comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nimi st̃ dicti greca appellatione qd̾ rerũ
humanarũ sint imitatores. nã habebant
suũ auctorẽ qͥ anteꝙͣ mimũ ageret. fabułã
ꝓnuntiaret. nã fabule ita cõponebant᷑. a po
etis. ut aptissime eẽnt motui corꝑis .ix. De
ro dic̃ ab archade salio quẽ eneas in italiam
secũ adduxit. qͥꝙ pͥmo docuit romanos
adolescentes nobiles saltare.
Qd qͦ patrono

Expanded text:
imi sunt dicti greca appellatione, quod rerum humanarum sint imitatores, nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronunciaret. Nam fabule ita componebantur etis ut aptissimae essent motui corporis. De ro dicit ab Arcade Salio, quem Aeneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romanos adolescentes nobiles saltare. Quid quo patrono
Abbreviated transcription (Latin):
cut aũt nomẽ significat ꝑsonã ita uerbũ
factũ dictũq ꝑsone. In ꝑsona uerbi: agen¬
tis aut patientis significatio est: nã scribo
ꝑsone factũ est. item scribo ꝑsone factum
indicat. s illiꝰ a quo patitur. Uerboꝵ gn̾a duo
sunt graminaticoꝵ ac rethoꝵ. Grãmaticoꝵ
intriacadunt temꝑa preti̾tũ instans fu¬
turum ut fecit. facit. faciet. Rethoꝵ autem
uniu̾sa oratio t̾ba drunt᷑. ueluti uerbꝰ boniᷤ
nos cepit. uerba bona habuit. ubi ñ tm̃ u̾ba
quȩ in triacadunt temꝑa s uniu̾sa oratioq̃s
Uerboꝵ species sunt. forme. modi conugatio¬

Expanded text:
cut autem nomen significat personam, ita verbum cut autem nomen significat personam, ita verbum factum dictumque personae. In persona verbi agentis et patientis significatio est. Nam 'scribo' personae factum est. Item 'scribor' personae factum indicat, sed eius a quo patitur. Verborum genera duo sunt: grammaticorum atque rhetorum. Grammaticorum in tria cadunt tempora: praeteritum, instans, futurum, ut 'fecit', 'facit', 'faciet'. Rhetorum autem universa oratio verba dicuntur veluti, 'verbis bonis nos cepit', 'verba bona habuit', ubi non tantum verba, quae in tria cadunt tempora, sed universa oratio est. Verborum species sunt formae, modi, coniugatio
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ. ut ipsȩ. iste. Cectũ est enĩ de quo dicit.
Possessua dicunt᷑. eo qđ nos aliquid possi¬
dere ostendunt. nam cũ dico meus. tuus.
diffinio aliquid meũ esse uel tuũ. Relati¬
ua dicunt᷑. quia ad interrogationem re¬
ferunt᷑ ut quis est. respondetur is est. De¬
monstratiua dicunt᷑. eo qđ habent de¬
monstrantis significationem. Aliquem
enim p̾sentẽ his demonstramꝰ ut hic.
hec hoc. quȩ iria ce articuli nominant᷑.
Articuliaut̃ dicti qđ nominib arcantur
id est colligant᷑. cũ dicimꝰ hic orator. Int̾
culus iunc est cũ nomini iungit᷑. ut hic sa¬
piens. cũ uͦ ñ comungit᷑ demonstratiuũ
ꝓnomina aut pͥmigenia. aut deducti¬
ua sunt: Primigenia sunt dicta quia
quis. qualis. talis. quantꝰ tantus. qͦtus.
aere sonat. uel qđ hec pars frequent̾
in oratione uerset᷑. Sunt aut uerba
m̃tis signa. quib homines cogitationes
suas ĩuicem loquendo demonstrãt Si¬

Expanded text:
nae, ut ipse, iste, certum est enim de quo dicitur. 18 3. nae, ut ipse, iste, certum est enim de quo dicitur. 18 3. Possessiva vocantur, eo quod nos aliquid possidere ostendunt; nam dum dico meus, tuus, definio aliquid meum esse, vel tuum. Relativa dicuntur, quia ad interrogationem referuntur, ut quis est? respondetur, is est. Demonstrativa, eo quod habent demonstrantis significationem. Aliquem enim praesentem his demonstramus, ut hic, haec, hoc, quae tria et articuli nominantur. 4. Articuli autem dicti, quod nominibus arctantur, id est, colligantur, ut cum dicimus hic orator. Interculus tunc est, cum nomini jungitur, ut hic sapiens. Cum vero non conjungitur, demonstrativum Omnia autem pronomina, aut primigenia, aut deductiva sunt. Primigenia dicta 'quis', 'qualis', 'talis', 'quantus', 'tantus', 'quotus', aere sonat, vel quod haec pars frequenter in oratione versetur. Sunt autem verba mentis signa, quibus homines cogitationes suas invicem loquendo demonstrant. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ut da huic magistro. Accusatiuus. quia ꝑ
eum aliquem accusamꝰ. ut accuso hunc
magistrũ. uocatnuus. quia ꝑ eũ nos aliquẽ
uocamus. ut o magister. Ablatiuus. quia
ꝑeum nos auferre aliquid cuiqͣm signi
ficamꝰ. ut auferam a magistro. Exapto¬
ta nomina dicta. eo qđ .ui. casus uarieta¬
tes habent ut est unus. Pentaptota qđ
tota qdđ tm̃ in .iiii. casib declinantur. ut
iupit̾. Nonoptota qđ uno casu tm̃ utunt᷑.
d uos nimiliis ponit ne fastidiũ
Nanscum dicimꝰ uirgilius scripsit buco¬
lica. a. loninꝰ ꝓnomen ipse secipsit gorigi¬
ca.: sii Quarieras significanonis &e susticbi¬
um i ol it ce ortatum inducit. P ronoura
na aut funta sunt aut infinita. Finita pͥ¬
nomina dict̃a eo quͣ diffiniunt certam
ꝑsonam. ut ego. me enĩ intelligis statim
Infinita dicunt᷑ quia ñ sunt certe ꝑsone
quȩ. quod. ¶uuiqͣm finira appellanten.
quia cõmemorationem faciunt note ꝑso¬

