comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia sunt uob̾ magis nota. ⁊dõut
płimium hõies stquit᷑ appetitum
scus tiuum. appeticus autẽ scnsitinꝰ
ẽ u̾tus organica sine corpaialis. qͣ
it o calẽ appetuum sumere mod̾
⁊ mensliram ꝙx ipõ corpore. in illa er¬
go erate in qua quis ht̃ corpus ma¬
gis molle. ⁊ magis dustile c̃ mrag̾
mollis. ⁊ magis ductilis ẜ appetitũ
quare cum mollia ⁊ duccilia faciliꝰ
reciprant impressionẽ ex hiis ex qͥ¬
uenes qr sunc magas molles ⁊ du¬
ctiles quiͣ ad ulti facilius impͥmũt᷑
tis mores socioꝵ in erace iuuenili
quiͣ in alia maxime igitur tuncꝓ
hibendi sunt si societace praua. ¶te¬
cunda uia ad inuestigand̾ horidẽ ex¬
ẽ piona ad malum. ⁊ insecutiua pas¬
sionum nam de faciłi quis in dincit᷑
ad illud ad qd̾ ẽ ꝓmis. si ergn iu¬
uenes sunt ꝓni ad malum ut patu¬
it cũ deci̾animus de morib iuiuer̃
m axime iu inuenili etate cauend̾ ẽ
a societace praua. ¶ c̾cia uia ad pro¬

Expanded text:
 magis nota; ideo ut plurimum homines sequuntur appetitum sensitivum. Appetitus autem sensitivus est virtus organica sive corporalis. quare oportet talem appetitum sumere modum, et mensuram ex ipso corpore. In illa ergo aetate, in qua quis habet corpus molle, et magis ductile: est magis mollis et magis ductilis secundum appetitum. quare cum mollia et ductilia facilius recipiant impressionem ex iis ex quiuvenes quia sunt magis molles et ductiles quam adulti, facilius imprimuntur eis mores sociorum in aetate iuvenili, quam in alia. maxime ergo tunc prohibendi sunt a societate prava. Secunda via ad investigandum hoc idemest prona ad malum, et insecutiva passionum. Nam de facili quis inducitur ad illud, ad quod est pronus. Si ergo iuvenes sunt proni ad malum, ut patuit cum determinavimus de moribus iuvenum; maxime in iuvenili aetate cavendum est a societate prava. Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
in etate pͥmitiua pͥmum ẽ qr us
ad stptẽuum delent pasci mallib.
Ita tamẽ qd̾ a pͥucipio inarune¬
frigora. qͣrto sunt assuescendi ad
motus qd in oĩ etate uidetur it̃ ꝓsi¬
cinum ¶Quͥnto sunt retreaudi por
debitos ludos ⁊ sunt eis iritande o¬
li que hystorie. ⁊ a li que faliule i
quib recreentur. ⁊ hic in aiie cũ
inapuint ꝑcipere signationes u̾boꝵ¬
¶ Sexto a ploratu sunt cohibrndi ¶I¬
uenes crꝑo us ad .uͥii. ãuum alen¬
di sunt mollib ¶Ita tainẽ qd̾ a pͥni¬
pio mapane alendi sunt lasit. unde
quo suit crͣ .uii. ãnos. alendi sunt
mollib ⁊ hũidis qr talia faciliter
pacitur. ⁊ facuit̾ conu̾tuntur in
micrimentum. obsuaudiun e̾ tam̃
unienib cum alutur laste. qde si
contingat cos suggeie aliuid lac
quĩ mat̾num qucienda ẽ fec̃a siłis

Expanded text:
tate primitiva. Primum est, quia ad septimum debent pasci mollibus, ita tamen quod a principio frigora. Quartum, sunt assuescendi ad motus, quod in omni aetate videtur esse proficuum. Quintum, sunt recreandi per debitos ludos, et sunt eis recitandae aliquae historiae, et aliquae fabulae, in quibus recreentur: et hoc maxime, cum incipiunt percipere significationes verborum. Sextum, a ploratu sunt cohibendi. Iuvenes ergo usque ad septennium alendi sunt mollibus; ita tamen quod a principio maxime alendi sunt lacte. undequo sunt circa septem annos, alendi sunt mollibus, et humidis: quia talia faciliter patiuntur, et faciliter convertuntur in nutrimentum. Observandum est tamen in iuvenibus cum aluntur lacte, quod si contingat eos fuggere aliud lac quam maternum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
egritudines Pe facili ei egrotant᷑
pũ ⁊ efficiuntur male dispositi ⁊̃
sorpore si tempore quo ut płu̾nũ
pascuntur lacte assuescunt biber
uitumi ¶ ma dicunt a li qui qde si eo
bempore ad unuut assuescant dis¬
poruntur ad lepin. ¶ ff̾io pũ sunt
assuesocadi ad fuigora. unde pħs.¬
cideir cĩ pricros ad frigora utile ẽ
gora in ꝑuis pn̾̃is. utale c̃ ad balitas
actiones. nã fagus ur̃ebia consoli

Expanded text:
egritudines.De facili enim aegrotantur pueri et efficiuntur male dispositi in corpore, si tempore quo ut plurimum pascuntur lacte assuescant bibere vinum. immo dicunt aliqui, quod si eo tempore ad vinum assuescant, disponuntur ad lepram. Tertio pueri sunt assuescendi ad frigora. unde Pescere enim pueros ad frigora utile estigora parvis pueris utile est ad bellicas actiones. Nam frigus membra co
Abbreviated transcription (Latin):
ainitari a sodalib. in iuiuenili gͦ
ctace maxine coh l radi sunt uiue¬
nes a socictate prana. qr tinc maniẽ
se conformant morib socioꝵ eo qd̃ ⁊
inaxine diligant in societa te uiu̾e.
Delestatio cĩ ẽ ex conunctiane cõnã¬
entis cum ainueĩenti. ulłs ergo gau¬
det in societate u niere insi gandeat
st sociis confimare ¶ Qrͣta uia siũ¬
tur ex eo qd̃ inuenes sut uius cre¬
ditimi. Delestatioues es sensibaes illi¬
cite licet simplicit̾ sint praue. ⁊ fugiẽ

Expanded text:
In iuvenili ergo aetate maxime cohibendi sunt iunes a societate prava: quia tunc maxime se conformant moribus sociorum, eo quod maxime diligant in societate vivere. Delectatio enim est ex coniunctione convenientis cum convenienti. Nullus ergo gaudet in societate vivere, nisi gaudeat se sociis conformare. Quarta via sumitur ex eo quod iuvenes sunt nimis creditivi. Delectationes enim sensibiles illic
Abbreviated transcription (Latin):
amici ⁊ amatores sodalium in ag̃
quͣ aliaꝵ etatum. qr gaudent in
conuiuendo. si cũ illa etas maxẽ
delectablia ꝓsequitur cum ualde
delccta bue sit comit̃e amicis ecaᷤ

Expanded text:
amici et amatores solidalium magis, quam aliarum aetatum: quia gaudent in convivendo. Si enim illa aetas maxime delectabilia prosequitur: cum valde delectabile sit convivere amicis, a
Abbreviated transcription (Latin):
li inducantur ꝙ sociis ⁊ de facili su¬
ꝑsuadetur eis ut credant lona seusi¬
bilia eẽ stiiuen da .c.xu. Qualis cura
gerenda sit de pu̾is a pͥnicqpno nacunta¬
iegocio Ias ꝑticularit̾ descendendo ad au-¬
diu̾sa tempors oster deius quał cunos.
ra ctͣ filios sit gerruda pͥmo ergo dedla¬
rabimus quar cura hñda sit de filiis

