comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus: & omĩmodis satagat. ne semel orta cõmo¬
tio sedari ualcat & sanari. Eius tam̃ obuugatio¬
nem. ñ minus facile aliquando cõpescebat gra¬
uis & turbulenta responsio. quã humilis ce mo¬
desta: ut ab aliquib ꝓinde diceret᷑ cedenti infiste.
cedere resistenti. Dicebat enim. iͥ resonat ut̾mq
modestia. dulce ẽẽ collo quiũ: uͥ uł ex parte
altera. utile: uͥ ex neutra ꝑnitiosum. Ubi enĩ
hinc inde duricia sonat iurgiũ ẽ ñ correctio:
nec disciplina s rixa: ut deceat magis interun
dissimulare p̾latum: & cõmotione sanata uti¬
lius castigare subiectos: aut certe si ita res exi¬
git. obseruare consiliũ sapientis. q̃uia stultus
ñ corrigitur u̾bis. Loquit᷑ ipse de increpationi¬
b minus utilit̾. minus patient̾ acceptis: in ser¬
mone suꝑ cantica canticoꝵ quadragesimo se¬
cundo. int̾ cȩt̾a dicens. Utinam neminẽ obur¬
gare necesse sit: hoc enim melius. S q̃m in mł¬

Expanded text:
nus, et omnimodis satagant, ne semel orta commonus, et omnimodis satagant, ne semel orta commotio sedari valeat et sanari. Ejus tamen objurgationem non minus facile aliquando compescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta; ut ab aliquibus proinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat enim, ubi resonat utrimque modestia, dulce esse colloquium: ubi vel ex parte altera, utile: ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim hinc inde duritia sonat, jurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa; ut deceat magis interim dissimulare praelatum, et commotione sanata, utilius castigare subjectos; aut certe, si ita res exigit, observare consilium Sapientis, quia stultus non corrigitur verbis . Loquitur ipse de increpationibus minus utiliter, minus patienter acceptis, in sermone super Canticum canticorum quadragesimo secundo, inter caetera dicens: « Utinam neminem objurgare necesse sit! hoc enim melius. Sed quoniam in mu
Abbreviated transcription (Latin):
s educere caute. a& eurã eius habere: ne ab aliqͦ
ei uł in aliquo noceret᷑. Quod tam districte p̃¬
cepit: ut miser ille timens & tremens absq oĩ
iniuria eductus sit & deductus:
t qͥdem in lib̾tate sp̃c. di famulus excel¬
lent̾ enituit cũ humilitate &e mansuetudi¬
ne tam̃: ut qͦdammͦ uideret᷑ & uereri neminem:
& omnẽ hominẽ reuereri. Increpatione rarius
utebatur: monitis potius & obsetrationib agẽs.
Quã uͦ inuitꝰ &e ñ ex cordis a maritudine u̾bũ
ꝑferret amarũ: ex eo maxime animadu̾tebat᷑:
qͦd ꝑ facile eiusmodi impetũ cohib̾et. Siqͥdem
mirabat᷑ hominũ imꝑbitatẽ: quos aliqͣndo
forte turbatos. excusationẽ quamlibet rationa¬
bilem. satisfactionẽ quãlibet humile admittte
grauat: quod ipsa suc turbationis passio mise¬
ros sic delectet. ut oderint omẽ remedium: ut
contineant auirs. claudant ocłos. obiciant ma¬

Expanded text:
sed educere caute, et curam ejus habere, ne ab aliquo sed educere caute, et curam ejus habere, ne ab aliquo ei vel in aliquo noceretur. Quod tam districte praecepit, ut miser ille timens et tremens absque omni injuria eductus sit et deductus. 26. Et quidem in libertate spiritus Dei Famulus excellenter enituit, cum humilitate et mansuetudine tamen, ut quodam modo videretur et vereri neminem, et omnem hominem revereri. Increpatione rarius utebatur, monitis potius et obsecrationibus agens. Quam vero invitus, et non ex cordis amaritudine verbum proferret amarum, ex eo maxime animadvertebatur, quod perfacile hujusmodi impetum cohiberet. Siquidem mirabatur hominum improbitatem, quos aliquando forte turbatos, excusationem quamlibet rationabilem, satisfactionem quamlibet humilem admittere gravat, quod ipsa suae turbationis passio miseros sic delectet, ut oderint omne remedium; ut contineant aures, claudant oculos, objiciant ma
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdam. ex his quos regulares uocant: importu¬
ne satis instabat. ut in monachum reciperet᷑
Suadente patre scõ. ut ad suã reu̾teret᷑ eccł̃iam.
nec acquiescente reciꝑe eum. ut qͥd gͦ ait ille in
libris tius tantopere ꝑfectionẽ cõmendasti. si
eam desideranti opem renuis exhibere: Et
maligno sp̃u iracundie uehementiꝰ instigatus.
sicut postmodu euident̾ apparuit: iam inqͥt
si illos tenerẽ dicerꝑem libros. Cui uir dñi pu¬
to ait in nullo eoꝵ legisti. ñ posse te in tuo elau¬
stro eẽ ꝑfectum. Morum correctionẽ. ñ locorũ
mutationẽ: si bene memini in libris om̃ib cõ¬
mendaui. Tum uͦ impetũ faciens homo uelut
insanus in eum. ꝑcussit maxilła eiꝰ. idq tam
grauit̾. ut succederet statim rubor ictui. tumoe
rubori. Iam qui aderant in sacrilegũ inuola¬
bant:. s preuenit eos seruus dñi clamans & ad¬
iurans ꝑ nom̃ xp̃i nullatenus eum tangere:

Expanded text:
quidam, ex his quos Regulares vocant, importuquidam, ex his quos Regulares vocant, importune satis instabat ut in monachum reciperetur. Suadente Patre sancto ut ad suam reverteretur ecclesiam, nec acquiescente recipere eum: « Utquid ergo, ait ille, in libris tuis tantopere perfectionem commendasti, si eam desideranti opem renuis exhibere? » Et maligno spiritu iracundiae vehementius instigatus, sicut postmodum evidenter apparuit: « Jam, » inquit, « si illos tenerem, discerperem libros. » Cui Vir Domini: « Puto, » ait, « in nullo eorum legisti, non possete in tuo claustro esse perfectum. Morum correctionem, non locorum mutationem, si bene memini, in libris omnibus commendavi. » Tum vero impetum faciens homo velut insanus in eum, percussit maxillam ejus, idque tam graviter, ut succederet statim rubor ictui, tumor rubori. Jam qui aderant in sacrilegum involabant: sed praevenit eos Servus Domini clamans, et adjurans per nomen Christi nullatenus eum tangere,
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃m a claraualle uocauerat. monast̾ium eis edi¬
ficaturus: s romanus impediuit antistes: & sibi
tollens eos in loco altero ordinauit. Unde pluy¬
mum dolens p̃dictus ille uir magnus. & mag¬
ne deuotionis: collectam pecuniã. sexcentarum
fere marraꝵ argenti deposuit sub cyrographo.
qͣs ad dĩ hominẽ ueniens obtulit eiꝰ rogans ut
qͦd ñ meruerat in partib suis. uł eitra alpes
nouũ exinde cenobium conderet᷑. Missum ẽ
ꝓ argento: &e totum proesus amissũ. Nec re¬
spondit aliud homo di cũ ei nunciaret᷑ qua
benedictus ds: qui nob̃ peꝑcit ab onere. Nam
&e illis inquit qui tulere leuius indulgendu.
sunt enĩ romani: &e pecunia uidebat᷑ immani :
ac uehemens fuit ipsa temptatio. Gratulari eti¬
am consueuerat. decem curit̾ monastia. uł edi¬
ficandis monastiis loca congrua. numerans
& magis eum uinci. quã alios uincere delecta¬
ret. Ueniens aliqͣndo claramualłe clericus

