comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
AUSTꝰ
QUIDAO
EUIT
GENTE
AEFER
CIUITA¬
LIUITANUS.
eloquio suauis. ingenio callidus. secta
manicheus. ac ꝑhoc nefando errore ꝑuersꝰ
Noueram ipse hominẽ. quẽ ad modũ eum
cõmemoram inlibris confessionũ mearũ.
Hic quoddã uolumen edidit aduersus
rectã xp̃ianam fidẽ. & catholicã uerita¬
tem. Quod cũ uenisset inmanꝰ nr̃as.
lectumq esset a fr̃ibꝰ: desiderauerunt¬
& iure caritatis ꝑ quã eis seruimꝰ fla¬
gitauerunt. ut ei responderemꝰ. Hoc
nichil sit acutũ ingeniũ & lingua ex¬
polita. nisi a dño gressus hominis diri¬
Igant᷑. Quod multis etiã tardiorib & in¬
ualidioribꝰ occulta ȩquitate diuinȩ mi¬
sericordiȩ pręstitũ. ẽ: cũ multi accerrimi
& facundissimi deserti adiutorio dĩ adhoc
uelocit̾ & ꝑtinacit̾ currerent: ut aueri¬
tatis uia longius aberrarent. Cõmodũ
autẽ arbitror subeiꝰ nomine uerba eiꝰ po¬
nere. & sub meo responsionẽ meã: Faus tꝰ¬
S

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitaleuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS
Abbreviated transcription (Latin):
cia coluer̃ patres nr̃i. simulacra in
quib ñ ẽ. utilitas. si gentes dimiser̃
si mulacra sua ut uenirent ad dm̃ isrł.
qͥs ipse ds̃ isrł de egypto ꝑ mare rubrũ
duxit. in quo inimicos eoꝵ consequen¬
tes oꝑuit. qͦs in desertũ eduxit. man¬
na pauit. nunquã uirgã suã ab eoꝵ
disciplina tulit. nunquã beneficia
miscđiȩ subtraxit. ipsidebent dese¬
rere dm̃ suũ. cũ gentes uenerint ad
dm̃ ipsoꝵ: Ubĩ tẽptauer̃ me patres
raginta annis. Uider̃ oꝑamea quad¬
raginta annis: & exacerbauer̃ me.
Ante illos miracula in manu moysi
faciebã: & ipsi magis magisq corda
ꝓximꝰ fuĩ: Prȩsentaui me in signis &
uirtutib meis. Non uno die. ñ duob
sed quadraginta annis ꝓximꝰ fui ge¬
nerationi huic. Et dixi sẽꝑ. isti errant
corde Hoc significauer̃ quad raginta
anni: qđ est̃ seꝑ. Quadragenarius
enĩ iste numerus. indicat integritatẽ
numerũ. Ido dñs quadraginta dieb

Expanded text:
cia coluerunt patres nostri, simulacra in cia coluerunt patres nostri, simulacra in quibus non est utilitas» : si Gentes dimiserunt simulacra sua, ut venirent ad Deum Israel; quos ipse Deus Israel de Aegypto per mare rubrum duxit, in quo inimicos eorum consequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes venerint ad Deum ipsorum? «Ubi tentaverunt me patresraginta annis viderunt opera mea, quadraginta annis exacerbaverunt me: ante illos miracula in manu Moysi faciebam, et ipsi magis magisque corda«proximus fui?» Praesentavi me in signis et virtutibus meis: non uno die, non duobus; sed, «Quadraginta annis proximus fui generationi huic; et dixi, Semper isti errant corde.» Hoc significaverunt quadraginta anni, quod et «semper.» Quadragenarius enim iste numerus indicat integritatem numerum. Ideo Dominus quadraginta diebus
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. Quare dixisti nolite obdurare
corda urã: Quia meministis. qͥd sole¬
ant facere patres urĩ. Nolite obdurare
corda urã. quẽ ad modũ in illa ama¬
ricatione scđm diẽ tẽptationis in de¬
A serto
Aecolitis certo fr̃s. qđ ille popłs tẽptaue¬
rit dm̃ & acceꝑit disciplinã. & directꝰ
sit indeserto tanquã ab optimosesso¬
re frenis legũ. frenis p̾ceptoꝵ: nec
sit desertꝰ tam̃ adõ etiã indomitꝰ. &
iã ñ solũ beneficiis p̾sentib sed etiã
uirga emĩdationis ñ desistente. Nolite
obdurare corda urã: sic̃ in amarica¬
tione scđm diem tẽptationis in deser¬
to. ubi teptauer̃ me patres urĩ. Iam
tales ñ sint patresuri. nolite eos imi¬
tari. Patres ur̃i erant. sed siñ imita¬
ti fueritis: patres urĩ ñ erunt. Iam̃
qͥa de his nati estis: patres urĩ erant.
Et si gentes uenientes abextremo t̾rȩ.
si c̾ dicit ieremias. ad te gentes uenient
ab extremo t̾rȩ & dicent̃. uere m̃da¬

Expanded text:
 Quare dixisti, «Nolite obdurare corda vestra?» Quia meministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; sed si non imitati fueritis, patres vestri non erunt: tamen quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo terrae, sicut dicit Jeremias, «Ad te Gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Verae menda
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ueni faciẽ eiꝰ inconfessione. Quis enĩ
estu qͥ illi ploras & illi confiteris. nͥ
quẽ fecit: Non paruȩ fiduciȩ ẽ. ad
factorẽ res facta. & ñ quomͦcunq fa-¬
cta. sed ad imaginẽ & similitudinẽ
ipsius. Uenite ad oremꝰ & ꝓcidamꝰ ei.

Expanded text:
praeveni faciem ejus in confessione. Quis enim praeveni faciem ejus in confessione. Quis enim es tu qui illi ploras, et illi confiteris, nisi quem fecit? Non parvae fiduciae est ad factorem res facta, et non quomodocumque facta, sed ad imaginem et similitudinem ipsius: «Venite, adoremus, et procidamus ei,
Abbreviated transcription (Latin):
ta explicauimꝰ ad laudẽ dnĩ ꝑtinen¬
tia: redit ad illud unde coeꝑat. Uenite
adoremꝰ & ꝓcidamꝰ ei & ploremꝰ ante
dñmn qͥfecit nos Ideo enĩ exultemꝰ: qͥa
fecit illud & illud. Ꝙ cõmemorauit
multa. Et nunc repetit exhortationẽ.
Uenite adoremꝰ & ꝓcidamꝰ ei. & plore¬
mus ante dñm qͥ fecit nos Iã cõmemo¬
ratis a me laudib dĩ: nolite pigri eẽ.
& longe uita & morib stare. Uenite
adoremꝰ & ꝓcidamꝰ ei. Sed forte de
peccatis ur̃is. quȩ uos longe fecerant
a dõ solliciti estis. faciamus sequen¬
tia. Et ploremꝰ corã dño qͥ fecit nos.
Ardes forte conscientia delicti. lacri¬
mis extingue flãmã peccati. Plora
ante dñm. securus plora ante eũ qui
te fecit. Nonenĩ opus manuũ suarũ
contẽnit inte. Noli putare qͥa potes
ate refici. Ate deficere potes. tu te¬
ipsũ reficere ñ potes. Ille reficit qͥ
te fecit Ploremꝰ ante dñm qͥ nos fec̃.
Lacrimare ante illũ. confitere illi.

