comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trit. uł etiam ducem᷑: ut ad summũ
illum modum ultra qͦd requirere
aliquid nec possit. nec debeat. nec cu¬
piat. qua uult euolet atq ꝑueniat.
multosq ꝑdiicat: ut ne iam de ip¬
sis humanis reb teneatur. sic eas des¬
piciat. cunctaq discernat᷑: ut nullomͦ
eum moueat. cur alius optet liberoᷤ
habere nec habeat. alius uxoris nimia
fecunditate torqueat᷑ egeat ille pe¬
cuma. qui largiri liberalit̾ multa
paratus ẽ. eiq defosse incubet macer
scabiosus fenerator:ampla patrimoni¬
a luxuriosꝰ disꝑgat atq diffundat.
uix toto die lacrimans mendicus nũ¬
mum impetret: alium honor extol¬
lat indignum: lucidi mores abscon¬
dantur in turba. Hec ce alia in ho¬
minum uita cogunt homines
plerumq impie credere: nullo nos
ordine diuine ꝓuidentie guberna
a summo do possunt in animũ
indricere. & tam̃ rerum tanta qͣsl
caligine atq commixtione turbati
nullum ordinẽ uident: uolentesq

Expanded text:
trit uel etiam ducem, ut ad summum trit uel etiam ducem, ut ad summum illum modum, ultra quod requirere aliquid nec possit nec debeat nec cupiat, qua uult, euolet atque perueniat multosque perducat, unde iam, dum ipsis humanis rebus teneatur, sic eas despiciat cunctaque discernat, ut nullo modo eum moueat, cur alius optet liberos habere nec habeat, alius uxoris nimia fecunditate torqueatur, egeat ille pecunia, qui; largiri liberaliter multa paratus est, eique defossae incubet macer et scabiosus fenerator, ampla patrimonia luxuries dispergat atque diffundat, uix toto die lacrimans mendicus nummum impetret, alium honor extollat indignum, lucidi mores abscondantur in turba. Haec et alia in hominum uita cogunt homines plerumque inpie credere nullo nos ordine diuinae prouidentiae gubernara summo deo possunt in animum inducere et tamen rerum tanta quasi caligine atque commixtione turbati nullum ordinem uident uolentesque
Abbreviated transcription (Latin):
sola sit ꝓicis ut uilem. Si autẽ de¬
sit. illa pulchra ñ ꝓminent᷑: ñ in
suis quasi regionib possessionib¬
q dominantur: sibiq ipsa ꝓpria
luce obstant. totumq confundunt
Magne &e hic debentur ordini gr̃e¬
Al entientes conclusiones aut irre¬
pentes paulati. uł minuendo ul
addendo in assensione falsitatis: qͥs
ñ metuat. quis ñ oderit: Sepe tam̃
in disputationib certis & suis sedi¬
b collocate tantum ualent: ut nes¬
cio quomͦ ꝑ eas dulcescat ipsa de¬
ceptio. Nonne hic quoq ordo ip¬
se laudatur: Iam in musica. in geo¬
metrica. in astroꝵ motib. innume¬
rorum necessitatib ordo ita domi¬
natur: ut siquis quasi eiꝰ fontẽ. atq
ipsum penetrale uidere desideret:
aut in his inueniat. aut ꝑ hec sine
ullo errore ducatur. Talis enĩ eru¬
ditio. siquis ea moderate utatur. nã
nichil ibi quam nimiũ formidan¬
dum ẽ. talẽ philosophiȩ militẽ nu¬

Expanded text:
sola sit. proicis ut uilem; si autem desola sit. proicis ut uilem; si autem desit, illa pulchra non prominent, non in suis quasi regionibus possessioni busque dominantur sibique ipsa propria luce obstant totumque confundunt. Magnae et hic debentur ordini gratiae. mentientes conclusiones inrepentes paulatim uel minuendo uel addendo in assensionem falsitatis quis non metuat, quis non oderit ? saepe tamen in disputationibus certis et suis sedibus conlocatae tantum ualent, ut nescio quo modo per eas dulcescat ipsa deceptio. nonne hic quoque ordo ipse laudabitur? Iam in musica, in geometrica, in astrorum motibus, in numerorum necessitatibus ordo ita dominatur, ut, si quis quasi eius fontem atque ipsum penetrale uidere desideret, aut in his inueniat aut per haec eo sine ullo errore ducatur. talis enim eruditio, si quis ea moderate utatur-nam nihil ibi quam nimium formidandum est — talem philosophiae militem nu
Abbreviated transcription (Latin):
nobis suauiꝰ agro. uillaq: quid spec¬
taculo congruentius fuit pugna il¬
la conflictuq gallinatioꝵ gallorũ:
cuius suꝑiore libro fecimus m̃tio¬
nem: Quid abiectius tam̃ defor¬
mitate subiecti uidimus: Pipsam
tam̃: eiusdem certaminis ꝑfectior
pulchritudo ꝓuencrat. Talia credo
sunt omĩa: s ocłos queruntSoloecis¬
mos & barbarismos quos uocant
poete a damaueruntq scemata &e
meta plasmos mutatis appellare
nominib quã manifesta uitia fu-¬
gere malunt. Detrahe tam̃ ista
carminib: suauissima condim̃¬
ta desiderabimꝰ. Congere multa
in unum locum: totum acre. pu¬
tidum. rancidum fastidibo. Tranᷤ¬
fer in liberam forensemq dictio¬
nem: quis ñ eam fugere atq in
theatra se condere iubebit: Ordo
g ea gubernans. & moderans. nec
apud se numia nec ubi libet alie¬
na esse patietur: sum missa
quedam impoliteq simillima
ipsos saltus ac uenustos locos sese¬
int̾ponens illustrat oratio: quȩ si

Expanded text:
nobis suauius, quod agro uillaeque specnobis suauius, quod agro uillaeque spectaculum congruentius fuit pugna illa conflictuque gallinaciorum gallorum, cuius superiore libro fecimus mentionem? quid abiectius tamen deformitate subiecti uidimus? et per ipsam tamen eiusdem certaminis perfectior pulchritudo prouenerat. Talia, credo, sunt omnia, sed oculos quaerunt. soloecismos et barbarismos quos uocant, poetae adamauerunt; quae schemata et metaplasmos mutatis appellare nominibus quam manifesta uitia fugere malunt. detrahe tamen ista carminibus, suauissima condimenta desiderabimus. congere multa in unum locum, totum acre putidum rancidum fastidibo. transfer in liberam forensemque dictionem, quis non eam fugere atque in theatra se condere iubebit? ordo igitur ea gubernans et moderans nec apud se nimia nec ubilibet aliena esse patietur. summissa quaedam impolitaeque simillima ipsos saltus ac uenustos locos sesrponens inlustrat oratio. quae si
Abbreviated transcription (Latin):
consentiendum ꝓrsus trabunt. Qd
enuim carnifice tetrius: quid illo ani¬
mo truculentius atq diriꝰs At int̾
ipsas leges locum necessariũ tenet. &¬
in bene moderatȩ ciuitatis ordinẽ
inseritur: estq suo animo nocens. or¬
dine autẽ alieno pena nocentium.
Quid sordidius. quid in anius. de¬
decoris ce turpitudmnis plenius. me¬
retricib lenonib: cȩterisq hoc genꝰ
pestib dici potest: Aufer meretriceᷤᷤ
de reb humanis: turbaueris omĩa
libidinib. constitue matronarum
loco. labe ac dedecore dehonestaueriᷤ.
Ita gͥ hoc genus hominũ ꝑ mores su
os impurissimũ uita: ꝑ ordinis
leges conditione uilissimũ. Nonne
in corporib animantiũ: quedam
membra si sola attendas. ñ possis at¬
tendere: Tam̃ ea nature ordo nec qͥa
necessaria sunt deesse uoluit: nec qͥa
indecora eminere ꝑmisit. Que tam̃
deformia sua loca tenendo: melio¬
rem locum concessere meliorib. Qd