Expanded text:
ut 'da huic magistro'. Accusativus, quia per ut 'da huic magistro'. Accusativus, quia per eum aliquem accusamus, ut 'accuso hunc magistrum'. Vocativus, quia per eum aliquem vocamus, ut 'o magister'. Ablativus, quia per eum nos auferre aficamus, ut auferam a magistro. 33. Hexaptota nomina dicta, quia per sex casus varietates habent, ut est unus. Pentaptota, qutota, quod tantum in quatuor casibus declinantur, ut Jupiter. Monoptota, quod uno tantum casu utuntur, vice nominis ponitur, ne fastidium Nam cum dicimus, 'Vergilius scripsit Bucolica', addimus pronomen, 'ipse scripsit Georgica'; sicque varietas significationis et fastidium tollit et ornatum inducit. Pronomina autem aut finita sunt, aut infinita. Finita pronomina dicta eo, quod definiunt certam personam, ut 'ego'; me enim statim intelligis. Infinita dicuntur, quia non sunt certae personae. quae, quod. Minus quam finita appellantur, quia commemorationem faciunt notae perso
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nominũ ratio a auẽto iras uoluit
Neutrũ dictum quia nec hoc nec illude
idest ⁊ ec masculinũ nec semininũ. Com¬
mune dictum quia duob generib no¬
men nnũ cõmim cat ut hicce hec̃ eaus
Cu contrariũ est epicenon q̃d utrumꝙ
sexum sub uno genere enuntiat ut hicͥ
piscis. est enim incerti sexus. qđ nec ⁊ atu¬
ra uec oculis discernif᷑. s sensus tmꝑitia.
Omne genus dictum. quia cunctis gene¬
rib seruit masculino & feminino. &e no¬
utro & cõmuni &e omni. Numerꝰ uocatꝰ
quia ꝑ cum uł singularia uł pluralia no¬
mina ostendunt᷑ Figura quia uel simpli¬
cia. uł composita sunt. Casus a cadendo li¬
di. ꝑ cos enim inflexa nomina uariant᷑
ae cadunt. Nominatiuus dictus casus. qͥa
ꝑ eum aliqiad nominamꝰ. ut hic magilter
Genitiuus. quia ꝑ eum genus cuiꝰtumq que¬
rimus. ut huiꝰ magistri filiꝰ. uel qđ reli sig¬
nificamꝰ ut huiꝰ magistri. Datiiis. quia ꝑ
eum nos clare alicui aliquid demonstramꝰ.

Expanded text:
hoc nominum ratio et auctoritas voluit. Neutrum dictum quia nec hoc est nec illud, id est nec masculinum nec femininum. Commune dictum quia duobus generibus nomen unum communicat, ut 'hic' et 'haec canis'. Cui contrarium est epicoenon, quia utrumque sexum sub uno genere enuntiat, ut 'hic piscis'. Est enim incerti sexus, quod nec natura nec oculis discernitur, sed sensus tantum peritia. Omne genus dictum, quia cunctis generibus servit: masculino et feminino, et neutro et communi et omni. Numerus vocatus quia per eum vel singularia vel pluralia nomina ostenduntur. Figura, quia vel simplicia vel conposita sunt. Casus a cadendo dicti; per eos enim inflexa nomina variantur et cadunt. Nominativus casus dictus quia per eum aliquid nominamus, ut 'hic magister'. Genetivus, quia per eum genus cuiuscumque quaerimus, ut 'huius magistri filius', vel quod rem significamus, ut 'huius magistri liber'. Dativus, quia per eum nos dare alicui aliquid demonstramus,
Abbreviated transcription (Latin):
lege uerbum. Idõ dictum aduerbiũ qđ
semꝑ uerbo iunctũ adimpleatut. uerbũ
solum seusum implet. ut seribo. aduerbiui
autem siue uerbo ñ habet plenam signifi¬
cationem ut hodie. adicis illi uerbũ ut ho¬
die seribo. & iuncto uerbo implesti sensũ.¬
De participio.

Expanded text:
'lege' verbum. Inde ergo dictum adverbium, quod semper verbo iunctum adinpleatur. Verbum enim solum sensum inplet, ut 'scribo'. Adverbium autem sine verbo non habet plenam significationem, ut 'hodie'. Adicis illi verbum, 'hodie scribo', et iuncto verbo inplesti sensDe participio
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑. cdocet enĩ in quã syllabam exeat
futurũ tempiis. ne ꝑ imꝑitiam qͥs dicat
legebo prolegam. harũ pͥma ⁊ scda̾ mittũt
futurũ tempus in bo et in bor. tertia in
am et ĩ ar. Genera uerboꝵ ideo dicta qr
gignunt. nam actiuo adicis r et gignit
passiuũ: rursum passiuo adimis r et
parit actiuũ Ideo aũt ipsa actiua di¬
cũtur qr agũt ut uerbero. et passiua qr
patiũt᷑ ut uerberor. neutͣlia qr nͨ agũt
net patĩtur. ut iateo sedeo. Hiis sir
litterã adicis. non sonant latina Cõ¬
munia dicũt᷑ quia et agunt ⁊ patiũ¬
tur ut amplector. hec similiter deposi
tar latina nõ sũt. Deponentia uero
dicũtur qr deponũt futuri tꝑis par¬
ticipiũ a significatione passiua qd̃ ex

Expanded text:
gantur. Docet enim, in quam syllabam exeat gantur. Docet enim, in quam syllabam exeat futurum tempus, ne per imperitiam quis dicat legebo, pro legam. Harum prima et secunda mittunt futurum tempus in bo, et in bor, tertia in am, et in ar. 20 7. Genera verborum ideo dicta, quia gignunt. Nam activo adjicis r, et gignit passivum. Rursum passivo adimis r, et parit activum. Ipsa autem activa dicuntur, quia agunt, ut verbero; et passiva, quia patiuntur, ut verberor. Neutralia, quia nec agunt, nec patiuntur, ut jaceo, sedeo. His si r litteram adjicis, non sonant Latine. Communia autem dicuntur, quia et agunt et patiuntur, ut amplector. Haec similiter, deposita r littera, Latina non sunt. Deponentia vero dicuntur, quia deponunt futuri temporis participium a significatione pas
Abbreviated transcription (Latin):
dicta a meditantis sensu. ut lecturio. idest
legere uolo. Inchoatiua post meditationẽ
ab inchoantis indicio. ut calesco. Frequenta¬
tiua a sepiꝰ agendo. ut lectito. clamito. for¬
me aut̃ sensũ tenent. modi declinationẽ
nam nescis quid sit declinatio. nisi prius
didiceris quid sit sensus. ¶odi dicti. ab
eo quẽadmodũ sint in suis significatio
plena sit. nã qͣndo dicis clamem pendet
sensus. qđ si dicam cũ damem: quare pu¬
tas qd taceã. plenꝰ est sensus. Infinitiuus
dicitur eo qđ temꝑa diffiniens. ꝑsonã uerbi
ñ diffuit: ut clamare. clamasse. cui si adiun¬
gas ꝑsonam clamare debeo. debes. debet¬
sit quasi finitũ. Imꝑsonalis dicit᷑ quia in¬
diget ꝑsona nominis uel ꝓnominis. ut le¬
gitur. addis ꝑsonã a me. ate. ab illo. ce
plene sentit᷑. S infinitiuus modus ꝑsona
tm̃ uerbi eget. imꝑsonalis uero uł ꝓ nomi¬
nis ꝑsona uł nominis. Comugatio dicitur¬
ꝓ eo qđ ꝑ eam ad unũ sonũ multa coniun¬