Expanded text:
fratrum a Clara-Valle vocaverat, monasterium eis aedifratrum a Clara-Valle vocaverat, monasterium eis aedificaturus: sed Romanus impedivit Antistes, et sibi tollens eos in loco altero ordinavit. Unde plurimum dolens praedictus ille vir magnus, et magnae devotionis, collectam pecuniam sexcentarum fere marcarum argenti deposuit sub chirographo, uam ad Dei Hominem veniens obtulit ei, rogans ut quod non meruerat in partibus suis, vel citra Alpes novum exinde coenobium conderetur. Missum est pro argento, et totum prorsus amissum. Nec respondit aliud Homo Dei, cum ei nuntiaretur, quam, « Benedictus Deus qui nobis pepercit ab onere. Nam et illis, » inquit, « qui abstulere, levius indulgendum. Sunt enim Romani: et pecunia videbatur immanis, ac vehemens fuit ista tentatio. » Gratulari etiam consueverat, decem circiter monasteria, vel aedificandis monasteriis loca congrua numerans, magis eum vinci, quam alios vincere delectaret. 25. Veniens aliquando Claram-Vallem clericus
Abbreviated transcription (Latin):
sionem: de singulis saltem singula ꝓponamus
exempla: que interim nob̾ occurrunt. S cͥpserat
aliquando dĩ famulus ad ep̃m aliquẽ de curia
& consilio regis: monens eum suꝑ quibda u̾biᷤ
regi suadere. &e consulere meliora. At ille uehe¬
ment̾ exacerbatꝰ. amarissimã ei reddidit epłam:
dicens in ipsa salutatione pͥma. salutẽ & non
sp̃m blasphemiȩ : tanquã uidelicet uir sc̃s qͦd
horror ẽ dicere. ex blasphemiȩ sp̃u illa scͥpsisset.
Ad qͦd u̾bum. mansuetssimꝰ xp̃i seruus memor
dominice responsionis. ego dȩmoniũ ñ habeo.
sicut hodieq extans eiꝰ epła continet. minime
qͥdem ait sp̃m blasphemiȩ habere me eredo: s
nec maledixisse ciuquã aut maledicere uelle
me scio: p̾sertim pͥncipi ppłi mei. Nec minus
postea carũ. nec minus familiarẽ eundem ep̃m
habuit: s elogium illud p̾dictum. apud eũ sic
fuit. quasi ñ dictum. Abbas farfensis conuentũ

Expanded text:
sionem; de singulis saltem singula proponamus sionem; de singulis saltem singula proponamus exempla, quae interim nobis occurrunt. Scripserat aliquando Dei Famulus ad episcopum aliquem de curia et concilio Regis, monens eum super quibusdam verbis regi suadere, et consulere meliora. At ille vehementer exacerbatus, amarissimam ei reddidit epistolam, dicens in ipsa salutatione prima, « Salutem, et non spiritum blasphemiae; » tanquam videlicet Vir sanctus quod horror est dicere ex blasphemiae spiritu illa scripsisset. Ad quod verbum mansuetissimus Christi servus, memor Dominicae responsionis, Ego daemonium non habeo sicut hodieque exstans ejus epistola continet: « Minime quidem, ait, spiritum blasphemiae habere me credo, sed nec maledixisse cuiquam, aut maledicere velle me scio, praesertim principi populi mei. » Nec minus postea charum nec minus familiarem eumdem episcopum habuit, sed elogium illud praedictum apud eum sic fuit quasi non dictum. 24. Abbas Farfensis conventum
Abbreviated transcription (Latin):
uerauit extremũ. Inde erat qͦd licet tã magnuᷤ
eẽt &e excelsus in uerbo glȩ: nunquã tam̃ ficut
sepe eum audiuimꝰ ꝓtestantẽ. in quãlibet humi¬
li cetu sine metu &e reuerentia u̾bum fecit: tace¬
re magis desiderans. nͥ conscientiȩ ꝓpriȩ stimulis
urgeret᷑: timore di caritate frat̾na. Patien¬
tiam eius maxime quidem flagellis dominicis
exercitatã nouimꝰ &e ꝓbatam: quȩ nimirũ ab ip¬
so suȩ conu̾sionis initio. usq ad diem saciȩ depo¬
sitionis tanta sustinuit: ut uita eiꝰ his qͥ noue¬
rant. ñ nisi quedã mortis ꝓtelatio uideret᷑. C ete¬
rum erga homines quoq & si rarior ei occasio.
minora forsitan patientie potuit exꝑimenta
p̾stare: dicendi tam̃ uł breuit̾. ne huiꝰ quid̃ẽ ap¬
paruisse eum uirtutis imunẽ. Et quia genuᷤ
hoc patientie solitus erat dicere triptitũ. uidel
ad u̾boꝵ iniuirias. ad damna rerũ. ad corporis le¬

Expanded text:
veravit extremum. Inde erat, quod licet tam magnus veravit extremum. Inde erat, quod licet tam magnus esset, et excelsus in verbo gloriae, numquam tamen sicut saepe eum audivimus protestantem in quamlibet humili coetu sine metu et reverentia verbum fecit, tacere magis desiderans, nisi conscientiae propriae stimulis urgeretur, timore Dei, charitate fraterna. 23. Patientiam ejus maxime quidem flagellis dominicis exercitatam novimus et probatam: qui nimirum ab ipso suae conversionis initio usque ad diem sacrae depositionis tanta sustinuit, ut vita ejus, his qui noverant, nonnisi quaedam mortis protelatio videretur. Caeterum erga homines quoque, etsi rarior ei occasio, minora forsitan patientiae potuit experimenta praestare, dicendum tamen vel breviter, ne hujus quidem apparuisse eum virtutis immunem. Et quia genus hoc patientiae solitus erat dicere tripartitum, videlicet ad verborum injurias, ad damna rerum, ad corporis lae
Abbreviated transcription (Latin):
passe uidetur: qui post sacrũ eiꝰ obitũ dum frrs
consolaret᷑. int̾ cȩt̾a hoc quoq in ipsius ꝓsecuiꝰ ẽ
laudem: qͥa in omnẽ t̾ram exiuit sonus eiꝰ. ce in
fines orbis t̾rȩ u̾ba illius. uincebat tam̃ sublimi¬
tatẽ nominis humilitas cordis: nec tam poterat
uniu̾sus eum mundus erigere: quã se ipse deicẽ
solus. Summus reputabat᷑ ab om̃ib infimum
ipse se reputans: & quẽ sibi om̃s. ipse se nemini
p̃ferebat. Deniq sicut nob̃ sepius fatebat᷑. inter
summos quosq honores & fauores ppłoꝵ uł sub-¬
limiũ ꝑsonaꝵ. alterũ sibi mutuatꝰ hominẽ uide¬
batur. seq potus reputabat absentẽ: uelut qͣd¬
dam somniũ suspicatus. Ubi uͭ simpliciores ei
frẽs ut assolet fiducialius loquerent᷑ & amica sẽ¬
ꝑ liceret humilitate frui: ibi se iuenisse gaude¬
bat: & in ꝓpͥam redisse ꝑsonam.
nata ei a puero uerecundia: usq ad diem pse-¬

