comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra sp̃c scĩ quȩ poscebant. Quos & uos o filiȩ
iuitamini: quȩ in scola xp̃i ꝑmanere uouistiᷤ.
Perseuerate in orationib unanimit̾ uiuentes:
qͦusq intrare possitis gaudia ȩternȩ uitȩ qͦ
beata uirgo felicit̾ hodie introiuit. alt̾nantib
ymnidicis angłoꝵ choris. infra paschua ȩt̾nȩ
iuriditatis: uͥ una societas omniũ suꝑnoꝵ: nͥ¬

Expanded text:
sancti quae poscebant. Quos et vos, o filiae imitamini, quae in schola Christi permanere vovistis: perseverate in orationibus unanimiter viventes, donec intrare possitis gaudia aeternae vitae, quo beata Virgo feliciter hodie introivit, alternantibus hymnidicis angelorum choris intra pascua aeternae viriditatis: ubi una societas civiu
Abbreviated transcription (Latin):
ctu uenire. Decius cȩsar iracundia plenus: dixit
ad ualerianũ p̃fectũ. Accipẽ om̃s facultates eiꝰ:
& int̾fice eum crudeli exammatione. Eodem die¬
ualemanus p̾fectus exquisita om̃i facultate eiꝰ:
muenit in domo ypoliti omnẽ fanuliã xp̃ianã.

Expanded text:
 venire, » iracundia plenus Decius dixit Valeriano: « Accipe omnes facultates ejus, et interfice eum crudeli examinatione. » Valerianus porro, exquesita omne facultate ejus, invenit in domu Ipoliti omnem familiam christianam,
Abbreviated transcription (Latin):
Non ignorat sicut credimꝰ tuȩ discretionis
prudentia. quomodo a patribus & prede-¬
cessoribus nr̃is Romanis pontiticibus. uni¬
uersis fr̃ibus cisterciensis ordinis indultuͣ
lit. & a nobis etiã renouatũ. ut dͥe laboribꝰ
sus qͦs propriis manibꝰ aut sũptibus exco¬
lunt. & de nutrimentis animaliũ suoꝵ nul¬

Expanded text:
Non ignorat, sicut credimus, vestrae discretionis prudentia, quomodo a Patribus et praedecessoribus nostris Romanis pontificibus universis fratribus Cisterciensis ordinis indultum sit, et a nobis etiam innovatum, ut de laboribus suis, quos propriis manibus aut sumptibus excolunt
Abbreviated transcription (Latin):
parrochiani tui statutis apłicȩ sedis in hac
parte contemptis. a religiosis uiris de ela¬
romaresco. nͨ solum de aluis. sea etiã de qui¬
buscdiã noualibꝰ. & nutrimentis animaliũ
suoꝵ decimas exigere ñ uerentur. qͦd ne¬
mini quantũ cumq religioso liceret. Qͣm
igitur neminẽ pati possumꝰ uel debemꝰ sta¬
tutis ledis apłicȩ conitaire. traternitati tuȩ¬

Expanded text:
onstituti, statutis apostolicae sedis in hac parte contemptis, a religiosis de Claromarisco, non solum de aliis, sed etiam de quibusdam novalibus et nutrimentis animalium suorum decimas exigere non verentur, quod nemini quantumcunque religioso liceret. Quoniam igitur neminem pati possumus vel debemus statutis sedis apostolicae contraire, fraternitati ve
Abbreviated transcription (Latin):
tantũmꝰ ut comperi: in uno uascłi modi¬
cũ qͥddam ceruisiȩ. ¶uib auditis unit̾s̾
ppłs. iter retorquens. in tanta uelocitate
ꝑgunt: ut potiꝰ geruli semetipsos portari
quã portare sentirent: atq diei adhuc sufi¬
cient̾ lucẽ habentes. ad destinatũ ꝑueni¬
unt locum. Tunc noddo ait. N unc gͥ be¬
atꝰ & domuꝰ arnulfus pascat uos nocte ista.
qm̃ qͦd deest uob̾. ipso int̾cedente ad eẽ po¬
test. Xtatim in tanta exub̾antia accreuit
modicitas potꝰ illiꝰ: ut om̃ib ad facultatẽ
sacietatis adhuc in crastinũ suꝑesset. Post
cũ craicib & cȩreis. atq ingenti gaudio &
ammiratione obuiam currit: & pastorem

Expanded text:
tantummodo, ut comperi ad Immo iudice, moditantummodo, ut comperi ad Immo iudice, modicum quiddam cervisae'. Quibus auditis, universus populus iter retorquens, in tanta velocitate pergunt, ut potius geroli semet ipsos portare, quam portare sentirent; adque diei adhuc lucem habentes, ad destinatum pervenerunt locum. Tunc Noddo ait: 'Nunc igitur beatus domnus Arnulfus pascat vos nocte ista; quod deest vobis, pro intercedente adesse potest'. Statim in tanta exuberancia adcrevit medietas potus illius, ut, omnes ad facultatem saciatis, adhuc in crastinum superesset. 26.cum crucibus et cereis atque ingenti gaudio et admiracione obviam currit et pastorem
Abbreviated transcription (Latin):
it miracułu. Quidã homo in pago caluo¬
montense nomine ceiunta: incestuosuᷤᷤ fuit.
Hunc ille cũ sepiꝰ redarguens. nec ad penitenti-¬
am nec ad emendationẽ ꝑducere potuisset:
in hac uita impenitentẽ reliquerat. P orte uͦ¬
fuit. ut in eiꝰdem incestuosi uilla oratoriũ
eet̃. qͦ in loco itinerantib illis congruũ erati.
ut mansio pararet᷑. idõ uł maxime qͥa sc̃m
corpꝰ oportebat excubiis in basilica honorari.
Uenientes aũ ad t̾minos terrȩ hominis incestu¬
osi. repente figitur gressus portantiũ: ita ut
ulteriꝰ uectandi sacra membra facultatẽ ñ
baberent̃. Et ecce angustiȩ sacerdotib & uni
rabant. p̾sertim cũ iam dies declinata eẽt ad
uespum. C unc noddo dux qͥ unꝰ erat ex eunti-¬
bait. Uidetis qͥa terrã incestuosi huiꝰ ingre-¬
di despicit: Est enĩ ualde ꝓcul uilla mea:
& nos ante nox indiidit. qũa illuc uenire
qͦ tanta multitudinẽ reficere possim. Est

Expanded text:
it miraculum. Quidam autem homo in pago Calvoit miraculum. Quidam autem homo in pago Calvomontinse nomine Cionta incestiosus fuit. Hunc ille cum saepius retorquens nec ad paenitenciae emendacionem perducere potuisset, in hac vita inpenitentem reliquit. Forte fuit, ut in eiusdem incestiose villa oratorius esset, quo in loco, iterantibus illis, congruum erat, ut mansio pararetur, illud vel maxime, quia sanctum corpus oportebat scubiis in basilica honorare. Venientes autem terminos hominis incestuosi, repente figitur comportatio, ita ut ulterius vectandi sacra membra facultatem non haberent. Et ecce! angustiae sacerdotibus et unirabant, presertim cum iam dies declinata esset, ad signum. Tunc Noddo dux, qui unus erat ex euntibus, ait: 'Vidistis, quia terram incestiose huius ingredi despicit? Est enim valde procul villa mea,  nos ante nox inclaudit, quam venire quod tot multitudinem reficere possum, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ctus & cantꝰ ꝑsonat uocẽ. Siqͥdem uir egre¬
giꝰ nomaricꝰ allatũ sc̃issimũ corpꝰ illiꝰ cũ dig¬
nitate & honore qͦ ualuit: in castello haben¬
dum sepulturȩ tradidit. Post anni fere iam
acto tempore: uir electissimꝰ successor eiꝰ soericꝰ
ep̃c. consilio inito coaceruata clericoꝵ seu enã
sic unaparit̾ ꝑgunt ad heremũ. Quo in loco
excubiis cũ reuerentia celebratis: sc̃a m̃bra
ab urna lapidi ᷤᷤ auferentes grabato impont̃.
Atq mox arripientes iter: cũ gaudio remeaił̃
ad urbem. Nam suauitatis odor ex his sa¬
cris membris: cunctos replet euehentes:
Sed qualia deinceps in itinere ꝑ eundẽ clarii¬
erint miracła: ut ualeo demonstrabo. Ge¬
ad quenda riuũ cuiꝰ riparũ tellus excisa.
euntib ꝑ conualłe lubricũ pandebat meatũ:
gressu. grabbato in aere sublato gradiunt᷑ li-¬
bere: atq surgentes qͥ lapsi fuerant iam trans¬
meata conualle sese ungunt ad collegas. Post
istud etiam in illo itinere: mox aliud emicu¬