Expanded text:
li inducuntur a sociis, et de facili persuadetur eis, ut credant bona sensibilia esse sequenda. Qualis cura gerenda sit de pueris a principio natnegocio, ideo particulariter descendendo ad diversa tempora, ostendemus qualis cura circa filios sit gerenda. Primo enim declarabimus qualis cura habenda sit de filiis
Abbreviated transcription (Latin):
pũs a deo laudat ph̾s. ut ab ip̃o pͥmor¬
dio natuitatis dicat fienda cẽ aliqͣ
instrumenta in quib płu̾ u̾tuntur
⁊moueantur ¶Ento recreandi sunt
ꝑ aliquos ludos ⁊ ꝑ aliqsͣ fabulas
ludus cĩ moderatus competit pu̾s
qr ĩinoderato ludo ẽ moderatus ludꝰ¬
motus ⁊ ꝑ moderacũ ludum uitat᷑
qui cantus honesti sunt cis cantande
nam ip̃i uichil triste sustinere possũt.
Id̃ bonum ẽ eos assuescere ad aliqͦs
cohibentione sit ut retineant spm̃ ⁊¬
corporis. ut ergo pũ robustiores fiãt
sunt a ploratu cohibendi .c.xui. or

Expanded text:
pueris adeo laudat Philosophus, ut ab ipso primorpueris adeo laudat Philosophus, ut ab ipso primordio nativitatis dicat, fienda esse aliqua instrumenta, in quibus pueri vertantur, et moveantur. Quinto, recreandi sunt pueri per aliquos ludos, et per aliquas fabulas. Ludus enim moderatus competit pueris, quia in moderato ludo est moderatus motus, et per moderatum ludum vitatur qui cantus honesti sunt eis cantandi. Nam ipsi nihil tristes sustinere possunt: ideo bonum est, eos assuescere ad aliquosprohibitione fit, ut retineant spcosunt a ploratu illo cohibendi.
Abbreviated transcription (Latin):
pins quatuor boua facit pͥmo qr
reddit corpora magis sana. mode¬
ratum eĩ ex̾cicium in quacunq eca¬
te. uidetur ad saintatẽ facere. ẜo re
ddit corpora agilia ꝓp̃i ã a pͥncpio
assuestunt pru ad aliquales motꝰ
assuescant fiunt granes pigri. ⁊
inh̾oes. c̾cio facit ad auginentũ nã
ex ip̃o qd̾ semperatum ex̃ciciũ uinat
ad digestionẽ. ⁊ facit ad bonam dis
augientũ. nã cum auginentum
fat g ipõ alimento faciencia corpꝰ
⁊ alatur sunt ꝓsigna pficua ad aug¬
menti ¶Nrͣto moderatus motus
membͣ consolidat. quilib cĩ m se i põ
eperitur qd̃ si inoderate g̃citet ad cor¬
porales labores inembͣ corͥs eiꝰ solidã¬
tur. ⁊ fiunt ferciora pu̾ ergo qr mitus
hñt tenera m̃bia ad aliquos inotꝰ
modicos. ⁊ temperatos sunt assuestẽ¬
di uc mẽbea eoꝵ stlidantur. unde
ph̃s .uii. por. ait qd expedit in pm̃s
facere motus quascunq ⁊ tantillos
ad solidand̾ m̃bra. ⁊ ad nõ diffluere

Expanded text:
pueris quatuor bona facit. Primo, quia reddit corpora magis sana: moderatum enim exercitium in quacunque aetate videtur ad sanitatem proficere. Seddit corpora agibilia. Si enim a principio assuescant pueri ad aliquales motus, ales motus assuescant, fiunt graves, pigri, et inertes. Tertio facit ad augmentum. Nam eo ipso quod temperatum exercitium iuvat ad digestionem ipsam, et facit ad bonam disaugmentum. Nam cum augmentum fiat ex ipso alimento faciente corpus  alatur, sunt proficua ad augmentum. Quarto moderatus motus membra consolidat: quilibet enim in seipso experitur, quod si se moderate excercitet ad corporales labores, membra corporis eius solidantur, et fiunt fortiora. Pueri ergo quia nimis habent teneramembra, ad aliquos motus modicos et temperatos sunt assuescendi, ut membra eorum solidantur. unde Philosophus 7. Poli. ait, quod expedit in pueris facere motus quoscunque et tantillos ad solidandum membra, et ad non defluere
Abbreviated transcription (Latin):
regni qr in hor uidentur ip̃m con¬
trndere. ⁊ ꝑmpendere si iniuste. ⁊
abs iussioue regia mauũ apponũt
ni ca que ad regem spectant. ¶De
nocare filios ad dilestionem regis.
instruere eos quõ debeant houo¬
rare regem o bedire ti nõ forefac̾e¬
aliqua uira regni pessimum ẽ eĩ
ut dicitur. uͭ ͦ. poł. uõ iustruere pne¬
gum utilium. ⁊ ad obsuandum
ea que requirit politici a ul̾ regi¬
men regni in que existit. sanꝑ enĩ
amanus pͥma magis ⁊ illud ad
quod pͥmo instruiitur. iuuenes
sinit magis ꝓui ad obsuand̾ .c.
npui. Quõ reges ⁊ pͥncipes debeant se

Expanded text:
regni: quia in hoc videntur ipsum contemnere et parvipendere, si iniuste et absque iussione regia manum apponunt in ea, quae ad regem spectant. Decenfantia provocare filios ad dilectionem regis: instruere eos quomodo debeant honorare regem, obedire ei: non forefacealiqua iura regni. Pessimum est enim ut dicitur 7. Pol. non instruere puegum utilium: et ad observandum ea quae requirit politia,vel regimen regni, in quo existit: semper enim amamus prima magis; et illud ad quod primo instruuntur iuvenes, sunt magis proni ad observandum. Quomodo reges, et principes debeant se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnotare forefaciendo in eos qui eiꝰ
sunt ⁊ qui ꝑtiuent ad ip̃m. ad repẽ
cognati. uxor filii ⁊ sb̾diti. opectat
ita ad hĩtatores restin si nolunt
regem ad iram ꝓuotare nõ solũ
nõ forefacere in ip̃m regem s ⁊̃ nõ
simefacere iu cogͣtos. uxoren. filios

Expanded text:
eos qui sunt eius, et qui pertinent ad ipsum. Ad regem cognati, uxor filii, et subditi. Spectat itaque ad habitatores regni si nolunt regem ad iram provocare, non solum non forefacere in ipsum regem, sed etiam non forefacere in cognatos, uxorem, filios
Abbreviated transcription (Latin):
ste piũre eos qui ꝑmpendunt ip̃m
uł̃ aliqua que sunt ipũis uł ea qͥ
aliqͦuͦ ordinantur ad ip̃m. Ein
ergo quis aliquo doõꝵ modoꝵ ma¬
infeste forefacit iu alium ille crista¬
tus ex appeticu pm̃tionis dicitur au¬
irasci. qiues itaq ut nõ ꝓuorent re¬
ges ad iram nõ debent fõrefa cere
nec in regem nec in ea que sunt
ip̃ins nec in illa que aliquo modo
ordinantur ad ip̃m. ¶ pͥmo quidẽ
expedit eis qui sunt in regno ut ñ
incurrant regiam iram uõ fore¬
facere in ip̃m regem. Regi aucẽ duo
debentur houor ⁊ obediencia. Est ã
rex caput regni. capud autẽ ad a¬
ha membra dupliciter comꝑatur.
pͥmo quidem qr ẽ altius ⁊ exellẽtiꝰ
illis. scdõ uero qr ea dirigit in asti¬
oues suas. in capire ei uiget seasꝰ
⁊ ymaginatio ꝑ qmͣ diriginiur in
operatioues nr̃as. Sic rex excellenti¬
or est om̃ib illis qui sunt in regno.
¶Rursus qr eius ẽ leges fr̃e. ⁊ qr
n rege maxime uigere di sensus ⁊
prudentia ad ip̃m in axine spestat