Expanded text:
dicta est a meditantis sensu, ut 'lecturio', id est legere volo. Inchoativa post meditationem ab inchoantis indicio, ut 'calesco'. Frequentativa a saepius agendo, ut 'lectito', 'clamito'. Formae enim sensum tenent, modi declinationem. Nam nescis quid sit declinatio, nisi prius didiceris quid sit sensus. Modi dicti ab eo, quemadmodum sint in suis significationplena sit. Nam quando dicis 'cum clamem', pendet sensus; quod si dicam 'cum clamem, quare putas quod taceam?' plenus est sensus. Infinitus modus dicitur eo, quod tempora definiens personam verbi non definit, ut 'clamare', 'clamasse'. Cui si adiungas fit quasi finitum. Impersonalis dicitur, quia indiget persona nominis, vel pronominis, ut legitur: addis personam, a me, a te, ab illo, et plene sentitur. Sed infinitus modus persona tantum verbi eget. Impersonalis vero, vel pronominis persona, vel nominis. 6. Conjugatio dicitur, eo quod per eam ad unum sonum multa conjun
Abbreviated transcription (Latin):
muis. est solis anfractus. cum ꝑactis. cec.
Annus autem dictus quasi anus quia mensibus
in se currentib uoluit᷑ unde ⁊ anulus dicitur
quasi anus uł annuuis. idest circulus qđ in se re
ante inuentas litteras. opanpicto dracone cau¬
dam suã mordente quia in se recurrit. Alii
nera annoꝵ. aut est enĩ lunaris annus trigii¬
ta dierum. aut solstitialis. qui .xii. continet m̃¬
ses. aut magnus omnib planetis in eundem
locum recurrentib qui fit post annos solsti¬
tiales plurimos. Era singuloꝵ annoꝵ est con¬
stituta a cesare augusto. quando pͥmũ censu̾
exigit. ac romanoꝵ orbem descripsit. Dicta au
publice
C. De olimpiadib ⁊ lustris ⁊ iubileis.

Expanded text:
us est solis anfractus, cum peractis trecAnnus autem dictus quia mensibus in se recurrentibus volvitur. Unde et anulus dicitur, quasi annuus, id est circulus, quod in se redante inventas litteras picto dracone caudam suam mordente, quia in se recurrit. Alii nera annorum. Aut enim lunaris annus est triginta dierum; aut solstitialis, qui duodecim continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eundem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimos. Aera singulorum annorum est constituta a Caesare Augusto, quando primum censu exagitato Romanum orbem descripsit. Dicta autpublicae. § 37 De olympiadibus et lustris et iubileis.
Abbreviated transcription (Latin):
fectus aliter unlireratus. in quo ge.ece ditio¬
nis illa sunt maxime cogitanda. qu łs loqua¬
tur. & apud quem. & de quo. & ubi. eͣt quo
temꝑe. quid gerit. quid acturꝰ sit. aut quid
iti possit. si hec consulta neglexerit. xx

Expanded text:
fectus, aliter vulneratus. In quo genere dictionis illa sunt maxime cogitanda: quis loquatur, et apud quem, et de quo, et ubi, et quo tempore; quid egerit, quid acturus sit, aut quid pati possit, si haec consulta neglexerit.
Abbreviated transcription (Latin):
thi poeiam uero illam uocamꝰ in quã
hominis ꝑsonam fingimꝰ ꝓ expͥmen¬
ldis affectib. etats. studii. fortunȩ. leti¬
cie. sexus. meroris. audacie. Nam cum piratȩ
ꝑsona suscipit᷑ audax. ab rupta erit temera
ria oratio. Cum feminȩ sermo simulatur.
sexui conuenire debet oratio. Iam uͦ adolescen¬
tis ce senis. & militis. &e imꝑatoris. & parasi¬
ti.&. rustici. ce philosophi. diuersa ratio di-¬
cenda est. Aliter enim loquitur gaudio af

Expanded text:
thopeiam vero illam vocamus, in qua hominis personam fingimus, pro exprimendis affectibus etatis, studii, fortune, sexus, letitie, meroris, audacie. Nam cum pirate persona suscipitur, audax, abrupta, temeraria erit oratio: cum femine sermo simulatur, sexui convenire debet oratio. Iam vero adolescentis et senis, militis et imperatoris; rustici et philosophi dicenda est. 2. Aliter enim loquitur gaudio af
Abbreviated transcription (Latin):
Stragulũ ẽ uestis discolor qd̾ manu artifi¬
cis diu̾sa uarietate distinguit᷑ dictũ aũ qd̃
&e in stratu s amictu aꝑtũ sit. de qͦ salomon.
atris uocatas qͥdã existimant. cũ enĩ egre¬
diebant᷑ de ludi ꝓstibulo iuuenes. hoꝵ ue¬
lam̃to tegebant caput & faciẽ. qr solet eru¬
bescere qͥ lupanar intrauerit. Galnapes.
Fulchra st̃ ornam̃ta lectoꝵ. dicta qd̾ in bis ful¬
cimui: id ẽ sustentem᷑. uł qd̾ thoros fulcianͭ
siue caput q̃ reclinatoria uulgꝰ appellat.
Ceruicalia aũ eo qͦd ponant᷑ sub ceruiee uł
cubitu. Puluillꝰ dictꝰ apuluinari qͥ ẽ diui¬
tũ lectꝰ. Culcite uocate qd̾ calcent᷑ idẽ fareian
tur pluma. siue tom̃to qͦ molliores calidioresq
sint. Capeta dicta qd pedib pͥmũ sternerent

