comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Suidam hrdem dap᷑ det᷑¬
nauerat darc uxori sue uinum
olcum frumctu accetũ mnellar
salsam̃ta. trebatĩ auebat exsingu
bat idq uenu est. ¶ Lutioti¬
tio tritici molios c. qui singłi.
pondo .c. ponde̾ant h̾rs datoᷤ os¬
filius nichiliegitum eẽ ꝙ alabe¬

Expanded text:
uidam heredem damnauerat dare uxori suae uinum oleum frumentum acetum mella salsamenta. Trebatius aiebat ex singurobat idque uerum est. 'Lucio Titio tritici modios centum, qui singuli pondo centum pendeant, heres dato.' Ofilius nihil legatum esse, qu
Abbreviated transcription (Latin):
mur nos habere nos ampho¬
ras nuuc ad mensuras nulle¬
unu referentes indoius non
puto um ut uino legato ado¬
la debentur. maxime. si depre¬
sa incellaumaria fuint. aut ca
sunt que pͥmagnitudins difficisi¬
sicr mouentur. ¶Incupis a¬
utem suic incũpuł puto adm¬
obiles in agro uclud instrum¬
tu agrierant. ¶Uino legato
utres nõ debebuntꝰ᷑ nec cicos¬

Expanded text:
os amphoras mille, ad mensuram uini referentes. in doliis non puto uerum, ut uino legato et dolia debeantur, maxime si depressa in cella uinaria fuerint aut ea sunt, quae per magnitudinem difficile mouentur. in cuppis autem siue cuppulis puto admobiles in agro uelut instrumentum agri erant. uino legato utres non debebuntur: nec c
Abbreviated transcription (Latin):
cum uasis legatum erit dim
uasis amphoras cidos inq̃¬
u iuna disfusa suam̾ lẽgat
os ct iunu enim in amphoraᷤᷤ
⁊ cados hacmente cliffuidi¬
m̾ ut inhus sit. donec usu
dolia aut aliam metem cõ¬

Expanded text:
cum uasis legatum erit, ei amphoras cados, in quibus uina diffusa seruamus, legatos esse: uinum enim in amphoras et cados hac mente diffundimus, ut in his sit, donec ususdolia autem alia mente co
Abbreviated transcription (Latin):
gatinum ptinebit. ¶ Si cc̃ntu
anphors quas uenes tibi ieg¬
ite sint exrest̾o agendo coseq̃
rccesut degustur tibiliceat ant
qͣmti ut fuit lice̾ tibi tegust¬
are. ad gibendum agẽ potes

Expanded text:
arium pertinebit. Si centum amphorae quas uelles tibi legatae sint, ex testamento agendo consequi potes, ut degustare tibi liceat: aut, quanti interfuerit licere tibi degustare, ad exhibendum agere potes
Abbreviated transcription (Latin):
a potestate sit ex cã fid̃i missie
lacuit specttari
ppellatꝰ est cõmutata uolunta¬
iuira legau̾at. quedam ex hus
abstulit queda ut prestarent᷑
dari uoluit. hiis u̾bis hoc am¬
plius. to lego dariq nolõ. xx.
sororem tuam ꝓ tua pĩctate ⁊
regeatueri uelis ⁊ siputauĩs
eã id bonam uite  suetudinẽ

Expanded text:
a potestate sit ex causa fideicommissi elacuit spectari. ppellatus est, commutata uoluntalura legauerat: quaedam ex his abstulit, quaedam ut praestarentur, uiginti dari uoluit his uerbis: 'hoc amplius do lego darique uolo uiginti sororem tuam pro tua pietate et regere et tueri uelis, et, si putaueris eam ad bonam uitae consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
nerent.⁊ nichil ꝓponi curad
matrem ꝑtinere̾t. ¶ Sciatiti¬
o suo legauit prigno. auripon¬
do.u. titius accusabat eam ꝙ.
onem codicillos ꝯ⁊fecit nec ad¬
emit. titio priuigno legatum
i añ finem accusatois decessĩt
acta causa ꝓnũtiatum est pa

Expanded text:
respondi nihil proponi, cur ad matrem pertinerent. Seia testamento suo legauit auri pondo quinque: Titius accusauit eam, quonem codicillos confecit nec ademit Titio priuigno legatum et ante finem accusationis decessit: acta causa pronuntiatum est pa
Abbreviated transcription (Latin):
iungealiam diuisionem fect
noĩati dedit quesitum estan
que noiatim nulli relicta sũt
indiuisione. quenouissimaa
pr̾e facta est. xx. non ãtota uolu¬
tate recessisse uidi s huis tãtu
reb quas refor masset. ¶Cum
postaꝑtas tabulas testi pissil¬
ianus iuissit de cuius legato por¬
tissimũ⁊ pussimui cẽ duxi por¬
tom cius hrditatis qmͣ ei .t. tede
r̾a legate marciano frĩ meo ⁊li
uario marito meocquis portio¬
nib ⁊ siquid amplius eilega¬
ucram ut si quid humanitus cõ¬
tingit. do. lego dariq eis uolo
postea excadem in firm̃itate pu¬
sillianus decessit quesitum est
rmitate om̃imo ⁊ legatum ad
eos dequib quercret᷑ tm̃tulisse
de ilio expte instituto duos
ta ⁊ suosstichum. adamalega¬
uit s cum in alto exfundis filio
p̃legatis cognoniss uiuicumn
cẽ stichiimisit. itam reirusti

Expanded text:
nge aliam diuisionem fecitnominatim dedit. quaesitum est, aquae nominatim nulli relicta sunt in diuisione, quae nouissima a patre facta est. respondit non a tota uoluntate recessisse uideri, sed his tantum rebus quas reformasset. Cum post apertas tabulas testamenti Priscillianus uiiustissimum et piissimum duxi portionem eius hereditatis, quam ei testameram, legare Mariano fratri meo et Ianuario marito meo aequis portionibus: et si quid ei amplius legaveram, ut si quid ei humanitus contigerit, do lego darique eis volo": postea ex eadem infirmitate Priscillianus decessit. quaesitum est, rmitate, omnimodo et legatum ad eos de quibus quaereretur transtulissee heredi instituto duos t seruos Stichum et Damam legauit: sed cum in altero ex fundis filio praelegatis cognouisset uilicum non esse, Stichum misit et tam rei rusti
Abbreviated transcription (Latin):
ice si nchil p̾t̾ pẽcuniam nũa¬
tam legatum sit ꝑnitum cit
cum uo res corporaled int̾ucni¬
rent a scriptura difficilior tibi
sit ⁊ obscura portio. ¶Sumli¬
b̾tas adimiturlegata suis re

Expanded text:
 si nihil pr‹ae›ter pecuniam numeratam legatum sit, promptum est: cum uero res corporales interuenient, et scriptura difficilior fit et obscura portio. Cum libertas adimitur, legata seruis re
Abbreviated transcription (Latin):
goninꝰ de cumtestator postema
scriptura qua qͣ ratte motus pe¬
ssimũ ub̾tum ee adiecciss ea q̃
priori scriptura ei relicta fucrãt
ad empta uideri.