Expanded text:
e punire eos qui parvidendunt ipsum, vel aliqua quae sunt ipsius, vel ea quae aliquo modo ordinantur ad ipsum. Cum ergo quis aliquo dictorum modorum manifeste forefacit in alium, ille tristatus ex appetitu punitionis, dicitur irasci. Cives itaque ut non provocent reges ad iram, non debent fore facere nec in regem, nec in ea quae sunt ipsius, nec in illa quae aliquo modo ordinantur ad ipsum. Primo quidem expedit eis, qui sunt in regno, ut non incurrant regiam iram, non forefacere in ipsum regem. regi autem duo debentur, honor et obedientia. Est enim rex caput regni: caput autem ad alia membra dupliciter comparatur. Primo quidem, quia est alius et excellentius illis. Secundo vero, quia ea dirigit in actiones suas. In capite enim viget sensus et imaginatio, per quam dirigimur in operationes nostras. Sic rex excellentior est omnibus illis, qui sunt in regno. Rursus quia eius leges ferre, et quia in rege maxime vigere debet sensus et prudentia, ad ipsum spectat
Abbreviated transcription (Latin):
regem ab hiis qui sunt ni regno.
pͥmo si nõ exhibeant honorẽ debi¬
cum ⁊ reuerenui ain dignam. scdõ
si uõ sunt ri sb̾iecti ⁊ obedientes
obsuando eus leyes ⁊ mandata.
Cum el hoc duo honor ui delicet ⁊ o¬
bediencia sb̃trahuntur inerito pro¬
uocantur ad iram. ⁊oõ dicitur. iiͦ.¬

Expanded text:
regem ab iis qui sunt in regno. Primo, si non ei exhibeant honorem debitum, et reverentiam dignam. Secundo, si non sint ei subiecti et obedientes, observando eius leges et mandata. Cum enim haec duo, honor videlicet, et obedientia subtrahuntur a rege, merito provocatur ad iam. Ideo dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
qui sunt in regno ip̃ĩ regi sunt sb̾¬
dici foresit in regrm quoci eascuuz
alicui exãti in reguo efficitur. iuin¬
nia aliqua. hoc ẽ eigo qd̾ dicitur. iͦ.
reth̾. capło de ira qd̃ irascunur fo¬
refaciantib iu parxures filios uxo

Expanded text:
qui sunt in regno ipsi regi sunt subditi, foreficit in regem quotienscunque alicui existenti in regno efficitur iniuria aliqua. Hoc est ergo quod diciitur 2. Rhet. cap. de ira, quod irascimur forefacientibus in parentes, filios, uxo
Abbreviated transcription (Latin):
ab alio amgatur idẽ ẽ eẽ naͣ barba¬
tum ⁊ sinm qͣre si apud barbaros
eiunde hñt ordiue uxor ⁊ su̾ns hoc
guere inter regimen conurgale
⁊ scruile quare si decet ciues c̃ẽ indu
sius. tauto tanien ẽ hoc mag̃ in¬
deuens apud reges ⁊ pͥncipes qnͣto
detestalu luis ẽ cos eẽ barbaros ⁊

Expanded text:
 alio dirigatur, idem est esse natura barbarum et servum. Quare si apud Barbaros eundem habent ordinem uxor et servus, hoc guere inter regimen coniugale, et servile. Quare si decet cives esse industservis. Tanto tamen hoc magis indecens est apud reges et principes, quanto detestabilius est eo
Abbreviated transcription (Latin):
plis in libeo de bona fortunia ait imn¬
petus uaͣles quos hẽmus in aĩa cc̃
ĩnobis a dõ tanqmͣ a monence naͣm
totam. si crt crgo in araficia fr̃õ a sa¬
pienti arcifice nõ inuemretur aliꝙͥ
suꝑfiuum nec aliquid dunimitum
sit uatura insi impediatur eo qd̃ moͣ
⁊ dirigitur a sapientissimo arciffi ce
ut a deo nich̾ agit suꝑfiuum nec
defiat in nccͣis quicqunid eipo na᷑

Expanded text:
libro De bona fortuna ait, Impetus naturales quos habemus in anima esse in nobis a Deo tanquam a movente naturam totam. Sicut ergo in artificio facto a sapienti artifice non inveniretur aliquid superfluum, nec aliquid diminurum: sic natura, nisi impediatur, eo quod movetur et dirigitur a sapientissimos artifice ut a Deo, nihil agit superfluum, nec deficit in necessariis. quicquid ergo natura
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ab eo ⁊ nõ inclłigi ab illo. põt er¬
nõ inclłigitur ab ħ uł ab illo sicut
tenconici sunt barhari ytalicis ⁊ y
talici anglicis. qllt taiẽ ẽ barbarꝰ
simplicit̾ qui a se ipõ est extraneus ⁊
se ip̃m nõ intlłigit qd̾ oẽ nõ potest
nͥ careat usurõnis. ⁊ intlłestus s cũ
careus rõnis usu sic naͣłr su̾ns qr

Expanded text:
m ab eo, et non intelligi ab illo. potest ernon intelligitur ab hoc vel ab illo. Sicut Theutonici sunt barbari Italicis, et Italici Anglicis. Ille tamen est barbarus simpliciter, qui seipso est extraneus, et seipsum non intelligit: quod esse non potest, nisi careat usu rationis et intellectus. Sed cum carens rationis usu sit natur
Abbreviated transcription (Latin):
naͣ facit si cut fa ciebant fabri fnuinã¬
tes delficum gladinni apud dełfos
qĩ ficbant gladii pp̃ pauꝑes ita qd̾
unus gladius desiebat płib offi¬
riis ut puta pauperes uõ ualences
płs uti officia. naͣ autẽ nõ sic agit
s ut meluis fiant res naͣles sempᷤ
ad unim officium pͥucipalit̾ orda¬
ficiet suum opus si nõ multis oꝑib
sit seruieus s uii. qͣre cum naͣ ordi¬
ua̾nt comigem ad orgen̾ ationẽ:
indeccus ẽ qd̾ ordauetur ad siuend̾ꝰ.

Expanded text:
natura facit, sicut faciebant fabri formantes Delphicum gladium. Apud Delphos enim sic fiebant gladii propter pauperes, ita quod unus gladius deserviebat pluribus officiis. utputa pauperes non valentes plura uti officia. natura autem non sic agit, sed ut melius fiant res naturales, semper ad unum officium principaliter ordirum optime perficiet suum opus, si non multis operibus sit serviens, sed uni. Quare cum natura ordinaverit coniugem ad generationem, indecens e
Abbreviated transcription (Latin):
por̾. opus bellicosum ⁊ iudustria
mentis oĩo requirunt mod̾ contͤ¬
rium nã ut dacitur scribitur ĩ so
de aĩa molles carne aptos m̃te
dicunts. s econtͣno duri carne¬
hũtes compactos neruos. ⁊ iacertos
sunt uirosi. ⁊ forciores corpore sunt
aptiores ad pugnam. ¶ Sigua uero
conformautia nos alib bellicosis
sunt maguitudo extreimi tatum ⁊
latitudo pectoris. uidemus eĩ laoues
ałium fortissimos hrẽ magnabͣ¬
chia. ⁊ latum pestus. ¶qũ igitur ĩ
hoiẽ uidemus qd̃ sit uigi laus ocu¬
lis erectus c̾uice durus in carne ꝯ
compactus in u̾ius ⁊ musculis hũs
longabrachia. ⁊ lacum pestus de¬
lemuis argatre ipm eẽ bellicosum
⁊ aptum ad pugnam tales crgo q̃¬
renda sunt bellacores. qr ut płi mũ¬