Expanded text:
consentiendum prorsus trahunt. quid consentiendum prorsus trahunt. quid enim carnifice tetrius ? quid illo animo truculentius atque dirius ? at inter ipsas leges locum necessarium tenet et in bene moderatae ciuitatis ordinem inseritur estque suo animo nocens, ordine autem alieno poena nocentium. quid sordidius, quid inanius, dedecoris et turpitudinis plenius meretricibus lenonibus ceterisque hoc genus pestibus dici potest? aufer meretrices de rebus humanis, turbaueris omnia libidinibus; constitue matronarum loco, labe ac dedecore dehonestaueris. sic.igitur hoc genus hominum per suos mores impurissimum uita, per ordinis leges condicione uilissimum. nonne in corporibus animantium quaedam membra, si sola adtendas, non possis adtendere? tamen ea naturae ordo nec, quia necessaria sunt, deesse uoluit nec, quia indecora, eminere permisit. quae tamen deformia suos locos tenendo meliorem locum concessere melioribus. quid
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ. quamius ꝑ eos ipsos minime con¬
stans. minimeq ordinata sit. ꝑ diui¬
nam tam̃ ꝓuidentiã necessario rerũ
ordine includit᷑: & quasi quib dam
locis illa mesfabili &e sempit̾na lege
dispositis. nullom eẽ sinitur: uͥ ẽẽ ñ
debet. Ita fit: ut angusto animo ipsã
solam quisq considerans. ueluni ma¬
gna reꝑcussus feditate auerset᷑. Si aũ
mentis ocłos erigens atq diffundenᷤ.
simul uniu̾sa collustret: nichil ñ or¬
dinatum suisq semꝑ ueluti sedib
distinctũ dispositũq repꝑiet. Quam
magna inquã quã mira mͥ ꝑ uos
d̾s ille: atq ipse ut magis magisq
credere adducor rerum nescio quis
occultus ordo respondet. Nam ea
dicitis que nec quomͦ dicant᷑ ñ uisa.
nec quom ea uideatis intelligo: ita
ea ce uera ce alta eẽ suspicor. Simile
autẽ aliquid in istam sententiam tu
fortasse unũ requirebas: at mͥ iam oc¬
currunt innumerabilia. que me ad

Expanded text:
torum quamuis per eos ipsos minime contorum quamuis per eos ipsos minime constans minimeque ordinata sit, per diuinam tamen prouidentiam necessario rerum ordine includitur et quasi quibusdam locis illa ineffabili et sempiterna lege dispositis nullo modo esse sinitur. ubi esse non debet. ita fit, ut angusto animo ipsam solam quisque considerans ueluti magna repercussus foeditate auersetur. si autem mentis oculos erigens atque diffundens simul uniuersa conlustret, nihil non ordinatum suisque semper ueluti sedibus distinctum dispositumque reperiet. Quam magna, inquam, quam mira mihi per uos deus ille atque ipse, ut magis magisque credere adducor, rerum nescio quis occultus ordo respondet! nam ea dicitis, quae nec quomodo dicantur non uisa nec quomodo ea uideatis intellego; ita ea et uera et alta esse suspicor. simile autem aliquod in istam sententiam tu fortasse unum requirebas. at mihi iam occurrunt innumerabilia, quae me ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut nobis aliquando reddat᷑ licenciꝰ.
Illud enim ex uobis iam requiro: u¬
trũ illa quecunq agit stultus. ordine
uobis agere uideatur. Nam uidete:
int̾rogatio qͦs laqueos habeat.Si ordi¬
ne dixeritis. uͥ erit diffinitio: ordo est
quo ds agit om̃ia quȩ sunt. si etiam
stultus quȩ agit. agit ordine: Si aũ
ordo ñ est in his que agunt᷑ ab stulto:
erit aliquid quod ordo non teneat.
Neutrum autẽ uultis. Uidete queso:
ne cuncta ipsius ordinis defensione.
turbetis. Hic item trigetiꝰ. nam ille
alter adhuc omnino absens erat: fa¬
cile est inquit huic respondere com¬
plexioni tue. S me in presentia simili¬
tudo deficit: qua sententiã meam ui¬
deo asseri illustrariq debere. Tam̃ di¬
cam qͦd sentio. facies enim tu: qͦd pau¬
loante fecisti. Non enim illa cõmemo¬
ratio tenebrarum ad id quod ame in¬
uolutum ꝓlatum erat: parũ nobis
attulit luminis. Namq omĩs uita stul¬

Expanded text:
ut nobis aliquando reddatur Licentius. ut nobis aliquando reddatur Licentius. illud enim ex uobis iam requiro, utrum quaecumque agit stultus ordine uobis agere uideatur. nam uidete, rogatio quos laqueos habeat. si ordine dixeritis, ubi erit illa definitio: ordo est, quo deus agit omnia, quae sunt, si etiam stultus, quae agit, agit ordine? si autem ordo non est in his, quae aguntur ab stulto, erit aliquid, quod ordo non teneat; neutrum autem uultis. uidete quaeso, ne cuncta ipsius ordinis defensione turbetis. — Hic item Trygetius — nam ille alter adhuc omnino absens erat —: Facile est, inquit, huic quidem respondere conplexioni tuae, sed me in praesentia similitudo deficit, qua sententiam meam uideo asseri inlustrarique debere. tamen dicam, quod sentio; facies enim tu, quod paulo ante fecisti. non enim illa commemoratio tenebrarum ad id, quod a me inuolutum erat, parum nobis attulit luminis. namque omnis uita stul
Abbreviated transcription (Latin):
utiq attendens. quod tu dixisti di¬
cere est ueritus. cum ei sit ista etiam
de doctoꝵ libris nota sententiã. tam̃
sensum ipsum considerans corporis.
nam ce isto ipso animo utitur. & ip¬
si soli est cum intellectu qualiscũq
collatio: adducor ut dicam. neminẽ
posse uidere tenebras. Quamobrem.
simenti hoc est intelligere qͦd sensui
uidere: & licet quisq octis aꝑtis sa¬
nis purisq sit. uidere tam̃ tenebraᷤ
ñ potest: non absurde dicit᷑ intelli¬
gi ñ posse stulticiam: nam nullas
alias m̾tis tenebras nominamꝰ. Nec
iam illud mouebit: quomͦ stulticia
possit ñ intellecta uitari. Ut enm
ocłis tenebras uitamus. eo ipso quo
nolumus ñ iuidere: sic quisquis
uolet uitart stulticiam. ñ eam conet᷑
intelligere. s ea que possunt intelligi.
ꝑhanc se ñ intelligere doleat: eamq
sibi eẽ p̾sentem ñ quo ipsam magis
intelligit. s quo alia minus intelli¬
git sentiat. S ad ordinem redeamꝰ.

