comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quanto impudentius alienȩ quieti sẽ in¬
gererent. tanto turpius uincerentur.
eruio fuluio flato quinto calpurnio pissone
consulib. romȩ puer ex ancilla natꝰ quad¬
ripes quadrimanꝰ oculis quattuor. aurib
totidẽ. natura uirili duplex. Insicilia. monᷤ
aechna. uastos ignes eructuauit acfudit.
ui torrentũ modo perprona precipites.
proxima quȩque corripientibus exussere
flammis. Ponginquiora autẽ fauillis cali¬
dis. cũ uapore graui late uolantib torru¬
erunt. quod siciliȩ semꝑ uernaculũ genus
monstrinon portendere malũ sol& sed
inferre. Inbononensi agro fruges in arbo¬
ribus enacatȩ sunt. Igitur insicilia. bellũ
seruile ortum est. Quod adeo graue & a¬
trox multitudine seruorũ. instructu co¬
piarũ. magnitudine uiriũ fuit. ut non
dicã prȩtores romanos quos pęnitꝰ profli¬
gauit . sed consules quoq terruerit. Nam
lxx. miliũ seruorũ tunc in arma conspi¬

Expanded text:
quanto inpudentius alienae quieti sese inquanto inpudentius alienae quieti sese ingererent, tanto turpius uincerentur. Seruio Fuluio Flacco Q. Calpurnio Pisone consulibus Romae puer ex ancilla natus quadripes quadrimanus, oculis quattuor. auribus totidem, natura uirili duplex. in Sicilia. mons Aetna uastos ignes eructauit ac fudit, qui torrentum modo per prona praecipites proxima quaeque corripientibus exussere flammis, longinquiora autem fauillis calidis cum uapore graui late uolitantibus torruerunt: quod Siciliae semper uernaculum genus monstri non portendere malum adsolet sed inferre. in Bononiensi agro fruges in arboribus enatae sunt. igitur in Sicilia bellum seruile ortum est, quod adeo graue et atrox multitudine seruorum, instructu copiarum, magnitudine uirium fuit, ut. non dicam praetores Romanos, quos penitus profligauit, sed consules quoque terruerit. nam LXX milia seruorum tunc in arma conspi
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc iniufto bello iustissimo cȩsa sun
reliqui ex uti castris. armis & ĩam per¬
ditis euaserunt. N ec minus turpis hei
sub lepido cladis. quã sub mancino fuit
ta nunc sibi hec tempora loco stlicita¬
tis asseribant ut non dixerim hispani
tot pulsati fatigatiq bellis. sed ut
ipsi salte romani tã continuis sub¬
acti cladib totiesq superati. ut
non exprobẽ quot prȩtores corũ
quot legati. quot consules. quot legiones.
quantiq exercitꝰ consumpti sunt. Illud solũ re¬
uoluo. quanta fuerit. timoris amentia. ut¬
miles romanꝰ hebetatꝰ. iamne ad experim̃¬
tũ quidẽ belli adhibere pedẽ atq affirma¬
re animã possit. sod conspecto hispano spe¬
cialiter hoste diffugiens. uinci se poene
prius credera quã uideri. Quo argumento
pat& apud utros misera tempora uindica¬
ta. cũ & hispani & si uincere poterant.
inuiti tamen desererent dultia. otia sua
& bella externa tolerarent. Et romani

Expanded text:
in hoc iniusto bello iustissime caesa sunt, in hoc iniusto bello iustissime caesa sunt, reliqui exuti castris, armis etiam perditis, euaserunt. Nec minus turpis haec sub Lepido clades quam sub Mancino fuit. ita nunc sibi haec tempora loco felicitatis adscribant ut non dixerim Hispani tot pulsati fatigatique bellis, sed uel ipsi saltem Romani tam continuis subacti cladibus totiensque superati; ut non exprobrem, quot praetores eorum, quot legati, quot consules, quot legiones quantique exercitus consumpti sint, illud solum reuoluo, quanta fuerit timoris amentia miles Romanus hebetatus, ut iam ne ad experimentum quidem belli cohibere pedem atque offirmare animum posset, sed mox conspecto Hispano specialiter hoste diffugiens uinci se paene prius crederet quam uideri. quo argumento patet apud utrosque misera illa tempora iudicata, cum et Hispani etsi uincere poterant, inuiti tamen desererent dulcia otia sua et bella externa tolerarent, et Romani
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat desperatã. publice insenatu ac te
sunt. Porro autẽ mancinꝰ qui sorte belli¬
ca circũ uentũ exercitũ ne perder& labo¬
rauit. ab eodẽ senatu deditione damp¬
natꝰ est sicut romanis & illud inuarrone
displicuit. sed tempori concessũ. Et hoc
in mancino placuit sed secundũ tempus
presũptũ est. Atq idõ abinitio perfidis
tnec qͥsqͥs consulat conuenienter in¬
gratis. nec hostis feliciter credat in¬
NIEERCA brutus in interiore his¬
pama xl. milia gallo grecorũ qui lusi
tanis mauxiliũ uenerant᷑. asperrimo bel¬
lo & difficili quã uis in cautos circũue¬
niss&e oppressit. Quorũ in eo proelio.
tur. pauci fuga euaserunt. Inciteriore
hispania lepidus pro consul uacceos in¬
noxiã gentem & supplicẽ. & iam sena¬
tu prohibente ꝑtinacit̾ expugnare
temptauit. Sed mox acceptaꝰ clade.
grauissema sim probe pertinatiȩ penas
luit. Sex milia quippe romanorum

Expanded text:
fecerat desperatam, publice in senatu actae fecerat desperatam, publice in senatu actae sunt Porro autem Mancinus, qui sorte bellica circumuentum exercitum ne perderet laborauit, ab eodem senatu deditione damnatus est. scio, Romani, et illud m Varrone displiouit, sed tempori concessum est, et hoc in Mancino placuit, sed secundum tempus praesumptum est; atque ideo ab initio perfecistis, ut nec ciuis consulat conuenienter ingratis nec hostis fideliter credat innterea Brutus in ulteriore Hispania LX milia Gallaetanis auxilio venerant, asperrimo bello et difficili, quamvis incautos circumvenisset, oppressit. Quorum in eo praelio qtur, pauci fuga evaserunt. In citeriore Hispania Lepidus proconsule Vaccaeos innoxiam gentem et supplicem, etiam senatu prohibente, pertinaciter expugnare tentavit. Sed mox accepta grauissima improbae pertinaciae poenas luit. sex milia quippe Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui uicti ecercitꝰ impendentem tru¬
cidationẽ pretento umbone pacti fe¬
deris dispulit. qui periclitantes patriȩ
uires in meliora tompora reseruauit
Aut si displicuit foedus qđ pactũ est.
curmiles hoc pignore. redemptꝰ. aut eũ
cuit seruati militis qualiscũq prouisio. cur
mantinꝰ qui hoc pepigit solꝰ deditꝰ fuit :
Nuper uarro ut prepropere pugna miretur
collegã paulũ obluctant᷑em impulit. repu¬
diantẽ precipitauit exercitũ. Infolices copi¬
as apud infames illas romanis cladib cannas
non disposuit certamini. sed opposuit morti.
Plusquã .xl. miliũ ibi militũ romanorũ sola
inpatientia sua. dequa sibi uictoriã iam
dudũ hannibal presumebat amisit. Colle¬
ga & iam paulo quo tandẽ uiro perdito.
nouissime in urbe pęne solus impudentis¬
sime redire dusus est. meruitq mpruden¬
tiȩ suȩ premiũ. Nam graciȩ ei quod dere¬
puplica non desperass& quã tamen ipse