Expanded text:
manu artificis diversa varietate distinguitur. Dictum autem, quod in stratu et in amictu aptum sit. De quo Salomon: atris, vocatos quidam existimant: quum enim egrediebantur de ludi prostibulo iuvenes, horum velamento tegebant caput et faciem; quia solet erubescere qui lupanar intraverit. Galnapes. Fulcra sunt ornamenta lectorum, dicta quod in his fulcimur, id est sustinemur, vel quod toros fulciant sive caput; quae reclinatoria vulgus appellat. Cervicalia autem eo quod ponantur sub cervice vel cubito. Pulvillus dictus a pulvinar, qui est divitum lectus. tur pluma, sive tomento, quo molliores calidioresque sint. 5. Tapeta dicta, quod pedibus primum sternerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
catũ ẽ. Uela dicta qd̾ obiectu suo inti an
eui suecessit ppłs romanꝰ inuenta ste. Certi
st̾ aulea id ẽ uela de pellib qualia in era
legunt᷑ qͥb tab̾nacułu extrinsaꝰ tegebani
dicte aũ cortine a coriis. eo qd̾ pri erpellis
fuissent facte. uñ &e in eod̾e tabnacubol egis
iubet᷑ cortinas fieri expellib arietũ ribeies¬
tis. & ex pellib iacinctinis. Cilicia a rabes nilen¬
dictũ. qd̃ priꝰ lane uellerent᷑ ñ tonderu
inũ ex tra orit᷑. deflexũq nom̃ eiꝰ agto
nã linũ greci linariũ dicunt. siue qd̃st mo¬

Expanded text:
at. Vela dicta, quod objectu suo interiorcui successit populus Romanus, inventa sunt. Cortinae sunt aulaea, id est, vela de pellibus, qualia in Exodo leguntur, a quibus tabernaculum extrinsecus tegebatur. Dictae autem cortinae a coriis, eo quod prius ex pellibus fuissent factae: unde et in eodem tabernaculo legis jubentur cortinae fieri ex pellibus arietum rubris, et ex pellibus hyacinthinis. Cilicia Arabes nuncudictum, quod prius lanae vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque nomen eius a Graeco; nam linum Gr
Abbreviated transcription (Latin):
aumiaris st que cireueise ferro laerunas pur.¬
purres coloris emittunt. bis collectis eolor puur¬
purtis aeꝑatirm ostrũ exinde aupellatũ dieus.
qdex testehumore elicit᷑. Purpura ap̃latinõ
ra dr̃ cũ aspiratione. ap̃ nos purpura sine aspira¬
tione ferrugo eolor ẽ purpure subnigre q̃ fit
in hispania. ut ferrugine clarus hibera. Dicta
aũferrugo qd̾ omĩs pur pura pͥma tinctura
eimodi eoloris existat. Glaucus color ẽ ferrugi¬
ncus subniger flbidũ ab elbo colore uocatũ. elbũ
ẽ enĩ mediꝰ color int̾ nigrũ &e albũ &e elbũ ab al¬
bo diriuat᷑ luteus color rubicundꝰ. qd̾ ẽ croceꝰ.

Expanded text:
maris, que circumcisa ferro, lachrymas purpurei coloris emittunt. His collectis color purpureus temperatur: et ostrum exinde appellatum dicunt, quod ex teste humore elicitur. Purpura a r cum adspiratione, apud nos purpura sine adspiratione. Ferrugo color est purpurae subnigrae quae fit in Hispania, ut Virg. Aen. 9, 582: Ferrugine clarus Ibera. Dicta autem ferrugo quod omnis purpura prima tinctura eiusmodi coloris existat. Glaucus color est ferrugineus subniger. Elbidum ab elbo colore vocatum; elbum est enim medius color inter nigrum et album, et elbum ab albo dirivatum. Luteus color rubicundus, quod est croceus.
Abbreviated transcription (Latin):
antiꝙͣ orthographiã stipa dicta qd̾ exeni
mȩ nauiũ stipent᷑. uñ cestipatores dicntͥ
qͥ in nauib eã cõponunt. Comentũ appillaũ
qd̃ aut in filo. aut in tela tumeat. nec sibeilta¬
tẽ habeat. Cannabũ a similitudine canie uo¬
catũ. siue a greca ethimologia. nã ili emna¬
bũ cannabis uocant. Bissũ genꝰ ẽ qdda limi
nimiũ candidi & mollissimi qd̾ greci papati
uocant. fibrinũ lana ẽ animaliũ q̃ fibros u¬
cant. ipsos & castores existimant. qͦs dũ ua¬
tores sequunt᷑. ipsi sͥ testiculos adimunt an¬
nea uocata. eo qd̾ aeris infusione infrondbus

Expanded text:
antiquam orthographiam stippa dicta, quod ex ea rime navium stipentur; unde et stipatores dicuntur, qui in vallibus eam componunt. Tomentum appellatum, quod aut in filo, aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. Cannabum a similitudine canne vocatum sive a greca etymologia, nam illi cannabum canabin vocant. Byssu506 nimium candidi et mollissimi, quod Graeci papatem vocant. Fibrinum lana est animalium, quae fibros vocant, ipsos et castores existimant, quos dum venatores 465 sequuntur, ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea vocata, eo quod aeris infusione in frondibus
Abbreviated transcription (Latin):
ystoria est narratio rei geste ꝑ quam eaquȩ
in preterito gesta sunt dinoscuntur. Di¬
fuisset. ea quȩ scribenda essent uidisset. ¶e¬
lius enim oculis quȩ fiunt deprehendimus
quam quȩ auditione colligimꝰ. que enim uiden¬
tur sine mendacio ꝓferunt᷑. Hec disciplina
ad grammaticam ꝑtinet quia qđ dignum¬
est memoria literis mandatur. Hystorie au¬
tem ido monimenta dicunt᷑. eo qđ memori¬
am tribuant rerum gestarũ. Series autem
dict̾a ꝑ transsationem a sertis floꝵ inuicem
comp̾hensorum.

Expanded text:
storia est narratio rei gestae, per quam ea, quae in praeterito facta sunt, dinoscuntur. Dirfuisset, et ea quae conscribenda essent vidisset. Melius enim oculis quae fiunt deprehendimus, quam quae auditione colligimus. Quae enim videntur, sine mendacio proferuntur. Haec disciplina ad Grammaticam pertinet, quia quidquid dignum memoria est litteris mandatur. Historiae autem ideo monumenta dicuntur, eo quod memoriam tribuant rerum gestarum. Series autem dicta per translationem a sertis florum invicem conprehensarum.
Abbreviated transcription (Latin):
pio qͥbdã additis p̃cationib gerentẽ ꝯspici
negant.gignit᷑ in cipro & affrica s melior in
ethiopia. Sagda gẽma prasini coloris ap̃ caldeoᷤᷤ
cuiꝰ tanta uis ẽ. ut ꝑmeantes naues ẽ ꝓfundo
petat. & carinis ita tenacit̾ adhereat. ut nͥ ab¬
rasa parte ligni uix separet᷑. Myrrites dicta
ẽ. qd̾ in eo mirre color ẽ. Cõp̾ssus aũ usq ad
colorẽ nardi spirat suauitatẽ. Aromaticꝰ