Expanded text:
utique attendens, quod tu dixisti, diutique attendens, quod tu dixisti, dicere est ueritus, cum ei sit ista etiam de doctorum libris nota sententia — tamen sensum ipsum considerans corporis — nam et isto ipso anima utitur et ipsa sola est cum intellectu qualiscumque conlatio-addueor, ut dicam neminem posse uidere tenebras. quam ob rem si menti hoc est intellegere, quod sensui uidere, et licet quisque oculis apertis sanis purisque sit, uidere tamen tenebras non potest, non absurde dicitur intellegi non posse stultitiam; nam nullas alias mentis tenebras nominamus. nec iam illud mouebit, quomodo stultitia possit non intellecta uitari. ut enim oculis tenebras uitamus eo ipso, quo nolumus non uidere, sic quisquis uolet uitare stultitiam, non eam conetur intellegere, sed ea. quae possunt intellegi, per hanc se non intellegere doleat eamque sibi esse praesentem, non quo ipsam magis intellegit sed quo alia minus intellegit, sentiat. Sed ad ordinem redeamus,
Abbreviated transcription (Latin):
gitandum temporis dedi. uł si uicti
patroni. nulla qͥdem sua culpa consi¬
lio libent̾ auscultent: d̾e in hoc iam tͥ
cedant. & sint in ceteris cautiores. Non
contempnam inquam. quod in tua
defensione trigetius nescio qͥd etiam
ꝑstrepens dicere cupiebat. faciamq
bona tua uenia. nam fortasse ñ be-¬
ne instructus es qui recens huic ne¬
gotio suꝑuenisti: ut remoto patro¬
cinio. ipsos causam suam ꝑagenteᷤ
audiam patienter ut ceꝑam. Tum
trigetius licentio ꝓrfus absente. qͦmͦ
uultis inquit accipite. & ridete stul¬
ticiam incam: ñ mͥ uidetur debere
dici intellectus. quo intelligitur ipsa
stulticia: que non intelligendi. uł so¬
la uł maxima causa ẽ. Non facile
inquam recuso istud accipere. Quam¬
uis enim me multũ moueat. quod
sentit alipius. quomͦ recte possit qͥsq
docere.qualis sit res quam non intel¬
ligit: quanta iq menti afferat ꝑni¬
tiem. quod mente ñ uidet: nam id

Expanded text:
gitandum temporis dedi, uel, si uicti gitandum temporis dedi, uel, si uicti patroni nulla quidem sua culpa consilio libenter auscultant, et in hoc iam tibi cedant et sint in ceteris cautiores. Non contemnam, inquam, quod in tua defensione Trygetius nescio quid etiam perstrepens dicere cupiebat, faciamque bona tua uenia; nam fortasse nne instructus es, qui recens huic negotio superuenisti, ut remoto patrocinio ipsos causam suam peragentes audiam patienter. ut coeperam. — Tum Trygetius Licentio prorsus absente: Quomodo uultis, inquit, accipite et ridete stultitiam meam. non mihi uidetur debere dici intellectus, quo intellegitur ipsa stultitia, quae non intellegendi uel sola uel maxima causa est. — Non facile, inquam, recuso istud accipere. quamuis enim me multum moueat, quod sentiat Alypius, quomodo recte possit quisque docere, qualis sit res, quam non intellegit, quantamque menti afferat perniciem, quod mente non uidet — nam id
Abbreviated transcription (Latin):
stulticiam ñ intelligo. Quod quidem
ab eo si audirem: non uererer ammo¬
nere hominẽ. ut comes nobis fieret:
simulq magistrum alium querere¬
mus. Ut enim plene stubaciam ñ in¬
telligo: uideo tam̃ nichil responsio¬
ne hac eẽ stultius. S pudebit eũ for¬
tasse: ita nos aut relinquere aut se¬
qui. Disputabit gͦ: & exaggerabit co¬
piosissime stulticiȩ mala. Nos autẽ
bene nobis ꝑuidentes. aut audiemus
attente hominẽ nescientẽ quȩ loquat᷑.
aut credemus eum id quod ñ intelligit
scire: aut adhuc dõ susceptoꝵ tuoꝵ
ratione stulticia copulata ẽ. Nichil
autẽ suꝑioꝵ ẽ: quod uideo posse defen¬
di. Restat gͥ quod ñ uultis extremum.
Nunquam te inquit inuidum sen¬
seram. Nam si ab istis ut dicis suscep¬
tis. quicquã honorari ut solet accepis¬
sem dum ratiocinationis huiꝰ nimi¬
um tenax es. id eis mͦ reddere cogerer
Quare. uł hoc contenti fint. quod me
tecum laborante ñ paruũ eis ad exco¬

Expanded text:
stultitiam non intellego\'. quod quidem stultitiam non intellego\'. quod quidem ab eo si audirem, non uererer ammonere hominem, ut comes nobis fieret, simulque magistrum alium quaereremus. ut enim plene stultitiam non intellego, uideo tamen nihil responsione hac esse stultius. sed pudebit eum fortasse ita nos aut relinquere aut sequi. disputabit ergo et exaggerabit copiosis.-ime stultitiae mala. nos autem bene nobis prouidentes aut audiemus attente hominem nescientem, quae loquatur, aut credemus eum id, quod non intellegit, scire aut adhuc deo susceptorum tuorum ratione stultitia copulata est. nihil autem superiorum est, quod uideo posse defendi: restat igitur, quod non uultis, extremum. — Numquam te, inquit, inuidum senseram. nam si ab istis, ut dicis, susceptis quicquam honorarii, ut solet, accepissem, dum ratiocinationis huius nimium tenax es, id eis modo reddere cogerer. quare uel hoc contenti sint, quod me tecum laborante non parum eis ad exco
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ gr̃a. candem stulticiam quisq
intelligit: nundum est sapiens.
Cum autẽ sapiens fucrit: ñ inter ea
quȩ ille intelligit. stulticia numeran¬
da est. Quamobrem qm̃ ea coniun¬
cta sunt do quȩ iam sapiens intelli¬
git: recte a deo stulticia secernitur
Acute qͥdem inquam ut soles alipi
respondisti: s tanquã in alienas tru¬
sus angustias. Tamen quia ut arbi¬
tror adhuc mecum stultus ẽe digna¬
ris: quid faciemus si aliquẽ nancisca¬
mur sapientem. qui nos tanto ma¬
lo docendo ac disputando libenter
liberet: Nam nichil eum pͥus quan¬
tum arbitror deprecaturus sum: nͥ
ut mͥ ostendat quȩ sit. quid sit. qua¬
lis sit omnino stulticia. De te enim
ñ facile affirmarierim: me tam̃ tan¬
tum & tamdu detinet. quantũ &
quamdiu a me non intelligit᷑. Dic¬
turꝰ est gͦ ille: te auctorẽ. Ut hoc uos
docerem: quando stultus eram. ad
me uenire debuistis. Modo autẽ uoᷤ
ur̃i magistri eẽ poteritis. Nam ego ia