Expanded text:
passe videtur, qui post sacrum ejus obitum, dum fratres passe videtur, qui post sacrum ejus obitum, dum fratres consolaretur, inter caetera hoc quoque in ipsius prosecutus est laudem, quia in omnem terram exivit sonus ejus, et in fines orbis terrae verba illius. Vincebat tamen sublimitatem nominis humilitas cordis: nec tantum poterat universus eum mundus erigere, quantum se ipse dejicere solus. Summus reputabatur ab omnibus, infimum ipse se reputans: et quem sibi omnes, ipse se nemini praeferebat. Denique, sicut nobis saepius fatebatur, inter summos quosque honores et favores populorum, vel sublimium personarum, alterum sibi mutuatus hominem videbatur, seque potius reputabat absentem, velut quoddam somnium suspicatus. Ubi vero simpliciores ei fratres, ut assolet, fiducialius loquerentur, et amica semper liceret humilitate frui; ibi se invenisse gaudebat, et in propriam rediisse personam. Innata ei a puero verecundia usque ad diem perse
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃i gła sua tam uniu̾sałe orb̾ obtinuisse
fauorẽ: quã hunc in sua humilitate. Immo uͦ
difficile omĩno uidet᷑. ex hystoriis aliquib inue¬
nire hominẽ unũ. conu̾santẽ adhuc eũ homini¬
b in uniu̾sa t̾ra tam celebre &e amabile obtinuiᷤᷤ¬
se nom̃. a solis ortu & occasu: ab aquilone & ma¬
ri. Ut enĩ illas memoremus ꝓuintias. ex quib¬
usq hodie monim̾ta cerciora suꝑeẽ noscuntur:
& in ȩccłia orientali. & apud soles oeciduos yb¬
noꝵ. & a meridie in remotis finib hyspaniaꝵ.
&e ab aquilone in insulis quȩ ꝓcul sunt datiȩ. sue¬
tiȩq. celeb̾rima eius opinio fu̾it. Crebras undiq
recipiebat epłas: & reddebat. Undiq ei renia mit¬
tebantur: undiq enis benedictio petebat᷑. Postre-¬
mo quasi uitis abundantissima. suos undiq pal¬
mites ꝓpagauit: ercepto qͦd in t̾ram iherosolimita¬
nam. quamuis locus cẽt a rege paratus ob incursꝰ

Expanded text:
in omni gloria sua tam universalem Orbis obtinuisse in omni gloria sua tam universalem Orbis obtinuisse favorem, quam hunc in sua humilitate. Imo vero difficile omnino videretur ex historiis aliquibus invenire hominem unum, conversantem adhuc cum hominibus, in universa terra tam celebre ese nomen a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. Ut enim illas memoremus provincias, ex quibus monumenta certiora superesse noscuntur, et in ecclesia Orientali, et apud soles occiduos Hibernorum, et a meridie in remotis finibus Hispaniarum, et ab aquilone in insulis quae procul sunt Daciae Sueciaeque, celeberrima ejus opinio fuit. Crebras undique recipiebat epistolas, et reddebat. Undique tebantur, undique ejus benedictio petebatur. Postremo quasi vitis abundantissima suos undique palmites propagavit, 1126 excepto quod in terram Jerosolymitanam, quamvis locus esset a Rege paratus, ob incursu
Abbreviated transcription (Latin):
libere eos quotiens causa deposceret cohercebat.
humanissimꝰ in affectione. magis tam̃ fortis
in fide. Et ut breue aliquod huiꝰ rei ꝑferamꝰ
exempłu. sicut ipse quoq testat᷑ in sermone su¬
ꝑ cantica canticoꝵ uicesimo sexto. siccis ocłis.
germani sui. & germani tam necessarii. tam
Dilecti gerardi indelicet celebrauit exequias
siccis oculis corpꝰ eus tradidit sepulture: ne
affectus fide uincere uideret᷑. Nam extraneũ
quẽ libet: uix aut nunquã sine lacrimis sepe¬
liuit. Talem sibi ub̾ius ilłu ꝑinde fructificatu¬
rum. manus diuina formauerat: ut austita¬
tem suauitas moꝵ tolleret: auctoritatẽ scĩtas
conseruaret. Cui enĩ uł tanta benignitas eẽt
oneri: uł tanta bonitas ñ eẽt honori: Legi¬
mus de salomone: quod omĩs t̾ra desid̃aurt
uidere uultum illius. Grande p̾conium: s
forsitan in hac parte ñ minus quã salomon
hic. N eq enim satis credibile ẽ salomonẽ illu

Expanded text:
libere eos, quoties causa deposceret, coercebat, libere eos, quoties causa deposceret, coercebat, humanissimus in affectione, magis tamen fortis in fide. Et ut, breve aliquod hujus rei proferamus exemplum, sicut ipse quoque testatur in sermone super Cantica canticorum vicesimo sexto; siccis oculis germani sui, et germani tam necessarii, tam dilecti, Gerardi videlicet, celebravit exsequias, siccis oculis corpus ejus tradidit sepulturae, ne affectus fidem vincere videretur. Nam extraneum quemlibet vix, aut nunquam sine lacrymis sepelivit. Talem sibi illum uberius proinde fructificaturum manus divina formaverat, ut austeritatem suavitas morum tolleret, auctoritatem sanctitas conservaret. Cui enim vel tanta benignitas esset oneri, vel tanta bonitas non esset honori? Legimus de Salomone, quod omnis terra desideravit videre vultum illius. Grande praeconium: sed forsitan in hac parte non minus quam Salomon hic. Neque enim satis credibile est, Salomonem illum
Abbreviated transcription (Latin):
estimator quisqͥs fidel̃ signa atq ꝓdigia mi¬
rabilit̾ oꝑari: quã ꝑpetrata talit̾ int̾pretari.
Sibi quoq ñ minꝰ utile iudicabit. iitan¬
dos eiꝰ affectus quã mirandos actus: & morũ
insignia quã oꝑum signa cognoscere. S ad
hȩc quis idoneus¬
N huiꝰ siqͥdem pectore uiri di. pari federe pu¬
ritas suauitasq consederant. satis qͥdem utra¬
q mirabilis: s mirabilior utriusq cõplexus.
Inde nimirũ tam singularit̾ in unũ hoĩnẽ.¬
⁊ totiꝰ orb̃ uota parit̾ concurrebant. qͦd puritatĩ
suauitas amabilẽ faceret: suauitatẽ puritas
acceptabiłe: ut difficile fuerit estimare. gr̃e an
reuerentiȩ amplius obtineret. Quis enĩ tam
rigidȩ conu̾sationis: qui clareuallensem non
sublimit̾ reuereret᷑ abbatẽ : Quis tã dissolute:
qui ñ erga eundẽ dulcit̾ afficeret᷑: Dulcissimiᷤ
enĩ affectib plenũ pectus ipse gecebat: s qũa

