comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩo petend̾ ẽ. S libera nos a malo. Si
de .n. ut ad eã nos inuitet eã comen¬
rũ ut si condonare uolumꝰ aliis sua
pcc̃a q̃ nob̾ fecer̃t ⁊ d̾s nr̃a nobis cõdo¬
nabit. Sinaũ nec ip̃e nr̃a¬
uo studio ⁊ quo affcu a nob̾ oran¬
dus sit d̾s ex nr̃a miseria simł ⁊
ret ꝙͣ miseria ⁊ calamitas tantoꝵ ma
sua ncc̾itate ꝯpellit᷑ ne aũ irepida et
diffidens oret illinc pietate dei ꝓuotat᷑
terna haꝵ ꝯsideratõe se ad deuotõm in¬
cessant excitat quodã spĩał desiderii
impetu sursũ leuata uolat. Sic gͥ or̃o¬
ni sc̃a meditatõ nct̃aria ẽ ut cãno per¬
fecta ẽẽ or̃o neq̃at. sieã meditatõ aut¬
nõ comitet᷑ aut p̃cedat Nã ⁊ hii qͥ ma¬
la sua ꝯsiderare negligunt aut nicħ
petendo aut aliud qͣm oportet peten¬
do facile ꝑ ignorantiã fallũt᷑ aut cer¬
te minꝰ ꝙͣ oportet digne petendo ꝑ de¬
sidiam rͥepescũt Primũ gͥ necc̃e ẽ ut
si prudent᷑ ⁊ utilit̾ dm̃ orare uolumꝰ u

Expanded text:
ideo petendum est. Sed libera nos a malo. Sis, ut ad eam nos invitet, eam nobis commenum nostrorum, ut si condonare volumus aliis sua peccata, quae nobis fecerunt, et Deus nostra nobis condonabit. Sin autem, nec ipse nuo studio et quo affectu a nobis orandus sit Deus, ex nostra miseria simul eret quam miseria et calamitas tantorum msua necessitate compellitur; ne autem trepida et diffidens oret, illinc pietate Dei provocatterna horum consideratione se ad devotionem incessanter excitat, quodam spiritualis desiderii impetu sursum levata volat. Sic ergo orationi sancta meditatio necessaria est, ut omnino perfecta esse oratio nequeat, si eam meditatio non comitetur aut praecedat. Nam et ii qui mala sua considerare negligunt, aut nihil petendo, aut aliud quam oportet petendo, facile per ignorantiam falluntur, aut certe minus quam oportet digne petendo per desidiam tepescunt. Primum igitur necesse est, ut si prudenter et utiliter Dominum orare volumus,
Abbreviated transcription (Latin):
alia ẽ ꝑmittẽs alia applians. ꝑmĩt¬
Itaq hoĩes resistunt uoluntari mĩe
et nõ resistunt uoluntati iusticie. In
paulo añ iudt᷑ cogẽs ualuntas dei
sed nõ est. Qua licet sit ꝑcussus tñ
uoluntas erat lib̾a ut resisteret si
uellet. In celo st̃ õs dei uoluntates
⁊ nullus ibi uoluntati dei resistit

Expanded text:
alia est permittens, alia approbans. PermitItaque homines resistunt voluntati miseet non resistunt voluntati justitiae. In Paulo tamen videtur cogens voluntas Dei, sed non est, quia licet sit percussus, tamen voluntas erat libera, ut resisteret si vellet. In coelo sunt omnes Dei voluntates, et nullus ibi voluntati Dei resistit
Abbreviated transcription (Latin):
celestis inclinari postulat᷑. ut hic ̃¬
p̾senti habeat᷑. Pͥanis iste est d̾s qui
pascit angłos et sicut panis qͥ amat᷑
comedit᷑ in lac aũ ĩ matre utit᷑ ut
puerille fiuat᷑. sic d̾s quo fiuunt᷑ ã¬
geli sicuti est nob̾ u̾sus ẽ. ĩ lac ut eo
possemꝰ frui. assũpsit .n. uisibilẽ for¬
mã ut docẽt hoĩes ⁊ sit saltẽ eũ cog¬
nosceremꝰ. Comedimꝰ gͦ sꝑ eũ sb̾ aliqͣ¬

Expanded text:
coelestis inclinari postulatur, ut in pcoelestis inclinari postulatur, ut in praesenti habeatur. Panis iste est Deus, qui pascit angelos, et sicut panis qui a matre comeditur, in lac in matre convertitur, ut puer illo fruatur, sic Deus quo fruuntur angeli sicuti est, nobis versus est in lac, ut eo possemus frui. Assumpsit enim visibilem formam ut doceret homines, et sic saltem eum cognosceremus. Comedim
Abbreviated transcription (Latin):
inducat᷑. Ille ĩducit᷑ infeptatõm qui
succũbit tẽptatõi ⁊ iungit᷑ ĩ ea. Et di¬
tus a malo ꝙͣuis ñ frangat᷑ tẽptatõ¬
nib adhuc tñ nõ p̃t mutari quin ĩ
multis deũ offendat ⁊ naius transi¬
ens ꝑ mare ꝑ rimas recipit aquas ⁊
so necessariꝰ luctus ẽ qͦ pcc̃a abluat et
ut sͥ dimitt̾atur aliis dimittat ⁊ de
facit cognosc̾e ⁊ ptrĩs sugnitis facit
clamare. Dimitte nob̾ debita nãa.
uel qͥ feceit nob̾ aliqͣm ĩuicia. dide¬
te si ĩꝑfõs es licite requir̾e pates si
ille h̾eat uñ reddab. Sinaũ debes di¬
mite. Si fecit ĩuiria et se tͥ hum¬
liauerit dimitte. Si ñ uutt humili¬
ari paratꝰ sis ad condonandũ ⁊ bac
luge ꝓ ꝑccĩs in p̾senti est ⁊ amundo
in pͥmis petit sͥ dari panẽ celestem.
qͦ bene oꝑet᷑ et ĩ uia ꝯfortet᷑ ne defici¬
at. De celo quidẽ panis petit᷑ sed ut
hic comedat᷑ et ita petitio ista ꝯfin¬
iit est detp̃rali ad celestẽ uitã qr res

Expanded text:
citur in tentationem, qui succumbit tentationi, et mergitur in ea. Et ditus a malo, quamvis non frangatur tentationibus, adhuc tamen non potest mutari, quin in multis Deum offendat. Et navis transiens per mare, per rimas recipit aquas, et ideo necessarius est luctus quo peccata abluat, et ut sibi dimittatur, aliis dimittat, et dfacit cognoscere, et peccatis cognitis facit clamare: Dimitte nobis debita nostra, et qui fecerunt nobis aliquam injuriam. Si dete. Si imperfectus es, licite requirere potes, si ille habeat unde reddat. Sin autem, debes dimittere, si fecit injuriam, et se tibi humiliaverit, dimitte: si non vult humiliari, paratus sis ad condonandum, et fac lugere pro peccatis, in praesenti est, et a mundo inprimis petit sibi dari panem coelestem, quo bene operetur, et in via confortetur ne deficiat. De coelo quidem panis petitur, sed ut hic comedatur, et ita petitio ista confinium est de temporali ad coelestem vitam, quia res
Abbreviated transcription (Latin):
cato originali ⁊ atriminali⁊ a deside¬
rio hꝰ mundi ut et tp̃ralia ⁊ meip̃m
tis õib t̾renis necesse ẽ instare tẽpta¬
tões int̾iores et ext̾iores. Necessaria
est gͦ mansuetudo ut mitis sit ⁊ hu¬
milis oĩb nocentib et nulla ira nͣ

