languidũ. ⁊ om̃e cor me¬
rẽs. a planta pedis usq ad ũticem

Expanded text:
multa actualia erat, et medicum quaerebat. Venit medicus, et sanatus est aegrotus. Duodecim autem sunt quae de sanatione humani generis nobis exponere proposuimus. Aegrotus, medicus, vulnera, medicina, vasa, antidota, diaeta, dispensatores, locus, tempus, sanitates, gaudia de ipsis sanitatibOmne caput languidum, et omne cor moerens; a planta pedis usque ad verticem
Abbreviated transcription (Latin):
funde. qmͣ late. qmͣ horrende sunt:
abyssi iste. ꝑ funditatẽ facit magni¬
tudo: latitudinẽ multitudo: horrorẽ
utriꝰq contẽplatio. Penam autẽ: ꝓp̃s
semet ip̃am formidamꝰ. S qmͣ pauci¬
st̃ qui ocłos dũ̾itunt ad contẽ platio¬
nem timoris: ⁊ qmͣ multi ft̃ qui eos
ũtunt ad spectacula uanitatis. De istiᷤᷤ
scͥptum ẽ. cor sapienttũ ubi tͥsticia: de
illis autẽ. cor stultoꝵ ubileticia. ꝑ tria
qͦq ultima. naturã grãm. głam: infor¬
mam᷑ ad timorẽ filialem. Est autẽ ti¬
mor filiał. ut qͤm amas nolis offetidere
ꝓp̃t grãm: sic̃ timor ẽ seruił. ut quem
times ñ audeas offend̾e ꝓpt̃ penã. Per
naturã ꝓuocam᷑ ad timorẽ filialẽ ⁊ qr
dum nat᷑e nr̃e dignitatẽ consideramꝰ.
ex magna dilectione timemꝰ dm̃ offen

Expanded text:
fundae, quam latae, quam horrendae sunt abyssi istae. Profunditatem facit magnitudo, latitudinem multitudo, horrorem utriusque contemplatio. Poenam autem propter semetipsam formidamus. Sed quam pauci, qui oculos divertunt ad contemplationem timoris, et quam multi sunt, qui eos vertunt ad spectacula vanitatis! De istis scriptum est: Cor sapientium ubi tristitia ; de illis autem: Cor stultorum, ubi laetitia . Per tria quoque ultima naturam, gratiam, gloriam informamur ad timorem filialem. Est autem timor filialis, ut quem amas nolis offendere propter gloriam; sicut timor est servilis, ut quem times non audeas offendere propter poenam. Per naturam vocamur ad timorem filialem, quia dum naturae nostrae dignitatem consideramus e
Abbreviated transcription (Latin):
culpam. ex consid̾atione diuine sen¬
tentie: ꝑ sententiam uͦ excitam᷑. ex esti¬
matione seq̃ntis pene. Dum enĩ time¬
mꝰ puniri ꝑ penam. timemꝰ etiã iu¬
dicari ꝑ sententiã: ⁊ dũ uidicari ꝑ¬

Expanded text:
rem servilem per culpam ex consideratione divinae sententiae; per sententiam vero excitamur ex aestimatione sequentis poenae. Dum enim timemus puniri per poenam, timemus etiam judicari per sententiam: et dum judicari
Abbreviated transcription (Latin):
mus. a minorib incipientes. ad maio¬
ra ꝑuenientes: culpa. sententia. pe¬
na. creat᷑a scͥptura. natura. gr̃a. gla.
in se conspicit. Si in malo sumꝰ. corri¬
gamꝰ ertata. si iu bono: melioremꝰ
incepta. & mandata eiꝰ obseruemꝰ.
Que ft̃ ista mandata: Dilectio d̾i ⁊
ꝓximi. Quantũ debemꝰ dilig̾e dm̃:
met ip̃os. bñficio. ũbo. uoco. In bñfi

Expanded text:
mus, a minoribus incipientes, ad majomus, a minoribus incipientes, ad majora pervenientes: Culpa, sententia, poena, creatura, scriptura, natura, gratia, gloria. in se conspicit. Si in malo sumus, corrigamus errata; si in bono, melioremus incepta, et mandata ejus observemus. Quae sunt ista mandata? Dilectio Dei et proximi. Quantum debemus diligere Deum? metipsos: beneficio, verbo, voto. In benefi
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ uoluit ꝓmitt̃e. ⁊ potest dare. ꝑ duo
etiã media. ꝑ creaturã. ⁊ scͥpturam:
ad utrũq timorẽ ñ nunqmͣ ꝑueni¬
mͦ. Ad timorem nãq seruilẽ ꝑ cre¬
aturam cogim᷑: qr dum eiꝰ magnitu¬
dinẽ consid̾amus. immensã creatoris
maiestatẽ formidamꝰ ÷ nec ignoramus
onũpotentẽ penã inferre. si nos inue¬
ñit legis sue tͣns gressores ẽẽ. Sic etiam
ad hũc ip̃m timorẽ ꝑ scͥpturam impel¬
lim᷑: qr dũ diuinas conminatõnes in
ip̃a freq̃nter audimꝰ. d̾i p̃cepta tͣnͣsgͤ¬
di ꝑtimescimꝰ. ꝑ creaturã uͦ ad timorẽ
filialem attingunꝰ ⁊ qͥa dũ tantã mo¬
lem cernuꝰ: creatorẽ mirabilẽ. lauda¬
bilẽ. amabilẽ. ⁊ ex amore timenctũ.¬
⁊ colendũ uidicamꝰ. Sic qͦq ꝑ scͥpturã
ad hunc castũ timorẽ ꝓuehim᷑. dum
tũ trͣscendentia legimꝰ: ⁊ ꝓmissorem
amando timemꝰ. ne offendamꝰ. Sũt
gͥ ista octo quib ail timorẽ d̾i ascendi¬

