comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit cuiꝰ filiũ deucalionẽ
idẽ ip̃i ob iusticiã solũ di¬
unꝰ gradus et bna ꝓge¬
nies orbẽ t̾re tã celeriter
potuit hom̃b implere
sed bidelicet hͦ quoq sit
corruperũt ut illd̃ suꝑius
cũ ignorarent et quotꝑe
cathaclismus sic frũs in
tra et qͥs ob iusticiã me¬
ruerit gn̾e hũano peñte
saluari et quõ ã cũ quib
seruatus est que omĩa ꝓ¬
phetice lictere docent
ficio ꝓmochei narrant
Erũ qr poetas dixe¬
xã nõ oĩuo mẽtir
solẽ s figuris inuolu̾e et
formasse de molli ac pin¬
gui luto ab eoq pͥmo na¬
tã ẽẽ artẽ statuas et siła¬
chra fingendi ¶Si qͥd
deoꝵ cultus ẽẽ ceꝑunt.
Sic uĩtas futata mẽda¬
cio ẽ et illud qd̃ a deo fc̃m
fereba: hoĩ qui opus diui¬
nũ mutatus ẽ cepit a sc̃¬
bi ¶Ceteꝵ fictio beri ac
uiui hoĩs e limo dei ẽ qd̾
hermes quoq tradidit qͥ
nõ tm̃ hoĩem ad ymagĩe
dei fcm ẽẽ dixit a deo s ec̃
illud explanare tẽptauit

Expanded text:
cuius filium Deucalionem idem ipsi ob iustitiam solum diunus gradus et una progenies orbem terrae tam celeriter potuit hominibus inplere? sed uidelicet hoc quoque sic corruperunt ut illut superius, cum ignorarent et quo tempore cataclysmus sit factus in terra et quis ob iustitiam meruerit genere humano pereunte seruari et quseruatus sit: quae omnia propheticae litterae docent. Scio Promethei narrant. uerum quia poetas dixeram non omnino mentiri solere, sed figuris inuoluere et formasse de molli ac pingui luto ab eoque primo natam esse artem statuas et simulacra fingendi, siquidedeorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata. mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hominis e limo dei est. quod Hermes quoque tradit, qui non tantum hominem ad imaginem dei factum esse dixit a deo, sed etiam illut explanare temptauit,
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝯtͣriã sibi habeant pc̃a¬
tem calor et humor q̃¬
młtũ utiliter deus ad su-¬
stenᵈͣ et giguẽda oĩa ex¬
cogitauit ã cũ ura¬
dei sit ĩ calore et igni nͥ
ardorẽ bimiq eius admix¬
ta hũoris ac frigoris ina¬
teria tẽpasset nec nasci ꝙͣ¬
ꝙͣ nec cohe̾re potuisset qnͣ
statim ꝯflagͣcõe int̾iret
phĩ quidã et poete discordi
ꝯcordia mũdũ constare
dix̾unt s rõnem penitus
nõ bidebant ¶Eraclitus
ex igne nata ẽẽ dixit oĩa
set ex igne neq ignis ex

Expanded text:
et contrariam sibi habent postestaet contrariam sibi habent postestatem; calor et humor: quae mirabiliter Deus ad sustentanda et gignenda omnia excogitavit. Nam cum Dei sit in calore et igni, nisi ardorem vimque ejus admixta humoris ac frigoris materia temperasset, nec nasci quidquam nec cohaerere potuisset, quin statim conflagratione interiret philosophi quidam et poetae discordi concordia. mundum constare dixerunt, sed rationem penitus non uidebant. Hera,clitus ex igni nata esse dixit omnia, set ex igni neque rursus ignis ex
Abbreviated transcription (Latin):
gus ex aqua ¶ Secũd̃
haꝵ ꝑtiũ dimẽsionẽ diẽ
quoq fecit ac noctẽ q spa¬
cia et orbes tp̃m ꝑpetuos
ac bolubiles qͦs bocamus
annos alt̾na ꝑuices suc¬
cessione cõficiant ¶Dies
quẽ pͥmus oriens sb̃mĩs
trat dei sic ncc̃e ẽ ut omia
q̃cũq meliora sũt nor ãt
ꝙͣ occidẽs extremus ĩducit
diximꝰ que duo et̃ in hoc
prestiꝰ fucuroꝵ deus fecit
ut ex hiis ⁊ uere religionis
et falsarũ suꝑsticõem yma¬
go quedã oñderet᷑ nã sic̃
est et calore potissĩõ et ful¬
gore clarissimo illustrat
omĩa ita ĩ deo licet sic unꝰ
et maiestas et u̾tus et
claritudo ꝑfcã est. nox ãt
quã p̃uo illi anchiteo di-¬
tas et barias religiones
ꝑ sili̾tudinẽ monstrat.
Quis em̃ stelle ĩ mabi¬
les micare ac radiare ui¬
deant ͤ tñ qr nõ sũt plena
ac solida luĩa nec caloris
p̃ferũt quitꝙͣ nec tenebͣs
młtitudĩe sua bincunt.
uo igit᷑ pnͥcipalia

Expanded text:
gus ei aqua. secundum gus ei aqua. secundum harum partium dimensionem diem quoque fecit ac noctem, quae spatia et orbes temporum perpetuos ac uolubiles, quos uocamus annos, alterna per uices successione conficiant. dies, quem primus oriens submtrat, Dei sit necesse est, ut omnia quaecumque meliora sunt. Nox autem, quam occidens extremus inducit, diximus. Quae duo etiam in hoc praescius futurorum Deus fecit, ut ex iis, et verae religionis, et falsarum superstitionum imago quaedam ostenderetur. Nam sicut itudinis lumen est, et calore potissimo, et fulgore clarissimo illustrat omnia: ita in Deo, licet sit unus, et majestas, et virtus, et claritudo perfecta est. Nox autem, quam pravo illi antitheo diltas et varias religiones per similitudinem demonstrat. Quamvis enim stellae innumerabiles micare ac radiare videantur; tamen, quia non sunt plena ac solida lumina, nec caloris praeferunt quidquam, nec tenebras multitudine sua vincunt. Duo igitur illa principalia
Abbreviated transcription (Latin):
ternã ¶ Pccidẽs autẽ
conturbate illi pͣueq mẽ¬
te ascribit᷑ ꝙ lumẽ abscon¬
dat ꝙ tenebras sꝑ iuducat
et ꝙ hoĩes faciat occide̾ at¬
q int̾ĩre pcc̃atis ¶ Nam
sit̃ lux orientis ẽ in luce
aũt uite rõ uersat᷑ sic oc¬
cidens tenebre sũt In te¬
nebris aũt mores et intẽ¬
tus cõtinet᷑ ¶ Deinde al¬
teras ꝑtes eadẽ rõne dimie¬
sus ẽ meridĩe ac septẽtri¬
onẽ que ꝑtes illis ducib
societate nĩgñtur ¶ Ea
em̃ q̃ est solis calore fla¬
grantior ꝓrima ẽ ⁊ cohẽt
orienti ac illa q̃ fuigorib
ac ꝑpetuo gelu torpet euis
ut gͦ calor liũ est ꝓrimus
sic mendies orienti ut fu¬
gus tenebris ita plaga ⁊
septenit᷑onis occasui.
Uib singulis ꝑtib
suũ tẽpus actbuit
uerris drienti estatẽ ñdi¬
ane plage occidentis au¬
tõpnus ẽ septẽtrionis hi
nali figura bite ac mor¬
tis ꝯtinet᷑ quia bita ĩ ca¬
lore ẽ mors ĩ frigore sic̾
aũt calor ex igne ẽ ita fri¬