Expanded text:
Polit. opus bellicosum, et industria mentis, omnino requirunt modum contrarium. Nam ut scribitur in 2. de Anima, molles carne aptos mente dicimus. Sed e conthabentes compactos nervos, et lacertos, sunt virosi et fortiores corpore, sunt aptiores ad pugnam. Signa vero conformantia nos animalibus bellicosis, sunt magnitudo extremitatum, et latitudo pectoris. Videmus enim leones animalium fortissimos habere magna brachia, et latum pectus. Quando igitur in hmine videmus, quod sit vigilans oculis, erectus cervice, durus in carne, compactus in nervis et musculis, habens longa brachia, et latum pectus. debemus arguere ipsum esse bellicorum, et aptum ad pugnam. Tales ergo quaerendi sunt bellatores, quia ut plu
Abbreviated transcription (Latin):
di ucaͣtas ulu uita periculis ior¬
tis exponicur. ut engo bellatores
hãnt spatium addisdendi singła
que requiruatur ad bellum ab ipͣ
pub̾tate assiresdenda sunt a doꝑa
bellica quare si legis la tor ut rex
ant pͥnceps deleat cõmitr̾e lelłũ¬
uiros exr̾itatos. ⁊ bellacores streuuos
d assu mere. ¶ uiso in qua etate
assuescendi sunnit qui debent effici
bellacores ad actriou es bellicosas
uiders restat ex quib signis cogͦst
hãnt haĩes bellicosi. ¶ Scicudum gͥ
uiros audaces ⁊ cordacos uciliores
eẽ aid bellum quiͣ timidos. ¶ Rursͤ
hãies forres duros coipore qi potẽ¬
tiores sunt uiribi sunt magis eli¬
gendi ad opus bellicum. ¶ainpliꝰ
cum uideaunis aliqua alia bellico¬
sa. aliqͣ uero trnida hõĩes similiores
ad bellum. trib igitur get̾ib sigͦꝵ
cognossere possumus belli cosas ui¬
ros. pͥma quidem ꝑ signa ẜ que

Expanded text:
di, ubi vita periculis mortis exponitur. Ut ergo bellatores habeant spatium addiscendi singula, quae requiruntur ad bellum; ad ipsa pubertate assuescendi sunt ad opera bellica. Quare si legislator ut rex aut princeps debeat committere bellumviros exercitatos et bellatores strenuos debet assumere. Viso in qua aetate assuescendi sunt qui debent effici bellatores ad actiones bellicas: videre restat, ex quibus signis cognosci habeant homines bellicosi. Sciendum igitur viros audaces et cordatos utiliores esse ad bellum, quam timidos. Rursus, homines fortes et duros corpore, quia potentiores sunt viribus, sunt magis eligendi ad opus bellicum. Amplius cum videamus aliqua animalia bellicosa, aliqua vero timida: homines similiores ad bellum. Tribus igitur generibus signorum cognoscere possumus bellicosos viros. Primo quidem per signa, se
Abbreviated transcription (Latin):
alsutfaciendos eẽ ad labores fortes
ut ad labores militares. ⁊ bellicoso ᷤ
qd̃ concordat cuur uegenio de re mi¬
litari dicence qd̾ a cempore pub̾ta¬
tis assuescendi sunt uiuenes ad la-¬
tute mcohamus iimis diliga mꝰ
⁊ delestainur in illis. si uult iegis¬
lator ciues bellacores faccre ⁊ redde
ipõs aptos ad puguanidum potuis
nam ut ait uegetuis meluis ut
iuuenis ex̃atatus causetur etatẽ

Expanded text:
assuefaciendos esse ad labores fortes, ut ad labores militares et bellicosos. Quod concordat cum Vegetio dere militari dicente, quod a tempore pubertatis assuescendi sunt iuvenes ad miltute inchoamus, nimis diligimus et declaramur in illis: si vult legislator cives bellatores facere, et reddere ipsos aptos ad pugnandum, potius Nam ut ait Vigetius, melius est ut iuvenis exercitatus
Abbreviated transcription (Latin):
lules eis retribaunt m̾cedem ẜ ꝓporti¬
onẽ sl̾nai. uelle ergn filios ciiuiun
cñes eẽ. ⁊ equalẽs curqui gen de filus
nobilium. ⁊ ignobilium ẽ uilifitare
nobłt̾s. ⁊ exaltare iggnobiles. ⁊ non
sa luair amicinam int̾ eos. ¶ taun
malum sit derlaratur nam suppoĩ¬
ta predrã cõĩtate sequetur incuna
filioꝵ Nam ut dicit pħ̾s .uiii. ech.
multis cẽ auncium ẜ ꝑ frãm sinici
sumil amare ualde. Nam ualde
amare dicit quidam suphabundã¬
ciam. suphũndancia quidẽ mag̃
ẽ apca uata cẽ ad unuin qmͣ ad ⁊¬
tantã multicudinẽ modicũ diliget
unũquemq ⁊ modicum curatt de

Expanded text:
portionem servitii. Velle ergo filios civium communes esse, et aequalem curam geri de filiis nobilium et ignobilium, est vilificare nobiles, et exaltare ignobiles, et non salvare amicitiam inter eos. Tertium malum sic declaratur. nam supposita praedicta communitate, sequeretur in curia filiorum nam ut dicit Philosophus 8. Ethic. multis esse amicum simul amare valde. nam valde amare, dicit quandam superabundantiam. Superabundantia quidem magis est apta nata esse ad unum quam ad tantam multitudinem, modicum diligeret unumquemque, et modicum curaret de
Abbreviated transcription (Latin):
rentib cogintionẽ de ꝓpriis filiis
⁊ fili al de ieu ficret abusus parẽ¬
tum. ⁊ consangumeoꝵ ut qd̾ filii
cogtiosberent itatres ⁊ patres
fiħias. sotrates tamen uolens ħ ĩ¬
amueniens uitair duxit qd̾ spec¬
tabat ad pncqxin canitatis hrẽ cu¬
ran ⁊ diligeptiam ue filii couẽt
cum patcib. ⁊ patres cum filiab.

Expanded text:
rentibus cognitionem de propriis filiis rentibus cognitionem de propriis filiis et filiabus, de levi fieret abusus parentum et consanguineorum, ut quod filii cognoscerent matres, et patres filias. Socrates volens hoc inconveniens vitare, dixit, quod spectabat ad principem civitatis habere curam et diligentiam, ne filii corrent cum matribus, et patres cum filiabus.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ꝓprios filios. ⁊ qr illi nõ tẽnt cic̃
cicudiualit̾ noti opinabatur socra¬
tes qd̾ om̃s alios intime di ligeret
sicut ergo paꝵ mellis tocum unuĩ
fuuiũ nõ poss faccre dulcem. sic a¬
mor dnoꝵ uytrium filioꝵ ĩnumera¬
bilẽ multitudiuẽ pueroꝵ gñtuni
in cuntate una poss reddar płacibilẽ
⁊ dilrtam. s nõ gxñte dulestione ci¬
inuin ad pueros nõ hebutur eoꝵ
cura debita. sequitur qd̾̃ suppo ĩta
aũtace qmͣ or diuauerat socratos
non hãtur debuica cura nec debita¬
diligencia erga filios. ¶ Qrͣcum ma¬
liuin sit oũdi põt qi u̾tus genr̾atiua
ẽ ita cormpta. ⁊ sic est insauabał
coucupissentia appetitus qd̾ uõ hñ¬
it uiro nisi unam uxorẽ. ad h ẽ ual¬
de difficile delute ⁊ temꝑace se hr̃ẽ
crga illaui. sicut enpo ꝓuocata gu¬
la ꝑ mułticudinem ciboꝵ difficile
uercis ꝑ multitudinẽ feĩaꝵ diffi¬
¶ Qiuntum autẽ malum sic ma¬
infestari potest. nam nõ hñcib pa¬