Expanded text:
potest dare. Per duo etiam media, per creaturam et scripturam, ad utrumque timorem nonnunquam pervenimus. Ad timorem namque servilem per creaturam cogimur, quia dum ejus magnitudinem consideramus, immensam Creatoris majestatem formidamus; nec ignoramus omnipotentem poenam inferre, si nos invenerit legis suae transgressores esse. Sic etiam ad hunc ipsum timorem per Scripturam impellimur, quia dum divinas comminationes in ipsa frequenter audimus, Dei praecepta transgredi pertimescimus. Per creaturam vero ad timorem filialem attingimus, quia dum tantam molem cernimus, Creatorem mirabilem, laudabilem, amabilem, et ex amore timendum judicamus. Sic quoque per Scripturam ad hunc castum timorem provehimur, dum num transcendentia legimus, et promissorem amando timemus ne offendamus. Sunt igitur ista octo, quibus ad timorem Dei ascenda
Abbreviated transcription (Latin):
ut de inuentore seientie pͥmũ loquam᷑.
⁊ de minorib ad maiora conscendam᷑:¬
qñ inqͣm quẽlibet in logica peritum
cernimꝰ. magnũ p̃dicamꝰ. Certe si ali¬
quẽ uideremꝰ doctũ gͣmatica sic̃ pͥsci¬
anũ. dialetica sic̃ aristotilem. rechori¬
ca sic̃ tullium: diceremꝰ magnꝰ ẽ iste.
Si uͦ uideremꝰ eum eruditũ in mecha¬
nia: diceremꝰ similit̃ magniꝰ ẽ iste. Si
autẽ uideremꝰ eũ eruditũ in arichine¬
tica. musica. geometͥa. astronomia. sic̃
boetiũ uł quẽlibet inuentorẽ uł tͣus¬
latorẽ artium: multo magis clamare¬
mꝰ. magnꝰ ẽ iste. Si autẽ sciremꝰ illum
in physica etiã sapientẽ. ut ypocͣtem.
uł galienũ. ⁊ ꝓuectũ in theorica scłari.
ut platonẽ. ⁊ socͣtem: om̃ino clamare¬
ni. magnꝰ ẽ iste. Si qͦq uideremꝰ istum
scͥpture ꝑitissimũ. doctũ scilicet uẽti
⁊ nouo testam̃to. hystoria. allegoria. tro¬
pologia anagoge. litt̃aꝵ triplici ser

Expanded text:
ut de inventore scientiae primum loquamur, et de minoribus ad majora conscendamus, quemlibet in logica peritum cernimus, magnum praedicamus. Certe si aliquem videremus doctum in grammatica sicut Priscianum, dialectica sicut Aristotelem, rhetorica sicut Tullium, diceremus: Magnus est iste. Si autem videremus eum doctum in mechanica, diceremus similiter: Magnus est iste. Si vero videremus eum eruditum in arithmetica, musica, geometria, astronomia sicut Boetium, vel quemlibet inventorem, vel translatorem artium, multo magis clamaremus: Magnus est iste. Si autem sciremus illum etiam in physica sapientem, ut Hippocratem vel Galenum, et provectum in theorica saeculari ut Platonem, et Socratem, omnino clamaremus: Magnus est iste. Si quoque videremus istum Scripturae peritissimum, doctum scilicet in Veteri et Novo Testamento, historia, allegoria, tropologia, anagoge, litterarum triplici serm
Abbreviated transcription (Latin):
eum tue ⁊ mandata eiꝰ obserua:
hoc ẽ omĩs homo. Multas ⁊ pre¬
claras dilectissimi fr̃s auctoritates in
diuinis inuenimꝰ scͥpturis: de timore
dm̃. Scͥptum ẽ enim. Beatꝰ uir qͥ timet
dnm̃. Q it̾um. Intcium sapiẽ timor do¬
mini. &. qui sine timore ẽ: ñ potest u

Expanded text:
eum time, et mandata ejus observa, hoc est omnis homo . Multas et praeclaras, dilectissimi fratres, auctoritates in divinis invenimus Scripturis de timore Domini. Scriptum est enim: Beatus vir qui timet Dominum ; et iterum: Initium sapientiae timor Domini ; et: Qui sine
Abbreviated transcription (Latin):
inuoluta: nc̃ pura. mida. ⁊ aꝑta. Cali¬
b gͦ modis ⁊ multis aliis nob̾ cibus
ist&e spũalis apponit᷑. ut ꝑ eum eger
nr̃ confortet᷑. ⁊ ad sanitatẽ reformet᷑.
Recte autẽ scͥptura dieta ẽẽ dicit᷑. qñ¬

Expanded text:
involuta, nunc pura, nuda et aperta. Talibus ergo modis et multis aliis nobis cibus iste spiritualis apponitur, ut per eum aeger noster confortetur et ad sanitatem reformetur. Recte autem Scriptura diaeta esse dicit
Abbreviated transcription (Latin):
inutilia qmͣ tnͣsitona sc̃ ex multis scͥꝑ¬
turaꝵ locis colligimꝰ. Solus gͥ timens dm̃
ad beatitudinẽ festinat: si tñ sic timeat.
ut a malo recedat. ⁊ faciat bonũ. Sane
duo sc̃ timores. unus seruił aliꝰ filialis:
seruił seruoꝵ. filiał filioꝵ. Seruilis
ht̃ formidinẽ: filiał amorẽ. Seruilis
de peccõ ꝑpetrato: filialis de dono accep¬
to. Seruił detorm̃to sustinendo: filiał
de p̃mio accipiendo. Ser uił inchoan¬
q̃ excitam᷑ ⁊ informam᷑ ad timorẽ dei:
ꝑtͥa pͥma ad timorẽ seruilem ꝑtria
ultima ad timorẽ filialem: ꝑ duo
media ad utrũq. St̃ autẽ hec. Culpa.
sententia. pena: creat᷑a. scͥptura: na¬
tura. gr̃a. gła. ꝑ culpam sententiã.
penã. incitam᷑ ad timorẽ seruilẽ ⁊ per