Expanded text:
fuit, qui uicti exercitus inpendentem trufuit, qui uicti exercitus inpendentem trucidationem praetento umbone pacti foederis dispulit, qui periclitantes patriae uires in meliora tempora reseruauit? aut, si displicuit foedus quod pactum est, cur miles hoc pignore redemptus ant, cum cuit seruati militis qualiscumque prouisio, cur Mancinus, qui hoc pepigit, solus deditus fuit ? Nnper Varro, ut praepropera pugna iniretur, collegam Paulum obluctantem impulit, trepidantem praecipitauit exercitum, infelices copias apud infames illas Romanis cladibus Cannas non disposuit certamini sed opposuit morti; plus quam XL milia ibi militum Romanorum sola inpatientia sua, de qua sibi uictoriam iam dudum Hannibal praesumebat, amisit. collega etiam Paulo — quo tandem uiro! — perdito, nouissime in Vrbem paene solus impudentissime redire ausus est meruitque impudentiae suae praemium. nam gratiae ei, quod de republica non desperasset, quam tamen ipse
Abbreviated transcription (Latin):
mantinũ dedi numantinis precipit. qui
nudato corpore manibus quoq postergũ
reuinctis ante portas ndmantinorũ ex¬
positus ibiq usqr un noctẽ manons. a suis
desertus. ab hostibus autẽ non susceptus
lacrimabile utriq spectaculũ prebuit.
Exclamare hoc loco dolortentgit. cur falso
nobis romani magna illl nmina iustitie
fidei fortitudinis & misericordię uindica¬
tis anumantinis hȩc uerius discite. Hor¬
titudine opus fuit᷑. pugnando uncerunt.
Hides exigebatur. credentes alus scđm se
quos occidere potuerant. ꝑacto foedere
remiserunt. Tustitad probanda aeaum
probauit eam & iam uel tacitꝰ senatus.
ncũ idẽ numantini per legatos suos aut
inuiolatam solã pacem. aut om̃s quos
pignore pacis accepto uiuos dimiserant
reposcebant. Misericordia examinanda
uidebatur. satis documenti indiciũ dede¬
runt. uel emittendo aduitã inimicũ
exercitũ. uel ad pęnã non recipiendo
mancinũ. Mantinusne rogo dedendus

Expanded text:
Mancinum dedi Numantinis praecepit, qui Mancinum dedi Numantinis praecepit, qui nudato corpore manibusque post tergum reuinctis ante portas Numantinorum expositus ibique usque in noctem manens, a suis desertus, ab hostibus autem non susceptus lacrimabile utrisque spectaculum praebuit. Exclamare hoc loco dolor exigit. cur falso uobis, Romani, magna illa nomina iustitiae fidei fortitudinis et misericordiae uindicatis? a Numantinis haec uerius discite, fortitudine opus fuit? pugnando uicerunt. fides exigebatur? credentes aliis secundum se, quos occidere potuerant, pacto foedere dimiserunt iustitia probanda erat? probauit eam uel tacitus senatus, cum idem Numantini per legatos suos ant inuiolatam pacem solam aut omnes, quos pignore pacis accepto uiuos dimiserant, reposcebant. misericordia examinanda uidebatur? satis documenti dederunt uel emittendo ad uitam inimicum exercitum uel ad poenam non recipiendo Mancinum. Mancinusne rogo dedendus
Abbreviated transcription (Latin):
gentes. quȩ inter hylaspon fluuiũ & in¬
dũ iacent᷑ sub egit. Ad indiam quoq cru-¬
entũ extendit. imperiũ. demetrium ipsũ
scdõ sibi bello occurrentẽ uicit & cepit.
Quo capto  diothus quidã cũ alexandro filio
regnũ eiꝰ. & regiũ nomen insurpauit.
iii postea ipsũ alexandrũ filiũ quẽ parti¬
cipem periculi in paeruadendo regno habu¬
erat ne optinendo consortẽ haberae occi¬
dit. Emilio lepido gneo hostilio mancino
quantũ in ipsis fu̾it exmore curata sunt.
ed non sednon semꝑ aucupatorib euentu¬
ũ. & struc torib fallaciarũ aruspicibus. o¬
portuni casus suffragant᷑il Tam manti¬
nus consul postquã apopilio apud numan¬
prȩlia cuncta gessit: atq in id supprema
desperatione perductꝰ ẽ ut turpissimũ
foedus cũ numantius facere cogeretur.
uã uis & põpeius iã aliud equȩ infamȩ
foedus. cũ hisdem numantins paulo an¬
te pepigiss&. senatꝰ dissolui focdus &

Expanded text:
gentes, quae inter Hydaspen fluuium et Ingentes, quae inter Hydaspen fluuium et Indum iacent, subegit. ad Indiam quoque cruentum extendit imperium. Demetrium ipsum secundo sibi bello occurrentem uiciquo capto, Diodotus quidam cum Alexandro filio, regnum ejus et regium nomen usurpavit: qui postea ipsum Alexandrum filium, quem participem periculi in pervadendo regno habuerat, ne in obtinendo consortem haberet, occidit. M. Aemilio Lepido, C. Hostilio Mancino quantum in ipsis fuit, ex more curata sunt: sed non semper aucupatoribus eventuum, et structoribus fallaciarum aruspicibus opportuni casus suffragantur. Namque Mancinus cos., postquam a Pompeio apud Numanpraelia cuncta gessit, atque in id suprema desperatione perductus est, ut turpissimum foedus cum Numantinis faceré cogeretur. quamuis et Pompeius iam aliud aeque infame foedus cum isdem Numantinis paulo ante pepigisset, senatus dissolui foedus et
Abbreviated transcription (Latin):
barbaris scithig anon dicãu romane fider
& moderationiue xecrabise. Quingen¬
tis enĩ principibus corũ quos societate
inuitatos dedr̃tionisiure susce porat
manꝰ precidit. Rompeius sequentis an¬
ni consul fines numantinorũ ingressus.
accepta maxima clade discessit. non so¬
lũ exercitu penę om̃i profligato. uerũ
& iam plurimis nobilium quici militię
exercitꝰ ꝑtriuiss&. insidus suorũ int̃¬
fectꝰ ẽ. in hoc solũ romanis circa. eũ for¬
tit̃ agentibus. quod persecutores eiꝰ in¬
dignos premio iudicarunt. At ego non
modo nunc uerũ & iam sepe inter tex¬
ere orientis illa in extricabilia bella
potera. quȩ raro nũquã nisi sceleribus
aut incipiunt aut terminantur. Sed
romanorũ cũ quib nobis t̾adem actio
est tanta sunt. ut iure fastidiantur
rũ sextus ab arsace. uicto de meioi
prefecto. bab lonẽ urbem finesq eiꝰ
uniuersos uictor inuasit. Om̃s prȩterea