Expanded text:
ta explicavimus ad laudem Dei pertinentia, redite ad illud unde coeperat: «Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos.» Ideo enim exsultemus, quia fecit illud et illud. Et commemoravit multa, et nunc repetit exhortationem: Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos.» Jam commemoratis a me laudibus Dei, nolite pigri esse, et longe vita et moribus stare: «Venite, adoremus, et procidamus ei.» Sed forte de peccatis vestris, quae vos longe fecerant a Deo, solliciti estis; faciamus sequentia: «Et ploremus coram Domino, qui fecit nos.» Ardes forte conscientia delicti; lacrymis exstingue flammam peccati, plora ante Dominum: securus plora ante Deum, qui te fecit; non enim opus manuum suarum contemnit in te. Noli putare quia potes a te refici. A te deficere potes, tu teipsum reficere non potes: ille reficit qui te fecit. «Ploremus ante Dominum qui nos fecit:» lacrymare ante illum, confitere illi,
Abbreviated transcription (Latin):
Pro illis ñ erũnt alii. qͥ intrent inre-¬
quiem dĩ: Imꝓbati st̃ illi quib di¬
splicuit miscđia dĩ qͥ restiterunt dõ
corde indurato. Illis imꝓbatis. nun¬
quid ꝑdidit ds̃ popłm suũ: Nonerit
uerũ : potens. ẽ. ds de lapidib istis
suscitare filios abrahȩ  Ergo dixi sẽꝑ.

Expanded text:
pro illis non erunt alii qui intrent in requiem Dei? Improbati sunt illi quibus displicuit misericordia Dei, qui restiterunt Deo corde indurato; illis improbatis, numquid perdidit Deus populum suum? Non erit verum, «Potens est Deus de lapidibus istis suscitar
Abbreviated transcription (Latin):
habet maiorem ꝑquẽ iuret. P se ipsũ
confirmat ꝓmissa sua ꝑ se ipsũ con¬
firmat minas suas. Nemo dicat incorde
suo. Uerũ. ẽ. qđ ꝓmittit. falsũ. ẽ qđ
minat᷑. Sic̃ uerũ. ẽ. qđ ꝓmitcit. sic
certũ. ẽ. qđ minat᷑. Tã certꝰ esse de¬
bes de requie. de felicitate. de ȩt̾ni¬
tate de immortalitate. si feceris prȩ¬
cepta ipsius: quã certꝰ. eẽ. debes de
interitu. de ardore ignis ȩt̾ni. de
damnatione cũ diabolo si contẽpseris
p̾cepta eiꝰ. Iurauit gͦ illis in ira sua. ne
intrent in requiẽ ipsius. & tam̃ oportet
aliqͦs intrare in requiẽ ipsius. Non enĩ
nulli dabit᷑ requies ipsius. Illis gͦ repro¬
batis: nos intrabimꝰ. Quia & si aliqͥ ex
ramis fracti st̃ ꝓpt̾ dissimilitudinẽ &
infidelitatẽ: nos ꝓpt̾ fidẽ & humilita

Expanded text:
habet majorem per quem juret . Per semetipsum confirmat promissa sua, per semetipsum confirmat minas suas. Nemo dicat in corde suo: Verum est quod promittit; falsum est quod minatur. Sicut verum est quod promittit, sic certum est quod minatur. Tam certus esse debes de requie, de felicitate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris praecepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de ardore ignis aeterni, de damnatione cum diabolo, si contempseris praecepta ejus. Juravit ergo illis in ira sua, ne intrent in requiem ipsius: et tamen oportet aliquos intrare in requiem ipsius; non enim nulli dabitur requies ipsius. Illis ergo reprobatis, nos intrabimus: quia etsi aliqui ex ramis fracti sunt propter dissimilitudinem et infidelitatem, nos propter fidem et humi
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ostendit. qͥa cũ tẽptamꝰ: sine du¬
bio consolam᷑. Corpus enĩ eiꝰ. id.ẽ. eccła
necesse. ẽ. cẽptationes paciat᷑ in hoc scło.
sed ñ deest ille consolator qͥdix̃. Ecce
ego uobiscũ sũ usq in consũmationẽ scłi.
Et dixi seꝑ isti errant corde. Adhoc cũ il
genꝰ hominũ qđ me sẽꝑ exacerbat.
usq in finẽ scłi qͥa ꝑ illos. xl. annos¬

Expanded text:
tionem ostendit; quia cum tentamur, sine dubio consolamur. Corpus enim ejus, id est Ecclesia, necesse est tentationes patiatur in hoc saeculo; sed non deest ille consolator qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . «Et dixi, Semper isti errant corde.» Ad hoc cum itale hominum, quod me semper exacerbat usque in finem saeculi: quia per illos qua
Abbreviated transcription (Latin):
uias meas. quib iuraui in irã mea. si
uttro ibunt in requiẽ meã. Magnꝰ ter¬
ror. Ab ȩxultatione coepimꝰ sed ad
magnũ timorẽ conclusit psalmꝰ iste.
Quib iuratii in ira mea. si introibunt
in requiẽ meã. Loqui diñ magnũ ẽ.
qͣnto magis iurare dm̃: Iurantẽ hominẽ

Expanded text:
uiem meam. Quibus juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam:» magnus terror. Ab exsultatione coepimus, sed ad magnum timorem conclusit psalmus iste: «Quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam.» Loqui Dominum magnum est; quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno. Si enĩ recusares tẽptationẽ: re¬
cusares refectionẽ. Ergo reficeris: Et si
reficeris: in manib artificis es Aliqͥd
tͥ tollit. aliqͥd corrigit. aliqͥd cõplanat
aliqͥd mundat. Agit quib dã ferram̃tis¬
suis Ipsa st̃ scandala huiꝰ scłi. Ti tantũ
de manu artificis noli cadere. nichil
tẽptationis accidet ultra uires tuas.
Hoc ꝑmittit ds̃ ad utilitatẽ tuã: unde tu
possis ꝓficere. Deniq ipsũ apłm audi hoc
coniungentẽ. Sed faciet cum tẽptatione
eciã exitũ. ut possitis sustinere. Ergo
mare forte metuendũ tͥ erat. Nolitime¬
re. qm̃ ipsius ẽ mare. & ipse fecit illud
Agentib times scandala: & ipsas gentes
ipse fecit. ñ ꝑmittet illas ultrã seuire.
quã nouit ille mensurã ex qua ꝓficias
& gentes ipse fecit. Ideo ipsius. ẽ. mare.
& ipse fecit illud & aridã t̾rã manꝰ eiꝰ
finxer̃. Estotu arida t̾ra. siti grãm
dĩ. ut ueniat suꝑte imber duscis. &¬