Expanded text:
utilia quam transitoria sint, ex multis Scripturarum locis colligimus. Solus ergo timens Deum ad beatitudinem festinat, si tamen sic timeat, ut a malo recedat, et faciat bonum. Sane duo sunt timores, unus servilis, alter filialis. Servilis servorum, filialis filiorum. Servilis habet formidinem, filialis amorem. Servilis de peccato perpetrato, filialis de dono accepto. Servilis de tormento sustinendo, filialis de praemio accipiendo. Servilis inchoanquae excitamur et informamur ad timorem Dei, per tria prima ad timorem servilem, per tria ultima ad timorem filialem, per duo media ad utrumque. Sunt autem haec: culpa, sententia, poena, creatura, scriptura, natura, gratia, gloria. Per culpam, sententiam et poenam incitamur ad timorem servilem. Per
Abbreviated transcription (Latin):
tentie. miseria seq̃ntis pene. Sic abyᷤᷤ¬
sus abyssũ inuocat. Abyssus culpe.
inuocat abyssũ sententie: ⁊ abyssus
sententie. inuocat abyssũ pene. Q ħ
in uoce catharactaꝵ tuaꝵ dñe: i in

Expanded text:
tentiae, miseria sequentis poenae. Sic abyssus abyssum invocat . Abyssus culpae invocat abyssum sententiae, et abyssus sententiae invocat abyssum poenae. Et hoc in voce cataractarum tuarum, Domin
Abbreviated transcription (Latin):
Rex scidit uestim̃ta sua÷ qi sac̃clotes. scͥ¬
be. pharisei. rectores uideoꝵ. consid̾antes
undiq plebes ad redẽptorem conueni¬
re. qͣsi blasphemiã existimantes scinde¬
bant uestim̃ta: sic̃ in euangłio pͥnceps
sac̃dotum facit. ueniat ad me: ⁊ sciat
ꝓph̾am ẽẽ in isrł. Q dñs quos p̃scunt hos¬

Expanded text:
el scidit vestimenta sua , quia sacerdotes Scribae et Pharisaei rectores Judaeorum considerantes undique plebes ad Redemptorem convenire, quasi blasphemiam existimantes, scindebant vestimenta, sicut in Evangelio princeps sacerdotum fecit . Veniat ad me, et sciat prophetam esse in Isr
Abbreviated transcription (Latin):
latrunculiz ⁊ captiuã duxerãt de
t̾ra isrł puellã paruulã: q̃ erat in obse¬
quio uxoris naaman. Latrunculi de sy¬
ria qd̃ ẽ sublunitas. egͤssi st̃: cũ cupidita¬
te ⁊ diũsis negotiis impliciti gentiles. ꝑ
totã t̾ram uagabant᷑. Hii de t̾ra ispł
bat᷑: qr fama de isrł ꝑ negociatores gen¬
tiũ tnͣslata in toto orbe. curiositati ho¬
minũ qmͣ uxor naaman sig̃cat. uerũ
ꝓpħam ⁊ saluatorẽ in uidea manere pa¬
tefecit. Audiens hoc naaman. dño suo nun¬
tiauit: cũ hii ad qͦs noticia ũbi ꝑuenit. his
qͥ sibi p̃sunt sugger̃t scientie sp̃ualis mag¬
nitudinẽ. Miccit rex syrie lict̃as ad regem

Expanded text:
latrunculi, et captivam duxerunt de terra Israel puellam, quae erat in obsequio uxoris Naaman . Latrunculi de Syria quod est sublimitas egressi sunt, cum cupiditate et diversis negotiis impliciti gentiles per totam terram vagabantur. Hi de terra Israel batur, quia fama de Israel per nogotiatores gentium translata, in toto orbe curiositati hominum quam uxor Naaman significat verum prophetam, et Salvatorem in Judaea manere patefacit. Audiens hoc Naaman, domino suo nuntiavit, cum iis ad quos notitia verbi pervenit; his, qui praesunt sibi, suggerunt scientiae spiritualis magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiũ .i. euangłicos p̃dicatores accepit. ut
se iniordane septies lauaret: renatꝰ ex
q in eo nob̾ saluator baptismũ consecͣuit.
ens. simplicitatẽ sig̾cat rudiũ qui sp̃u¬
alem ñ potuert̃ intelligere efficatiam:
meliori consilio ad mandatũ ꝓpħicũ ꝑsua¬
serunt ÷ qi sepe dñs iumori reuelat qd̃

Expanded text:
t per evangelicos praedicatores accepit ut se in Jordane septies lavaret. renatus exquia in eo Salvator baptisma consecravit. ens, simplicitatem significat rudium, qui spiritualem non potuerunt intelligere efficaciam, meliori consilio ad mandatum propheticum persuaserunt, quia saepe Dominus minori revelat quod
Abbreviated transcription (Latin):
dentia carnis mors ẽ: prudentia autẽ
sp̃c: uita. Hoc scientes fideles: mortem
in olla clamant. S farina mollã mitti¬
cꝰ cũ scientia spũalis in tale condimentũ
intromittit᷑: ut exclusa amaritudine. pa¬

Expanded text:
dentia carnis mors est; prudentia autem spiritus, vita . Hoc sentientes fideles, mortem in olla clamant; sed farina in olla mittitur, cum scientia spiritualis in tale condimentum intromittitur, ut exclusa amaritudine, pa
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ siluestrẽ. ⁊ collegit ex ea colok intidas¬
agri. ⁊ ĩpleuit palliũ suũ: ⁊ reũsus con¬
cidit in ollã pulm̃ti. fames ista: famẽ
significat audiendi ũbum d̾i. filii ꝓpħaꝵ.
filii st̃ p̃dicatoꝵ. Qͥ habitant corã heły¬