Expanded text:
nat vocem. Siquidem vir egregius Romaricus adducit sanctissimum corpus illius; cum dignitate et honore quo valuit in castello Habendum sepulturae tradidit. 23. Post annos fere iam acto tempore vir electissimus successor eius Goericus episcopus, consilium inito, coacervata clericorum seu ecisic una pariter pergunt ad heremum. Co in loco excubias cum reverencia caelebrantes, sancta membra ab urna lapidis auferentes, grabato inponunt, adque mox arripientes itinera, cum gaudio remeant ad urbem; nam suavitatis odor exiit sacris membris, cunctos replet evidentes. Et qualia deinceps in itinere per eundem claruerunt miracula, ut valio, demonstrabo. ad quoddam rivum, cuius riparum telluris excisa, que euntibus convallem adque lubricum pandebat meatum, gresso, grabato in aere sublato, gradiuntur libere, adque surgentes qui lapsi fuerunt, iam transmeatum cumvallem, sese iungunt ad collegas. 25. Post istos denique in illo itinere mox aliud abere emicu
Abbreviated transcription (Latin):
laciter decipi: scientes ꝓculdubio aliam uiam
ñ suꝑeẽ. ꝑ quã possint cȩlos penetrare. hinc
ẽ qͦd isdem dñs ait discipłis suis. Beati estis cũ
uos maledixerint homines. & ꝓsecuti uos fue-¬
rint. & dixerint om̃e malũ adu̾sum uos men-¬
tientes: ꝓpter me. Gaudete in illa die & exul-

Expanded text:
laciter decipi; scientes procul dubio aliam viam laciter decipi; scientes procul dubio aliam viam non superesse, per quam possint coelos penetrare. Hinc est quod idem Dominus ait discipulis suis, Beati estis cum vos maledixerint homines, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos, mentientes, propter me. Gaudete
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura ꝓnuntiet. corpꝰ qͦd corrumpitur aggra¬
uat animã. & depͥmit terrena in habitatio
sensum multa cogitantẽ: E emiscens gͦ o
anima sc̃a quȩcũq in dño exultas. qͦtiens te
ab hac exultatione abstractam ẽẽ uideris:
Et hic attentius intuere: quam exultationẽ
petierit. Quod enim hebraice iħc: hoc lati¬
ne salutaris dicit᷑. Quȩ hȩc leticia est iħu.
nͥ contemplatio eiꝰ qualiᷤ uenturꝰ est in gła
sua: Sciendum uͦ qͥa illi tunc hac claritate
potient᷑: qui hic positi redemptoris sui uestigia
imitant᷑ Et qͥdem dnm̃ iħm legimꝰ. doluisse.
fleuisse. ex itinere fatigatũ fuisse. obꝓbria &¬
& contumelias sustinuusse. sputa. flagella.
crucẽ suscepisse: numquã tam̃ legimꝰ eũ risis¬
se: ꝓsperatũ in p̃senti fuisse. Hinc plane. hinc
spe gaudent om̃s electi. cum ceꝑint adu̾sita¬
tib mundi fatigari. & nullis eiꝰ ꝓsꝑitatib fal¬

Expanded text:
Scriptura pronuntiet, Corpus quod corrumpitur aggraScriptura pronuntiet, Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem ? Ingemiscens ergo, o anima sancta quaecumque in Domino exsultas, quoties te ab hac exsultatione abstractam esse videris, Et hic attentius intuere, quam exsultationem petierit. Quod enim hebraice Jesus, hoc latine Salutaris dicitur. Quae enim haec laetitia est Jesu, nisi contemplatio ejus, qualis venturus est in gloria sua? Sciendum vero est, quia illi tunc hac claritate potientur, qui hic positi Redemptoris sui vestigia imitantur. Et quidem Dominum Jesum legimus doluisse, flevisse, ex itinere fatigatum fuisse, opprobria et contumelias sustinuisse, sputa, flagella, crucem suscepisse: nunquam tamen legimus eum risisse, prosperatum in praesenti fuisse. Hinc plane, hinc in spe gaudent omnes electi, cum coeperint adversitatibus mundi fatigari, et nullis ejus prosperitatibus fal
Abbreviated transcription (Latin):
s in illo tantũ exultat quẽ amando magni-¬
ficat. Nouerat aũ eẽ aliam uituꝑabiłe exul-¬
tationẽ. qua mundꝰ gaudere dicit᷑: tendens
ad luctũ. Et de quib salomon ait. Letant᷑
cũ male fecerint: & exultant in reb pessi-
cordib eẽ describit: s in spu scõ. Hinc dauid
cũ diceret gaudete iusti: subiunxit in dño.
Kinc cũ dño diceret. gaudebunt labia mea:
tione nullus eoꝵ gaudet qͥs qͥs de p̾sentib
tantũ exultat: & ȩternis bonis int̾esse non
concupiscit. Cui exilium patͥa eẽ creditur:
& mors uita ȩstimat᷑. Cui ds̃ uent̾ est: & or¬
natꝰ ñ in morib. s in amictu ẽ. Qui cũ lau¬
datur extollit᷑: & cũ uituꝑatꝰ fuerit. magnis
iracundiȩ stimulis agitat᷑. Qui cũ mansuetiᷤ
ñ humiliat᷑: s in suꝑbie fastu eleuatꝰ. cȩteros
qͣsi ex alti montis suꝑcilio contemplatur. S
hac exultatione isdem uitiis int̾pellantib.
nec ad momitum se credat posse abstrahi: cũ

Expanded text:
sed in illo tantum exsultat, quem amando magnificat. Noverat autem esse aliam vituperabilem exsultationem, quia mundus gaudere dicitur tendens ad luctum, de quibus Salomon ait: Laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimicordibus esse describit, sed in Spiritu sancto. Hinc David cum diceret, Gaudete, justi; subjunxit, in Domino . Hinc cum Domino diceret, Gaudebunt labia mea, tione nullus eorum gaudet, quisquis de praesentibus tantum exsultat, aeternisque bonis interesse non concupiscit: cui exsilium patria esse creditur, et mors vita aestimatur; cujus Deus venter est, et ornatus non in moribus, sed in amictu est: qui cum laudatur, extollitur; et cum vituperatus fuerit, magnis iracundiae stimulis agitatur - qui cum mansuetis non humiliatur, sed in superbiae fascibus elevatur, et caeteros quasi ex alto montis supercilio contemplatur. 9. hac exsultatione, iisdem vitiis interpellantibus, nec ad momentum se credat posse abstrahi; cum
Abbreviated transcription (Latin):
chrũ fustib sustentatꝰ uenerat ut sanaretur.
hȩc nos pauca de plurimis huiꝰ uiri miracłis
uł oꝑib bonis: ut ualuimꝰ scͥptis indidimꝰ.
Ceterũ si om̃ia bona quȩ egit stilo ꝑsequen-¬
tes membranis inserere studuissemꝰ: enor-¬