Expanded text:
omnino. Si enim recusas tentationes, reomnino. Si enim recusas tentationes, recusas refectionem. Ergo reficeris; et si reficeris, in manibus artificis es. Aliquid tibi tollit, aliquid corrigit, aliquid complanat, aliqsuis; ipsa sunt scandala hujus saeculi: tu tantum de manu artificis noli cadere. Nihil tentationis accedet ultra vires tuas. Hoc permittit Deus ad utilitatem tuam, unde tu possis proficere. Denique ipsum Apostolum audi hoc conjungentem: «Sed faciet cum tentatione etiam exitum ut possitis sustinere.» Ergo mare forte metuendum tibi erat? Noli timere: «Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud.» A gentibus times scandala? Et ipsas gentes ipse fecit; non permittet illas ultra eam saevire quam novit ille mensuram, ex qua proficias. et gentes ipse fecit: ideo, «Ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt.» Esto tu arida terra, siti gratiam Dei, ut veniat super te imber dulcis,
Abbreviated transcription (Latin):
& altitudines montiũ ipsius st̃. Altitu¬
dines montiũ: sullimitates t̾rarũ. Ali¬
quando istȩ sullimitates id. ẽ ipsȩ t̾renȩ
potestates. aduersatȩ st̃ eccłȩ. Leges con¬
de t̾ra delere conati st̃ Sed postea quã
impletũ. ẽ. qđ ꝓphetatũ. ẽ adorabunt
eu om̃s reges t̾rȩ: factũ. ẽ. qđ hic dictũ
te tũ de tẽptationib satagis. ut consti¬
tutꝰ in tanta gr̃a ꝓmissi onũ dĩ. ꝓpter
scandala mundi turberis. Nec ipsa
mare mundus iste. sed & mare ds̃ fecit.
Nec seuire fluctꝰ posst̃. nͥ usq ad litus ubi
ipse t̾minũ posuit. Nulla gͦ tẽptatio:
nisi accepit mensurã a dño. Sint gͦ tẽpta¬
tiones. sint tribulationes: consumaris eis
ñ consũ meris. Uide utrũ ipse tẽptationes
ñ ꝓsint. Attende apłm. Fidelis ds qͥ ñ uos
sinat tẽptari supͣ quã potestis ferre. sed
faciat cũ tẽptatione etiã exitũ. ut possitis
sustinere. Nonait. ñ uos sinat tẽptari

Expanded text:
 altitudines montium ipsius sunt.» Altitudines montium, sublimitates terrarum. Aliquando istae sublimitates, id est, ipsae terrenae potestates, adversatae sunt Ecclesiae; leges conde terra delere conati sunt: sed posteaquam impletum est quod prophetatum est, «Adorabunt eum omnes reges terrae» ; factum est te tu de tentationibus satagis, ut constitutus in tanta gratia promissionum Dei, propter scandala mundi turberis? Nec ipsa mare mundus iste, sed et mare Deus fecit: nec saevire fluctus possunt, nisi usque ad littus, ubi ipse terminum posuit. Nulla ergo tentatio, nisi acceperit mensuram a Domino. Sint ergo tentationes, sint tribulationes; consummaris eisnon consumeris. Vide autem, utrum ipsae tentationes non prosint; attende Apostolum: « Fidelis Deus, qui non vos sinat tentari supra id quod potestis ferre, sed faciat cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . » Non ait: Non vos sinat tentari
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit. ut ipsos intelligamꝰ oues
qͥ st̃ & popłi. Non dixitoues pascuȩ
& popłs manuũ eiꝰ. qđ magis puta¬
batur posse congruere. qͥa oues ad
pascua ꝑtinent: sed ait popłs pascuȩ.
Ergo
popłs oues st̃ : quia dic̃
popłs pascuȩ eius. Ipse popłs
oues st̃. Sed rursus qͥa nos habemꝰ
oues. quas emimꝰ ñ quas fecimꝰ dixe¬
rat aut̃ suꝑius ꝓcidamꝰ ei qͥ fec̃ nos:
recte dictũ. ẽ. oues manuũ eiꝰ. Nullus
hominũ sibi fac̃ oues. Emere potest.
donari possunt. inuenire potest. ag¬
gregate potest. postremo furari po-¬
test. facere oues ñ potest. At uͦ dñs¬

Expanded text:
reddidit; ut ipsos intelligamus oves, qui sunt et populi. Non dixit, Oves pascuae ejus et populus manuum ejus; quod magis putabatur posse congruere, quia oves ad pascua pertinent: sed ait, «populus pascuae.» Ergo populus oves sunt, quia dicit, «populus pascuae ejus;» ipse populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habemus oves quas emimus, non quas fecimus; dixerat autem superius, «Procidamus ei qui fecit nos:» recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nullus hominum sibi facit oves: emere potest, donari possunt, invenire potest, aggregare potest, postremo furari potest; facere oves non potest. At
Abbreviated transcription (Latin):
biret oleaster insertꝰ qͥd ait apłs: Si
tu ex naturali incisus oleastro. & contra
naturã insertꝰ es in bonã oliuã. qͣnto ma¬
gis qͥ scđm naturã st̃ inscrent᷑ suȩ oliuȩ :
Ut̃ qͦmꝰ tu ñ ꝑmanens in infidelitate
meruisti inseri inoliuã cũ esses oleaster:
sic isti correcti facilius suȩ oliuȩ natura¬
lit̾ inserant᷑. Hoc de illis apłs. Ergo ipsa ẽ.
arhor. & si aliqͥ ex ramis fracti sunt: ñ
om̃s Nã si om̃s rami frangerent᷑. unde pe
fructu oliuã testabatur: Nonne istiom̃s
tot milia ad uocẽ petriquando sp̃ũ scõ
repleti apłi omĩũ gentiũ linguis locuti
st̃. tanta auiditatẽ dĩ laudis. & suȩ accu¬
sationis conuersi st̃: ut qui pͥmo sanguinẽ

Expanded text:
biret oleaster insertus, quid ait Apostolus? «Si biret oleaster insertus, quid ait Apostolus? «Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, unde Petfructu olivam testabatur? Nonne isti omnes tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi
Abbreviated transcription (Latin):
dentes fecit Neq in eotam̃ nos ds̃ fecit:
qͥa uidentes ocłos nob̾ fecit. Nã fecit hoc
& pecorib. Sed idõ nos deos fecit: quia
interiores oculos nr̃os illuminauit. Er¬
go sit laus illi. confessio illi. sit iubila
aliqͥd ñ licet. p̃scriptũ habemꝰ ab apło.
Exposuit hoc apłs unde sit dictũ. Erat
enĩ plebs iudea. plebs ubi fuer̃ ꝓpħȩ.
plebs ubi fuer̃ patriarchȩ. plebs etiã
scđm carnẽ ꝓpagata de semine abraliȩ̃.
plebs inqua prȩcesser̃ omĩa sacram̃ta
saluatorẽ nr̃m ꝓmittentia. Pebs ubi
institutũ. ẽ. templũ. unctio. sacerdos
ad figurã: ut cũ om̃s ipsȩ umbrȩ prȩte¬
rirent. ipsa lux adueniret. Erat gͦ ista
plebs dĩ. ad eã ꝓpħȩ missi. in illa nati
qͥ missi. ei tradita & credita eloquia dĩ.
Quid gͦ: Totũ illud dãnatũ. ẽ: Ab sit
Arbor oliuȩ ipsa dicta. ẽ. ab apło. Coepit
enĩ ista arbor a patriarchis: sed fuerunt
ibi rami aridi. quia nimis alti ꝑsuꝑbiã