Expanded text:
esse proprios filios: et quia illi non essent eis certitudinaliter noti, opinabatur Socrates quod omnes alios intime diligerent Sicut ergo parum mellis totum unum fluvium non posset facere dulcem, sic auorum vel trium filiorum innumerabilem multitudinem puerorum existentium in civitate una, non posset reddere placibilem et dilectam. Sed non existente dilectione civium ad pueros, non habebitur eorum cura debita: seuqitur quod supposita communitate, quam ordinaverat Socrates, non habeatur debita cura, nec diligentia debita erga filios. Quartum malum sic ostendi potest quia virtus generativa est ita corrupta, et sic est insatiabilis concupiscentiae appetitus, quod non habente viro nisi unam uxorem, adhuc est valde difficile debite et temperate se habere erga illam. Sicut ergo provocata gula per multnereis per multutudinem foeminarum diffiQuintum autem malum sic manifestari potest. nam non habentibus pa
Abbreviated transcription (Latin):
sequencia ex cali aãtace pͥmum ẽ
inuiria consangͥneoꝵ. scd̾m uilisi¬
catio nobilium. tu̾s iniuria filioꝵ.
qrͣtum in semierancis uenereoꝵ qͥ
tum abisio parentum. pͥmum sic p¬

Expanded text:
sequentia ex tali communitate. Primum est, iniuria consanguineorum. Secundum, vilificatio nobilium. Tertium, iniuria filiorum. Quartum, intemperantia venereorum. Quintum, abusio parentum. Primum sic p
Abbreviated transcription (Latin):
re cuĩtas uxoꝵ qmͣ socrates ordina¬
uit rollat c̾cicudiuem filioꝵ ⁊ noti¬
ciam consang̾nitatis nõ ẽ comendã-¬
da. qr ex hor sequitur aliquos de facili
pp̃iguoranci am mnuniari consan¬
gunieis siuis. ¶ Sidm inalum sic ꝯ¬
oũditur nam supposita coĩtate uxo¬
rum ⁊ filioꝵ sequecur uilificatio no¬
hos ec̃ cõmues nisi equalis cura
geratur de filiis nobilium. ⁊ custo¬
dum ciuitatis que sgeritur de filiis
agricolaꝵ. ⁊ ꝑsonaꝵ uilium quare
falii noluluim de puimuntur ⁊ uilrũ
cxaltabutur. Cum ergo amiciaa¬

Expanded text:
dinavit, tollat certitudinem filiorum et notitiam consanguineitatis, non est commendanda: quia ex hoc consequitur aliquos de facili propter ignorantiam iniuriari consanguineis suis. Secundum malum sic ostenditur. nam supposita communitate uxorum et filiorum sequeretur vilificatio nolios communes, nisi aequalis cura geratur de filiis nobilium, et custodum civitatis, quae geritur de filiis agricolarum et personarum vilium. quare filii nobilium deprimuntur, et utilium exaltabantur. non ergo erit am
Abbreviated transcription (Latin):
hilrbatur cis amor libadiuosus ⁊
concupi soencia ex quo non mainife¬
staretur eis paren tela ilia quare
cum in ꝑsonis tam comuinctis
nõ solum detestabilis sit actuar
prehensibilis erat oppino socratis
de coĩtate uxoꝵ ⁊ filioꝵ. Deret cugo
reses ⁊ pͥmipes sic ordinare cunta¬
tẽ ut prohibita ooĩtate fcĩaꝵ ⁊ uro¬
rum ccificentuar parences de ꝓpriis
filiis.

Expanded text:
hibebatur eis amor libidinosus et concupiscentia, ex quo non manifestabatur eis parentela illa. quare cum in personis tam coniunctis non solum detestabilis sit actualiprehensibilis opinio Socratis de communitate uxorum et filiorum. Decet ergo reges et principes sic ordinare civitatem, ut prohibita communitate foeminarum et uxorum certificentur parentes de propriis filiis.
Abbreviated transcription (Latin):
bat omerus dicetis. maledistus
insbti alis illegalis. scelcratus astẽ¬
ctator belli ueluti sleut si ne iugo ex stẽs
sicuti uolacilia. t̾io asliqui uõ cunilit̾
uiuunt pp̃ inimiam bonitatẽ uita
cĩ cunlis. ⁊ comingalis ẽ uita bona
s ẽ uita ut hono. aliqui autẽ sunt
ta nce ꝑfrĩonis quib non sufficit ui¬
uni ⁊ curlitatẽ eligunt ꝑftĩorem in¬
tam ¶at licet qui iubit. ⁊ quia
inlit̾ unut᷑ benefaciat. tainẽ qui nõ
nubit ⁊ qui nõ crailiter uiit ut
liberius contempłoni uacet meluis
facit. Est arꝑio homo nacuralit᷑ a ci¬

Expanded text:
bat Homerus, dicens, Maledictus insocialis, in legalis, scleratus, affectator belli, veluti sicut sine iugo existens sicuti volatilia. Tertio aliqui non civiliter vivunt propter nimiam bonitatem. vita enim civilis et coniugalis est vita bona, sed est vita ut homo. Aliqui autem sunt tantae perfectionis, quibus non sufficit vium et civilitatem, eligunt perfectiorem vitam. nam licet qui nubit, et qui civiliter vivit, bene faciat; tamen qui non nubit, et qui non civiliter vivit, ut liberius contemplationi vacet, melius facit. Est ergo homo naturaliter animal ci
Abbreviated transcription (Latin):
liquos ex̃ non cuules ee fortuna ut
nunium pauperes exñces nõ possunt
tera exire. ⁊ agros gailere. ¶ Sodru pp̃
ẽ tinia prauitas. aliqui eĩ sic hũt
appetitum corruptum ⁊ uoluntatẽ
ꝑu̾sam qd̾ naqueunt uiucre in sbo

Expanded text:
liquos esse non civiles ex fortuna: ut quia nimium pauperes existentens, non possunt tem exire, et agros excolere. Secundum est nimia pravitas. aliqui enim sic habent appetitum corruptum et voluntatem perversam, quod nequeunt vivere in so
Abbreviated transcription (Latin):
tanent hor̃cu ⁊ nisi crederent se le¬
di ab eo raro aut minqmͣ iuuade¬
rent ip̃mi. bestie ergo ut płimum
timore compuilse isidiantur. hoĩ
⁊ uniadiit eum. hoc engo modo su̾¬
no ⁊ peninunt ip̃m tunentes se¬

Expanded text:
timent hominem, et nisi crederent se laedi ab eo, raro aut nunquam invaderent ipsum: bestiae ergo ut plurimum timore compulsae insidiantur homini et invadunt eum: hoc ergo modo mulno, et perimunt ipsum tyran
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ qr multi reputant peccuĩam eẽ i
maximum borrum. undeutes ty rãmĩ
nõ intendere insi ad lucrum ꝓprriun
⁊ ad cong̾gandã parrm̃am inuadĩt¬
qut chesauros cuis. unde dicitur.u ͦ.