Expanded text:
pio quibusdam additis precationibus gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cuius tanta vis est ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat ut nisi abrasa parte ligni vix separetur. Myrrhites dicta est quod in ea myrrhae color est. Conpressus autem usque ad calorem nardi
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑ in india uł germania in rupib geli¬
dis oculi mͦ extuberans. Molothites spissius
uirens & crassior ꝙͣ smaragdꝰ.a colore malue
nom̃ accep̃. in reddendis laudata signis. nas¬
cit᷑ in arabia. Flectropia uiridi colore & nribi¬
lo. stillis puniceis suꝑsparsa cũ sanguineiᷤᷤ ue¬
nis. causa nominis de effectu lapidis ẽ. nã deie¬
cta in labris eneis radio solis mutat sanguineo
ȩre reꝑcusso. Extͣ aꝙͣ aũ speculi mͦ sole recipit
dep̾henditq defectꝰ eiꝰ subeuntẽ lunã. magor

Expanded text:
Nascitur in India vel Germania in rupibus geliNascitur in India vel Germania in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. Molochites spissius virens et crassior quam smaragdus a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. Heliotropia viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus eius subeuntem lunam
Abbreviated transcription (Latin):
berilloꝵ generis iudicauert. Iaspis de greco
in latinũ uiridis gẽma int̃p̃tat᷑. Ias qͥppe ui¬
ride. pinasin gẽma dr̃. Est aũ smnaragdo sub¬
similis. s erassi coloris. species eiꝰ decẽ & septem.
Nolunt aũ qͥdã iaspidem gẽmã &e gr̃e & tutele
ẽẽ gestantib. qd̃ eredere ñ fidi s suꝑstitionis ẽ.
Toparion ex uirenti genere ẽ omĩq colore re¬
splendens. inuenta pͥmũ in arabie insula in
qua trogodite p̾dones fame &e tẽpestate fessi
cũ herbarũ radices effoderent eruert̃. Que
insula ꝑtͦea quesita nebulis cooꝑta tandem
a nauigantib inuenta s obhoc locꝰ ce gẽma
nom̃ ex causa accep̃. nã topazion trogoditaꝵ
lingua significationẽ habet querentis. Est
aũ amplissima gẽmarũ earũ eade insula
nobiliũ linam sentit. genera eiꝰ duo. Callai¬
ca colore uiridis & pallens & nimis erassa ni¬
chil iocundiꝰ aurũ decens: uñ e appellata.

Expanded text:
beryllorum generi adiudicaverunt. Iaspis de Graeco beryllorum generi adiudicaverunt. Iaspis de Graeco in Latinum viridis gemma interpretatur; ias quippe viride, pinasin gemma dicitur. Est autem smaragdo subsimilis, sed crassi coloris. Species eius decem et septem. Volunt autem quidam iaspidem gemmam et gratiae et tutelae esse gestantibus, quod credere non fidei, sed superstitionis est. Topazion ex virenti genere est omnique colore resplendens, inventa primum in Arabiae insula, in qua Trogodytae praedones fame et tempestate fessi quum herbarum radices effoderent, eruerunt. Quae insula postea quaesita nebulis cooperta tandem a navigantibus inventa. Sed ob hoc locus et gemma nomen ex causa accepit; nam τοπάζειν Trogodytarum lingua significationem habet quaerendi. Est autem amplissima gemmarum; eadem sola nobilium limam sentit. Genera eius duo. Callaica colore viridi, sed pallens et nimis crassa; nihil iucundius aurum decens; unde et appellata.
Abbreviated transcription (Latin):
lam̃tis uł salis similes notas habent. Smarag¬
di aũ mero ce uiridi ꝓficiunt oleo. ꝙͣuis natꝰ
imbuant᷑. Calc õsmaragdꝰ dicta qd̾ uiridi st
q turbida ereis uenis hec inegypto uł cipuo
insula nascit᷑. Prasius ꝓ uiridanti colore dictͥ
suilis. cuiꝰ alterũ genꝰ sanguineis punctiᷤ bhar¬
ret. Terciũ distinctũ uirgulis trib candids̃
Berillus in india giguit᷑ ex gẽti sue lingua nom̃
habens. uiriditate similis sinaragdo. s cũ pallore.
Polit᷑ aũ ab indis in sexangulas formas. ut hebi¬
tudo eoloris reꝑcussione anguloꝵ excitet᷑. alit̃
politus ñ habet fulgorẽ. Genera eiꝰ nouẽ. Criso¬
berillus dictꝰ. eo qd pallida eiꝰ uiriditas in aure¬
um colorẽ resplendeat. & hunc india mittit.
Crpsoprassus indicus ẽ colore cõmixto auro &¬
purpura. porri sucũ referens aureis int̾ue¬
mentib guitis. uñ & nom̃ accepit. quẽ qͥdam

Expanded text:
lamentis, vel salis similes notas habent. Smaraglamentis, vel salis similes notas habent. Smaragdi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura inbuantur. Chalcosmaragdus dicta quod viridis sit et turbida aereis venis. Haec in Aegypto vel Cypro insula nascitur. Prasius pro viridanti colore dictus, sed vilis. Cuius alterum genus sanguineis punctis abhorret. Tertium distinctum virgulis tribus candidis. Beryllus in India gignitur, ventis suae lingua nomen habens, viriditate similis smaragdo, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repercussu angulorum excitetur; aliter politus non habet fulgorem. Genera eius novem. Chrysoberyllus dictus eo quod pallida eius viriditas in aureum colorem resplendeat. Et hunc India mittit. Chrysoprasus Indicus est, colore . . ., porri sucum referens, aureis intervenientibus guttis, unde et nomen accepit. Quem quidam
Abbreviated transcription (Latin):
mĩũ gẽmaꝵ uirentiũ smaragdꝰ pͥnepau
habet. cui uetẽs terciã pꝰ margaritas et
uniones tribuunt dignitatẽ. Smaragdꝰ ani¬
mia uiriditate uocatꝰ. õe enĩ satis uiride a¬
marũ dr̃. Dullis enĩ gẽmis uł herbis mai¬
ꝙͣ huic austeritas ẽ. nã herbas uirentes fron¬
desq exuꝑat. inficiens circa se uiriditate r¬
ꝑcussũ aerẽ. sculpentib ꝙͦ gẽmas nulla gra¬
tior oculoꝵ refectio ẽ. euiꝰ corpꝰ si extentũ est
sic̃ speculũ ita imagines reddit. qͥppe neroq¬
sar gladiatoꝵ pugnas insmaragdo spectabat
Genera eiꝰ duodecĩ. s nobiliores seithiei qͥm sei¬
thica gente reꝑiunt᷑. Scd̾m locũ tenent bactri¬
ani. Colligunt᷑ enĩ in cõmissuriᷤ saxoꝵ flante aiͥ¬
lone. Tune enĩ tellure discooꝑta int̾micant. qi
his uentis arene maxime mouent᷑. Terciũ egs
ꝑtii habent. reliqua in metallis erariis inueni¬
unt᷑. s uiciosi. nã aut exe. aut plũbo uł lapil¬

