comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait.hecao diuisionem renim
qr crit siquis testamento ca¬
u̾it ut ẜuus ex portandus ue¬
neat officio familie b̾rciscina¬
de iuidicis otim ut uouintas
defuncti non int̾cidat s et sur
h̾rdum int̾ẽ. quo uis monu
unus ex hrdibus bona fide fe

Expanded text:
ait haec ad diuisionem rerum quaerit, si quis testamento cauerit, ut seruus exportandus ueneat, officio familiae erciscundae iudicis contineri, ut uoluntas defuncti non intercidat. sed et cum heredum interest, quos ius monumunus ex heredibus bona fide fe
Abbreviated transcription (Latin):
temporis eius ani duudan¬
Ipius anͣt restituto ita fict ur
hñti mulien fundum ususf.
usufructu. Nam uł erempto
accõc adhoc ut usum fructum
prẽt mulier tenetur aut preci¬
um eis cõsequisꝑat ant cu¬

Expanded text:
temporis eius anni diuidanipsius autem restitutio ita fiet, ut habenti mulieri fundum usus frusum fructum: nam uel ex empto actione adhuc, ut usum fructum praestet, mulier tenetur, aut pretium eius consequi sperat, aut cu
Abbreviated transcription (Latin):
dit indeamo ancciam nunc do¬
tata sit mulier ⁊siquidez dum
apud muliciem e fundi ad quẽ
dotem ht qui acides dotis con¬
seqͥtur ab co cui qui nõntendo
amisit usumftuccũ ĩputan ñ
pot̃ ex quo ip̃a lucrũhãt idecq
indotata ei. ¶ Quod si alie
siue ullo muliens emolumto
plemior fcã est adhuc dotata ẽ
amisit eum nõ utendo. Nam
cederet eius restituto qr ⁊ si nõ
protinus ip̃am ttansiret in uł
pretio uł bñficio siñ ĩꝯmu nõ
mulieris ad ꝓprietarem reu̾te¬
tur. ¶Si autem usum fructu
maritus nõ amiserit morte
mulicris non amittit᷑ usuf¬

Expanded text:
it, uideamus, an etiamnunc dotata sit mulier. et si quidem dominium apud mulierem est fundi, ad quem dote habet, quod actione dotis consequatur ab eo, cui quod non utendo amisit usum fructum imputari non potest, ex quo ipsa lucrum habet: ideoque indotata erit. quod si aliesine ullo mulieris emolumento plenior facta est: adhuc dotata estamisit eum non utendo. nam on protinus ad ipsam transiret, tamen uel si pretio uel beneficio sine incommodo mulieris ad proprietatem reuertetur. si autem usum fructum maritus non amiserit, morte mulieris non finitur usu
Abbreviated transcription (Latin):
Siruns sit quiuendiclit ul̾
filius familias in dũmułpa¬
trem oe peculio exhibua acto
conpetit qͣmuis enimpena
eorum quoꝵ nonime qui mali¬
ena potestare sunt ꝯ pet̾eꝓinde
et sifiuia faminas uł ancilla
distraxit eque dicendum est.r¬
tiones eclicilias locum h̃re.
Hec actones que ex hoc eclicto

Expanded text:
sit qui uendidit uel filius familias, in dominum uel patrem de peculio aedilicia actio competit: quamuis enim poenaleorum quoque nomine qui in aliena potestate sunt competere. proinde et si filia familias uel ancilla distraxit, aeque dicendum est actiones aedilicias locum habere. Hae actiones quae ex hoc edicto
Abbreviated transcription (Latin):
accõm ꝯpasset. anpossit declu¬
c̃e qd̾ sibi debetur qm adusuo
uenditorem bet actõm de pecc¬
ulio et recteait posse. namet
quiiis alius pot eug̾e utrum

Expanded text:
comparasset, an possit deducere quod sibi debetur, quoniam aduersus uenditorem habeat actionem de peculio? et recte ait posse: nam et quiuis alius potest eligere, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire solent cumeiusm¬
ocu mat̾ie dantur non ꝑicioi
suo se fac̾e. queres erlocato tol¬
ut actionem et aquilia Situm
manitus uxori margantas ex¬
tricatas decuiss inusu easq in¬
uito uł inscio uio ꝑforass ut

Expanded text:
conuenire solent, cum eiusmodi materiae dantur, non periculo suo se facere, quae res ex locato tollit actionem et Aquiliae.Si cum maritus uxori margaritas extricatas dedisset in usu eaque inuito uel inscio uiro perforasset
Abbreviated transcription (Latin):
ubi mortuns infertur omneᷤ
consentire debent cum ex̃nei
inferrantur. namex ip̃is dñis
quemlibet recte ibi sepeure osti
etiam siue cet̾orum consensu m̃¬