Expanded text:
s autem conturbatae illi pravaeque menti adscribitur, quod lumen abscondat, quod tenebras semper inducat, et quod homines faciat occidere atque interire peccatis. Nam sicut lux orientis est, in luce autem vitae ratio versatur; sic occidentis tenebrae sunt: in tenebris autem, et mors, et interitus continetur. Deinde alteras partes eadem ratione dimensus est, meridiem ac septentrionem; quae partes illis duabus societate junguntur. Ea enim, quae est solis calore flagrantior, proxima est, et cohaeret orienti. At illa, quae frigoribus et perpetuo gelu torpet, ejusUt igitur calor lumini est proximus, sic meridies orienti: ut frigus tenebris, ita plaga est septentrionalis occasui. Quibus singulis partibus suum tempus attribuit, et orienti, aestatem meridianae plagae; occidentis autumnus est, septentrionis hibnali, figura uitae ac mortis continetur, quia uita in calore est, mors in frigore. sicut autem calor ex igni est, ita fri
Abbreviated transcription (Latin):
hiis contͣriũ constituit in
t̾ra nichil em̃ ꝑ se continẽt
liũs nͥ accipiat e celo ĩ quo
posuit lucẽ ꝑhenniẽ et su
illis suꝑiorib distant ꝙͣ¬
tũ mala bonis et bicia u̾tu¬

Expanded text:
his contrarium, constituit in terra: nihil enim per se continet luminis, nisi accipiat a coelo, in quo posuit lucem perennem, et supillis superioribus distant, quantum mala a bonis, et vitia
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat et materiam de
qua mundus est et mũd̾
qͥ de materia ẽ natura ex¬
titisse cum ego ipam ua¬
turam dñi ẽẽ contendam
¶Nec em̃ pot̾ facere mi¬
rabilia id est maxima ra¬
tione constãcia insi que
habet mẽtem ꝓuidentiã.
potestatem Ata fiet bt
deus fecerit omĩa nec quit¬
gmẽ a deo traxi̾t.
c idem quociẽs epi¬
cureus ẽ ac nõ uult
a dõ factũ ẽẽ mũdũ quer̾e
solet quib manb quib
machinis quib bectibus
fecĩt uideres fortasse si
eo tempore potuisses esse
Di ne psitet ls cei opera¬
i ne ꝑspice̾t hꝰ dei opera
uoluit eũ indute̾ ĩ hũc mũ¬
duci quidẽ potãt quõ enim
subsisteret cũ fabricaretur
de suꝑ celũ terra subt̾ fun¬
daret᷑ cũ fortasse hũida uł
nimiis rigorib corꝑata cõ¬
crescẽnt uł igneis calorib
ĩ cocta et solidata duresce̾nt
sole ĩsticuto nec frugibus
ã aĩalib natis ¶ Itaq
ncc̃e fuit hoĩem postremo
fi cũ iã mũdo cetisq ua

Expanded text:
ut dicat, et materiam de ut dicat, et materiam de qua mundus est, et mundum qui de materia est, natura extitisse: cum ego ipsam naturam Deum esse contendam. Nec enim potest facere mirabilia, id est maxima ratione constantia, nisi qui habet mentem, providentiam, potestatem. Ita fiet, ut Deus fecerit omnia, nec quidginem a Deo traxerit. At idem quoties Epicureus est, et non vult a Deo factum esse mundum, quaerere solet quibus manibus, quibus machinis, quibus vectibus, fecerit. Videret fortasse, si eo tempore potuisset esse, d ne perspiceret homo Dei operaspiceret homo dei opera, noluit eum inducere in hunc munduci quidem poterat: quomodp enim subsisteret, cum fabricaretur desuper caelum, terra subter fundaretur, cum fortasse umida uel nimiis rigoribus torpora.ta. concrescerent uel igneis caloribus incocta et solidata durescerent? sole instituto nec frugibus aut animalibus natis? itaque necesse fuit hominem postremo fieri, cum iam mundo ceterisque rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ a deo fr̃m qr sine mẽte
rõe ꝯsilio nichil fieri p̃t.
Erĩ hec nõ cyconis
ẽ culpa sed cocte Cũ
eñ suscepisset disputacõez
intatẽ ignorancia ueri pu¬
tauit ẽẽ tollendã ¶Itaq
deos potuit tollere qr non
dĩnam q̃ est ĩ bno deo co¬
naret᷑ eũtere qr contͣ ueri¬
tatẽ inti ceꝑat deficientib
argumẽtis ĩ hanc foueã
nctͣio decidit uñ se extrica¬
re nõ posset hic gͦ illũ te¬
neo herentẽ teneo de firũ
qm̃ lucilius qui contͣ dis
xplicet se cocta si p̃t
ex hac boragnne ꝓ¬
fãt argumẽta qͥb doceat
semꝑ fuisse materiã quã
nulla prouidẽcia efficĩt
ostendat quo quitquam
põderosum aut graue ã
ẽẽ potuerit siue actore ã¬
in mutari uoluenit ac de¬
sierit ẽẽ quod semper fuĩt
nec inciꝑet esse quod nũꝙͣ
fuit. ¶Que si docuerit cũ
demũ assentiar ne mũdũ
quidem dĩna prouidentia
constitutum et tamẽ sic
assenciar ut aliis illum
laqueis teneam ¶ Eodẽ
emm quo uollet reuoluetͤ

Expanded text:
 sine mente ione consilio nihil fieri potest. uerum haec non Ciceronis est culpa, sed sectae. cum enim suscepisset disputationeminitatem ignorantia ueri putauit esse tollendam. itaque deos potuit toilere, quia non diuinam quae est in uno deo conaretur euertere, quia contra ueritatem niti coeperat, deficientibus argumentis in hanc foueam necessario decidit, unde se extricare non posset. hic ergo illum teneo haerentem, teneo defixum, quoniam Lucilius qui contra disomnia. explicet se Cotta si potest ei hac uoragine, proferat argumenta quibus doceat semper fuisse materiam, quam nulla prouidentia effecerit, ostendat quomodo quicquam ponderosum et graue aut esse potuerit siimmutari valuerit, ac desierit esse, quod semper fuit, ut inciperet esse, quod numquam fuit. Quae si docuerit, tum demum assentiar, ne mundum quidem divina providentia constitutum; et tamen sic assentiar, ut aliis illum laqueis teneam. Eodem enim, quo nolet revolvetur,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possent cũ adolescẽtes
uł missi a ꝑentib uł sua
sponte tñ reꝵ penuria co¬
geret ꝓfugi ad q̃rendas sͥ
nouas ledes huc atq illuc
disꝑsi om̃s insulas et or¬
bẽ totũ repleuerũt et a stir¬
ꝑe sc̃ẽ radicis auulsi nouoᷤͤ
sibi mores atq ĩstituta ꝓ
arbitrio cõdiderũt s hom̃
pͥmi qͥ egiptũ occupauerãt
celestia susciꝑe atq adora¬
re ceꝑunt Et quia ne¬
q domnciliis tegebant᷑ ꝓpt̾
aeris qͣlitatẽ nec ullus in
ea regione nbib subtex¬
itur celũ cursus sỹderũ et
effectus notauerũt dũ ea
sepe beu̾antes curiosius at
liberius intuẽtur ¶ Postͦ
demde portẽtificas aĩaliũ
figuras quas colerẽt cõmẽ¬
tati sũt quibusdã ꝓdigiis
ĩducti quoꝵ mox aucto¬
res reꝑiemus ¶Leteri
aũt qͥ ꝑ terrã disꝑsi fue¬
rũt admirãtes elemẽta
mũdi celũ solẽ t̾rã mare