Expanded text:
nt, cum testator postrema scriptura quaqua ratione motus pessimum libertum esse adiecisset, ea quae priore scriptura ei relicta fuerant adempta uideri.
Abbreviated transcription (Latin):
uibras. auri non cogend̃ pr̃arc s
alias q ab eo alumpne relictar
sunt deb̃i imeuio ⁊ ibh̾rde eius
donec uuẽt allumpna ¶Sitia
.t. seiam lib̾tam eandemq coll¬

Expanded text:
libras non cogendum praestare, sed alia, quae ab eo alumnae relicta sunt, deberi et a Maeuio et ab herede eius, donec uiuit alumna. Titia testamento Seiam libertam eandemque coll
Abbreviated transcription (Latin):
emꝑtec non cõfirm̾at᷑. uclutir
sisuo adno hr̾de instituto pͥn¬
re instituto pure legatum sub
ditione ad imatꝰ. nam pure le¬
gatum si subꝯditione admiatͦ
subꝯtraria conditione datum
intelligitur ⁊ idõ confirmatur
ad ẽmptio aut quo min̾ñ quo
magis debeatur legatum in¬
t̾uenit. ¶Quib ex causis do¬
habẽtiur. ueluti siuiam ꝓ ꝑte
admĩis aut ꝓ ꝑte libm et ue¬
iul Cum suus legatus.
atestatore ⁊ alienatus rursus re¬
dempt̾ sit atestatore non debe¬
tur legatario oppõita.do. in.ex

Expanded text:
confirmantur, ueluti si domino herede instituto, seruo pure legatum sub condicione adimatur: nam pure legatum si sub condicione adimatur, sub contraria condicione datum intellegitur et ideo confirmatur. ademptio autem, quo minus, non quo magis legatum debeatur, interuenit. Quibus ex causis dhabetur, ueluti si uiam pro parte adimas aut pro parte liberurum Cum servus legatus a testatore et alienatus rursus redemptus sit a testatore, non debetur legatario opposita exceptione
Abbreviated transcription (Latin):
xhrs meusdato sititio nõ ded¬
criteamdẽ .x. sempronio dato sim¬
oriaturtitius an diem legati se¬
ꝓnus legatum utilit pedet trmn¬
llatum c̃nim legatum intelligi
mit iegitum s extenuat

Expanded text:
heres meus dato: si Titio non dederit, eadem decem Sempronio dato", si moriatur Titius ante diem legati, Sempronius legatum utiliter petet: translatum enim legatum intellegi remit legatum, sed extenuat
Abbreviated transcription (Latin):
guiꝰ utrum pp̃ necessitatem
legatum debeatur si nuda uo¬
luntate debcatur hoc enimd¬
istincio indonantis munifi¬
centiam non cadit cũ nemo. qõ
Innecessitatib lib̾alis existat

Expanded text:
guimus, utrum propter necessitatem legatum de beatur, si nuda uoluntate, non debeatur: haec enim distinctio in donantis munificentia‹m› non cadit, cum nemo in necessitatibus liberalis exsistat
Abbreviated transcription (Latin):
ricessum udetura pͥmo s ita de¬
musio conditio sequetis no ex¬
stiu̾t crtm si hoc animo fu̾i̾t test¬
ator ut om̃i mo recessum apri¬
mo putau̾it licendum eritap̾ͥ

Expanded text:
recessum uidetur a primo, sed ita demum, si condicio sequentis exstiterit: ceterum si hoc animo fuerit testator, ut omnimodo recessum a primo putauerit, dicendum erit a
Abbreviated transcription (Latin):
um. ¶Idem dicend̾ est ⁊ si fidi
nissa hr̾ditate puero data aut si
an̾ restitutam decessiss mri cius
relicta ut si puer añdiera legiti
cedentem decessiss mnrdẽbeatur
si postelad pupuu hrdes fidi m¬
issum transmittat᷑ ut pote re ip̃a
mora subsecuti. ¶S. ⁊cum quiᷤ
ita iegass h̾rs meuscitio dator
si non dedit sempnio dato iti de¬
m̾ fempnĩo debctur si dies euisin
psonim titu non recessiss ¶ ui
quis ita legauit hrs incustitio
fund̃ dito.isititius cumd̾ fund
dum sciodato hõnatus est. hrs.
no . ii. ititio fid̾iꝯ misuĩrelictũ
cit si alienass fundum s ab hr¬
de ciꝰ legatum est Hrs gͥdebebit
doli exceptoe̾ oppoita ꝑspic̾e sibi
ciitom atitio defundo nõ. ilic¬
nando. ¶ Si quis plusqmͣ ded̾it
ad emit id emptio ulctͣn clliti
tur legatum sicuti qui ppricait
fundilegat iter. idimendo leg¬
Stum nonminuit. ¶Si duob ⁊¬

Expanded text:
um. Idem dicendum est et fidei commissa hereditate puero data aut, si ante restitutam decessisset, matri eius relicta: ut, si puer ante diem legati cedentem decessisset, matri debeatur, si postea, ad pupilli heredes fideicommissum transmittatur utpote re ipsa mora subsecuta. Sed et cum quis ita legasset: 'heres meus Titio dato: si non dederit, Sempronio dato', ita demum Sempronio depersona Titii non cessisset. Si quis ita legaverit: "heres meus Titio fundum dato et si Titius eum fundum Seio dato', oneratus est heres: non enim a Titio fideicommissum relictum est, si alienasset fundum, sed ab herede ei legatum est. heres igitur debebit doli exceptione posita prospicere sibi cautione a Titio de fundo non alienando. Si quis plus quam dedit ademerit, ademptio ualet, uelutilegatum: sicuti qui proprietatem fundi legat, iter adimendo leum non minuit. Si duobu
Abbreviated transcription (Latin):
medum ⁊ mnomdo si nõ apparet.
cuidatum sit dicim utriꝙ iegatũ
Sicitio sund̾ pure eidemq sub co¬
auutoe legatꝰ sit deii postei ad emp
t sit tino fundũ que sub concdi¬
tione ieguli hrs meus nedito
ex nulla datoe debetur nisispalr
dixit purc eum legatum uelle. a¬
ccipe ¶Conclitio legati anadi¬
mi possit uł hrlitatis uł statu¬
ułlib̾is udendum ⁊ iuł scribit
institu libo decontractĩ conditi¬
oñc non rep̾scntur ubtatem pa

Expanded text:
modum et in dando, si non appareat cui datum sit, dicemus neutri legatum. Si Titio fundus pure eidemque sub condicione legatus sit, deinde postea ademptum sit sic: 'Titio fundum, quem sub condicione legaui, heres meus ne dato', ex nulla datione debetur, nisi specialiter dixerit pure eum legatum uelle accipere. Condicio legati an adimi possit uel hereditatis uel statuliberi, uidendum. et Iulianus scribit in statulibero detractam condicionem non re
Abbreviated transcription (Latin):
ctur. lex fal. locum hr̃e. arbit̾da¬
risol id mneandam qmͣtitatẽ
bonoꝵ tam ⁊ siminus aliquid
modicum fidĩ ⁊missum con¬
sequatur. que conputatio p̾¬
iuidicare no d otis qui ad
arbitrium dimissi non sunt¬
o solet tum ab hrde octis ten̾¬

Expanded text:
tur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad ineundam quantitatem bonorum, tametsi unus aliquid modicum fideicommissum persequatur: quae computatio praeiudicare non debet ceteris, qui ad arbitrum missi non sunt. solet tamen ab herede etiam ce
Abbreviated transcription (Latin):
hac stipuloe ratio fatiendae
ut puta si patron̾ exasse hro
in stitutꝰ sit ⁊ pure quinc unꝰ
legatus sic⁊ sub clitione al¬
iquid supradebitam pitro¬
no p̃tem nam in hunc cas¬
um ratio defatienda est illui