Expanded text:
ubi mortuus infertur, omnes consentire debent, cum extranei inferantur: nam ex ipsis dominis quemlibet recte ibi sepeliri constat etiam sine ceterorum consensu, m
Abbreviated transcription (Latin):
aut quo quomo soluto minio
num quid hic infumis non cõ¬
ferrat s et cumdos morte mulie¬
ris. ad eun dem ꝑuen̾it pot̃ dici
ꝯfr̃e eum. ¶ Suaritus luc̾tur do¬
trm ꝯuẽitur fun̾ariap̃r aut̃ nõ.
G inhunc cãu pucosidos quiap¬
moclic a fiu̾t infumus nõ sufficit
insuꝑ fluum in pr̃em debe actor¬
is cuius funus ftm̃ent ꝯpetit fu¬
nana acto ꝓdignitate et faculta

Expanded text:
aut quoquo modo soluto matrimonio? numquid hic in funus non conferat? sed cum dos morte mulieris ad eum peruenerit, potest dici conferre eum.Si maritus lucratur dotem, conuenietur funeraria, pater autem non. sed in hunc casum puto, si dos, quia permodica fuit, in funus non sufficit, in superfluum in patrem debere actis cuius funus factum erit, competit funeraria actio pro dignitate et faculta
Abbreviated transcription (Latin):
eiuis uideatur quondam uxorẽ
eius insepultam relinqͤ. Cauis
aporemanto lic uicri dotem faci¬
at fuius impensam pran. ¶ Is
quifiliam fa. fun̾auit añ qͣmdos
pr̃i rectla turcum marito recre
agit rectlitadote prem o bugaũ
hab et utiq aut̃ sicut manto
actum fu̾it. is eominus pr̃imsi

Expanded text:
eius videretur quondam uxorem eius insepultam relinqui. Gaiuspriorem maritum, licet lucri dotem faciat, funeris impensam praestare. Is qui filiam familias funeravit antequam dos patri reddatur, cum marito recte agit: reddita dote patrem obligatum habet. utique autem, si cum marito actum fuerit, is eo minus patri
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ causa minuendi eis loci fa¬
ctum fit in quo cõrs impofitũ
sit ita qd̾ si amplum quideciifi¬
can testatoriusẜit uł utiinc̾cm
E corpora aut onsa mortuorũ
detinentur aut uexarentur ne¬

Expanded text:
est causa muniendi eius loci factum sit, in quo corpus impositum sit. itaque si amplum quid aedificari testator iusserit, ueluti incircum e corpora aut ossa mortuorum detinerentur aut uexarentur ne
Abbreviated transcription (Latin):
sepulcrum s siꝑbibeatur ut¬
iliter mtdicto quo deuire do¬
minii queritur eadem qr sũt
inscc̃s qui infiuidum com¬
munem mnuito socio mortu¬
um inferre ult̾. namp̾ter p¬
ublicamutilitatem ne i se¬
puitaca dau̾a aiacerent stric

Expanded text:
atur, utiliter interdicto, qui de iure dominii quaeritur, aget. eademque sunt in socio, qui in fundum communem inuito socio mortuum inferre uult. nam propter publicam utilitatem, ne insepulta cadauera iacerent, stric
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur qmalio quin dictum
est adꝯpenduimuenontoris. s⁊
ademptoris ꝑtiner et tuncte¬
necur uenditor cunmmnorm¬
dus inuenitur uideamus tñ
nenulla querela sit emptoris
meod fundo siplus inueniat in
neͥma qm inprato cumuniu̾sus
nico sc onstat simlis questi¬
o ẽẽ po tei que indnobus fun¬
dis igitata ẽ. et siquis duos sta

Expanded text:
n dictum est, ad compendium uenditoris, sed ad emptoris pertinet: et tunc tenetur uenditor, cum minor modus inuenitur. uideamus tamen, ne nulla querella sit emptoris in eodem fundo, si plus inueniat in uinea quam in prato, cum uniuersus modus constat. similis quaestio esse potest ei, quae in duobus fundis agitata est et si quis duos sta
Abbreviated transcription (Latin):
arethusam quor ꝑtin̾e ad res¬
criptum sacrarum ꝯstitutonũ
nem auenditore ꝯsequi. ¶ Egi
cum meminissem et iulianu
manumissionez quoq empn
itone nomine emptoris desi¬
d̾abatur ut sumptus quos mt