Expanded text:
chrum fustibus sustentatus venit, ut sanaretur. 30. Haec nos pauca de plurimis huius viri miraculis vel operibus bonis, ut valuimus, scriptis indidimus. Ceterum, si omnia bona quae egit stilo persequentes, membranis inserere studuissemus, enor
Abbreviated transcription (Latin):
ȩp̃m ut se sanaret. Statimq digiti illiꝰ. qui
iam dudu fortit̾ palmis inheserant: resolu-¬
to rigore pͥstinam receꝑunt medeła. Reme-¬
at mox ad ꝓpͥa incolumis & lȩta: quȩ uene-
pedetemptim & cũ ingenti angustia callẽ
nitebat᷑ contingere. Hic cũ croccis suis ad
urna scĩ uiri. semetipsum sanandu in ora-¬
tionẽ ꝑstrauit. Statim resolutis neruoꝵ con-¬
tractib surrexit sanus & lȩtus: atq ad do

Expanded text:
episcopum, ut se sanaret. Statimque digite illius, que episcopum, ut se sanaret. Statimque digite illius, que iam dudum fortiter palmis inhaeserant, resoluto regore, pristinam receperunt medelam, et remeat mox ad propria incolomis et laeta, quae venerapeditemtim et cum ingente iniuria callem nitebatur contingere. Hic cum crociis suis ad ornam sancti viri semet ipsum sanandum in oracione prostravit; statimque resolutis nervorum contractibus, surrexit sanus et laetus adque ad do
Abbreviated transcription (Latin):
Mox quippe sepultꝰ qͥd apud . xp̃m in beremo
meiratꝰ fuisset: suis ciuib miracłis demonst᷑¬
uit. Nam mulier quedã nomine iulia.
luminib olim cȩcata: ad sepulchrũ accessit.
Ubi cũ ꝓstrata cũ fide orasset: absq mora lu
m̃ annis multis desideratũ recȩpit. Atq
exitus uiarũ qͦs ext̾na auxiliante manu cal¬
care consueuerat: ꝓpͥis cernens luminib. ad
diu̾sorium leta remeauit. Aliud deniq rur-¬
sum miracłm ñ sileam: qͦd nuꝑ narrante
comꝑi. Mulier quȩdã nomine. cyorcilla. in
suburbano medio matrici degens ausa fuit
dominica die oꝑari: s mox diuinitꝰ uerb̾ata.
utraq manu contracta ẽ. Tunc magnis
uallata angorib : ad p̃fatũ abbatẽ ꝑuenit.
At ille p̾cepit eidem: quatinꝰ ad sepulchrum
sc̃i antistitis arnulsi cũ fide festinaret. U bi
cũ affuisset ostia obserata repagulis mue¬
ꝓsternens. totã in orationẽ cũ lacrimis de¬
dit: uociferans atq dep̃cans sc̃m arnulfũ

Expanded text:
Mox quippe sepultus, quid aput Christum in eremum mercatus fuisset, suis civibus miraculis demonstrabit. 27. Nam mulier quidam nomine Iulia, luminibus olim caecata, ad sepulchrum accessit. Ubi cum prostrata cum fide orasset, absque mora lumporibus desideratum recepit, adque exitus viarum, quos, externa auxiliante manu, calcare consueverat, propriis cernens luminibus, ad diversorium laeta remeavit. 28. Aliud deneque rursum miraculum non sileam, quod nuper, narrante comperi. Mulier quidam nomine Ciorcilla in suburbano Mediomatrici degens, ausa fuit dominica die operare; set mox divinitus verberata, utraque manu contracta est. Tunc magnis vallata ancoribus, ad superscriptum abbatem pervenit. At ille praecepit eidem, quatenus ad sepulchrum sancti antistitis cum fidem festinaret. Ubi cum fuissent ostia obserrata repacolis, inveprosternit, tota in oracione cum lacrimis dedit, vociferans adque deprecans sanctum Arnulfum
Abbreviated transcription (Latin):
dentib seruat᷑. si mariȩ nec minꝰ sapientiũ est¬
matione tollit᷑: quantomagis cũ gr̃ȩ unitate
ipsa specialitas nat᷑e unũ efficit matrẽ & filiũ.
filiũ & matr̃e. Uidendu etiam ẽ: qͥd de his
qͦs secũ ꝑ grãm unũ eẽ uoluit. consequent᷑
adiungat. Ait enim. Pater: qͦs dedist mͥ.¬
uolo ut uͥ ego sum. & illi sint mecũ: ut uide¬
ant claritatẽ meã quã dedisti mͥ. Omagnã
& inestimabiłe bonitatẽ dĩ: qui habere se¬
cũ suos in gła uult. ut sua claritate fruant᷑.
qͥ hic sua fide deuincti. unũ cũ eo eẽ digni
iudicant᷑. Sigͥ eos secũ habere uult. ac ꝑ hos
potest. qͥa om̃ia potest: qͥd estimandũ ẽ de

Expanded text:
dentibus servatur, si Mariae etiam minus sapientium aestimatione non tollitur: quanto magis cum gratiae unitate ipsa specialitas naturae unum efficit matrem et filium, filium et matrem? Videndum est etiam quid de his quos secum per gratiam unum esse voluit, consequenter adjunxit. Ait enim, Pater sancte, quos dedisti milli sint mecum; ut videant claritatem meam quam dedisti mihi . O magnam et inaestimabilem bonitatem Dei, qui habere secum suos in gloria vult, ut sua claritate fruantur, qui hic sua fide juncti, unum cum eo esse digni judicantur! Si igitur eos secum habere vult, ac per hoc potest qui omnia
Abbreviated transcription (Latin):
nos miseros derelinqͥs: aut qͥs miserebitiu
te amoto moriem᷑ om̃s: nuditate scilicet at
sericordia. Nam faciem meã:ñ longo tẽpo¬
re amodo uidebitis. Uos aũ querite sic̃
uita felices cum xp̃o regnare mereaminl.¬

Expanded text:
nos miseros derelinquis, aut quis miserebitur nos miseros derelinquis, aut quis miserebitur te amoto, moriemur omnes, nuditate scilicet adqsericordia; nam faciem meam non longo tempore ammodo videbitis. Vos autem, quaerite, sicut vita felices cum Christo regnare mereamin
Abbreviated transcription (Latin):
Quid agis o miserrime: Mala ꝓbonis mͥre
pendere uis. Nunc aũ ecce me paratũha¬
bes: exerce arma in sangumẽ meũ. ut tuo
libet animo. Ego ꝓ illiꝰ mandatis mori
ñ dubito: qͥ mͥ & uitã dedit. & ꝓ me mor¬
tuus est. T unc unus ꝓcerũ ait. Nolimmpie
contra temetipsum agere o bone rex. A m̃
uides uirũ sco destinatũ cupidu ẽẽ ad mar¬
uũ lacessere: Et his dictis. ubente dño
ira eiꝰ irretita paulisꝑ conticuit. Int̾e̾a adẽ
& regina. & reminiscentes culpȩ suȩ. ut̾q
ad pedes scĩ corruunt: & ut illis miserea¬
tur. cũ lacrimis exorant dicentes. Perge
dñe ad heremũ qͦ uis: tantũmͦ placatũ
te habeamꝰ. quẽ moleste usurpantes ex¬
aggerauimꝰ. T unc sc̃s uir data illis uenia:
a palatio egreditur. Et eoce repperit ꝓ fori¬
uiduarũ & orphanoꝵ. pene innumer̃a mul¬
titudin̾e astantẽ. Cumq eũ uidissent: om̃s
uociferati sunt dicentes. O sc̃e pastor cun