Expanded text:
aestimator quisque fidelis, signa atque prodigia miaestimator quisque fidelis, signa atque prodigia mirabiliter operari, quam perpetrata taliter interpretari. Sibi quoque non minus utile judicabit imitandos ejus affectus, quam mirandos actus, et morum insignia, quam operum signa cognoscere. Sed ad haec quis idoneusjus siquidem pectore Viri Dei, pari foedere puritas suavitasque consederant: satis quidem utraque mirabilis; sed mirabilior utriusque complexus. Inde nimirum tam singulariter in unum hominem totius Orbis vota pariter concurrebant, quod puritatem suavitas amabilem faceret, suavitatem puritas acceptabilem; ut difficile fuerit aestimare, gratiae an reverentiae amplius obtineret. Quis enim tam rigidae conversationis, qui Clarae-Vallensem non sublimiter revereretur Abbatem? quis tam dissolutae, qui non erga eumdem dulciter afficeretur? Dulcissimis enim affectibus plenum pectus ipse gerebat: sed quam
Abbreviated transcription (Latin):
q cum uiris spiritalib conferebat. Nouissime
uͦ oportunũ sibimet uisus exitũ repꝑisse: scio in¬
quit huiꝰmodi signa ñ ad sc̃ĩtatẽ uniꝰ. sed ad
multoꝵ spectare salutẽ: & dm in homine ꝑ
quẽ talia oꝑetur: ñ tam ꝑfectionẽ considerare
quã opinionẽ: ut in eo cõmendet hominib qͤ
illi credit᷑ mẽẽ uirtutẽ. Neq enĩ ꝓ eis fiunt ħ
ꝑ quos fuint. s ꝓ eis magis qui uident illa uł
sciunt. Nec eo fine ꝑ eos ista dñs oꝑat᷑. ut ip¬
sos ꝓbet cętis sanctiores: s ut cet̾os magis a¬
matores & emulatores faciat scĩtatis. Nich
gͦ mͥ & signis istis. quando qͥdem meȩ illa fa¬
mȩ magis quã uite nouerĩ exhiberi: nec ad
meã fieri cõmendationẽ. s ad cõmonitionẽ
potius alioꝵ. Satis ni fallimur huiꝰ uiri
mirabit᷑ animũ. qͥsqͥs hȩc diligenti conside¬
ratione pensau̾it: nec p̾stantiꝰ reputabit

Expanded text:
sque cum viris spiritualibus conferebat. Novissime sque cum viris spiritualibus conferebat. Novissime vero opportunum sibimet visus exitum reperisse: « Scio, inquit, hujusmodi signa non ad sanctitatem unius, sed ad multorum spectare salutem; et Deum in homine, per quem talia operetur, non tam perfectionem considerare, quam opinionem: ut in eo commendet hominibus, quae illi creditur inesse, virtutem. Neque enim pro eis fiunt haec, per quos fiunt; sed pro eis magis qui vident illa, vel sciunt. Nec eo fine per eos ista Dominus operatur, ut ipsos probet caeteris sanctiores, sed ut caeteros magis amatores et aemulatores faciat sanctitatis Nihil ergo mihi et signis istis: quandoquidem meae illa famae magis, quam vitae noverim exhiberi; nec ad meam fieri commendationem. sed ad commonitionem potius aliorum. » Satis, ni fallimur, hujus viri mirabitur animum quisquis hoc diligenti consideratione pensaverit, nec praestantius reputabit
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus. diligent̾ om̃s obseruari aditus. ob¬
serari ianuas iubet: nequis pateat introitus
ppło concurrenti:
reditũ. uiri scĩ magis magisq signa cre¬
brescerent & multiplicarent᷑ in dies: ñ p̾tereun¬
dum. quid nam ipse int̾ hȩc animi gereret.: qͥ
a xp̃o humilitatẽ cordis & mansuetudinẽ di¬
dicisset. Disputans enĩ secũ in cogitationibus
suis. & ex ipsa demũ locutus abundantia cor¬
dis sui. domesticis sibi religiosis quib da fribꝰ
aiebat. Plurimũ miror qͥdnã sibi hȩc miracu¬
la uelint: aut qͥd uisum sit do. talia actitare
ꝑ talem. Nil mͥ uideor in sacris paginis suꝑ
hoc genere legisse signoꝵ. Siquide facta sunt
aliquando signa. ꝑ scõs homines &e ꝑfectos:
facta sunt &e ꝑfictos. Ego mͥ nec ꝑfectionis con¬
scius sum: nec fictionis. Scio enĩ scõꝵ mͥ non
suppetere m̾ita. quȩ miraculis illustrent᷑. con¬
fido autẽ nec ad eoꝵ sortem me ꝑtinere. qͥ uir¬

Expanded text:
ingressus, diligenter omnes observari aditus, obingressus, diligenter omnes observari aditus, obserari januas jubet, ne quis pateat introitus populo concurrenti. reditum Viri sancti magis magisque signa crebrescerent, et multiplicarentur in dies, non praetereundum quidnam ipse inter haec animi gereret, qui a Christo humilitatem cordis et mansuetudinem didicisset. Disputans enim secum in cogitationibus suis, et ex ipsa demum locutus abundantia cordis sui, domesticis sibi religiosis quibusdam fratribus aiebat: « Plurimum miror quidnam sibi haec miracula velint, aut quid visum sit Deo talia actitare per talem. Nil mihi videor in sacris paginis super 1125 hoc genere legisse signorum. Siquidem facta sunt aliquando signa per sanctos homines et periectos: facta sunt et per fictos. Ego mihi nec perfectionis conscius sum, nec fictionis. Scio enim sanctorum mihi non suppetere merita, quae miraculis illustrentur: confido autem nec ad eorum sortem me pertinere, qui vir
Abbreviated transcription (Latin):
gna querit. Alioqum minus apud eos nr̃is
ꝓficimus uerbͥ: nͥ abs te fuerint confirmata
sequentib signis. Eadem hora exiliit parali¬
ticus de grabato: & accurrens secutus. & conse¬
cutus ẽ eum: sacra uestigia deuotione qua de¬
buit amplexatus. Cui subito ꝓcedenti obui¬
ans ex concanonicis unus. expauit & excla¬
mauit: siquide fantasia putabat. Quando
enĩ de lectulo eũ ẽdẽt surgere potuisse: Egies¬
sam magis a corpore eius animã. fantastices̃
apparuisse arbitratus aufugit: s ipsa demũ
tam ei quam cȩtis rei u̾itas fidem fecit. Egre¬
ditur exinde sermo int̾ fratres: currit᷑ ad specta¬
culum tam iocundu: ipse etiã int̾ pͥmos accͣ¬
rit ep̃c & legatus: inde ꝑgitur ad eccłiam. eo
ipso qui conualuerat p̃eunte: conclamat᷑ in
laudes di eodem parit̾ concinente: ruit undi
quisq confundit᷑: exultat pietas: & impietas
contabescit. Porro uir di cellam uͥ manebat