Expanded text:
ium gemmarum virentium smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viriditate vocatus; omne enim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis vel herbis maior huic austeritas est; nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Sculpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cuius corpus si extentum est, sicut speculum ita imagines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo spectabat. Genera eius duodecim, sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani: colliguntur enim in commissuris saxorum flante Aquilone; tunc enim tellure deoperta intermicant, quia his t. Reliqui in metallis aerariis inveniuntur, sed vitiosi; nam aut aeri, aut plumbo, vel capil
Abbreviated transcription (Latin):
flatu uiuificent᷑. hic latine fanonꝰ q pr
uocatꝰ in africa enĩ mitiũ flandi sumiti
rus ẽ qͥ ab occidente estiuo flat. & uoeat eu
qd̾ ipse uentoꝵ circulũ elaudat. ꝙ qr ehor
faciat. hic antea caurus dictꝰ qũe plerion
gesten dieunt. ñ ut imprudens uulg agreser
Septentrio dictꝰ eo qd̾ a cireulo septẽ stelem
ꝯfurgit. q̃ uertente se mundo resupinatoa¬
pite ferri uident᷑. Circius eo qd̾ choro fit iunt
hẽ hispani gallicũ uocant. ꝓpt̾ qd̾ eis a parte
galliciȩ flat. Aquilo dictꝰ eo qd̾ aquas srii¬
inde enĩ origo eiꝰdẽ uenti ẽ. uñ ꝙ frigid et
Natura enĩ om̃iũ septentrionaliũ uentorfu
gida ꝙ sicca ẽ. australiũ humida ꝙ calidda.
rectũ a borea in egyptũ ferunt qͥb austerat̾¬
riꝰ ẽ. Duo aũ st̃ extra hos ubiq sp̃c magis qͥ
uenti. aura. & altanꝰ. aura abaere dicta. qi
aeria. qd̃ lenis sit motꝰ aeris. agitatꝰ enĩ aer

Expanded text:
flatu vivificentur. Hic Latine Favonius diciflatu vivificentur. Hic Latine Favonius dicivocatus; in Africa enim initium flandi sumit. Corus est qui ab occidente aestivo flat. Et vocatud ipse ventorum circulum claudat, et quasi chorum faciat. Hic antea Caurus dictus, quem plerique Argesten dicunt, non ut inprudens vulgus Agrestem. Septentrio dictus eo quod circulo septem stellarum consurgit, quae vertente se mundo resupinato capite ferri videntur. Circius dictus eo quod Coro sit iunctus. Hunc Hispani Gallicum vocant, propter quod eis a parte Galliciae flat. Aquilo dictus eo quod aquas strininde enim origo eiusdem venti est; unde et frigidus est. Natura enim omnium septentrionalium ventorum frigida et sicca est, australium humida et calida. rectum a Borea in Aegyptum ferunt, quibus Auster contrarius est. Duo sunt autem extra hos ubique spiritus magis quam venti: aura et altanus. Aura ab aere dicta, quasi aeria, quod lenis sit motus aeris. Agitatus enim aer
Abbreviated transcription (Latin):
riꝑtita controuersia iuxta ciceronem.
aut simplex est. aut iuncta. Et si iunc¬
ta erit. considerandum est. utrum ex plu¬
rib questionib iuncta sit. an ex aliqua compa¬
ratione. Controuersia simplex est. quȩ absolutã
continet questionẽ unam. hoc modo. Chorin¬
thiis bellum indicamꝰ an non. Iuncta ex plurib¬
est questionib. in qua plura querunt᷑ hoc pacto.
Utrum karthago diruat᷑ an karthaginiensib
reddatur. an eo colonia deducat᷑. Ex compara¬
tione. utrum potiꝰ aut quid potissimũ querit᷑
ad hunc modum. utrum exercitus in macedo¬
niam contra philippum mutat᷑. qui sociis sit
auxilio. an teneatur in italia ut qͣm maxime
contra hanibalem copiȩ sint.¬

Expanded text:
rtita controversia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex conparatione, utrum potius, aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ usu statim transit. in alterũ. nec ułtta ali
q̃dqͥd inde ad ius donatoris retorquet᷑. Condiu
dicendo quasi condictiones. quia ñ ibi testis u¬
nus iurat. s duo uł plures. ñ enĩ iuniꝰ ore s
in duoꝵ aut triũ testiũ constat om̃e uerbũ.
Item conditiones qd int̾ se conueniat sermo te¬
stiũ. quasi conditiones. Stipulatio est ꝓmissio
uł sponsio. unde ⁊ ꝓmissores stipulatores uo¬
pantur. Sict̾a autẽ stipulatio ab stipula. uete¬
res enĩ qͣndo aliquid sibi ꝓmutebant. stipulã
tenentes frangebant. quã iterũ iungentes spon¬
siones suas agnoscebant. sine qđ stipulã iuxra pau
lum iuridicũ ⁊ firmũ sacram̃tum appellauerũt.
Sacram̃tum pignꝰ est sponsionis uocatũ autẽ
sacram̃tũ. quia uiolare qdđ quisq ꝓmittit ꝑ fi

Expanded text:
et usu statim transit in alterum, nec ultra inde et usu statim transit in alterum, nec ultra inde aliquid ad jus donatoris retorquetur. 29. Codicendo, quasi condictiones, quia non ibi testis unus jurat, sed vel duo, vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item conditiones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. 30. Stipulatio est promissio, vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur; dicta autem stipulatio a stipula. Veteres enim quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant: 205 quam iterum jungentes, sponsilum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dabat. Ratũ uͦ qd rationahile. ⁊ rectũ unde
⁊ qui pollicetur dicit. Ratũ esse ꝓfiteor. hoc
est firmũ. atq ꝑpetuũ. rite autẽ esse ñ recte s
ex more. Cyrographum cautio. emptio. ⁊uen¬
ditio est. Cautio est rerũ cõmutatio. atq con¬
tractus ex conuenientia ueniens. Emptio
autẽ dicta qđ a me tibi sit. Uenditio quasi
uenundatio. idest a nundinis. Donatio est
cuiꝰ libet rei transactio. dictã autẽ dicunt do
nationẽ. quasi doni actionẽ. ⁊ dotem quasi
do item. Y recedentẽ enĩ in nuptiis donano¬
nem. dos sequit᷑. nam antiquis nuptiarum
erat ritus quo se maritꝰ.⁊ uxor inuicem eme¬
bant. neuideret᷑ uxor ancilla sicut habemus
in iure. unde est qđ p̾cedente donatione.
uiri. sequit dos uxoris. Donano usu fructu¬
aria ido dicit᷑. qđ donator ex ea usũ fructuũ
adhuc petinet. seruato cui donarũ est uire do¬
natio directa iło nuncupatur. quia ⁊ iure