Expanded text:
cato originali et actuali, et a desiderio hujus mundi, ubi et temporalia et meipsum tis omnibus terrenis, necesse est instare tentationes interiores et exteriores. Necessaria est ergo mansuetudo, ut mitis sit et humilis nocentibus, et nulla ira, nec
Abbreviated transcription (Latin):
de hac esurie dĩ satialor cũ apparu̾it
num fartitudĩs. fiat uoluntas tua.
Iste tres q̃ testant ñ posst̃ adimple¬
ri ꝑfco uͥ in celo. Pastus illo pane o¬
rat qd̾ uolu̾tas dei fiat ĩ t̾ra sicut ĩ
celo. Due uolurtates st̾ in deo una
trio aufert qr õs hoĩes uult saluos

Expanded text:
de hac esurie dicitur: Satiabor cum apparuerit num fortitudinis. Fiat voluntas tua, etc. Istae tres quae restant non possunt impleri perfecte nisi in coelo. Pastus illo pane, petit quod voluntas Dei fiat, in terra sicut in coelo. Duae sunt voluntates in Deo: unatrio aufert, qua omnes homines vult salvos
Abbreviated transcription (Latin):
conosiair. pͥ remittũt᷑ .n. ille petitões
s ꝑ faturo ert̃ ꝯsũmate qr digniores
pͥ ostea ponũtur ille q̃ ad presentem
uitã ꝑtinent qr indigniores st̃ sicut
misit descendendo ĩ minimis ⁊ moyses

Expanded text:
ntur. Praemittuntur enim illae petitiones quae in futuro erunt consummatae, quia digniores sunt. Postea ponuntur illae quae ad praesentem vitam pertinent, quia indigniores sunt. Sicut misit descendendo in minimis, et Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
dat ꝙͣ. fallax ꝙͣ suspectũ ꝙͣ instabile
ꝙͣ transitoriũ ẽ qͥtꝙͣ huius mũdi a¬
mor ꝑtunt ꝙͥ qͥd spẽs ⁊ pulcritudo tẽ¬
poralis ꝓmittit alia st̾ mala cũ qͥb
nascimur et ꝓcessu tprĩs siue occulta
dei gr̃a suie manifesta industria li¬
beramur. Alia uͦ in hanc uitã nob̾cũ
ueniunt ⁊ a nob̾ añ mortẽ ñ recedũt
Alia itẽ st̾ mala q̃ ex tpre uobis at

Expanded text:
instabile, quam transitorium est quidquid hujus mundi amor parturit, quidquid species et pulchritudo temporalis promittit. Alia sunt mala, cum quibus nascimur, et processu temporis sive occulta Dei gratia, sive manifesta industria, liberamur. Alia vero in hanc vitam nobiscum veniunt, et a nobis ante mortem non recedunt. Alia item sunt mala quae ex tempo
Abbreviated transcription (Latin):
saluos fac̾e̾ si uellent tñ ip̃i contra¬
dicunt oꝑib huic uolũtati. Orat gͦ
iste qd̃ sicut uolũtas dei est ĩ oĩb ci¬
uib celi ita faciat se ⁊ alios t̾renos
tales qͥ nullo mͦ uoluntati dei resis¬
tant qd̃ ĩ nullo ꝑfce impletͣ nͥ ĩ ce¬
lesti uita. Et tñ qr aliquo mͦ cõplet᷑

Expanded text:
ipsi contradicunt operibus huic voluntati. Orat ergo iste, quod sicut voluntas Dei est in omnibus civibus coeli, ita faciat se et alios terrenos tales, qui nullo modo voluntati Dei resistant, quod in nullo perfecte completur nisi in coelesti vita, et tamen aliquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
q recrudit
auxia refrenat curas leuat ma sere
Nec sꝑe frustrat᷑ qr prisca salus reꝑat᷑
Incolumẽꝙ breui defectus debił eu.
Nõ tenet egredit᷑ labor exoptatꝰ init᷑
atꝙ gradũ fixit suspirãs talia dixit.
Iheu mͥ ꝙͣ frustra sequor hec et t̃cino
aut oblita cenis latet aut tardatur
Aut pͥor accessit s spe frustrata recessit
Et dũ necto moras adiit qͣs incolit o¬
ras.
fõrtassis ueniet sed q̃ mͥ copia fiet

Expanded text:
 retrudit, Anxia refrenat, curas levat, ora serenat. Nec spe frustratur, quia prisca salus reparatur, Incolumemque brevi defectus debilis aevi Non tenet; egreditur, labor exoptatus initur; Utque gradum fixit, suspirans talia dixit: Hei mihi! qui frustra sequor haec et circuio Aut oblita senis latet, aut tardatur arenis, Aut prior accessit, sed spe frustrata recessit; Et dum necto moras, adiit quas incolit oras. Fortassis veniet, sed quae mihi copia fiet
Abbreviated transcription (Latin):
Obstat iordanis niti pede nisus ĩanis
iͥppe uadũ nusꝙͣ sed nͨ põs uec ratis
usqm.
ꝓͥspicit attente mens nõ tacet ore ta
Ecce gradu ꝓpero nudo pede uesꝑe sero
Sicut ꝓmisit uenit illa senẽ ꝙ reuisit
Subsistens ꝙ parũ qͣi fessa labore iuax
Erigit ad suꝑos aim̃ uultꝰ ꝙ serenos
⁊ flens fecũde signũ crucis impͥmit un̾
Sic ea portento similis pede puluerulẽto
Int̾iectaꝵ transit discrimẽ aquaꝵ.
Nulliqui tredit se mũdo mũdꝰ obedit
Menti sinc̾e norunt elementa fau̾e
Quisq bonis gaudet bona posc̾e q̃libet
audet.
Nil frustra captat qui se sine uuln̾e
mactat

Expanded text:
Obstat Jordanis, niti pede nisus inanis: Quippe vadum nusquam, sed nec pons, nec ratis usquam.  moestus, Prospicit attente, mens enim tacet ore tacente. Ecce gradu propero, nudo pede, vespere Sicut promisit, venit illa, senemque revisit; Subsistensque parum quasi fessa labore viarum, Erigit ad superos animum vultusque serenos, Et flens fecundae signum crucis imprimit undae. Sic ea portento similis pede pulverulento Interjectarum transit discrimen aquarum. Nulli qui credit se mundo, mundus obedit, Menti sincerae norunt elementa favere; Quique bonis gaudet, bona poscere quaelibet audet. Nil frustra captat, qui se sine vulnere mactat
Abbreviated transcription (Latin):
presul int̾ alia supplicauit ut ĩuiriã
qmͣ sͥ et ecc̃e sue suffraganei sui ep̃i
sine ip̃ius osfensa punire sͥ liceret. Et
annuit rex uñ archip̃sul gr̃as agens
de concesso confestim in ocłis oĩm se abe¬
quo demisit et humilit̾ se ad pedes reg̃
inclinauit. Cũ uero archiẽĩt equũ suũ
reascendit. rex ascendenti ałcensoriũ

Expanded text:
praesul regi supplicabat ut injuriam, quam sibi et Ecclesiae suffraganei sui episcsine ipsius offensa punire sibi liceret. Et annuit rex. Unde et gratias agens de concessione, confestim in oculis omnium se ab equo demisit et humiliter se ad regis pedes inclinavit. Cum vero archipraesul equum suum reascenderet, rex ascendenti ascensorium
Abbreviated transcription (Latin):
ta qui peccar lex patie qͥ silet equat
Quos qr culpa ligat par par quoꝙ
pena fatigat
Sic rege̾ celi cotristans corruit hely
se sit ei talis tnͣsgressio iuditialis
Puigili tura pat̾ extirpet nocitura
Extubet ante fores feret equa mẽte
labores
Strutet᷑ mentes confortet honesta uo
Exciter agͥssas p̾mat ĩmoderata pro¬
fessos.
Mulceat᷑ in mitis denũtiat asꝑa mitiᷤ
ihos corã pungat modo u̾bis uerb̾a¬
uingat
Uiscera culpaꝵ lauet aut luat acͥtor
Sit licet iic tutus sit felix pͣua secut᷑
Iuditiũ gͣuius d̾s irrogat ausib huiꝰ
Cũ furit anꝑ ferit d̾s olim ꝑte q̃rit¬
ͥ sta telanitus ⁊ adihut semił huc rediuitꝰ
u̾ade reuise grege reu̾enti Itpr lege