Expanded text:
tiae gratia eandem stultitiam quisque tiae gratia eandem stultitiam quisque intellegit, nondum est sapiens. cum autem fuerit, non inter ea, quae ille intellegit, stultitia numeranda est. quam ob rem quoniam ea coniuncta sunt deo, quae iam sapiens intellegit, recte a deo stultitia secernetur. Acute quidem, inquam, ut soles, Alypi, respondisti, sed tamquam in alienas trusus angustias. tamen quia, ut arbitror. adhuc mecum stultus esse dignaris, quid faciemus, si aliquem nanciscamur sapientem, qui nos tanto malo docendo ac disputando libenter liberet ? nam nihil eum prius, quantum arbitror, deprecaturus sum. nisi ut mihi ostendat, quae sit, quid sit, qualis sit omnino stultitia. de te enim non facile adfirmarim; me tamen tantum et tam diu detinet. quantum et quamdiu a me non intellegitur. dicturus est ergo ille te auctore: \'ut hoc uos docerem, quando stultus eram, ad me uenire debuistis; modo autem uos uestri magistri esse poteritis; nam ego iam
Abbreviated transcription (Latin):
A me amplius ista responsione nichil
flagitetis. Nullomͦ in quã ẽ alipi be¬
niuolentie. atq humanitatis tuȩ:
uocem tuam sermoni nr̃o. etiam desi¬
deratam negare.S ꝑge mͦ quod insti¬
tiusti efficere. Cetera ut iam sese habet
ordo ille ꝓuenient. E quȩ mͥ de ordi¬
ne inquit sunt speranda meliora. in
cuiꝰ assertione interim me substituere
uoluistis.S: ni fallor obhoc stulticiã
deo ista tua conclusione abhis copu¬
latam putasti: quod uniuersa que in¬
telligit sapiens cum dõ eẽ dixerunt.
S id quatinus accipiendum sit: nunc
omitto. Tuam illam ratiocinationẽ.
paululum adũte. Dixisti quippe. nã
si cum dõ sunt quecunq intelligit
sapiens: nec nisi intellectam stulticiã
effugere potest. Quasi uͦ illud obscurũ
sit. antequã stulticiam quisq uitet.
sapientis eum nomine non eẽ censẽ¬
dum: & dictum ẽ a sapiente intellec¬
ta eẽ cum dõ. Cum gͥ euitandȩ stulti¬

Expanded text:
a me amplius ista responsione nihil a me amplius ista responsione nihil flagitetis. — Nullo modo, inquam, est, Alypi, beneuolentiae atque humanitatis tuae uocem tuam sermoni nostro etiam desideratam negare. sed perge modo, quod instituisti effice; cetera, ut iam sese habet ordo ille, prouenient. — Aeque mihi de ordine, inquit, sunt speranda me- liora, in cuius adsertione interim me substituere uoluistis. sed, ni fallor, ob hoc stultitiam deo ista tua conclusione ab his copulatam putasti, quod uniuersa, quae intellegit sapiens, cum deo esse dixerunt. sed id quatenus accipiendum sit, nunc omitto; tuam illam ratiocinationem paululum aduerte. dixisti quippe: \'nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest\' — quasi uero illud obscurum sit, antequam stultitiam quisque uitet, sapientis eum nomine non esse censendum — et dictum est a sapiente intellecta esse cum deo: cum igitur euitandae stulti
Abbreviated transcription (Latin):
ta uidebimus alias: cum ds̃ ipse o¬
portunitatẽ ordine dederit. Defini¬
tum ẽ autẽ quid sit ẽẽ cum dõ. Et cũ
a me dictum eẽt id eẽ cum do quod
intelligit dm: uos etiam plus adieci¬
stis. ut ibi sint etiam illa. quȩ intelli¬
guntur a sapiente. Qua in re multũ
me mouet: quomͦ subito cum do stul¬
ticiam collocaueritis. Nam si cũ do
sunt quecũq intelligit sapiens. nec nͥ
intellectam stulticiam effiigere potest:
erit etiam quod dictu nefas est pestiᷤ il¬
la cum do. Qua conclusione cõmoti. cũ
in silentio se aliquantũ tenuissent:
respondeat inquit trigetius. ille etiã
de cuius aduentu ad istam disputa¬
tionem oportunissimo ñ nos puto
temere gratulatos. Tunc alipiꝰ ds det
meliora inquit huccine mͥ tandem
tantum meum silentium parabat᷑:
s irrupta iam quies ẽ. Uerum nuic
enitar huic ut cunq rogationi satis¬
facere: cum mͥ prius uł in futurum
ꝓspexero. & a uobis impetrauero. ut

Expanded text:
ta — uidebimus alias, cum deus ipse ota — uidebimus alias, cum deus ipse oportunitatem ordine dederit. Definitum est autem, quid sit esse cum deo, et cum a me dictum est id esse cum deo, quod intellegit deum, uos etiam plus adiecistis, ut ibi sint etiam illa, quae intelleguntur a sapiente. qua in re multum me mouet, quomodo subito cum deo stultitiam collocaueritis. nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest, erit etiam, quod dictu nefas est, pestis illa cum deo. — Qua conclusione commoti cum in silentio se aliquantum tenuissent: Respondeat, inquit Trygetius, etiam ille, de cuius aduentu ad istam disputationem oportunissimo non nos puto temere gratulatos. — Tum Alypius: Deus meliora! inquit; hucine mihi tandem tantum meum silentium parabatur? sed inrupta iam quies est. uerum nunc enitar huic utcumque rogationi satisfacere, cum mihi prius uel futurum prospexero et a uobis impetrauero, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse aliquid suarũ rerum ñ ꝓpt̾
se quidem.s ꝓpter suos sibi tam̃ ne¬
cessarios commendat seruandu illi
famulo: ut ille tanquã sobriꝰ ce ex
optima dñi disciplina ñ qͥdem cu¬
stodiat. nͥ quod ꝓpter stultos ad sa¬
pientiam ꝑducendos. siquid ei tam̃
ille custodiendum imꝑarit: Nec
omĩno huic inquit cõmendari qͥc¬
quã arbitror a sapiente: siqͥdem ille
deo semꝑ infixus ẽ. siue tacens. siue
cum hominib loquens. S ille ser¬
uus iam bene institutus. diligenter
seruat qͦd int̾dum disputanti dño
suggerat: & ei tanquã iustissimo gͣ¬
tum faciat officium suum: sub cuiꝰ
se uidet potestate uiuere. Et hoc fa¬
cit ñ quasi ratiocinando.s summa
illa lege summoq ordine p̾scribente.
Nichil inquã nunc resisto rationib
tuis: ut quod suscepimus potius ꝑa¬
gatur. De isto uͦ diligent᷑ quẽadmo¬
dum sese habcat. ñ enim parua res ẽ
aut tam paruo sermone conten¬

Expanded text:
fortasse aliquid suarum rerum non propter fortasse aliquid suarum rerum non propter se quidem sed propter suos, sibi tamen necessarium commendat seruandum illi famulo, ut ille tamquam sobrius et ex optima domini disciplina non quidem custodiat, nisi quod propter stultos ad sapientiam perducendos sed quod ei tamen ille custodiendum imperarit ? — Nec omnino huic, inquit, commendari quicquam arbitror a sapiente, si quidem ille deo semper infixus est siue tacitus siue cum hominibus loquens; sed ille seruus iam bene institutus diligenter seruat, quod interdum disputanti domino suggerat et ei tamquam iustissimo gratum faciat officium suum, sub cuius se uidet potestate uiuere, et hoc facit non quasi ratiocinando sed summa illa lege summoque ordine praescribente. — Nihil, inquam, nunc resisto rationibus tuis, ut quod suscepimus potius peragatur. de isto uero diligenter, quem ad modum sese habeat — non enim parua res est aut tam paruo sermone conten
Abbreviated transcription (Latin):
da. nundum sum illius famuli do¬
minus: s ei mͦ seruio. mͦ pugno ut ñ
seruiam: & quasi audeo me asserere
in libertatẽ meam. Et si forte aliqͣn¬
do impero. atq obtemꝑat mͥ facitq
sepe putare quod uicerim: in aliis
rursus reb ita sese erigit. ut eiꝰ sub
pedib miser iaceam. Quãobrem qͣn¬
do de sapiente querimꝰ: me nolo no¬
mines. Nec me inquã. S tam̃ nunqͥd
sapiens iste suos potest deserere. aut
ullo pacto cum hoc corpus agit. in
quo istum famulum sua lege deum¬
c̃tum tenet. relinquit officium be¬
neficia tribuendi quib potest: et
marime quod ab eo uehemtissime
flagitatur sapientiam ipsam do¬
cendi: Quod cum facit: ut congrue
doccat minisq ineptus sit. p̾parat
sepe aliquid. qͦd ex dispositione eloqͣ¬
tur ac disputet. Quod nͥ memorie cõ¬
mendauerit: pereat necesse ẽ. Pigo
aut officia beniuolentiȩ negabis ẽẽ
sapientis: aut confiteberis ies aliqͣs
sapientis memoria custodiri. An