Expanded text:
non possent, tum adulescentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouos sibi mores atque instituta pro arbitrio condiderunt. sed omnium primi qui Aegyptum occupauerant caelestia. suspicere atque adorare coeperunt. et quia neque domiciliis tegebantur propter aeris qualitatem nec ullis in ea regione nubibus subtexitur caelum, cursus siderum et effectus nota-uerunt, dum ea saepe uenerantes curiosius ac liberius intuentur. postea deinde portentificas animalium Sguras quas colerent commenti sunt quibusdam prodigiis inducti, quorum mox auctores aperiemus. ceteri autem qui per terram dispersi fuerant admirantes elementa mundi, caelum solem terram mar
Abbreviated transcription (Latin):
rũ sũt ut mexcolñda t̾ra
iuuarẽt uñ dc̃a sũt iumẽ¬
ta¶Ita reb om̃ib mira¬
bili descͥpcõne ꝯpoĩtis re¬
gnũ sibi et̾nuĩ ꝑare cõsti¬
tuit ẽ ĩ nuabiles aĩas ꝓ¬
creare quib ĩ mortalitatẽ
dedit ¶ Tum fecit ipse
sͥ simłachrũ sẽsibile atq
intelligẽs id ẽ ad ymagi¬
nis sue formã qua nich̃
figãuit ex limo t̾re bñ ho¬
mo nũcupatus ẽ ꝙ f sic
fcũs ex humo ¶ Demq
de eẽ ait ¶ Et sibilla q̃¬

Expanded text:
um, ut in excolenda terra juvarent; unde dicta sunt jumenta. Ita rebus omnibus mirabili descriptione compositis, regnum sibi aeternum parare constituit, et innumerabiles animas procreare, quibus immortalitatem daret. Tum fecit ipsi  simulacrum sensibile atque intellegens id est ad imaginis suae formam, qua nihil figurauit ex limo terrae; unde homo nuncupatus est, quod sit fictus ex humo. denique esse ait, et Sibylla q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpendisset lectica deportatꝰ
ad ꝯsules et omĩ re ĩ sena¬
tu expoĩta recepisse corꝑis
firmitatẽ liuisq pedibus
domũ redisse ¶ Illud qͦ
sõpinũ nõ mĩoris admira¬
bello ciuili b̾tano implici¬
tus gͣui morbo abstine̾ p̃¬
lio statuisset medico enis
arterio mimiere spẽs obẜ¬
uata ẽ mouẽs ne ꝓpter cor¬
poris imbecillitatẽ castͥs
se cesar ꝯtineret. ¶taq
ĩ aciẽ lectica ꝑlatus ẽ bt
eodem die a bruto castra
ficilis et obscure ĩ telligã¬
tur et has om̃s simulati
mum̾s p̃stigias reuelabo
quib ĩ ducti hoĩes a beri¬
tatis uia longius recesse¬
rũt ¶ Sed repetã longe
altius ut si qͥs ad legẽdũ
ueri exꝑs et ignarus acces¬
serit instruat᷑ atq ĩtelli¬
gat qd̃ tandẽ sit caput ho¬
rũ et causa maloꝵ et luĩe
accepto suos ac tocius ge¬
neris hũani ꝑspiciat er¬
exẽplo genuit auctorẽ su¬
ũ sic ĩ effabiliter pat̾ ge¬
nisse credendus ẽ coeter¬

Expanded text:
pependisset, lectica delatus pependisset, lectica delatus ad consules et omni re m senatu exposita recepisse corporis firmitatem suisque pedibus domum redisse. illut quoque somnium non minoris admirabello ciuili Brutiano inplicitus graui morbo abstinere proelio statuisset, medico eius Artorio Mineruae species obuersata est monens, ne propter corporis inbecillitatem castris se Caesar contineret. itaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra.ficiles et obscurae intellegantur, et has omnes simulati numinis praestrigias reuelabo, quibus inducti homines a ueritatis uia longius recesserunt. sed repetam longe altius, ut si quis ad legendum ueri expers et ignarus accesserit, instruatur atque intellegat quod tandem sit caput horum et causa malorum, et lumine accepto suos ac totius generis humani perspiciat erctorem suum; sic ineffabiliter Pater genuisse credendus est coaeter
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ feciss eod̃ postea loco a mi¬
litib cesaris ĩ t̾fectꝰ ẽ Hiis
ex thesauro ꝓspine locrẽsis
pecuĩa naufgͣĩ fecit ac di¬
tinis dee lictorib illisus ẽ
ut nichil p̃t̾ eã pecĩna ĩco¬
lume reꝑiret᷑ Ceres qͣz mile¬
sia młtũ sͥ apd̃ hoĩes ben̾a¬
coĩs adiecit nã cũ ab alexͦ.
capta eẽt cĩtas ac milites ad
eã spoliãdã irrupissẽt ocłos
om̃ repẽte obiectꝰ fulgor ig¬
ma q̃ bĩ deoꝵ uideãt᷑ ostẽde̾
¶Iupit̾ dr̃ et p̃cepisse ut ꝯͥ¬
sulib et senatui nuĩciaret
ludis cusensib proximis
presultorem sibi displicu¬
isse ꝙ autromꝰ maximꝰ
quid̃ uerbatũ seruũ sub fur¬
ta medio cco ad suppliciũ
duxãt id eoq ludos ĩ staura¬
ri opporte̾ qd̃ cũ ille neglex¬
isset eodẽ die filiũ ꝑdidiss
Ip̃e aũt gͣui mõ ẽẽ correp¬
tus ¶ Et cũ rursus eaudẽ
ymaginẽ c̾uẽt q̃rentẽ satis¬
ne penaꝵ ꝓ neglecto imꝑio

Expanded text:
sem fecisset, eodem postea loco a misem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris est interfectus. His ex thesauro Proserpinae Locrensis pecunia, naufragium fecit, ac vicinis deae littoribus illisus est, ut nihil praeter eam pecuniam incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi aput homines uenerationis adiecit. nam cum ab Alexandro capta ciuitas esset ac milites ad eam spoliandam inrupissent, oculos omnium repente obiectus fulgor eia dicitur et praecepisse, ut consulibus et senatui nuntiaret ludis Circensibus proximis praesultorem sibi displicuisse, quod Autronius Maximus quidam uerberatum seruum sub furca medio circo ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere: quod cum ille neclexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem graui morbo esse correptus; et cum rursus eandem imaginem cerneret quaerentem satisne poenarum pro neclecto imperio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ uado tyberim flũs na¬
uis qͣ uehebat᷑ hesisset ne
ulla ui cõmou̾et᷑ claudiã
ferũt q̃ semꝑ impudica
eẽt hĩta obinimos corꝑis
cultus deã subinisẜ geni¬
b orasse bt si se castã iu¬
dicaret suũ cingulũ seq̃re¬
tur ita nauẽ q̃ ab omĩ iu-¬
uẽtute nõ ualuit cõmo¬
ueri ab una muliere ẽẽ ꝯ¬
lue seniente estulapius
epidauro accitus urbem
romã duit᷑na pestilenͣ li¬
berasse ꝑhibetꝰ Gaclegi
quoq nuari pñt quorũ¬
pñtib penis ĩ iuriã suã
dii uendicasse credũtur.
Elpius claudiꝰ censor cũ
adũsus respõsũ ad ẜuos
publicos sacͣ hercuł tnͣstu¬
lisset liũb orbatus ẽ et
poticioꝵ gens q̃ ꝓdidit in¬
tra uinꝰ ãni tẽpus extĩt¬
ta ̃¶ Itẽ censor fuluius
cũ ex umouis lacune tem¬
plo marmões tegulas abstu¬
rome fecãt tege̾t et mẽte
captꝰ ẽ ⁊ amisẜ duob filiis
choos eũso estulapii luco clas¬