Expanded text:
 qui peccat lex patrem qui silet aequat, Quos quia culpa ligat par, par quoque poena fatigat. Sic Regem coeli contristans corruit Heli: Ne sit ei talis transgressio judicialis, Pro vigili cura Pater exstirpet nocitura. Excubet ante fores, ferat aequa mente labores, Scrutetur mentes, confortet honesta volentes Excitet agressos, premat immoderata professos, Mulceat immitis, denuntiet aspera mitis; Hos coram pungat, modo verbis verbungat, Ulcera culparum lavet, aut luat auctor earum. Sit licet hic tutus, sit felix prava secutus, Judicium gravius Deus irrogat ausibus hujuCum furit atque ferit Deus olim parcere quaerit, Ista relaturus, et adhuc semel huc rediturus. Vade, revise g
Abbreviated transcription (Latin):
ut rex regũ appellarer. Qd̾ tibi m̃o
bito delinquo ⁊ a mea tua q aberro
pietate nͥ tͥ ut olimpiadi mũ mee
sororib q meis de singulis regni m̃ĩ
cõmodis scribã. Q tun ⁊ ilł cõmu¬
nia ẽẽ arbitͣr id qr nͥ feci̾s parũ de
nob̾ simplicit᷑ uiditare uideb̾is. Prio¬
rib lris significauerã tͥ de solis lu¬
neq eclipsi ⁊ de constantia syderũ
aerisq indiciis q̃ nõ sine magna
tura brdinata tͥ misi. Et has nũc¬
nouas implicaturꝰ historias. om̃ia
tartis cõmendabo stid̾ cum relegis
scito ẽẽ talia q̃ cura alexandri tui
complecti decuerant
ense maio rege ꝑsaꝵ dario apd̃
gangẽ ãnem suꝑato accepta q
in deditõe omi eius regione ordinari¬
os p̾paratores q nr̃os p̾posuimꝰ orien¬
tis ꝓuintiis multis opib regalib
ditati in pͥori epła significauerã t̃.
Et nũt ne sun scribendi multiplex
pͥora fc̃a iam p̾cognita p̾t̾eo. Mense
itaq uilio defitiente. ⁊̃ uidiam fasia-

Expanded text:
ut rex regum appeller. Quo tibi meo bito, delinquo, et a mea tuaque aberro pietate, nisi tibi ut Olympiadi matri meae sororibusque meis de singulis regni mei commodis scribam; quae tibi et illis communia esse arbitror, idque nisi feceris, parum de nobis simpliciter iudicare videberis. Prioribus litteris significaveram tibi de solis lunaeque eclipsi et de constantia siderum aerisque indiciis, quae non sine magna cura ordinata tibi misi et has novas implicaturus historias omnia cartis commendabo. Quae cum relegis, scito esse talia quae cura Alexandri tui complecti decuerant. Mense Maio rege Persarum Dario apud Gangem amnem superato acceptaque in condicionem omni eius regione ordinarios praeparatoresque nostros praeposuimus orientis provinciis, multis opibus regalibus ditati, ut in priori epistola significaveram tibi. Et nunc, ne sim scribendi multiplex, priora facta, iam praecognita praetereo. Mense Iulio deficiente in Indiam Fasia
Abbreviated transcription (Latin):
nibi in die ac factu celi ĩnum̾is q ser¬
ui. Ut aliꝙͥ ꝑ nouã rerũ cognitõm stu¬
dio et ingenio possit accedẽ qͣmqmͣ ĩ te
cõsũmata prudentia nullũ q adiutori¬
ũ expostulet rõ doctrine q̃ ate et muo se¬
culo ac futtiris tp̾rib cõueniat. Tam̃
ut mea gesta cognost̾es q̃ diligis ⁊ ne
qͥd inusitarũ hẽres ea q̃ in yndia coat̾
uata ꝑ sũmos labores at ꝑitula macedo¬
enĩ sunt digna memorie singła ac mł¬
tis modis coaceruata ꝙ̃ admodũ in¬
spexi. Nõ crederẽ tiuꝙͣ ẽe tot ꝓdigia. nͥ
sb̾acta meis ocłis pͥus cuntta pondera¬
uissẽ. Mirari ẽ t̾ra mat̾ quantũ aut
existat. et parẽs publica feraꝵ ac fruc-¬
tuũ metalloꝵ q ⁊ aĩaliũ. Que si oĩa
liceat intueri hoi uix suffectura tot
uarietatib reꝵ ip̃a crediderim noĩa
Sed ego de hiis que pͥmũ cognoui e¬
loquar daturus oꝑam ne aut fabła
aut iurpi mendatõ dignus ĩueniar.
Et enim naturã animi mei nosti cũ

Expanded text:
tu caeli innumerisque servi, ut aliquid per novarum rerum cognitionem studio et ingenio possit accedere. Quamquam in te consumata prudentia nullumque adiutorium expostulet ratio doctrinae quae a te et tuo saeculo ac futuris temporibus conveniat, tamen, ut mea gesta cognosceres quae diligis et ne quid inusitatum haberes, ea quae in India vidi per summos labores ac pericula Macedoenim sunt digna memoriae singula ac multis modis coacervata, quem ad modum inspexi: non crediderim cuiquam esse tot prodigia, nisi subiecta meis oculis ipse prius cuncta ponderavissem. Mirandum est terra quantum aut eptrix et parens publica ferarum ac fructuum metallorumque atque animalium. Quae si omnia liceat intueri homini, vix suffectura tot varietatibus rerum ipsa crediderim nomina. Sed ego de his quae primum cognovi eloquar daturus operam, ne aut fabulae aut turpi mendacio dignus efficiar. Etiam naturam animi mei, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tas ut dicis in gallias repedare sed ar¬
butror expedire tibi metũ dies aliquot
cõmorati ut palã uideat᷑ qd̾ nond̾ ex¬
istimat᷑. Sciunt om̃s ĩmicitias nr̃as¬
et pax inita paucis inuotescit. Ingra
bor si bñfcorib meis uel uale ñ feco¬

Expanded text:
tas, ut dicis, in Gallias repedare, sed arbitror expedire tibi mecum dies aliquot commorari, ut palam videatur quod nondum existimatur. Sciunt omnes inimicitias nostras, pax inita paucis innotescit. » Archbor, si benefactoribus meis vel vale non fece
Abbreviated transcription (Latin):
um unus exillis exhilaratus blã¬
quit tex quicũq es duas solis et lu¬
ne arbores indice et grece lequentes
luna femineũ est et ab hiis q̃ tͥ instẽt
bona uel mala nosse poteris. Qua re¬
ausa tam incredibili illudime a bar¬
baris senib existimans pena eos im¬
pingi et aliqͣ contumelia uissi nota¬
ti illa dicens. Ita ne eo usq maiestas
mea ꝑuenit ab otcidente usq ad ori¬
entẽ ut a senib barbarisq ac decre¬
ne tante uei exꝑimento fraudarem᷑
in fasiacen copiis cũ quib iam ꝓ¬
fectis ex̾citu q cuncto elefantis et

Expanded text:
um unus exhilaratus blanquit “rex, quicumque es, duas solis et lunae arbores Indice et Graece loquentes, um femineum est lunae, et ab his quae tibi instant bona aut mala nosse poteris”. Qua re tam incredibili illudi me a barbaris senibus existimans, poena eos impingi et aliqua contumelia iussi notari, ita dicens: “Itane eo maiestas mea pervenit ab occidente usque ad orientem, ut a senibus barbaris ac decrene tantae rei experimento fraudaremurin Fasiacen copiis cum quibusdam praefectis exercituque cuncto, elephantis et
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ rex om̃ino dissimulat ad tp̃ic. nͥ qd̃
archiep̃atus sicut et ep̃atus ⁊ etiã uacã¬
tes abbatie solent cure cancellarie ⁊ custo¬
die tradit᷑. Cancellar̃ uͦ qͥ quasi presagus
quibdã cõiectur̾. ia de reg̾ uoluntate pre-¬
sumebat. tñ sicut ⁊ rex dissimulãs rẽ taci¬
tus considerabat. Rege itaq tunc ĩ trans¬
marinis ꝑtib agente et cancelłio cum eo