Expanded text:
hac stipulatione ratio facienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pure quincunx legatus sit et sub condicione aliquid supra debitam patrono partem: nam in hunc casum ratio facienda est illius
Abbreviated transcription (Latin):
computatio ¶Siaut ad huc
inc̃tum est q forte uł concli¬
tio euspendet uł c̾clitor lite
ꝯtestititꝰ est mec dum lisfin¬
ita est. dubitabatur qmͣtu
legatarius debeatur pp̾ inccu̾
hedic tñ subsimile aliquid
fit infid̾i ꝯmissis. ¶ Cum di

Expanded text:
putatio: si autem adhuc incertum est, quia forte vel condicio eius pendet vel creditor litem contestatus est et necdum lis finita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum. Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis. Cum di
Abbreviated transcription (Latin):
tom̾ suam reuocat. ¶Siduo
ex testõ hrditatem in solidũ
sibi uendicent. forte ꝙ ciusd̾e̾
nõis sint. tam in possom ꝙ̃
in petitorẽ cõpetunt acciones

Expanded text:
m suam reuocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi uindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. ĩ stipulatomintpomi
bi legitarns hrdi qui contro¬
usiam urditatis patitur.um
ul spẽrit de restituendo legato
mitti stipulatom pp̃uii bo
stipulatoi ¶Item sup̃e qui
pititit legatum exalia ea sibi
cincit. ut puti quia inuenit᷑
scqueti testõ hr̃s scũptus in
quo legatumiste legatarius
uł quatitatem ul anolum̾¬
cum pstitit is qui hac stipu
culpa ab est. ab eoqui stipu¬

Expanded text:
oluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controversiam hereditatis patitur iam vel sperat, de restituendo legato mitti stipulatiostipulationi. Item si ipse, qui praestitit legatum, ex alia causa sibi evicerit, ut puta quia invenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius  quantitatem vel emolumentum praestitit is, qui hac stipulculpa abest ab eo, qui stipu
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. fideiissor̃ h̾t pstation¬
em. ¶Si in płcõ dies pedua
iegata est. cun c̾tum sit leg¬
em tal. locum hre nonstipu¬
litõi s conputatoĩ louma
ipẽ pelius. ut ut estimetur
quanti sit. ꝙ in diem legatu
habeatur quociens futurum
hre totiens conputatio inm¬

Expanded text:
nitur, fideiussorum habet praestationem. Si in plures dies pecunia legata est, cum certum sit legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in diem legatumhabeatur. Quotiens futurum habere, totiens computatio e
Abbreviated transcription (Latin):
deberet. ¶Nunerque
centum dotis ap̾ud uirum
habebat cliuortio fco clucẽ¬
ta auiro errante ctipulata c¬
rat. iabõ putit qmͣta dos fu¬
iss tanta debi sũ prndensm¬
ulier plus eẽt stipulata su̾ĩ¬
derͣit n eius pecuĩe que reli

Expanded text:
deberet. Mulier, quae centum dotis apud uirum habebat, diuortio facto ducenta a uiro errante stipulata erat. Labeo putat, quanta dos fuisset, tantam deberi, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imderat neque eius pecuniae, quae reli
Abbreviated transcription (Latin):
ex priore dote hiisd̾ chiebus
iurum redliturum ait lab
entem dotis obligatom eẽt
translata ⁊ hoc uerum puto¬
¶ Sinir secero minsu uxoris
manete m̃m̃o dotem accep¬
tum fecifs. ⁊ si id pp̃. egesta

Expanded text:
ex priore dote iisdem diebus uirum redditurum ait Labeentem dotis obligationem esset translata: et hoc uerum puto. Si uir socero iniussu uxoris manente matrimonio dotem acceptam fecis
Abbreviated transcription (Latin):
issa no uancti uo pr̃i fuiss
mulri solu debe labo ⁊ treb¬
atius putant. id querum est
Dancipa in dotem estim¬
ata accepisti pactum ꝯuetũ
de iñ fc̃m est. ut diuortio fcõ
mentio fc̃a est. manebit in¬
picło mancipioꝵ penes te cẽ¬

Expanded text:
issa nouandi animo patri fuisset, mulieri solui debere Labeo Trebatius putant, idque uerum est. Mancipia in dotem aestimata accepisti: pactum conuentum deinde factum est, ut diuortio factomentio facta est. manebit, inpericulo mancipiorum penes te e
Abbreviated transcription (Latin):
uenit s ⁊ siquid libtatis ca
qum hoc nõie uxori maritũ
quippiam pstare. ¶S si post
manumisione aliquid fue¬
rit ei lib̾to impoĩtum id uxo
rp̃standum est.s ⁊ si reum
maritus accepit aut expmi¬
ssorem ut cque ad u̾sus ip̃m¬

Expanded text:
tis cauquum hoc nomine uxori maritum quippiam praestare. Sed si post manumissionem aliquid ei fuerit liberto impositum, id uxori praestandum est. Sed et si reum maritus acceperit adpromissoremue, aeque aduersus ip
Abbreviated transcription (Latin):
one utrum qiͣ mortua sitan
qiͣ diuortium feci̾t human¬
ns quis id compete dix̾it ꝙpp¬
mortem conuenit.
dato si diuortium int̾uenit.
ui mulierem sit᷑ e lm dotis er̃¬
t qmͣ diu iuuixit passurum seu¬
ti friumulierem b̾rdem ꝙice
sit nich il mułr hr̾di suo relin¬

Expanded text:
i mortua sit an quasi diuortium fecerit? humanius quis id competere dixmortem conuenit. dato si diuortium interuenerim uel mulierem sit, eam dotis emdiu uixerit, passurum se uti frui mulierem heredemque eius. sit, nihil mulier heredi suo relin
Abbreviated transcription (Latin):
iure suo cedat muħi fruiꝙ ea
patiatur. łsi se accom odau̾itdo¬
minus ꝓpͥctatis uolente eo mu¬
iri ꝯstituatur usus .f. nam aut
finge ħ ipm̃ mulierem posse
inq̃ ÷̃ mulris hede agentem
rface cogetur. quippẽsi mora
nõ fẽciss p̾cium fruetuum ⁊¬
mulr hedi suo reliquiss qd̃
si facultatem usuf nededi ꝓpͥ¬

Expanded text:
iure suo cedat mulieri fruique eam patiatur, uel, si se accommodauit dominus proprietatis, uolente eo mulieri constituatur usus fructus: nam aut finge hoc ipsum mulierem posseiam mulieris herede agente uir facere cogetur: quippe si moram non fecisset, pretium fructus mulier heredi suo reliquisset. quod si facultatem usus
Abbreviated transcription (Latin):
tał heres ab aliquo institutꝰ
mariti ussu uł adire uł rep¬
udiare d he̾ditatem. s nem¬
ant̾aut fatile repudiando.
urdem̾e suscipiendo in cogn¬
nitim suscession̾e̾ cotis uidi

Expanded text:
 heres ab aliquo institutus mariti iussu uel adire uel repudiare debet hereditatem. sed ne maritus aut facile repudiando uel temere suscipiendo incognitam successionem dotis iudi
Abbreviated transcription (Latin):
udium misit ut mortua ca
rit. ⁊ pr funus eifecit. tã siei do¬
tempꝰ aliquod tp̃s gener redd̃
deberet tñ ꝯtinuo ⁊ sor̾ agendo
consequitur ut inpensam fu¬
nis p̃sentemiecipiat ceta dot
dotis statuto tpre soluantur.

