comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mia resoluendũ atꝙ separandiũ. sic̃ corpꝰ
animale quale animatũ ẽ dĩ flatu. cum
sfactus ẽ homo in animã uiuã: etiã ipsũ
ex animali spiritale sine mortis int̾uen¬
di futurũ: nisi transgressio p̃cepti priꝰ
seruatȩ iusticiȩ daret coronã. Unde dñs
xp̃e ꝑ nos ad nos uenit: cũ peccatores iust̃
inuenit: ꝑstratũ quodamͦ humilitatis
nr̃ẽ. s ñ eũ morbo iniqͥtatis nr̃e. Nlã ꝑ
animale nob̾ hoc ẽ ꝑ mortale corpꝰ appa¬
ruit: qͥ utiq si uoluiss cũ corꝑe immorta¬
li primitꝰ adueniss. S qͥa humilitate. nõ¬
filii clĩ sanari oportebat᷑. usq ad nrãm in¬
firmitatẽ descendit: & fidi nr̃e meritũ
ac p̾mium. uirtute suȩ resurrectionis
ostendit. Iło sequit᷑ apłs &e dic̃. Nouissimꝰ
adam in spũ uiuificante. Siue intelliga¬
tur primꝰ adã qͥ de puluere. ante forma¬
tus ẽ. nouissimꝰ aũt ad̾a qͥ de uirgine

Expanded text:
nima resoluendum atque separandum sicut corpus nima resoluendum atque separandum sicut corpus animale, quale animatum est dei flatu, cum factus est homo in animam uiuam, etiam ipsum ex animali spiritale sine mortis interuentu futurum, nisi transgressio praecepti prius seruatae iustitiae daret coronam. Unde dominus Christus per nos ad nos uenit, cum peccatores iustus inuenit, per stratum quodam modo humilitatis nostrae sed non cum morbo iniquitatis nostrae. animale nobis, hoc est per mortale corpus apparuit, qui utique, si uoluisset, cum corpore immortali primitus aduenisset. sed quia nos humilitate filii dei sanari oportebat, usque ad nostram infirmitatem descendit et fidei nostrae meritum ac praemium uirtute suae resurrectionis osAdam in spiritum uiuificantem. siue intellegatur primus Adam, qui de puluere ante formatus est, nouissimus autem Adam, qui de uirgine
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ homo in animã uiuã. Pictũ ẽ
aũt etiã de animalib. Pducat t̾ra ani¬
mã uiuã. Intelligit᷑ gͦ corpꝰ animale
dici simile cȩteris animalib. ꝓpt̾ mortiᷤ
dissolutionẽ & corruptionẽ. quȩ cotidie
cibo reficit᷑: & postea suꝑata animantiᷤ
cõpago dissoluit᷑. Spiritale aũt corpuis
qd̾ iam cũ spũ mimortale ẽ. quãus ñ¬
nulli arbitrent᷑ tc̃ fieri corpꝰ spiritale.
cũ iã ce ipsũ corpꝰ mutat᷑ in sp̃m: e qͦd
homo erat ex corꝑe ce spũ. utrũq ac to¬
tum sp̃c erit: quasi dixerit apłs. semi¬
natur corpꝰ surget sp̃c. Pixit. aũt. Semi¬
natur corpꝰ animale: surget corpꝰ sp̃ale.
prstale surrexit. ñ ĩa corpꝰ fuisse s spm̃
ou banc opinionẽ discipłoꝵ refellat. ubi
cũ eũ uuidentes existimarent se sp̃m uide¬
po ast ÷ palpate ae uidete. qͥa sp̃c ossa &e car¬
nem ñ habet. sicut me uidetis habere:
qe erat s corpꝰ nulla ulteriꝰ morte aba¬

Expanded text:
nimam uiuam. dictum est autem etiam de animalibus: Producat terra animam uiuam. intellegitur ergo corpus animale dici simile ceteris animalibus propter mortis dissolutionem et corruptionem, quae cotidie cibo reficitur et postea superata animantis compago dissoluitur, spiritale autem corpus. quod iam cum spiritu inmortale est. Quamuis nonnulli arbitrentur tunc fieri corpus spiritale, cum iam et ipsum corpus mutatur in spiritum et, quod homo erat ex corpore et spiritu, utrumque ac totum spiritus erit, quasi dixerit apostolus: \'Seminatur corpus, surget spiritus\'. dixit autem: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. spiritale surrexit, non iam corpus fuisse sed spiritum, cum hanc opinionem discipulorum refellat, ubi, cum eum uidentes existimarent se spiritum uidere, ait: Palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere?  erat sed corpus nulla ulterius morte ab a
Abbreviated transcription (Latin):
spiritale: qm̃ spũi iã inseparabilit̾ opu¬
latũ est. Cũ enĩ uellet apłs de. corpe ani¬
mali ad hibere testimoniũ scͥpturarumꝰ
illud posuit. qd̾ in genesi legit᷑. ros
ẽ in qͥt corpꝰ animale. ẽ &e spiritale: sicut
scͥptum ẽ. factus ẽ primꝰ homo adam in

Expanded text:
spiritale, quoniam spiritui iam inseparabiliter copulatum est. cum enim uellet apostolus de corpore animali adhibere testimonium scripturarum, illud posuit, quod in Genesi legitur: Si est, inquit, corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: Factus est pr
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ. In his omib iste sensus ẽ. Si genera
carnis cũ sint cuncta mortalia. differt̃
tam̃ int̃ se ꝓ diu̾sitatib animantiũ. et
si corpora cũ sint omĩa uisibilia. differ̃t
tam̃ ꝓ diu̾sitatib locoꝵ: unde alia ẽ cȩle¬
stium gła. alia terrestriũ: cesi in locis sub¬
limib cũ sint cuncta cȩlestia. differ̃t etiã

Expanded text:
o. In his omnibus iste sensus est: Si genera carnis, cum sint cuncta mortalia, differunt tamen inter se, pro diversitatibus animantium; et si corpora cum sint omnia visibilia, differunt tamen, pro diversitatibus locorum. Unde alia est coelestium gloria, alia terrestrium; et si in locis sublimibus, cum sint contra coelestia, differunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quib aut ñ uacat ꝓꝑ alia negocia.
aut ñ ualent ꝓꝑt̃ alien̾a linguã tam
multa legere atq cognoscere. Dui
te rogarẽ: nͥ hoc soleret ẽẽ indiciũ
tum cõmendo benignitati tuȩ: euiꝰ
in nr̃is regionib existimatiomi bonũ
corã dõ testimoniũ ꝑhibemꝰ. Itẽ au