Expanded text:
erum rex omnino dissimulat; nisi quod archiepiscopatus, sicut et episcopatus et etiam vacantes abbatiae solent, curae cancellarii et custodiae traditur. Cancellarius vero, qui quasi praesagiis quibusdam et conjecturis jam de regis voluntate praesumebat, tamen sicut et rex dissimulans, rem tacitus considerabat. Rege autem tunc in transmarinis extra regnum agente et cancellario cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
coĩ om̃i consensu ⁊ unanimi. thomaᷤ
huiꝰ eccłie archileuita in archipresu¬
lem apud londoniã in regio illo pre¬
claro monast̾io qd̃ dr west monaste¬
riũ eligit᷑. wilł̾s. Eligit᷑ inqmͣ iam
in aula annus qͥnq cancellarie fu̾c¬
tus officio etatis uero uite annũ a¬
gens circit̾ quadragesimũ quartũ.¬
locutus est sed qr nullis iuuabat᷑ stu¬
herberiꝰ Elc̃s gͥ mox filio reg̾ regni
h̾edi henrico adhuc puero ⁊ quẽ de exi¬
mia regis gr̃a cancellariꝰ qͣi in filium
et alũpnũ sicut iam p̾fati sumꝰ susce¬
perat. p̃sentat᷑ regis pr̃s¬
ab om̃ili curie nexib absoli¬
glicane ecc̃e redditͣ et in ea lil re¬
ecc̃a in hymnis et cantitis sp̃d ͣ ħ ur

Expanded text:
consensu et unanimi Thomas ejusdem Ecclesiae archilevita in archipraesulem Londoniae in regio illo et praeclaro monasterio quod dicitur Westmunstier eligitur. Eligitur, inquam, jam in aula annis quinque cancellariae functus officio, aetatis vero annum vitae circiter agens quadragesimum quartulocutus est. Sed qui nullis juvabatur sturtum. Et mox filio regis regni haeredi Henrico adhuc puero, et quem de eximia regis gratia cancellarius quasi in filium et alumnum, sicut jam praefati sumus, susceperat, praesentatur regis paab omnibus curiae nexibus absoluAnglicanae Ecclesiae redditur et in ea liberEcclesia in hymnis et canticis spir
Abbreviated transcription (Latin):
Ricarde inqͥt nõne si mortuus iacerẽ
in enispila intend̾e̾s ut pͥmogenitus
m̃s henritꝰ in regnũ sublimaret᷑. Et
ille. Etiam dñe ꝓ posse. Et rex illi. A
deo uolo intendas ad cancellarii in se
in pͥori cancelłi magnificeͣn ⁊ eũ abs¬
q ambuõe puritas ita et in hoc ꝑspi¬
cue uidere possumꝰ constantẽ reg̃ gr̃am
et regie magnificẽtie głam. Et ip̃o nͥ
fallor sicut et rerũ cito post ꝓ bauit exi¬
tus adcancelłi sui ꝓmotõm feruẽtior
quo ip̃m magnifice̾ locutũ sic audierat
et quominꝰ ambitõsũ pensabat. Aliꝙͣ¬
du naniq regi et aliis eũ ꝓmouẽre
uolentib relutatꝰ. Sed elcĩo diuina
tandẽ p̾ualuit ut suadente et inducẽ¬
te et instant᷑ urgente uenerabili iuro
et consilus amicoꝵ. Maluit .n. ꝑilitari
ter in aĩo suo statuens aut eã de tãte
seruitutis liberare miseria aut adi¬
mitatonem xp̃i aĩam ponere ꝓ ouib
sus. Potestas .i. publica ecc̃e priuile¬

Expanded text:
Ricarde, » inquit, « nonne, si mortuus jacerem Ricarde, » inquit, « nonne, si mortuus jacerem in sandapila, intenderes ut primogenitus meus Henricus in regem sublimaretur? » Et ille: « Etiam, domine, pro posse. » Et rex illi: « Adeo volo intendas ad cancellarii in sedin priori cancellarii magnificentia et aita et in hoc perspicue videre possimus constantem regis gratiam et rege magnificentiae gloriam. Eo ipso, ni fallor, sicut et rerum cito post probavit exitus, ad cancellarii sui promotionem ferventior quo ipsum magnifice sic locutum audierat et quo minus ambitiosum pensabat. uandiu regi et aliis eum promovere volentibus reluctatus est, sed electio divina tantum praevaluit, ut suadente et inducente et instanter urgente venerabili viro et consiliis amicorum. Maluit enim periclitari ter in animo suo statuens, aut eam de tantae servitutis miseria liberare, aut ad imitationem Christi animam ponere pro ovibus suis. Potestas enim publica, Ecclesiae privile
Abbreviated transcription (Latin):
metiri tante cure ꝑiculũ satis acute poni¬
d̾auit. ut pote qui longo usu didic̾at ꝙͥ
sedes illa hebat oneris qͥd honoris. No¬
uerat etiã mores regis et officialiuim
eiꝰ improbitatẽ et ꝑtinatiã et ĩcuria il¬
la qͣm efficax eẽt delatoꝵ malitia. Ex qͥ¬
bus ueracissime colligebat ꝙ si oblatũ
subiret officiũ dei amissurus erat aut
reg̾ gr̃am. Non enĩ deo adher̾e̾ pot̾at re¬
gus morib obseqñs aut rͥegẽ nõ hab̾e̾¬
inimicũ ei scõꝵ p̃ferens leges ob hoc qͥd poꝰ
sequeret᷑ nõ inuenit. herbertus U̾ erumi¬
rex ĩ ꝓposito suo ꝑmanens mox in ip̃a cã
celłii p̃sentia magnis ⁊ idustriis uiris¬
legatoĩs ip̃ius in angliã cõitib. hoc uo¬
tum suũ et desideriũ suꝑ cancelłii ꝓmotõ¬
ne sacro metropolitane ecc̃e conuentiu
et regni sui clero intimandũ sedule ĩur
xit. et ad unũ int̾ legatas pcipuũ sp̃alit̃
sermonẽ dirigẽs. Nicardũ scil de luci.

Expanded text:
metiri, tantae curae periculum satis acute ponderavit, utpote qui longo usu didicorat, quid sedes illa haberet oneris, quid honoris. Noverat etiam moros regis et officialium ejus improbitatem et pertinaciam, et in curia illa quam efficax esset delatorum malitia. Ex quibus veracissime colligebat quod, si oblatum subiret officium, Dei gratiam amissurus esset aut regis. Non enim Deo adhaerere poterat regiis moribus obsequens, aut rmetiri, tantae curae periculum satis acute ponderavit, utpote qui longo usu didicorat, quid sedes illa haberet oneris, quid honoris. Noverat etiam moros regis et officialium ejus improbitatem et pertinaciam, et in curia illegationis ipsius in Angliam comitibus hoc votum suum et desiderium super cancellarii promotione, sacro metropolitanae ecclesiae conventui et regni sui clero intimandum, sedulo et operose injunxit. Et ad unum inter legatos praecipuum specialiter sermonem dirigens Ricardus dictus
Abbreviated transcription (Latin):
rũ conuentũ et suꝑ tã grande ⁊ nume¬
rosũ qui ꝑ totã angliã diffiniditur
dñicum gregẽ. hunc ꝓfc̃o aulica cu¬
piditate et uoracitate quadã supi¬
na totius gregis dissipatorẽ poꝰ s uo
ratorẽ qm pastorẽ certissime presum̃¬
dũ. et qui pp̃ ppłaris aure flatũ uni¬
uersa euentiler et aulico fastu expõ¬
pet. O qmͣ multos in fr̃o hoc supplanta¬
uit suspic̃o et in uanitate decinuit
ssꝰ eoꝵ Cernebãt quippe hoĩs uanita¬
tẽ de futura ꝙͣ nͨd̾ uidebãt u̾itare dif¬
fisi. O diuina uiditia et si terribilia
in consiliis suꝑ filios hoĩm nicħomi¬
nus tñ ⁊ iocunda. O tem̾aria hõim
tone amputata ⁊ alt̾catõne omissa.
diuine cui cuncta militant dispensa¬