Expanded text:
'Quid agis, o miserrime? Mala pro bonis mihi 'Quid agis, o miserrime? Mala pro bonis mihi rependere vis? Nunc autem hecce me paratum! Exerce arma in sanguinem meum, ut tuis libet animis. Ego pro illius mandatis mori non dubito, qui mihi et vitam dedit et pro me mortuus est'. Tunc unus procerum ait: 'Noli impie contra temet ipsum agere, o bone rex; annon vides virum sanctum destinatum et cupidum esse ad marvum lacescere?' Et his dictis, iubente Deo, ira eius irritata? paulisper contiguit. 18. Interea adest et regina. Reminiscentes culpae suae, uterque ad pedes sancti corruunt, et ut illis misereatur, cum lacrimis exorant, dicentes: 'Perge, domne, ad heremum, quo vis; tantummodo placatum te habeamus, quem molestum usurpantes exaggeravimus'. Tunc sanctus vir, data illis veniam, a palacio egreditur, et hecce! repperit pro forividuarum et orfanorum paene innumeram multitudinem adstantem. Cumque eum vidissent, omnes vociferare coeperunt, dicentes: 'O sancte pastor, cur
Abbreviated transcription (Latin):
re diuino nullatenꝰ relinquatis. Prȩfatꝰ rex
chlotariꝰ tanta eum fide & amore dilexit: ut
cum ꝓlem suam dagob̾tũ uidelicet in pͥnci¬
patꝰ culmine sublimasset: eidem regnũ ad gu-¬
b̾nandu & filium erudiendu in manu tradi¬
derit. Quẽ ille acceptũ. ita altissima & ꝓ-¬
funda erudiuit sapientia: ut in sicambroꝵ
natione rex nullꝰ illi similis fuisse narretur.
Sed cum insolubili desiderio ad heremũ ꝓpare
eũ minis posse terreri: scilicet ut ab ipsius
consilio uł solatio ñ discederet. Dixitq ad
eum. Dilectissimis filiis tuis qͥa ita admis¬
sum habent: nͥ nob̾cum consistas. capita am-¬
putabo. Ad hȩc ille respondens dixit. E ilioꝵ
meoꝵ uita: in manib di ẽ. Nam tu tuam
ñ possides uitam: qͣndo ab insontib uitam
auferre disponis. Tunc rex iratus adũsus
eũ: dependentẽ publice mucronẽ manu
arripuit. T unc beatꝰ arnulfus regis mori¬
turi pariupendens iram: constant᷑ dixit.

Expanded text:
re divino nullatenus relinquatis. Nam praefatus rex re divino nullatenus relinquatis. Nam praefatus rex Chlotharius tanta eum fide et amore dilexit, ut, cum prolem suum Dagobertum in principatus culmine sublimasset, eidem regnum ad gubernandum et filium erudiendum in manu tradidisset. Quem ille acceptum ita altissima et profunda erudivit sapientia, ut in Secambrorum nacione rex nullus illi similis fuisse narraretur. 17. Sed cum insolubile desiderio ad heremum propereum minis terrere, scilicet ut ab ipsius consilio vel solacio non discederet, dicens ad eum: 'Dilectissimi filii tui quia ita amissum habent, nisi nobiscum consistas, capita amputabo'. Ad haec ille respohdens, dixit: 'Filiis meis vita in manu Dei est; iam tu tuam non possides vitam, quando ab insontibus vitam auferre disponis'. Tunc rex iratus ad versus eum, dependentem ex publite mucronem manu arripuit. Tunc beatus Arnulfus regis morituri parvi pendens iram, constanter dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ne plebs sͥ a dño credita ab illo remota. ȩternȩ
uitȩ pabula minus acciꝑent: repente cepit
intentissime a pͥncipe flagitare ut successorẽ
tios se indignũ huiꝰ oꝑis. seq peccatorẽ cla-¬
mitans. talem eligerent pontificẽ qͥ p̾dicatio¬
nis u̾bum digne seminaret in ppłm. Quib
relectis. mox chlotariꝰ rex ñ modicis repletur¬
cessasset. Cui int̾ cȩtera talia mittit scͥpta di
remꝰ eligere successorẽ. Illud ur̃a p̾sumptio
facere nullatenꝰ p̾sumit. Hinc iterum int̾ re¬
liqua ait. Quantũ de deuotione ur̃a. qͦd pro
ammonitione diuina ẽẽ confidimꝰ nos a do¬
mino fuisse ammonitos gauisi recepimus:
tantũ uterũ dolentes tractauimꝰ qͦd ñ opta¬
mꝰ de ur̃o conspectu ẽẽ absentes. Immo dom¬
ne & pat̾ si qualibet deuotione compulsꝰ bo
ni oꝑis actus alicubi delib̾atis expetere: peti¬
inꝰ ut nos sine pace urã uł cõmumone ꝓ amo-¬

Expanded text:
ne plebs sibi a Domino credita, illo remoto, aeternae ne plebs sibi a Domino credita, illo remoto, aeternae vitae pabula quiddam minus acciperet, repente coepit intenciosissime a principe flagitare, ut successorem nternuncios, se indignum huius operis seque peccatorem clamitans, talem elegerent pontificem, que praedicacionis verbum dignus seminaret in populum. Quibus relictis, mox Chlotharius rex ncessasset. Cui inter cetera talia mittit scripta, diremus elegere successorem, istut nostra praesumpcio facere nullatenus praesumet. Hinc iterum inter reliqua ait: Quantum et de devocione vestra, quod pro ammonicione divina esse confidimus, vos a Domino fuisse ammonitos, gavisi recepimus, tantum iterum dolentes tractavimus, quod non obtavimus de vestro conspectu esse absentes. Immo, domne et pater, acsi qualibet devocione conpulsi pro boni operis actu alicubi deliberatis expetire, nos petimus, ut nos sine pace vestra vel communione pro amo
Abbreviated transcription (Latin):
miro inspiramine tanquã cȩlitꝰ actꝰ ubet eun¬
dem uelocit̾ supͣpositis centũ aureis ad mettis
usq scõ pontifici deferri. Sicq factũ ẽ ut et
matricularii seu cȩteri pauꝑes dĩ. sustentatio¬
nũ alimoniam haberent: & res sc̃oꝵ qͥb semel da¬
ta fuerat absq ulliꝰ rei redderet᷑ dispendio. Cũ
q deniq hȩ &e similes quã plures uirtutes ꝑ ilłu
cepissent crebrescere in ppłm. mox remotiora a
fragorib uulgi expetiit loca: in quib sepe er-¬
gastulo retrusus. soli dõ orationib sacris studi¬
osissime uacaret: monente altissimo qͥ dixit.
U acate & uidete: q̃m ego sum dñs. Nam crebro¬
in uilla dodiniaca quȩ contigua uosago ẽ. in¬
t̾dumq calciago ñ multũ longe ab urbe. cellu¬
¶la
retrusus: cȩlum dieb ac noctib p̾cib pulsabat.
Sed dum in his athleta. xp̃i contra diabołu scĩs¬
sime & fortit̾ dimicaret: conscientia tactus.