Expanded text:
et in uado Tiberini fluminis naet in uado Tiberini fluminis nauis qua uehebatur haesisulla vi commoveretur, Claudiam ferunt, quae semper impudica esset habita ob nimios corporis cultus, deam submissis genibus orasse, ut, si se castam judiearet, suum cingulum sequeretur, ita navim, quae ab omni juventute non valuit commoveri, ab una muliere esse clue saeviente, Aesculapius, Epidauro accitus, urbem Romam diuturna pestilentia liberasse perhibetur. Sacrilegi quoque numerari possunt, quoruntibus poenis injuriam suam dii vindicasse creduntur. Appius Claudius Censor, cum adversus responsum ad servos publicos sacra Herculis transtulisset, luminibus orbatus est, et Potitiorum gens, quae prodidit, intra unius anni tempus extincta est. Item Censor Fulvius, cum ex Junonis Laciniae templo marmoreas tegulas abstuRomae fecerat, tegeret, et mente captus est, et amissis duobus filiis Coos everso Aesculapii luco clas
Abbreviated transcription (Latin):
culis  Et sane multa
enuari possũt digna mi
q rex artis eius eleuãs fi¬
dẽ dicẽt ut ꝯsultus ãb re¬
nũciaret sͥ utrũ ne fieri
posset id qd̃ ip̃e aĩo ꝯcepis¬
set affirmaret q namꝰ pos
secuit ¶ Demnde illd̃ ꝙ
castor ⁊ pollux bello latino
apud latũ diutͦne uisi st̃
equoꝵ sudorẽ abluẽtes cũ
edes eoꝵ q̃ m̃cta fonti erat
sua sponte patuisset ¶dẽ
bello macedonico eqͥs albis
ĩ sidẽtes publio batreno ro¬
mã nocte uenienti se obtu¬
lisse dicũt᷑ nũciãtes eo die
regẽ ꝑ se uictũ atq captũ
qd̃ paucis post dieb litt̾e
pauli uerũ fuisse docuerũt
Illud etiã mirabile ꝙ
siłachrũ forme muliebis̃
nõ semel locutũ ẽẽ tͣditur
Itẽ iunonis morete cũ cap¬
tis ueiis unus ex militib
ad eã tnͣsferendã missus
iocabundus ac ludẽs int̾¬
rogauit. ¶Utrũ ne romã
ungrare bellet uelle rũdit
raculi nã cũ ex libris sibil¬
linis idea mat̾ eẽt accita

Expanded text:
culis. et sane mu!tA culis. et sane mu!tA enumerari possunt digna mirque rex artis eius eleuans fidem diceret ut consultis auibus renuntiaret sibi, utrumne fieri posset id quod ipse animo set, affirmaretque Navius posecuit. Deinde illud, quod Castor et Pollux, bello latino, apud Lacum Juturnae visi sunt equorum sudorem abluentes, cum aedes eorum, quae juncta fonti erat, sua sponte patuisset: iidem bello macedonico equis albis insidentes, Publio Vatieno Romam nocte venienti se obtulisse dicuntur, nuntiantes eo die regem Persen victum atque captum, quod paucis post diebus litterae Pauli verum fuisse docuerunt. Illud etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae Muliebris non semel locutum esse traditur, item Iunonis Monetae, cum captis Veiis unus ex militibus ad eam transferendam missus iocabundus ac ludens interrogaret utrumne Romam migrare uellet, uelle respondit.raculi. nam cum ex libris Sibyllinis Idaea mater esset accita.
Abbreviated transcription (Latin):
pendere nec qͦs illi tẽporib
ante cesẜunt sapĩa qͦ aute¬
cesserũt q̃ si om̃ib eqͣlit̾ da¬
tur occupari ab añcedẽtib
nõ pt ¶ Illibabilis ẽ tã¬
ꝙͣ lux et claritas solis q bt
sol oculoꝵ sit sapĩa ẽ lumẽ
cordis hũaui.¶Quare cũ
sit ĩ natũ sapĩam sͥ adim̃t
qui sũ bllo iuidicõ ĩ uenta
maioꝵ ꝓbant et ab aliis
pecudũ more ducũt᷑ ¶t
hoc fallit ꝙ maioꝵ uoĩe
ꝓpoĩto nõ putãt fieri posse
ut ã ip̃i plus sapiãt quia
mĩores uacantur aut illi
desipuerũt qr maiores no¬
minãt ¶ P̾d gͦ impedit
quͣ ab ip̃is sumamꝰ exem¬
plũ ut quo illi qͥ falsa in¬
uenant posteris tradider̃t
teris meliora tradamus.
disputacõ nõ ab in
dubiũ relinqͣtur. ¶ Nam
fortasse aliqͥs ad illa ꝯfu¬
giat q̃ a multis ⁊ nõ a du¬
biis tradũtur auctoribus
eos ip̃os qͦs docuimꝰ deos
nõ ẽẽ maiestatẽ suã ꝑ se¬
pe ostendisse et ꝓdigiis ⁊
sõpuiis ⁊ auguriis ⁊ ora¬

Expanded text:
erpendere. Nec quia nos illi temporibus antecesserunt, sapientia quoque antecesserunt; quae si omnibus aequaliter datur, occupari ab antecedentibus non potest. Illibabilis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum, sic sapientia lumen est cordis humani. Quare cum sit innatum, sapientiam sibi adimunt qui sine ullo iudicio inuenta maiorum probant et ab aliis pecudum more ducuntur. sed hoc fallit, quod maiorum nomine posito non putant fiprt posse ut aut ipsi plus sapiant, quia minores uocantur, aut illi desipuerint, quia maiores nominantur. quid ergo inpedit quin ab ipsis sumamus exemplum, ut quomodo illi quae falsa inuenerant posteris tradiderunt, teris meliora tradamus? disputatio non ab ingdubium relinquatur. Nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auceos ipsos quos docuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis et somniis et auguriis et ora
Abbreviated transcription (Latin):
scordia et ꝑuicie nõ pot̾.
¶Collidãt em̃ ncc̃e ẽ ea
lut ex fonte descẽderũt.
taq aut deus ex ma¬
teria ortus ẽ ã ma¬
teria ex deo ¶Quid horũ
sit uerius facile ẽ intelligi
ex hiis eñ duob altm̃ sen¬
sibile ẽ alterũ caret sensu
pt̃as faciẽdi aliqͥd nõ p̃t.¬

Expanded text:
e non potest. Collidant enim necesse est ea lut ex fonte, descenderint. Itaque aut Deus ex materia ortus est, aut materia ex Deo. Quid horum sit verius, facile est intelligi. Ex his enim duobus alterum sensibile est, alterum caret sensu. Potestas faciendi aliquid non pot
Abbreviated transcription (Latin):
elementũ corꝑale atq t̾re¬
nũ cuiꝰ nat᷑a quia mobił
ẽ ac deorsũ uergẽs figurã
mortis oñdit ideo pecudes
neq ĩ celũ suspiciĩt neq
religionẽ sentiũt qm̃ ab
hiis usus ignis alienus ẽ
uñ aũt uł qũo deus hec
duo pnͥcipalia ignẽ et a¬
quã uł accenderit uł eliqͣ¬
uit̾ solꝰ p̃t scire qui fecit.
Onsũmato gͦ mũ¬
do aĩalia uarii gn̾s
dissilibus formis et magͣ
et mĩora ut fien̾t ĩ ꝑauit
et fca sũt bina idest diu̾̃¬
si serus singła ex quorũ
fetib et aer et t̾ra ⁊ ma