Expanded text:
barbaris Scythiae, non dicam Romanae fidei barbaris Scythiae, non dicam Romanae fidei et moderationi, exsecrabile. quingentis enim principibus eorum, quos societate inuitatos deditionis iure susceperat, manus praecidit. Pompeius sequentis anni consul fines Numantinorum ingressus accepta maxima clade discessit, non solum exercitu paene omni profligato uerum etiam plurimis nobilium, qui ei militiae aexercitus protriuisset, insidiis suorum interfectus est, in hoc solo Romanis circa eum fortiter agentibus, quod percussores eius indiguos praemio iudicarunt. At ego non modo nunc, uerum etiam saepe intertexere Orientis illa inextricabilia bella poteram, quae raro umquam nisi sceleribus aut incipiunt aut terminantur ; sed Romanorum, cum quibus nobis actio est, tanta sunt, ut iure fastidiantur rex Parthorum sextus ab Arsace, uicto Demetrii praefecto Babylonam urbem finesque eius uniuersos uictor inuasit. omnes praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ subiectis atq instractis suis cada¬
uerũ fetores exalabantur. Expiatio
illa crudelis. & uiam mortibus hominũ
morte hominis struens. tandẽ romanis
intermiserias suas erubescentibus. quã
misera & uana ess& innotuit. Ante onĩ
insuffragiũ prȩurniendȩ dadis ẽ. habita
sine ullis sacrificiorũ satis factionibus
tantũ modo scđm mensurã archani iudicu
expleta correptione sedata ẽ. Quã si arti¬
fices illi cicum uentionũ aruspices sub ip¬
sa ut assolent declinatione morborũ
forte cȩlebrassent ⁊procul dubio subdũs
& ritib suis productȩ sanitatis głam uin¬
dicassent. Iam misera & sacrilega male
religiosa ciuitas. mendatus quib libera¬
ti non poterat ludebatur. Igitur fabius
consul contra lusitanos & ueriatũ dimi¬
cans. buctiam oppidũ quod ueriatus
obsidebat depulsis hostibus liberauit
& indeditionem cũ plurimis aliif castel¬
lis recepit. Hecit facinꝰ deiam ultimis

Expanded text:
tium sub tectis atque in stratis suis cadatium sub tectis atque in stratis suis cadauerum putores exhalabantur. Expiatio illa crudelis et uiam mortibus hominum morte hominis struens tandem Romanis inter miserias suas erubescentibus quam misera et uana esset, innotuit. ante enim in suffragium praeueniendae cladis est habita t; quae tamen sine ullis sacrificiorum satisfactionibus tantummodo secundum. mensuram arcani iudicii expleta correptione sedata est. quam si artifices illi circumuentionum haruspices sub ipsa ut adsolent declinatione morborum forte celebrassent, procul dubio sibi dis et ritibus suis reductae sanitatis gloriam uindicassent. ita misera et ad sacrilegia male religiosa ciuitas mendaciis, quibus liberari non poterat, ludebatur. Igitur Fabius consul contra Lusitanos et Viriatum dimicans Bucciam oppidum, quod Viriatus obsidebat, depulsis hostibus liberauit et in deditionem cum plurimis aliis castellis recepit. fecit facinus etiam ultimis
Abbreviated transcription (Latin):
q: milia occidit. Sed cũ uixta legẽ qua
constitutũ erat. ut quisq quinq milia
hostiũ pere miss&. triũphandi habera
potestatẽ Iste quoq triũphũ expotissa
propt̃ superiora uero dampna non im¬
petrauiss&e. in fami inpudentia atq
ambitione usus. priuatis sumptib triũ¬
phauit.
UCTO cecilio metello quinto fabio
maximo seruiliano consulib. interoete¬
ra prodigia andrõginus romȩ usus ius¬
su aruspicũ in marc mersus ẽ. sed nibil
impiȩ expiationis procuratio profecit
amtanta subito pestilentia exorta
est. ut ministri quoq faciendorũ fu¬
nerũ primũ nonsusticerenu. deilerem
non essent . Itaq &e iam magnę domꝰ
ua cuę unius plenȩ mortuis remanse¬
uinnt᷑. largissime introrsũ here¬
ditates. & nulli penitꝰ heredes
eniq iam non solũ inurbe uiuendi. sed
appropinquandi adurbẽ negabatur fa¬
cultas. tam sg̨ui ꝑ totã urbem tabescen¬

Expanded text:
ue milia hostium occidit. sed cum iuxta legem, qua ue milia hostium occidit. sed cum iuxta legem, qua constitutum erat, ut quisque quinque milia hostium peremisset triumphandi haberet potestatem, iste quoque triumphum expetisset, propter superiora uero damna non impetrauisset, -infami impudentia atque ambitione usus priuatis sumptibus triumphauit. L. Caecilio Metello Q. Fabio Maximo Seruiliano conaulibus inter cetera prodigia androgynus Romae uisus iussu haruspicum in mare mersus est. sed nihil impiae expiationis procuratio profecit; nam tanta subito pestilentia exorta est, ut ministri quoque faciendorum funerum primum non sufficerent deinde non essent; iamque etiam magnae domus uacuae uiuis plenae mortuis remanserunt: largissimae introrsum hereditates et nulli penitus heredes. denique iam non solum in Vrbe uiuendi sed etiam adpropinquandi ad Vrbem negabatur facultas, tam saeui per totam Vrbem tabescen
Abbreviated transcription (Latin):
periore macula. turpiorẽ ipse auxcit infa
miam. Nam congressꝰ cũ uariato uniuer¬
sas quas secũ adduxerat copias. maximasq
uires romani amisit exercitꝰ. Uariatus
trabeas facies ceteraq insignia romana
inmontibus suis trohea prefixit. Eodem
tempore .ccc. lusitani cũ mille romanis.
in quodã saltu contraxere pugnã. In
qua .lxx. lusitanos romanos autẽ cccax
cecidisse. claudius refert. Et cũ uictorts
lusitani sparsi ac securi abirent. unꝰ ea
his longe aceteris segregatꝰ cũ aciroũfu¬
sis equitib pedestris de prehens ess& uni¬
us corũ equo lancea perfosso ipsius equi¬
tis ad unũ gladii ictũ caput desecuisse.
cita om̃s menii ꝓtulit. ut prospectantib
cunctis ipse contemptus atq otiosus ab¬
sceder&
ꝑo claudio quinto cęlio metello con¬
sulibus. apius olaudius aduersus sala scbs
gallos congresss & uictꝰ. duo milia ml¬
litũ perdidit. Reparata pugna. quiñ¬