Expanded text:
miro inspiramine tamquam caelitus actus, iubet eunmiro inspiramine tamquam caelitus actus, iubet eundem velociter, suprapositis centum aureis, ad Mittis usque sancto pontifici deferre. Sicque factum est, ut et matricularii seu ceteri pauperes Dei sustentacionum alimonia aberent, et res sanctorum, quibus semel data fuerat, absque ullius rei redderetur dispendia. 15. Cumque denique hae et similes quam plures virtutes per illum coepissent crebrescere in populum, mox remociora a fragoribus vulgi expetiit loca, in quibus saepe ergastulo retrusus, soli Deo oracionibus sacris studiosissime vacaret, monente Altissimo, qui dixit: Vacate et videte, quoniam ego sum Dominus. Nam crebro villa Dodiniamaca, quae contigua Vosago est, interdumque Calciago non multum longe ab urbe cellula retrusus, caelum diebus ac noctibus precibus pulsabat. 16. Sed dum in his athleta Christi contra diabolum sanctissime et fortiter demigaret, conscientia tactus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sicq diuina censura iuibente actũ fuit: ut de qͥ
b pontifici scõ detraxerant. in ipsis pen̾a sen-¬
tirent. Post ñ multũ temporis in tantis trans¬
gressionib p̾fatꝰ noddo dep̾hensus ẽ: ut scelera
illiꝰ una cũ uita sicut iustũ erat. regalis gla-¬
diꝰ iuste amputaret. Ac ne solus moreretur:
filiꝰ ipsiꝰ mox eadem sententia ꝑcussus interiit
Per idem uͦ tempꝰ cũ iam pene om̃s thesauros in
usus pauꝑum erogasset: adhuc suꝑerat eidẽ
discus argenti. habens pondꝰ libras septuagin-¬
ta duas. Hunc hugo qͥdam pͥmatũ ꝓcerum:
datis alimoniis uł his quȩ pauꝑib necessaria
illo laicus frueret᷑: qͥ in honore beati stepha¬
ni ꝓthomr̃is iam olim consecratus fuisset. ssã
supradicto hugone repentina morte ꝓstrato:
p̃fatꝰ discus coram chlotario rege allatꝰ ẽ. Qui cũ
a narrantib comꝑisset. hunc a scõ arnulfo ep̃o
ob alimoniã pauꝑum ueniindatũ fuisse. mox

Expanded text:
Sicque diviSicque diviibus pontificem sanctum detraxerant, in ipsis poenam sentirent. Nam non multum post temporis in tantis transgressionibus praefatus Noddo deprehensus est, ut scelera illius una cum vita, quia iustum erat, regalis gladius iuste amputasset, ac, ne solus moriretur, filius ipsius mox eadem sentencia perculsus interiit. 14. Per idem autem tempus, cum iam paene omnes thesaurus in usus pauperum erogasset, adhuc supererat eidem discus argenti, Habens pondus libras septuaginta duas. Hunc Hugus quidam primatis procerum, datis alimoniis vel his quae pauperibus necessaria illo laicus frueretur, qui in honore beati Stephani protomartiris iam olim consecratus fuisset; nam supradicto Hugo prepeti morte prostrato, praefatus discus Chlothario rege allatus est. Qui cum a narrantibus comperisset, hunc a sancto Arnulfo episcopo ob alimonia pauperum venundatum fuisse, mox
Abbreviated transcription (Latin):
homo scelestꝰ. nomine noddo. quadam die
aluo referta uino ȩstuans: cũ complicib su¬
is uiro sc̃õ derogare ausꝰ ẽ dicens. ñ eẽ scili¬
cet cultorẽ dĩ.s potiꝰ hominẽ uoluptati de-¬
ditum: ad cuiꝰ uidelicet lectũ nocturnis ho-
una cũ detrahente socio petisset: iubente
dño ut casus fieret. omĩa uestim̃ta. illoꝵ
flamina circumdans uallauit. Ilico exilien-¬
tes aquã urgentib uocib deposcebant: s
aqua iniecta. flaminã diuinitꝰ immissam ñ
extinguebat. Ardebant nequit̾ circa nates. uł
genitalia loca camisiȩ illoꝵ: nec a se ardentia
uestim̃ta exuere p̃ualebarł Quid plura: Ca
aliud facere ñ poterant exiliunt foras: & in¬
star porcoꝵ in lutũ uolutabri sese uociferan¬
tes inuoluunt. Sed magis ac magis genita-¬
lia loca ipsoꝵ ignis inmissuꝰ cremabat. Tunc
quippe ut reor impletũ ẽ suꝑ illos: qͦd scͥptũ ẽ.
Detrahentẽ secreto ꝓximo suo: hunc ꝑsequebar.

Expanded text:
homo scelestus nomine Noddo quadam die, alvo referto, vino aestuans, cum conplicibus suis virum sanctum derogare ausus est, non esse scilicet cultorem Dei, sed pocius hominem voluptati deditum, a cuius videlicet lectum nocturnis horiuna cum detrahente socio petisset, iubente Domino, ut casus fieret, omnia vestimenta illorum flamma circumdans vallavit. Ilico exilientes, aquam urguentibus vocibus deposcebant. Sed aquam iniecta flammam divinitus missam non extinguebat. Ardebant nequiter circa nates vel genitalia loca camisae illorum, nec a se ardencia vestimenta exuere praevalebant. Quid plura? Quia aliut facere non poterant, exiliunt foras et ad instar porcorum in lutum volutabri sese vociferantes involvunt. Sed magis ac magis genitalia loca ipsorum ignis inmissus quippe, ut reor, impletum est super illos quod scriptum est: Detrahentem occulte proximo suo, hunc persequebar .
Abbreviated transcription (Latin):
tis potiꝰ singultib quã uerbis exponit. Con-¬
fest̃ gͥ egreguiᷤ uir: cũ festinatione ad languen-¬
tis ꝑgit lectułu. Ubi cũ humi fuisset ꝓstratꝰ:
diutissime orauit. Tum demũ semiuiuũ
hominẽ ut illiꝰ mos erat: sic alloquit᷑. Peni-¬
tere inqͥt fili si qͥd mali fortassis gessisti: ut
duplicem accipias medicinã. Ille aũ uenisse
hominẽ dĩ exultans. uix t̾ibis affatur. qͦd cor-¬
de uoluebat: qͥa extremis quatiebat᷑ conatib
Quid plura: Calefacta affert᷑ aqua: & manib
ꝓpͥis uir sc̃s faciem egroti pedesq eiꝰ & manꝰ
cum ingenti abluit diligentia: atq oleo sc̃o
corpuᷤ eiꝰ ꝑungit. Sicq factum ẽ: ut eadẽ
die tamquã nulła infirmitatẽ ꝑpessus. cum
cȩt̾is uilła egrediens incolumis. letus & gau-¬

Expanded text:
tis pocius singultibus quam verbis exponit. Contis pocius singultibus quam verbis exponit. Confestim igitur egregius vir cum festinacione at languentis pergit lectulum. Ubi cum humi fuisset prostratus, diutissime oravit. Tum demum semivivo homini, ut illius mos erat, adloquitur: 'Penitere', inquid, 'fili, si quid male fortassis gessisti, ut duplicem accipias medicinam'. Ille autem venisse hominem Dei exultans, vix verbis effatur quod corde volvebat, quia extremis quaciebatur conatibus. Quid plura? Calefacta adfertur aqua, et manibus propriis vir sanctus faciem aegroti, pedes et manus cum ingenti abluit diligencia atque oleo sancto corpus illius perunguit, Sicque factum est, ut eadem die, tamquam nulla infirmitate perpessus, cum ceteris villam egrediens incolomis, laetus et gau
Abbreviated transcription (Latin):
geminã id est animȩ & corporis tui capias
medela. Accepto gͦ a sc̃o uiro baptismi sacda¬
m̃to: repente de corpore illiꝰ lepra discessit.
Et factus est deinceps in utraꝙ substantia sa¬
nꝰ: qͥ pͥus fuerat & peceator & macłosus. Post
hȩc aũ cum partes thuringoꝵ cũ eodẽ rege
nuisendas intrasset: forte fuit ut qͥdam ꝓce-¬
rum nomine noddilo. puerũ atq parentẽ
suũ quẽ satis diligebat supp̃mis funeraret
fletibꝰ. Nam &e consanguinitatis ꝓpinquitate.¬
&e amicitia: eidem indissoluli uingebat᷑ affe-¬
ctu. Rege aũ iam qͣntotiꝰ ex eadẽ ꝓpante uil-¬
la. nil angustianti aliud consilii aderat: nͥ ut
languentis capite amputato. more gentiliũ
cadauer ignib comburendu traderet᷑. Sed
ut credimꝰ om̃ipotentis dĩ tc̃ uoluntate id ac-¬
tũ ẽ: scm̃ arnulfum ep̃m. a mansionib ñdu
egressum fuisse. Quo cõꝑto noddilo ad eũ¬
dem ueloci ꝑgit gressu: & causam infelicita-¬