Expanded text:
fecit. Nec in eo tamen nos deos fecit, quia videntes oculos nobis fecit; nam fecit hoc et pecoribus: sed ideo nos deos fecit, quia interiores oculos nostros illuminavit. Ergo sit laus illi, confessio illi, sit jubilataliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam;
Abbreviated transcription (Latin):
apis angularis xp̃c. Non potest. cẽ. angu¬
lus nͥ duos inse copulauerit parietes. ad an¬
gulũ de diuerso ueniunt: sed in angulo
sibi n acduers ant᷑ Uenit ex alia parte cir¬
cuncisio uenit ex alia parte p̃puciũ. In
xp̃s ambopopłi concordauer.: qͥa ille fa
dus ẽ lapis de qͦ scriptuĩ ẽ. Lapide quem
reꝓbauer ȩdificantes. hic factꝰ. ẽ. in caput
attendam᷑ diuersitatẽ delonge uenienti¬
um. sed ꝓpinquitatẽ in xp̃o c̃oherentiũ
plebẽ suã. Ecce unꝰ paries. in qͦ iã ut dixi

Expanded text:
lapis angularis, Christus. Non potest esse angulapis angularis, Christus. Non potest esse angulus, nisi duos in se copulaverit parietes: ad angulum de diverso veniunt, sed in angulo sibi non adversantur. Venit ex una parte circumcisio, venit ex alia parte praeputium: in Christo ambo populi conctus est lapis, de quo scriptum est, «Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput attendamus diversitatem de longe venientium, sed propinquitatem in Christo cohaerentium. plebem suam.» Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃cia rerũ suarũ ante pedes apłoꝵ po¬
nerent. Qđ diues unꝰ ñ fecit qͣndo ore
dnĩ audiuit & a dño tristis abscessit.
Quanto magis uulnꝰ erat incorde ipsorũ.
tanto auidius medicũ quȩsier̃. Cũ gͦ in¬
de illi om̃s fuer̃. de ipsis dicit mͦ psalmꝰ.
qͥa ñ repellet dñs plebẽ suã. Nã hoc testi¬
monio psalmi cũ hinc loqueret᷑: usus ẽ.
quid dñs reppulit plebẽ suã quã p̾sciuit:
Absit. Nã & ego israhelita sũ. ex semine
abrahȩ. de tribu beniamin. Nͦ reppu¬
lit dñs plebẽ suã quã p̃sciuit. Utiq si
repelleret dñs plebẽ suã: ñ esset unde
ipse esset apłs. Unde aut̃ ipse : inde &
alii. In his plebs dni. ñ inomĩb: sed
quẽ ad modũ scriptũ.ẽ. reliqͥȩ saluȩ er̃
Non in omĩb. sed area uentilata. massa
uides iudeoꝵ reꝓborũ: paleã uides.
Unde uides istã paleã: Iã inde exut
massa. iã in horreo recondita. ẽ Ambas
res uideamꝰ. ambas discernamꝰ. Quid

Expanded text:
 pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , Quanto majus vulnus erat in corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi omnes fuerunt, de ipsis dicit modo Psalmus: «Quoniam non repellet Dominus plebem suam.» Nam hoc testimonio Psalmi, cum hinc loqueretur, usus est quid Deus repulit plebem suam; qelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit» . Utique si repelleret Dominus plebem suam, non esset unde esset ipse Apostolus: unde autem ipse, inde et alii. In his plebs Domini, non in omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventivides Judaeorum reproborum, paleam vides. Unde vides istam paleam, jam inde exiit massa, jam in horreo recondita est. Ambas res videamus, ambas discernamus. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ. qͥa ñ repellet dñs ꝓlebẽ suam
Uiddeamꝰ & aliuĩ parietẽ. Qm̃ in manu eiꝰ
fines t̾rȩ. Eece alius paries inomib gen¬
tib In manu eiꝰ fines t̾rȩ. Uener̃ eciãm
om̃s gentes ad lapidẽ angularẽ. ibi oscu¬
lũ pacis agnouer̃ in illũ unũ qͥ de duob
fecit unũ. ñ quẽ admodũ heretici. qui

Expanded text:
iximus, «Quia non repellet Dominus plebem suam:» videamus et alium parietem. «Quoniam in manu ejus fines terrae.» Ecce alius paries in omnibus gentibus: «In manu ejus fines terrae.» Venerunt etiam omnes gentes ad lapidem angularem, ubi osculum pacis agnoverunt; in illum unum qui de duobus fecit unum: non quemadmod
Abbreviated transcription (Latin):
nia. Et hic habemꝰ scripturȩ testimoniũ.
Ds stetit insynagoga deoꝵ. in medio aut̃
deos discernit Deos dixit participatione
ñ natura. grã qua uoluit facere deos.
Quantꝰ ds̃. e. qͥ facit deos: Aut quales dii
st̃ quos facit homo: Quã ille magnus
deos faciendo: tã isti nichil qͥ abhomine
facti st̃. Ds̃ uerus facit deos credentes
in se: quib dedit potestatẽ filios dĩ fieri.
Wideo ipse uerus ds̃: qͥa ds̃ factꝰ ñ est. Nos
aut̃ facti ñ ueri dii. meliores tam̃ illis¬

Expanded text:
nia. Et hinc habemus Scripturae testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, n natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem facti
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmis : Quȩ dicimꝰ uł potius senti¬
mus in iubilatione. Quȩ st̃ quȩ ꝑtinent
ad laudẽ cantici huiꝰ  Iã auditẽ. Qm̃
ds magnꝰ. ẽ. dñs. & rex magnꝰ suꝑ om̃s
deos. P ropt̾ea gͦ iubilemꝰ ilłi Qm̃ non
repellet dñs plebẽ suã iubilemꝰ illi.
Qñ in manu eiꝰ fines t̾rȩ. & altitudines¬

Expanded text:
in psalmis? quae dicemus, vel potius sentiemus in jubilatione? quae sunt quae pertinent ad laudem cantici hujus? Jam audite: «Quoniam Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos:» propterea ergo jubilemus illi. «Quoniam non repellet Dominus plebem suam:» jubilemus illi. «Quoniam in manu ejus» «fines
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗit falsus ds̃ Ergo uerũ tẽplũ di agosci
uos Si gͦ nos sumꝰ tẽplũ dĩ: ara dĩ ani¬
ma nr̃a ẽ. Sacrificiũ dĩ qͥd est: Forte
hoc facimꝰ mͦ. Imponimꝰ in ara sacrifici¬
ũ: quando dm̃ laudamꝰ Docet enĩ nos
psalmꝰ dicens. Sacrificiũ laudis honori¬
ficabit me: & ibi uia. ẽ. ubi ostendã illi