Expanded text:
tem silvestrem, et collegit ex ea colocynthidas: et implevit pallium suum, et reversus concidit in ollam pulmenti . Fames ista famem significat audiendi verbum Dei; filii prophetarum filii sunt praedicatorum, qui habitabant coram E
Abbreviated transcription (Latin):
bebat quidã plantatã in uinca
sua: ⁊ uenit fructũ q̃rens i illa ⁊ nõ
inuenit. uinea ista plebs fuit isrłitica.
in qͣ erat synagoga: qͣsi ficulnea plan¬
tata. Cultor uinee moyses. ⁊ ꝓph̾e. tres
anni tͥa temꝑa. tempꝰ naturał legis.
tempꝰ scͥpte legis: tempꝰ gr̃e. fossio p̃
dicatio. missio stercoꝵ recordatio pec¬
catoꝵ. excisio ficulnee: destructio syna
una queq ẽ infrutuosa anima. ꝑ simu¬
lationẽ uirtutũ ⁊ exhibitionẽ quoꝵdã
oꝑũ foliis circũdata: s a fructu uere
extͣctionẽ designat t̃rene cupiditatis.
fosiorio p̃dicationis. Stercora expͥmũt
carnis peccata. q̃ mittunt᷑ ad radicem
arboris. qñ pͣuitatis conscientia tangit᷑
oꝑis. Excisio infructuose arboris: ui¬
diciũ dãnationis. Cultor istiꝰ arboris ẽ¬
p̃dicator. qͥ semꝑ ꝓ tali anima debet
int̾cedere. ut d̃s illi concedat spatiũ
penitentie. ⁊ satis faciendi fructu iu
nagoga saluandos intellexer̃t̃: ꝓ ip̃a
sepiꝰ orauer̃t.

Expanded text:
bebat quidam plantatam in vinea sua; et venit fructum quaerere in illa, et non invenit . Vinea ista plebs fuit Israelitica, in qua erat Synagoga quasi ficulnea plantata. Cultor vineae, Moyses et prophetae. Tres anni, tria tempora: tempus naturalis legis, tempus scriptae legis, tempus gratiae. Fossio est praedicatio; missio stercorum, recordatio peccatorum. Excisio ficulneae, dejectio Synagunaquaeque anima infructuosa, per simulationem, virtutum, et exhibitionem bonorum operum foliis circumdata, sed a fructu verae extractionem significat terrenae cupiditatis fossorio praedicationis. Stercora exprimunt carnis peccata, quae mittuntur ad radicem arboris, quando conscientia tangituroperis. Excisio infructuosae arboris, judicium est damnationis; cultor istius arboris, praedicator, qui semper pro tali anima debet intercedere, ut illi Deus concedat spatium poenitentiae et faciendi fructum junagoga salvandos intellexerunt, pro ipsa saepius oraverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
erat musicꝰ. geometricꝰ. pictor. fictorq exere
atq facetꝰ: id ẽ acernimis ad ꝓuocandũ ⁊ re¬
pondendũ. seriis. ioco. malecdictis. Hic edoctꝰ
ꝑ qͣdratũ ⁊ aristidẽ. scripsit epłam ad mu¬
nitiũ ꝓconsulẽ asye: nemini licere xp̃ianũ
sine criminis obiectu ⁊ ꝓbatõne dãpnare.
Iudeos deniq ꝓuintiã palestinã qͦndã suã
depopulantes. ultima cede ꝑdomuit ⁊ ⁊ iero¬
solunã reedificauit: ⁊ helyam de suo noĩe
appellauit. Cuiꝰ oꝑe factũ est. ut loca scã dñi¬
ce passionis ⁊ resurrectõnis qͦ ndam extͣ ur¬
bẽ iacentia: nc̃ urbis muro septẽtrionali eͥ
antonio pio .iii.

Expanded text:
erat musicus, geometra pictor, fictorque ex aere, atque facetus, id est acerrimus ad provocandum, et respondendum serio, joco, maledictis. Hic edoctus per Quadratum et Aristidem scripsit epistolam ad Minutium proconsulem Asiae nemini licere Christianum sine criminis objectione et probatione damnare. Judaeos denique, provinciam Palaestinam quondam suam depopulantes, ultima caede perdomuit, et Jerosolymam reaedificavit, et Aeliam de suo nomine appellavit. Cujus opera factum est ut loca sancta Dominicae passionis, et resurrectionis quondam extra urbem jacentia, nunc urbis muro septentrionali cir. De Antonio Pio.
Abbreviated transcription (Latin):
suas: qui reũsus ẽ de babylone. Id̾o u¬
gilant̃ scͥptura distupxit de qͣ generato¬
ne captiuoꝵ soluti in patͥam redieri.
ut ex eo ãmonerem᷑ qnͣta certitudine
dũs sũmam electoꝵ suoꝵ in lib̾ uite con¬
scͥbat. ⁊ uelud in albo celi cõsignet qͦt
animas qͥsq fideliũ ũbo uł exẽplo con

Expanded text:
suam, qui reversus est de Babylone . Ideo vigilanter Scriptura distinxit de qua generatione captivorum soluti in patriam redierunt, ut ex eo admoneremur quanta certitudine Dominus summam electorum suorum in libro vitae conscribat, et velut in alio coeli consignet, quot animas q
Abbreviated transcription (Latin):
coronauit augustã. Int̾ea uͦ hyrene mu¬
nerib ⁊ possessionib sibi cepit concili¬
are duces. ⁊ pͥncipes regni: ita ut a suis
domesticis. augustꝰ scd̾o op̃henderetur.
Consiliarii nãq mr̃is eiꝰ eii ocuł pͥua¬
uert̃ tam nequit̃ ut statĩ cruciatũ morꝰ
seq̃ret᷑: sicq scd̃o imꝑauit hyrene. uno
ferme qͥnq̃nnio. Sub ħ temꝑe imꝑiũ
romanũ ad reges francoꝵ tnͣslatũ est:
karolomagno filio pipini. pͥmo unꝑato¬
re facto. In constantinopoli uͦ regnũ
grecoꝵ ꝑmansit: ⁊ post hyrenẽ nice¬
phorꝰ imꝑiũ arripuit. Post ꝯstanti¬
nũ magnũ sedes quidẽ imꝑii apd̾
ꝯstantinopolĩ erat. ꝑ eo qd̾ ip̃e piissi