Expanded text:
quibus aut non uacat propter alia negotia quibus aut non uacat propter alia negotia aut non ualent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere. diu te rogarem, nisi hoc soleret esse indicium tum commendo benignitati tuae, cuius in nostris regionibus existimationi bonum coram deo testimonium perhibemus. LXVIII. AD
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ memuinisse potuisti scͥptores eccli¬
asticos & eoꝵ seripta cõmemorasti. cõ¬
modius ut arbitror fieret. si nomina¬
tis eis qͦs heresiotas ẽẽ nosti. quando
ne ipsos quidẽ p̾termittere uoluers.
subiungeres etiã in quib cauendi
eeñt: quamquã ñnullos etiã p̾teri¬
eris: qd̾ scire cuperẽ quo consilio fa¬
ctũ sit. Aut si illud uolumen forte o¬
nerare noluisti. ut cõmemoratis he¬
reticis ñ adderes. in quib eos catho¬
lica dampnaret auctoritas: peto ne
graue sit litterario labori tuo. qͦ ñ
medioerit᷑ ꝑ diũ dĩ nr̃i gr̃am. in la-¬
tina lingua sc̃oꝵ studia ce accendisti
& adiuiusti. id qd tͥ ꝑ humilitatem
meã fraterna caritas indicit: ut si
occupationes tuȩ sinunt. om̃iũ he¬
reticoꝵ ꝑuersa dogmata. qͥ rectitudi¬
nem fidi xꝑianȩ usq ad hoc tempus.
cia deprauare conatist̃. uno libello
breuit digesta edas in noticiã eoꝵ.

Expanded text:
quorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiquorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis, quos heresiotas esse nosti — quando ne ipsos quidem praetermittere uolueris —, subiungeres etiam, in quibus cauendi essent: quamquam nonnullos etiam praeterieris, quod scire cuperem quo consilio factum sit. aut si illud uolumen forte onerare noluisti, ut commemoratis hereticis non adderes, in quibus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue sit litterario labori tuo, quo non mediocriter per domini nostri gratiam in Latina lingua sanctorum studia et accendisti et adiuuisti — id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit —, ut, si occupationes tuae sinent, omnium hereticorum-peruersa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae usque ad hoc tempus cia deprauare conati sunt, uno libello breuiter digesta edas in notitiam eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
do ad te ȩpłam. quȩ ñ ꝑlata ẽ: quia
nec ꝑrexit cui ꝑferendã tradideram.
Ex qua illud mͥ suggestũ est cũ istam
dictarẽ. qd̃ in hac qͦq p̾termittere non
debui: ut si alia ẽ sententia tua eadẽq
melior: timori meo libent̃ ignoseas.
Si enĩ alit̾ sentis: uerũq tu sentis. Nã
nisi uerũ sit: meliꝰ eẽ ñ potestꝰ. Ut ñ
dicã nulla. certe ñ magna culpa m̃s
error ueritati fauet: si recte in quoꝙͣ
ueritas potest fauere m̃dacio. De orige¬
ne aut̃ qd̾ rescribere dignatꝰ es. iam
sciebam ñ tantũ in eccłiasticis libris¬
ac litteris. s in om̃ib recta ce uera q̃
inuenerimꝰ approbare atq laudare:
falsa uͦ ce praua impbare atq rep̾hen¬
dere: s illud de prudentia doctrina¬
ꝙ tua desiderabã ce adhuc defidero:¬
ut nota nobis facias ea ipsa eiꝰ errata.
quib a fide ueritatis ille uir tantꝰ re¬
cessisse conuincit᷑. In libro etiã qͦ cũctoᷤ

Expanded text:
ndo ad te epistulam, quae non perlata est, quia ndo ad te epistulam, quae non perlata est, quia nec perrexit, cui perferendam tradideram. ex qua illud mihi suggestum est, cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam, nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et uera, quae inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero,ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conuincitur. in libro etiam, quo cunctos,
Abbreviated transcription (Latin):
mitati tanquã in se ipso miseratꝰ ap¬
pareat: Non enĩ ce cũ diceret qͥs in¬
firmat᷑ & ego ñ infirmor: infirmita-¬
tem alteriꝰ simulasse potiꝰ quã do¬
luisse uolebat intelligi. Quare ar¬
ripe obsecro te. ingenuã aeuere xpi¬
anam cũ caritate seueritatẽ. ad illud
opꝰ corrigendu atq emendanłu: &¬
palinodian ut dicit᷑ cane. Incõparabi¬
liter enĩ pulchrior ẽ ueritas xꝑianoꝵ:
quã helena grecoꝵ. Pista enĩ fortiꝰ patͦs¬
nr̃i martyres aduersus hanc sodomã:
quã ꝓ illa illi heroes aduersus troiam
dimicauert. Neq hoc ego dico. ut ocłos
cordis recipias quos absit ut amiseriᷤͤ.
s ut aduertas. quos cũ habeas sanos
& uigiles. nescio qua dissimulatione
auertisti: ut ñ intenderes quȩ con¬
sequant᷑ aduersa. si semel creditũ fue¬
rit. posse honeste accipi scriptorẽ di¬
uinoꝵ libroꝵ. in aliqua sui oꝑis par¬
te m̃tiri. Seripserã hinc iam aliqnͣ¬

Expanded text:
mitatem tamquam in se ipso miseratus apmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat intellegi. Quare arripe, obsecro te, ingenuam et uere Christianam cum caritate seueritatem ad illud opus corrigendum atque emendandum omparabiliter enim pulchrior est ueritas Christianorum quam Helena Graecorum. pro ista enim fortius nostri martyres aduersus hanc Sodomam quam pro illa illi heroes aduersus Troiam dimicauerunt. neque hoc ego dico, ut oculos cordis recipias, quos absit ut amiseris, sed ut aduertas, quos cum habeas sanos et uigiles, nescio qua dissimulatione auertisti, ut non intenderes, quae consequantur aduersa, si semel creditum fuerit posse honeste ac pie scriptorem diuinorum librorum in aliqua sui operis parte mentiri. Scripseram iam hinc aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
& ab ipso celebratȩ st̃. sine ulla salutiᷤᷤ
necessitate. ñ sicut iudei cęlebrandaᷤᷤ
putabant: aut fallaci simulatione.
qd in petro rep̾henderat. Nam si ꝓꝑ¬
te̾a illa sacram̃ta celebrauit. qͥa si¬
mulauit se iudeũ. ut illos lucrifa¬
ceret: cur ñ etiã sacrificauit cũ gen¬
tib. qͥa & his qͥ sine lege erant tanꝙͣ
sine lege factus ẽ. ut eos qͦq lucrifa¬
ceret: nisi qͥa & illud fecit ut nat᷑a
iudeus. & hoc totũ dixit. ñ ut falla¬
citer se fingeret ẽẽ qd̾ ñ erat. sut mi¬
sericordit eis ita subueniendũ ẽẽ sen¬
tiret. ac si ipse in eodẽ errore labo¬
raret. ñ scilicet mentientis astu. s
cõpatientis affectu: sic̃ eo ipso loco
generalit̃ intulit. factꝰ sũ infirmis
infirmꝰ ut infir mos lucrifacerẽ.
ut sequens conclusio omĩa om̃ib
factꝰ sũ ut om̃s lucrifacerẽ. ad hoc
inferenda intelligat᷑. ut cuiꝰq infir¬