Expanded text:
conventum et super tam grandem et tam numerosum, qui per totam Angliam diffunditur, Dominicum gregem: hunc profecto aulica cupiditate et voracitate quadam lupina totius gregis dissipatorem potius et voratorem quam pastorem, certissime praesumendum; et qui propter popularis aurae flatum universa eventilet et aulico fastu expompet. O quam multos in facto hoc supplantavit suspicio et in vanitate detinuit sensus eorum! Cernebant hominis vanitatem, de futura quam necdum videbant veritate diffisi. O divina judicia, et si terribilia in consiliis super filios hominum, nihilominus tamen et jucunda! O temeraria hominum cione amputata et altercatione omissa, divinae, cui cuncta militant, dispensa
Abbreviated transcription (Latin):
ut  Nocato eo seorsũ rex instillat serretĩ
Nec du inquit plene nosti tue cãm lega¬
ont. Et adiecit. Mee inquit uolu̾tatis
laiꝰ scemata q̃d̾ usibilia quib tunt indu¬
tis erat subtidendo oñdens ⁊ qĩ ocis inge¬
tens qm religiosũ inquit uirũ qͣm scm̃
conuentũ monachoꝵ constitui desid̾as
Scio certissime ꝙ si dño disponente ac¬
ciderit sic citissue ame au̾tes animũ
et gr̃a que nũc inter nos tanta est in a¬
trotissimũ odiũ ꝯu̾tet᷑. Noui quippe te
nẽt se inuidi qui extincta pͥori gr̃a ꝑpetu¬
um int̃ nos odiũ suscitabũt. O mira ui¬
ri magͣnimitas dño suo cõminanti sic.
in cuius manu erat adhuc honorẽ con
honorẽ ambientis nͨ respuentis tñ. Ioħo¬

Expanded text:
iter, vocato eo, seorsum rex instillat secretum: « Necdum, » inquit, « plene nosti tuae causam legationis. » Et adjecit: « Meae, » inquit, « voluntatis larius schemata quaedam risibilia quibus tunc inductus subridendo ostendens et quasi oculis ingerensconventum constitui desideras! sciturus certissime quod si, Domino disponente, acciderit sic citissime a me avertes animum et gratiam, quae nunc inter nos tanta est, in atrocissimum odium convertendam. Novi quippe te nent se invidi, qui exstincta gratia perpetuum inter nos odium suscitabunt. » O mira viri magnificentia domino suo comminantis sic; in cujus manu erat adhuc ipsi comminahonorem ambientis, nec respuentis t
Abbreviated transcription (Latin):
cancelłi ꝓmot̾one declarata. mox ut
solet uaria diu̾soꝵ fertur siña et pre¬
sertim in sacro illo monachoꝵ cõuen-¬
tu ut pote quos p̾ cet̾is contingebat
negotiũ asserentib hiis qd̾ fĩ bonĩt
aliis uͦ contͣ immo malũ. hiis reg̾ gra¬
tiam allegabant et ꝑ hoc tã gr̃oso
uter regnũ et sacerdotiũ mediatore
ecc̃e deuceps pacẽ futurã sicur secͤam
ita et ꝓsperã. Alii uero de diũso illam
fice nõ de ecc̃a sed de aula assũpto ĩ ec̃c̃e
bona lib̾ius grassarent᷑. Et p̾terea qd̃
nimis foret absonũ et om̃i uiri d̾mo
adu̾sus hoĩem militari poꝰ cingło ꝙͣ¬

Expanded text:
cancellarii promotione declarata, mox ut solet varia diversorum fertur sententia. Et praesertim in sacro illo monachorum conventu utpote quos prae caeteris contingebat negotium: asserentibus his quod hoc fieri bonum, aliis vero contra imo malum. Hi regis gratiam allegabant et per hoc tam gratioso inter regnum et sacerdotium mediatore Ecclesiae deinceps pacem futuram sicut securam ita et prosperam; aliis vero e diverso illam fice non de ecclesia sed de aula assumpto, in Ecclesiae bona liberius grassarentur: et praeterea quod nimis foret absonum et omni divino juri adversum hominem militari potius cingulo
Abbreviated transcription (Latin):
cogitauit. Credens ip̃m tanti quid̃ hono¬
ris fastidio benesufficientẽ quẽ tociens
magnanimũ in magnis ꝑicuł exꝑtus
erat spans q siis heredili ad adeuridũ
regnũ eũ ꝓfuturũ si se fatales dies relii

Expanded text:
cogitavit, credens ipsum tanti quidem honoris fastigio bene sufficientem, quem toties magnanimum in magnis periculis expertus erat, speransque suis haeredibus ad adeundum re
Abbreviated transcription (Latin):
tui uenũciare nõ possum. In auditũ .n.
est hoc de an̾cessorili meis. Reg̃ honor
et aĩe ip̃ius salus salua magͥ est ĩ re¬
nũciando ꝙͣ in retinendo cõsuetudĩes
Qd̾ exin patet qr dñs ppͣ eas dãpnauit
et uos ip̃i cũ ecc̃a parit̾ romana. Cũ
nꝯ possent ut renũtiaret. quesierunt
sicoram eis contra regẽ suꝑ querelis
ħitis uellet litigare. Simulantes se

Expanded text:
tui renuntiare non possum. Inauditum enim est hoc de antecessoribus meis. Regis honor et animae ejus salus salva magis est in renuntiando quam in retinendo consuetudines: quod exinde patet, quia dominus papa eas damnavit, et vos cum Ecclesia Romana. » Cum non possent, ut renuntiaret, quaesierunt, si coram eis contra regem super querelis habitis vellet litigare. Et simulabant se
Abbreviated transcription (Latin):
iam cõuen̾ant et uidentes sic pacẽ neqͣ¬
quã ꝑ cardinales posse fi̾ ĩ audientia
ip̃ox suas appellatõnes renouauerũt
suis ad sedem apłicam reappellãtes
Post aliqntũ uero tpũs cardinales a
rege multũ honorati et ambitiosis
ta ad romanã reuersi sunt eccłiam

Expanded text:
jam convenerant: et videntes sic pacem nequaquam per cardinales posse fieri, in audientia ipsorum suas appellationes renovarunt, psuis ad sedem apostolicam reappellantes. Post aliquantum vero temporis cardinales, a rege multum honorati, et ambitiosis ta, ad Romanam reversi sunt Ecclesiam.
Abbreviated transcription (Latin):
turbat̾o ecc̃e si reprim̾et᷑ arrogãtia inde
infamie nota si dãpnaret᷑ ĩnocenͣ sĩiam
suã reuocauit scribens legatis ne ordĩe¬
suo iudiciario int̾ regem et archiep̾m p̾
siderẽt. sed plena int̾ eos pace cõponenda
om̃imodis intend̾ent ita ꝙ archiep̃o et