Expanded text:
gna quaerit. Alioquin minus apud eos nostris gna quaerit. Alioquin minus apud eos nostris proficimus verbis, nisi abs te fuerint confirmata sequentibus signis. » Eadem hora exiliit paralyticus de grabato, et accurrens secutus et consecutus est eum, sacra vestigia devotione qua debuit amplexatus: cui subito procedenti obvians ex concanonicis unus expavit et exclamavit, siquidem phantasma putabat. Quando enim de lectulo eum crederet surgere potuisse? Egressam magis a corpore ejus animam phantastice sibi apparuisse arbitratus aufugit. Sed ipsa demum tam ei, quam caeteris, rei veritas fidem fecit. Egreditur exinde sermo inter fratres, curritur ad spectaculum tam jucundum: ipse etiam inter primos accurrit episcopus et legatus. Inde pergitur ad ecclesiam, eo ipso qui convaluerat praeeunte: conclamatur in laudes Dei, eodem pariter concinente, ruit undiqquisque confunditur, exsultat pietas et impietas contabescit. Porro Vir Dei cellam ubi manebat
Abbreviated transcription (Latin):
magnus ille gaufridus. siqͥdem p̾sens erat
& ꝑrimus uiro di: si bona inquit fide sump¬
serint sanabunt᷑. Cui pat̾ sc̃s de dñi uirtu¬
te nil hesitans. ñ hoc ego dixerim ait̾. s uere
qui gustauerint sanabunt᷑: ut ꝑinde ueroᷤ
nos & ueraces di nuncios eẽ cognoscant. Tam
ingens multitudo languentiũ. gustato eo¬
diens. ob concursus intolerabiles declinau̾it.
suum in urbe tholosa xp̃c exhibuit: pa¬
ralitici cuiusda clerici curatio fuit. Hunc in
domo regulariũ clericoꝵ sci saturnini. quoꝵ
unus ipse erat. ad peticionẽ abbatis & fr̃m
circa noctis crepuscułu uisitans homo d̃i:
moribundu inuenit hominẽ: qui extremũ
trahere sp̃m inderetur. Consolatus itaq mi¬
serum. & data benedictione egrediens. sicut
postea confessus ẽ. loquebat᷑ in corde suo fideł
seruus ad dnm: tam fiducialit̾ quã fidelit̾ di¬
cens. Quid expectas dñe d̃s: Generatio hec si¬

Expanded text:
magnus ille Gaufridus siquidem praesens erat, magnus ille Gaufridus siquidem praesens erat, et proximus Viro Dei; « Si bona, » inquit, « fide sumpserint, sanabuntur. » Cui Pater sanctus de Domini virtute nil haesitans: Non hoc ego dixerim, » ait, « sed vere qui gustaverint, sanabuntur: ut proinde veros nos et veraces Dei nuntios esse cognoscant. » Tam ingens multitudo languentium gustato eodiens ob concursus intolerabiles declinaverit,suum in urbe Tolosa Christus exhibuit, paralytici cujusdam clerici curatio fuit. Hunc in domo regularium clericorum sancti Saturnini, quorum unus ipse erat, ad petitionem Abbatis et fratrum circa noctis crepusculum, visitans Homo Dei, moribundum invenit hominem, qui extremum spiritum trahere videretur. Consolatus itaque miserum, et data benedictione egrediens, sicut postea confessus est, loquebatur in corde suo fidelis Servus ad Dominum tam fiducialiter, quam fideliter, dicens: Quid exspectas, Domine Deus? Generatio haec si
Abbreviated transcription (Latin):
parans: subu̾sores ce obstinatos auctoritate
sua p̾mens & oppͥmens: ut ñ dico resistere:
s ne assistere qͥdem & apparere p̾sumerent.
Cȩterũ & si tunc fugit hereticus ille & latuit:
ita tam̃ impeditȩ sunt uiȩ eius. & semite
curũ septȩ: ut uix alicubi postea tutꝰ. tandẽ
captus &e cathenatus ep̃o traderet᷑. In qͦ itine̾
plurimis etiã signis in seruo suo glorificatꝰ ẽ
d̾s: alioꝵ corda ab errorib impiis reuocans:
alioꝵ corpora a languorib uariis sanans.
Est locus in regione eadem. sarlatũ nom̃¬
ẽ illi: uͥ sermone completo. plurimos ad be¬
nedicendum panes sicut ubiq fiebat. d̃i fa¬
mulo offerebant. Quos ille eleuata manu
& signo crucis edito. in di nomine bñdicẽs:
in hoc inquit scietis uera eẽ que a nob̃. falla
quȩ ab hereticis suadent᷑. si infirmi ur̃i gu¬
statis panib istis. adepti fuerint sospitatem.
Timens autẽ uenerabił ep̃e carnotensium

Expanded text:
parans, subversores et obstinatos auctoritate parans, subversores et obstinatos auctoritate sua premens et opprimens, ut non dico resistere, sed ne assistere quidem et apparere praesumerent. Caeterum etsi tunc fugit haereticus ille et latuit, ita tamen impeditae sunt viae ejus et semitae circumseptae, ut vix alicubi postea tutus, tandem captus et catenatus episcopo traderetur 1124. In quo itinere plurimis etiam signis in Servo suo glorificatus est Deus, aliorum corda ab erroribus impiis revocans, aliorum corpora a languoribus variis sanans. 18. Est locus in regione eadem, cui Sarlatum nomen est, ubi sermone completo plurimos ad benedicendum panes, sicut ubique fiebat, Dei Famulo offerebant. Quos ille elevata manu et signo Crucis edito in Dei nomine benedicens: « In hoc, » inquit, scietis vera esse quae a nobis, falsa quae ab haereticis suadentur, si infirmi vestri gustatis panibus istis adepti fuerint sospitatem. » Timens autem venerabilis episcopus Carnotensium
Abbreviated transcription (Latin):
municationes: fidelium peregrinationes. ba¬
silicarũ edificationes : dierũ sollemniũ ua ca-¬
tiones. crismatis & olei consecrationes: & om̃s
deniq institutiones eccłiasticȩ spernebantur.
Hac necessitate uir sc̃s it̾ arripuit. ab ȩccł̃ia re¬
gionis illus sepiꝰ iã ante rogatus: & tunc de¬
mum a reuerentissimo alberico ostiensi ep̃o.
& legato sedis apłice. ꝑsuasus parit̾ ce dedu¬
ctus. Ueniens autẽ. cum incredibili deuotione
susceptus ẽ appło terre: acsi de cęlo angłs adue¬
nisset. Nec moram facere potuit apud eos q̃d
irruentiũ turbas repͥmere nemo qui posset:
tanta erat frequentia dieb ac noctib aduen-¬
tantiũ: bñdictionẽ expetentiũ: flagitantiũ
opem. Predicauit tam̃ in ciuitate tholosa
ꝑ aliquot dies. & in cęt̾is locis. quȩ miser
ille frequentasset ampliꝰ. & grauiꝰ infecisset:
multos infide simplices instruens: nutan¬
tes roborans: errantes reuocans: subu̾sos re¬

Expanded text:
municationes, fidelium peregrinationes, bamunicationes, fidelium peregrinationes, basilicarum aedificationes, dierum solemnium vacationes, chrismatis et olei consecrationes, et omnes denique institutiones ecclesiasticae spernebantur. » 17. Hac necessitate Vir sanctus iter arripuit, ab ecclesia regionis illius saepius jam ante rogatus, et tunc demum a reverendissimo Alberico Ostiensi episcopo et legato Sedis apostolicae persuasus pariter et deductus. Veniens autem cum incredibili devotione susceptus est a populo terrae, ac si de coelo angelus advenisset. Nec moram facere potuit apud eos, quod irruentium turbas reprimere nemo posset: tanta erat frequentia diebus ac noctibus adventantium, benedictionem expetentium, flagitantium opem. Praedicavit tamen in civitate Tolosa per aliquot dies, et in caeteris locis, quae miser ille frequentasset amplius, et gravius infecisset; multos in fide simplices instruens, nutantes roborans, errantes revocans, subversos re
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. indulgentiã ipse consequit᷑: marime qͦd
ab mnitio cautus fuisset. ea lege eandem ingu¬
di disceptationẽ: ut ꝓmitteret sine ulla sese
obstinatione. ꝓ eccłiȩ sc̃ȩ arbitrio corretturũ
libere suam opinionẽ. Ii partib tholosa¬
nis henricus qͥdam olim monachus. tẽ apo¬
ꝑsuasibilib gentis illius occupauerat leuita¬
tem: &e ut p̾dixit apls de quib dam. in hypo¬
crisi loquens mendaciũ. fictis u̾bis de eis nego¬
ciabatur. Erat autẽ hostis eccłiȩ manifestus:
irreuerent̾ ȩccłiasticis derogans saeram̃tis pa¬
rit & ministris. Nec mediocrit̾ in ea iam ma¬
lignitate ꝓfecerat. Sicut enĩ de eo scribens pat̾
uenerabil. ad pͥncipem tholosanũ int̾ cet̾a ait.
passim inueniebant᷑ iam eccłiȩ sine plebib. ple-¬
bes sine sacerdotib sacerdotes sine debita reue-
grã negabat᷑. Ridebant᷑ orationes. oblationesq
ꝑ mortuis: scõꝵ. inuocationes. sacerdotũ excõ¬