Expanded text:
 ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis  ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. nam si propterea illa sacramenta celebrauit, quia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? sicut eo ipso loco generaliter ihtulit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infir
Abbreviated transcription (Latin):
explicari. quanta &e quã in explica¬
bilia mala consequant᷑: si hoc con¬
cesserimꝰ. Poss aũt oportune minꝰq
ꝑiculose demonstrari: si cora int̃ noᷤ
colloquerem᷑. Hoc gͦ iudȩoꝵ paulus
dimiserat qd̵ malũ habebant: & in
pͥmis illud qd̾ ignorantes dĩ iusticiã
&e suã iusticiã uolentes constituere.
iusticiȩ dĩ ñ st̃ subiecti. deinde qd̾
post passion̾ẽ ce resurrectionẽ xꝑi.
dato ac manifestato sacram̃to gre
consuetudine sollepnitatis. s ex
necessitate salutis ẽẽ celebranda:
quȩ tam̃ si nunquã fuissent neces¬
saria. infructuose ce mnanit᷑ ꝓ eis ma¬
chabei martires fierent: postremo il¬
lud. qd p̃dicatores grẽ xꝑianos. iudĩ
tanquã hostes legis ꝑsequebant᷑ Hos
atq huiꝰmodi erroris &e uicia dicit se
dampnare: & ut stercora arbitratum.
ut. xp̃m lucrifaceret: ñ obseruationeᷤᷤ
legis si more patrio celebrarent᷑. sicut¬

Expanded text:
explicari, quanta et quam inexplicaexplicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus; posset autem oportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos conloqueremur. Hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant, et in primis illud, quod ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento graconsuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequebantur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret, non obseruationes legis, si more patrio celebrarentur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ihm salus ipsa quȩ illis saeram̃tis si¬
gnificabat᷑ aduenerat: idoq gentibꝰ
qd̃ insuetos a fide reuocarent. onere
graui &e ñ necessario nullomͦ impo¬
nenda eẽ censebat. Quaꝑꝑt̃ ñ ido pe¬
trũ emendauit qd̾ pat̾nas traditio¬
nes obseruaret: qd̾ si facere uellet.
ñ mendacit̃ nec incongrue faceret:
quãuis enĩ ĩa suꝑflua. tam̃ solita ñ
nocerent: s qm̃ gentes cogebat iuda¬
izare: qd̾ nullo mͦ poss. nͥ ea sic agerae:
tanquã adhuc etiã post dnĩ aduen¬
tum necessaria saluti forent. Qd̃ ue¬
hement̃ ꝑ apostolatũ pauli ueritaᷤᷤ
dissuasit: nec apłs petrus hoc igno¬
rabat᷑. s id faciebat. timens eos qͥ ex
circũcisione erant. Ita &e ipse uere
correctus ẽ. & paulus uera narrauit:
ne in scã scriptura quȩ ad fidẽ poste¬
ris edita ẽ. admissa auctoritate m̃¬
dacii tota dubia nutet &e fluctuet.
Non enĩ potest aut oportet litteris

Expanded text:
dominum Iesum salus ipsa, quae illis sacramentis sidominum Iesum salus ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. ideoque gentibus, quod insuetos a fide reuocarent onere graui et non necessario, nullo modo inponenda esse censebat. Quapropter non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret — quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret; quamuis enim iam superflua, tamen solita non nocerent —, sed quoniam gente cogebat iudaizare, quod nullo modo posset, nisi ea sic ageret, tamquam adhuc etiam post domini aduentum necessaria saluti forent; quod uehementer per apostolatum Pauli ueritas dissuasit. nec apostolus Petrus hoc ignorabat, sed id faciebat timens eos, qui ex circumcisione erant. ita et ipse uere correctus est et Paulus uera narrauit, ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii tota dubia nutet et fluctuet. non enim potest aut oportet litteris
Abbreviated transcription (Latin):
re. p̾sertim apud te: cui sapient̃ ꝓuiden¬
uerim. ut ingeniũ tuũ diuino dono
aureũ meis obolis ditare contend̾a:
nec ẽ quisquã te magis idoneus. qͥ opꝰ
illud emendet. Neq enĩ a me docendꝰ
es. quomͦ intelligat᷑ qd idem dicit. fa¬
ctus sũ iudeis tanquã iudeus ut iu¬
deos lucrifacerẽ: &e cętã quȩ ibi dicũ¬
tur. cõpassione miscdiȩ ñ simulatiõe
fallaciȩ. fit enĩ tanquã egrotꝰ qͥ mini¬
strat egroto: ñ cũ se febres habere
mentit᷑: s cũ animo condolentis co¬
gitat. quẽadmodu sibi seruiri uellae
si ipse egrotaret. Nam utiq iudȩus
erat: xꝑianꝰ aut̃ factus. ñ iudeoꝵ sacͤ¬
m̃ta reliquerat. quȩ conuenient̃ ille
ppłs & legitimo tp̃re quo oportebat
ꝑniciosa. his qͥ ea uellent sic̃ a parenti¬
b ꝑ legẽ acceꝑant custodire. etiã cũ
in xp̃m credidissent. ñ tam̃ in eis ĩa
constituerent sp̃e salutis̾. qm̃ ꝑ dñm

Expanded text:
re praesertim apud te, cui sapienter prouidenre praesertim apud te, cui sapienter prouidenuerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam, nec est quisquam te magis idoneus, qui opus illud emendet. Neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: factus sumludaeistamquamludaeus, ut Iudaeos lucrifacerem, et cetera, quae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, eret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen in eis iam constituerent spem salutis, quoniam per
Abbreviated transcription (Latin):
tentiose falsitatis obterat᷑ imꝓbitas:
Statim enĩ ut ꝓtuleris: si alit̾ sapit
qui contͣ nitit᷑. dicet illud qd platũ
erit. honesto aliquo officio seriptorẽ
fuisse mentitũ. Ubi enĩ hoc ñ poterit.
si poterit. in ea narratione qua exor¬
sus apłs ait. quȩ aũt scribo uobis.
ecce corã dõ quia ñ mentior. credi
affirmariq mentit᷑ eo loco uͥ dixit
de petro & barnaba. cũ uiderẽ qͥa
ñ recte ingrediunt᷑ ad ueritatẽ euã¬
głii. Si enĩ recte illi ingrediebant᷑:
iste mentitꝰ ẽ. Si aũt ibi mentitꝰ est.
ubi uerũ dixit: An ibi uerũ dixisse
uidebit᷑. uͥ hoc dixerit qd̾ lector sapit:
cũ uͦ contra sensũ lectoris aliqͥd oceur¬
rerit. offitioso mendacio deputabit᷑.
Non enĩ deẽe poter̃t cause: cur existi¬
metur ñ solũ potuisse uerũetiam de¬
buisse m̃tiri: si huic regłȩ concedit᷑ locꝰ
Non opꝰ ẽ hanc causã multis uerbis age¬