Expanded text:
dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem natiouem, quasi doni actionem; et dotem, quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. 204 26. Nam antiquus nuptiarum erat ritus, quod se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in jure. Inde est, quod praecedente donatione viri, sequitur dos uxoris. 27. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quia donator ex ea usumfructum adhuc retinet, servato cui donatum est jure. 28. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et jure
Abbreviated transcription (Latin):
de hereditatis. Cretio autẽ appellata quasi de¬
cretio. idest deceruere. uł constituere. utputa
ille heres mͥ esto adiutor additurq cermtoq
infra dies tot. ad eundarũ autẽ hereditatum
certissimꝰ status erat dies. quib ñ est cretio ad¬
dita. fidei cõmissũ dictũ. ut fiat qđ a defun¬
cto commnittit᷑. nam fides dicta eo qd̃ fiat. qd̵
tam̃ ñ indirectis uerbis s precauuis exposcĩt
ꝑactum dicitur int̾ partes ex pace conueni¬
ens scͥptura. legib ac morib comꝓbata.: ⁊ dic¬
tum pactum quasi ex pace factum ab eo qd
est pango. unde ⁊ pepigit fedus. Placitum qͦ
similit̾ ab eo qđ placet. Alii dicunt pactum
ẽt̃ qđ uolens quis facit. Placitũ uͦ etiã nolens
compellit᷑. ueluti quando quisq paratꝰ sit
in udicio ad respondendũ. qđ nemo potest
dicere pactũ s placitũ. Nandatũ dictũ. quod
olim in cõmisso negocio alter alteri manũ

Expanded text:
dae hereditatis. Cretio autem appellata quasi dedae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ mͥ ꝑhibete. ⁊ hoc dicit᷑ nuncupatio. ñ¬
cuꝑare enim ẽ palam nominare. ⁊ confirma
re. Ius liberoꝵ est coniugiũ sine liberis. inuicẽ¬
ꝓ loco pignerũ hereditatis alterna conscriptio
Codicellum ut ueteres aiunt sine dubio ab aue¬
tore dictũ qui hoc scripture genꝰ instituit. Est
autẽ scriptura nulla indigens sollemnitate
uerboꝵ s sola testatoris uoluntate. qualicũ¬
q scripturȩ ꝓnuntiatione exp̾ssa. cuiꝰ benefi¬
cio uoluntatib defunctoꝵ constat esse subuen¬
tũ ꝓpr̾ legalium uerboꝵ difficultatẽ. aut cer¬
te ꝓpt̾ necessitatẽ adhibendoꝵ sollemnium.
ita ut qui scriberet titulum eiusdẽ scripture
codicellũ uocet. sicut autẽ codicellꝰ fit uice testa¬
menti. ita epła uice codicelloꝵ. Cretio ẽ certus
dierũ numerus. in quo institutꝰ heres aut
adiit hereditatẽ. aut finito temꝑe creuo¬
nis secluditur. necliberũ illi est ultra capien¬

Expanded text:
monium mihi praebetote, et hoc dicitur nuncupatio; numonium mihi praebetote, et hoc dicitur nuncupatio; nuncupare enim est palam nominare, et confirmare. 13. Jus liberorum est conjugum sine liberis invicem loco pignorum haereditatis alterna conscriptio. 14. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, 202 qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nulla indigens solemnitate verborum, sed sola testatoris voluntate qualicunque scripturae significatione expressam. Cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capien
Abbreviated transcription (Latin):
re est. ut notũ sit qdđ scriptũ est. Olographum
testam̃tũ est manu auctoris totũ conscriptũ
atq subseͥptũ. unde ⁊ nom̃ accepit. Greci
eiũ olo totũ. graphũ litt̾am dicunt. Irritũ
testamentũ est. si is qui testatꝰ est capite dimi¬
nutus est. aut si ñ rite factũ sit. Inofficiosũ
testam̃tũ est. qđ frustra liberis exheredatis
sine officio naturalis pietatis in extraneas
ꝑsonas redactũ est. Ruptũ testam̃tũ inde uo¬
catum eo qđ nascente posthumo neq exhere¬
dato nominato. atq herede instituto dirũ¬
pitur. Suppressũ testam̃tũ est qđ in fraude
heredũ uł legatarioꝵ seu libertoꝵ ñ palam
platum qđ si ñ latet: tam̃ si p̾dictis ꝑsomis
ñ ꝓferat. suppͥmi tam̃ uidetur. Nuncupa¬
tio est quã in ceris tabulisq testator recitat
dicens. Hec ut in his tabulis cerisq scripta sunt
ita dieo. ⁊ ita lego. itaꝙ uos ciues romani testi¬

Expanded text:
re est, ut notum sit quod scriptum est. 7. Holographum re est, ut notum sit quod scriptum est. 7. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum, 201 atque subscriptum; inde et nomen accepit. Greci enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio napersonas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtutio est cum in tabulis cerisque testator recitat, dicens: Haec, ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita do, ita lego; itaque vos, cives Romani, testi
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ ui. s uoluntate ꝓcedit. ido tale nom̃¬
nomen accepit: Testamentũ uocatũ. quod
nisi testator mortuus fuerit. nec confirinari
potest nec sciri quid in eo scriptũ sit. qͥa clau¬
sum &e obsignantũ est. ⁊ inde dictum est te¬
stam̃tum. quia ñ uallet nͥ post testatoris mo
in mortius confirmatur. Testam̃tũ sane in
scpturis scĩs ñ hoc solũ dicit᷑ qđ ñ ualet nisi
testatorib mortius. s omne placitũ ⁊ pactũ
testaientũ uocabant. nam laban ⁊ iacobte
merabilia talia. Tabule testam̃ti inde appel¬
late sunt. quia ante carte ⁊ mẽbranarũ usũ
in dolatis tabulis. ñ solũ testam̃tũ. s eniã epi¬
stolarũ alloquia scribebant᷑. unde ⁊ portitoᷤ¬
res earũ tabularii uocabant᷑. Testam̃tũ uris
tione firmatũ. Cestam̃tũ uiris p̾torii est. sep¬
tem testiũ signatũ signis. s illud apud ciues
fit. inde ciuile. illud apud pretores. inde iu¬
ris pretorii esse. Testam̃tũ autẽ signare nota¬