Expanded text:
geminam, id est animae et corporis tui, capias geminam, id est animae et corporis tui, capias medelam'. Accepto ergo a sancto viro babtismi sacramento, repente de corpore illius lepra discessit, et factus est deinceps in utraque substancia sanus, qui prius fuerat peccator et maculosus. 12. Post haec autem cum patrias Toringorum cum eodem rege invisendas intrasset, forte fuit, ut quidam procerum nomine Noddilo puerum adque parentem suum, quem satis diligebat, supremis funeraret fletibus; nam et sanguinitatis propinquo et amicicia eidem insolubile iungebatur affectu. Rege autem iam quantocius ex eadem properante villa, nil angustianti aliut consilii aderat, nisi, languentis capite amputato, more gentilium cadaver ignibus comburendum traderetur. Sed, ut credimus, omnipotentis Dei tunc voluntate id actum esse, sanctum Arnulfum episcopum a mansionibus nondum egressum fuisse. Quo cumperto, Noddilo ad eundem veloci pergit gressu et causam infelicita
Abbreviated transcription (Latin):
pore infra urbem ob orationis munꝰ lucrã¬
dum. ad basilicã sc̃ȩ crucis accessit: ibiq
puellam misere debachantẽ reppit. Quani
cũ uidisset: miscđia motꝰ archidiacono suo
orationũ uigilias celebremꝰ: & suꝑuemente
diluculo. ista parte reu̾tam᷑. Cumq dem-¬
ceps crastina die scłm condictũ inibi affu-¬
issent: puelła ab hoste antiqͦ lib̾atam rep-¬
perert̃. Sicq factũ ẽ: ut scĩtas huiꝰ uiri eti¬
am absentes longeq positos curaret. Tem-¬
porib demq dagob̾ti regis cũ in palatio eẽt.
eidem qͥdam lepsus clamare cepit: uictũ
seu ȩtiam uestitũ deposcens. At ille statim
iussit eũ in hospitiũ duci. Cumq erga il¬
lum scdm morẽ suũ solitã impenderet pie¬
tatẽ: sciscitari uoluit qͥa barbarꝰ erat. si sacra
unda baptismatis ablutꝰ fuisset. Repente
ille: nequaquã ait. dñe mi. Nam infelix
ego abiectꝰ a ppło: & quis mͥ grãm baptismi

Expanded text:
pore infra urbem ab oracionis munus lucranpore infra urbem ab oracionis munus lucrandum basilicam sanctae Crucis accessit ibique puellam nequiter debacchantem repperit. Quam cum vidisset, misericordia motus, archidiacono suo oracionum vigilias celebremus et superveniente diluculo istic pariter revertamur'. Cumque deinceps crastina die secundum condictum inibi adfuissent, puellam ab oste antiquo liberatam repperierunt. Sicque factum est, ut sanctitas uius viri etiam absentes longeque positos curaret. 11. Temporibus denique Dagoberti regis cum in palacio esset, eidem quidam lebrosus clamare coepit, victum seu etiam vestimentum deposcens. At ille statim iussit eum in ospicium duci. Cumque erga illum secundum mos suum solitam inpenderet pietatem, sciscitare voluit, quia barbarus erat, si sacra unda babtismatis ablutus fuisset. Repente ille: 'Nequaquam', ait, 'domine mi, nam infelix ego abiectus a populo, et quis mihi gratiam babtismi
Abbreviated transcription (Latin):
contiguis namq partib uosagi. in p̃dio sc̃i
stephani. cũ uir sc̃s affuisset: quȩdã mulier
nomine bethyna nequit̾ a demonio arrepta.
luit inimicꝰ: ut ubi xp̃s debuit habitare.
illic domiciliũ infelix possideat. Suꝑuen¬
tura gͥ nocte: mulierẽ in uigiliis adẽẽ p̾ce.¬
pit. Cumq uir sc̃s sese in orationẽ dedisset:
mox demoniũ clamans & eiulans a mulie¬
re discessit. Ilico gaudentib om̃ib uissit
illam abire incolumem & letam: quȩ dudu
fuerat ab inimico obsessa & infirma. Per
idem uͦ tempꝰ qͦ triduanũ ieiuniũ uniui̾sa¬
lis celebrare consueuit eccłia. uir scs̃ extra
ciuitatẽ cũ crucib atq ꝓmiscuo ppłi gene¬
re. orandi gr̃a scd̾m morem urbis ꝓcessit:
& ecce ex mediis cat̾uis. fȩmina quȩdã ar-¬
repta a demonio. clamare cȩꝑit. Hanc ille
cum. uidisset: uexillo crucis iniecto. moy
ab adu̾sario ereptã sanauit. Alio qͦq tem¬

Expanded text:
contiguis namque partibus Vosagi, in praedio Sancti contiguis namque partibus Vosagi, in praedio Sancti Stephani cum vir sanctus adfuisset, quaedam mulier nomine Bettila nequiter a daemonio arrepta, luit inimicus, ut ubi Christus debuit habitare, ille domicilium infelix possideat? Superventura igitur nocte mulierem in vigiliis adsistere praecepit. Cumque vir sanctus sese in oracione dedisset, mox daemonium clamans et eiulans a muliere discessit. Ilico, gaudentibus omnibus, iussit illam abire incolumem et laetam, quae dudum fuerat ab inimico oppressa et infirma. 10. Per idem namque tempus, quo triduanum ieiunium universalis celebrare consuevit ęcclesia, vir sanctus extra civitatem cum crucibus adque promiscuo populi genere orandi gratia secundum mos ex urbe processit; et hecce! ex mediis catervis femina arrepta daemonio clamare coepit. Hanc ille cum vidisset, vexillo crucis iniecto, mox ab adversario erepta sanavit. Alio quoque tem
Abbreviated transcription (Latin):
accreunt: ut etiam de longinqͥs regionib atq
ciuitatib fama currente innumera cat̾ua
pauꝑum. ad scm̃ arnulfum pontific̾e refo-¬
cillanda festinaret. Erat namq iugit̾ solli-¬
citus atq intentꝰ in cunctis bonis actib. p̾ser-¬
tim in susceptione monachoꝵ. seu ꝑegrinanti-¬
ũ deuotissimꝰ inuigilabat: ita ut qͦs hospitio
recepisset. manib ꝓpͥis pedes ablueret: illos-¬
q uestitos atq refectos deducens. mox alioᷤ
refocillandos susciꝑet. Porro abstinentiȩ illiꝰ
normã narrare qͥs ualeat: maxime cũ inter-¬
dum post triduana seu ampliꝰ ꝓtracta ie-¬
uinia. pane ordeaceo seu limphȩ poculo ui-¬
ctitaret. Indutꝰ namq erat intrinsecꝰ iugit᷑
tunioe occulto cilicio: sicq exesis iam m̾briᷤ
uigiliis atq ieiuniis. geminũ in se gerebat
cruciatũ. Miracula saltẽ aliqua de multis
quȩ gessit uir sc̃s: narranda aggrediar. In