Expanded text:
turbatio Ecclesiae, si reprimeretur arrogantia, inde turbatio Ecclesiae, si reprimeretur arrogantia, inde infamiae nota si damnaretur innocens. Sententiam suam revocavit, scribens legatis, ne ordine judiciario inter regem et archiepiscopum praesiderent, sed plenae inter eos paci componendae omnimodis intenderent, ita quod arc
Abbreviated transcription (Latin):
catõni subiti mallet qͣm eiꝰ subite iudi
ciũ in aliqͦ extra curiã romanã. Rã ad
iudiciariã potestatẽ optinendã suꝑ eũ
ppͣ tũ ꝯsid̾ans malitiã tp̃ris ut mitiga¬
ret potentiã eoꝵ qui turbare pot̾ant ec¬
clesiã ad tẽpus eis potestatẽ iudicariã
duxit concedendã. Unde cũ in frantiam
uenissẽt iactabat se wilłs in dampnũ
et confusionẽ dñi cantuar̾ uenisse ad fa¬
ciendã uoluntatẽ reg̾. Hinc anglicana
urebat᷑ ecc̃a et qui bonũ pacis expͤrauatit
deiectõe cantuarieñ audita deicieliãt᷑. S qͥ
cõfusionẽ intendebat cõfusus et ĩutilis
fc̃s est minꝰ excepta fronte uentilando ad¬
ẽẽ ab officii suscepta porestate reciderũt
nocens deponeret᷑ et iñ dãpnũ dignitatiᷤᷤ
Uñ dñs ppͣ qmuis ĩ medio caribdis et
scille ꝯstitutus hinc ⁊̃ rex anglie donis ⁊
ꝓmissis minis instabat unde rex fnͣcie
p̃cib et admonitonib obstabat. Hinc

Expanded text:
cationi subjici mallet, quam ejus judicium cationi subjici mallet, quam ejus judicium subire in aliquo extra curiam Romanam. Nam ad judiciarpapa tamen considerans malitiam temporis, ut mitigaret potentiam eorum, qui turbare poterant Ecclesiam, ad tempus eis potestatem jndiciariam duxit concedendam. Unde cum in Franciam venissent, jactabat Willelmus, se in damnum et confusionem domini Cantuariensis venisse ad faciendam voluntatem regis. Hinc Gallicana verebatur Ecclesia: et qui bonum pacis exspectaverant, dejectione Cantuariensis audita dejiciebantur. Sed qui confusionem intentabat, confufactus est, minus exsecta fronte ventilando mecausae ab officii suscepta potestate reciderunt nocens deponeretur, et inde damnum dignitatis Unde dominus papa, quamvis in medio Charybdis et Scyllae constitutus: hinc enim rex Angliae donis et promissis, et minis instabat, inde rex Franciae precibus et admonitionibus obstabat. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
romano põtifice legati duo quoꝵ unꝰ
pociꝰ elegit ẽe malleator clericoꝵ pͥnti¬
pili obseq̃ñdo qmͣ regũ osfensio diui¬
nã gr̃am conseꝙ̃ do. Alt̾ uero dyaconus
cardinał cito nũcupatꝰ plus auaricie ꝙͣ¬
iusticiẽ studiosus nͥ delegarẽt᷑ a dño ppͣ
plus relegatõe qͣm legatõne digni. Acce¬
perant aũ plenariã potestatẽ decidendi
questiones q̃ uerteliant᷑ int̾ regem et ar¬
chiep̃m et debitũ eis finẽ ĩponendi remo¬
to appelłonis obstaculo. Archiep̃t uͦ sciẽs
reg̃̾ amicissumũ alt̾m et instant̾ ab eo
petitũ alt̾m ã ex aliis cãĩs suspĩtm hñs
recusabat utrũq. Dicebat .n. nequaqͣ
se wilłi uni dc̃oi in cã debere subici qͥ reg̃
instanͣ poꝰ mittebat᷑ qmͣ ip̃e coactus ⁊ mis¬
sus ueniebat. Et q nõ erat uiri cõsenta¬
neũ eiꝰ subire iuditiũ qui de sangͥne su¬
o sͥ cõmertiũ facere q̃rebat et de pretio
nom̃ et głam a deo ã retusabat ut extõi¬

Expanded text:
Romano pontifice legati duo. Quorum upotius elegit esse malleator clericorum, principibus obsequendo, quam regum offensio divinam gratiam consequendo. Alter diaconus cardinajustitiae studiosi, et nisi delegarentur a domino papa, potius relegatione, quam legatione digni. Acceperunt autem plenariam potestatem decidendi quaestiones, quae vertebantur inter regem et archiepiscopum, et debitum eis finem imponendi, remoto appellationis obstaculo. Archiepiscopus vero sciens regis amicissimum alterum, et instanter ab ipso petitum, alterum autem ex aliis causis suspectum habens, recusavit utrumque. Dicebat enim nequaquam se Willelmi jurisdictioni in causa debere subjici, qui regis instantia potius mittebatur, quam ipse coactus et missus veniebat: et quia non erat juri consentaneum subire ejus judicium, qui de sanguine suo sibi commercium facere quaerebat, et de pretio nomen et gloriam. Adeo autem recusabat, ut excommuni
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃is. epĩs. et abbi̾b quã płimis. Noc̾te
uͦ ꝓxima añ colloquiũ archip̃sul ui¬
dit sompniũ sicut ip̃e suis mane secũ
Et quid̃ accidit sic. Alt̾ quid̃ cardina¬
liũ p̾̃fatus uidelic wilłs elegãtis elo¬
quii et u̾ba hñs ꝑsuasibilia pacis qͥd̾
suaues et blandos sermones ei optulit
et uidebant᷑ in suꝑficie bona u̾ba ⁊ pa¬
cifica q̃ tñ si quis int̾ius inspic̾et eccle¬
siasti paci et lib̾tati nõ modicũ deroga¬
bant. Uñ et singula fere q̃ a cardĩalili
de pace ꝓponeliant᷑ archiep̃o ex suis sus¬
pecta erant metuentib capĩ d̾monib
qui molliti et melliti erãt et tñ ip̃i nͥoꝰ¬

Expanded text:
pis, et abbatibus quamplurimis. Nocte vero proxima ante colloquium archipraesul vidit somnium, sicut ipse suis mane secum Et quidem accidit sic. Alter quippe cardinalium, praefatus videlicet Willelmus, elegantis eloquii, et verba habens persuasibilia, pacis quidem suaves et blandos sermones ei obtulit: et videbantur in superficie bona verba et pacifica, quae tamen si quis interius aspiceret, ecclesiasticae paci et libertati non modicum derogabant. Unde et singula fere, quae a cardinalibus de pace proponebantur, archiepiscopo et suis suspecta erant, metuentibus capi in sermonibus, qui molliti et melliti erant, et tamen ipsi n
Abbreviated transcription (Latin):
uulgi rumores fora causas ext̾io
Mom̃tũ moꝵ ñ nou̾at ullus eoꝵ¬
Iħ iuꝰ erat causa. locus abditus hos¬
tia clausa.
Ianitor austerus grex pastor. ut̾q
seuerus
Isti claustrales nec c̾tos officiales
Nec si pastorẽ demas hũere priorẽ
Si quid poscebat res aut patͥ ipse

Expanded text:
latebris: Vulgi rumores, fora, causas exteriores, latebris: Vulgi rumores, fora, causas exteriores, Momentum morum non noverat ullus eorum. Hujus erat causa, locus abditus, ostia clausa, Janitor austerus, grex, pastor, uterque severus, Isti claustrales nec certos officiales, Nec, si pastorem demas, habuere priorem. Si quid poscebat res, aut Pater ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ubace satius qm pasciuisib huiꝰ
annuit his equidẽ ⁊osimas et mã¬
sit iludem.
Mansit es in cella noua uira sacer¬
rima bella.
Undtr laudauit didicit. seruauit
Tam gregis hortatu crescens ꝙͣ
tela rotatu.
Nuius cura gregis sũmi dilectio
regis.
llegis doctores audire doce imores
Nolle fau̾e cuti uis pende legib ens
suia ie loequ temete quasi dura uene¬
na cauere.
Iram liuorẽ lites maledita tumo
Sal pisces uinũ pulmentũ arami¬
na linũ
Non attingebant quib un crimen
habebant
Non sapor his olerũ non res non
mentio rex
Net ciinus cũpitus nec erat medira¬
tio sũptus
Nemo uel impensa uestis uel dis
tumultus
Potus erat flumẽ festiuior esca le¬
gumẽ.
Cilitiũ uestis male mollia cingula
restis
G audia lapsoꝵ reditus dolor error
eorum
llectio uita patrũ monitꝰ ꝯcordia
fratrũ
In u̾lus hoꝵ deus aut sacra gesta
priorũ
In uigilando more ꝓtul otia psal¬
mus in ore
attenuata caro cruce multa fomi