Expanded text:
verat, indulgentiam ipse consequitur, maxime quod verat, indulgentiam ipse consequitur, maxime quod ab initio cautus fuisset ea lege eamdem ingredi disceptationem, ut promitteret sine ulla sese obstinatione, pro Ecclesiae sanctae arbitrio, correcturum libere suam opinionem. CAPUT nis Henricus quidam, olim monachus, tunc apopersuasibilibus gentis illius occupaverat levitatem, et, ut praedixit Apostolus de quibusdam, in hypocrisi loquens mendacium , fictis verbis de eis negotiabatur. Erat autem hostis Ecclesiae manifestus, irreverenter ecclesiasticis derogans Sacramentis pariter et ministris. Nec mediocriter in ea jam malignitate profecerat. Sic enim de eo scribens Pater venerabilis ad principem Tolosanum, inter caetera ait: « Passim inveniebantur jam Ecclesiae sine plebibus, plebes sine sacerdotibus, sacerdotes sine debita reveregratia negabatur. Ridebantur orationes oblationesque pro mortuis, sanctorum invocationes, sacerdotum excom
Abbreviated transcription (Latin):
singłaris athleta bernardꝰ: pͥmo qͥdem totũ
qͦd ille u̾boꝵ cauillationib occultare nitebat᷑
eliciens: deinde uͦ ñ tã suis ratiociniis. quam
scõꝵ testimoniis. biduana disputatione redar¬
guens. Considerans sane ñnullos ex his qui
p̾sidebant. iam qͥdem animadu̾tentes blas¬
phemiã in doctrina. adhuc tam̃ auertentes
inuiriã a ꝑsona. accensus ẽ zelo: & domesticã
sibi eccłiam seorsum conuocat gallicanã. Com¬
muni deniq consilio a patrib decem ꝑuinci¬
uiro di nouis dogmatib opponit᷑ simbołu no¬
uum. Cui etiã subscribunt᷑ nomina singłoꝵ
ut eoꝵ uidelicet omniũ sicut irrep̾hensibilis.
sic irrepieisibił ⁊elus cęt̾is innotescat. Ita de¬
mum apłico iudicio &e auctoritate uniu̾salis
eccłie error ille damnat᷑: ep̃c gisleb̾tus an eidẽ
damnationi consentiat int̾rogat᷑: consentienˢ
& publice refutans quȩ pͥus scͥpserat. &e affirma¬

Expanded text:
singularis athleta Bernardus: primo quidem totum singularis athleta Bernardus: primo quidem totum quod ille verborum cavillationibus occultare nitebatur, eliciens; deinde vero tam suis ratiociniis, quam sanctorum testimoniis biduana disputatione redarguens. Considerans sane nonnullos ex his qui praesidebant, jam quidem animadvertentes blasphemiam in doctrina, adhuc tamen avertentes injuriam a persona; accensus est zelo, et domesticam sibi Ecclesiam seorsum convocat Gallicanam. Communi denique consilio, a patribus decem provinciis dogmatibus opponitur symbolum novum. Cui etiam subscribuntur nomina singulorum, ut eorum videlicet omnium sicut irreprehensibilis fides, sic irreprehensibilis zelus caeteris innotescat. Ita demum apostolico judicio et auctoritate universalis Ecclesiae error ille damnatur; episcopus Gillebertus an eidem damnationi consentiat, interrogatur. Consentiens, et publice refutans quae prius scripserat et affirma
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sul in uoluens: scͥpta incendio: seͥptorẽ silentio
litteris plurimũ exercitatꝰ. s sublimiora se.
etiam ipse serutatꝰ. ad insipientiã sibi. Si qͥdẽ
de sc̃ẽ tͥnitatis unitate. & diuinitatis simplici-¬
tate ñ simplicit̾ sentiens. nec fidelit̾ seribens:
discipulis suis panes ꝓponebat absconditoᷤ
furtiuas ꝓpinabat aquas: nec facile quid
saperet iimo quantũ desiꝑet. ꝑsonis auten¬
ticis fatebatur. Timebat enĩ quod apud seno¬
nas petrũ ei dixisse ferunt: tua res agit᷑. paries
cũ ꝑrimus ardet. Nouissime tam̃ eũ iam fi¬
delium suꝑ hoc inualesceret scandału. cresce¬
ret murmur: uocatꝰ ad mediũ ẽ. & librũ tra¬
dere ussus. in quo blasphemias euomuerat. gͣ¬
ues qͥdem:s u̾boꝵ qͦdam in uolucro circũ sep¬
tas. Igitur in concilio qͦd in urbe remoꝵ papa
uenerabit eugenius celebrauit: egit cominuᷤ
adu̾sus hunc gis lebtum. eccłiȩ scẽ suo tẽpore

Expanded text:
Praesul involvens, scripta incendio, scriptorem silentio Praesul involvens, scripta incendio, scriptorem silentio copus, in sacris Litteris plurimum exercitatus, sed sublimiora se etiam ipse scrutatus ad insipientiam sibi. Siquidem de sanctae Trinitatis unitate et Divinitatis simplicitate non simpliciter sentiens, nec fideliter scribens, discipulis suis panes proponebat absconditos, furtivas propinabat aquas, nec facile quid saperet, imo quantum desiperet, personis authenticis fatebatur. Timebat enim quod apud Senonas Petrum ei dixisse ferunt: Tunc tua res agitur, paries cum proximus ardet. 1123 Novissime tamen cum jam fidelium super hoc invalesceret scandalum, cresceret murmur, vocatus ad medium est, et librum tradere jussus, in quo blasphemias evomuerat, graves quidem, sed verborum quodam involucro circumseptas. Igitur in Concilio, quod in urbe Remorum papa venerabilis Eugenius celebravit, egit cominus adversus hunc Gillebertum Ecclesiae sanctae suo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
tionib parit̾ & scõꝵ testimoniis patrũ. At
ille nec uolens resipiscere. nec ualens resistere
sapientiȩ & sp̃u qui loquebatur: ut tempꝰ re¬
dimeret. sedem apłicam appellauit.S ce po-¬
stea ab egregio illo catholicȩ fidei aduocato mo¬
nitus. ut uł iam sciens in ꝑsonam suã nichil
agendum responderet. tam libere quã secure
audiendus. tantũ & ferendus in om̃i patien¬
tia. ñ sententia aliqua feriendus: hoc quoq
om̃imodis recusauit. Nam &e confessus ẽ postea
suis ut auint: quod ea hora maxima quidẽ
ex parte memoria eius turbata fuerit: ratio ca¬
ligauerit: & int̾ior fugerit sensus. Nichilominꝰ
tam̃ eccłia quȩ conuenerat dimisit hominem:
multauit abhominationẽ: a ꝑsona abstineis:
s dogmata praua condemnans. Quando uͦ
petrus ille refugiũ inueniret in sede petri:tam
longe dissidens a fide petri: Et ipsum gͦ aucto¬
rem eadem sententia cũ errorib suis aplicus