Expanded text:
Arescusam pertinere ad rescriptum sacrarum constitutionnem a uenditore consequi. ego cum meminissem et Iulianum manumissionem quoque emptitione nomine emptoris desiderabatur, ut sumptus, quos in
Abbreviated transcription (Latin):
mianuissit et cum cet̾i quor
ẜuicognitauo luntate defume¬
tifidei ꝯmissana lib̾tatem pe¬
tissenr et b̾rdemi ad p̾torem ꝑ¬
duxissent iussup̾toris abh̾rde
sunt manumissi. FArethu¬
sa quoqz nolle se emptorem p̃¬
tronunib̾re respondebat cum

Expanded text:
manumisit, et cum ceteri quoque serui cognita uoluntate defuncti fideicommissam libertatem petissent et heredem ad praetorem perduxissent, iussu praetoris ab herede sunt manumissi. Arescusa quoque nolle se emptorem patronum habere responderat. cum
Abbreviated transcription (Latin):
incum edeceptus ob eam rem
exempto actõm habebit ita qͦq
siconueniatur. obp̾cium exuer¬
dito lõ mpusi hon̾is habebiti¬
uenditor seꝑatim democuuiscũ
pnum ciau̾it et ita utrumumo
p̾cio tradid̾it etalt̾i aliud desin
qͣmiuis in aito ex suꝑet. forte si
dixͥit. uñ.c. iug̾a. altum ducent᷑
hr̃e. non ꝓoit eiquocl inalto. cc.¬

Expanded text:
est. deceptus ob eam rem ex empto actionem habebit: itaque, si conueniatur ob pretium ex uendito, ratio inprouisi oneris habetuenditor separatim de modo cuiusque pronuntiauerit et ita utrumque uno pretio tradiderit, et alteri aliquid des‹i›t, quamuis in altero exsuperet, forte si dixit unum centum iugera, alterum ducen‹t›a habere, non proderit ei, quod in alt
Abbreviated transcription (Latin):
exactim ẽ nonuti ut is cuis
stituitur creditorsit. Nam et
qd ego delro tũꝯstituẽdo tene¬
bis. et qd̃ tibi debetursim con¬
ad metalem emisit. scupsit

Expanded text:
exactum est, non utique ut is cui constituitur creditor sit: nam et quod ego debeo tu constituendo teneberis, et quod tibi debetur si mihi conad me talem emisit: 'Scripsi
Abbreviated transcription (Latin):
adit lalro uł pp̃ has potissiñ
peccumas que nondum peti
possunt constituta in ductar
habet enim utilitatem ut ex
die obligatus constituendo
st eademoie souitimim tenea

Expanded text:
adicit Labeo uel propter has potissimum pecunias, quae nondum peti possunt, constituta inducta: habet enim utilitatem, ut ex die obligatus constituendo se eadem die soluturum tenea
Abbreviated transcription (Latin):
tingit libato dicendum erit¬
ait supereẽ pecitõm intrgre
sume. ¶Quem. ad modum
siquis insulam alibi feciss
solutio distare afabrica i sy¬
le et io qd̾ int̾ ẽ solum pecen¬
dum. ¶Nunc de offo iudiciᷤ
huins actõms loquendun
ẽ utrum quantitati xc̃tus ce¬
beat suire. an uł ex cede uł mi

Expanded text:
tigit liberatio, dicendum ait superesse petitionem integrae et alias tractat et apud Iuliasi quis insulam alibi fecissetdetur summae solutio distare a fabrica insulae et ideo quod interest solum petendum. Nunc de officio iudicis huius actionis loquendum est, utrum quantitati contractus debeat seruire an uel excedere uel mi
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate facit ac toris electõ¬
fien stipietur et locumnon
idiciat non ualet stipło.
Giquis ita stipinatur ephesi
de cem dan. si ante diem qmep¬
bestm puenire possit agat ꝑ¬
peram. ante diem agi.quia⁊
iiilanus putat dic̃m tacite

Expanded text:
necessitate facit actoris electioletur et locum non adiciat, non ualet stipulatio. Qui ita stipulatur 'Ephesi decem dari', si ante diem, quam Ephesum peruenire possit, agat, perperam ante diem agi, quia et Iulianus putat diem tacite
Abbreviated transcription (Latin):
Iuus pius scripsit cum qui fug¬
itiuii uult requirere in p̾clus al¬
ienis. posse adire p̾sid̾e litt̾ras ci
daturum. et suta res exeg̾itappari¬
gorem quoq ut ei ꝑmittatur in¬
grecliet in quirere et penam euu¬
osticũe qui inquiri non ꝑmie̾it s
et diuus marrus orõne quam iy
senatus recitaunt facultatem de
retinẽt.nam et magiitratus muꝰ¬