Expanded text:
da, nondum sum illius famuli doda, nondum sum illius famuli dominus sed ei modo seruio, modo pugno, ut non seruiam, et quasi audeo me adserere in libertatem meam, et si forte aliquando impero atque obtemperat mihi facitque saepe putare, quod uicerim, in aliis rursus rebus ita sese erigit, ut eius sub pedibus miser iaceam. quam ob rem quando de sapiente quaerimus, me nolo nomines. — Nec me, inquam; sed tamen numquidnam sapiens iste suos potest deserere aut ullo pacto, cum hoc corpus agit, in quo istum famulum sua lege deuinctum tenet, relinquit officium beneficia tribuendi quibus potest et maxime, quod ab eo uehementissime flagitatur, sapientiam ipsam docendi? quod cum facit, ut congrue doceat minusque ineptus sit, praeparat saepe aliquid, quod ex dispositione eloquatur ac disputet, quod nisi memoriae commendauerit, pereat necesse est. ergo aut officia beniuolentiae negabis esse sapientis aut confiteberis res aliquas sapientis memoria custodiri. an
Abbreviated transcription (Latin):
sum id ipsum aliqͣndo me breuit̾
illo audiente dixisse. Tum arridens
grãs age in quã licenti huic seruo tuo:
qui tͥ nisi aliquid de peculio suo mi¬
nistraret: nunc fortasse qͦd ꝓmeres ñ
haberes. Nam si ad eam partem me¬
moria ꝑtinet. quȩ se uelut famula
bone menti regendam concedit: ip¬
sa nunc adiutus esmͥ crede ut hoc
diceres. Ergo antequã ad illum or¬
dinem redeam: ñne tͥ uidet᷑ uł ꝓpt̾
talia id est ꝓpt̾ honestas ac necessari¬
as disciplinas. memoria opus eẽ sa¬
pienti: Quid inquit memoria opu
ẽ. cum om̃s suas res p̾sentes habeat
ac teneat: Non enim uł in ipso sen¬
su ad id quod ante oculos nr̃os est:
in auxilium uocamus memoriam.
Sapienti gͥ ante illos interiores intel¬
lectus ocłos habenti omĩa. idest dm
ipsum fixe immobiliterq intuenti
cum quo sunt omĩa quȩ intellectuᷤ
uidet ac possidet: quid opus ẽ queso
memoria: Michi autẽ ut opus eẽt
ad hec quȩ abs te audieram retinen¬

Expanded text:
sum id ipsum aliquando me breuiter sum id ipsum aliquando me breuiter illo audiente dixisse. tum arridens: Gratias age, inquam, Licenti, huic seruo tuo, qui tibi nisi aliquid de peculio suo ministraret, nunc fortasse quod promeres non haberes. nam si ad eam partem memoria pertinet, quae se uelut famulam bonae menti regendam concedit, ipsa nunc adiutus es, mihi crede, ut hoc diceres. ergo antequam ad illum ordinem redeam, nonne tibi uidetur uel propter talia, id est propter honestas ac necessarias disciplinas, memoria opus esse sapienti? — Quid, inquit, memoria opus est, cum omnes suas res praesentes habeat ac teneat? non enim uel in ipso sensu ad id, quod ante oculos nostros est, in auxilium uocamus memoriam. sapienti igitur ante illos interiores intellectus oculos habenti omnia, id est deum ipsum fixe immobiliterque intuenti, cum quo sunt omnia, quae intellectus uidet ac possidet, quid opus est quaeso memoria? mihi autem ut opus esset ad haec quae abs te audieram retinen
Abbreviated transcription (Latin):
seruiunt. atq subiecte sunt. quã so¬
lam sapientẽ nominari decet. In qͣ
parte subiecta: etiam ipsam memori¬
am puto habitarẽ. Utitur gͦ hac sa¬
piens quasi seruo ut hec ei iubeat. eaᷤ¬
q iam domito atq substrato metas
legis imponat: ut dum istis sensib
utitur. ꝓpter illa quȩ iam ñ sapien¬
ti s sibi sunt necessaria. ñ se audeat
extollere nec suꝑbire dño: nec his ip¬
sis. que ad se ꝑtinent passim atq un¬
moderate uti. Ad illam enim uilissi¬
mam partẽ possunt ea ꝑtinere: que
p̾tercunt. Quib autẽ est memoria
necessaria: nͥ p̾tereuntib & quasi fu¬
gientib rebs Ille gͥ sapiens ample¬
ctitur d̾m. eoq ꝑfruitur. qui semꝑ
manet. nec expectatur ut sit. nec me¬
ce in se manens serui sui qͦdamm pecu¬
lium: ut eo tanquã frugi & diligenꝰ
famulus bene utatur. parceq custo¬
diat. Quam sententiã eius cum ad¬
miratione considerans: recordatus

Expanded text:
seruiunt atque subiectae sunt, quam soseruiunt atque subiectae sunt, quam solam sapientem nominari decet. in qua parte subiecta etiam ipsam memoriam puto habitare. utitur ergo hac sapiens quasi seruo, ut haec ei iubeat easque iam domito atque substrato metas legis inponat, ut dum istis sensibus utitur propter illa, quae iam non sapienti sed sibi sunt necessaria, non se audeat extollere nec superbire domino nec his ipsis, quae adpertinent, passim atque immoderate uti. ad illam enim uilissimam partem possunt ea pertinere, quae praetereunt. quibus autem est memoria necessaria nisi praetereuntibus et quasi fugientibus rebus? ille igitur sapiens amplectitur deum eoque perfruitur, qui semper manet nec expectatur, ut sit, nec meet in se manens serui sui quodam modo peculium, ut eo tamquam frugi et diligens famulus bene utatur parceque custodiat. Quam sententiam eius cum admiratione considerans recordatus
Abbreviated transcription (Latin):
istis utitur sensib ñ enim puto con¬
numerandam eẽ. cum sapientẽ uo¬
camus: fateor me nescire. nec omĩno
cuiusmodi sit suspicari. Negas gͦ in¬
quam ñ solum ex corpore & anima:
s etiam ex anima tota constare sapi¬
entem: Siquidem partẽ istam que
utitur sensib: animȩ ẽẽ negare dem̃¬
tis. ẽ. Non enim ipsi ocłi uł aures: s
nescio quid aliud ꝑ ocłos sentit. Ipsũ
autẽ sentire si ñ damus intellectui.ñ
damꝰ alicui parti animȩ: restat ut cor¬
pori tribuatur: quo absurdius dici.
nichil interim mͥ uidetur. Anima
inquit sapientis ꝑ purgata uirtu¬
tib etiam coherens do. sapientis eti-¬
am nomine digna ẽ: nec quicquã
eius aliud delectat appellari sapientẽ
S tam̃ quasi queda ut ita dicam.
sordes atq exuuiȩ. quib se ille mun¬
dauit. & quasi subtraxit in se ipsum.
ei anime seruiunt: uł si tota hȩc an¬
ma dicenda est. ei certe parti anime