Expanded text:
tentiosae falsitatis obteratur inprobitas? tentiosae falsitatis obteratur inprobitas? statim enim ut protuleris, si aliter sapit, qui contra nititur, dicet illud, quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione quam exorsus apostolus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, credi adfirmarique mentitus eo loco, ubi dixit de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii? si enim recte illi ingrediebantur, iste mentitus est; si autem ibi mentitus? est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse mentiri, si huic regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis uerbis age
Abbreviated transcription (Latin):
gunt te talem dedit. Liber qͥd̾a tuus
int̾ cȩtera ñ diu ẽ qd̾ uenit in manꝰ
nrãs: quȩ sit eiꝰ inseriptio nescimꝰ
adhuc. Non enĩ hoc codex ipse ut as¬
solet in liminari pagina p̾tendebat:
epitaphiũ tam̃ appellari dicebat frat̾
apud quẽ inuentus ẽ: qd̾ ei nom̃ tͥ pla¬
cuisse ut inde̾tur crederemꝰ. si eoꝵ tantũ
uł uitas uł seripta ibi legissemꝰ. qui r̃a
defuncti eeñt. Cũ uͦ multoꝵ &e eo tpre
quo scribebat᷑. & nc̃ usq uiuentiũ ibi
cominemorent᷑ opuscula: miramur
cur hunc ei titułu uł imposueris. uł
imposuisse crecdaris. Sane utilit̃ a te
conscriptũ eundẽ librũ satis appro¬
bamꝰ. In expositione qͦq epłe paul¬
aplĩ ad galathas: iuenimꝰ aliqͥd qd̾
nos multũ moueat. Si enĩ ad serip¬
turas scãs admissa fuerint offitiosa
mendacia: qͥd in eis remanebit aue¬
toritatis: Quȩ tandẽ de scripturis il¬
lis sententia ꝓferat᷑: cuiꝰ pondere con-¬

Expanded text:
gunt, te talem dedit. Liber quidam tuus gunt, te talem dedit. Liber quidam tuus inter cetera non diu est ut uenit in manus nostras. quae sit eius inscriptio, nescimus adhuc; non enim hoc codex ipse, ut adsolet, in liminari pagina praetendebat. \'epitaphium\' tamen appellari dicebat frater, apud quem inuentus est. quod ei nomen tibi placuisse ut inderetur, crederemus, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legissemus, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi commemorentur opuscula, miramur, cur hunc ei titulum uel inposueris uel inposuisse credaris. sane utiliter a te conscriptum eundem librum satis adprobamus. In expositione quoque epistulli ad Galatas inuenimus aliquid, quod nos multum moueat. si enim ad scripturas sanctas admissa fuerint uelut officiosa mendacia, quid in eis remanebit auctoritatis? quae tandem de scripturis illis sententia proferetur, cuius pondere con
Abbreviated transcription (Latin):
lectissimo &e cultu sincerissi¬
mo caritatis obseruando.
atq amplectendo fr̃ĩ & conprb̃ro hie¬
ronimo: augustinus. Habes grãm.
qd̾ ꝓsubseripta salutatione plenã mͥ
ȩpłam reddidistĩ. s breuiore multo ꝙͣ
ex te uellem sumere tali uiro: a quo
tempora quantalibet occupet nullꝰ
sermo ꝓlixus ẽ. Quãquã itaq nos
breuitati facile ñ ignoscerẽ: nͥ cogita¬
rem quã pauciorib uerbis meis red¬
deretur. Quare aggredere queso istã
nobiscũ litterariã collocutionẽ: ne
multũ ad nos disiungendos liceat
absentiȩ corporali: quãquã simꝰ in dño
sp̃c unitate conuncti: etiã si ab stilo
quiescamꝰ. atq taceamꝰ. Et libri qͥdẽ
quos de horreo dnĩco elaborasti: pene
totũ te nobis exhibent. Si enĩ ꝑꝑt̾ea
te ñ nouimꝰ. qͥa faciẽ corꝑis tui nos
uidimꝰ. hoc mͦ nec ipse te nosti. Nam
tu qͦq ñ uides eã. Si aũt tͥ ñ ob ali¬
ud notus es. nͥ qͥa nosti animũ tuũ:
& nos eũ ñ mediocriter nouimꝰ in

Expanded text:
simo et cultu sincerissimo caritatis obseruando atque amplectendo fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus. Habeo gratiam, quod pro subscripta salutatione plenam mihi epistulam reddidisti, sed breuiorem multo, quam ex te uellem sumere, tali uiro, a quo, tempora quantalibet occupet, nullus sermo prolixus est. quamquam itaque nos breuitati facile non ignoscerem, nisi cogitarem, quam paucioribus uerbis meis redderetur. quare adgredere, quaeso, istam nobiscum litterariam conlocutionem, ne multum ad nos disiungendos liceat absentiae corporali; quamquam simus in domino spiritus unitate coniuncti, etiam si ab stilo quiescamus et taceamus. et libri quidem, quos de horreo dominico elaborasti, paene te totum nobis exhibent. si enim propterea te non nouimus, quia faciem corporis tui non uidimus, hoc modo nec ipse te nosti; nam tu quoque non uides eam. si autem tibi non ob aliud notus es, nisi quia nosti animum tuum, et nos eum non mediocriter nouimus in
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. Uerũptam̃ qͥa cũ illie eẽm. te
qͥdem ꝑ etatẽ uerecundante. bon parea
des ce amantissimi bonoꝵ studioꝵ tuox
qnͣto pietatis uerȩꝙ sapientiȩ ardoso
flagrares. m intimare dignati st: ceben¬
uolentissime petiert̃. ne tͥ instruende in
quo opꝰ eẽt meã oꝑulam denegarẽ: am¬
monendã te his littĩs credidi. sccłm sitp̃
dictas optiones. ut queras qͦd uis. ne sim
suꝑfluus si conatus fuero docere qd̾ seis:
dũ tam̃ firmissime teneas. qd̾ &e si aliqͥo
salubrit᷑ ꝑ me scire potueris: ille te doce¬
bit qui ẽ interioris hoĩs magist̃ int̾ior:
qui in corde tuo tͥ ostendit uerũ ẽẽ qd̾
dicit᷑: qͥa neq qͥ plantat ẽ aliqͥd. neq qui
rigat. s qͥ increm̃tum dat ds. E