Expanded text:
iuus Pius rescripsit eum, qui fugitiuum uult requirere in praediis alienis, posse adire praesidem litteras ei daturum et, si ita res exegerit, apparitorem quoque, ut ei permittatur ingredi et inquirere, et poenam eunstituere, qui inquiri non permisserit. sed et divus Marcus oratione, quam in senatu recitavit, facultatem dedretinent. magistratus mu
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̾fectum iugilũ uł ad p̾side d¬
ducantur. eorumq noni maiet
nõte. et cuius sequis c̃ẽ dicat ad¬
magitͣtus deferrantur ut facius
agnosci et ꝑcipi fugiaui possuit¬

Expanded text:
ad praefectum uigilum uel ad praesidem deducantur.Eorumque nomina et notae et cuius se quis esse dicamagistratus deferantur, ut facilius adgnosci et percipi fugitiui possi
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ diuenitare potit.nam
dinus pius rescripsit omimõ
eos dñs sius rectie sũ añpugnã
ad bestas sũ post pugnam quñ
t̾cluz. aut peceuĩa int̾ u̾sa ant om¬
isso auquo maiore malefitio ad
fugiendam inquisitiont̾ ui n¬

Expanded text:
i euitare poterit: nam diuus Pius rescripsit omnimodo eos dominis suis reddere siue ante pugnam ad bestias siue post pugnam, quoniam interdum aut pecunia interuersa aut commisso aliquo maiore maleficio ad fugiendam inquisitionem u
Abbreviated transcription (Latin):
dement si eadem a rechusa pri¬
mo duos parit postea geminos
elid̾at dic nõdum enim ñ posse
diciutrũq ingenuũ nasci s eũ
qui postior nascitur questro er¬

Expanded text:
dem erit, si eadem Arescusa primo duo pepererat, postea geminos ediderat: dicendum est enim non posse dici utrumque ingenuum nasci, sed eum qui posterior nascitur. quaestio er
Abbreviated transcription (Latin):
quis eorum liber c̾et. hec condo
lib̾tatis. appõita iam implẽda
mulien ẽ s nõ dubitar d quin
cede ut ordine inc̾to nascẽtiu¬
uena scatur. incipiẽte igit᷑ patu
existens cond̾o effcc̾. ut ex lib̾a
edatur qd postea nascitur. neli¬
mulieris appoita sit ꝑturiente
ea existat. uł et manunussa sub
hac cond̾one. si .x. milia h̾rdi ti¬
cio ueded̾it eo momẽto quo pa¬
rit si ꝑ alũ implicu̾it condom¬

Expanded text:
quis eorum liber esset. haec condicio libertati adposita iam implenda mulieri est. sed non dubitari debet, quin cedere, ut ordine incerto nascentiunascatur. incipiente igitur partu existens condicio efficit, ut ex libera edatur quod postea nascitur, velmulieris adposita parturiente ea existat. vel manumissa sub hac condicione, si decem milia heredi Titiove dederit, eo momento quo parit per alium impleverit cond
Abbreviated transcription (Latin):
Pm qui uiuete pre ⁊ ignorãte
de ꝯuictone filie conceptus est
lz po mortez aui natus sit. iust̃
filium ei ex quo conceptus est
non uideri esse. ¶Demi.
et ĩo c̾clend̾ ẽ eum qui ex iustis
nuptus septimo mensenatꝰ
est uistum filium ẽẽ. Hermog̃¬

Expanded text:
 qui uiuente patre et ignorante de coniunctione filiae conceptus est, licet post mortem aui natus sit, iustum filium ei ex quo conceptus est esse non uideri. 12 Idem et ideo credendum est eum, qui ex iust‹i›s nuptiis septimo mense natus est, iustum filium esse. 13 Hermog
Abbreviated transcription (Latin):
constitutũ sit p̾mo de p̃rum sta¬
tu ⁊ po decet̾is ordine ediꝰ ĩppetu¬
isequti ahis ꝓximos atq conui¬
nctos applicantes titules ut res
diuisio ħ est.ꝙ omnes homĩes

Expanded text:
stitutum sit, primo de personarum statu ac post de ceteris, ordinem edicti perpetui secuti et his proximos atque coniunctos applicantes titulos ut res diuisio haec est, quod omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
hostib capiũt᷑ ant qui exancil¬
lis nr̃is nascutur ingenuisũt
qui ex matreliba natisũt suffic̃
enĩ libam fuisse eo tp̃r quo nas¬
citur: l ancilla cõceꝑit et oõrio