Expanded text:
coronavit Augustam. Interea vere Irene mucoronavit Augustam. Interea vere Irene muneribus et possessionibus coepit sibi consiliare duces, et principes regni, ita ut a suis domesticis Augustus secundo comprehenderetur. Consiliarii namque matris ejus cum oculis privaverunt tam nequiter ut statim cruciatum mors sequeretur. Sicque secundo imperavit Irene, uno fere quinquennio. Sub hoc tempore imperium Romanum ad reges Francorum translatum est, Carolo Magno filio Pippini primo imperatore facto. In Constantinopoli vero regnum Graecorum permansit, et post Irenem Nicephorus imperium arripuit. Post Constantinum Magnum sedes quidem imperii apud Constantinopolim erat, pro eo quod ipse piissi
Abbreviated transcription (Latin):
renẽ ⁊ filiũ eiꝰ imꝑatorẽ. ⁊ sepsit eũ cu¬
stocdia: imꝑauitq annis qͥnq. Quib
explecis. armenioꝵ fretꝰ auxilio filiꝰ
eiꝰ: rursus recepit imꝑiũ. Qd̃ ubi re¬
sũpsit: mox stauratiũ patrictũ. ⁊ he¬
ticiũ ꝓthospatariũ matͥs sue amicos
om̃sq simul spadones eiꝰ domesticos:
in exiliũ misit. Ip̃am tñ locauit cũ
affluentia copiosa. inpalatio eleuthe¬
pii qd̾ ip̃a edificaũat: ⁊ in qͦ pecunas
muttas absconderat. Post modũ uͦ mo¬
uit exercitũ suũ adũsus bulgares: s
uictꝰ ab eis rediit ad urbẽ. mulcis amis¬
sis. Q de re qͥdam pͥncipũ contͣ eũ in¬
dignati: nicephoꝵ filiũ aui sui ꝯstantim
parabant imꝑatorẽ fac̃e. Q d̾ ut comꝑit
constantinꝰ: eundẽ statĩ nicephoꝵ. ⁊ frẽm
eiꝰ xp̃ofoꝵ. linguis pͥuauit. Alexiũ qͦes
patriciũ armenioꝵ: luminib orbauit.
S ⁊ uxorẽ suã noĩe mariã monacham
fieri coegit: ⁊ theodotẽ cubiculariã suã

Expanded text:
ilium ejus imperatorem, et sepsit eum custodia, imperavitque annis quinque. Quibus expletis, Armeniorum fretus auxilio filius ejus rursus recepit imperium. Quod ubi resumpsit, mox Stauratium patricium, et Heticium protospatarium matris suae amicos, omnesque simul spadones ejus domesticos in exsilium misit. Ipsam tamen locavit cum affluentia copiosa in palatio Eleutherii, quod ipsa aedificaverat, et in quo pecunias multas absconderat. Postmodum vero movit exercitum suum adversus Bulgares; sed victus ab eis rediit ad urbem multis amissis. Qua de re quidam principum contra eum indignati, Nicephorum filium proavi sui Constantini parabant imperatorem facere. Quod ut comperit Constantinus, eumdem statim Nicephorumlinguis privavit. Alexium quoque, patricium Armeniorum, luminibus orbavit. Sed et uxorem suam, nomine Mariam, monacham fieri coegit, et Theodoram cubiculariam suam
Abbreviated transcription (Latin):
sua hyrene romanũ sortitꝰ imꝑiũ.
imꝑauit annis .x. Hic facta pace cum
arabib: ꝑ stauratiũ patriciũ de scla¬
uis triũphauit. Hac pret̾ea tẽpestate
direxit hyrene sacellariũ suũ ad karo¬
lũ regem francoꝵ. qd̾ filiã suã nuptam
trad̾et imꝑatori constantino filio suo:
s hoc postmodũ irritũ fecit. Nã anno
imꝑii ostantini ⁊ hẏrene .xͦ. excitauit

Expanded text:
sua Irene Romanum sortitus imperium peravit annis decem. Hic facta pace cum Arabibus per Stauratium patritium de Sclavis triumphavit. Hac praeterea tempestate direxit Irene sacellarium suum ad Carolum regem Francorum, ut filiam suam nuptam traderet imperatori Constantino filio suo, sed hoc postmodum irritum fecit. Nam anno imperii Constantini et Ire
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑarores appellati st̃: usq ad illud tem¬
pꝰ qͦ romanũ imꝑiũ ad reges francoꝵ
tnͣslatum ẽ. Postea enĩ hii qͥ apd̾
stantinopolĩ imꝑabant: solo imꝑii
noĩe retento: grecoꝵ potiꝰ imꝑatores appel¬
lati st̃. Exinde autẽ series temꝑũ: ꝑ reges
francoꝵ supputat᷑. Uerũ priꝰqm᷑ imꝑiũ
karoli magni describamꝰ. pauca de ori¬
gine ⁊ regno francoꝵ ꝑstͥngere libet: ne
tante gentis pͥmordia uł gesta. penitꝰ
silentio uideam᷑ tnͣsire.¬

Expanded text:
ud tempus quo Romanum imperium ad reges Francorum translatum est. Postea enim ii qui apud Constantinopolim imperabant, solo imperii nomine retento Graecorum potius imperatores appellati sunt. Exinde autem series temporum per reges Francorum supputatur. Verum priusquam imperium Caroli Magni describamus, pauca de origine et regno Francorum perstringere libet, ne tantae gentis primordia vel gesta penitus silentio videamur transire.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uenisset daiud ⁊ uuri eius
in sicelech die t̾cia. amalechite im¬
petũ fec̾ant ex parte austͣli in sicelech:
⁊ ꝑcusserant sicelech ⁊ succenderant eã
igni : ⁊ captiuas duxerãt mulieres ex
ea. Confid̾andum ẽ. qͥd sit qd̾ amalechi¬
te sicelech inuadunt: ⁊ p̃cdam capiurit.
Amalechite enĩ popłs lambẽs uocant᷑.¬