Expanded text:
udium misit, ut mortua ea rit et pater funus ei fecerit, tametsi ei dotem post aliquod tempus gener reddere deberet, tamen continuo socer agendo consequetur, ut impensam funeris praesentem recipiat, cetera dotis statuto tempore soluantur.
Abbreviated transcription (Latin):
cile mariti iussu repudiab it
ꝙ si hr̾clititem agnostẽ mlu¬
erit redend̾ estꝰ marito suusuxo¬
ri ea conditee. ut cum iuss eius
⁊dicrit rursus marito petdat᷑¬

Expanded text:
cile mariti iussu repudiabit. quod si hereditatem agnoscere maluerit, reddendus est a marito seruus uxori ea condicione, ut, cum iussu eius adierit, rursum marito retra
Abbreviated transcription (Latin):
teralias res dotis ⁊ instrume̾¬
tum solidorum decem trac̾li¬
t quo otalitius eidem in ciu¬
ens cauerat datum iecum̃ nu
est si dos ⁊ marito petatur. an
compellendus sit ĩ ilam sũ¬
mam que istr̃o continetur
eum cuiacciones mandate

Expanded text:
s res dotis etiam instrumentum solidorum decem tradidit, quo Otacilius eidem Maeuiae cauerat daturum se, cum nupest, si dos a marito petatur, an compellendus sit etiam illam summam, quae instrumento continetur, eum, cui actiones m
Abbreviated transcription (Latin):
id cuto ꝓpõitum est. ne bo¬
na hrditana uacua sinc dno di
dintius i. accrent. ⁊ cditorib lon¬
giormora fieret.¶ Benegͥp
os suscessom ut maturius pos

Expanded text:
 propositum est, ne bona hereditaria uacua sine domino diutius iacerent et creditoribus longior mora fie‹re›t. e re eos successionem, ut maturius poss
Abbreviated transcription (Latin):
ne cutores dedit ⁊ testin cius
ruptum dicatur. nato postu¬
mo⁊ modissimũ est eosdem
cutores pupͬͣille.dari ad petẽ¬
qui pp̃ rerum notĩtiam tut

Expanded text:
e tutores dederit et testamentum eius ruptum dicatur nato postumo, commodissimum est eosdem tutores pupillae dari ad petenqui propter rerum notitiam tuto
Abbreviated transcription (Latin):
senͣdam ee creui̾t sus cessor cuis
sententiam qm̃ ieges nr̃e n̾o
ad mittut recte sequẽtur¬
Hoñoris cansa tutor datus
non uidetur. qu̾e pr a ccctis tu¬
torib quib negotia geren¬
da mandauit rationes acri¬
pe uoluit. ¶Propt̾ uttem
inosficiosi testĩ ordinanda
exhrdato filio cuitutoremi
sto pris an excecceto p̾toris
riphꝰ. ¶D em fiet ⁊ si intest¬
atum decessisse prem pupil¬
i noĩc oefendatur falsum uc
testm̃ nõic pupilli dieatur
⁊ si patruus extet lõgitimu
tutor. fucurꝰ ab intritato. qr
cutorem habenti tutor dari
nonͣ ꝑt. Nam omodius ip̃e
qui sꝑscriptura continetur
ap̾tore dabitur ut sñ ullor
uittis p̾uiditio. uistus tutor
actor pupillo ad cm fiatu
temscum aut ipẽ patruus qu¬
em tutorem legittimũ sibi
ad selegitima brditatem ꝑ¬
tin̾e contenderet alium tuto¬
atissub mou̾cd̾ erit que filiꝰ¬
iis cis relicta sunt m̾o. sile¬
gata fuuii nonͣ affectẽe ꝓpria

Expanded text:
endam decreuerit, successor eius sententiam, quam leges nostrae non admittunt, recte sequetur.Honoris causa tutor datus non uidetur, quem pater a ceteris tutoribus, quibus negotia gerenda mandauit, rationes accipere uoluit.Propter litem inofficiosi testamenti ordinandam exheredato filio, cui tutorem stamento patris an ex decreto praetoris.Idem fiet, si intestatum decessisse patrem pupilli nomine defendatur falsumue tum nomine pupilli dicatur et si patruus exstet legitimus tutor futurus ab intestato, quia tutorem habenti tutor dari non potest. nam commodius ipse, qui scriptura continetur, a praetore dabitur, ut sine ullo litis praeiudicio iustus tutor auctor pupillo ad eam litem fiat. Cum autem ipse patruus, quem tutorem legitimum sibi ad se legitimam hereditatem pertinere contenderet, alium tutoatis summovendus erit, quae filiis eius relicta sunt, modo si legata filii non affec
Abbreviated transcription (Latin):
cõferenda quida putant qui¬
enͥm eĩdem quatitate accepi¬
mus. manisfestum est tñ aliqͣ¬
co ubiusn ct mcum legatum
quare statuendum crit tanto
minus in tuo legato cc̃ qm̃tũ

Expanded text:
conferenda, quidam putant quienim eandem quantitatem acceperimus, manifestum tamen est aliquanto uberius esse meum legatum. quare statuendum erit tanto minus in tuo legato esse, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
fni suo h̾rs exstitit s aut lege
aut ꝑ int̾poitim ꝑsonam̃
autq ita impubes decessiti
sic quoq exstimadus erits¬
ubstitutiis iegata debere mi¬
nime. Nam qu̾atum int̾sit
exhr̾datus filius ex substitu¬
tioc fri suo hrs existat. an alio
alias ab eo legux p̾r põtuit i¬
liĩ nõ potuit᷑. ¶Est gͥ ritioni
congrumincplus iuiris cirea
ꝑsonam substituti testator
habeat qm habuerat in cocu¬
ieum substituebat. ¶Cohe¬
respupillo datus si ꝑ ꝑtesu¬
ic ratio pend̃da crit᷑ cum trib

Expanded text:
suo heres exstiterit, sed aut lege aut per interpositam personam atque ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat. Coheres pupillo datus si pro parte suiae ratio ponenda erit, ut contrib
Abbreviated transcription (Latin):
ratce̾ legisfalachemhis bo¬
nis que pr mõrtistemporet
relmquent. nec huic contra¬
dato pr legatum dederit in¬
chisomag sub stitut legi¬
tͦs obligabitur quia eo ci¬
su non h̾rclitatis prne por

Expanded text:
his bonis, quae pater mortis tempore reliquerit. nec huic contraedato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae por
Abbreviated transcription (Latin):
tur. indotatam uxorem habe¬
re ꝙ si filius extrancum coh̾r¬
dem habcit ip̃e quid semꝑ pro
qua patre parri hrs crit dot¬
em inere alieno declucet et
mitituit fidiq ciusꝯmisiti
ut hrditatem retenta quarta

Expanded text:
tatam uxorem habere. quod si filius extraneum coheredem habeat, ipse quidem semper pro qua parte patri heres erit dotem in aere alieno deducet, et instituit fideique eius commisit, ut hereditatem retenta quarta
Abbreviated transcription (Latin):
ai quih pupulus oblig¬
atus fucrat. quia ñ suo noic
obligatur i de functi pupi¬
ili nõ ic qui nichil ampliuꝰ
qm̃ semissis dodrantem p¬
restare necessc habit q si
extranei h̾rcdis semis cotus
iegatus fui̾t is qui pupulo
aquo nichil legitum erat
exsubstitutoc hrs exstitit.
potit dici iugcri legata et
pin̾ agendum. ac ncuilib¬
et hrdi sub stitus fuiss eoq
omittente hrditatem cxas¬
se hr̃s exstitiss quia semꝑ