Expanded text:
hostibus capiuntur aut qui ex ancillis nostris nascuntur.Ingenui sunt, qui ex matre libera nati sunt: sufficit enim liberam fuisse eo tempore quo nascitur, licet ancilla concepit. et e co
Abbreviated transcription (Latin):
cuit legis ht iugorez¬
ut pote cum lege regia que de
impio eius lat̾a est ppłs eia mn
eum omne suum impiu et
potestate concessit. quicͥq igi¬
tõnem statuit uł cognoscens
ẽ ut edc̃o precepit legem ẽe cõs¬
tat. ħ sunt qͣs constitutõnes i¬
appllamus planeexhis q̃dam
sut p̃les que nec ad exemplu

Expanded text:
cuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum omne suum imperium et potestatem concessit. quodcumque igitulam constituit vel cognoscens edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
nuat peccuniam.s non ali
utisi donator ꝯualuiss aut
is quiaccipiebat por decessi¬
ss. ¶ Et cum peccunma darẽ
ut aliquidfieret q̃m diu in
pendenti ẽet an id futinum
eẽt cessabit obligatio cumũo
ctum ẽecepiss futurũ id nõ
ee obligabitur qui accepiss¬
obligas utisititio dec̾e de¬
do utsticum mira kł manu

Expanded text:
numerat pecuniam, sed non alituti si donator convaluisset aut is qui accipiebat prior decessisset. et cum pecunia daretur, ut aliquid fieret, quamdiu in pendenti esset, an id futurum esset, cessabit obligatio: cum uero certum esse coepisset futurum id non esse, obligabitur qui accepisset: ueluti si Titio decem dedero, ut Sti
Abbreviated transcription (Latin):
innauẽ in pen̾sunis mox mu¬
tauit uounitatem tem excito¬
rem imputaturum sibi curtalẽ
consilium cepit fraudandi cre¬
ditoris et hoc spaliter non exp¬
sit qd̃ ad nauis causam accipͭ
fr̾feuit magister excitoris est
dampnum non c̃ditoricis si ab
alio mutuatus lib̾.uut eum qͥĩ
huic dandam actõm quasi in
renauemẽdidit. ¶ Igitur p̃poĩ¬
tioctã legemdat ꝯhentibus.¬
hoc solum ut uecturas exigat
nonut locet qd̃ forte ipe locau̾a
nontenebitur exegitorsimagr̃
loc.uu̾t. uł si ad locandum tññ
exigendum idement dicendu
ulsiad hoc ut uectoribus loc
ꝯͣ modum egressus non obliga
ex̾citorem s et sic̾tis m̃cibus ⁊¬
cam locet ꝓpositus c̃. puta leg¬
unumo canabe ille marori¬
bus uł alia mat̾ia locauit. dicẽ
dare sciout uectores iecipiat

Expanded text:
in nauem impensurus, mox mutauit uoluntatem, teneri exercitorem imputaturum sibi, cur talem consilium cepit fraudandi creditoris et hoc specialiter non expresserit, quod ad nauis causam accipitfefellit magister, exercitoris erit damnum, non creditoris.Sed si ab alio mutuatus liberauit eum, qui in huic dandam actionem, quasi in nauem crediderit.Igitur praepositio certam legem da‹t› contolum, ut uecturas exigat, non ut locet quod forte ipse locauerat, non tenebitur exercitor, si magister locauerit: uel si ad locandum tantum, non ad exigendum, idem erit dicendum: aut si ad hoc, ut uectoribus locet, , uel contra, modum egressus non obligabit exercitorem: sed et si ut certis mercibus eam locet, praepositus est, puta legumini, cannabae, ille marmoribus uel alia materia locauit, dicenddare scio, ne uectores recipia
Abbreviated transcription (Latin):
iss uirdotis portoem uxore m
matͥmoio defumcta retinet. x
mulier nanfragio cum anin¬
uinan ꝑtem dotis retiriere pla¬
cuit. ¶ Uir dotẽ quã expacto
hes extit̾it apud arbitriu diui¬
siomis noic non ĩprobe dotis.
ppam apr̃e solure precepite de¬
lia dos pri restuuanr. id accum
int̾ contrabẽtes intelligi d ut
liu̾it supstinbus filia defuta
dos retinersatur nec seꝑabitu
porcio dotis aditamu causa da¬
ta si postea nichil aliud conue¬
mat. ¶ Conueit ut mulier
uir suptibus quoirer tuerctur