Expanded text:
periore macula, turpiorem ipse auxiperiore macula, turpiorem ipse auximiam. nam congressus cum Viriato uniuersas quas secum deduxerat copias maximasque uires Romani amisit exercitus. Viriatus trabeas fasces ceteraque insignia Romana in montibus suis tropaea praefixit. Eodem tempore ccc Lusitani cum mille Romanis in quodam saltu contraxere pugnam, in qua LXX Lusitanos, Romanos autem cccxx cecidisse Claudius refert; et cum uictores Lusitani sparsi ac securi abirent, unus ex his longe a ceteris segregatus cum, circumfusis equitibus pedes ipse deprehensus unius eorum equo lancea perfosso ipsius equitis ad unum gladii ictum caput desecuisset, ita omnes metu perculit, ut prospectantibus cunctis ipse contemptim atque otiosus abscederet. Appio Claudio Q. Caecilio Metello consulibus Appius Claudius aduersus Salassos Gallos congressus et uictus quinque milia militum perdidit. reparata pugna, quinq
Abbreviated transcription (Latin):
talla fluxissent. nouũ genꝰ metalli fac¬
tũ est. unde usq in hodiernũ diem siue
ex ipso siue eximitatione eiꝰ aes corin¬
thium sicut memoriȩ traditũ est. &¬
corinthia uasa dicuntur. Hisdem con¬
sulib. ueriatꝰ in hispania genere lusita
nꝰ. homo pastoralis & latro. primũ in¬
festando uias. de inde uastando prouin¬
tias. postremo exercitꝰ pretorũ & con¬
sulũ romanorũ uincendio fugando. su¬
bigendo. maximo terrori romanis fuit
om̃ib. Siquidem hiberũ & tagũ maxis
& diuersissimorũ locorũ flumina late trans¬
gradienti & ꝑuaganti. gaius uecilius prȩtor
occurrit. Qui continuo cęso usq ad interniti¬
onẽ poene om̃i exercitũ suo uix ipse prę¬
tor cũ paucis fuga lapss euasit. De mde
gaiũ plauciũ pretorẽ. idem ueriatꝰ mul¬
tis proelus fractũ fugauit. Post oe iam
claudius unimantuꝰ cũ magno instructu bel¬
li contra uariatũ missus. quasi abolenda su¬

Expanded text:
talla fluxissent, nouum genus metalli factalla fluxissent, nouum genus metalli factum est, unde usque in hodiernum diem siue ex ipso siue ex imitatione eius aes Corinthium, sicut memoriae traditum est, et Corinthia uasa dicuntur. Isdem consulibus Viriatus in Hispania genere Lusita homo pastoralis et latro, primum infestando vias, deinde vastando provincias, postremo exercitus praetorum et consulum Romanorum vincendo, 292 fugando, subigendo, maximo terrori Romanis fuit omnibus: siquidem Iberum et Tagum, maxima et diversissimorum locorum flumina, late transgredienti et pervaganti C. Vetilius praetor occurrit: qui continuo, caeso usque ad internecionem pene omni exercitu suo, vix ipse praetor cum paucis fuga lapsus, evasit. Deinde C. Plautium praetorem idem Viriathus, multis praeliis fractum, fugavit. Post etiam Claudius Unimanus cum magno instructu belli contra Viriathum missus, quasi pro abolenda su
Abbreviated transcription (Latin):
lo prȩtore meditante. consul nũmius re¬
pentinꝰ cũ paucis uenit incastra. Qui dimis¬
so statim metello. corinthũ sine mora ex¬
pugnauit. urbem toto tunc orbe longe
om̃iũ opulentissimã. Quippe quȩ uelut
officina om̃iũ artificũ atq artificiorum
& cmptoriu comiine asiȩ atq europȩ ꝑ
multa retro secula sunt. permissa crude¬
lit̃ & iam captiuis predandi licentia. Sic
omĩa cedibus ignibq cõpleta sunt. ut
de murorũ ambitu quasi ecamino inunũ
apicẽ coartatũ exundar& incendiũ.
Itaq plurima parce populi ferro flam¬
misq consumpta. reliqua sub corona uen¬
dita est. Uurbe incensa. muri fundit
rupti sunt. muralis lapis inpuluerem
redactꝰ preda ingens crepta est. Sa¬
ne cũ propt̃ multitudinẽ & uarictatẽ
statuarũ simulacrorũq quȩ in illo ciui¬
tatis incendio permixta sunt. in unũ au¬
ri argentiq atq eris omĩaq simul me¬

Expanded text:
lo praetore meditante consul Mummius relo praetore meditante consul Mummius repentinus cum paucis uenit in castra. qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora expugnauit, urbem toto tunc Orbe longe omnium opulentissimam, quippe quae uelut officina omnium artificum atque artificiorum et emporium commune Asiae atque Europae per multa. retro saecula fuit. permissa crudeliter etiam captiuis praedandi licentia sic omnia caedibus ignibusque conpleta sunt, ut- de murorum ambitu quasi e camino in unum apicem coartatum exundaret incendium. itaque plurima parte populi ferro flammisque consumpta reliqua sub corona uendita est; urbe incensa muri funditus diruti sunt; muralis lapis in puluerem redactus, praeda ingens erepta est. sane cum propter multitudinem et uarietatem statuarum simulacrorumque in illo ciuitatis incendio permixta in unum auri argenti atque aeris omniaque simul me
Abbreviated transcription (Latin):
cũ metellꝰ pretor acheos botiosq coniunc¬
tos. duobus bellis hoc est primo apud
termopilas iterũ in focis deuiciss&. quõꝵ
priore bello occisa esse .xx. milia sođo septẽ
cȩsa claudius hystoricꝰ refert. Ualerius &
anthias in ohaia pugnatũ. & uginti milia
acheorũ cũ duce suo cocidisse confirmant.
Polibius achiuus quãuis tunc in africa cũsci¬
pione fuerit. tamen qua domesticã cladẽ
ignorare non potuit. semel inachaia pugna¬
tum critolao duce asserit. Diaeũ uero ad¬
ducentẽ ex archadia militẽ. ab eodẽ metel¬
lo pretore oppressũ cũ exercitu doc&
Sed deuarietate discordantiũ hẏstoricorũ
aliquanta iam diximꝰ. quorũ sufficiat de¬
tecta hȩc & male nota mendatiorũ. quia
parũ credendũ esse inceteris euident̃ os¬
tendunt. qui in his quoq quȩ ipsi uidere
diuersi sunt.
CIU post extincta totius achaiae
prȩsidia destitutarũ euersionẽ urbiũ metel¬

Expanded text:
cum Metellus praetor Achaeos Boeotiosque coninnccum Metellus praetor Achaeos Boeotiosque coninnctos duobus bellis, hoc est primum apud Thermopylas, iterum in Phocide uicisset — quorum priore bello occisa esse xx\' milia, secundo VII milia caesa Claudius historicus refert, Valerius et Antias in Achaia pugnatum et xx milia Achaeorum cum duce suo Diaeo cecidisse confirmant, Polybius Achiuus quamuis tunc in Africa cum Scipione fuerit, tamen, quia domesticam cladem ignorare non potuit, semel in Achaia pugnatum Critolao duce adserit, Diaeum nero adducentem ex Arcadia militem ab eodem Metello praetore oppressum cum exercitu docet; sed de uarietate disoordantium historicorum aliquanta iam diximus, quorum sufficiat detecta haec et male nota mendaciorum nota, quia parum credendum esse in ceteris euidenter ostendunt qui in his quoque, quae ipsi uidere, diuersi sunt — igitur post extincta totius Achaiae praesidia destitutarum euersionem urbium Metel
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib uerũ & proximũ facit. nec egentẽ
deserit. quia ipsius est terra & plenitu¬
do nec egentẽ deserit. quia ipsius est ter¬
ra & plenitudo eiꝰ exqua omĩa om̃ib us¬
sit esse cõmunia. Haec sunt nostrorũ tẽ¬
porũ bona. quȩ in totũ uel intranquilli¬
tate presentũ. uel in spe futuroru. uel in
perfugio cõmuni non habuere maiores.
o per hoc incessabilia bella gesserunt.
qui mutandarũ sediũ cõmuneone non
libera. persistendo insedibus suis aut in¬
felicit̃ necati sunt. aut turpiter ser¬
uierunt. Quod clarius propiusq ipsis
ueterũ gestis ꝑordinẽ explicitis aperie¬
tur
Noaburbe condita . dcui. hoc ẽ
codẽ anno quo & carthago deleta
est. gneo cornelio lentulo lucio mu¬
nitio consulibus. ruinã carthaginis euer¬
sio corinthi sub secuta est. duarũq po¬
tentissimarũ urbiũ paruo unius tempo¬
ris in teruallo perdiuersas mundi partos
miserabile conluxit incendiũ. Nam