Expanded text:
am quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse habuit. Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erat, ex substitutione heres exstiterit, poterit dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset eoque omittente hereditatem ex asse heres exstitiss
Abbreviated transcription (Latin):
falcidum ucebit tuc qmͣtu
ad susplẽdum quadrate
deluci oppoͣrtet ex colegito
ꝙtitio dedi h̾rs m̃s damp¬
nas esto darc. ¶Qui clucẽ¬
ta inbõis irlinquerit lega¬
uit michi.c p̾sentidic tibi

Expanded text:
Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'. Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit mihi centum praesenti die, tibi
Abbreviated transcription (Latin):
nĩt is de sobrmo sobrina ueni¬
tus patriuab neposneptis auu¬
culiab nepos at neptis amitte
ab nepos ab neptis mat̾te̾. ib¬
nepos abneptis ħ sunt singu¬
lauccabula scnas denas cõsin¬
ent ꝑsonas u̾bi enim gr̃i pat¬
rui ab nepossic enum̾abitur
uti bisphariam patruo accep¬
to quat᷑ ꝓnepos toties ꝓneptiꝰ
ducatur. ⁊ sic ad eor filio uemi¬
atur sexdecies conputatos cad̾
ratõc ad filiam It intctos ⁊ pħ¬

Expanded text:
 isdem sobrino sobrinaue natus. patrui abnepos abneptis. auunculi abnepos abneptis. amitae abnepos abneptis. materterae abnepos abneptis. haec singula uocabula senas denas contine‹n›t personas: uerbi enim gratia patrui abnepos si‹c› enumerabitur, ut bifariam patruo accepto quater pronepos, totiens proneptis ducatur et sic ad eorum filios ueniatur sedecies computatos: eadem ratione ad filiam: item in ceteros:
Abbreviated transcription (Latin):
b. p̾. que exhac ꝑte edicti ꝙ dat᷑
cognatorum gdus sex compsco¬
tura cxseptimo auas ꝑsonasso¬
brino i sobrmminatuma nata
Cogrutom facit .i ad op̃tio aem̃
quib fiet agnatu shic qui adi¬
ĩ cognatusfict. nam ubicumq
dnm cognatis agmt ibi sic ac¬
cipiemus ut. ĩ ad optione cogn¬
ati ft̃iꝯ tincantur euenit gͥut is
qui in ad optocdutis est. tim in
familia natirrilis pris iura co¬
gnatois retineat qmͣ̃ infa. ido¬

Expanded text:
 quae ex hac parte edicti datur, cognatorum gradus sex complectitur et ex septimo duas personas sobrino et sobrina natum et natam. Cognationem facit etiam adoptio: etenim quibus fiet adgnatus hic qui adcognatus fiet: nam ubicumque de cognatis agitur, ibi sic accipiemus, ut etiam adoptione cognati facti contineantur. euenit igitur, ut is qui in adoptionem datus est tam in familia naturalis patris iura cognationis retineat quam in
Abbreviated transcription (Latin):
restare deinde quid ectis cuisde
ordinis relinquerit sineutru
appeͥrũit tunc er facultatib def¬
uncti ⁊ ciritate cĩ cui fidi ꝯmissũ
datum erit modus statu debeb¬
it. ¶ Qui fris sui lib̃tis almien¬
ta debebat his testo uineas cũ
has a diectione relinquerat ut
habeant unscpaseant. ut si pro
aunictis iuineasreliquiss. no
alreis ex fidicomissi causaprt
stiri debere. qm si testi obligati¬
onc hrdes uibassent aut sud¬

Expanded text:
estare, deinde quid ceteris eiusdem ordinis reliquerit: si neutrum apparuerit, tum ex facultatibus defuncti et caritate eius, cui fideicommissum datum erit, modus statui debebit. Qui fratris sui libertis alimenta debebat, his testamento vineas cum hac adiectione reliquerat "ut habeant, unde se pascant". si pro alimentis vineas reliquisset, non aliter eis ex fideicommissi causa eas praestari debere, quam si testamenti obligatione heredes liberassent:
Abbreviated transcription (Latin):
tanda. ¶Titia usum f fundi
legauit. meio ciusq fi dĩ mi¬
sit ut ex redlitu funchi p̾stareti
pamphile⁊ sticho annuos cen¬
an mortuo menuio hrs alimen
stator manisfeste ꝓbetur nolu¬
isse i finito usuf. p̾̃stan sim̾o¬

Expanded text:
tanda. Titia usum fructum fundi legavit Maevio eiusque fidei commisit, ut ex reditu fundi praestaret Pamphilae et Sticho annuos cenan mortuo Maevio heres alimentstator manifeste probetur voluisse etiam finito usu fructu
Abbreviated transcription (Latin):
tum estan ⁊ qui eo tpr quo soci¬
etas crat int̾ cos ꝑmasit ma¬
numissi ab utrisq ⁊ coe̾s lib̾ti
fcĩ sunt eiq iuuente ꝑcipieb¬
ant solida ex fidi̾ ⁊misso petere
posscint Ro nõ amplius qmͣ
templirelinquerat ihus ab
hrde legau̾at huis ubis peto
fidiq tuc ꝯmitto ut desprestet.
ininemoriã meam peclisequis
meis quas ad cũrii templire¬
linqui singuli mestruacibaria
tum exdicmortis. in uõ exeotẽ¬
pore quo templum expictum

Expanded text:
tum est, an et qui eo tempore, quo societas inter eos permansit, manumissi ab utrisque et communes liberti facti sunt, ea quae a uiuente percipiebant solida ex fideicommisso petere possint. respondit non amplius, quam templi reliquerat et his ab herede legauerat his uerbis: 'peto fideique tuae committo, ut des praestes in memoriam meam pedisequis meis, quos ad curam templi reliqui, singulis menstrua cibaria tum, ex die mortis an uero ex eo tempore, quo templum explicitum
Abbreviated transcription (Latin):
accipiebant quesitũ est. cum
uiuo testator semꝑ mancipi¬
a rusticatp̾re messium aarea¬
rum legata furrint ⁊ eo tem¬
pore cibaria exratione diu̾su¬
inunqm acceperunt excep¬
to custode pdii an h̾ res quoq eius
temporis .i. messis a.arrearum
a cibaria cõcubine ꝑ m̾acipus¬

Expanded text:
quaesitum est, cum uiuo testatore semper mancipia rustica tempore messium et arearum delegata fuerint, et eo tempore cibaria ex ratione domini sui numquam acceperint excepto custode praedii, an heres eius quoque temporis, id est messis et arearum, et cibaria concubinae pro mancip
Abbreviated transcription (Latin):
fatie refragiri s aliud ꝓbariñ
oportere quid enuim si cecos hr¬
des suos cuitat ⁊ quietam
ac ucrecundiã. atq ⁊̃ ydonea
lbtis consulens domũ sequi
h̾rdis aumenta pstabutur.
Ubis fidiomssi purc mimi¬
misso p̾titi quoq tp̾ris almis¬

Expanded text:
facie refragari, sed aliud probari non oportere: quid enim, si ceteros heredes suos euitauit et quietam ac uerecundam atque etiam idoneam, libertis consulens, domum sequi heredis alimenta praestabuntur. Uerbis fideicommissi pure manumisso praet
Abbreviated transcription (Latin):
tis p̾stet eumq suscipias acu¬
earis quesitu̾c. an seia postqmͣ
legatum suum accepit si nol¬
it pecuniã alumpno relictam
suscipe ut in suscipienda ea ce¬
sauit honus almetor exdie
mortis testatoris conpellen
hrdes quoq scie mannos. ga¬