Expanded text:
ue venissent David et viri eius in Siceleg die tertia Amalechitae impetum fecerant ex parte australi in Siceleg et percusserant Siceleg et succenderant eam igni et captivas duxerant mulea . Considerandum est quid sit quod Amalecitae Sicelech invadunt, et praedam capiunt. Amalecitae quippe populus lambens vocat
Abbreviated transcription (Latin):
net᷑. s foris: falsa ꝓfessione de ue¬
ro mentiens. ⁊ ueracit᷑ ledens. Homi¬
nes seducit a religione diuina⁊ cultu¬
rã demonũ suadet: ⁊ ad om̃e nefas
suos seqͣces impellit. Hec qͥnq genera
maleficioꝵ otinet. Manticen. mathe¬
maticã. maleficia. sortilegia. p̃stigia.
Mantice: int̾pretat᷑ diuinatio. Hec
qͥnq species ht̃. Nigromantiã. Geomã¬
tiam. ydromantiã. aerimantiã. piro¬
mantiã. Prima fit in mortuis. scd̃a in
t̃ra. t̃cia in aqua. qͣrta in aere: qͥnta
in igne. Matematica: int̃pretat᷑ uami¬
tas. Hec tres ht̃ spẽs. Aruspiciam. au¬

Expanded text:
est foris, falsa professione de vero mentiens, et veraciter laedens, homines seducit a religione divina, culturam daemonum suadet, et ad omne nefas suos sequaces impellit. Haec quinque genera maleficiorum continet, manticem, mathematicam, maleficia, sortilegia, praestigia. Mantice interpretatur divinatio. Haec quinque species habet, necromantiam, geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam. Prima fit in mortuis, secunda in terra, tertia in aqua, quarta in aere, quinta in igne. Mathematica in multis est vanitas. Haec tres habet species, Haruspicinam
Abbreviated transcription (Latin):
piciũ. Horoscopica in ostellationibꝰ con¬
stat. Malesicia fiunt ꝑ incantatõnes
sortilegia ꝑ sortes. p̃stigia ꝑ fantasti¬
cas illusiones. Magicam ⁊ oroastes
rex bactrianoꝵ inuenit: ⁊ post longa
temꝑa democritꝰ ampliauit. Ydro¬
mantiã ꝑse ferunt᷑ inuenisse. Augͣͦ¬
ia friges p̃stigia m̃curius. aruspiciã

Expanded text:
tione. Horoscopica in constellationibus constat, maleficia fiunt per incantationes; sortilegia, per sortes; praestigia, per phantasticas illusiones. Magicam Zoroastres rex Bactrianorum invenit, et post longa tempora Democritus ampliavit. Hydromantiam Persae feruntur invenisse. Auguria Phri
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ suꝑiꝰ dictũ ẽ. ⁊ ordinata re publica:
inchoauit oꝑa plurima. ad imꝑii di¬
gnitatẽ. Int̾ q̃ udent᷑ eẽ p̃cipua. ba¬
silica sc̃e marie aquisgͣni. ⁊ pons aꝑd̾ ma¬
guntiacũ in reno: qͥngentoꝵ passuũ
songituolinis. Precipue edes sacͤs in
coto regno suo ubicũq collapsas reppe¬
rit. pontificibꝰ ad quoꝵ curã ꝑtinebãt
ut restaurarent᷑ adhibens curã ꝑ lega¬
tos imꝑauit ut imꝑata ꝑfic̾ent᷑. ꝑ ue¬
aipue uͦ romanã eccłiam defendebat:
⁊ suis opib exornabat. Religionẽ xp̃i

Expanded text:
sicut superius dictum est et ordinata republica inchoavit opera plurima ad imperii dignitatem, inter quae videntur esse praecipua, basilica Sanctae Mariae Aquisgrani, et pons apud Maguntiacum in Rheno quingentorum passuum longitudinis. Praecipue aedes sacras in toto regno suo ubicunque collapsas reperit, pontificibus, ad quorum curam pertinebant ut restaurarentur, adhibens curam per legatos imperavit, ut imperata perficerentur. Praecipue vero Romanam Ecclesiam defendebat, et suis opibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
hec translatũ ẽ regnũ ad hugonem.
Porro hugoni successit rob̾tus. Iste ro¬
bertꝰ fuit ui  bonꝰ. ⁊ fide catho¬
cos uiros semꝑ studuit honorare. ⁊ ex¬
altare. Hic eciã condidit eccłiam p̃ci¬
puo xp̃i confessori quẽ multũ dilige¬
bat ⁊ sũmo uenerabat᷑ honore ania¬
no: in ciuitatis aurelianensis suburbio.
Nost fuert̃ isti. henricꝰ. phylippꝰ. Ludo¬
uicus.¬

Expanded text:
hoc translatum est regnum ad Hugonem. Porro Hugoni successit Robertus. Iste Robertus fuit vir bonus, et fide cathocos viros semper studuit honorare et exaltare. Hic etiam condidit Ecclesiam praecipuo Christi confessori quem multum diligebat, et summo venerabatur honore Aviano in civitatis Aurelianensis suburbio. Post hunc fuerunt isti Henricus, Philippus, Ludovicus
Abbreviated transcription (Latin):
gauit. Alii autẽ ꝓgressi: apuliã. ca¬
labriã. siciliãq occupauere. Karolo
deniq sĩplici successit rob̾tus qͥ fuit
alienꝰ a regno: regnauitq annis du¬
ob ũ rob̾to successit rodulphus alienꝰ:
regnauitq tredecĩ annis. Post hec re

Expanded text:
gavit. Alii autem progressi, Apuliam, Cagavit. Alii autem progressi, Apuliam, Calabriam, Siciliamque occupavere. Carolo denique Simplici successit Robertus, qui fuit alienus a regno, regnavitque annis duobus, et Roberto successit Radulfus alienus, regnavitque tredecim annis. Post hoc re
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpestate regnante karolo sĩpli¬
ce. normann origme dani. duce qͦdã
rollone noĩe. a saitia inferiori egͦssi. at
germaniã qmͣ galliã more pyratico
ꝑ eadẽ occeani littora excrentes. infe¬
stassent: tandẽ egͣssi galliã qͣ parte
bͥtanniã respicit ꝑuasert ÷ ciuitatem
in ea rothomagũ occupantes: usq
in hanc diẽ normanniã de suo noĩe
uocauert̃. Normanni uͦ lingua bar¬
bara. qͣsi homines septẽtrionales dic¬
ti ft̃: eo qd̾ primũ ab illa mundi ꝑte
uenert̃. Karolus autẽ rex francoꝵ
inito cũ eis federe. filiã suã uolloni
uxorẽ dedit ⁊ eãq t̾ram q̃ nc̃ norman¬
nia uocat᷑ concessit: qͥ scilicet rollo
baptizatꝰ. robertꝰ nom̃ accepit ÷ ato
exinde gens normannoꝵ xp̃o credẽs
fidei subiecta ẽ. Postqmͣ autẽ normã¬
ni in eã quã ꝑuaserant partẽ francie
confirmati st̃: etiã ultͣ manꝰ exten¬
dere conatist̃. Guillermꝰ qͥdẽ nothiꝰ
dux normannie: angłiã sibi subiu¬