Expanded text:
adcrevit, ut etiam de longinquis regionibus adque adcrevit, ut etiam de longinquis regionibus adque civitatibus, fama currente, innumera caterva pauperum ad sanctum Arnulfum pontefecem refocilanda festinaret. 8. Erat namque iugiter sollicitus adque intentus, in cunctis bonis hactibus, praesertim in suscepcione monachorum seu peregrinancium, devotissimus invigilabat, ita ut, quos ospicio recepisset, manibus propriis pedes ablueret, illosque vestitos adque refectos deducens, mox alios refocilandos susciperet. Porro abstinenciae illius normam narrare quis valeat, vel maxime cum interdum post triduana seu amplius protracta ieiunia panem ordeacio seu limphae poculo victitaret? Indutus namque iugiter intrinsecus tonice occulte cilicio, sicqui exesis iam membris vigiliis adque ieiuniis geminum ingerebat cruciatum. 9. Miracula autem aliqua saltim de multis quae gessit narranda acgrediar. In
Abbreviated transcription (Latin):
lo & ueni sequere me: relictis om̃ib lerinum
itinerare disposuit. S ed uiriꝰq desideriis in
hac causa: affuit uoluntas altissimi. Neq
enĩ fas om̃pc ds fore censuit: ut hi duo uiri qͥ
demũ ueluti duȩ lampades fulsert̃ in scło. sub
uniꝰ modii articulo occultarent᷑: dicente dño.
Nemo accendit lucernã & ponit eã sub modio.
s supra candelabrũ: ut luceat om̃ib qͥ in do¬
mo sunt. Cumq in his atq diu̾sis bonis tã-¬
quã potentissimũ auriga iugit̾ uigilaret:
forte fuit ut urbs metensiũ p̾sule indigeret
Cunc una uox ppłoꝵ arnulfum domesticum
atq consiliariũ regis. dignũ eẽ ȩp̃atu accla-¬
mauit. Ille aũ lacrimans. & compulsꝰ qͥa do
ita placitum fuit. urbem ad gub̾nandu susce-¬
pit: sicq deinceps ȩp̃ales gestans infulas. ut
etiam domesticatus sollicitudinẽ atq pͥmatũ
palatii. ac si nolens teneret. Mox aũ tanta tãq
ꝓfusa munificentia in elemosinis pauꝑum.

Expanded text:
tis omnibus, Lerinum iterare disposuit; sed utriusque desideriis in hac causa obfuit voluntas Altissimi. Neque enim fas omnipotens Deus fore censuit, ut hii duo viri, qui demum veluti duae lampades fulserunt in saeculo, sub unius modii articulo hoccultarentur, dicente Domino: Nemo accendit lucernam et ponet eam sub modio, sed supra candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. 7. Cumque in his adque diversis bonis tamquam potentissimus auriga iugiter invigilaret, forte fuit, ut urbs Metensium praesule indigeret. Tunc una vox populorum Arnulfum domesticum adque consiliarium regis dignum esse episcopum adclamavit. Ille autem lacrimans et conpulsus, quia Deo ita placitum fuit, urbem at gubernandum suscepit, sicque deinceps episcopales gestans infulas, ut eciam domesticatus sollicitudine adque primatum palacii hacsi nollens teneret. Mox autem tanta tamque perfecta munificencia in aelemosinis pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
tur die. Quo comꝑto: adest uir religiosis-¬
simꝰ romaricꝰ cum cȩteris monachis gło¬
sum eiꝰ p̾̃stolans egressum. Tunc electus
adest dies in qͦ uidiei meo p̾sentandꝰ appare¬
bo. ¶uid faciam: Nichil boni gessi in hoc
scło: om̃ib scelerib & peccatis uallatꝰ coartor.
delit̾ seruiuit gestaret᷑. Fit ilico gaudiũ
magnũ ꝓculdubio. suꝑnarũ uirtutũ in

Expanded text:
diem. Quo comperto, adest et vir religiosissimus Romaricus; cum ceteris monachis gloriosum eius praestolatur egressum. Tunc electus adest dies, in quo Iudici meo praesentandus appareo. Quid faciam? Nihil bone gessi in hoc saeculo; omnibus sceleribus et peccatis vallatus, coartor, Christum gestaretur. Fit autem ilico gaudium magnum procul dubium supernarum virtutum in
Abbreviated transcription (Latin):
queat: p̾sertim cũ sepe falangas adu̾sarum
gentiũ suo subegisset mucrone: Quappter
pene cuncto ultimꝰ uidebat᷑: ita ut sex ꝓum-¬
tiȩ qͣs ex tunc. usq nunc totide agunt do-¬
mestici. sub illiꝰ amministratione soliꝰ rege-¬
te puellam. qͥa sic ds̃ uoluit: p̾claris morib
uxorem duxit. Nam illud eidem dñs speci¬
ale munꝰ ueluti duarũ gemmarũ splendidũ
decus in mundu indulfit: ut ex eadem egre¬
gia femina duoꝵ filioꝵ gaudia suscepisset.
Cumq hȩc ita agerent᷑ sicut iam supradiximꝰ.
diu̾sis in palatio honorib & minist̾io pͥmꝰ flo¬
ruit: s iugis illiꝰ meditatio cura monasteria
uł loca scã uigilabat. Temporib aũ illis erat
in miist̾io regis uir egregiꝰ nomine romaricꝰ.
qͥ desiderio illi scõ. & familiari iungebat᷑ af-¬
fectu. Cum hoc gͥ inito consilio scđm p̾ceptũ¬

Expanded text:
queat, praesertim cum saepe phalangas adversarum queat, praesertim cum saepe phalangas adversarum gencium suo abigisset mucrone? Quapropter pene cunctorum ultimus videbatur, ita ut sex provinciae, quas ex tunc et nunc totidem agunt domestici, sub illius ministratione solius regete puellam, quia Deus sic voluit, praeclaris moribus duxit uxorem. Nam illud eidem Dominus speciale munus veluti duarum gemmarum splendidum decus in mundo indulsit, ut ex eadem egregia femina duorum filiorum gaudia suscepisset. Dum haec itaque agerentur, sicut iam supra diximus, diversis in palacio honoribus et ministerio primus floruit; sed iugis illius meditatio circa monasteria vel loca sancta invigilabat. 6. Temporibus autem illis erat in ministerio regis vir egregius nomine Romaricus, qui desiderio illius sancto et familiari iungebatur affectu. Cum hoc igitur, consilio inito, secu
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlitus sibi responso dato. p̾saga uoce exorsꝰ
ait. Scitote om̃s & attendite. qͣm puer iste qͥ
natus ẽ sublimissimis atq summis honoribꝰ
gestandꝰ: magnꝰ erit apud dm & apud homines.
Quod & deuiceps uerax ꝓbauit euentꝰ. Post¬
hȩc aũ laudabił indolis cũ plenus gr̃a dĩ eẽt: iã
tempꝰ aduenit. ut litterarũ studiis imbuenduᷤ¬
a parentib daret᷑. Mox itaq traditꝰ p̃ceptorim
ter cȩteros contub̾nales suos: sagax ingenii. &
memoriȩ capax. amabilis fulsit. Eratq. xp̃o
in se habitante cunctis subditꝰ. s fide & cari-¬
tate excelsior om̃ib. Cũq ĩa bene doctus ad
roboratam ꝑuenisset ȩtatẽ: sundulfo subar¬
gulo. siue etiam rectori palatii. uł consilia¬
rio regis. exercitandus in bonis actib tradit᷑.
Hunc ille cum accepisset ꝑmulta deinceps ex-
nũ aptauit. Nam uirtutẽ belligerandi. seu
potentiam illiꝰ deinceps in armis qͥs enarrare