Expanded text:
tis praestes eumque suscipias et tuearis'. quaesitum est, an Seia, postquam legatum suum acceperit, si nolit pecuniam alumno relictam suscipere uel in suscipienda ea cessauerit, onus alimentorum ex die mortis testatoris compellendheres quoque Seiae in annos
Abbreviated transcription (Latin):
corad fidi. missanos suꝑstites
ptinet. ⁊ in diccedentefidiomis¬
sum morientiũ libtor portioni
ad hrdes coraut testitoris decur
tam in reditib qm in aibariis e

Expanded text:
sarios superstites pertinet? et an die cedente fideicommissi morientium libertorum portiones ad heredes eorum an testatoris decurr superfluum in reditibus quam in cibariis e
Abbreviated transcription (Latin):
est pp̃ ea que colicilł relicti sũt
Hanumissis testo cibariaan
trienio suꝑiuxit n cibaria n¬
c̃c̃e f.ub̾ti cessaret s ⁊ filia pͥea¬
est anpost morte filicanouissi

Expanded text:
est propter ea, quae codicillis relicta sunt. Manumissis testamento cibaria antriennio supervixit neque cibaria nerti cessarent: sed et filia posteaest, an post mortem filiae a nouissi
Abbreviated transcription (Latin):
tcĩ prata distributionequis ⁊
aquib ꝑcipiatis dec̾neñt fiscus
enim sico nõic quid ab co uobi
debetur exemplu scquet᷑ iamñc.
sciatisptescoꝵ qui soluido eẽ desi¬
crint no p̃tinẽ ad hoñ reliquoꝵ¬

Expanded text:
 ‹ra›ta distributione quis et a quibus percipiatis, decernent. fiscus enim, si eo nomine quid ab eo uobis deberetur, exemplum sequetur. iam nunc sciatis partes eorum, qui soluendo esse desierint, non pertinere ad onus reliquo
Abbreviated transcription (Latin):
Dip̾. Sfilius substituat᷑¬
idcmͣ accipiat libtatem simł¬
ulis ⁊ hr̾ditatem uiro necessa¬
rius hrs erit. nec sinclib̾tate a
liti scriptum est.qm̃ hr̃dem co¬

Expanded text:
io substitutoidem si accipiat libertatem simul et hereditatem, uiro necessarius heres erit: nec sine libertate ita scriptum est: 'quem heredem co
Abbreviated transcription (Latin):
uberi lordi ex asscĩstituto sb̾stito¬
tꝰ ꝗs est exstitit pris suius ha
In possit substitut separe lor¬
ditates ut fili habeat pr̃is
non habeat. non põt s aut
utriusꝙ debet hrditatem
Rałr aut neutriꝰ. disiuntta eĩ
hrdicas cepit esse. ⁊dem est
si suppͦ me hr̃de stͥpsit ex ꝑtr

Expanded text:
uberi hered‹i› ex asse instituto substitutus quis est: exstitit patri filius heres: an possit substitutus separare hereditates, ut filii habeat, patris non habeat? non potest, sed aut utriusque debet hereditatem habere aut neutrius: iuncta enim hereditas coepit esse. Idemque est, si
Abbreviated transcription (Latin):
cc uidctur. nam si pr duos si¬
at cos q in iucem sub situ
at utrumq casum recipro
bstituo suerint sub stitut.¬
casimin factim̃ uidi subs¬
unt mꝰ grucns enim uide¬
batur.ut in alto duplexes
set substitutio. m alto sol

Expanded text:
 uidetur: nam si pater duos fiat eosque inuicem substituat, in utrumque casum reciprocbstituo' sibi fuerint substitutcasum factam uidincongruens enim uidebatur, ut in altero duplex esset substitutio, in altero s
Abbreviated transcription (Latin):
cauerat ut sibi filius natuꝰ
suiss H̾rs cet si duo filuiex ẽ¬
quis ꝑtibus h̾rdes cent sid¬
ue filie siłr si filius ⁊ fiua fili¬
oduas ꝑtes filic t̾tiam dedit
duob filus ⁊ filia natis que¬
rebatur. que ad mod̾ in ꝓpoi̾¬
ta spe̾ ꝑtes faciamꝰ cumfiui
Debeant pares es uł ⁊̃ singuli
duplo plus qm̃ sorores acci¬

Expanded text:
cauerat, ut, si sibi filius natus fuisset, heres esset, si duo filii, ex aequis partibus heredes essent, si duae filiae, similiter: si filius et filia, filio duas partes, filiae tertiam dederat. duobus filiis et filia natis quaerebatur, quemadmodum in proposita specie partes faciemus, cum filii debeant pares esse uel etiam singuli duplo plus quam soror acci
Abbreviated transcription (Latin):
toe hrs fuit cũi similiꝰ est ⁊
ħ̾ substitutio quis qͥs m cx
supͣ scriptis hrs cͣrit ht enii
in se camdem tũtom sim¬
ilem supiori. ¶ Hec uba qui¬
quis in h̾rs erit. id impub̾i
fiuohrs esto. hunc habent

Expanded text:
fuerit. cui similis est et haec substitutio: 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit': habet enim in se eandem condicionem similem superiori. Haec uerba: 'quisquis mihi heres erit, idem impuberi filio heres esto' hunc habent
Abbreviated transcription (Latin):
taxat ad seium ꝑueniet alt¬
erum trientem ex sua instit¬
cino titrus ⁊ sẽius hr des m¬
stituti sunt titius adierit
hrclititem titio scus hrs
exstitit. ¶ Bot ne actiuici
in hr̃ditatem omittt anne¬
cessario ei exassehrs est For¬
institutus est. qm̃is ip̃e qui
exanqua ꝑteiam hrs est ꝑ¬
is qui pͥmo loco scriptus est
h̾rditatem capit. Nam leg
celiescentia it⁊ caniturut̃
si duo plures ereidem ciu¬
sa hr̃des scripti nti quisq¬

Expanded text:
niet, alterum trientem ex sua institio Titius et Seius heredes instituti sunt, Titius adierit hereditatem, Titio Seius heres exstiterit? potestne Attii hereditatem omittere an necessario ei ex asse heres est? quinstitutus est, quam is ipse qui ex aliqua parte iam heres estis qui primo loco scriptus est hereditatem capit: nam lege Aelia Sentia ita cauetur, ut, si duo pluresue ex eadem causa heredes scripti sint, uti quisqu
Abbreviated transcription (Latin):
de brclitatis. eausa fuit resti¬
tutus. puto ꝑficcre secund¬
is tabulis ut p̾tor utiles.
acciones dec̾nat substituto
Prius uit sibi quis debet. h¬
credem scribe̾ dc iñ filio subs¬

Expanded text:
dae hereditatis causa fuerit restitutus, puto proficere secundis tabulis, ut praetor utiles actiones decernat substituto. Prius autem sibi quis debet heredem scribere, deinde filio subs
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯꝑate dico pecinam que id cir¬
co missac̾ ut peamm̃ces my
tiliam ad ueherentur. ytalico
patrimonio adiungeda. Ra
si dediss in ꝓuntia. ⁊ depecun¬
iis quas mytalya cr̾cebatitu¬
ras ⁊ redituras. dicendum est
hanc quoq ytalici patrimon
puccte sunt eo uiuo siue nu¬
dum ⁊ siuescit siuc ignorau¬
it. id eum prdem ꝑtine cuiy
ĩtem meam natus. hrs cito
duõ gradus hrdum suntn
uulo enim cauutꝙ ⁊dhrdit¬
atem admittitꝰ ex quo appa¬
ret. si nepotititius subsitu