Expanded text:
ia multi reputant pecuniam esse maximum bonum, videntes tyrannum non intendere nisi ad lucrum proprium, et ad congregandam pecuniam invadunt thesauros eius. Und
Abbreviated transcription (Latin):
denres lucra magua ⁊ honores ia¬
gnos qñces in ip̃is. ¶ Eliuco fuint
rusidre in ip̃is tyrãnis ab a liquib
nõ ut possideant mouarchiam s ut
uideantur facere actiaues aliqsͣ sin¬
gl̾ares uolunt eĩ aliqui cẽ ni ali quo
uoiẽ uł in aliqua fama. ⁊ dõ ut nomi¬
uentur faciunt aliquid iirabile ⁊
tum in t̾yrãuum ut ait ph̾s sunt ⁊¬
paticissum iumero. suppoui eĩ oporti
eos uichis curare ut saluentur ¶ ẽe
co ꝯͣ aliquos insidiare ꝙyrãius ⁊ peci¬
iere ipõs ut li berent prĩam ab opp̾s¬
siont aoꝵ. ¶hiis ergo decaĩs fuint
insidie pp̃ tỹrãmuĩ ne ergo fiant in¬
si die contra regciam maiestatẽ ⁊ ne
rex semper dubrtet ue perimatur a lb̾¬
ditis sũma diligencia canere di ue
conu̾tantur in tyrauũ nã si nõ in¬
iuratur sb̃diitis ẽ contuiens ⁊ sobriꝰ
⁊ nou eligit uitam bestialẽ ⁊ contẽp¬
tibilem houorat in signes ⁊ alios
exñtes in regno ut requirit eoꝵ sta¬
tus nee nõ depauperat nec oppͥunt aos

Expanded text:
 honores magnos existentes in ipsis. Quinto fiunt insidiae tyrannis ab aliquibus, non ut possideant monarchiam, sed ut videantur facere actiones aliquas singulares.Volunt enim aliqui esse in aliquo nomine velin aliqua fama; ideo ut nominentur faciunt, aliquid mirabile et tum in tyrannum ut ait Philos. sunt paucissimi numero, supponi oportet eos nihil curare, ut salventur. Sexto contingit aliquos insidiari tyrannis et perimere ipsos, ut liberent patriam ab oppressione eorum. His ergo de causis fiunt insidiae contra tyrannum. Ne ergo fiant insidiae contra regiam maiestatem, et ne rex semper dubitet ne perimatur a subditis: summa diligentia cavere debet, ne convertatur in tyrannum. Nam si non iniuriatur subditis, si est continens et sobrius, et non eligit vitam bestialem et contemptibilem, si honorat insignes, et alios existentes in regno ut requirit eorum status; non depauperet nec opprimat eos,
Abbreviated transcription (Latin):
diti tỹrãno nsidiantur ẽ iuinria
qmͣ passi sunt sib ip̃o. naturale ẽ ci
desiderare uindc̃am pp̃ qd̾ omerus
dicebat iram dulciorẽ cẽ melle qr
ẽ appetitus pene in uiudc̃am. qr g ͦ
sic delectabile ẽ uiudcãs exposcere
młt̾i iusidiantur tyrãno. ⁊ ꝓpter
uehementẽ iram aliqũ inuadũt
ip̃łu uolentes latas murias uĩ¬
dicare. ¶ tt̾io insidiantur aliqui
tyrãno ⁊ aliqnͣdo ꝑimũt ip̃m qr
ut plĩuium tyrãmi facunit ꝑ que
se contempti biles. uã cum nõ que¬
rant bouuin cõẽ s delectationes cors
ut pl̾anum non sunt sobui s gulo¬
si uel nõ sunt casti s dant operain
uenereis. ⁊ qr hoc agences contẽp¬
tibiles se reddunt de facili inuadũ¬
se dedut uencrris. quidã uero dux cõ¬
tempuens eum eo qd̃ uitam percu¬
dum elepass iuuasit. ⁊ peremit ipͫ.

Expanded text:
tyranno insidiantur, est iniuria quam passi sunt ab ipso: naturale est enim desiderare vindictam, propter quod Homerus dicebat, iram dulciorem esse melle, quia est appetitus poenae in vindictam: quia ergo sic est delectabile vindictam exposcere, multi insidiantur tyranno, et propter vehementem iram aliquando invadunt ipsum volentes latas iniurias vindicare. Tertio insidiantur aliqui tyranno, et aliquando perimunt ipsum: quia ut plurimum tyranni faciunt ea per quae se contemptibiles reddunt. rant bonum commune, sed delectationes corporis, ut plurimum non sunt sobrii sed gulosi, vel non sunt casti, sed dant operam venereis: et quia hoc agentes se contemptibiles reddunt, de facili invadunse dedit venereis. quidam vero dux contemnes eum, eo quod vitam pecudum elegisset, invasit, et peremit ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
guin ⁊ pͥnapum ut recte ⁊ debite
gub̾neut ppłm sibi cõurissũ cũ deui
air a regimine sit tyrãiuzare ⁊
reste gub̾nare ppłmi nõ piget ad¬
huc nouas uias adducere ad o¬
stendend̾ hoc idc̃. ¶ uluinus antẽ
declarare in hoc capło qd̃ qr młtis
de caĩs sb̾dici insidiantur tyrãnis.
⁊ qr ualde peritulosa ẽ uita tyrãm¬
ca ⁊ deuiatio a recho regimine. ⁊ dõ¬
reges cura ꝑingili studere debent
ne reluiquentes restum gub̾nacu¬
lum tyrannent. ¶ Hartat autẽ
ph̃s. uͫ. poł. sex causas quare sũditi
tỹrams insidrantur. pͥma ẽ apt̾
tunorẽ uam multi pusillamimes
exñtes cum minis timent. ⁊ nõ cre¬
dunt se posse euadere qĩ desperan¬
tes inuadiit alios ⁊ efficuit᷑ ꝓ¬
mis fugaus tunidum ui compellit

Expanded text:
gum et principum, ut recte et debite gubernent populum sibi commissum: cum deviare a recto regimine sit tyrannizare, erecte gubernare populum: non piget adhuc novas vias adducere ad ostendendum hoc idem. Volumus autem declarare in hoc capitulo quod quia multis de causis subditi insidiantur tyrannis, et quia valde est periculosa vita tyrannica et deviatio a recto regimine, reges cura pervigili studere debent, ne delinquentes rectum gubernaculum, tyrannizent. Narrat autem Philosohus 5. Polit. sex causas, quare subditi tyrannis insidiantur. Prima est propter timorem. nam multi pusillanimes existentes, cum nimis timent, et non credunt se posse evadere, quasi desperantes invadunt alios, et efficiuntur pimis fug
Abbreviated transcription (Latin):
plicemi congrutatẽ hr̃e quaꝵ pri¬
ina sĩitur ex condicorib legum.
sod̾a ex deffensione patrie. st̾ia ex sa¬
luce debellatoꝵ. pͥma congruitas
hr̃e a liquẽ excessum respectu sin.

Expanded text:
plicem congruitatem habere. Quarum prima sumitur ex conditoribus legum. Secunda ex defensione patriae. Tertia ex salute debellatorum. Prima congruitas habere aliquem excessum respectu servi.
Abbreviated transcription (Latin):
plures eriam ex noluli gencre ortos
toto tempore uite sue nõ agere aliꝙ
iustum bellum ut ex eo possent a ser¬
acquirere ali quos anaillances ⁊ scc¬
nos ne crgn teles oiõ pͥuentur nñ¬
stris ad suppiendam indageticiã do¬
mesticam oꝑorauit ec̃ aliquas uñsts
conductos sũtentes incuitu m̾eedis
stnͣces ex amore loni. ad hos aucẽ
inclinat ad sĩnendiĩ docet pͥncipã ces
se hrẽ qͣ ad filios ⁊ decet ens ixipere

Expanded text:
es. ex nobili genere ortos toto tempore vitae suae non agere aliquod iustum bellum, ut ex eo possent acquirere aliquos ancillantes et servos: ne ergo tales omnino priventur ministris, ad supplendum indigentiam domesticam oportuit esse aliquos ministros conductos servientes intuitu mercedis, strantes ex amore boni. ad hos autem inclinat ad serviendum, decet principantes se habere quasi ad fil
Abbreviated transcription (Latin):
lencficia tubuenda. Cum ergo utuo¬
sus sapiens si̾nens ex amort hone¬
sti. ⁊ e dalectianc bom drgnior sit
m̾cenario qui pͥncipalit̾ si̾nt ex cõ¬
ducto. ⁊ ex m̾cede. ⁊ dignior sit siuẽ¬
te uõ amore hauesti. s qr ẽ suꝑatꝰ
in bello. ⁊ cuõ sit melior barbaro qͥ
munistrat eo qdͥ uescat se ip̃in da¬
rigere ⁊ deficiat a rõuis usu ex ipã
digͥcate ministrautium p hiꝰ m̃ĩ¬