Expanded text:
omnibus, verum et proximum facit: nec egentem omnibus, verum et proximum facit: nec egentem deserit, quia ipsius est terra et plenitu nec egentem deserit, quia ipsius est terra. et plenitudo eius, ex qua omnibus omnia iussit esse communia. haec sunt nostrorum temporum bona: quae in totum uel in tranquillitate praesentium uel in spe futurorum uel in perfugio communi non habuere maiores, ac per hoc incessabilia bella gesserunt, quia, mutandarum sedium communione non libera, persistendo in sedibus suis aut infeliciter necati sunt aut turpiter seruierunt. quod clarius promptiusque ipsis ueterum gestis per ordinem explicitis aperietur. Anno ab Vrbe condita DCVI, hoc eat eodem anno, quot et Carthago deleta est, Cn. Cornelio Lentulo L. Mummio consulibus ruinam Carthaginis euersio Corinthi subsecuta est, duarumque potentissimarum urbium paruo unius temporis interuallo per diuersas mundi partes miserabile conluxit incendium. nam
Abbreviated transcription (Latin):
inuitat. Latitudo orientis. septentrionis.
copiositas. meridiana. diffusio magnarũ
insularũ largissimȩ tutissimȩq sedes
mei uiris & mei numinis sunt. quia xp̃i¬
anos & romanos romanꝰ & xpĩanus accedo.
non timeo deos hospitis mei  locũ. ubi &
& peregrino non liceat inhibere quod
conuenit. Ubi sitꝰ hospitu qđ meũ non
sit: Unus ds̃ est. qui temporib quib ip¬
se inotescere uoluit. hanc regni statuit
unitatẽ. ab om̃ib & diligit᷑ & timetur
Cadem leges quȩ uni dõ subiecte sunt.
ubiq dominant᷑ur. U bicũq ignotꝰ acces¬
sero. repentinã uitã quasi deftitut adõ
non ꝑtimesco. Inter romanos ut dixi
conscientiã. cõmunione naturã. utortẽ¬
porariȩ om̃i terra. quasi patria quȩ non
uera est. Et illa quã non amo. patria
terra penitꝰ non est. Interra nihil per¬
didi ubi nihil amaui. totũq habeo. quan¬
do quẽ diligo mecũ est. Maxime quia
apud om̃s idem ẽ. quime non modo notũ

Expanded text:
invitat. Latitudo Orientis, septentrionis copiositas, meridiana diffusio, magnarum insularum largissimae tutissimaeque sedes, mei juris et nominis sunt: quia ad Christianos et Romanos, Romanus et Christianus accedo. Non timeo deos hospitis mei, non timeo relet peregrino non liceat adhibere quod convenit: ubi sit jus hospitii, quod meum non sit. Unus Deus, qui temporibus, quibus ipse innotescere 289 voluit, hanc regni statuit unitatem, ab omnibus et diligitur et timetur. Eaedem leges, quae uni Deo subjectae sunt, ubique dominantur: ubicumque ignotus accessero, repentinam vim tamquam destitutus non pertimesco. Inter Romanos, ut dixi,conscientiam, communione naturam. Utor temporarie omni terra quasi patria: quia quae vera est, et illa, quam amo, patria, in terra penitus non est. Nihil perdidi, ubi nihil amavi: totumque habeo, quando quem diligo, mecum est, maxime quia et apud omnes idem est, qui me non modo notum
Abbreviated transcription (Latin):
dicã gladiatorũ bellũ inhorruit. iam
nonspectandũ pacis. sed ubiq metuendũ.
Quod quia fugitiuorũ bellũ dicitur. nemi¬
ni. uile habeatur. ex nomine. Sepe in eo
singuli. & aliquando simul cũ agminibus¬
frustra iuinctis ambo consules uicti sunt.
Ex quo ammonemus. ut ipsase consulctur
nalia de uexatione externorum preseo¬
tiũ. ꝑ recordationc̃ preteritorũ ex sẽ atoa
inse. & ipͣsa sẽ in compabilit̃ crudelius de¬
laccrantiũ suorũ. Quã obrẽ huic quinto
uolumi finẽ fecerim. ut bella ciuilia e¬
ternis ubiq ꝑ mixta. uel quȩ dicta sunt
uel & iam quȩ sequunt᷑. quia sic sibi se¬
rie temporũ & malis sequa cibus coherse¬
runt. libri saltem t̾mino separentur.

Expanded text:
dicam, gladiatoricium bellum inhorruit, iam dicam, gladiatoricium bellum inhorruit, iam non spectandum paucis sed ubique metuendum. quod quia fugitiuarum bellum dicitur, nemini uile habeatur ex nomine: saepe in eo singuli et aliquando simul cum agminibfrustra iunctis ambo consules uicti Ex quo admonemus, ut ipsa se consoletur Italia de vexatione externorum praesentium, per recordationem praeteritorum ex se atque in se et ipsam se incon parabiliter crudelius dilacerantum suorum. Quamobrem huic nunc quinto uolnmini iam finem fecerim, ut bella ciuilia externis ubique permixta, uel quae dicta sunt uel etiam quae sequuntur, quia sio sibi serie temporum et malis sequacibus cohaeserunt, libri saltem. termino separentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cinnanũ roma parturiebat excidiũ
aliudq ediuerso oriens. atq aquilo. hoc
riana face. rogus sillane cladis accessus
est. Deisto rogo funestissimo sillam &
ciuilis belli. perꝰ plurimas terrarũ partes
ardentes sudes sparsi sunt. multaq in¬
cendia ex uno fomite diffuderunt. Nam
lepidus & scipio initalia. brutꝰ ingallia.
domitius cinnę gener mafrica. carbo
incussara & sicilia perpenna in ligaria.
& post cũ sertorio in hispania. om̃iũq
atrocissimus sertorius in eadem hispania
hec tunc cuulia uelquo aliquo dicenda
sunt nomine bella excitantes. de uno
multa. de magno magna fecerunt. absq
illis tribus uaftissimis bellis. quȩ tunc
externa uocabantur. hoc ẽ. pamphilico
macedonico atq dalmatico. Dissimulato
Qiam magno illo mitridatico longe om¬
niũ diuturno infestissimo ac formĩdolo¬
sissimo. de inde adhuc hispaniensi sertori¬
ano nondũ funito. immo adhuc ipso uiuen¬
te sertorio. hoc fugitiuorũ & ut uerius