Expanded text:
tionibus pariter et sanctorum testimoniis Patrum. At tionibus pariter et sanctorum testimoniis Patrum. At ille nec volens resipiscere, nec valens resistere sapientiae et spiritui qui loquebatur; ut tempus redimeret, Sedem apostolicam appellavit Sed et postea ab egregio illo catholicae fidei advocato monitus, ut vel jam sciens in personam suam nihil agendum, responderet tam libere, quam secure, audiendus tantum et ferendus in omni patientia, non sententia aliqua feriendus; hoc quoque omnimodis recusavit. Nam et confessus est postea suis, ut aiunt, quod ea hora, maxima quidem ex parte memoria ejus turbata fuerit, ratio caligaverit, et interior fugerit sensus. Nihilominus tamen Ecclesia quae convenerat, dimisit hominem, mulctavit abominationem, a persona abstinens, sed dogmata prava condemnans. Quando vero Petrus ille refugium inveniret in Sede Petri, tam longe dissidens a fide Petri? Et ipsum ergo auctorem eadem sententia cum erroribus suis apostolicus
Abbreviated transcription (Latin):
de conciliũ. clareuallensẽ causatur abbatem.
suis in occulto detrahere libris. Addit quoꝙ pa¬
ratũ se ee in publieo sua defendere scͥpta. iogauᷤᷤ¬
ut p̾dictus abbas dicturus siquid haberet.
ad conciliũ uocaret᷑. Factum ẽ ut postula¬
uit: s uocatꝰ abbas uenire penitꝰ ircusauit. su¬
um hoc ñ eẽ renuntians. Postea tam̃ magnoꝵ
uiroꝵ monitis flerus. ne uidelicet ex ipsius
absentia scandalũ ppło. ce cornua crescerent
adu̾sario: demũ ꝑgere acquieuit: tristis qͥdem
nec sine lacͥmis annuens: sicut in epła ad pa¬
pam innocentiũ ipse testatur: uͥ plenius luci¬
diusq nego ciũ omẽ ꝓsequit᷑. Affuit dies: & ec¬
clesia copiosa conuenit. Ubi a d̃i famulo petri
illiꝰ in mediũ scͥpta ꝓlata sunt: & erroris capi¬
tula designata. Demum illi optio data ẽ. aut
sua eẽ negandi. aut errorẽ humilit̾ corrigendi:
aut respondendi siposset obiciendis sibi ra¬

Expanded text:
de concilium, Clarae-Vallensem causatur Abbatem de concilium, Clarae-Vallensem causatur Abbatem suis in occulto detrahere libris. Addit quoque paratum se esse in publico sua defendere scripta, rogaut praedictus Abbas dicturus, si quid haberet, ad Concilium vocaretur. Factum est ut postulavit. Sed vocatus Abbas venire penitus recusavit, suum hoc non esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum monitis flexus, ne videlicet ex ipsius absentia et scandalum populo, et cornua crescerent adversario, demum pergere acquievit, tristis quidem, nec sine lacrymis annuens, sicut in epistola ad papam Innocentium ipse testatur, in qua plenius lucidiusque negotium omne prosequitur. 14. Adfuit dies, et ecclesia copiosa convenit: ubi a Dei Famulo Petri illius in medium scripta prolata sunt, et erroris capitula designata. Demum illi optio data est, aut sua esse negandi; aut errorem humiliter corrigendi; aut respondendi, si posset, objiciendis sibi ra
Abbreviated transcription (Latin):
I quib autẽ. ꝓfide quoq quã magnifice eg̾it
seruus fidelis &e prudens: breuit̾ intimandũ.
fuit in dieb illis petrus abaelardus magister
insignis. &e celeberrimus in opinione scientiȩ.s
de fide ꝑfide dogmatitans. Cuiꝰ cũ blasphemiis
plena grauissimis. uolitare undiq sc̃pta cepisseit:
ꝓphanas nouitates uocũ &e sensuũ. uiri eruditi
atq fideles ad di hominẽ retulerunt. Qui nimi¬
rum solita bonitate & benignitate. desiderans
errorẽ corrigi. hominẽ ñ confundi: secieta illu
ammonitione conuenit. Cum quo ȩtiam tam
modeste tamq rationabili t̾̃ egit: ut ille quoq
compunctꝰ ad ipsius arbitriũ correcturũ se pro-¬
mitteret uniu̾sa. Ceterũ cum recessisset ab eo pe¬
trus idem: consiliis stimulatus mniquis. & in¬
genii sui uirib plurimoq exercitio dispu¬
tandi infelicit̾ fidens: resiliit a ꝓposito saniori.
Expetens demiq senonensem metropolitanũ. q̃d
i eius ȩccł̃ia celebrandu foret in ꝑrimo gran¬

Expanded text:
 quibus autem pro fide quoque quam magnifice egerit servis fidelis et prudens, breviter intimandum. 13. Fuit in diebus illis Petrus Abaelardus magister insignis, et celeberrimus in opinione scientiae, sed de fide perfide dogmatizans. Cujus cum blasphemiis plena gravissimis volitare undique scripta coepissent, profanas novitates vocum et sensuum viri eruditi atque fideles ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum solita bonitate et benignitate desiderans errorem corrigi, non hominem confundi, secreta illum admonitione convenit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus ad ipsius arbitrium correcturum se promitteret universa. Caeterum cum recessisset ab eo, Petrus idem consiliis stimulatus iniquis, et ingenii sui viribus, plurimoque exercitio disputandi infeliciter fidens, resiliit a proposito saniori. Expetens denique Senonensem Metropolitanum, quod in ejus ecclesia celebrandum foret in proximo gran
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s qui mirabił legitur & cernit᷑ in scĩs suis: mi¬
rabiliorẽ se exhibuit in matre sua: Uenamin
gͦ coniuges in carne corruptibili carnis in te¬
gritatẽ: miramini etiã uos sacrȩ ungines in
uirgine fecunditatẽ.: imitamini om̃s hõies
d̾i matris humilitatẽ: honorate scĩ angłi ur̃i
ingis matiẽ. qui nȩ adoratis uugiis ꝓlems
ipsum ut q nr̃m parit̾ ac ur̃m regem: ñge
neris reparatorẽ: ur̃e eiuitatis instauratore.
Cuiꝰ apud ios tam sublimiᷤᷤ int̾ nos tam hu-¬
milis. a uob parit̾ & a nobis detur. & dig¬
uitati debita reuerentia: & dignationi honor