Expanded text:
sset, vir dotis portionem uxore in matrimonio defuncta retineret. mulier nauirum partem dotis retinere placuit.Uir dotem, quam ex pacto heres exstiterit, apud arbitrum diuisionis non improbe dotis perperam a patre solutae praeceptionem delia dos patri restituatur, id actum inter contrahentes intellegi debet, ut liberis superstitibus filia defuncta dos retineatur, nec separabitur portio dotis additamenti causa data, si postea nihil aliud conueniat. Conuenit, ut mulier uiri sumptibus quoquo iret ueheretur
Abbreviated transcription (Latin):
liens noie dotti dedit. ⁊ stipła¬
tus c in casum mortis ⁊ diuorcii
diuorcio secuto nõ repetita dote a¬
cuis decessit mulier ex uolunta
consiliato matrimoio fiẽt pos¬
se pacti exceptõe summou̾ ¶ mi¬
lier de dote quam dedit pacta est
tur isq meum casum scipulatꝯ
est.¶oMlier decedens quasdaz
res dotales marito legauit et

Expanded text:
lieris nomine dotem dedit et stipulatus est in casum mortis et diuortii: diuortio secuto non repetita dote Titius decessit: mulier ex uoluntatconciliato matrimonio fieret, posse pacti exceptione summoveri. Mulier de dote quam dedit pacta est,tur isque in eum casum stipulatus est: mulier decedens quasdam res dotales marito legavit et
Abbreviated transcription (Latin):
uor uiro fund estimatũ .c. indorẽ
dederar dem̃cum uiro pactũ cõ¬
uentũ fecerat it diuortio fcõ eod
precio urori un sundũ restitũet
postea uolente ea uir eum fun¬
dum duoentoꝵ nẽdid̾at et diuor¬
cium erat fcm̃ labeo putat uiro
tum conuetu remitti optere.id¬
cuto puto hoc labeonem. sedisse

Expanded text:
or uiro fundum aestimatum centum in dotem dederat, deinde cum uiro pactum conuentum fecerat, ut diuortio facto eodem pretio uxori uir fundum ‹re›stitueret: postea uolente uxore uir eum fundum ducentorum uendiderat, et diuortium erat factum.Labeo putat uiro tum conuentum remitti oportere. idcirco puto hoc Labeonem respondisse,
Abbreviated transcription (Latin):
Gaso cum intab̃na equum
declucet mulam equus olfe¬
cit. mula calce miei et ents et r¬
crus agasonis freg̃. ꝯsulebat᷑.
poss ne cum dño muleagiꝙ¬

Expanded text:
gaso cum in tabernam equum deduceret, mulam equus olfecit, mula calcem reiecit et crus agasoni fregit: consulebatur, possetne cum domino mulae agi
Abbreviated transcription (Latin):
sarcire aut noriam dede̾ opor¬
tere. ¶ Et cumeniam incad¬
rupedibus noxa capud sequi¬
tur adu̾sus dñm ħ̾ actiodatur
non cnus finit qͣidrupes cum
Nore aũt decłe est animaltr̃¬
ne pluruisit animaladu̾s
adu̾sus singulos enit insolid̃
noxalis actio sicuti ẽ in homĩe¬
Int̾clum aut̃ dñs in hoc no
conuenietur ut noxedecłatꝰ
s etiam insolidum ut puta
s inire int̾rogatus an sua q¬
drupes eẽt respond̾i non ẽe ⁊
suam. Ramsiconstit̾it ẽe eius
insolidum ꝯdempnabitur.¬
Sipostltem ꝯtestatam ab
alio sit animal occissum quia
dño leg̾ a quilie actio ꝯpetit
rõ in iuditio habebitur legis
o dubitauit brdidan cet̾isq
successoribus. Item adu̾sus
b̾rdes cet̾os qr non iuresurces¬
sionis s eo iure quodñi sint

Expanded text:
sarcire aut in noxam dedere oportere. Et cum etiam in quadrupedibus noxa caput sequitur, adversus dominum haec actio datur, non cuius fuerit quadrupes, cumNoxae autem dedere est animal trne plurium sit animal, aduersus singulos erit in solidum noxalis actio, sicuti in homine.Interdum autem dominus in hoc non conuenietur, ut noxae dedat, sed etiam in solidum, ut puta si in iure interrogatus, an sua quadrupes esset, responderit non esse suam: nam si constiterit esse eius, in solidum condemnabitur.Si post litem contestatam ab alio sit animal occisum, quia domino legis Aquiliae actio competit, ratio in iudicio habebitur legis o dubitauerit heredi dari ceterisque successoribus: item aduersus heredes ceterosque non iure successionis, sed eo iure, quo domini sint
Abbreviated transcription (Latin):
eicinus int̾ ẽ ꝯpetit uł un eii
cui re ꝯmoclata ẽ.Item fulio¬
ni quieo quod tenetur damꝑ¬
num uidetur patitur. ¶ Siqͣs
aliquem euitas magistratur
forte. in tab̾na ꝓxima semnus¬
iss ibioracane feroce lesus e¬
eet non posseagicanis nõie¬