Expanded text:
Cinnanum Roma parturiebat excidium, Cinnanum Roma parturiebat excidium, aliudque e diuerso oriens atque aquilo, hoc riana face rogus Sullanae cladis accensus est, de isto rogo funestissimo Sullani et ciuilis belli per plurimas terrarum partes ardentes sudes sparsi sunt multaque inoendia ex uno fomite diffuderunt. nam Lepidus et Scipio in Italia, Brutus in Gallia, Domitius Cinnae gener in Africa, Carbo in Cossura et Sicilia, Perpenna in Liguria et post cum Sertorio in Hispania, omniumque atrocissimus Sertorius in eadem Hispania haec tunc ciuilia, uel quo alio dicenda. sunt nomine, bella excitantes, de uno multa, de magno magna fecerunt; absque illis tribus uastissimis bellis, quexterna vocabantur, hoc est, Pamphylico, Macedonico atque Dalmatico, dissimulato etiam magno illo Mithridatico, longe omnium diuturnissimo, infestissimo, ac formidolosissimo: deinde, adhuc Hispaniensi Sertoriano nondum fte Sertorio, hoc fugitiuorum et, ut uerius
Abbreviated transcription (Latin):
lapsi oberrabant. ꝑ cõplures ducos fro¬
quenti indagine attriti sunt. At ego
iterũ ac sepius repeto. Nũ quid nã &
hic cõparatione aliqua egent tempora.
Quis rogo audire non horreat non dicã
bella talia. scd nomina tanta bellorũ.
uersis causis uocabulis formis malisq ex¬
citata coaceruataq concurrunt ut e
proximo repetã & infame illudꝰ seruile
prete reã iugutinũ bellũ. quod nondũ
ad huc ab africo pertonuerat. iam cimbri¬
cũ acircio fulminabat. de cimbricis illis
nubibus ad huc fedi uastiq torrentes ef¬
fusi sanguinis agͦebant᷑. Iam socialis belli
nebulas. in magna continuo malorũ ubi¬
la coituras misera exhalabat italia.¬
dhuc uero post infinitã crebrãq itali¬
ci belli tempestatẽ. discurri tuto per
italiã minime poterat. Ita om̃s absq
illis periculosissimis inimicarũ urbium
uoraginibus. dissoluta ac lubrica pace
titu babante. Iam sibi marianũ atq

Expanded text:
lapsi oberrabant, per conplures duces frelapsi oberrabant, per conplures duces frequenti indagine attriti sunt. At ego iterum ac saepius repeto: num quidnam et hic conparatione aliqua egent tempora ? quis rogo audire non horreat non dicam bella talia, sed uel nomina tanta bellorum, dique diuersis causis uocabulis formis malisque excitata coaceruataque concurrunt. ut e proximo repetam et infame illud seruile praeteream, Iugurthinum bellum nondum adhuc ab Africo perdetonuerat, iam Cimbricum a circio fulminabat. de Cimbricis illis nubibus adhuo foedi uastique torrentes effusi sanguinis agebantur, iam socialis belli nebulas in magna continuo malorum nubila coituras misera exhalabat Italia. adhuc uero post infinitam crebramque Italici belli tempestatem discurri tuto per Italiam minime poterat, ita omnes absque illis periculosissimis inimicarum urbium uoraginibus dissoluta ac lubrica pace titubabant; iam sibi Marianum atque
Abbreviated transcription (Latin):
acerrime pugnantẽ prelio oppressit.
lentulus aspartaco superatꝰ aufugit.
ost & iam conlatis frustra ambo consuloᷤ
copis. accepta graui clade fugerunt.
ehine gaiũ cassium proconsulem idem
spartacus oppressũ bello interfecit
taq exterrita ciuitate non minore¬
prope modu metu. quã subhannibale
circa portas fremente tropidauerat.
senatus crassum cũ legionibus consulẽ
nouoq supplemento militũ misit. Is
mox ut fugitiuorũ pugnam inut .ui.
milia eorum int̾fecit. dcccc. uero cos¬
pit. Inde priusquã ipsũ spartacũ ad
caput silarii fluminis castrametantem
bello aggrederetur. gallos auxiliatores
eius germanosq superauit. equitibus
xxx. milia hominũ cũ ipsis ducibus occi¬
dit. Nouissime ipsũ spartacũ disposita
acie congressum. maximasq cũ eo fugi¬
tiuorũ copias ꝑculit. Nam sexagine q
milia eorũ cęsa .ui. milia capta refo¬
runtur. tria milia gunũ romanorum
recepta sunt. Ceter qui ex hoc bello

Expanded text:
acerrime pugnantem proelio oppressit, acerrime pugnantem proelio oppressit, Lentulus a Spartaco superatus aufugit. post etiam conlatis frustra ambo consules copiis, accepta graui clade, fugerunt. dehinc C. Cassium proconsulem idem Spartacus oppressum bello interfecit. itaque exterrita Ciuitate non mpropemodum metu, quam sub Hannibale circa portas fremente trepidauerat, senatus Crassum cum legionibus consulum nouoque supplemen to militum misit. is mox ut fugitiuorum pugnam iniit, sex milla eorum interfecit, nongentos uero cepit. inde priusquam ipsum Spartaoum ad caput Silari fluminis castra metantem bello adgrederetur, Gallos auxiliatores eius Germanosque superauit, e quibus xxx milia hominum cum ipsis ducibus occidit. nouissime ipsum Spartacum disposita acie congressum maximasque cum eo fugitiuorum copias perculit. nam sexaginta milia eorum caesa, sex milia capta referuntur, tria milia ciuium Romanorum recepta sunt. ceteri, qui ex hoc bello
Abbreviated transcription (Latin):
AO ab urbe condita. delxxuiiii.
lucullo & cassio consulibus. gladiato
tuli diffugerunt. Quiꝰ continuo duci¬
bus crixo & timnomao gallis & spar¬
thago trauessuiũ montẽ occupauerunt.
nde erupentes. clodn pretoris qui eos
obsidione cinxerat castra expugnart᷑.
psoq infuga acto. cunctã predam a¬
uerteruntꝰ. Inde ꝑ consentiã & meo¬
ta pontũ circũ ducti. ingentia bremi
agmina collegerunt. Nam crixo .x. mꝑ¬
liũ multitudo. spartaco autẽ triplex
tunc numerus fuisse refertur. Tuno¬
maus eniͣ iam insuperiori bello fuerat
occisus. Itaq cũ cedib incendus rapi¬
nis stuprisq omĩa miscerent in exequus
captiue matronȩ quȩ sẽ dolore uolati
pudoris necauerant. manꝰ gladiatorum
ex quadringentis captiuis quod expug
nandi fuerant spectaturi. ut pute
lanistrȩ gladiatorũ potius quã militũ
principes ediderunt. e Deinde con¬
sules gelius & lentulus aduersũ eos
cũ exercitu missi. quorũ gelius crixũ