Expanded text:
caelitus sibi responsum datum, praesaga voce exorsus, caelitus sibi responsum datum, praesaga voce exorsus, ait: 'Scitote omnes et adtendite, quoniam puer iste, qui natus est, sublimis adque summis onoribus gestandus, magnus erit apud Deum et homines'. Quod haec autem laudabilis indolis plenus gratia Dei, iam tempus advenit, ut litterarum studiis imbuendus daretur. Mox itaque traditus praeceptori, inter ceteros contubernales suos sagax ingenii et memoriae capax, amabilis fulsit eratque, Christo in se habitante, cunctis subditus, sed fide et caritate celsior omnibus. 'Cumque iam bene edoctus ad roboratam pervenisset aetatem, Gundulfo subregulo seu etiam rectori palatii vel consiliario regis exercitandus in bonis actibus traditur. Hunc ille cum accepisset, per multa deinceps expenum aptavit. 4. Nam virtutem belligerandi seu potentiam illius deinceps in armis quis enarrare
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i filii eiꝰ: uit̾a uł acta sc̃issimi arnulfi an-¬
tistitis auxiliante sp̃u scõ qͥ in ipso reqͥeuit
stilo elicere aggrediar. Precipiente qͥppe do-¬
mino. de bonis aꝑi os tuũ. & ego adimple-¬
bo illud: reticenda ñ sunt quȩ in exem¬
plum bonȩ actionis diuulgata ꝓficiunt:
atq suis sectatorib ꝓculdubio municipa-¬
tum tribuunt cum scĩs:
bilis parentib. atq opulentis-¬
simꝰ in reb scłi fuit: s nobilior
demcep̃s & sublimior in fide. xp̃i ꝑmansit.
huiꝰ itaq laudabilia facta quȩ gessit. ĩmulla
ego a familiarib illiꝰ narrantib: plexaq ꝑ se-
metipsum quȩ scribenda assunt cognoui.
Qua de re oꝑep̃ciũ censeo: ut ab ipsiꝰ natiuita-¬
tis die exordium loquendi sumamꝰ. de ste-¬
tiguo illo in loco habitans: a partib italiȩ
ueniens. seruus dĩ nomine stephanꝰ. Huic
aũ cũ reuelata fuissent huiꝰ natiuitatis ex-¬
ordia: silentio paulisꝑ int̾posito tanquã

Expanded text:
tri, filii eius, vitam vel acta sanctissimi Arnulfi antestitis, auxiliante Spiritu sancto, qui in ipso requievit, stilo aelicere aggrediar, praecipiente quippe Domino de bonis: Aperi os tuum, et ego adinplebo illud. Ergo reticenda non sunt, quaeque in exemplum bonae actionis devulgata proficiunt atque suis sectatoribus procul dubio municipatum tribuunt cum sanctisbilis parentibus atque oppulentissimus in rebus saeculi fuit; sed nobilior deinceps et sublimior in fide Christi permansit. Huius itaque laudabilia facta quae gessit nonnulla ego a familiaribus illius narrantibus, pleraque per memet ipsum quae scribenda adsunt cognovi. Qua de re operae precium censeo, ut ab ipsius nativitatis die exordium loquendi sumamus. 2. Etiguo illo in loco habitans, a partibus Italiae veniens, servus Dei nomine Stephanus. Huic autem cum revelata fuissent huius nativitatis exordia, silentio paulisper interposito, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
çȩlis: quẽ tu paruułu ex te hominẽ natũ tõ¬
ciens oscłata es in terris. Has gͦ tuas felicita¬
tes possidens: conu̾tere ad nr̃am miseriarũ sa¬
pat̾cinia om̃i nisu imploremꝰ: ut d̾u nos supplici
eã obseqͥo freq̃ntamꝰ in t̾ri: ipsa nos sedula p̃ ce cõ¬
mendare dignetur in celis: Neq enĩ dubium
quȩ meruit pro liberandis ꝓferre p̾̃ciũ: posse
pluᷤ scĩs omibꝰ lib̾atiᷤ impende suffragiũ. S qͥd nob̾ ꝑ¬
dest hanc int̾pellare uocib: ñ etiam humilitauꝰ
eiꝰ exempla teneamꝰ. Curemꝰ gͦ dilectissimi
fus: ut cũ huiꝰ die festiuitat intesse cupinꝰ
uestimentis humilitatis eiꝰ atq caritatis
inditi appareamꝰ. Non nos inuidia alienȩ
felicitatis torqueat: ñ ira usq ad diuisionẽ
dilaniet. Non cupiditas. xp̃m a nob̃ exclu¬
polluat: ñ elatio corrumpat: ñ suꝑbia in¬
flet: ut cũ nos uirtutib ornatos. caritate

Expanded text:
coelis, quem tu parvulum ex te hominem natum tocoelis, quem tu parvulum ex te hominem natum toties osculata es in terris. Has ergo tuas felicitates possidens, convertere ad nostrarum miseriarum sapatrocinia omni nisu imploremus: ut dum nos supplici eam obsequio frequentamus in terris, ipsa nos sedula prece commendare dignetur in coelis Neque enim dubium, quae meruit pro liberandis proferre pretium, posse plus sanctis omnibus, liberatis impendere suffragium. Sed quid nobis prodest hanc interpellare vocibus, nisi etiam humilitatis ejus exempla teneamus? Curemus ergo, dilectissimi fratres, ut qui hujus diei festivitati interesse cupimus, vestimentis humilitatis atque charitatis induti appareamus. Non nos invidia alienae felicitatis torqueat, non ira usque ad divisionem dilaniet, non cupiditas Christum a nobis exclupolluat, non elatio corrumpat, non superbia inflet: ut dum nos virtutibus ornatos, charitate
Abbreviated transcription (Latin):
sitimꝰ. somniũ patimur. in carcere retinem᷑.
tu uͦ in celestib regnis p̾lata es cunctis uir¬
ginũ choris. Tu agnũ qͦcũq prexerit sẽ¬
queris. Tu uirgineos choros & ab incenti¬
uȩ carnis illecebris alienos. ꝑalbentia lilia
rosasq uernantes: ad fontẽ ꝑhenns uitȩ
potandos inuitas: Tu in illa felicissima re-¬
gna beatoꝵ pͥmi ordinis dignitate indemp¬
ta. plantis roscidis gradiens. int̾ paradysi
amenitates gramineosq chrocos tenero po-¬
plite ꝑgis: feliciq palma uiolas immarces-¬
sibiles carpis. Tu concinis sine fine choris
coniuncta angłicis: archangłisq sociata. in-¬
defessa uoce sc̃s clamare ñ cessas. Tu in cubi¬
culi regis beatitudine. geminis ac margari¬
tis ornata assistis. T ibi thronꝰ regiꝰ ab angłis
collocat᷑. in aula et̃m regis: teq ipse rex re¬
gũ ut matre uerã & decorã sponsam p̃ om̃i¬
b diligens. amoris amplexii sͥ assotiat. Nec
mirũ ut dignet᷑ tͥ congatidere ds̃ regnans ĩ

Expanded text:
sitimus, somnum patimur, in carcere retinemur. Tu vero in coelestibus regnis praelata es cunctis virginum choris, tu Agnum quocumque perrexerit sequeris . Tu virgineos choros et ab incentivae carnis illecebris alienos per albentia lilia rosasque vernantes ad fontes perennis vitae potandos invitas. Tu in illa beatorum felicissima regia, primi ordinis dignitate indepta, plantis roscidis oberrans, inter paradisi amoenitatem gramineosque crocos tenero poplite pergis, felicique palma violas immarcescibiles carpis. Tu concinis sine fine choris conjuncta summis; Angelis Archangelisque sociata, indefessa voce, Sanctus ! clamare non cessas. Tu in cubiculo Regis beatitudinum gemmis ac margaritis ornata assistis. Tibi thronus regius ab Angelis collocatur in aula aeterni Regis, teque ipse Rex regum ut matrem veram et decoram sponsam prae omnibus diligens amoris amplexu sibi associat. Nec mirum, si dignetur tibi adgaudere Deus regnans in