Expanded text:
elementum corporale atque terrenum. cuius natura quia mobilis est ac deorsum uergens, figuram mortis ostendit. ideo pecudes neque in caelum suspiciunt neque religionem sentiunt, quoniam ab his usus ignis alienus est. unde autem uel quomodo deus haec duo principalia, ignem et aquam, uel accenderit uel eliquauerit, solus potest scire qui fecit. Consummato igitur mundo animalia uarii generis, dissimilibus formis, et magna et minora uti fierent imperauit. et facta sunt bina. id est diuersi sexus singula, ex quorum fetibus et ae
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑiem sũpsere hu¬
morqz calor q ꝯcipiũt et
ab hiis oriũtur cũcta duo¬
b ¶ Cũq sit ignis aque
pugnax uapor hũidus õs
res creat et discors ꝯcor¬
dia fetib apta ẽ ¶ Alte¬
rũ em̃ qͣi masculmũ ele¬
mentũ ẽ altm̃ qͣsi femi-¬
ninũ altm actiuũ alt̾m
patibile ¶Ideoq a bet̾i¬
bus institutũ ut sacͣmẽ¬
to ignis et aque nptiaꝵ
fedã sanciant᷑ ꝙ fetus a¬
nimantiũ calore et hũore
corporẽt᷑ atq ammẽtur
ad bitã ¶Cũ em̃ cõstet
om̃e aiał ex aĩa et corꝑe¬
matĩa corꝑis ĩ hũore est
aĩe in calore qd̃ ex auiũ
fetib datur scire qͦs cras¬
si hũoris plenos insi opi¬
fex calor fouĩt net hũor
p̃t corꝑari nec corpus aĩa¬
r ¶ Exulib quoq ignis
et aqua int̾dici solebat
supplicio capitis afficere
iũ quib bita hoñ ꝯstat
ꝑuide habebat᷑ ac si eẽt qͥ
eam sentẽtiã acceꝑat mor¬
te multatus.
gelemẽta sũt habita
ut nec mortẽ homĩs nec

Expanded text:
temperiem sumpsere, humorque calorque. Concipiunt et ab his oriuntur cuncta duobus. Cumque sit ignis aque pugnax, vapor humidus omnes Rres creat et discors dia fetibus apta. est. alterum enim quasi masculinum elementum est, alterum quasi femininum, alterum actiuum, alterum patibile. ideoque a ueteribus institutum est ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod fetus animantium calore et umore corporentur atque animentur ad uitam. cum enim constet omne animal ex anima et cormateria corporis in humore est, animae in calore: quod ex avium foetibus datur scire, quos crassi humoris plenos nisi opifex calor foverit, nec humor potest corporari, nec corpus animari. Exulibus quoque ignis et aqua interdici solebat:omines supplicio capitis afficere. rum, quibus vita constatde habebatur, ac si esset, qui eam sententiam exceperat, morte mulctatus. elementa prima sunt habita, ut nec ortum hominis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
re loquãt᷑ ipãm deã fgͣes
ĩ henne solo pͥmũ repꝑisse
filiãq eius birginẽ ex eo¬
dem loco raptam ¶ Deni¬
q graccanis tꝑib turba¬
tentis cũ reꝑtũ eẽt ĩ car¬
mĩb sibillimis antiqͥssĩa
cere̾m debere placari lega¬
ti sũt hemiã uissi hec gͦ
ceres uł religiosissĩa ꝙͣ bi¬
dere marib ne adorandi
quid̃ gr̃a licebat uł ãti¬
qͥssima ꝙͣ senatus ppłusq
rõnis sacrificiis donsq
placaua̾t ex archanis et
uetustis penetralib a gayo
ueire ĩ missis latrombz ser¬
uis ĩpune sblata ẽ ¶ Idẽ
uõ cũ affiuaret se a situł
ut cãm ꝓuĩcie susciꝑet ora¬

Expanded text:
riae loquantur ipsam deam fruges riae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus turbatentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Hennam missi. haec igitur Ceres uel religiosissima, quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia licebat, uel antiquissima, quam senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placauerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet ora
Abbreviated transcription (Latin):
Unc ĩterim q̃ro cur il¬
la tot ac tãta sacrile¬
gia ĩ dyonisio nõ uindicaue¬
rũt qͥ nõ furtĩ sed palã ludi¬
brio deos hũit Cur hñt tã
potentẽ sacrilegũ a tẽplis
acerimoniis ab ymaginib
siuns nõ acuerũt Curetiã
sacris reb ablatis ꝓspere
nauigauit qd̃ ioco ip̃e tes¬
tatus est ut solebat iudetiᷤ¬
ne ĩ quit comitib suis nau
crilegis nauigacõ ab ip̃is
diis ĩ mortalib tribuatur
S hoc fortasse a plõne
didiscerat deos nichil ẽẽ.
Qͥd gauis uerres ꝙͣ tulliꝰ
accusator eius eidẽ dyoni¬
sio ⁊ falaridi et tyrannis
liã ꝯpulauit sublatis de¬
oꝵ siłacris ornamẽtis q fa¬
unũ libet ꝯmẽorare ĩ quo
accusator omĩb eloꝙ̃cie
uirib omĩ deniq conatu
bocis et corꝑis deplorauit
et cer̾e uł cachtinẽsi uł hẽ¬
nensi quaꝵ alterius tãta
fuit religio ut ad ire tẽpli
eius secreta penetͣlis biris
nephas eẽt alterius anti¬
q̃tas tanta ut om̃s histo¬

Expanded text:
rim quaero cur illi tot ac tanta sacrilegia in Dionysio non uindicauerint, qui non furtim, sed palam ludibrio deos habuit. cur hunc tam potentem sacrilegum a templis a caerimoniis ab imaginibus suis non arcuerunt? cur etiam sacris rebus ablatis prospere nauigauit? quod ioco ipse testatus est, ut solebat. 26\'uidetisne\' inquit comitibus suis naufcrilegis nauigatio ab ipsis diis inmortalibus tribuatur?\' sed hic fortasse a Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Tullius accusator eius eidem Dionysio et Phalaridi et tyrannis liam compilauit sublatis deorum simulacris ornamentisque faunum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes histo
Abbreviated transcription (Latin):
sensu rõne prudẽtia pt̃a¬
te uirtute p̾̃ditus est et
aĩantia ⁊ in aĩancia cre¬
are et effic̾e p̃t qr tenet qͦ¬
modo sit quidq faciend̾.
¶MNateria uõ semꝑ fu¬
isse nõ p̃t qr mutacõe nõ
fuit semꝑ eẽ nõ desuit ⁊
unde abfuit pncipiũ ab¬
eẽ huic etiã finẽ ncc̃e est
qͥneciã facilius est ut illõ¬
qd̃ hũit ĩ iciũ fine careat
ꝙͣ ut hẽat finẽ qd inicio
p̃t ne mat̾ia quid̃ erit ma¬
teria ẽ enĩ ex qua fit ali¬
qͥd om̃e aũt ex quo fit qr
recipit artificis manũ de¬
struit᷑ et aliud ẽẽ incipit

Expanded text:
sensu ratione prouidentia potestate uirtute praeditus est, et animantia et inanima, creare et efficere potest, quia tenet quomodo sit quidque faciendum. materia uero semper fuisse non potest, quia mutationem non fuit, semper esse non desinit, et unde afuit principium, abesse hinc etiam finem necesse estQuin etiam facilius est, ut id quod habuit initium, fine careat, quam ut habeat finem, quod initio potest, nec materia quidem erit. Materia enim est, ex qua fit aliquid. Omne autem ex quo fit, quia recepit opificis manum, destruitur, et aliud esse incipit
Abbreviated transcription (Latin):
tã ¶llius em̃ causa fcã
sũt omia ¶dẽ etiã poete
iã mũdo et uinũsis aĩalib
figuratis hͦ addit ¶ Sant¬
tius hoc aĩal mẽtis q ca¬
pacius alte de erat adhuc
et dñari ꝙ ĩ cet̾a posset na¬
tus homo est.
Deo nephas existiᵈꝰ
ẽ ea strutari q̃ deus uoluit
eẽ celata uĩn ille nõ audiᵈͦ
ã discendi studio reqͥrebat
s refellendi qr cõfidebat ne¬
minẽ id posse dice̾ ¶ Qͣsi
brefc̃a et ornata nullam
unꝙͣ fabricã uidisses do¬
mũ illã putasses non ẽẽ
nuĩc de mũdo reqͥris quib
manib qͥb fr̾amẽtis hõ
tanta eẽt oꝑa molitus i
maxĩe si sara ingencia ĩ¬