Expanded text:
istis utitur sensibus — non enim puto conistis utitur sensibus — non enim puto connumerandam esse, cum sapientem uocamus — fateor me nescire nec omnino cuius modi sit suspicari. Negas ergo, inquam, non solum ex corpore et anima sed etiam ex anima tota constare sapientem, si quidem partem istam, qua utitur sensibus, animae esse negare dementis est. non enim ipsi oculi uel aures sed nescio quid aliud per oculos sentit. ipsum autem sentire si non damus intellectui, non damus alicui parti animae. restat, ut corpori tribuatur, quo absurdius dici nihil mihi interim uidetur. — Anima, inquit, sapientis perpurgata uirtutibus et iam cohaerens deo sapientis etiam nomine digna est nec quicquam eius aliud delectat appellare sapientem; sed tamen quasi quaedam, ut ita dicam, sordes atque exuuiae, quibus se ille mundauit et quasi subtraxit in se ipsum, ei animae seruiunt uel, si tota haec anima dicenda est, ei certe parti animae
Abbreviated transcription (Latin):
ne secum quidem. Hic cum trigeti¬
um animadu̾tissem in eo uultu ut
nescio quid uelle dicere uideret᷑. sed
uerecundia eum ne quasi in alienũ
locum irriieret contineri: feci potesta¬
tem iam tacente licentio. ut ꝓmeret
siquid uellet. At ille ista inquit que
ad sensus corporis ꝑtinent prorsus
nemo mͥ uidet᷑ nosse. Aliud ẽ enĩ sen¬
tire: aliud nosse. Quare siquid nouimꝰ.
solo intellectu contineri puto: & eo so¬
lo posse comp̾hendi. Ex quo fitiut
si illud est cum dõ. qͦd intelligendo sa¬
piens nouit: totum quod nouit sapi¬
ens. possit eẽ cum do. Quod cum licen¬
tius approbasset: subiecit aliud quod
nullo pacto possem contempnere.
Ait enim: sapiens prorsus ipse cum
deo ẽ. Nam & se ipsum intelligit sa¬
piens. Quod conficitur. & ex eo qͣda te
accepi. id eẽ cum d̾o quod intelligit
dm̃: & ex eo quod anobis dictum ẽ.
id ec̃ cum do. quod a sapiente intel¬
ligitur. S hanc eius partem ꝑ quã

Expanded text:
ne secum quidem — Hic cum Trygetine secum quidem — Hic cum Trygetium animaduertissem in eo uultu, ut nescio quid uelle redicere uideretur, sed uerecundia eum, ne quasi in alienum locum inrueret, contineri, feci potestatem iam tacente Licentiout promeret quid uellet. at ille: Ista, inquit, quae ad sensus corporis pertinent, prorsus nemo mihi uidetur nosse. aliud est enim sentire, aliud nosse. quare si quid nouimus, solo intellectu contineri puto et eo solo posse conprehendi. ex quo fit, ut, si illud est cum deo, quod intellegendo sapiens nouit, totum quod nouit sapiens possit esse cum deo. — Quod cum Licentius approbasset, subiecit aliud, quod nullo pacto possem contemnere. ait enim: Sapiens prorsus ipse cum deo est; nam et se ipsum intellegit sapiens. quod conficitur et ex eo, quod a te accepi, id esse cum deo, quod intellegit deum, et ex eo, quod a nobis dictum est, id esse cum deo, quod a sapiente intellegitur. sed hanc eius partem, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
una domo. aut̃ urbe. s etiam ꝑ imm̃¬
sa regionum ꝑegrinando nauigando¬
q moueantur: quomͦ erit uerũ. qͥcqͣd
cum d̃o ẽ non moueri: Risum mͥ in
quit fecisti: quasi ego quod sapiens
facit dixerim ẽẽ cum dõ. Cum doẽ.
s illud quod nouit. Non nouit inꝗͣ
sapiens codicem suum. palliũ. tu¬
nicam. suppellectilem siquã habet:
cȩteraq id genus. quȩ stulti etiã be¬
ne nouerunt: fateor inquit nosse tu¬
nicam. & nosse pallium: ñ cẽ cũ do.
Hoc gͦ inquam dicis. ñ om̃e quod no¬
uit sapiens eẽ cum do: s tam̃ qͥcqͥd
sapientiscum dõ ẽ. id nosse sapientẽ.
Optime inquit. Nam quicqͥd sensu
isto corporis nouit ñ ẽ cum dõ: s il¬
lud quod animo ꝑcipit. Plus etiam
fortasse audeo dicere. S tam̃ dicam.
Uobis enim existimatorib aut con¬
firmem aut discam. Quisquis ea so¬
la nouit. quȩ corporis sensus attingit:
ñ solum cum do ẽẽ ñ mͥ uidetur. sed

Expanded text:
una domo aut urbe sed etiam per inmenuna domo aut urbe sed etiam per inmensa regionum peregrinando nauigandoque moueantur, quomodo erit uerum quidquid cum deo est non moueri? — Risum mihi, inquit, mouisti, quasi ego quod sapiens facit dixerim esse cum deo. cum deo est, sed illud quod nouit. — Non nouit, inquam, sapiens codicem suum pallium tunicam supellectilem, si quam habet, ceteraque id genus, quae stulti etiam bene nouerunt ? — Fateor, inquit, nosse tunicam et nosse pallium non esse cum deo. Hoc ergo, inquam, dicis, non omne, quod nouit sapiens, esse cum deo, sed tamen quidquid sapientis cum deo est, id nosse sapientem. — Optime, inquit; nam quidquid sensu isto corporis nouit, non est cum deo, sed illud, quod animo percipit. plus etiam fortasse audeo dicere, sed tamen dicam; uobis enim existimatoribus aut confirmem aut discam. quisquis ea sola nouit, quae corporis sensus attingit, non solum cum deo esse non mihi uidetur sed
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ arbitror. s quod cęlum putẽ habe¬
re aliquid qͦd ñ mouetur: qͦd uͦ aut
d̃s ẽ. aut cum dõ. quamius ipsum
celum ñ dubitem uerti ac moueri.
Diffini gͦ inquã si placet: quid sit ẽẽ
cum dõ. & quid sit ñ ẽẽ sine do. Si
emim de uerbis int̾ nos controuersia
ẽ. facile contempnet᷑: dum mͦ rem ip¬
sam quã concepisti mente uideamꝰ
Odi ego inquit diffinire. Quid gͦ fa¬
ciemus in quã: Tu inquit diffini qͦ¬
so. Nam facilius ẽ mͥ uidere in alte¬
rius diffinitione quid ñ ꝓbem: quã
quicquã bene diffiniendo explicare.
Geram tͥ morem inquam̃. Y iderur tͥ
id eẽ cum do: quod ab eo regitur atq
administrat᷑: Non ait ille hoc animo
conceperam: cum dicebam ea que ñ
mouent᷑ eẽ cum do. Uide gͦ inquam:
utrum hȩc tͥ saltem diffutio placeat.
Cum d̃o ẽ quicqͥd intelligit dm: Con¬
cedo inquit. Quid gͦ inquam. sapiens
dm̃ tͥ intelligere ñ uidetur. Uidetur
inquit. Cum gͥͦ sapientes ñ solum in