Expanded text:
hominum. uerum tamen, quia, cum illic essem, te hominum. uerum tamen, quia, cum illic essem, te quidem per aetatem uertes et amantissimi bonorum studiorum tuorum, quanto pietatis veraeque sapientiae ardore flagrares, mihi intimare dignati sunt, et benevolentissime petierunt ne tibi instruendae, in quo opus esset, meam operulam denegarem; admonendam te his litteris credidi, secundum supra dictas optiones, ut quaeras quod vis, ne sim superfluus, si conatus fuero docere quod scis: dum tamen firmissime teneas, quod etsi aliquid salubriter per me scire potueris, ille te docebit qui est interioris hominis magister interior, qui in corde tuo tibi ostendit verum esse quod dicitur; quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui in
Abbreviated transcription (Latin):
doctor gentiũ ꝑiclitatũ se ẽẽ testat᷑. cũ
dicit. Ne in magnitudine reuelationum
mearũ extollar: datꝰ est mͥ stimulꝰ carniꝰ:
ce cȩtã. Snde & ipse dñs tumoris huiꝰ am¬
dium dic̃. Neq qͥ plantat ẽ aliqͥd. neq
qͥ rigat: s qui increm̃tum dat ds. Hoc
ce ille neminit. qͥ in natis mulierũ qͣn¬
do magnꝰ erat. tanto se in om̃ib humi¬
liabat: indignũ se affirmans. qͥ xꝑi cal¬
ciam̃ta portaret. Qd̃ enĩ aliud ostendit
ubi ait: qui habet sponsã sponsꝰ ẽ. amicꝰ
aũt sponsi stat. & audit eũ. a& gaudio gau¬
det ꝓpt̃ uocẽ sponsi: Hic ẽ ille auditꝰ de
quo pauloante cõmemoraui in pͤalmo
positũ: auditui meo dabis gaudiũ &e le¬
ticiam: ae exultabt̃ ossa humiliata. Fm¬
de tanto me certis tanto solidr tanto sa¬
nius gaudere scias. de fide. &spe & dilec¬
tione tua: qͣnto minꝰ in digneris. ñ tan¬
tum a me qͥequã discere. s ab ullo ꝓreᷤ

Expanded text:
doctor gentium periclitatum se esse testatur, cum doctor gentium periclitatum se esse testatur, cum dicit: Ne in magnitudine reuelationum mearum extollar, datus est mihi stimulus carnis et cetera. unde et ipse dominus, tumoris huius adtium dicit: Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hoc et ille meminit, qui in natis mulierum, quanto magnus erat, tanto se in omnibus humiliabat indignum se adfirmans, qui Christi calciamenta portaret. quid enim aliud ostendit, ubi ait: Qui habet sponsam, sponsus est; amicus autem sponsi stat et audit eum et gaudio gaudet propter uocem sponsi? hic est ille auditus, de quo paulo ante commemoraui in psalmo positum: Auditui meo dabis exultationem et laetitiam et exultabunt ossahumiliata. Proinde tanto me certius, tanto solidius, tanto sanius gaudare scias de fide et spe et dilectione tua, quanto minus indigueris non tantum a me quicquam discere sed ab ullo prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscent eũ sicut serpptũ ẽ: a minore.
usq ad maiorẽ eoꝵ. Et sollicitissime ca¬
uendu ẽ in docendo suꝑbie uitiũ. qͦd
in discendo ñ ita ẽ. Unde & sca sc̃ptura
nos ainmonet dicens. Sit omĩs homo
uelox ad audiend̾u: tardus aũt ad lo¬
quendu. Et ille in psalmo ait. Auditui
meo dabis exultationẽ ae leticiã conti¬
nuoꝙ subiecit. exultabunt ossa humi¬
liata. Uidit enĩ in audiendo facillime
seruari humilitatẽ. quȩ difficilis ẽ in
docendo: qm̃ necesse ẽ ut doctor habeat
suꝑiorem locũ: ubi laboriosũ ẽ obtinere.
ne subrẽpat elatio Uides ne quẽ admo¬
dum ꝑielitem᷑ a quib hoc expectat᷑. ut
ñ solũ doctores sim  uerũetiam eũ simus
ut illo ꝑueniatis:. ubi nulliꝰ hoĩs docto¬
ris egeatis. Isto aut ꝑicło ñ tantũ nos.
nam ad illu de quo dicturus sũ qͥd sumꝰ
nos. ñ gͦ nos tantũ isto ꝑicło. s etiã ille

Expanded text:
cognoscent eum, sicut scriptum est, a minore cognoscent eum, sicut scriptum est, a minore usque ad maiorem eorum. et sollicitissime cauendum est in docendo superbiae uitium, quod in discendo non ita est. unde et sancta scriptura nos admonet dicens: Sit omnis homo uelox ad audiendum, tardus autem ad loquendum; et ille in psalmo ait: Auditui meo dabis exultationem et laetitiam continuoque subiecit: Et exultab unt ossa humiliata. uidit enim in audiendo facillime seruari humilitatem, quae difficilis est in docendo, quoniam necesse est, ut doctor habeat superiorem locum, ubi laboriosum est obtinere, ne subrepat elatio. Videsne. quem ad modum periclitemur, a quibus hoc expectatur, ut non solum doctores simus, uerum etiam, cum simus ut illo perueuiatis, ubi nullius hominis doctoris egeatis. isto autem periculo non tantum nos — nam ad illum, de quo dicturus sum, quid sumus nos ? — non ergo nos tantum isto periculo sed etiam ille
Abbreviated transcription (Latin):
ficium imꝑtiendi: meritũ ẽ accipiendi.
Uel ita tͥ respondebo: ut noueris ꝓ hac
ipsa re quã parit̾ nescimꝰ. ad quẽ pulsa¬
re debeamꝰ. Hȩc ido p̾locutus sũ: ne te
ꝓcerto speres qͥcquid a me quesiueris
auditurã: & cũ hoc ñ ꝑuenerit. audacł
potiꝰ quã prudent̃ me fecisse arbitreris:
qd̾ tͥ querendi si qͥd uelles facultatẽ dedi.
hoc enĩ feci ñ doctor ꝑfectus. s cũ docen¬
dis ꝑficiendus: dña eximia. meritoq ho¬
norabilis in xp̃o ac suscipienda filia. Eqͥ¬
dem etiã in his reb quas utcũq scio: ma¬
gis te cupio ẽẽ scientẽ: quã scientiȩ nr̃ȩ
indigentẽ. Neq enĩ ut qd̾ scimꝰ doceamꝰ:
alioꝵ ignorantiã optare debemꝰ. Multo
qͥppe meliꝰ om̃s sumꝰ dociles dõ. qd̃ utiq
in illa suꝑna patria cũ in nob̃ cõpletũ
fuerit. qd ꝓmissũ est ꝑficiet᷑: ut ñ dicat
homo ꝑrimo suo. cognosee dñm. Om̃s enĩ