Expanded text:
us enim causa facta sunt omnia. Idem etiam poetae jam mundo, et universis animalibus figuratis, hoc addidit: Sanctius his animal, mentisque capacius altae Deerat adhuc, et quod dominari in caetera posset; Natus homo est. Adeo nefas existimandum est ea scrutari, quae Deus voluit esse celata! Verum ille non audiendi aut discendi studio requirebat, sed refellendi; quia confidebat neminem id posse dicere. Quasi brefacta et ornata, nullam umquam fabricam vidisses, domum illam putasses non ab honunc de mundo requiris; quibus manibus, quibus ferramentis homo tanta esset opera molitus; maxi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ destruit᷑ edificatũ est
qd̾ soluit᷑ alligatũ qd̾ fim¬
tur ĩceptũ ¶ Si gͦ ex cõ¬
mutacõe ac fine materia
colligitur hũisse pnͣcipiũ
a quo alio fieri insi a deo
potuit.
nõ ẽ et id c̾co destre¬
re alia pt̃ ip̃e destrui non
p̃t ꝑmanebit semꝑ ĩ eo
qd̃ fu̾it qr nõ ẽ aliũde ge¬
neratus nec oratus nec
ntĩtas eius ex aliqͣ re al¬
tera pẽdet q illũ mutata
dissoluat ¶Etse ip̃o ẽ bt
in pͥmo diximꝰ libro et
ideo talis ẽ qualẽ eẽ uolũ¬
it impassibilis ĩ mutabi¬
uiq̃t nõ a deo fc̃a ne terra
qͥdẽ et aqua ⁊ aer et ignis
a deo fcũs ẽ ¶ Orͣ callide
ꝑiculũ p̃t̾uolauit sic enim
suꝑius illud assũpsit tãꝙͣ
a deo facta mͦ nec mũdꝰ
a deo fc̃us ẽ ¶ Ee falso
maluit collige qd̃ ẽ falsũ¬

Expanded text:
quod destruitur, aedificatum est; quod solvitur, alligatum; quod finitur, incoeptum est. Si ergo ex commutatione ac fine materia colligitur habuisse principium, a quo alio fieri nisi a Deo potuit? non est, et idcirco destruere alia potest, ipse destrui non potest. Permanebit semper in eo quod fuit, quia non est aliunde generatus, nec ortus, nec nativitas ejus ex aliqua alia re pendet, quae illum mutata dissolvat. Ex seipso est, ut in primo diximus libro ; et ideo talis est, qualem se esse voluit, impassibilis, immutabinon est facta, nec terra quidem, et aqua, et aer, et ignis a Deo factus est. » Quam callide periculum praetervolavit. Sic enim superius illud assumpsit, tanqua Deo facta materia, nec mundus a Deo factus est. Ex falso maluit colligere, quod falsu
Abbreviated transcription (Latin):
ciami nõ ẽẽ dixerũt idem
nũc qͣsi ꝓditor aliqͥs ã tnͣs
fuga ꝓuidentiã conatus ẽ
tolle ¶ In quo si contͣdice̾
uelis nec cogitacõe opus ẽ
nec labore sua illi dicta re¬
citanda sũt nec em̃ poterit
ab ullo cyco̾ ꝙͣ a cycerone ue¬
hemẽtius refutari.
Ed cõcedamꝰ hoc mo¬
ii ⁊ ĩstituto achadẽi¬
coꝵ ut liceat hoĩb ualde li¬
b̾s dice̾ ac sentire omĩa q̃¬

Expanded text:
tiam non esse dixerunt, idem nunc quasi proditor aliquis aut trans fuga prouidentiam conatus est tollere. in quo si contra dicere uelis, nec cogitatione opus est nec labore: sua illi dicta recitanda sunt; nec enim poterit ab ullo Cicero quam a Cicerone uehementius refutari. sed concedamus hoc mori et instituto Academicorum, ut liceat hominibus ualde liberis dicere ac sentire
Abbreviated transcription (Latin):
ligebat nõ ẽẽ fortuitos exis¬
nõ possent tã disposite tam
ordĩate moiu̾ insi sensus
illis ĩ eent officii sui sciens
¶ Quã difficilis ẽ ignorã¬
tib bĩtas ⁊ ꝙͣ facilis sciẽti¬
b. Si motus ĩquit astroꝵ
fortuitu nõ sũt nichil ali¬
ud restat insi ut uolũtarii
sint ymo uõ ut nõ ẽẽ fortu¬

Expanded text:
ligebat non esse fortuitos, exisligebat non esse fortuitos, exisnon possent tam disposite, tam ordinate moveri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. O quam difficilis est ignorantibus veritas, et quam facilis scientibus! Si motus, inquit, astrorum fortuiti non sunt, nihil aliud restat, nisi ut voluntarii sint; immo
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ constant̃ negamus
ac bos o phĩ nõ solũ ĩ doc¬
tos et ĩpios b̃mi etiã cecos
ineptos deliros ꝓbamus
qͥ ignorantiã imꝑitoꝵ ba¬
nitate uicistis Illi em̃ so¬
lem atq luuã uos etiã sy¬
dera deos putatis erãdi¬
ce gͦ nobis stellarũ mis¬
teria ut aras ac tẽpla sĩ¬
gulis erigamꝰ ut sciaimꝰ
quo quãq ritu qͦ die cola¬
b adnotemus nͥ forte uł¬
lo disfmĩe tã ĩ nũabiles
tã minutos deo ac̾uatim
colere debemus.
uid ꝙ argumẽtũ
illd̃ qd̃ colligũt u¬
musa celestia deos ẽẽ in
ꝯtrariũ balet. Nã si deos
idc̃co eẽ opinãt᷑ qr certos
et rõnabiles cursus habent
errãt ex hoc em̃ appet deos
nõ ẽẽ ꝙ ex orbitare illis a
p̃stitutis itim̾bus nõ licet¬
¶ Ceter si dii eent huc atq
illuc passim siue ulla ncci
p̃stitutis legib officiis q de
luiũt ¶ S cũ disputaret
de cursib syderũ qͦs ex ip̃a re¬
rũ ac tẽpoꝵ ꝯgruẽtia ĩ tel¬

Expanded text:
quidem constanter negamus ac uos, o philosophi, non solum indoctos et inpios, uerum etiam caecos ineptos deliros probamus, qui ignorantiam inperitorum uanitate uicistis. illi enim solem atque lunam, uos etiam sidera deos putatis. tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras ac templa singulis erigamus, ut sciamus quo quamque ritu, quo die colabus aduocemus: nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos aceruatim colere debemus. quid quod argumentum iliud, quo colligunt uniuersa caelestia deos esse, in contrarium ualet? nam si deos idcirco esse opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. ex hoc enim apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. ceterum si dii essent, huc atque illuc passim sine ulla necespraestitutis legibus officiisque deserviunt. Sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intel
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ mũdus ẽẽ sine homĩe si¬
cut brbs ⁊ domus Atq ut
domꝰ uniꝰ homĩs habitacu¬
lũ est ut ur̃bs bniꝰ ppłi et
mũdus domiciliũ tocius ge¬
ueris hũami et aliud ẽ qd̃
ĩ colit᷑ aliud qd̃ incolit. D
illi dũ student id qd falso⁊
susceꝑant ꝯfirmare ⁊ sensi¬
bilẽ ẽẽ mũdũ et deũ nõ bi¬
derũt argumentoꝵ suoꝵ cõ¬
seꝙ̃cia. Nã si mũdi ꝑs est
gͦ qr mortalis ẽ hoc morᷝ ͤ
mortalis sed et omĩb mor¬
bis passionib q subiectus
et iumẽta ⁊ pecudes et cet̾a
gn̾a bestiarũ ⁊ auiũ ⁊ pis¬
ciũ qm̃ ⁊ illa eodẽ mõ sen¬
siũt et mũdi ꝑtes sũt.
Ad hoc tolerabile ẽ. nã et
eo ꝑuemit ut et rane ⁊ pu¬
lices et formice dii eẽ uide¬
ant̾ qr et ip̃is ĩ est sensus
et ex ꝑte mũdi sũt ¶ Ita
sꝑ argumuẽta ex falso p̃tĩ¬
ta ĩeptos et ab surdos exitꝰ
mũdus nec deus ẽ n ͨ aĩans¬