Expanded text:
ae satius, quam pasci visibus hujus. Annuit his equidem Zosimas, mansit ibidem: Mansit, et in cella nova vita sacerrima bella Vidit, laudavit, didicit, servavit, Tam gregis hortatu crescens, quam tela rotatu. Hujus cura gregis summi dilectio gregis, Legis doctores audire, docere minores, Nolle favere cuti, jus pendere, legibus uti, Nulla loqui temere, quasi dira venena cavere, Iram, livorem, lites, maledicta, tumorem, Sal, pisces, vinum, pulmentum, stramina, linum: Non attingebant, quibus uti crimen habebant; Non sapor his olerum, non res, non mentio rerum, Nec crinis comptus, nec erat meditatio sumptus. Nemo vel impensa vestis, vel disptumultus: Potus erat flumen, festivior esca legumen, Cilicium vestis, male mollia cingula restis Gaudia lapsorum reditus, dolor error eorum. Lectio vita Patrum, monitus concordia fratrum. In verbis horum Deus, aut sacra gesta piorum: Invigilando more procul otia, psalmus in ore, Attenuata caro cruce multa, fomi
Abbreviated transcription (Latin):
eruenimꝰ deuide in uallem iordeã
in qua serpentes ħitabant. habẽ¬
tes collolapides qui smaragdi appellã
unt u̾allem nulli ad euadendũ ĩcolũt
des institute pedum tricenũ et qͥnq
ab antiquis indoꝵ ob hanc cãm edi¬
ficate. S ed hii serpentes quos paulo
ante descripsimꝰ int̾ se aliqd̃ ãnis u̾e
pͥmo depugnãt multiq morsib depere¬
unt. Inde nos paucos extulimꝰ ingẽ¬
tis forme smaragdos.
er magna deuide ꝑuenimꝰ ꝑcula
ad seres q̃ gens iustissima om̃i gẽ¬
tiũ ẽe ꝑhibetur. uͥ nec homitidiũ neq
adulteriũ neq ꝑiuiriũ neq ebrietas cõ¬
mita dicitͣ pane tm̃imodo olerib et a¬
qua uescunt᷑. Qui nos optimis cõme¬
atib susceperunt et recto itinere nos¬
Nde ꝓfc̃ĩ flatũ euri uenti secuti incidi¬
capitib uelut gladiũ au̾tice serrata¬
uerberabant. Qͥb gͦ occisis admodũ
.uiiͦi. milib quadrigentis qͥnquagin¬
ta. sic deinde ad poꝵ regem ex̾citus me¬

Expanded text:
ervenimus deinde in vallem Diardinis, in qua serpentes habitabant, habentes in collo lapides qui smaragdi appellantunt. Hi vallem nulli adeundam incolunt: des institutae pedum tricenum quinum, ab antiquis Indorum ob hanc causam aedificatae. Sed hi serpentes, quos paulo ante descripsimus, inter se quotannis vere primo depugnant multique morsibus depereunt. Inde nos paucos extulimus ingentis formae smaragdos. Per magna deinde periculaad Seres, quae gens iustissima omnium gentium esse perhibetur. Vbi nec homicidium nec adulterium neque periurium neque ebrietas committi dicitur. Pane tantum et oleribus et aqua vescuntur. Qui nos commeatibus optimis suscipiunt et Inde profecti et flatum Euri venti secuti incidicapitibus velut gladii a vertice serratverberabant. Quibus ergo occisis admodum novem milibus quadringentis quinquaginta sic inde ad Porum exercitus me
Abbreviated transcription (Latin):
troitus et exitus curie nou̾at uniu̾¬
sos ut pote quo dũ exularet archiep̃t¬
subdño suo ranulpho de broc tociꝰ ar
tib famulis exclusi st̾. Cũq ostro clau¬
so et obiectis obicib ꝓrsus eis dene¬
gatus ẽẽt introitus ducatu p̾fati to¬
berti ad gradꝰ quoidã seccetõres ꝑ qͦs
de thalamo ext̾iori ĩ pometiũ erat des¬
census qͣmtotius diuertunt ꝓxĩaq
fenestra demolita ⁊̃ ostiũ reserarunt.
Cũꝙ fortissimo dei athleta a p̾currẽ¬
tib famulis undiq acclamatũ ẽet
ut fug̾et ille cui nicħ uilius fuit qͣr
mortẽ timere ꝓ xp̃o nec loco nec aĩo
motus est Instantib ⁊̾ tam clericis
ꝙͣ monachis ⁊ oppido illũ ad fugam

Expanded text:
troitus et exitus curiae noverat universos, utpote qui dum exsularet archiepno suo Randulpho de Broc totius artibus famulis exclusi sunt. Cumque ostio clauso et objectis obicibus, prorsus eis denegatus esset introitus, ducatu praefati Roberti ad gradus quosdam secretiores, per quos de thalamo exteriori in pomoerium erat descensus, quantocius diverterunt, proximaque fenestra demolita, etiam ostium reserarunt. Cumque fortissimo Dei athletae a praecurrentibus famulis undique acclamatum esset ut fugeret, ille cui nihil vilius erat quam mortem timere pro Christo, nec loco nec animo motus est. Instantibus etiam tam clericis quam monachis, et oppido illum ad fugam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s agens añ se qͣi oues pastor bo
nec ĩ incessu p̾ot̾at notari. Tam ꝓcul¬
.n. aberat ab om̃i continẽtia exct̾iori
qm a m̃tis arce int̾iori. Precucrerãt ⁊̾¬
ꝑ mediũ frm̃ uesꝑas cantantiũ duo
pueri plus t̾rore ꝙͣ uoce hostilẽ ĩua¬
sionẽ nunciantes.

Expanded text:
omnes agens ante se, quasi oves pastor bonomnes agens ante se, quasi oves pastor bonincessu poterat notari: tam procul aberat ab omni ejus continentia exteriori, quam a mentis arce interiori. Semel per medium fratrum vesperas cantantium duo pueri, plus terrore quam voce hostilem invasionem nuntiantes.
Abbreviated transcription (Latin):
ad tẽpus credunt et in tẽpore tẽpta¬
tõnis recedunt Monachi uͭ q̃ forre
pauei a dellait serã hostii qd̾ ad ecĩam
ꝑ tli atũ ducebãt confringetes parre
uu licet inuitũ educere satagebãt ho¬
hstiorẽ ei discedendi cãm ꝓponentes
am uidelicet qua eũ in eccłia deo¬
uesptinas laudes oporteret exsoluere¬
ceptũ etiã ad lict̾am nõ ĩmemor oliser¬
sͥ p̃cepie. Eg̾ssus aũ cũ a cõmeantib
accelerare cogeret᷑ quasi fugam eru¬
nachis etut p̃cederẽt oppido cõpellen¬
tib siue qr irreuerentius solito siue
ut suos confirmaret ⁊ cõsolaret᷑ ħ
stri appropinquassẽt ⁊ neq illud cõ¬
fringere possent neq clauẽ p̃ mani¬
b haberent ecce cellerarii duo can
dito tumultu ⁊ collisione armoꝵ ꝑ
uiam claustri stio ꝓperabãt hostiũ
idem auulsa sera uenienti archiep̃o
iusset. uolu̾nt monachi post eũ hos¬
tium accludere. Ille gͦ ferens nõ susti¬
nuit ed lento pͥassu postremꝰ uadit