Expanded text:
beneficia tribuenda: cum ergo virtuosus serviens ex amore honesti, et ex dilectione boni, dignior sit mercenario, qui principaliter servit ex conducto et ex mercede, et dignior sit serviente non amore honesti sed quia est superatus in bello, et omnino sit melior Barbaro qui ministrat, eoquod nesciat seipsum dirigere et deficiat a rationis usu: ex ipsa dignitate ministrantium pater huiu
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur tamẽ hiꝰ iustum aliquo mͦ
et̃ cangnũ si considerentur legum
condrõres. nain cũ latores sint hoĩcs
quib mag̾ sunt nota bona cors ⁊
ext̾iira qmͣ aiẽ ⁊ inc̾ĩora ut lex darec
udicium de aliquo c̾to uisum fuit
latorib leguin ut suꝑances in bel¬
lo cangrue dũ arencur sliis suꝑa¬
tis. eo qd̃ talis cxcessus notior sit
qmͣ alins. unde ⁊ ph̾s ait iustius

Expanded text:
Videtur tamen huiusmodi iustum aliquo modo esse congruum, si considerentur legum conditores. Nam cum legum latores sint homines, quibus magis sunt nota bona corporis et exteriora, quam animae et interiora: ut lex daret iudicium de aliquo certo, visum fuit legum latoribus, ut superantes in bello congrue dominarentur aliis seperatis, eo quod talis excessus notior sit quam alius. Unde et Philosophus ait, Iustius
Abbreviated transcription (Latin):
mnies eĩ alios bellances ꝓuiores ant
ad houncidiũ si scrent st ex eis nł¬
iam utilitatẽ consequturos s cum
oogitant eos acquirere in su̾as res¬
nant ipõs pp̃ utilitatẽ qmͣ inde cõ¬
a uistorib uesuantur in bello ⁊ nõ
ocriduntur ut possuit ipõs possidẽ

Expanded text:
lios debellantes proniores essent ad homicidium, si scirent se ex eis nullam utilitatem consecuturos; sed cum cogitant eos acquirere in servos, reservant ipsos propter utilitatem quam inde cona victoribus reservantur in bello; et non occiduntur, ut possint ipsos possidere
Abbreviated transcription (Latin):
eos turpia loqui. sic iudecens ẽ eos
turpia uidere. iõ autẽ hiꝰ assignat᷑
curpia. ⁊ quecimq infectionẽ hñt qr
que pͥmo aspicruntur cum maiori
adiuiratione uidenttr qre magis
sumais atrenti ccͣ illa ⁊ p conseq̃ns ea
magis meiorit᷑ retinemus. iuuenes
igitur qr eis qiͣ oĩa sunt noua maio¬
ri ardore ferimtur ui ea que uident
quair si contingat eos uidore turpra
magis rerordancur de illis ⁊ ꝑ con¬
sequent iitimantur ad concupistẽ

Expanded text:
c indecens est eos turpia videre. Ratio autem eius assignatur turpia, et quaecunque infectionem habent: quia quae primo aspiciuntur, cum maiori admiratione videntur, quare magis sumus attenti circa illa, et per consequens ea magis memoriter retinemus. Iuvenes igitur, quia eis quasi omnia sunt nova, maiori ardore feruntur in illa quae vident. quare si contingat eos videre turpia, magis recordantur de illis, et per conseq
Abbreviated transcription (Latin):
are. ids ergo ẜ ip̃m cohebrada sunt
muenes ab auditione turpini qr
ꝙ hoc de facili inelinantur a̾ opus.
¶Sau̾ adhiłrada ẽ cautela in ipĩs
nuenib qnͣtum ad cos quos audi¬
unt. qr si cut decens ẽ cos audire ho
nesta ⁊ pulira. ⁊ ndecens audire rur¬
pra sic decet eos audire uiros lono ᷤ¬
⁊ honestos. ⁊ oohibradi sunt ne au¬
diant malilocos. ⁊ inhonestos .c.¬
i. Quot modis peccatur itͥa cibru
⁊ qualiter se debeant habere inne

Expanded text:
endi sunt iuvenes ab auditione turpium: quia ex hoc de facili inclinantur ad opus Secundo, adhibenda est cautela in ipsis iuvenibus quantum ad eos quos audiunt: quia sicut decens est audire eos honesta, et pulchra, et indecens audire turpia: sic decet eos audire viros bonos et honestos, et cohibendi sunt ne audiant maliloquos et inhonestos. Quot modis peccatur circa cibum, et qualiter se debeant habere iuve
Abbreviated transcription (Latin):
clinatur eĩ etas illa co qd̾ oĩa respiciat
tanquĩ noua ut oĩa uidere uelit. ⁊ ccͣ
couib ualde ẽ indecens si hañt oculos
uagabu das. nã ex hoc udicantur
lenes corde ⁊ ꝑuifici ⁊ pusillamines
eo qd̃ uideantur de oĩb ad mirari.c
os igitur qui debent pͥncipan ⁊ dña
de modo uidanda ut mature se hant
modum nã facilins quis uir fcũs
obsuat qd̾̃ ab infancia assucuit.
¶ Qñso quõ instiuendi sunt uiue¬
ues qnͣtum ad loquelam ⁊ uisiouẽ re-

Expanded text:
clinatur enim aetas illa eo quod omnia respiciat tanquam nova ut omnia videre velit, et circa cipibus valde est indecens, si habeant oculos vagabundos. Nam ex hoc iudicantur leves corde, et parvifici, et pusillanimes: eo quod videantur de omnibus admirari. Eos igitur qui debent principari et dode modo videndi, ut mature se habeant modum: nam facilius quis vir factus observat quod ab infantia assuevit. Ostenso, quomodo instruendi sunt iuvenes
Abbreviated transcription (Latin):
i audabił. ¶ tcio cohibenda siat ue
abs p̾meditatione loqͣnͣtur. uã in¬
uenes sunt mexꝑti. ⁊ patica coguo¬
uerunt. qr ergo pauica cagnos cunt
ad pauta respicientes enunciant
facile .i. enuncrant cito ⁊ debilit. qͣ¬
re monendi sunt ne ⁊ statimi ad ĩ¬
trogata ryndeant. licet cĩ ulłus
repente sit sũmus. ⁊ iuuenes nõ
statim possint eẽ ꝑfã. ⁊ prudentes
tamẽ si assuefiant ut p̾meditaci
ixiideant. ⁊ ut p̾cogicent in sĩnoniꝰ¬
tre. quõ se hãnt ad loquelam: res¬
tat uidere quõ sunt insteuende ut
se hãnt ccͣ uisum. in uisi ont autẽ
inuenum duplex cautela c̃ adhi

Expanded text:
ue praemeditatione loquantur. Nam iuvenes sunt inexperti, et pauca cognoverunt: quia ergo pauca cognoscunt, ad pauca respicientes enunciant facile, idest enunciant cito et debiliter, quare monendi sunt, ne statim ad interrogata respondeant. licet enim nullus repente fiat summus, et iuvenes non statim possint esse perfecti et prudentes; tamen si assuefiant, ut praemeditati respondeant, et ut praecogitent in sermonibere quomodo se habeant ad loquelam. Restat videre, quomodo sunt instruendi, ut se habeant circa visum. In visione autem iuvenum duplex cautela est a
Abbreviated transcription (Latin):
de aĩstis ẽ amplior tura hũda qmͣ
de inaĩatis. ⁊ de filiis qmͣ de aliis.
ualde deberent eẽ solliriti. ⁊ cum ma¬
gna diligencia attendere qualẽ ia¬
grm̃ p̃ponerent in regimine filioꝵ.¬
c.x. Qualit̾ ccͣ loquelain gͣ uisum
⁊ anditum iustruendi sunt inue¬
.uii. poł. docet ph̾s. inuenes cohi¬
bendos cẽ ccͣ locutionem uisionem ⁊
auditum. nõ cĩ decet pueros qualit̾¬
cumq loqui. nec decet cos qualit̾ꝯ
modus aͥs adhibendais. trͥa locucõm
quidẽ urucues tripłicit̾ paccare uidẽt᷑.¬