Expanded text:
sine homine sicut urbs et domus. atquin ut domus unius hominis habitaculum est et urbs unius populi, sic et mundus domicilium est totius generis humani: et aliut est quod incolitur- , aliut quod incolit. sed illi dum student id quod falso susceperant confirmare, et sensibilem esse mundum et deum, non uiderunt argumentorum suorum consequentia. nam si ia mortalis est homo, mortalis mortalis, sed et omnibus morbis passionibusque subiectus.et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium et piscium, quoniam et illa eodem modo sentiunt et mundi partes sunt. at hoc tolerabile est; nam et eo peruenit ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur, quia et ipsis inest sensus et ex parte mundi sunt. ita semper argumenta ex falso petita ineptos et absurdos exitus mundum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ditus. Qũo autẽ id uolu¬
erũt in qrͣto libro docere id¬
conabiui ¶ Deuide fecit
alterũ ĩ quo ĩdoles diuine
stirpis nõ ꝑmansit Itaq
suapte ĩ iudia tãꝙͣ beneno
ĩfectus est et ex bouo ad
malũ transcendit suoq
arbitrio qd̃ illi a deo lib̾m
fuerat datũ ꝯtͣriũ sibi no¬
mẽ adsciuit ¶ Pñ apꝑet
cũctoꝵ maloꝵ fontẽ ẽẽ li¬

Expanded text:
aeditus. quomodo autem id uoluerit, in quarto libro docere conabimur. deinde fecit alterom, in quo indoles diuinae stirpis non permansit. itaque suapte inuidia. tamquam ueneno infectus est et ex bono ad malum transcendit suoque arbitrio, quod illi a deo liberum fuerat datum, contrarium sibi nomen a.dsciuit. unde apparet cunctorum malorum fontem esse li
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ut taceã de carm̃b si¬
billarũ q̃ idẽ nũciant ta¬
ceam de ꝓphis qͥ opus mũ¬
di et opificiũ mũdi bnospi¬
ritu et ꝑi boce testant᷑ etiã
int̾ ph̃os pene bniu̾sos cõ¬
uenit ¶ Id em̃ pitagori¬
ci stoya ꝑipathetici q̃ sũt
pncipales oĩm discipline.
Enq a pͥmis illis
septẽ sapientib cũ
socrate usq ad platonẽ ꝓ
cõfesso et ĩdubitato hĩtũ
ẽ donet unus multis post
seculis exticit delirꝰ epycu¬
rus qui audẽt negare id
qd̃ ẽ euudẽtissimũ studio
.S. ĩuemendi noua ut no¬
m̃e suo cõstituẽ̾t discipli¬
nã ¶ Et qr nichil noui po¬
tuit reꝑire ut tñ dessenti¬
re a cetĩs bidẽt᷑ uet̾a uolu¬
it ꝯũtere ĩ quo illũ circũla¬
trantes ph̃i om̃s coarguer̃t.
matiam ꝓuidẽcia ꝯgloba¬

Expanded text:
dicat, taceam de carminibus Sibyllarum quae idem nuntiant, taceam de prophetis qui opus mundi et opificium dei uno spiritu et pari uoce testantur, etiam inter philosophos paene uniuersos conuenit; id enim Pythagorei Stoici Peripatetici, quae sunt principales omnium disciplinae. denique a primis illis septem sapientibus ad Socraten usque ac Platonem pro confesso et indubitato habitum est, donec unus multis post saeculis extitit delirus Epicurus, qui auderet negare id quod est euidentissimum, studio scilicet inueniendi noua, ut nomine suo constitueret disciplinam. et quia nihil noui potuit reperire, ut tamen dissentire a ceteris uideretur, uetera. uoluit euertere: in quo illum circumlatrantes philosophi omnes coarguerunt. materiam prouidentia congloba
Abbreviated transcription (Latin):
giguit sed sp̃us dei sũ quo
nichil gignit᷑ nõ gͦ deus
ex materia qr sensu predi¬
tũ insensibili sapiens ex
bruto impatibile de patibi¬
li exꝑs corꝑis de corꝑali nũ¬
Ed matĩa pocius ex
deo est quicqͥd em̃
ẽ solido et in ꝯtrectabilicor¬
ꝑe accipit ext̾uã uim qd̵
accipit uĩ dissolubile est
terit ortũ sic ncc̃e ẽ qd̾ or¬
tũ ẽ huit fontẽ uñ oriret᷑¬

Expanded text:
gignit, sed spiritus Dei, sine quo nihil gignitur. Non ergo Deus ex materia, quia sensu praeditum ex insensibili, sapiens ex bruto, impatibile de patibili, expers corporis de corporali numsed materia potius ex Deo est. Quidquid enim est solido et contrectabili corpore, accipit externam vim. Quod accipit vim, dissolubile est. terit, ortum sit necesse est. Quod ortum est, habuit fontem unde oriret
Abbreviated transcription (Latin):
facile ẽ rñdere potestatẽ
dei nõ ĩtelligentib ꝙ̃ cre¬
dant inichil effice̾ posse uͥ
ex materia sb̃iacente ac
ꝑata in quo errore etiã phi

Expanded text:
acile est respondere potestatem dei non intellegentibus, quem credant nihil efficere posse nisi ex materia. subiacente ac parata.: m quo errore etiam phil
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciosoꝵ nm nichil senciẽ¬
tib au i ͤ qui mortius pa¬
ta et cõuoluta humi cõdũt
qͣ deos honorãt q̃ neq cũ fi¬
erent senciebant neq cũ co¬
lũtur sciũt nec em̃ sẜ ͫ cõse¬
cuicõe sũpserũt ¶ Nõ pla¬
cebut ꝑsio ꝙ aurea basa tẽ¬

Expanded text:
m nihil sentientibus? an ille qui mortuis? Pata et convoluta, humi condunt, qua deos honorant, qui neque cum fierent, sentiebant, neque cum coluntur, sciunt; nec enim sensum consecratione sumpserunt. Non placebat Persio, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓuisũ et ꝙ̃ admodũ
fiat anteꝙͣ ẽ et ꝙ̃ admod̾
constet postꝙͣ fuerit effec¬
tũ deniq is facit aliquid
qͥ habet uolũtatẽ ad faci¬
endũ et manus ad id ꝙ
uoluit ad implendum.
¶Qd̾ aũt ĩ sensibile ẽ
nhers et torpidũ sꝑ ia¬
cet nichil inde oriri pot