Expanded text:
Anno ab Yrbe condita DCLXXVIIII Anno ab Yrbe condita DCLXXVIIII Lucullo et Cassio consnlibus gladiatoretuli diffugerunt : qui continuo ducibus Crixo et Oenomao Gallis et Spartaco Thrace Vesuuium montem occupauerunt; unde erumpentes Clodii praetoris, qui eos obsidione cinxerat, castra expugnarunt, ipsoque in fugam acto cuncta in praedam auerterunt. inde per Consentiam et Metapontum circumducti, ingentia breui agmina collegerunt. nam Crixo decem milium multitudo, Spartaco autem triplex tunc numerus fuisse refertur. Oenomaus enim iam in superiore bello fuerat occisus. itaque cum caedibus incendiis rapinis stuprisque omnia miscerent, in exsequiis captiuae matronae, quae se dolore uiolati pudoris necauerat, munus gladiatorium ex quadringentis captiuis scilicet qui spectandi fuerant spectaturi, utpote lanistae gladiatorum potius quam militum principes, ediderunt. deinde consnles Gellius et Lentulus aduersum eos cum exercitu missi, quorum Gellius Crixum
Abbreviated transcription (Latin):
teriores cauernas male offoso cerebro
oblitis auide ac sine horrore tamquã
finib bello attemptauit. magnisq seꝰ
malorũ molib obiecit. Unde cum ami¬
mo eger& curis circũseptꝰ. & morbo
insuꝑ correptꝰ ess& interit. Huiꝰ sus¬
ceptor scribonius ad temptarũ supe¬
riore bello gentiũ uim declinans.
indardaniã arma conuertit eamq
superauit. Publius uero seruilius ex
pene deleuit. liciã & urbes eius obses¬
sas oppressasq cępit. Preterta olimpũ
montem euagatus fasciũ idem euertit.
oritiũ dyruit.Tauri quoq montis la¬
tera incilitiam uergentia ꝑscrutatꝰ.
isauros bello fractos indeditionem
redegit. Primus romanorũ ꝑ taurum
duxit exercitũ. ac limitt̃ itincris fe¬
cit triennio emenso quo bellũ gestũ
est. isaurici nomen asumpsit. Cosconi¬
us pro consule sortitus illirieñ. protri
sub acta dalmatia. salonas urbem flo¬
florentissimã post bienniũ tandem
expugnauit & cepit.

Expanded text:
teriores cauernas male effosso cerebro teriores cauernas male effosso cerebro oblitis auide ac sine horrore tamquam finibus bello adtemptauit magnisque se malorum molibus obiecit: unde cum animo aeger et curis circumsaeptus, morbo insuper correptus esset, interiit. huius successor Scribonius adtemptatarum superiore bello gentium uim declinans, in Dardaniam arma conuertit eamque superauit. Publius uero Serupene delevit, Ciliciam, et urbes ejus obsessas, oppressasque cepit. Praeterea Olympum montem pervagatus, Phaselidem evertit, Coricum diruit. Tauri quoque montis latera in Ciliciam vergentia pervagatus, Isauros bello fractos in deditionredegit; primus Romanorum per Taurum duxit exercitum ac limitem itineris fecit. triennio emenso, quo bellum gestum est, Isaurici nomen adsumpsit Cosconius proconsule sortitus Illyricum, protrita subactaque Delmatia Salonas, urbem florentissimam, post biennium tandem expugnauit et cepit.
Abbreviated transcription (Latin):
nius iugi obsidione confectã. atq
id infames ęscas miseranda inopia co ac¬
ĩ ultima cȩde incendioq deleuit. Percus¬
pres sertoruͦ prcͥmiũ ne petendũ quidẽ
lromanis esse duxerunt. quippe qui me¬
ninissent antea ueriati ꝑcussorib dene¬
atũ. Et quã uis nullo tũ pręlio patra¬
uerunt romanã securitatem fortis fide
ac uiribus semꝑ hispana. cũ optimos in¬
uẽ tissimos reges rei puplicȩ dederit. nul¬
aĩ umquã tẏrannorũ abinitio usq in ho¬
diernũ diem uł dese editũ misit. uel ex
se extrinsecus incurrentẽ uiuũ poteti¬
temue dimisit. Interea macedonicum
hellũ claudius sortitꝰ. uarias gentes quȩ
ho dopeis montib circũfusȩ sunt. actu᷑
macedomiã crudelissime populabatur.
Am int̃ cetera dictu audituq horrida
quȩ in captiu agebant. raptis cũ pocu¬
lo opus ess& humanorũ capitũ ossib
cruentis capillatisq adhuc atq ꝑ in¬

Expanded text:
nius iugi obsidione confectam atque. nius iugi obsidione confectam atque. ad infames escas miseranda inopia coactam ultima caede incendioque deleuit. percussores Sertorii praemium ne petendum quidem a Romanis esse duxerunt, quippe qui meminissent antea Viriati percussoribus denegatum. Et quamnis nullo tunc praemio patrauerint Romanam securitatem, tamen fortis fide ac uiribus semper Hispania cum optimos inuictissimos reges reipublicae dederit, nullum umquam tyrannorum ab initio usque in hodiernum diem uel de se editum misit uel in se extrinsecus incurrentem uiuum potentemue dimisit. Interea Macedonicum bellum Claudius sortitus uarias gentes, quae Rhodopaeis montibus circumfusae sunt ac tunc Macedoniam crudelissime populabantur — nam inter cetera dictu audituque horrida quae in captiuos agebant, raptis, cum poculo opus esset, humanorum capitum ossibus cruentis capillatisque adhuc ac per in
Abbreviated transcription (Latin):
metello congressus. apud italiã beticȩ
urbẽ .x.x. milia peditum perdidit. uictq
inlusitaniam cum paucis refugit. Pompe
torius deinde cũ pompeio con gressus.
x. milia militũ eius int̾fecit. Ex alio
cornu uincente pompei tantũdem pen
ipse ꝑdidit. Multa int̾ eos prȩterea
prȩlia gosta sunt. Memmius questor
pompeii. idemq uir sororis eius occisuse
Hirculeu fratres int̾fecti ꝑpenna quise
sertorio iunxerat cõminutꝰ est. Postre¬
mo ipse sertorius decimo demũ anno
belli inchoati. hisdem quibus & ueria¬
tꝰ suorũ dolis int̾fectus finem bello
fecit. romanisq uictoriã sine gloria
dedit. quã uis ꝑpennã. postea pars
exercitus eius secutasit. Qui a pompe¬
io uictus. cũ uniuerso exercitu suo int̾¬
fectus. Ciuitatibus uero cunctis ultri
ac sine mora ꝑ deditionem receptus
duȩ tantũ restituerunt. hoc est
uxuma & calagurris. quarũ uxumã
pompeius euertit. cala gurrim afra¬