Expanded text:
tempestate regnante Carolo Simplice, Northmanni, origine Dani, duce quodam, Rollone nomine, a Scythia inferiori egressi, atque Germaniam quam Galliam more piratico per eadem Oceani littora excurrentes infestassent; tandem egressi, Galliam, qua parte Britanniam respicit, pervaserunt, civitatemque in ea Rothomagum occupantes, usque in hanc diem Northmanniam de suo nomine vocaverunt. Northmanni enim lingua barbara, quasi viri septentrionales dicti sunt, eo quod primum ab illa mundi parte venerant. Carolus autem rex Francorum, inito cum eis foedere, filiam suam Rolloni uxorem dedit, eamque terram, quae nunc Northmannia vocatur concessit. Qui scilicet Rollo baptizatus, Roberti nomen accepit. Atque exinde gens Northmannorum Christo credens fidei subjecta est. Postquam autem Northmanni in ea, quam pervaserant, parte Franciae confirmati sunt, etiam ultra manus extendere conati sunt. Guillelmus siquidem Nothus, dux Northmanniae, Angliam sibi subju
Abbreviated transcription (Latin):
neq ad sinistrã. B̾ echsames int̾pretatꝰ
domꝰ solis. Si gͥ ad et̾̃m solis habitatio¬
⁊ gemũt : nec tñ ab itinere gͣssus flec¬
tunt. Sic p̃dicatores d̾i ⁊ qͥlibet fideles.
intͣ eccłiam ẽẽ debent. ut ꝓximis conpa¬
tiant᷑ ꝑ caritatẽ: ⁊ de uia dei ñ exorbitent

Expanded text:
neque ad sinistram . Bethsames, intrepretatur domus solis. Si igitur ad aeterni Solis habitatioet gemunt, non tamen ab itinere gressus flectunt. Sic praedicatores Dei, et quilibet fideles intra Ecclesiam esse debent, ut proximis compatiantur per charitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
nant : ostendens apłis in his ũbis qͣn.¬
ta ꝓ eiꝰ noĩe passuri ẽẽnt. O qmͣ pau¬
a sc̃. qui his u̾bis dm̃ oculis cordis in¬
tendant: ut ꝑ eoꝵ ãmonitionẽ bea¬
titudinẽ q̃rant. Qmͣ multi st̃ qͥ pro
parua u̾boꝵ inuiria. reddunt si
cordib imp̃sserunt: qͥ ibant a cõspe¬
ctu concilii gaudentes. qm̃ digni
habiti fc̃ ꝓ noĩe iħu contumeliã pa¬
ti. Notandũ autẽ qd̾ ait m̃tientes.
⁊ ꝓpt̃ me. Si enĩ homines qñ nob̾ ma¬
ledicunt. iuste nob̾ maledicũt. iã nõ

Expanded text:
is in his verbis quanta pro ejus nomine passuri essent. O quam pauci sunt, qui his verbis Domini oculos cordis intendant, et per eorum admonitionem beatitudinem quaerant. Quam multi sunt, qui, pro parva verborum injuria, reddunt si cordibus impresserunt, qui ibant a conspectu consilii gaudentes, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Notandum autem quod ait mentientes et propter me. Si enim homines quando nobis maledicunt, juste nobis maledicunt
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ipsoꝵ ẽ regnũ celoꝵ. Multi pati¬
culpam. alii patiuntꝰ ꝓpt̃ iusticiam.
ꝓpt̃ culpã patiunt᷑ mali: ꝓpt̃ iustici¬
am patiunt᷑ boni. Latro suspendlit᷑
ꝓpt̾ culpã: iustꝰ ñ potest suspendi nͥ
pace consistunt omĩa: ⁊ scã eccłia fe¬
re de nulla parte patit᷑ adũsa. Q ego

Expanded text:
m ipsorum est regnum coelorum. Multi paticulpam, alii propter justitiam; propter culpam patiuntur mali, propter justitiam boni. Latro suspenditur propter culpam; justus non potest suspendi, nipace consistunt omnia, et sancta Ecclesia fere de nulla parte patitur adversa. Et e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓpt̃ dm̃: ñ habemꝰ meritũ. Gaudete
⁊ exultate. In multis decipim᷑ fr̃s.
Qñ nob̾ arrident scłaria. qñ uulgꝰ
uanis laudib nos attollit. gaudemꝰ
⁊ exultamꝰ. cũ magis dolere. magis
flere deberemꝰ: qi maiꝰ ꝑiculũ habẽt
ationes. S audiamꝰ qd̃ apłis salubre
gaudiũ. salubris exultacio demon¬
strat᷑ . cũ eis in contumeliis. in ꝑse¬
cucionib gaudendũ eẽ ⁊ exultan¬
dũ denuntiatꝰ᷑. Subiunxit autẽ cau¬
sã: dicens. Merces enĩ ur̃a: multa
ẽ in celo. Merces ista fr̃s multa ẽ:
magna ẽ. p̃ciosa ẽ. diut᷑na ẽ. Tã mul¬
ta ẽ qd̾ ñ potest num̃ari: tã magna