Expanded text:
ione prouisum et quemadmodum fiat antequam est et quemadmodum constet postquam fuerit effectum. denique is facit aliquid qui habet uoluntatem ad faciendum et manus ad id quod uoluit inplendum. quod autem insensibile est, iners et torpidum semper iacet; nihil inde oriri p
Abbreviated transcription (Latin):
uidit nichil aliud ẽẽ na᷑m
ꝙͣ deu ¶ Ergo ĩqͣt dm̃ non
laudabimꝰ cui n᷑alis ẽ bir¬
cus n ͨ em̃ illã didiscit ex bl¬
lo ymo laudabim. ¶ Qͣius¬
gͦ ortũ reꝵ tribuis nature
em̃ fieri negas ab eodẽ pla¬
ne fi̾ mutato noĩe ꝯfiteris
Equit᷑ ĩ eptissima
cõꝑatio ut faber in¬
quit cũ qͥd edificaturꝰ est
nõ ip̃e facit matĩam s uti¬
tur ea que sit parata fictor¬
q idem cera sic isti proui¬
dencie diuine materiam
ẽẽ presto oportuit nõ quã
ip̃e faceret sed quã haberet
paratam ymo uõ non op¬
portuit ¶ Erit enĩ deus
minoris potestatis si ex pa¬
rato facit quod ẽ hominis
faber sine ligno nichil edi¬
ficabit quia lignũ ipsum
facere nõ potest nõ posse
autem imbecillitas hũa¬
na est ¶ Deus uõ facit sͥ
ip̃e mat̾iam qr p̃t posse i¬
em̃ dei est nã si non p̃t de¬
us non ẽ Hoc facit ex eo
quod est quia per morta¬
mortalitatẽ imbecillis est
ꝑ ĩbecillitatẽ definite aci

Expanded text:
uidit nihil aliut esse naturam quam deum. ergo inquit deum non laudabimus, cui naturalis est uirtus? nec enim illam didicit ex ullo. immo laudabimus. quigitur ortum rerum tribuis naturae, eta. A quo enim fieri negas, ab eodem plane fieri mutato nomine confiteris. Sequitur ineptissima comparatio. « Ut faber, inquit, cum quid aedificaturus est, non ipse facit materiam, sed utitur ea quae sit parata, fictorque item cera: sic isti providentiae divinae materiam esse praesto oportuit, non quam ipse faceret, sed quam haberet paratam. » Immo vero non oportuit; erit enim Deus minoris potestatis, si ex parato facit, quod est hominis. Faber sine ligno nihil aedificabit, quia lignum ipsum facere non potest; non posse autem, imbecillitatis est humanae: Deus vero facit sibi ipse materiam, quia potest: posse enim dei est; nam si non potest, deus non est. homo facit ex eo quod est, quia per mortalitatem inbecillus est, per inbecillitatem definitae ac
Abbreviated transcription (Latin):
ces nchil emĩ dixisti qͣre
hoc nõ sit ꝓbabile ¶taq
babile bidet᷑ nec tñ teni̾e
uidet᷑ cogitanti plus esse
aliqͥd in deo ꝙͣ ꝓfc̃õ ad im¬
becillitatẽ homĩs redigis
cui nichil aliud ꝙͣ opifici¬
um ꝯcedis Quo gͦ ab
hoĩe dĩna illa bis differez
si ut homo sic etiã d̃s ope
ĩ digeat alien Indiget
autẽ si nichil moliri p̃t
nisi ab alt̾o illi matĩa i¬
utiq u̾tutis ẽ. et erit iam
potẽcior iudicandus ma¬
terie ĩ stitutor ¶ Nuo gͦ
nomũe appellabit᷑ Qui po¬
tẽcia dm̃ uincit si quidẽ
dispone ¶Si aũt fĩ nõ
p̃t ut sic potentius dõ qͥd¬

Expanded text:
dixisti quare hoc non sit proba-bile. itaque robabile uidetur, nec tamen temere uidetur, cogitanti plus esse aliquid in deo, quem profecto ad inbecillitatem hominis redigis, cui nihil aliut quam opificium concedis. quo igitur ab homine diuina illa uis differet, si ut homo sic etiam deus ope indiget aliena? indiget autem, si nihil moliri potest, nisi a.b altero illi materia, miutique uirtutis est, et erit iam potentior iudicandus materiae institutor. quo ergo nomine appellabitur qui potentia deum uincit? siquidem disponere. si autem fieri non potest ut sit potentius deo q
Abbreviated transcription (Latin):
uĩ pocuit hr̃e ulło dante.
Quã nam ulło generãte
si hũit bim ab aquo eã
sũpsit a qͦ aũt sum̾e nͥ a
deo potuit si hũit uaturã
q̃ btiq a nascendo dr̃ na¬
ta ẽ ¶Al quo aũt nͥ a deo
potuit ꝓcrear. ¶ Natura
em̃ qua dicitis orta ẽẽ oĩa
si cõsiliũ nõ ht̃ effice̾ nich¬
il pt si aũt gn̾ãdi ⁊ faciẽ¬

Expanded text:
uit habere nullo dante, quam naturam nullo generante? si habuit uim, ab aliquo eam sumpsit. a quo autem sumere nisi a deo potuit? si habuit naturam, quae utique a nascendo dicitur, nata est. a quo autem nisi a deo potuit procreari? natura enim, qua dicitis orta esse omnia, si consilium non habet, efficere nihil potest: si autem generandi et facien
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ igͥs et t̾re ⁊ maris q̃ il¬
li uulcanũ bestẽ neptimũ
uocãt nec elemẽtis ip̃is in
aꝑto litant ¶Eanta hoĩes
ymaginũ cupiditas tenet
ut iã biliora dicant᷑ illa q̃
u̾a sũt Nluro scilicet ⁊ gem¬
mis et ebore delcãnt᷑ ¶ Ho¬
rũ pulchritudo ac intor p̃¬
stringit ocłos n ͨ bllã religi¬
onẽ putãt ubi illa ñ fulserĩt
taq sub obtentu deoꝵ
auaricia et cupiditate
colit᷑ Credũt em̃ deos ama¬
re quitqͥd ip̃i ꝯcupiscũt qͥd¬
micida et latrocima qͦtidie
seuiũt ꝓpt̾ qd̾ bella ꝑ totũ
¶ Conlecrãt gͦ diis ma

Expanded text:
illi Vulcanum Vestam Neptunum uocant, nec elementis ipsis in aperto litant. tanta homines imaginum cupiditas tenet, ut iam uiliora ducantur illa quae uera sunt: auro scilicet et gemmis et ebore delectantur. horum pulchritudo ac nitor praestringit oculos nec ullam religionem putant ubicumque illa non fulserint. itaque sub obtentu deorum auaritia et cupiditas colitur. credunt enim deos amare quidquid ipsi concupiscunt, quidmicidia et latrocinia cottidie saeuiunt, propter quod bella per totum . consecrant ergo diis ma
Abbreviated transcription (Latin):
huic p̃sto sũt flagella ig¬
nes eculei truces et qͣtqͥd
excogitare iratis ac fruẽ¬
tibus licet.
ed cũ puniũt dep̃hẽ¬
sos ĩ sacͥlegio ip̃i de
doꝵ suoꝵ p̃tate diffidũt Cur
em̃ nõ ip̃os potissimũ relm¬
ꝙͣt ulciscẽdi se locũ si eos pos¬
se aliqͥd arbitrent᷑ Quĩetiã
putãt illoꝵ mĩme accidisse
bĩdicauerĩt ipõs exsp̃c̃ant
pene incredibiliter scilicet
uanitate q̃ nocituros sͥ deos
putãt Ad aliena sceła qui
ip̃is a qͥbus biolati spoliati¬
q sũt ꝑ se ip̃os nichil nocere
potuerũt t em̃ sepe ip̃i
quoq ĩ sacrilegos bĩdicaue¬
rũt ¶ ꝓt id uł cau accidisse

Expanded text:
huic praesto sunt flagella, ighuic praesto sunt flagella, ignes, equulei, cruces, et quidquid excogitare iratis et furentibus licet. Sed cum puniunt deprehensos in sacrilegio, ipsi de deorum suorum potestate diffidunt. Cur enim illis potissimum non relinquant ulciscendi sui locum, si eos posse aliquid arbitrantur? Quin etiam putant illorum numine accidisse,vindicaverint, ipsos expetant poenae; incredibili scilicet vanitate, qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera, qui ipsis, a quibus violati spoliatique sunt, per seipsos nihil nocere potuerunt. At enim saepe ipsi quoque in sacrilegos vindicaverunt: potest id vel casu accidisse