Expanded text:
ficium impertiendi meritum est accipiendi , ficium impertiendi meritum est accipiendi , uel ita tibi respondebo, ut noueris, pro hac ipsa re, quam pariter nescimus; ad quem pulsare debeamus. Haec ideo praelocutus sum, ne te pro certo speres, quicquid a me quaesieris, audituram et, cum hoc non prouenerit. audacter potius quam prudenter me fecisse arbitreris, quod tibi quaerendi, si quid uoles, facultatem dedi. hoc enim feci non doctor perfectus sed cum docendis perficiendus, domina eximia meritoque honorabilis in Christo ac suscipienda filia. equidem etiam in his rebus, quas utcumque scio, magis te cupio esse scientem quam scientiae nostrae indigentem. neque enim, ut, quod scimus, doceamus, aliorum ignorantiam optare debemus; multo quippe melius omnes sumus docibiles deo, quod utique in illa superna patria, cum in nobis completum fuerit, quod promissum est, perficietur, ut non dicat homo proximo suo: \'Cognosce dominum\'; omnes enim
Abbreviated transcription (Latin):
curã ꝓ te nrãm ñ sołu in p̾cib apd d̃m.
ueru̾etiam in ammonitionib ad teip¬
sam. ñ medioerit̾ suscitat. Qd̃ qͥdem in
epłis meis. quas ad matrẽ reuerentiȩ.
tuȩ. debito mͥ cũ honore nominand̃a
dedi: ñ semel feci. S qͥa hoc mͥ rescribe¬
re dignata ẽ. pri te uelle acciꝑe litt̾as
meas:. t̃c demũ si qͥd forte tͥ opus eẽt ex
ministerio meo. qd̾ uenerando studio
tuo. omniũq taliũ qͣntum possũ libe¬
ra seruitiite debere me noui. ñ te ẽẽ
dacitura. & rescribendo insinuaturam:
ecce feci. qd̾ te uoluisse quãuis ñ ꝑ te
cõperi: ne uiderer tͥ ostiũ fiduciȩ in¬
humanit̾̃ clatidere. Suꝑest ut ꝓmas
ipsa: si qͥd ex me querendi putas Aut
enĩ scio qͥd inquisieris nec negabo:
aut ita nescio. ut nullo fidĩ salutisꝙ
detrim̃to nesciã : e de hoc etiã teipsã
si potuero faciã reddita ratione securam.
Aut certe si &e nescio. & tam̃ sciendu ẽ: uł
impetrabo a dño. ne tͥ desim. Nã sepe of¬

Expanded text:
curam pro te nostram non solum in precibus apud deum uerum etiam in admonitionibus ad te ipsam non mediocriter suscitat. quod quidem in epistulis meis, quas ad matrem reuerentiae tuae debito mihi cum honore nominandam dedi, non semel feci. sed quia hoc mihi rescribere dignata est. prius te uelle accipere litteras meas, tum demum, si quid forte tibi opus esset ex ministerio meo, quod uenerando studio tuo omniumque talium, quantum possum, libera seruitute debere me noui, non te esse tacituram et rescribendo insinuaturam, ecce feci, quod te uoluisse quamuis non per te comperi, ne uiderer tibi ostium fiduciae inhumaniter claudere. superest, ut promas ipsa. si quid ex me quaerendum putas: aut enim scio, quod inquisieris. nec negabo aut ita nescio, ut nullo fidei salutisque detrimento nesciam et de hoc etiam te ipsam, si potuero. faciam reddita ratione securam. aut certe, si et nescio et tamen sciendum est. uel impetrabo a domino. ne tibi desim nam saepe of
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ refecerant. obliuione seu uolun¬
tate dimitti. uł illic ob aliã causã quã¬
libet poni: breuit̾ respondeo. Aut cer¬
tum ẽ eẽ idolothytũ: aut certũ ẽ ñ ẽt
aut ignorat᷑. Si gͦ certũ est eẽ. melius
rꝑiana uirtute respuit᷑: si aũt uł nos
eẽ scitur uł ignoratur: sine ullo consei¬
entiȩ scrupulo in usum necessitatis as¬
sumitur.

Expanded text:
corpus refecerant, obliuione seu uoluncorpus refecerant, obliuione seu uoluntate dimitti uel illic ob aliam causam quamlibet poni, breuiter respondeo. aut certum est esse idolothytum aut certum est non esse aut ignoratur. si ergo certum est esse, meliuschristiana virtute respuitur; si autem vel non esse scitur, vel ignoratur, sine ullo conscientiae scrupulo in usum necessitatis assumitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝓpt̾ bonũ ac licitũ facimꝰ aut ut ha¬
beamꝰ: si qͥd ꝑ hȩc pret̾ nrãm uoluntatẽ
ciuiquã mali acciderit. nob̃ imputet᷑.
Alioqͥn nec ferram̃ta domestica uł agre¬
stia st̃ habenda: ne qͥs eiᷤ uł se uł alte¬
rũ interimat: nec arbor aut restis.
ne. qͥs se inde suspendat: nec fenestra fa¬
cienda ẽ. ne ꝑ hanc se qͥsq p̾cipitet.
Qd plura cõmemorem: cũ ea cõmemo¬
rando finire ñ possim: Qd enĩ est in
usu hominũ bono ac licito: unde ñ
possit etiã ꝑnicies irrogarie Restat m
fallor ut dicamꝰ aliqͥd de illo uiatdre
xpiano. quẽ cõmemorasti uictũ fanis
necessitate: si nicb̃ iispiam inuenerit
nisi cibũ in idolio positũ. ubi alius
nullus ẽ hominũ: utrũ ei sãtius sit fa¬
me emori: quã illud in alim̃tũ sumere.
In qua questione qm̃ ñ est consequens.
ut cib ille idolothitũ sit: potuit eñ
uł ab eis qͥ ibi ab itinere diuertentes

Expanded text:
quae propter bonum ac licitum facimus aut haquae propter bonum ac licitum facimus aut habemus, si quid per haec praeter nostram uoluntatem cuiquam mali acciderit, nobis inputetur. alioquin nec ferramenta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se uel alterum interimat, nec arbor aut restis, ne quis se inde suspendat, nec fenestra facienda est, ne per hanc se quisque praecipitet. quid plura commemorem, cum ea commemorando finire non possim? quid enim est in usu hominum bono ac licito, unde non possit etiam pernicies inrogari r Restat, ni fallor, ut dicamus aliquid de illo uiatore Christiano, quem commemorasti uictum famis necessitate, si nihil uspiam inuenerit nisi cibum in idolio positum, ubi alius nullus est hominum, utrum ei satius sit fame emori, quam illud in alimentum sumere. in qua quaestione quoniam non est consequens, ut cibus ille idolothytum sit, potuit enim uel ab eis, qui ibi ab itinere deuertentes
Abbreviated transcription (Latin):
silium: nisi forte sit miles. aut publi¬
ca functione teneat᷑: ut ñ ꝓse hoc fa¬
ciat s ꝓ aliis: uł ꝓ ciuitate ubi etiã ip¬
congruit ꝑsonȩ. Qui uͦ repellunt᷑ ali¬
quo trore ne male faciant: etrã ipsis
aliqͥd fortasse p̾statur. Hinc aũt dictũ
ẽ ut ñ resistamꝰ malo: ne nos uindic¬
ta delectet quȩ alieno malo animũ
pascit: ñ ut correctionẽ hominũ negli¬
duxerit ambitũ. aliqͥs ex ipsoꝵ usu
ꝑcussus intereat. Neq enĩ reus ẽ xꝑia¬
nus. si bos eiꝰ aliquẽ feriendo. uł equuꝰ
calcem iaciendo aliquẽ occidat: aut
ido ñ debent xꝑiani boues habere
cornua. aut equus ungulas. aut den¬
egit. ut in tribuni noticiã ꝑferretur.
insidias sibi a quibdã ꝑditis p̃parari.
& ob hoc deductores accepit armato
si in illa arma scelerati homines ineidiᷤ¬
sent. paulus in esfusione sanguini eo¬
rũ suũ crim̃ agnosceret: Absit ut ea