Expanded text:
 voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatur quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris mon'in mortuis confirmatur.' Testamentum sane in Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob tmerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabtione firmatum. 6. Testamentum juris praetorii est septem testium signis signatum; sed illud apud cives fit inde civile, istud apud praetores, inde juris praetorii. Testamentum autem signare, nota
Abbreviated transcription (Latin):
arcus terentiꝰ uarro apud latinos
innumerabiles libros scripsit: apud
grecos quoq calciterus miris attollit᷑ lau¬
dib qd tantos libros ediderit. quantos
quisꝙ nr̃m alienos scribere ꝓpria manu
urx possit. Se nr̃is quoꝙ apud gretos ori¬
genis in scripturarũ labore tam grecos qͣm
latinos oꝑum suoꝵ numero suꝑaint Deniꝙ
ieronimus sex milia libroꝵ eiꝰ selegisse fatetr
Hortamen omniũ studia augustinꝰ ingemo
uł scientia sua uicit. nam tanta scripsit ut
dieb ac noctib ñ solum scribere libros eius
quisqͣm s nec legere quidẽ occurrat .u. De¬
a gen̾ib opusculoꝵ

Expanded text:
arcus Terentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu x possit. 2. De nostris quoque apud Graecos Origenes, in Scripturarum labore, tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex millia librorum ejus selegisse fatetur. 3. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit, ut diebus ac noctibus non solum scribere libros ejus quisquam, sed nec legere quidem occurrat. CAeribus opusculo
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ ut discederet. finxit ille fabulam hinc¬
qua desudaret dicens lupos aliquando pasto¬
rib quoꝵ diligentiam deciꝑe uoluissent suastꝰ¬
sent ut amicitiam conuenirent. ea tam̃ conliti¬
oue ut si canes in quib erat causa urgioꝵ iure
Illis traderent᷑ anniusse pastores. & in spem se¬
curitatis dedisse canes. quos ouium suarum ui¬
gilantissimos custodes habebant: tunc lupiad¬
empta om̃ĩ formidine omne qđ in gregib illeᷤ
erar ñ ꝓ satietate tm̃. s enam ꝓ libidine lace¬
rauerunt. Philippum quoq principes ppłi po¬
stulauere quo faciliꝰ possit oppͥmere spoliatam
custodib urbem.X

Expanded text:
rentur et discederet, finxit ille hanc fabulam rentur et discederet, finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupum aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere uoluisset, suasisse ut in amiciciam conuenirent ea tamen condicione ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur, annuisse pastores et in spem securitatis dedisse canes quos ouium suarum uigilantissimos custodes habebant, tunc lupi adempta omni formidine omne, quod in gregibus illis erat, non pro sacietate tantum uerum pro libidine lacerauerunt, Philippum quoque principes populi postulare quo facilius possit opprimere spoliatam custodibus urbem.
Abbreviated transcription (Latin):
co. media ipsa cimera idest caprea. exates
hominũ ꝑ eam uolentes distinguere. qua¬
rum ferox est ce horrens pͥma adolescentia
ut leo. dimidiũ uitȩ tempꝰ lucidissimum
ut caprea eo qđ acutissime uideat. tunc fit
senectus casib subiacens inflexis ut draco.
sic ce ippocentauri fabulam esse confictam id
est hominẽ equo mixtũ ad expͥmendã huma¬
ne uitȩ uelocitatem. quia equum constat
esse uelocissimũ. Ad mores ut apud oratiũ
mus loquit᷑ muri. ce mustela uulpeculȩ.
ut ꝑ narrationem fictam ad id qđ agitur
uerax significatio referatur. unde & hyso¬
pi tales sunt fabule ad moꝵ finem relate uł
sicut in libro iudicũ. ligna sibi regem requi
gitur ut ad rem quȩ intendit᷑. ficła quide
narratione. s ueraci significatione uenia¬
tur. Sic& demostenes orator fabula usus
est aduersus philtppum. qui cum ab athe¬
mẽsib postularet᷑. ut sibi decem oratores da¬

Expanded text:
co, media ipsa Chimera, id est caprea, etates co, media ipsa Chimera, id est caprea, etates hominum per eam uolentes distinguere, quarum ferox est et horrens prima adolescentia ut leo, dimidium uite tempus lucidissimum ut caprea eo quod acutissime uideat, tunc fit senectus casibus subiacens inflexis ut draco, sic et Ippocentauri fabulam esse confictam, id est hominem equo mixtum, ad exprimendam humane uite uelocitatem quia equum constat esse uelocissimum, ad mores ut apud Horacium mus loquitur muri et mustela uulpecule, ut post narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur. Vnde et Esopi tales sunt fabule ad morum finem relate, uel sicut in libro Iudicum ligna sibi regem requirgitur, ut ad rem, que intenditur, ficta quidem narratione sed ueraci significatione ueniatur. Sic et Demosthenes orator fabula usus est aduersus Philippum qui, cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores da
Abbreviated transcription (Latin):
abulas a fando poete nominauerunt
quia ñ sunt res facte s tantum modo lo¬
quendo ficte. quȩ ideo sunt inducte ut ficto
quȩdam uite hominũ nosceretur. Has pͥmꝰ
inuenisse traditur alchimon chrotoniensis
appellant᷑q hysopice quia is apud frigas in
hac re polluit. Sunt autẽ fabule aut hẏsopi¬
cȩ aut libistice. Hysopicȩ sunt cum animalia
muta inter se sermocinasse fingunt᷑. uł que
animam ñ habent ut urbes. arbores. montes
petrȩ. ftumina. Libistice autẽ dum hominũ
cum bestiis aut besti ariun cum hominib fin¬
gitur uocis esse cõmereium. Fabulas poete
quasdam delectandi causa fincerunt. quas¬
dam ad naturam rerum. ñnullas ad mores
hominũ int̾p̾tati sunt. Delectandi causa fic¬
tas. ut eas quas uulgo dicunt uł quales plau¬
tus ce terentiꝰ composuerunt. Ad naturam
rerum fabulas fingunt. ut uulcanꝰ claudus.
quia numqͣm ꝑ naturã rectus est ignis: ut
illa triformis bestia. pͥma leo. postrema dra¬

Expanded text:
 a fando nominauerunt, quia non sunt res facte sed tantummodo loquendo ficte, que ideo sunt inducte ut fictorquedam uite hominum nosceretur. Has primus inuenisse traditur Alcimon Crotoniensis appellanturque Esopice quia is apud Frigias in hac re poluit. Sunt autem fabule aut Esopice aut Lybistice. Esopice sunt cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur uocis esse commercium. Fabulas poete quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturas rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas ut eas quas uulgo dicunt uel quales Plautus et Terentius composuerunt, ad naturam rerum fabulas fingunt ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, ut illa triformis bestia: Prima leo, postrema dra