Expanded text:
re tentationis recedere. Monachi vero, qui forte pauci aderant, seram ostii, quod ad Ecclesiam per claustrum ducebat, confringentes, patrem suum, licet invitum, educere satagebant, honestiorem ei discedendi causam proponentes, horam videlicet esse, qua eum in ecclesia vespertinas laudes oporteret exsolvereceptusibi praecepit. Egressus autem cum a commeantibus accelerare cogeretur, quasi fugam erunachis, et ut procederet oppido compellentibus, sive quia irreverentius solito, sive ut suos confirmaret et consolaretur, haec stri appropinquassent, et nec illud confringere possent, nec clavem prae manibus haberent, ecce cellerarii duo Cantdito tumultu et collisione armorum per viam claustri illo properabant, ostium idem, avulsa sera, venienti archiepiscopo nissemus, voluerunt monachi ostium post eum occludere. Ille aegre ferens sustinuit, et lento passu postremus vadit,
Abbreviated transcription (Latin):
et ad sotios et cãplices suos ĩ cu¬
riam accelantes et se uelociꝰ armãtes
reu̾si sunt ĩ loricis cũ gladiis et secu
strum̃tis uel ad fera et oftia demoli¬
enda uel ad excogitatũ flagitiũ mã¬
cipandũ ꝓniores effc̃i Precurrẽtes
uͦ aliqui ad archiep̃m clamabãt. Do¬
mine dñe armant se. At ille. Que cu¬
ra. Sinite armare. Erat .n. in detestã¬
da illoꝵ societate ꝓditõas ille filius

Expanded text:
et ad socios et complices suos in curiam accelerantes, et se velocius armantes, reversi sunt in loricis, cum gladiis et securstrumentis, vel ad seras et ostia demolienda, vel ad excogitatum flagitium mancipandum effectui. Praecurrentes vero aliqui ad archiepiscopum clamabant: « Domine, domine, armant se. » At ille: « Quae cura? sinite armare. » Erat in detestanda illorum societate perditionis ille filius
Abbreviated transcription (Latin):
causa cõuocatonis exposita. mox ĩ¬
stanter exigit ut deprehensi uel cõuicti
ad nocendũ ꝓmptiores fore adiciens
nͥ post penam sp̃ualem corꝑali pene sb̾¬
dant᷑ eo parũ curare de ordĩs amissio¬
ne qui contemplat̾õne ordĩs a tam e¬
normibi manus contin̾e non uerent᷑.
Et tanto det̾iores ẽe in scełe qͣnto sunt
cet̾is in ordĩs pͥuilegio digniores. Uñ
et seu̾iorib coheicendi uindc̃is qñ repe¬
riunt᷑ in scelere. Ioc gͦ rex quoꝵdam
fretꝰ consilio utriusq mir̾ se h̾ere ꝑitiã
ostentantiũ instantissime postulat. ut
tales mox submon aclero curie tradãt᷑
Qđ̃ nõ solum ius humanũ sed et ip̃ius
diuini uiris canonica sanxit auctoritaˢ.
Unde et de talib sepe reꝑitur in canone.
Tia dant᷑ curie. unde et quispreg e ob
tegiu tauore it̃ iidebatur suent edocti

Expanded text:
causa vocationis exposita, mox instanter exigit ut deprehensi vel pro convictis ad nocendum promptiores fore adjiciens nisi post poenam spiritualem corporali poenae subdantur, et parum curare de ordinis amissione, qui contemplatione ordinis a tam enormibus manus continere non verentur; et tanto deteriores esse in scelere, quanto sunt caeteris ordinis privilegio digniores; unde et severioribus coercendi vindictis, quando reperiuntur in scelere: hoc ergo rex, quorumdam fretus consilio, utriusque juris se habere peritiam ostentantium, instantissime postulat ut tales mox submoti a clero curiae tradantur, quod non solum jus humanum, sed et ipsius divini juris canonica sanxit auctoritas: unde et de talibus saepe reperitur in canone: Tradatur curiae, » unde et qui pro rege, ob regium favorem, ut vide
Abbreviated transcription (Latin):
andria q̃ condita ẽ sub nõie buchephali
equi. ¶Alexandria montuosa. ¶Alex¬
andria apd̃ porũ. ¶ Alexandria in sochia¬
¶ Alexandria babylonis. ¶Alexandria
apud massagetas. ¶Alexandria apud e¬
gyptũ. ¶ Alexandria apud origala. ¶¬
apud troadam. ¶ Alexandria apud tigͥ¬

Expanded text:
andria quae condita est nomine Bucephali equi, Alexandria montuosa, Alexandria apud Porum, Alexandria in Scythia, Alexandria Babylonis, Alexandria apud Massagetas, Alexandria apud Aegyptum, Alexandria apud Origala, apud Troadam, Alexandria apud
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m stetit quo minꝰ archiẽpe pac̾e ha¬
beret qmͣ ip̃e arrogant᷑ et cõtumelio¬
se reiecit. Quo circa ait regẽ francie
tali de cet̾o in regno suo non debere
prare p̃sidiũ in sui fidelis ignomi¬
niam et ruborẽ. Ad hec rex fnͣcie Ite

Expanded text:
ipsum steterit, quominus archiepiscopus pacem haberet, quam ipse arroganter et contumeliose rejecit. Quocirca ait regem Franciae tali de caetero in suo regno non debere praestare subsidium, in sui fidelis ignominiam et ruborem. Ad haec rex Franciae i
Abbreviated transcription (Latin):
Centesimo die añ mortẽ eiꝰ fulm̃ ceçidit
iuxͣ statua eius ĩ sero et de noĩe eiꝰ suꝑ¬
scͣpto .c. lr̃am capitalẽ abrupit. Noctẽ
ũ pͥcedente diem ebitus eiꝰ fenestre thala¬
mi eiꝰ cũ tanto stcepitu aꝑte stͥ ut exiliẽs
astratu ruiturã domũ ẽstimaret. Die aũ¬

Expanded text:
enim die ante mortem eius fulmen cecidit iuxta statuam eius in foro, et de nomine eius superscripto C licteram capitalem abrupit. Nocte precedenti diem obitus, fenestre thalami eius cum tanto strepitu sunt aperte, ut exiliens de lecto ruituram domum extimaret. Ea
Abbreviated transcription (Latin):
laca in archipresulẽ frĩa qͥnta pͥma fu¬
it concili actio. De oꝑe sed̾e diei. at:
le nͦ seq̃nti rex ip̃e exegit ab archi¬
pesule pecuniã qm ut asserebat
ancellariꝰ tunc acceꝑat mutuatã a se¬
igenteoꝵ uidel libras qͥngẽtas. Ns¬

Expanded text:
lata in archipraesulem feria quinta, prima fuit concilii actio. De opere secundae diei. Die vero sequenti rex ipse exigit ab archipraesule pecuniam quam, ut asserebat, cancellarius tunc a se acceperat mutuam, argenteorum videlicet libras quingentas.
Abbreviated transcription (Latin):
Olut̾ p̃cedenti eũ ait. alexandͦ crucis su¬
e baiulo. Melius egissẽ si in nr̃is ĩstru¬
mentis uenissẽ ꝓposuerat .n. qd̾ nudis
pedib incedens et reuestitꝰ et crucem
baiulans ad regẽ intraret ei pro pa¬
ce ecc̃e supplitaturꝰ. s ab hoc ꝓposito eũ

Expanded text:
Obiter praecedenti eum ait Alexandro crucis suae bajulo: « Melius egissem, si in nostris instrumentis venissem. » Proposuerat enim, quod nudis pedibus incedens, et revestitus, et crucem bajulans, ad regem intraret, ei pro pace Ecclesiae supplicaturus. Sed ab hoc proposito eum