Expanded text:
silium, nisi forte sit miles aut publisilium, nisi forte sit miles aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis uel pro ciuitate, ubi etiam ipcongruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne male faciant, etiam ipsis aliquid fortasse praestatur. hinc autem dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum pascit, non ut correctionem hominum negleduxerit. aliquis ex ipsorum usu percussus intereat. neque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut equus ungulas aut denolus satis egit, ut in tribuni notitiam perferretur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos, si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum suum crimen agnosceret. absit, ut ea,
Abbreviated transcription (Latin):
monio: aliqnͣdo aũt sic mittunt᷑ sacrifi¬
cia in aquas. ut ipsis aquis sacrificetur.
Non ido utiq solis huiꝰ luce ñ utimur:
qͥa ei sacrilegi ubi possunt sacrificare
ñ cessant. Sacrificatur etiã uentis: qͥb
tam̃ utimur ad tantas nrãs cõmodita¬
tes: cũ eoꝵ dẽ sacrificioꝵ fumũ. ipsi quo¬
dammꝰ haurire & uorare uideant᷑. Si
qͥs dubitat de aliqua carne utrũ im¬
molaticia sit. & ñ est immolaticia: si eã
cogitationẽ tenuerit qd̃ immolaticia
ñ sit ce ea uescatur. ñ utiq peccat: qͥa
nec ẽ nec ia putatur immolaticia. &¬
si antea putabat᷑. Neq enĩ ñ licet cor¬
rigere cogitationes a falsitate in ueri¬
tatem. Si qͥs aũt bonũ putauerit ẽẽ
qd̾ malũ est. a fecerit hoc putando. u¬
tiq peccat. Et ea st̃ omĩa peccata ig¬
norantiȩ. qñdo qͥsq bene fieri putat
qd̾ male fit. De occidendis hominib
ne ab eis qͥsꝙ occidat᷑. ñ mͥ placet con¬

Expanded text:
monio, aliquando autem sic mittuntur sacrifimonio, aliquando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut ipsis aquis sacrificetur, non ideo utique solis huius luce non utimur, quia ei sacrilegi, ubi possunt. sacrificare non cessant. sacrificatur etiam uentis, quibus tamen utimur ad tantas nostras commoditates, cum eorundem sacrificiorum fumum ipsi quodam modo haurire et uorare uideantur. si quis dubitat de aliqua carne, utrum immolaticia sit, et non est immolaticia, si eam cogitationem tenuerit, quod immolaticia non sit, et ea uescatur, non utique peccat, quia nec est nec iam putatur immolaticia, etsi antea putabatur. neque enim non licet corrigere cogitationes a falsitate in ueritatem. si quis autem bonum putauerit esse, quod malum est, et fecerit, hoc putando utique peccat. et ea sunt omnia peccata ignorantiae, quando quisque bene fieri putat, quod male fit. De occidendis hominibus, ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet con
Abbreviated transcription (Latin):
cibũ postea nesciens manducauerit:
quẽ pris tanquã idolothitũ respuit.
Holus uł qͥelibet fructus in quolibet
agro natꝰ. eiꝰ est qui ereauit: qͥa dnĩ
est t̾ra &e plenitudo en: & omĩs creata
dĩ bona ẽ. S si illud qd̾ in agris nasci
tur. consecrat᷑ idolo uł sacrificat᷑ tẽ
int̾ idolothita deputandũ ẽ. Cauen¬
dum ẽ enĩ. ne si putauerimꝰ ñ uescen¬
dum holere qd̾ nascit᷑ in horto tẽpli ido¬
li. consequens sit. ut existimemꝰ ñ debu¬
isse apłos apud athenas cibũ sumere:¬
qͥa ciuitas erat. mineruȩ eiꝰq numini
consecrata. Hoc & de puteo responderĩ
uł fonte: qui in tẽplo ẽ. Plus aũt mouce
reuera si aliqͥd sacrificioꝵ in fontẽ uel
puteũ ꝑiciatur: s eadẽ ratio ẽ aeris qͥ
omnẽ eũ fumũ recipit. de quo sup̃dixi¬
mus: aut si hoc idõ putat᷑ distare. qͥa
illue sacrificiũ de quo fumꝰ aeri confun¬
ditur. ñ sit ipsi aeri. s idolo alicui uł de¬

Expanded text:
cibum postea nesciens manducauerit, cibum postea nesciens manducauerit, quem prius tamquam idolothytum respuit. holus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est. sed si illudtur, consecratur idolo, vel sacrificatur, tunc inter idolothyta deputandum est. Cavendum est enim, ne si putaverimus non vescendum olere quod nascitur in horto templi idoli, consequens sit ut existimemus non debuisse Apquia ciuitas erat Mineruae eiusque numini consecrata. hoc et de puteo responderim uel fonte, qui in templo est. plus autem mouet re uera, si aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum proiciatur. sed eadem ratio est aeris, qui omnem eum fumum recipit, de quo supra diximus, aut, si hoc ideo putatur distare, quia illud sacrificium, de quo fumus aeri confunditur, non fit ipsi aeri sed idolo alicui uel dae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ex sacrilegis & impiis in uerã rel¬
gionẽ mutant᷑. Hoc d̾s intelligit᷑ do¬
cuisse. illis testimoniis quȩ ipse posu¬
isti: eũ de luco alienoꝵ deoꝵ. iussit lig¬
na ad holocaustũ adhiberi: & de iberiebo.
ut om̃e aurũ ce argentũ ce eram̃tum
inferret᷑ in thesauros dñi. Quapꝑter
etiã illud qd̾ in deuteronomio seͥptum
est. ñ concupisces argentũ uł aurũ illo¬
mũ tuã: &e eris anathema sic̃ &. illud ẽ.
&e offensione offendes. & coinquinatio¬
ne coinquinaberis abhominatione illa
qͥa anathema ẽ: satis apparet aut ipsos
priuatos usus in talib ẽẽ ꝓhibitos. aut.
ne sic inde aliqͥd inferat᷑ in domũ ut
honoretur. Tunc ẽ enĩ abhominatio &e
execratio: ñ cũ talib sacrilegꝰ honor
aꝑtissima destructione subuertitur.
De escis aũt idoloꝵ nicħ ampliꝰ nos de¬
recole. Quȩ si obscura eeñt: ꝓ modulo
nr̃o exponeremꝰ Non aũt peccat qui