Expanded text:
de animatis amplior cura habenda quam de inanimatis, et de filiis quam de aliis; valde deberent esse soliciti, et cum magna diligemtia attendere, qualem magistrum proponerent in regimine filiorum. Qualiter circa loquelam, circa visum, et auditum instruendi sunt iuliticor. docet Philosphus iuvenes cohibendos esse circa locutionem, visionem, et auditum: non enim decet pueros qualitercunque loqui, nec decet eos qualiacunque modus aliquis adhibendus. Circa locutionem quide
Abbreviated transcription (Latin):
ci deleui lasdutia ut supetiꝰ i pͥmo uibꝰ
dicebatur. iuueues sunt iustratores
passionum. ⁊ ad lascumã ꝓui. quare
cum scmꝑ sit ad hibenda caucela uͥ
periculum ĩminz cohibendi sunt iue¬
uos a locutione lascina. ⁊ a sinomib
turpilis. ⁊ sunt icrepanda ⁊ ⁊̃ corri¬
gendi si eos talia laqui catcingat.
cõ aucẽ qͣre sunt a sionibi turpib
tinib de facili ad oꝑa turpia incli¬
nanturpã eĩ locutio turpium fa¬
tit in nob̾ in emoriam delectabiliũ
illicitoꝵ. qua frã augetur concupiã
ccͥa illa. coucupiscencia uero augne
facilins inclinamur ad ip̃a pp̃ qd̃
bene dc̃m c̃ qd̃ corrumpunt bouos
mores colloquia praua. cohibeuda
appo ⁊ corrigendi sunt inuenes ne
loqͣntur lasciuia. ¶ Sedo̾ sunt cartigẽ

Expanded text:
 quia ut superius in primo libro dicebatur iuvenes sunt insecutores passionum, et ad lasciviam proni. quare cum semper sit adhibenda cautela ubi periculum imminet, cohibendi sunt iuvenes a locutione lasciva, et a sermonibus turpibus: et sunt increpandi et etiam corrigendi, si eos talia loqui contingat. Ratio autem quare sunt a sermonibus turpibus tionibus de facili ad opera turpia inclinantur: ipsa enim locutio turpem facit in nobis memoriam delectabilium illicitorum: qua facta, augetur concupiscentia circa illa: concupiscentia vero augmenta facilius inclinamur ad ipsa: propter quod bene dictum est, quod corrumpunt bonos mores colloquia prava. cohibendi ergo et corrigendi sunt iuvenes, ne loquantur lasciva. Se
Abbreviated transcription (Latin):
aur eis u̾bis bona ꝓpouerent si tam̃
opere contria faceret niicues illi¬
eoꝵ epemplo inducti de facili ad il¬
rendum eẽ docdorem qui qnͣtum ad
stiam speculabilurm sit inuenturꝰ

Expanded text:
r eis verba bona proponeret, si tamen opere contraria faceret, iuvenes illi exemplo inducti de facili ad ilrendum esse doctorem, qui quantum ad scientiam speculabilium sit inventivus
Abbreviated transcription (Latin):
quõ ꝑ tempora paita obliquaa fu¬
erit qui ali eo sunt dingendi. sic di
prorndere fucura ut adhelrat me¬
camenta ad ca ꝑ que ut posterum
facilurs obliquar possiunt ¶ cão s¬
cet ip̃m eẽ caucũ qr uc in pͥmo lab
terigunus sicut in cognostendo.
spetulando ẽ ad hilenda cautela
ue fła adustrantur ueris. Sic ⁊ in
agendis comcĩt hoĩcur eẽ cautum
rata apparent bona sicut quedã fia
apparent itra. qͣte sic̃ docborẽ in se¬
culabib sic decet oc̃ diliger ce ⁊ cin¬
tum ut ꝓponit suns audi corssi ura

Expanded text:
fuerint qui ab eo sunt dirigendi: sic debet providere futura, ut adhibeat medicamenta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio decet ipsum esse cautum, quia ut in primo libro tetigimus, sicut in cognoscendo et speculando est adhibenda cautela, ne falsa admisceantur veris: sic in agendis convenit hominem esse cautum,rata, apparent bona: sicut quaedam falsa apparent vera. quare sicut doctor est in speculabilibus, sic decet esse diligentem et cautum, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
libi ut msturat in louis morib ad
hiꝰ autẽ prudenciam describrudam
i cuinncrarr possemus oĩs ilia octo
que in pͥmo libro de prudentia tetiga¬
inus. susficiat tamẽ ad preseus qͣtu¬
or de illis enumerare. doctor etgo pr¬
cautus ⁊ chipetus. d cĩ eẽ inemor¬

Expanded text:
in bonis moribus. Ad huiusmodi autem prudentiam describendam, licet enumerare possemus omnia illa octo quae in primo libro de prudentia tetigimus, sufficiat tamen ad praesens quatuor de illis enumerare. Doctor enim pucautus
Abbreviated transcription (Latin):
scit aliqͣ inuemre s solum nouit
alioꝵ dcã resi̾r magis ẽ recitator
qm̃ difbor decet igit᷑ ip̃u ec̃ inuenti¬
uum. ¶ Sado̾ decet ip̃m eẽ iutlłigẽ¬
tẽ ⁊ ꝑsprcacem nam sicut nli̾s le¬
ne ⁊ ꝑfit̃ sibi sufficit ui uita s ad
har qde nõ hamus sufficiencia ĩ uita

Expanded text:
scit aliqua invenire, sed solum novit aliorum dicta referre, magis est recitator, quam doctor. decet igitur ipsum esse invenitivum. Secundo decet ipsum esse intelligentem et perspicacem. Nam sicut nullus bene et perfecte sibi sufficit in vita sed ad hoc quod habeamus sufficientiam in vita
Abbreviated transcription (Latin):
cio consistit. uõ eĩ satis ẽ alioꝵ dcã
inelligere. ⁊ de se multa iueĩre nsi
tam de intlłectis qm̃ de inuentis uo¬
uorit indicare que sunt cenenda ⁊
que cespuienda qͣtum ergo ad scĩam
talis di queri coftor qur. sic uiuẽ¬
tuus ex se inclãgens alios ⁊ leue in¬
dicatuius cam de inuentis qiͣ de

Expanded text:
cio consistit. Non enim satis est aliorum dicta intelligere, et de se multa invenire, nisi tam de intellectis quam de invenitis noverit iudicare quae sunt tenenda, et quae respuenda. Quantum ergo ad scientiam talis debet quaeri doctor, qui sit inventivus ex se, intelligens alios, et bene iudicativus tam de i
Abbreviated transcription (Latin):
ech̾. concupistibilem sine sensu¬
alicatt̃ assimulat puero ⁊ rõm assi¬
sicut nõ semꝑ deprecatur ad optita
re. si ig᷑ u dost̾na pucroꝵ sinis intẽ¬
tus ẽ instigatio ad optimaqr ꝙ si
bi cõmissos ad aptana indirt̾ sop¬
tunum autẽ ⁊ bonum ad qd̾ inducẽ¬
di sunt uiucnes c̃ duplex scĩa .s. st¬

Expanded text:
 concupiscibilem sive sensualitatem assimilat puero, et rationem assisicu ratio semper deprecatur ad optima,re. Si igitur in doctrima puerorum finis intentus est, instigatio ad optima; quia ebi commissos ad optima inducere. Optimum autem et bonum, ad quod inducendi sunt iuvenes, est duplex: sci