Expanded text:
git falsus deus. Ergo verum templum Dei agnosgit falsus deus. Ergo verum templum Dei agnosvos» . Si ergo nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
tare demonia. De cęlis aut̃ de iecta st̃
demonia. cȩli p̃ponunt᷑ demoni is. dñs
tuus cęlis. qͥa dñs tuus & cȩlos fecit
Quanto gͦ altior.ẽ. demoniis demoniif
diis gentiũ qͥ altior ẽ. cęlis. unde cecide-¬
runtꝰ angłi ut fierent demonia: Et
tam̃ gentes om̃s sub demonib erant.
Demonib aut̃ tẽpla fabricata st̃. demo-¬
nib arȩ constructȩ. demonib sacerdo¬
tes instituti. demonib oblata sacrificia.
demonib arrepticii tanquã uates in¬
stituti. Hec omĩa demonib gentes exhi¬
huer̃. hȩc omĩa uera ñ nisi uni magno
dõ debent᷑ Templũ fecer̃ gentes demo¬
nib habet ds̃ tẽplũ. Sacerdotes fecer̃
gs demonib. habet ds sacerdotes. Sacri¬
ficuuĩ exhibuer̃ gentes demonib habet
ds̃ sacrificiũ. Et̃ enĩ illi demones uolen¬
tes uideri dii ñ sibi ista exigerent ut
fallerent: nͥ qͥa sciunt ea deberi uero dõ
Hoc enĩ mos. ẽ. deberi uero dõ: qđ sibi exi¬

Expanded text:
de coelis enim dejecta sunt daemonia. Coeli praeponuntur daemoniis, Dominus tuus et coelis; quia Dominus tuus et coelos fecit. Quanto ergo altior daemoniis diis Gentium, qui altior est coelis, unde ceciderunt angeli, ut fierent daemonia? Et tamen gentes omnes sub daemonibus erant: daemonibus templa fabricata sunt, daemonibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia, daemonibus arreptitii tanquam vates inducti. Haec omnia daemonibus gentes exhibuerunt; haec omnia vera nonnisi uni magno Deo debentur: templum fecerunt gentes daemonibus; habet Deus templum: sacerdotes fecerunt gentes daemonibus; habet Deus sacerdotem: sacrificium exhibuerunt gentes daemonibus; habet Deus sacrificium. Etenim illi daemones volentes videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est deberi vero Deo, quod sibi exi
Abbreviated transcription (Latin):
Quanta gͦ illius laus. quanta miscđia con¬
fiteamur utiq laudantes. Nã si semꝑ
confessio poenitentis. eẽt: ñ diceretur
in euangłio de ipso dño. In illa hora ȩxul
poterat. qͥa nichil culpabilit̾ fecerat.
sed confitebat᷑ in laude patris. Ergo qͥa
& hic exultationis locus. ẽ: forte illã
debemꝰ intelligere confessionẽ. quȩ est
in laude dĩ. unde .ẽ. & laus cantici:
ut ñ hic intelligamꝰ confessionẽ poeni¬
tentiũ. sed laudantiũ. Et qͥd . ẽ. qđ
continuo nos admonet de quadã confes¬
sione cũ ait. p̾ueniamꝰ faciẽ eiꝰ in con¬
fessione: Quid. ẽ p̃ueniamꝰ faciẽ eius
in confessione : Uenturus. ẽ. p̃ueni amꝰ

Expanded text:
Quanta ergo illius laus, quanta misericordia, conQuanta ergo illius laus, quanta misericordia, confiteamur, utique laudantes. Nam si semper confessio poenitentis esset, non diceretur in Evangelio de ipso Domino: «In illa hora exsultpoterat, quia nihil culpabiliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo quia et hic exsultationis locus est, forte illam debemus intelligere confessionem quae est in laude Dei: unde et «Laus cantici,» ut non hic intelligamus confessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam confessione cum ait: «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Quid est, «Praeveniamus faciem ejus in c
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ in confessione. Confessio quidẽ. duo¬
b modis accipit᷑ inscripturis. Est con¬
fessio laudantis. & est confessio gem̃tis.
onfessio laudantis. ad honorẽ ꝑtinet eiꝰ
qͥ laudat᷑ Confessio gem̃tis ad poeniten¬
tiã ꝑtinet eiꝰ qͥ conficet᷑. Confitent᷑
eni homines cũ laudant diñ. confitent᷑
cũ accusant se. & nchil dignius facit
lingua. Uere puto qđ ipsa sint uota de
quib dicit in alio psalmo. reddã tibi
uota mea. quȩ distinxer̃ labia mea.
Nichil ista distinctione sullimius. nichil
tã necessariũ & ad intelligendũ & ad
faciendũ. Quomꝰ gͦ distinguis uotaquȩ
reddis dõ: Ut ilũ laudes. te accuses
qͥa illius. ẽ. miscd̃ia. ut peccata nr̃a
dimittat. Nã si uellet ꝓmeritis agere:
ñ inueniret nisi qͦs dãnaret. Uenit gͦ
dicens. ut recedamꝰ iã a peccatis nr̃is.
& ñ nobiscũ deducat rationẽ de p̃teri¬
tis: sed tanquã tabule nouȩ fiant incen¬
sis omib eyrographis debitorũ nr̃oꝵ.

Expanded text:
ejus in confessione.» Confessio quidem duobus modis accipitur in Scripturis. Est confessio laudantis, est confessio gementis. Confessio laudantis, ad honorem pertinet ejus qui laudatur: confessio gementis, ad poenitentiam pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homines, cum laudant Deum: confitentur, cum accusant se; et nihil dignius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil ista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum et ad faciendum Quomodo ergo distinguis vota quae reddis Deo? Ut illum laudes, te accuses; quia illius est misericordia, ut peccata nostra dimittat. Nam si vellet pro meritis agere, non inveniret nisi quos damnaret. «Venite» ergo dixit, ut recedamus jam a peccatis nostris, et non nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tanquam tabulae novae fiant, incensis omnibus chirographis debitorum nostrorum.
Abbreviated transcription (Latin):
quibusq & quasi incertamine qͦdã leti¬
ciȩ scł aris. & uidetis quasi int̾ cantica
uerbis expressa. ęxundantes lȩticia
cui lingua dicendo ñ sufficit quẽ ad¬
modũ iubilent. ut ꝑ illã uocẽ indicetꝰ᷑
animi affectꝰ uerbis explicare ñ ua

Expanded text:
quibusque, et quasi in certamine quodam laetiquibusque, et quasi in certamine quodam laetitiae saecularis; et videtis quasi inter cantica verbis expressa exundantes laetitia, cui lingua dicendo non sufficit, quemadmodum jubilent, ut per illam vocem indicetur animi affectus, verbis explicare non va
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ nos dñs nr̃ ił s xp̃c inuitans: imꝑat
nob ut nr̃os etiã inimicos diligamꝰ &
dat exemplũ de ipso dõ. Sicut pat̾ ur̃
ait qui incęlis . ẽ. qui solẽ suũ oriri fac̃
suꝑbonos & malos. & pluit suꝑ iustos &
iniustos Estote gͦ sic̃ pat̾ uester ꝑfecti.
Cũ cueit estote sic̃ ille ꝑfecti. ad simili¬
tudinẽ nos inuitat. Si gͦ ad similitudinẽ
nos inuitat. constat qͥa dissimiles existen¬
do recesseramꝰ a dõ. & facti eramꝰ longe
ꝑ dissimilitudinẽ. & efficim᷑ ꝓpe ꝑ simi¬
litudinẽ : ut iã fiat in nob̾ qđ scriptũ
ẽ. accedite ad eũ & illuminamini. Ergo
quibusdã longe positis & male iniuentib.
psalmꝰ iste dicit. Uenite exultemꝰ dño.
Quo itis Quo receditis: Quo disceditis:
Quo itis exultare ubi deficitis: Uenite
ñ posse explicare. & tam̃ uoce testari
qͦd intꝰ conceptũ . ẽ. & uerbis explicari
ñ potest. hoc ẽ iubilare. Nã consideret
caritas urã qͥ iubilant in cantilenis