Expanded text:
cum ex sacrilegis et impiis in ueram relcum ex sacrilegis et impiis in ueram religionem mutantur. hoc deus intellegitur docuisse illis testimoniis, quae ipse posuisti, cum de luco alienorum deorum iussit ligna ad holocaustum adhiberi et de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in thesauros domini. quapropter etiam illud, quod in Deuteronomio scriptum est: Non concupisces argentum uel aurum illomum tuam et eris anathema, sicut et illud est, et offensione offendes et coinquinatione inquinaberis abominatione illa, quia anathema est. satis apparet aut ipsos priuatos usus in talibus esse prohibitos aut, ne sic inde aliquid inferatur in domum, ut honoretur; tunc est enim abominatio et execratio, non cum in talibus sacrilegus honor apertissima destructione subuertitur. De escis autem idolorum nihil amplius nos derecole, quae si obscura essent, pro modulo nostro exponeremus. non autem peccat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sieut fontib utimur. de quib hauri¬
ri aquã ad usum sacrificioꝵ certissimne
scimꝰ fadẽ est etiã ratio lauachroꝵ lle
ꝙ enĩ sp̃m deducere de aere dubitamꝰ.
in quẽ scimꝰ ire fumũ ex aris om̃ib
ce incensis demonioꝵ. Unde apparet
illud ẽẽ ꝓhibitũ. ne in honorẽ alienoꝵ
deoꝵ aliqua re utam᷑: aut ut existime¬
mur sic eã accipiendo. ut quãuis am¬
mo contempnamꝰ. eos tam̃ qui nr̃m
animũ ignorant ad hȩc honoranda
ȩdificemꝰ. Et cũ templa idola luci. &
si qͥd huiꝰmodi data potestate eu̾tunt᷑
quãuis manifestũ est eũ id agimꝰ ñ
ea nos honorare. s potiꝰ detestari:
ido tam̃ in usus nrõs priuatos dũ
taxat & ꝓprios. ñ debemꝰ inde aliqͥd
usurpare: ut appareat nos pietate
ista destruere. ñ auaricia. Cum uͦ m
usus cõmunes ñ ꝓprios ac pͥuatos.
uł in honorẽ di ueri conuertunt᷑:
hoc de illis fit qd̾ de ipsis hominib.

Expanded text:
sicut fontibus utimur, de quibus haurisicut fontibus utimur, de quibus hauriri aquam ad usum sacrificiorum certissime scimus. eadem est etiam ratio lauacrorum. neque enim spiritum deducere de aere dubitamus, in quem scimus ire fumum ex aris omnibus et incensis daemoniorum. unde apparet illud esse prohibitum, ne in honorem alienorum deorum aliqua re utamur aut uti existimemur sic eam accipiendo, ut, quamuis animo contemnamus, eos tamen, qui nostrum animum ignorant, ad haec honoranda aedificemus. et cum templa, idola, luci et si quid huius modi data potestate euertuntur, quamuis manifestum est, cum id agimus, non ea nos honorare, sed potius detestari, ideo tamen in usus nostros priuatos dum taxat et proprios non debemus inde aliquid usurpare, ut appareat nos pietate ista destruere, non auaritia. cum uero in usus communes, non proprios ac priuatos, uel in honorem dei ueri conuertuntur, hoc de illis fit, quod de ipsis hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
iuremꝰ. nusquã aut̃ inscripturis seĩs
legi meminerim. ne ab alio uirationẽ
accipiamꝰ. Alia uͦ questio ẽ utrũ ea pa¬
ce debeamꝰ uti: quȩ int̃ alios inuicẽ
iurantes facta ẽ. Qd̾ si noluerimꝰ uͥ
uiuamꝰ in t̾ris. nescio utrũ inuenire
possimꝰ. Neq enĩ tantũmͦ limiti: s u¬
niuersis ꝓuinciis pax conciliat᷑. iura¬
tione barbarica Unde & illud sequet᷑.
ut ñ fruges tantũ quȩ ab eis eustodi¬
untur qͥ ꝑ deos falsos iurauert. s ubiq
inquinata st̃ omiã: quȩ ipsa pace min¬
untur quã iuratio illa confirmat ilx
absurdissimũ ẽ dicere: nec illa te nou¬
ant quȩ mouebant. Itẽ si de area uel
toreulari tollat᷑ aliqͥd ad sacrificia de¬
monioꝵ sciente xꝑiano: idõ peccat sifi¬
eri ꝑmittit: ubi phibendi potestas ẽ.
Qd si factũ comꝑit. aut ꝓhibenddi pote¬
statem ñ habuit: utitur mundis re¬
liquis fructib unde illa sublata st̃

Expanded text:
iuremus, nusquam autem in scripturis sanctis iuremus, nusquam autem in scripturis sanctis legi meminerim, ne ab alio iurationem accipiamus. alia uero quaestio est, utrum ea pace debeamus uti, quae inter alios inuicem iurantes facta est. quod si noluerimus, ubi uiuamus in terris, nescio utrum inuenire possimus. neque enim tantum modo limiti sed uniuersis prouinciis pax conciliatur iuratione barbarica. unde et illud sequetur, ut non fruges tantum, quae ab eis custodiuntur, qui per deos falsos iurauerunt, sed ubique inquinata sint omnia, quae ipsa pace muniuntur, quam iuratio illa confirmat. quod si absurdissimum est dicere, nec illa te moueant, quae mouebant. Item si de area uel torculari tollatur aliquid ad sacrificia daemoniorum sciente Christiano, ideo peccat, si fieri permittit, ubi prohibendi potestas est. quod si factum comperit aut prohibendi potestatem non habuit, utitur mundis reliquis fructibus, unde illa sublata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. utrũ non peccet. qui ꝑ falsos deos sͥ
iurari fecit: qͥa ille qui ei iurat deos
falsos colit. Cui questioni posst̃ illa
testimonia suffragari. quȩ ipse cõme¬
morasti de laban & abimelech. si tam̃
abimelech ꝑ deos suos iurauit. sicut
laban ꝑ dm̃ iacob. Hȩc ut dixi alia q̃¬
stio ẽ: quȩ me merito fortassis moue¬
ret. nisi illa exempla occurrissent.
de ysaac &e iacob. & si qua alia possunt
inueniri: si tam̃ illud ñ adhuc mouet.
qd in nouo testam̃to dictũ est. ne om̃i¬
no iuremus. Qd mͥ quidem ꝓꝑt̾ea
dictũ uidetur: ñ quia uerũ. Eiura¬
re peccatũ est. s qͥa ꝑiurareim¬
mane peccatũ ẽ: a quo nos longe ẽẽ
uoluit. qui omnimͦ ne iuremꝰ ammo¬
nuit. S tͥ aliud uideri seio. und nẽ dis¬
putandũ non ẽ: ut illud potiꝰ agamꝰ.
unde me consulendũ putasti. Finde
sicut ñ iuras. ita nec aliũ si hoc placoe
iurare cõpellas: quãuis dictũ sit ne

Expanded text:
est, utrum non peccet, qui per falsos deos sibi est, utrum non peccet, qui per falsos deos sibi iurari fecit, quoniam ille, qui ei iurat, deos falsos colit. cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut. Laban per deum Nachor. haec, ut dixi, alia quaestio est, quae me merito fortassis moueret, nisi illa exempla occurrissent de Isaac et Iacob et si qua alia possunt inueniri, si tamen illud non adhuc mouet, quod in nouo testamento dictum est, ne omnino iuremus. quod mihi quidem propterea dictum uidetur, non quia uerum iurare peccatum est, sed quia periurare immane peccatum est, a quo nos longe esse uoluit, qui omni modo ne iuremus admonuit.. sed tibi aliud uideri scio, unde nunc disputandum non est, ut illud potius agamus, unde me consulendum putasti. proinde sicut non iuras, ita nec alium, si hoc placet, iurare compellas, quamuis dictum sit, ne