Expanded text:
od caelum putem habere aliquid, quod non mouetur, quod uero aut deus est aut cum deo, quamuis ipsum caelum non dubitem uerti ac moueri. Defini ergo, inquam, si placet, quid sit esse cum deo et quid sit non esse sine deo. si enim de uerbis inter nos controuersia est, facile contemnetur, dummodo rem ipsam, quam concepisti mente, uideamus. — Odi ego, inquit, definire. — Quid ergo faciemus ? inquam. — Tu, inquit, defini quaeso. nam facilius est mihi uidere in alterius definitione, quid non probem, quam quicquam bene definiendo explicare. — Geram tibi morem, inquam. uidetur tibi id esse cum deo, quod ab eo regitur atque administratur ? — Non, ait ille, hoc animo conceperam, cum dicebam ea quae non mouentur esse cum deo. — Uide ergo, inquam, utrum haec tibi saltem definitio placeat: cum deo est quidquid intellegit deum. — Concedo, inquit. — Quid ergo ? inquam; sapiens deum tibi intellegere non uidetur? — Uidetur, inquit. — Cum ergo sapientes non solum in
Abbreviated transcription (Latin):
Non possum inquit. ut uolo explica¬
re.quod sentio. Tam̃ quid moliar di¬
cere. peto ut ñ expectatis uerbis meis.
sagacissime si potestis intelligatis. Nã
&e sine do mͥ nichil uidet᷑ eẽ &e qͦd cum
deo ẽ rursum uidet᷑ inconcussum ma

Expanded text:
Non possum, inquit, ut uolo, explicaNon possum, inquit, ut uolo, explicare quod sentio; tamen quid moliar dicere, peto, ut non exspectatis uerbis meis sagacissime, si potestis, intellegatis. nam et sine deo mihi nihil uidetur esse et, quod cum deo est, rursum uidetur inconcussum m
Abbreviated transcription (Latin):
isse: s querendo spacium qͦ inueniret
qͥd responderet. Dixisti inquam ea
quȩ cum do sunt ñ moueri: cetera
autẽ moueri. Si gͦ hȩc quȩ mouentur
ñ mouerent᷑ si eeñt cum do. qͣm oĩa
quȩ sunt cum do negas moueri: re¬
stat ut preter dm sint quȩ mouent.
Quib dictis adhuc tacebat: cum tan¬
dem uidetur inquit mͥ quod in hoc
mundo si qua ñ mouentur. cum do
sunt. Nichil hoc ad me inquam. fa¬
teris enim ut opinor: ñ omĩa que
in hoc mundo sunt ñ moueri. Ex
quo conficitur: ñ omĩa mundi hy¬
ius ẽẽ cum d̾o. fateor inquit ñ oĩa.
Ergo ẽ aliquid sine do. Non inqͥt
Cum do sunt gͥ omĩa. Hic cuncta¬
bundus queso inquit illud ñ dixe¬
rim: quod sine d̾o nichil sit. Nam
ꝓrsus omĩa quȩ mouent᷑: non mͥ ui¬
dentur eẽ cum do. Sine do ẽ inquã¬
celum: quod moueri nemo ambigit.
Non ẽ inquit sine do celum. P igo
ẽ aliquid cum dõ: quod moueatur.

Expanded text:
isse, sed quaerendi spatium, quo inueniret isse, sed quaerendi spatium, quo inueniret quid responderet. — Dixisti, inquam, ea quae cum deo sunt non moueri. cetera autem moueri. si ergo haec, quae mouentur, non mouerentur, si essent cum deo, quoniam omnia, quae sunt cum deo, negas moueri, restat, ut praeter deum sint quae mouentur. — Quibus dictis adhuc tacebat, cum tandem: Uidetur mihi, inquit, quod et in hoc mundo si qua non mouentur, cum deo sunt. — Nihil hoc ad me, inquam; fateris enim, ut opinor, non omnia, quae in hoc mundo sunt, non moueri. ex quo conficitur non omnia mundi huius esse cum deo. — Fateor, inquit, non omnia. — Ergo est aliquid sine deo ? — Non, inquit. — Cum dbundus: Quaeso, inquit, illud non dixerim, quod sine Deo nihil sit; nam prorsus omnia quae moventur, non mihi videntur esse cum Deo. Sine Deo est, inquac, quod moueri nemo ambigit. — Non est, inquit, sine deo caelum. — Ergo est aliquid cum deo, quod moueatur ? —
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ẽ in quã illud tuũ quod dixisti. oĩa
que sunt ordine ad ministrari: nichil¬
q om̃ino eẽ qͦd ab ordine separatũ
sit: S sunt inquit etiam mala: per
que factum ẽ. ut & bona ordo con¬
cludat. Nam sola bona ñ ordine re¬
gunt᷑: s simul bona & mala. Cum
autẽ dicimꝰ omĩa quȩ sunt. ñ sola
utiq bona dicimus. Ex quo fit: ut
omĩa simul quȩ ds administrat:
ordine administrent᷑. Cui ego. quȩ
administrantur &e agunt᷑. uidentur
tͥ moueri: an immobilia putas ẽẽ :
Ista inquit que in hoc mundo fiunt.
fateor moueri. Reliqua in quã negas:
Que sunt cum dõ inquit. ñ mouent᷑.
Reliqua omĩa moueri arbitror. Cũ
gͥ ea quȩ cum d̾o sunt inquã ñ moue¬
ri putas. cȩtera autẽ concedis moueri:
ostendis omĩa quȩ mouentur ñ ẽẽ
cum do. Repe te hoc ipsum inqͥt
paulo planius. Quod ñ m uisus ẽ
difficultate intelligendi fieri uolu¬

Expanded text:
ergo est, inquam, illud tuum, quod dixisti, omnia ergo est, inquam, illud tuum, quod dixisti, omnia quae sunt ordine administrari nihilque omnino esse, quod ab ordine separatum sit? — Sed sunt, inquit, etiam mala, per quae factum est, ut et bona ordo concludat; nam sola bona non ordine reguntur sed simul bona et mala. cum autem dicimus: \'omnia quae sunt\', non sola utique bona dicimus. ex quo fit, ut omnia simul, quae deus administrat, ordine administrentur. Cui ego: Quae administrantur et aguntur, uidentur tibi moueri an immobilia putas esse? — Ista, inquit, quae in hoc mundo fiunt, fateor moueri. — Reliqua, inquam, negas ? — Quae sunt cum deo, inquit, non mouentur; reliqua omnia moueri arbitror. — Cum igitur ea, quae cum deo sunt, inquam, non moueri putaş, cetera autem concedis moueri, ostendis omnia, quae mouentur, non esse cum deo. — Repete hoc ipsum, inquit, paulo planius. — Quod non mihi uisus est difficultate intellegendi fieri uolu
Abbreviated transcription (Latin):
quod in sermone quo uos ab ista
leuitate detrahebam. tempus ita
consumptũ est: ut res tanta ad ali¬
pii aduentũ dilata uideat᷑. Qua¬
ꝓpter qͣm ei iam questionem notis¬
simam feci. & quantum in ea ꝓces¬
serimus ostendi: paratus ne es licen¬
ti causam quam suscepisti ex illa tira
diffinitione defendere: Nam men¬
nisse me arbitror te ordinem eẽ dix¬
isse: ꝑ quẽ ds ageret om̃ia. Paratuᷤᷤ
sum inquit: quantũ ualeo. Quom gͦ
inquã agit ordine omĩa ds: Ita ne
ut etiam se ordine agat: an pret̾ eũ
ordine ab eo cetera gubernant᷑: Ibi
omĩa bona sunt inquit: ordo ñ est.
Est enim summa equalitas: que or¬
dinem nichil desiderat. Negas in qͣ
apud dm omĩa bona cẽ. Non nego
inquit. Conficit᷑ inquã: neq dm ne-¬
q illa que apud d̾m sunt ordine
administrari. Concedebat. Nunqͥd¬
nã in ꝗͣ omĩa bona nichil tͥ uident᷑
cẽ: Immo ait ipsa uere sunt. Ubi