Expanded text:
s invitans, imperat nobis ut nostros etiam inimicos diligamus; et dat exemplum de ipso Deo: «Sicut Pater vester,» ait, «qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Estote ergo sicut Pater vester perfecti» . Cum dicit, «Estote sicut ille perfecti,» ad similitudinem nos invitat. Si ergo ad similitudinem nos invitat, constat quia dissimiles existendo recesseramus a Deo, et facti eramus longe per dissimilitudinem, et efficimur prope per similitudinem, ut jam fiat in nobis quod scriptum est, «Accedite ad Deum, et illuminamini» . Ergo quibusdam longe positis et male viventibus psalmus iste dicit, «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis? quo receditis? quo disceditis? Quo itis exsultare, ubi deficitis? Venite, non posse explicare, et tamen voce testari quod intus conceptum est et verbis explicari non potest: hoc est jubilare. Nam consideret Charitas Vestra qui jubilant in cantilenis
Abbreviated transcription (Latin):
longe ẽ. ab illo: Dissimilis. ẽ. illi. Et
iuxta stant: & tam̃ ille longe. ẽ. ab illo.
Duo uͦ iniqui pares uita & morib. si unꝰ sit
inoriente. alter in occidente: iuxta in¬
uicẽ st̃. Et duo iusti similit̾. alter in ori¬
ente. alter in occidente: secũ st̃ qͥa indõ
st̃. Contra. unꝰ iustꝰ. alter iniquus. etiã¬
si una catena ligent᷑: multũ a se separati
st̃. Ergo si dissimilitudine recedimus adõ:
similitudine accedimꝰ ad dm̃. Qua simi¬
litudine : Ad quã facti sumꝰ. quã in nob̾
peccando corruperamꝰ. quã peccatoꝵ re¬
missione recepimꝰ. quȩ in nob̾ renouat᷑
intꝰ in m̃te. ut tanꝗ resculpat᷑ in nũmo.¬

Expanded text:
longe est ab illo? Dissimilis est illi. Et longe est ab illo? Dissimilis est illi. Et juxta stant, et tamen iste longe est ab illo. Duo vero iniqui pares vita et moribus, si unus sit in Oriente, alter in Occidente juxta invicem sunt. Et duo justi similiter, alter sit in Oriente, alter in Occidente, secum sunt, quia in Deo sunt. Contra, unus justus, alter iniquus, etiamsi una catena ligentur, multum a se separati sunt. Ergo si dissimilitudine recedimus a Deo, similitudine accedimus ad Deum. Qua similitudine? Ad quam facti sumus, quam in nobis peccando corruperamus, quam peccatorum remissione recepimus, quae in nobis renovatur intus in mente, ut tanquam resculpatur in nu
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ tam̃ cũ om̃ino nemo possit fugere ab
illo qͥ ubiq ẽ: nisi qͥdã longe essent a
dõ. non diceret᷑ Popłsiste labiis me
honorat. cor aut̃ eoꝵ longe. ẽ. ame
Nongͦ loco qͥsq longe. ẽ. adõ. sed dissimi¬
litudine. Quid ẽ. dissimilitudine:
Mala uita malis morib. Si enĩ bonis mo¬
rib ꝓpinquat᷑ do: malis morib recedi¬
tur a dõ. Unus gͦ idẽq homo corpore
stans uno loco. & amando dñ accedit
addm̃. & amando iniqͥtatẽ recedit a
dõ Nusquã pedes mouet. & tam̃ potest
accedere. & recedere. Pedes enĩ nri in
hoc itinere. affectꝰ nr̃i st̃. Prout qͥsq
affectũ habuerit. ꝓut qͥsq a morem
habuerit: ita accedit uł recedit adõ.
N onne plerunq dicimꝰ. qͣndo inuenimus
aliqua dissimilia. hoc longe. ẽ. ab illo:
Quando aliqͦs duos forte homines cõparamꝰ
talis. ẽ. qualis ille: qͥd aliusdicit. qͥ cont᷑¬
dicit: Absit. longe. ẽ. ab illo. Quid est

Expanded text:
Et tamen, cum omnino nemo possit fugere ab Et tamen, cum omnino nemo possit fugere ab illo qui ubique est, nisi quidam longe essent a Deo, non diceretur: «Populus iste labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me» . Non ergo loco quisque longe est a Deo, sed dissimilitudine. Quid est, dissimilitudine? Mala vita, malis moribus. Si enim bonis moribus propinquatur Deo; malis moribus receditur a Deo. Unus ergo idemque homo corpore stans uno loco, et amando Deum accedit ad Deum, et amando iniquitatem recedit a Deo: nusquam pedes movet, et tamen potest et accedere et recedere. Pedes enim nostri in hoc itinere, affectus nostri sunt. Prout quisque affectum habuerit, prout quisque amorem habuerit, ita accedit vel recedit a Deo. Nonne plerumque dicimus, quando invenimus aliqua dissimilia: Hoc longe est ab illo? Quando aliquos duos forte homines comparamus, talis est qualis ille: quid alius dicit, qui contradicit? Absit; longe est ab illo. Quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. Pie debes dño exultare: siuis securꝰ
mundo insultare. Quid. ẽ. aut̃ uenite:
Unde uocat ut ueniant. cũ quib uult
exultare dño. nisi qͥa longe ft̃ ut ueni¬
endo ꝓpinquent. ꝓpinquando accedañ.
accedendo exultent: Unde aut̃ longe
st̃ : Nunqͥd locis longe potest homo. ẽȩ.
abeo qͥ ubiq ẽ: Uis esse ab eolonge:
Quo ibis ut longe sis: Nã qͥdã peccator
quidem sed tam̃ cũ spe salutis poenitens
& dolens de peccatis. metuens irã dĩ.
& uolens placare dm̃: sic in alio psal¬
mo loquit᷑. Quo ibo ab spũ tuo. & a
facie tua qͦ fugiã: Si ascendero incę¬
lũ tu ibi es. Quid gͦ restat. qͥa si ascen¬
derit in celũ ibi inuenit dm̃ Ut
longe fugiat a dõ. quo ituriis. ẽ: Uide
qͥddicat᷑ Si descendero ad infernum
ades. Si gͦ ascendendo incȩlũ ibi inue¬
nit dm̃. descendendo in infernũ non
fugit dm̃ quo iturus ẽ. quo fugiturus
.ẽ. ab illo irato. nͥ ad ipsũ placatũ:

Expanded text:
Domino. Pie debes Domino exsultare, si vis securus Domino. Pie debes Domino exsultare, si vis securus mundo insultare. Quid est autem, «Venite?» Unde vocat ut veniant, cum quibus vult exsultare Domino; nisi quia longe sunt ut veniendo propinquent, propinquando accedant, accedendo exsultent? Unde autem longe sunt? Numquid locis longe potest homo esse ab eo qui ubique est? Vis esse ab eo longe? Quo ibis, ut longe sis? Nam quidam peccator quidem, sed tamen cum spe salutis poenitens et dolens de peccatis, et metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio psalmo loquitur: «Quo ibo ab spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es.» Quid ergo restat? Quia si ascenderit in coelum, ibi invenit Deum: ut longe fugiat a Deo, quo iturus est? Vide quid dicat: «Si descendero ad infernum, ades» . Si ergo ascendendo in coelum, ibi invenit Deum; descendendo in infernum, non fugit Deum: quo iturus est, quo fugiturus est ab illo irato, nisi ad ipsum placatum?
Abbreviated transcription (Latin):
nob: de p̾senti psalmo qđ dñs ds om̃iũ
nr̃m donare dignabit᷑. loquar carita¬
ti urẽ. Est aut̃ psalmi tituliis. Laus can¬
tici ipsi dauid. Laus cantici. & hilari¬
tatẽ significat qͥa cantꝰ. ẽ: & deuotionẽ
qͥa laus . ẽ. Quid enĩ magis homo debet
laudare. quã id qđ sic p̃lacet. ut ñ pos
sit displicere: Securitas gͦ laudis. in
dĩ laude. ẽ Ibi laudator securus .ẽ.
ubi ñ timet. ne de laudato erubescat
Et laudemꝰ gͦ & cantemꝰ. hoc ẽ. cũ hila¬
ritate & cũ lȩcicia laudemꝰ. Quid aut̃
laudaturi sumꝰ. ipse psalmꝰ sequentib
uersib indicat nobis. CENIEE Exul¬
temꝰ chño. Inuitat ad mãgnas epulas
exultandi. ñ scło sed dño. Nisi enĩ esset
in hoc scło exultatio mala. quȩ distin¬
guenda ẽ. ab exultatione hona: suffice:¬
ret dicere. uenite exultemꝰ Sed breuit̾
distinxit. Quid ẽ. bene exultare: Dño
exultare. Ergo exultatio mala ẽ: exul¬
tare scło. exultatio bona.ẽ. exultare

Expanded text:
mnium nostrum donare dignabitur, loquat Charitati Vestrae. Est autem Psalmi titulus, «Laus cantici ipsi David. Laus cantici» et hilaritatem significat, quia cantus est; et devotionem, quia laus est. Quid enim magis homo debet laudare, quam id quod sic placet, ut non possit sibi displicere? Securitas ergo laudis in laude Dei est. Ibi laudator securus est, ubi non timet ne de laudato erubescat. Et laudemus ergo, et cantemus; hoc est, cum hilaritate et cum laetitia laudemus. Quid autem laudaturi sumus, ipse Psalmus sequentibus versibus indicat nobis. 2. «Venite, exsultemus Domino.» Invitat ad magnas epulas exsultandi, non saeculo, sed Domino. Nisi enim esset in hoc saeculo exsultatio mala, quae distinguenda est ab exsultatione bona, sufficeret dicere, «Venite, exsultemus:» sed breviter distinxit. Quid est bene exsultare? Domino exsultare. Ergo exsultatio mala est, exsultare saeculo; exsultatio bona est, exsultare
Abbreviated transcription (Latin):
repecitio ȩxortatio ẽ Non enĩ iã obliti
sumꝰ. ut ad moneri nos uelimꝰ quȩ dicta
st̃ suꝑius ut iubilemꝰ: sed plerunq in
affectu animi repetit᷑ uerbũ qđ notũ
erat ñ ut innotescat: sed ut ipsa repe¬
titio faciat confirinationẽ. Repetitur
enĩ ad intelligendũ affectũ dicentis.
Sufficiebat añ unũ. Quare amenam̃. nͥ

Expanded text:
Non enim jam obliti sumus, ut jam moneri nos velimus, quae dicta sint superius, ut jubilemus: sed plerumque in affectu animi repetitur verbum quod notum erat, non ut innotescat, sed ut ipsa repetitio faciat confirmationem; repetitur enim ad intelligendum affectum dicentis. sufficiebat «Amen» un
Abbreviated transcription (Latin):
cimus : ut ille qđ coronet. ñ qđ dãnet
inueniat. Nunqͥd aut̃ & hoc ñ ꝑtinet
ad laudẽ dĩ. quando confiteris peccata
tua: Immo uͦ. maxime ptinet ad laudẽ
dĩ. Quare maxime ptinet ad laudẽ
dĩ: Quia tanto ãplius laudat᷑ medicꝰ.
quanto plus despabat᷑ egrotꝰ. Confitere
itaq peccata tua. quo magis desꝑabas
de te ꝓpt̾ iniqͥtates tuas. Tanto enim
maior laus. ẽ. ignoscentis. qͣnto maior
ex aggeratio. ẽ. peccata confitentis. Non
gͦ pũtemꝰ nos recessisse a laude canti¬
ci. si hanc confessionẽ hic intelligimꝰ
qua confitem peccata nr̃a. Et hoc ad lau¬
dẽ cantici ꝑtinet: qͥa cũ peccata nr̃a co¬

Expanded text:
e quod coronet, non quod damnet, inveniat. Numquid autem et hoc non pertinet ad laudem Dei, quando confiteris peccata tua? Imo vero maxime pertinet ad laudem Dei. Quare maxime pertinet ad laudem Dei? Quia tanto amplius laudatur medicus, quanto plus desperabatur aegrotus. Confitere itaque peccata tua, quo magis desperabas de te propter iniquitates tuas. Tanto enim major laus est ignoscentis, quanto major exaggeratio est peccata confitentis. Non ergo putemus recessisse nos a laude cantici, si hanc confessionem hic intelligimus, qua confitemur peccata nostra: et hoc ad laudem cantici pertinet; quia cum peccata nostra co
Abbreviated transcription (Latin):
nũmo uoluit dñs nr̃ iħs xp̃c ostendere
tẽptatorib suis. qͥd quęrat ds: Quando
enĩ de tributo cȩsaris quȩrentes calũnias
consulere magistrũ ueritatis uoluerunt.
& consulendo tẽptare. utrũ tributũ lice¬
ret daricȩsari. qͥd ille ait: Quid me
tẽptatis hẏpocritȩ: Petit afferre sibi
nummũ: & allatiis ẽ. Cuiꝰ habet inquit
imaginẽ : Responder̃ Cȩsaris. Et ille.
Redcuite gͦ cęsari quȩ cȩsaris st̃. & dõ quȩ
dĩ st̃ Tanquã diceret. Si cesar quęrit
innũmo imaginẽ suã. ds̃ ñ quȩrit in ho