Expanded text:
t, dico pecuniam, quae idcirco missa est, ut per eam merces in Italiam adueherentur, in Italico patrimonio adiungendam: nam et si dedisset in prouincia de pecuniis, quas in Italia exercebat, ituras et redituras, dicendum est hanc quoque Italici patrimoniprouectae sunt eo uiuo siue nondum, et siue scit siue ignorauit, ad eum heredem pertinere, mortem meam natus heres esto', duo gradus heredum sunt: nullo enim casu uterque ad hereditatem admittitur. ex quo apparet, si nepoti Titius substitu
Abbreviated transcription (Latin):
scrĩptostim̾o. ad hr̃ditatt̃
admitti itaq dom̃inꝰ cuips
uum h̾rdititis portio que¬
uta sit. exsubritutie impu¬
bis hrs cificit. non potuit
si suus ab eius exierit. potes

Expanded text:
scriptos tantummodo ad hereditatem admitti: itaque dominus, cui per seruum hereditatis portio quaesita sit, ex substitutione impuberi heres effici non poterit, si seruus ab eius exierit potes
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. Si ita scriptum fuit ti¬
nus ⁊ tpitasius sun capito¬
casius h̾rs eͤsto scd̾a scriptura
potior erit. ꝑlenior est enim
̾rdem mitituit subse con¬
ditione sicitius incapito li¬
um ascend̾it qm̃uis nona¬
lias hr̾s et possit semproniꝰ
nͥ citius ascendiss incipito¬
lum ⁊ s ip̃m impotestate sit
repo̾itum titii quia tñ scrip¬

Expanded text:
scriptum fuerit: 'Tithasus si in Capitohasus heres esto', secunda scriptura potior erit: plenior est enim heredem instituerit sub hac condicione 'si Titius in Capitolium ascenderit', quamuis non alias heres esse possit Sempronius, nisi Titius ascendisset in Capitolium, et hoc ipsum in potestate sit repositum Titii: quia tamen scrip
Abbreviated transcription (Latin):
septuns bes dodrans deuͦus
stichus lib̾ esto ⁊ siliberit liyri
ber esto s diuus marcus itsẽ¬
psit hanc institutom uaicre
ꝑ iñ ac si noncratadicctum si
uberit. ¶ Siquis ita scripsit.
stichus si meus erit cum mo¬
niar lib̾ ⁊ h̾rs esto iuenatus

Expanded text:
septunx bes dodrans dextans'Stichus liber esto et, si liber erit, heres esto'. sed diuus Marcus rescripsit hanc institutionem ualere perinde atque si non erat adiectum 'si liber erit'. Si quis ita scripserit: 'Stichus, si meus erit cum morior, liber et heres esto', alienatus
Abbreviated transcription (Latin):
cõ asse portionem inteigi
co sñ por rõc quis hrs instiͣcu¬
atur. quo magis assis residu¬
um accipisse iuccitur ¶ Sci¬
us in euium expte qm̃ plegr̃
capert possit hr̾dem instituit
ex relqua titium simeuius
solidum cape potit titiusad¬
iectus aut substitutꝰ hr̾s n

Expanded text:
o asse portionem intellegi co sine portione quis heres instituatur, quo magis assis residuum accepisse uideatur. Seius Maeuium ex parte, quam per leges capere possit, heredem instituit, ex reliqua Titium. si Maeuius solidum capere poterit, Titius adiectus aut substitutus heres n
Abbreviated transcription (Latin):
iuim & eius instĩtutois ꝑti¬
net. ita res se h̾t ut qm̃liu
ac sipupillo sub stitutus
ñ fuiss si pũpillo hrs exsti¬
cit ꝓprius e uttitio quoq
si uelis hrs ce possit.

Expanded text:
autem eius institutionis pertinet, ita se res habet, ut, quamdiu ac si pupillo substitutus non fuisset: si pupillo heres exstitit, pro‹pi›us est, ut Titio quoque, si uelit, heres esse possit.
Abbreviated transcription (Latin):
dem scripsit in auum asse
ueniet ilt̾ atq suta scrips¬
iss ex plcto ass ex reliquiꝑ
rum insingulos asses istid
nire. ramͫsi unus sñ ꝑted
uos uinctim sñ ꝑte in stitu¬
antur nontres trentes fi
os semisses. ¶ Quod si qͥs
disp̃ondium distribĩt ⁊ t̾

Expanded text:
um assem ueniet. aliter atque si ita scripsisset expleto asse: 'ex reliqua rum in singulos asses isti dnire: nam et si unus sine parte, duo coniunctim sine parte instituantur, non tres trientes fieri t, sed duos semisses. Quod si quis dupundium distribuit et te
Abbreviated transcription (Latin):
oncexhrdari inppoitõ nec po¬
ssibilis quid̃ reꝑiriposset c̾
tesi posset si u̾bis exprmictur
in epta fieret huic conitio¬
ni. si uolet hrs esto. quealia
u̾ba contraria concipi possu¬

Expanded text:
one exheredari, in proposito ne possibilis quidem repperiri posset, certe, si uerbis exprimeretur, inepta fieret: huic enim condicioni 'si uolet, heres esto' quae alia uerba contraria concipi possu
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit cumcis testi fãcio siu¬
e ip̃i hrdes instituantur. si¬
uthii qui in potestate cor
sunt ⁊ id duob temporib
impnus ⁊ cum ad iit hrdi

Expanded text:
ut sit cum eis testamenti factio, siue ips‹i› heredes instituantur siue hi qui in potestate eorum sunt, et id duobus temporibus amplius et cum adibit heredi
Abbreviated transcription (Latin):
antur esfectum nuusum ha¬
bent qͥn si u̾bis tegintur ei¬
dem signisficitom babema
qm haberent exp̾sa ⁊ momꝰ¬
tum aliquod habebant sic

Expanded text:
antur, effectum nullum habent, quando, si uerbis tegantur, eandem significationem habeant quam haberent expressa, et momentum aliquod habebunt. sic
Abbreviated transcription (Latin):
qui tamqm̃ ĩgenuus hrs se¬
riptus adicrit hr̾litatem
cum cet cesaris suus. Nam
diuisa hrditas est int̾ tyb¬
rinum ⁊ cum qui ꝑthemio
sub stitut̾ erit ut refert sex¬

Expanded text:
qui tamquam ing‹en›uus heres scriptus adier‹a›t hereditatem, cum esset Caesaris seruus: nam diuisa hereditas est inter Tiberium et eum qui Parthenio substitutus erat, ut refert Sex
Abbreviated transcription (Latin):
essitate id fecit ño qiͦ da¬
lioquim uellet obligariĩ¬
ta hrdem in stituit titius
qua expte mͥ socius est in
adiectum sit. ut marime
secius fuit titium ñ ct̃ cc¬
acua relicta fuit exea hrdẽ
tum ⁊ uitiosum ẽ quid.n.