Expanded text:
quod in sermone, quo uos ab ista quod in sermone, quo uos ab ista leuitate detrahebam, tempus ita consumptum est, ut res tanta ad Alypii aduentum dilata uideatur. quapropter quoniam ei iam quaestionem notissimam feci et quantum in ea processerimus ostendi, paratusne es, Licenti, causam, quam suscepisti, ex illa tua definitione defendere? nam meminisse me arbitror te ordinem esse dixisse, per quem deus ageret omnia. — Paratus sum, inquit, quantum ualeo. — Quomodo ergo, inquam, agit ordine omnia deus? itane, ut etiam se ordine agat? an praeter eum ordine ab eo cetera gubernantur? — Ubi omnia bona sunt, inquit, ordo non est. est enim summa aequalitas, quae ordinem nihil desiderat. — Negas, inquam, apud deum omnia bona esse? — Non nego, inquit. — Conficitur, inquam, neque deum neque illa, quae apud deum sunt, ordine administrari. — Concedebat. — Numquidnam, inquam, omnia bona nihil tibi uidentur esse ? — Immo, ait, ipsa uere sunt. — Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Nterpositis deinde pauculis dieb ue¬
nit alipius. ce exorto sole clarissimo in¬
uitauit celi ntor: & quantũ in illis lo¬
cis hieme poterat blanda temperies
in pratum descendere: quo sepius
& familiarius utebamur. Nobiscũ
erat etiam mater nr̃a. cuius inge¬
mum atq inres diuinas inflam¬
matum animũ tum antea conui-¬
ctu duturno. & diligenti conside¬
ratione ꝓspexeram: tum uͦ in qua¬
dam disputatione ñ parue rei. quã
die natali meo cum conuiuis habui.
atq in libellum contuli. tanta mͥ
mens eiꝰ apparuerat: ut nichil aptiꝰ
uerȩ philosophiȩ uideretur. Itaq in¬
stitueram cum habundaret ocio age¬
re. ut collo quio nr̃o ñ decẽt. quod in
pͥmo etiam huiꝰ oꝑis libro abs te co¬
gnitũ ẽ. Cum gͥ memorato in loco
ut cõmode potuimus consedissemꝰ:
ego illis duob adolescentib quãuis
uobis inquã succensuerim. puerilit̾
de magnis reb agentib. tam̃ mͥ uide¬
tur ñ sine ordine ꝓpitio dõ accidisse.

Expanded text:
nterpositis deinde pauculis diebus uenit Alypius et exorto sole clarissimo inuitauit caeli nitor et, quantum in illis locis hieme poterat; blanda temperies in pratum descendere, quo saepius et familiarius utebamur. nobiscum erat etiam mater nostra, cuius ingenium atque in res diuinas inflammatum animum cum antea conuictu diuturno et diligenti consideratione perspexeram tum uero in quadam disputatione non paruae rei, quam die natali meo cum conuiuis habui atque in libellum contuli, tanta mihi mens eius apparuerat, ut nihil aptius uerae philosophiae uideretur. itaque institueram, cum abundaret otio, agere, ut conloquio nostro non deesset. quod et in primo etiam huius operis libro abs te cognitum est. Cum igitur memorato in loco, ut commode potuimus, consedissemus, ego illis duobus adulescentibus: Quamuis uobis, inquam, suscensuerim pueriliter de magnis rebus agentibus, tamen mihi uidetur non sine ordine propitio deo accidisse,
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit ammũ. babere illum certã sub¬
stantiã: q̃ neq t̾rena. neq ignea. neq ae¬
ria sit neꝙ humida: nͥ forte arbitrandũ
Nam mͥ uidetur eẽ substantia quedã. ẜAuid sit mmꝰ
rationis particeps: regendo corpori ac
de. unde ambigitur nunc: utrũ quan-¬
titas. & quasi ut ita dicam locale spa¬
cium in animo ullum sit. Nam ꝓ¬
fecto qm̃ corpus ñ est. neq enĩ aliter
incorporea ulla cernere uale̾t. ut su¬
ꝑior ratio demonstrabat: ꝓculdubio
caret spacio. quo corpora metiunt᷑. Enmngi cã¬
Et ob hoc recte credi. aut cogitari aut¬
intelligi:talis eiꝰ quantitas non po¬
test. Si autẽ te mouet. cur tanta celi uiu¬

Expanded text:
fecerit animum, habere illum certam subfecerit animum, habere illum certam substantiam, quae neque terrena, neque ignea, neque aeria sit, neque humida: nisi forte arbitrandum Nam mihi videtur esse substantia quaedam rationis particeps, regendo corpori accde, unde ambigitur nunc, utrum quantitas et quasi, ut ita dicam, locale spatium animo ullum sit. Nam profecto quia corpus non est; neque enim aliter incorporea ulla cernere valeret, ut superior ratio demonstrabat; procul dubio caret spatio quo corpora metiuntur: et ob hoc recte credi, aut cogitari,intelligi talis ejus quantitas non potest. Si autem te movet, cur tanta coeli
Abbreviated transcription (Latin):
quam ne gͥ ocłis istis corporeis. uł ta¬
le punctum uł talem lineam. uł talẽ
latitudinẽ uidisti: O̾ Omĩno nunꝙͣ
Non enim sunt ista corporea. M Atq
si corporea corporeis ocłis mira qͣdam
rerum cognatione cernunt᷑: oportet
animũ quo uidemus illa incorpora¬
lia corporeũ corpiis ue non esse. An
ge iam concedo corpus ñ eẽ animũ:
uł quicquã corporeũ. Quid ẽ tan¬
dem dic mͥ. M̾ uide interim utrum
confectum sit carere illum om̃i illa qͣn¬
titate: de qua nunc ẽ questio. Nam
quid sit animus. oblitum te eẽ miror:
priore int̾ nos questione discussum.
Meministi te enim quesisse pͥmitus
unde eẽt: qͦd duob modis a nobis tra¬
ctatũ eẽ memini:uno quo quasi de re¬
gione eiꝰ quesitũ ẽ. altero utrũ nam ex
terra uł igne. uł alio quopiam istoꝵ¬
hoꝵ: in qua questione constiat inter
nos. ñ magis hoc querendũ cẽ. qͣm ũn sit
terra: uł si quid aliud elem̃toꝵ singu¬
loꝵ. Intelligenduẽ enim. quãquã ds

Expanded text:
quamne igitur oculis istis corporeis, vel tale punctum, vel talem lineam, vel talem latitudinem vidisti? E. Omnino nunquam. Non enim sunt ista corporea. A. Atqui si corporea corporeis oculis mira quadam rerum cognatione cernuntur; oportet animum quo videmus illa incorporalia, corporeum corpusve non esse. An Age, jam concedo corpus non esse animum vel quidquam corporeum; quid est tandem, dic mihi? A. Vide interim utrum confectum sit carere illum illa omni quantitate, de qua nunc quaestio est: nam quid sit animus, oblitum te esse miror priore inter nos quaestione discussum. Meministi enim te quaesisse primitus, unde esset: quod duobus modis a nobis tractatum esse memini, uno, quo quasi de regione ejus quaesitum est; altero, utrumnam ex terra, vel igne, vel alio quopiam istohorum. In qua quaestione constitit inter nos, non magis hoc quaerendum esse quam unde sit terra, vel si quod aliud elementorum singulorum. Intelligendum est enim quanquam Deus