Expanded text:
ostendere tentatoribus suis quid quaerat Deus? Quando enim de tributo Caesaris, quaerentes causam calumniae, consulere magistrum veritatis voluerunt, et consulendo tentare utrum liceret tributum dari Caesari; quid ille ait? «Quid me tentatis, hypocritae?» Petiit afferri sibi nummum, et allatus est. «Cujus habet,» inquit, «imaginem?» Responderunt: «Caesaris.» Et ille: «Reddite ergo Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» . Tanquam diceret: Si Caesar quaerit in num
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã dentes eccłȩ scẽ sponsȩ suȩ. Den¬
tes tui sic̃ grex deconsarũ ascendentiũ
de lauacro: quȩ geminos pariunt. & ste¬
rilis ñ est in illis. Quid .ẽ. dentes tui:
ꝑquos loqueris. Dentes enĩ ȩccłȩ suȩ
ꝑ qͦs loquit᷑ eccła. Quales dentes tui:
T anquã grex detonsarũ. Quare deconsa¬
rũ : Quia sarcinas scłi posuerunt. Non¬
ne detonse erant oues illȩ de quib paulo
ante dicebã. qͦs p̃ceptũ dĩ cotonderat
dicentis. uade uende omĩa tuada pau¬
ꝑib. & habebis thesaurũ incęlis & ueni
sequere me: Fecer̃ hoc p̃ceptũ. detonsi
uener̾. Et qͥ a baptizati st̃ credentes in
xp̃m. qͥd ibi dicit: Ascendentiũ de la¬
uacro. id. ẽ. ascendentiũ de mundatio¬
ne. Et om̃s geminos creant. Quos gemi¬
nos. Duo illa pꝰcepta. in quib totalex

Expanded text:
anquam dentes Ecclesiae sanctae sponsae suae: «Dentes tui sicut grex detonsarum ascendentium de lavacro, quae geminos pariunt, et sterilis non est in illis» . Quid est, «Dentes tui?» Per quos loqueris: dentes enim Ecclesiae, per quos loquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonsarum.» Quare «detonsarum?» Quia sarcinas saeculi posuerunt. Nonne detonsae erant oves illae, de quibus paulo ante dicebam, quos praeceptum Dei totonderat, dicentis: «Vade, vende omnia tua, da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» ? Fecerunt hoc praeceptum; detonsi venerunt. Et quia baptizati sunt credentes in Christum, quid ibi dicitur? «Ascendentium de lavacro;» id est, ascendentium de mundatione. «Et omnes geminos creant:» quos geminos? Duo illa praecepta, in quibus tota Lex
Abbreviated transcription (Latin):
illi. Qm̃ ipsius. ẽ. mare. & ipse fecit il¬
lud & aridã t̾rã manꝰ eiꝰ finxer̃. iubi¬
lemꝰ illi. Sed hȩc om̃ia qͥd sibi uelint si
congruent᷑ discutiant᷑. tẽpus ñ forte suf¬
ficit. Sed rursus si penitꝰ neglegant᷑:
debito res remanebimꝰ. Breuit̾ ĩtaꝙ ꝓ
tẽpore quantũ ꝑstringere potuerimus
accipite: qͥa & pauca semina uberrimã
messem referunt. si sit t̾ra fructifera

Expanded text:
mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt:» jubilemus illi. Sed haec omnia quid sibi velint, si congruenter discutiantur, tempus forte non sufficit: sed rursus si penitus negligantur, debitores remanebimus. Breviter itaque pro tempore, quantum perstringere potuerimus, accipite; quia et pauca semina uberrimam messem referunt, si sit terra fructifera
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa littera occidit sp̃s aut̃ uiuificat: ñ
cõgnoui ego litceraturã. & introibo in
potentiã dnĩ Ideo uersuis iste sequens.
confirmat ꝑficitꝙ sententiã ita ut eã
figat in cordib hominũ nec aliũ ꝑmit.¬
tãt omĩno irrepe ulla ex parte intelle¬
Ctuꝰ. Dne memorabor iusticiȩ tuȩ solius
Osolius. Quid ad didit solius: Rogo uos.
Sufficeret. memorabor iusticiȩ tũȩ
Solius inqͥt. ꝓrsus ibi meã ñ cogito. Quid
enĩ habes qđ ñ accepisti: Qđ si accepisti.
qͥd głaris. quasi ñ acceꝑis: Iusticia tua sola
me lib̾at. mea sola ñ st̃ nͥ peccata. Ponglo¬
rior gͦ de uirib meis ñ in littera remãneã
Reꝓbem litteraturã. id ẽ. homines de littera
głantes & de suis uirib ꝑuerse tanquã
frenetici p̃sum̃tes. Reprobẽ tales. intrem
in potentiã dnĩ. ut quando infirmꝰ sũ.
tunc potens sim: ut tu in me sis potens.
qm̃ memorabor iusticiȩ tuȩ solius

Expanded text:
occidit; spiritus autem vivificat; non cognovi litteraturam, et introibo in potentiam Domini. Ideo versus iste sequens confirmat perficitque sententiam, ita ut eam figat in cordibus hominum, nec alium permittat omnino irrepere ulla ex parte intellectum. Domine, memorabor justitiae tuae solius. O solius! Quid addidit, solius? rogo vos. Sufficeret, memorabor justitiae tuae. Solius, inquit, prorsus: ibi meam non cogito: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Justitia tua sola me liberat; mea sola non sunt nisi peccata. Non glorier ergo de viribus meis; non in littera remaneam: reprobem litteraturam, id est homines de littera gloriantes, et de suis viribus perverse, tanquam phreneticos, praesumentes; reprobem tales, intrem in potentiam Domini, ut quando infirmus sum, tunc potens sim; ut tu in me sis potens, quoniam memorabor justitiae tuae solius
Abbreviated transcription (Latin):
Ioñ gͦ erat cõmissa anima ipsius contra
am. Ite dix̃. Dnẽ. ne statuas illis hoc
contra inimicos suos Induant᷑ confusi¬
one & uerecundia. qͥ cogitant mͥmala.
Hoceni quȩr om̃s qͥ me tribulant mala
mͥquer. Quȩ mala quȩrebat etiã muli¬
er illa qͣndo suggessit. dic aliqͥd in dm̃.
& morerȩ. & illa uxor tobi quȩ ait
marito. Ubi st̃ iusticiȩ tuȩ: Adhoc dice¬
bat ut displiceret illi ds̃ qͥ illũ fecerat
cecũ & cũ illi displiceret. cõmitteretꝰ
ceat ds in sisquȩ pateris aut ut oderis
homines ꝑ qͦs pateris: ñ cõmitit᷑ ani¬
matua. securus dicis qđ seqͥt᷑ Ego aut̃
seꝑ in te sꝑabo. & adicia suꝑomñe lau¬

Expanded text:
contra Deum. Item dixit, Domine, ne statuas illis hoc contra inimicos suos. Induantur confusionem et verecundiam, qui cogitant mihi mala. Hoc enim quaerunt omnes qui me tribulant; mala mihi quaerunt. Quae mala quaerebat etiam mulier illa, quando suggessit: Dic aliquid in Deum, et morere . Et illa uxor Tobiae, quae ait marito: Ubi sunt justitiae tuae ? Ad hoc dicebat, ut displiceret illi Deus, qui illum fecerat caecum; et cum illi displiceret, committereturceat Deus in his quae pateris, aut ut oderis homines per quos pateris, non committitur anima tua; sed securus dicis quod sequitur: Ego autem semper in te sperabo, et ad