Expanded text:
petit, ueluti ei cui res commodata est, item fulloni, quia eo quod tenentur damnum uidentur pati.Si quis aliquem euitans, magistratum forte, in taberna proxima se immississet ibique a cane feroce laesus esset, non posse agi canis nomi
Abbreviated transcription (Latin):
suo corpe dampnum dedit
At sicum equum ꝑmulsissr
quis uł paspatus ẽ et calce
cum pcusẜit ent actioni loc¬
Et si alia quadrupes aliam
no locumhãbit puta si plan
aut ppnaturalemfertateml
actio locumnon habet et ideo
siuirsus fugit et sic nocuit. nõ

Expanded text:
suo corpore damnum dedit. at si, cum equum permulsisset quis uel palpatus es‹s›et, calce eum percusserit, erit actioni locus.Et si alia quadrupes aliam tio locum habebit: ut puta si plausautem propter naturalem feritatem haec actio locum non habet: et ideo si ursus fugit et sic nocuit, non
Abbreviated transcription (Latin):
acquisiui man̾e ẜnitutem pu
nicun plures pereundem nuũ
uire duce solui.sunt ita ut suo
inde ut quis infenorerat suo
quiss pprio nuo et nuus statu¬
ro tp̃rquo suitus amutinir nõ
dieit. E ristimo cum ius ducẽ¬
our̾uit eius ius usurpatum
ee proprium enim unius cuus¬
q eorum e ius fuit neq paliu
usurpan potint qd si plunum
fundo iter aque debitam cõt ꝑ
unum corum om̃ibus his in¬
terquos is fundus conumnis
fuiss isupm potiriss ¶tem fi
quis eorum quibus aque duc¬
tus suitus debebaturet peinõ
nuuz aquamdueebantur uis
aque ducende non ducendo cã¬

Expanded text:
adquisiui, manere seruitutem putuicini, plures per eundem riuum iure ducere soliti sunt, ita ut suo inde ut quisque inferior erat, suo quisque proprio riuo, et unus statuto tempore, quo seruitus amittitur, non duxit. existimo eum ius ducerunt eius ius usurpatum esse: proprium enim cuiusque eorum ius fuit neque per alium usurpari potuit. quod si plurium fundo iter aquae debitum esset, per unum eorum omnibus his, inter quos is fundus communis fuisset, usurpari potuisset. item si quis eorum, quibus aquae ductus seruitus debebatur et per eundem riuum aquam ducebant, ius aquae ducendae non ducendo ea
Abbreviated transcription (Latin):
mulionis aut siplus iusto
si contini firmius abalio poᷤ¬
et tenebitur qui canẽ tenebat
actio.et geñaliter hec actio
naturam feramota paupier
declit.⁊deoq siequs dolore ꝯ¬

Expanded text:
mulionis, aut si plus iusto si caniet tenebitur qui canem tenebat.actio.Et generaliter haec actio Naturam fera mota pauperiem dedit: ideoque si equus dolore
Abbreviated transcription (Latin):
non ient. ad fontem nec aqͣm
quam de qua ni ẜuitute impo¬
nenda. actum ẽ. ẜuitus anuiti¬
curtempus quonõ est usus
pͥcetlens fundus dominus eiui
ẜuitus debetur imput.atur eiq
huit ideoq nec iu inmittr poi̾¬
is. non ioco magis suicuirma¬
mittes quia nonpot iudi usu¬
cepisse incinus tuus lib̾tate
edumisnanm quiius tiumi
fundummeum aquamduc̾e
et statutumi tp̃e int̾cesẜit. mñ ꝙ̃¬
rinmi facem nichiliuris amͥ¬
to quia nullum iteraque fui¬

Expanded text:
 ierit ad fontem nec aquamquam de qua in seruitute imponenda actum est, seruitus amittitur.Tempus, quo non est usus praecedens fundi dominus, cui seruitus debetur, imputatur ei, habuerit ideoque nec tu immittere poteris, non ideo magis seruitutem amittes, quia non potest uideri usucepisse uicinus tuus libertatem aedium suarum, qui ius tuum fundum meum aquam ducerem, et statutum tempus intercesserit, antriuum facerem, nihil iuris amitto, quia nullum iter aquae fu
Abbreviated transcription (Latin):
it .i.idanimal qd̾ noxiam con¬
mssit.aut extimatom noric
offerre. noria autem ẽ ip̃m de
pnumditum sincinuma fac¬
aentes. Nec enim põt animal