Expanded text:
Metello congressus apud Italicam Baeticae Metello congressus apud Italicam Baeticae urbem uiginti milia militum perdidit uictusque in Lusitaniam cum paucis refugit. Pompeitorius deinde cum Pompeio congressus decem milia militum eius interfecit; ex alio cornu uincente Pompeio tantundem paene ipse perdidit. multa inter eos praeterea proelia gesta sunt. Memmius, quaestor Pompei idemque uir sororis eius, occisus est. Hirtulei fratres interfecti. Perpenna, qui se Sertorio iunxerat, comminutus est. postremo ipse Sertorius decimo demum anno belli inchoati isdem quibus et Viriatus suorum dolis interfectus finem bello fecit Romanisque uictoriam sine gloria dedit; quamuis Perpennam postea pars exercitus eius secuta sit: qui a Pompeio uictus cum uniuerso exercitu suo interfectus est. ciuitatibus nero cunctis ultro ac sine mora per deditionem receptis, duae tantum restiterunt, hoc est Vxama et Calagurris: quarum Vxamam Pompeius euertit, Calagurrim Afra
Abbreviated transcription (Latin):
gentis equitib transgressus iniquã cũ hr¬
tulcio pugnã inseruit.A quo castris cos¬
isq nudatus. in oppidũ hilerdã pene so
refugit. Metellus multis proglis fatigi¬
tus. ꝑdeuia oberrans hostem mora fati
palentiã exercitu lauronẽ ciuitatem
quã tunc sertorius oppugnabat frustra
conatꝰ defendere uictus aufugit. Ser¬
torius superato fugatoq pompeio. lauro¬
rẽ captã cruentissime de populatꝰ est.
Aeliquũ agmen lauronensium quod dece¬
dib suꝑ fuerat. miserabili in lusitaniam
captiuitate trans duxit. Pompeiũ autẽ
hoc est illũ romanorũ ducẽ ase uictũ fu¬
isse gloriatꝰ ẽ. quẽ magna prȩditũ fidue¬
a. ab hoc bellũ non proconsule. sed proconsu¬
libus romani missisunt. & fuisse tunc
pompei. xxx. milia peditũ. mille equites
galla scripsit. Sertoriũ autẽ .Lx. milia
peditũ. uiii. milia equitũ habuisse cõ¬
memorat. Postta uero hirtuleius cũ

Expanded text:
uingentis equitibus transgressus, iniquam cum Hiruingentis equitibus transgressus, iniquam cum Hirtuleio pugnam conseruit: a quo castris copiisque nudatus, in oppidum Ilerdam paene solus refugit. Metellus multis proeliis fatisatus, per deuia oberrans, hostem mora fatigPalantiam exercitu Lauronem ciuitatem, quam tunc Sertorius oppugnabat, frustra conatus defendere uictus aufugit. Sertorius superato fugatoque Pompeio Lauronem captam cruentissime depopulatus est; reliquum agmen Lauronensium, quod caedibus saperfuerat, miserabili in Lusitaniam captiuitate traduxit. Pompeium autem, hoc est ilIum Romanorum ducem, a se uictum fuisse gloriatus est, quem magna praeditum fiducia ad hoc bellum non pro consule sed pro consulibus Roma misisset. fPompeio triginta millia peditum, mille equites, Galba scribit; Sertorium autem sexaginta millia peditum, octo milia equitum habuisse commemorat. postea nero Hirtuleius cum
Abbreviated transcription (Latin):
galliam fugiens. ꝑsequente pompeio
apud reguim interfectꝰ ẽ. Ita hoc bel¬
lũ ciuile non magis clementia catulli.
quã tedio sillane crudelitatis. ut ignis
instipula eade celeritate qua ex arsit
euanuit.
No aburbe condita. de lxxiii.
sonantibus undiq bellorũ fragoribus.
quorũ unũ inhispania erat aliud in
pam philia in macedonia tertiũ. quar¬
tũ indalmatia. exanguis adhuc atq
ex haustra intestina pernitiȩ tãquã
febribus. res puplica propulsare. armis
occidentis septentrionisq fortissimas
gentes gebatur. Sertorius siquidem
uirdoloꝰ atq audatia potens. cũ parti¬
ũ marianarũ fuiss&. sillã fugiens ex
africa dilapsus in hispanias. bellicosissi
sus hunc ut breuit̾ diffiniã duo duces
missi metellus & domitius. quorũ domit¬
us ab hirculeio sertorii duce cũ exercitu
opprossus ẽ. Manlius proconsul galliȩ in
hispaniã cũ tribus legionibus & mille q¬

Expanded text:
Galliam fugiens persequente Pompeio Galliam fugiens persequente Pompeio apud Regium interfectus est. ita hoc bellum ciuile non magis dementia Catuli quam taedio Sullanae crudelitatis, ut ignis in stipula, eadem celeritate qua exarsit euanuit. Anno ab Vrbe condita DCLXXIII sonantibus undique bellorum fragoribus, quorum unum in Hispania erat, aliud in Pamphylia, in Macedonia tertium, quartum in Delmatia, exsanguis adhuc atque exhausta intestina pernicie tamquam febribus Romana respublica propulsare armis Occidentis Septgentes cogebatur. Sertorius siquidem, vir dolo atque audacia potens, cum partium Marianarum fuisset, Syllam fugiens, ex Africa dilapsus in Hispanias, bellicosissimsus hunc, ut breviter diffiniam, duo duces missi, Metellus et Domitius: quorum Domitius ab Hirtulegio, Sertorii duce, cum exercitu oppressus est. Manilius, proconsul Galliae, in Hispaniam cum tribus legionibus et mille q
Abbreviated transcription (Latin):
cõpositos. atq eadẽ salute securos uc¬
tos uictoresq parit̃ cõmuni exultasse
letitia: At & iam intantis totistotus
imperi romani prouintus. urbibus.
ac ꝑopulis. uix paucos aliquando exti¬
tisse. quos iusta ultio in uicto & iã uic¬
tore dãpnarit. & ut uerba uera non
õnere. non temere dixerim. tantã uł
in bello saltẽ extinctã modo fuisse gre¬
gariorũ militũ manũ. quanta tune cȩsa
est & inpace nobiliũ. Igitur silla mor¬
tuo. lepidus mariane partis assertor
aduersum catullũ sillanũ ducc̃ surgens
rediuiuos bellorũ ciuiliũ emeres suscita¬
uit. His tunc acie certatũ ẽ. Plurimi
romanorũ iã ipsa paucitate miserorũ.
Q ad huc illo furore insanientiũ cęsi
sunt. albanorũ ciuitas obsidioneꝰ op¬
pugnata. atq excruciata fame ulti¬
ma. mise rabiliã reliqui arũ deditione
seruata ẽ. Ibi tunc scipio lepidi fili¬
us captꝰ atq occisus ẽ. brutꝰ incisalpinã

Expanded text:
compositos atque eadem salute securos uiccompositos atque eadem salute securos uictos uictoresque pariter communi exultasse laetitia, at etiam in tantis totius imperii Romani prouinciis urbibus ac populis uix paucos aliquando extitisse, quos iusta ultio inuito etiam uictore damnarit? et, ut uerbis uerba non onerem, non temere dixerim, tantam uel in bello saltim extinctam modo fuisse gregariorum militum manum quanta tunc caesa est in pace nobilium. Igitur Bulla mortuo Lepidas, Marianae partis adsertor, aduersus Catulum Sullanum ducem surgens, rediuiuos bellorum ciuilium cineres suscitauit. bis tunc acie certatum est; plurimi Romanorum, iam ipsa paucitate miserorum et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt. Albanorum ciuitas, obsidione oppugnata atque excruciata fame ultima, miserabilium reliquiarum deditione seruata est; ubi tunc Scipio, Lepidi filius, captus atque occisus est. Brutus in cisalpinam