Expanded text:
nt, jam non habemus meritum. Gaudete et exsultate. In multis decipimur, fratres. Quando nobis arrident saecularia, quando vulgus vanis laudibus nos attollit, gaudemus et exsultamus cum magis dolere magisque flere deberemus, quia magis periculum habent erationes. Sed audiamus quod apostolis salubre gaudium, quae salubris exsultatio demonstretur, cum eis in contumeliis et persecutionibus gaudendum esse et exsultandum denuntiatur. Subjunxit autem causam dicens: Merces enim vestra multa est in coelo. Merces ista, fratres, multa est, magna est, pretiosa est, diuturna est: Tam multa est, quod non potest numerari; tam magna
Abbreviated transcription (Latin):
Q ñ solum suã. s nec alienã negligant
uitã: ut si opꝰ fuerit ⁊ bonis ad meliora
exhibeant exhortationẽ. ⁊ malis de ma¬
lo correptionẽ. Est enĩ modꝰ in reb: qi
sic̃ homo ñ debet ẽẽ nimie asꝑitatis. sic
nec debet ẽẽ minie lenitatis : ut int dex¬
t̾am ⁊ sinistrã. ꝑ discretã mansuetudi¬
nẽ ad beatitudinis ꝑueniat t̾ram. Se¬
ati qͥ lugent: qm̃ ip̃i consolabuntur.
Luctꝰ solet ẽẽ ꝓ amissione caroꝵ: sicut
qñ aliqͥs amittit caros suos. patrẽ. ma¬
trem. filios. aut aliquẽ ꝓpinquũ. Heu
qmͣ multi lugent caros suos: qͥ neqͣqmͣ
lugent semet ip̃os. Qmͣ multi lugent
dãna corꝑalia: qͥ lugere contẽnunt
dãna spũalia. Qñ aliquis infirmatur
luget. O sanitas insana: o uisio ceca. o
t̃ lugenda spũalia scilicet dãna ñ lugẽt.
uł etiã de ip̃is rident: de istis inqm
ꝓph̾auit ysaias dicens. Ue qͥ dicitis bo¬

Expanded text:
et non solum suam, sed nec alienam negligant et non solum suam, sed nec alienam negligant vitam, ut, si opus fuerit, et bonis ad meliora exhibeant exhortationem, et malis de malo correptionem. Est etenim modus in rebus, quia sicut homo non debet esse nimiae asperitatis, sic nec debet esse nimiae lenitatis, ut inter dexteram et sinistram per discretam mansuetudinem ad beatitudinis perveniat terram. Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. Luctus solet esse pro amissione charorum, sicut quando aliquis amittit charos suos, patrem, matrem, filium, aut aliquem propinquum. Heu! quam multi lugent charos suos, qui nequaquam lugent semetipsos! Quam multi lugent damna corporalia, qui lugere contemnunt damna spiritualia? Quando aliquis infirmatur luget. O sanitas insana! o visio caeca! oter lugenda spiritualia, scilicet damna, non lugent, vel etiam de ipsis rident. De istis, inquam, prophetavit Isaias dicens: Vae qui dicitis bo
Abbreviated transcription (Latin):
gistii: aꝑtio oris. effectũ p̃dicationis.
diuites: alii qͦ dammͦ de spũ nich̾ ha¬
bentes: alii spu pauꝑes. Spũ diuites
st̃ suꝑbientes ÷ de spũ nicħ habentes
minis pusillammes: sp̃u pauꝑes hu¬
miles. Suꝑbientes faciunt ñ facienda
ꝑ elationẽ ⁊ pusillanimes facienda p̃¬
termittũt. ꝑ pusillanimitatẽ: humi¬
les ñ facienda pret̃mittunt. ⁊ facien
da faciunt ꝑ humilitatẽ. Panꝑtas
itaq sp̃c. nich habens defectionis m¬
ch̾ suꝑfluitatis: ꝑ uiam regiã ducit
ad beatitudinẽ suꝑnã. Beati mites.
Mites st̃ lenes ⁊ pacientes: qͥ neminẽ
ledunt. ⁊ imꝓbis cedunt. St̃ autẽ qͥ¬
dam. qͥ ita uolunt ẽẽ mnites ut nicħ
curent de uita aliena: neminẽ de
bono admoneant. neminẽ de malo
corripiant. S talis lenitas ñ ẽ mul¬
tũ laudanda: qr patit᷑ defectũ ubi
deberet exercere uirtutis effectum.
Tales gͥ debent ẽẽ mittes. ut neminẽ le¬
dant: malaillata pacient̃ sustineant.

Expanded text:
ctum praedicationis. divites; alii quodammodo nil de spiritu habentes; alii spiritu pauperes. Spiritu divites sunt superbientes. De spiritu nihil habentes, nimis pusillanimes. Spiritu pauperes, humiles. Superbientes, faciunt non facienda per elationem. Pusillanimes, facienda praetermittunt per pusillanimitatem. Humiles, non facienda praetermittunt, et facda faciunt per humilitatem. Paupertas itaque spiritus nihil habens defectionis, nihil superfluitatis per viam regiam ducit ad beatitudinem supernam. Beati mites. Mites sunt lenes et patientes, qui neminem laedunt, et improbis cedunt. Sunt autem quidam, qui ita volunt esse mites, ut nihil curent de vita aliena, neminem de bono admoneant, neminem de malo corripiant. Sed talis lenitas non est multum laudanda, quia patitur defectum, ubi deberet exercere virtutis effectum. Tales igitur debent esse mites, ut neminem laedant, mala illata patienter sustineant,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ ad octo beatitudines ꝑuenit᷑
discipłos docturꝰ. in montẽ ascendit.
hoc nob̾ insinuat: qd̾ qui sacre docta¬
ne ũbum dispensat. ñ in ualle pͣm
oꝑis. ñ in cãpo effrenate dissolutio¬
nis cõsistere debeat ÷ s in montẽ sp̃u¬
alis conu̾sationis ꝑ exercitia uͥtutum.

Expanded text:
per quam ad octo beatitudines pervenitur, discipulos docturus in montem ascendit, hoc nobis insinuat, quod qui sacrae doctrinae verbum dispensat, non in valle pravi operis, non in campo effrenatae dissolutionis consistere debeat, sed montem spiritualis conversationis per exercitia virtutum,