Expanded text:
essitate id fecerit, non quod alioquin uellet obligarita heredem instituerit: 'Titius qua ex parte mihi socius est in ad‹iesocius fuerit Titius, non esvacua relicta fuerit, ex ea heredem tum et vitiosum est: quid
Abbreviated transcription (Latin):
⁊fempronio ex semissib hr̃¬
atis inuicem hrdes substit¬
uit de in̾ legati ⁊ lib̾tates de¬
dit postea ita subiccit corne¬
lus ⁊ filustius ⁊ naro cquis
ꝑtib hrdes sumpto qͦs inui¬
cem substituco quero qmͣtũ

Expanded text:
Sempronio ex semissibus hereatis inuicem heredem substituit, deinde legata et libertates dedit, postea ita subiecit: 'Cornelius et Sallustius et Uarro aequis partibus heredes sunto, quos inuicem substituo': quaero, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
omi fcm sino reft̾ur in quo
puto testatoris mentem
respiciendim s hũm ini¬
us c cum quidem qui test¬
atorem suum hrdem scrip¬
sit intantam ꝑtem ei hert¬
dem fore. qui uit cino a scͥ¬

Expanded text:
um factum sermo refertur: in quo puto testatoris mente‹m› respiciendam. sed humanius est eum quidem, qui testatorem suum heredem scripserit, in tantam partem ei heredem fore, qui autem eum non sc
Abbreviated transcription (Latin):
hracs n̾crunt quos co imp¬
iius notuit hrdes et̃. Si frat̾
pͥus qm̃ hrditatem adiret ce¬
cessiss liberis ñ relictis nam
prudens ꝯsilium ñ. testantis
au̾ntitur. ñ enim fre̾m solũ
hrdem p̃tulit substitutus s¬

Expanded text:
runt: quos eo amplius noluit heredes esse, si frater prius quam hereditatem adiret decessisset liberis relictis. nam prudens consilium testantis animaduertitur: non enim fratrem solum heredem praetulit substitutis, s
Abbreviated transcription (Latin):
ltat. Ido si postimĩa quoq n¬
aticet. tantumd̾ sola filia ꝙͣ¬
tum utq postumor habitu¬
rieẽnt. itiq iñ ꝓpo̾ito cumas¬
ostumo sit datus . xcunam p
est. lutius citius exciuabus

Expanded text:
si postuma quoque nata esset, tantundem sola filia, quantum uterque postumorum habituri essent. itaque in proposito cumostumo sit datus, uiginti unest: 'Lucius Titius ex duabus
Abbreviated transcription (Latin):
accipictur. u̾bi gra pone duõ
hr̃des et institutos. unumer
face̾ dodrantem bonorum al¬
tin quo  intem crunt quidã
pͣtibꝰ qͣi sñ ꝑtib instituti u¬
erumtũ osfitio iudicis conti¬
nebatur. ut unicuiq coru
fundus qui relictus est idiu¬
dicͣctur uł atribuat᷑ unde scio
qua ꝑtragnosci debeat. ⁊ ref
cos agnosce. ⁊ es alienum de¬
re hoc est ꝓse misse fundos.⁊¬
enmi nce pceptois iccipic̾¬
dos qrsi forte tra sit esalienũ¬
eebent nichil detracto co su
asut nõ plus quisq corum

Expanded text:
accipietur. uerbi gratia pone duos esse heredes institutos, unum ex uidem facere dodrantem bonorum, alterum quadrantem: erunt quidem partibus, quasi sine partibus instituti, uerumtamen officio iudicis tenebuntur, ut unicuique eorum fundus qui relictus est adiudicetur uel adtribuatur. Unde scio qua parte adgnosci debeat. et reos adgnoscere aes alienum debere, hoc est pro semisse: fundos etenim uice praeceptionis accipiendos. quare si forte tantum sit aes alienum, ut nihil detracto eo supas, ut non plus quisque eorum
Abbreviated transcription (Latin):
trum lõrs fuit scriptus os
nt erunt tñ hr̾ces exequis
scripta est. quẽ res fecit. ut si
forte malus ficultitib ps¬
us sit. in ytalicis forte qmͣin
pumcialib. maliis minus
aieris alicni ratio urgeata
dem fri qmͣ sup̃ ostẽndimꝰ ꝓ

Expanded text:
arum heres fuerit scriptus, ofnt, erunt tamen heredes ex aequis scripta est. quae res facit, ut, si forte in aliis facultatibus plus sit in Italicis forte quam in prouincialibus, in aliis minus et aeris alieni ratio urguet, ndem fieri quam su
Abbreviated transcription (Latin):
titius eralta ꝑte dimidia si n¬
uiserassia uenit hrs esto. cum
erpura institutoe̾ adierit hrs
qmͣuis ꝯditio aitius instituti¬
cumñ ꝓsit eiditio quicqmͣ
cristens quippe cum non dub¬
ititur. qui si quis exꝑte dimi¬

Expanded text:
idia, si nauis ex Asia uenerit, heres esto', cum ex pura institutione adierit heres, quamuis condicio alterius instituticum non prosit ei condicio quicquam existens: quippe cum non dubitetur, quin, si quis ex parte dimi
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur cum suus sub con¬
ditõe lib̾ ee iubetur ⁊ iega¬
tum pureaccepit. ut si pe¬
dente conditoc manumiss
ul auienatus fu̾it. legitu
Iegatum ad irritum rẽcidit
Cum uenditor suum añt
ditom.ab emptore ꝓpte.
restitue cobrdi sex̾i scͥptonet¬

Expanded text:
Igitur cum seruus sub condicione liber esse iubetur et legatum pure accepit, si pendente condicione manumissus uel alienatus fuerat, legatum legatum ad irritum recidit. Cum uenditor seruum ante traditionem ab emptore pro parte restituere coheredi serui
Abbreviated transcription (Latin):
sa est. Nam satis ꝯstint uetere
decuerunt testam̃tor nira ip¬
sa ꝑ ie firma ce oporte ñ erabe¬
no arbitrio pendere. ¶Is qui
apud hostes est. recte urs in¬
ccituitur. qr uire post umimu
om̃u iura ciuitatis impsoni
cius in suspenso retiñcturno
opprimĩitur. itiq sireusus fu¬
crit. ab hostib idire hr̃ditatĩ
potit suus quoq euis h̾rlitatt¬

Expanded text:
a est: nam satis constanter ueteres decreuerunt testamentorum iura ipsa per se firma esse oportere, non ex alieno arbitrio pendere. Is qui apud hostes est recte heres instituitur, quia iure postliminii omnia iura ciuitatis in personam eius in suspenso retinentur, non abrumpuntur: itaque si reuersus fuerit ab hostibus, adire hereditatem poterit. seruus quoq
Abbreviated transcription (Latin):
ci non possint. ñ tri defendert¬
cristimosiutq uiuitamb¬
os h. des cẽ ilto mortuo cũ
qui suꝑ erit ex asse brdem fo
dimidia pure cxalta sub¬

Expanded text:
ci non possint, nec tamen defenderexistimo, si uterque uiuat, ambo heredes esse, altero mortuo eum qui supererit ex asse heredem fdimidia pure, ex altera sub
Abbreviated transcription (Latin):
crunt. qui in. mnios  agrs rcũ¬
mei sunt: ditoe̾ ut ad legatu
ptincint. qr ñ ita magroꝰ fuerã
ut ei agro iuderentur destina¬
tis que res inꝓpoito quos su¬
ggit ut ytalicarum rerum ceͥ

Expanded text:
runt, qui in alios agros reuein ea sunt condicione, ut ad legatum pertineant, quia non ita in agro fuerant, ut ei agro uiderentur destinati. quae res in proposito quoque suggerit, ut Italicarum rerum esse