Expanded text:
Deus, qui mirabilis legitur et cernitur in sanctis suis , miDeus, qui mirabilis legitur et cernitur in sanctis suis , mirabiliorem se exhibuit in Matre sua? Veneramini ergo, conjuges, in carne corruptibili carnis integritatem: miramini etiam, vos sacrae virgines, in virgine fecunditatem: imitamini, omnes homines, Dei Matris humilitatem. Honorate, sancti Angeli, vestri Regis Matrem, qui nostrae adoratis Virginis Prolem, ipsum utique nostrum pariter ac vestrum regem, nostri generis reparatorem, vestrae civitatis instauratorem. Cujus apud vos tam sublimis, inter nos tam humilis, a vobis pariter, et a nobis detur et dignitati debita reverentia, et dignationi honor
Abbreviated transcription (Latin):
te suꝑb: cum &e illui ᷤ immundiciã sua hummi¬
lis satsfactio purget: & huiꝰ pudicitiã suꝑbia
inquinet. S felix maria: cui nec humilitas
defuit. nec uurginitas. Est qͥdem singularis
uirginitas. quã ñ temerauit s honorauit fẽcũ¬
ditas: & nichilominꝰ specialis humilitas. quã
ñ abstulit s extulit fecunda uirginitas: ce in¬
comparabił ꝓrsus fecunditas. quã uͥginitas
simul comitat᷑ &e humilitas. Quid horũ ñ mi¬
rabile: quid ñ ĩcomparabile: quid ñ singłai ⁊
Mirum uͭ si ñ hesitas in eoꝵ ponderatione. qͥd
tua iudices digniꝰ ammiratione: utrũ uideli¬
cet potius stupenda sit frcunditas in u̾gine.
an in matre integritas: sublimitas in ꝓlean
cum tanta sublimitate humilitas: nisi qͥd
indubitant᷑ hoꝵ singulis p̾serenda st̃ simul cũ¬
da: & incomparabilit̾ excellentiꝰ ẽ atꝙ felicꝰ.
omĩa ꝑcepisse quã aliqua. Et quid mirũ. si

Expanded text:
te superbus: cum et illius immunditiam sua humite superbus: cum et illius immunditiam sua humilis satisfactio purget, et hujus pudicitiam superbia inquinet. 9. Sed felix Maria, cui nec humilitas defuit, nec virginitas. Et quidem singularis virginitas, quam non temeravit, sed honoravit fecunditas: et nihilominus specialis humilitas, quam non abstulit, sed extulit fecunda virginitas: et incomparabilis prorsus fecunditas, quam virginitas simul comitatur et humilitas. Quid horum non mirabile? quid non incomparabile? quid non singulare? Mirum vero si non haesitas in eorum ponderatione, quid tua judices dignius admiratione, utrum videlicet potius stupenda sit fecunditas in virgine, an in matre integritas; sublimitas in prole, an cum tanta sublimitate humilitas: nisi quod indubitanter horum singulis praeferenda sunt simul cuncta, et incomparabiliter excellentius est atque felicius, omnia percepisse, quam aliqua. Et quid mirum si
Abbreviated transcription (Latin):
uere ñ sapio ea que di sunt. Deipso namꝙ di¬
ctum ẽ &e erat subditus illie. Si hominis s homo
imitari dedignaris exempłu: certe ñ erit tͥ
indignum sequi auctorẽ tuũ. s ñ potes for¬
sitan sequi eum quocunq ierit: dignare uł
sequi quo tͥ condescendit. Hoc ẽ si ñ potes
sublimẽ incedere semitã uirgmitatis: seque¬
re uł dm ꝑ tutissimã uiã humilitatis. A cus
rectitudine si qui etiã de uuginib deuiauert̃r.
ut uerum fatear nec ipsi sequunt᷑ agnũ qͦeũ¬
q ierit. Sequit᷑ quide agnum coinquinatꝰ hu¬
milis: sequit᷑ & uirgo suꝑb s neut̾ quocunq
ierit: quia nec ille ascendere potest ad mundici¬
am agni qui sine macula ẽ. necis ad eiusdem
mansuetudinẽ descendere dignat᷑: qua scilicet
ñ coram tondente. s etiã coram occidente se
obmutuit. Attam̃ salubriorẽ elegit sequendi
partẽ in humilitate peccator. quã in uͥgmnita¬

Expanded text:
vere non sapio ea quae Dei sunt. De ipso namque divere non sapio ea quae Dei sunt. De ipso namque dictum est: Et erat subditus illis. Si hominis, o homo, imitari dedignaris exemplum, certe non erit tibi indignum sequi Auctorem tuum. Si non potes forsitan sequi eum quocunque ierit, dignare vel sequi quo tibi condescendit. Hoc est, si non potes sublimem incedere semitam virginitatis, sequere vel Deum per tutissimam viam humilitatis: a cujus rectitudine si qui etiam de virginibus deviaverint, ut verum fatear, nec ipsi sequuntur Agnum quocunque ierit. Sequitur quidem Agnum coinquinatus humilis, sequitur et virgo superbus; sed neuter quocunque ierit: quia nec ille ascendere potest ad munditiam Agni, qui sine macula est; nec is ad ejusdem mansuetudinem descendere dignatur, quia scilicet non coram tondente, sed coram occidente, se obmutuit. Attamen salubriorem elegit sequendi partem in humilitate peccator, quam in virginita
Abbreviated transcription (Latin):
onem: siuie matris excellentissimã dignitatem.
Utrinq stupor: utrinq miracułu. Et qͦd femi
ne d̾s obtemꝑet. humilitas absꝙ exemplo: e qͦd
femina do pͥncipetur. sublimitas sine socio. In
laudib uirginũ singularit̾ canit᷑ qͦd secunt᷑
agnum quocũq ierit. Quib gͦ laudib udi¬
cas dignam: quȩ etiam preit: Disce homo obe¬
dire: disee t̾ra subdi: disce puluis obtemꝑare.
De auctore tuo loquens ȩuangłista. &e erat inqͥt
subditus illis: haud dubium quin mariȩ et
ioseph. Erubesee suꝑbecinis. Ds̃ sehumiliat: &
tu te eraltas: Ds̃ se hominib subdit: & tu do¬
minari gestiens hominibꝰ tuo te pͥponis auctoriꝰ
Ptinam mͥ aliquando tale aliquid cogitanti ads
respondere dignet᷑. qͦd & suo in crepando respon-¬
ditapło. Uade inquit pꝰt me sathanas: qͥa ñ sapsᷤ
ea quȩ di sunt. Quotiens enim hominib p̾ẽẽ de-¬
sidero: tociens dm meũ preire contendo: &e tune

Expanded text:
onem, sive Matris excellentissimam dignitatem. onem, sive Matris excellentissimam dignitatem. Utrinque stupor, utrinque miraculum. Et quod Deus feminae obtemperet, humilitas absque exemplo; et quod Deo femina principetur, sublimitas sine socio. In laudibus virginum singulariter canitur, quod sequuntur Agnum quocunque ierit . Quibus ergo laudibus judicas dignam, quae etiam praeit? 8. Disce, homo, obedire; disce, terra, subdi; disce, pulvis, obtemperare. De auctore tuo loquens evangelista, Et erat, inquit, subditus illis; haud dubium, quin Mariae et Joseph. Erubesce, superbe cinis! Deus se humiliat, et tu te exaltas? Deus se hominibus subdit, et tu dominari gestiens hominibus, tuo te praeponis auctori? Utinam mihi aliquando, tale aliquid cogitanti, Deus respondere dignetur, quod et suo increpando respondit apostolo: Vade, inquit, post me, Satana, quia 736 non sapis ea quae Dei sunt . Quoties enim hominibus praeesse desidero, toties Deum meum praeire contendo: et tunc