Expanded text:
id est id animal quod noxiam commisit, aut aestimationem noxiae offerre.Noxia autem est ipsum deldamnum sine iniuria facientis datum: nec enim potest animal
Abbreviated transcription (Latin):
otis fructus ad mantum ptiue
de bere equitatassugeritcum en¬
iIIipẽ hon̾amatumonium sub¬
cat equumẽ eum etiam fructus
pcipe ¶si fructus constante mat¬
futuium et destruatam uxorem
conuemittuncenim qĩdonatio¬
ne fc̃a conuenit fructus non red¬
duntus ¶siusus fructus indot

Expanded text:
otis fructum ad maritum pertinere debere aequitas suggerit: cum enim ipse onera matrimonii subeat, aequum est eum etiam fructus percipere.Si fructus constante matfuturum et destinatam uxorem conuenit: tunc enim quasi donatione facta fructus non redduntur.Si usus fructus in dot
Abbreviated transcription (Latin):
credicorem delegañit uc daret ꝓ¬
proprietati nude indotem date.
usus fructus accesseritincremen
tum docis ur non a lia dos q̃uem¬
admodum siquis aluiuone ac¬
siue ius sic aliumdare si uecum

Expanded text:
creditorem delegauit, ut daret proprietati nudae in dotem datae usus fructus accesserit, incrementum videtur dotis, non alia dos, quemadmodum si quid alluvione acsiue iussit alium dare siue, cum
Abbreviated transcription (French):
ingencadoptiuodictumẽan ad¬
optiuo impedia curꝙ̃ mag̾ dicẽ¬
dumẽ et sicurato dum genit cu¬
ram adoptauerit mantum cius
aluuereor ne longumsit adopti¬

Expanded text:
nero adoptato dictum est an adoptio impeditur? quod magis dicendum est et si curator, dum gerit curam, adoptauerit maritum eiusalii uereor, ne longum sit adopti
Abbreviated transcription (Latin):
ab hus qui rones eius geste tuce¬
le reddere conpellunturtũtorau¬
tempupilli non prohibeturfili¬
amsuan collocare pupillo su
ei prouncia uxorem suaiducẽ
idq ctiamquibusdammandat
matrimonium inprouincia tũ
tor uelcurator pupillam suam
caniducat uxorcm uelcam filio
suo uingat quo fco uterq in fam̃¬
tur er prodignitate pupiller or¬
dinem coħ̾cetur nec inter ẽ finius
siniuris anmprĩs potãte sictut¬
oris uel curatoris. lib̾tum eam
pupillam cuius pronus res am¬

Expanded text:
ab his, qui rationes eis gestae tutelae reddere compelluntur.Tutor autem pupilli non prohibetur filiam suam collocare pupillo suoem prouincia uxorem ducere idque etiam quibusdam mandatsit matrimonium in prouincia, tor uel curatur pupillam suam tam ducat uxorem uel eam filio suo iungat: quo facto uterque infamatur et pro dignitate pupillae extra ordinem coercetur: nec interest, filius sui iuris an in patris potestate sit. Curatoris libertum eam pupillam, cuius patronus res a
Abbreviated transcription (Latin):
lbꝰ. x. dig̃ ait in tereẽ quis actum
putare seerus ip̃m indote non ẽ
cniamfrucrus qui pcipiuncuri¬
¶si res indotem dentur pucoinb
res mancisi consistente matrim¬
ullerurstatim eius fiant effici¬
untur enim uo si hanc condici¬
onemdedit ut tunc efficiun cur
cum ipserit si nedubiotunc

Expanded text:
ud actum, putare se ius ipsum in dote esse, non etiam fructus qui percipiuntur.Si res in dote dentur, puto in res mariti, si constante matrimulier, ut statim eius fiant, efficiuntur: enimuero si hac condicione dedit, ut tunc efficiantur, cum nupserit, sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
roxime conscitutum dicitur
utcum quis lbtam suamdu¬
xit uxorem quam exfid̃i comin¬
issi ca mauumiscrit liceat lib̾e
inuito co nuptias contrahere
putoqz non erat ferendus is qu
iex nessecitate manumisit non
lum beneficium in mulierem
uoalio uxor ducipo q̃ aquona¬

Expanded text:
roxime constitutum dicitur, ut, cum quis libertam suam duxerit uxorem, quam ex fideicommissi causa manumiserit, liceat libertae invito eo nuptias contrahere: puto, quia non erat ferendus is qui ex necessitate manumisit, nonlum beneficium in mulierem llo alio uxor duci potest qua
Abbreviated transcription (Latin):
et ẽ uerum s: et sicurator funosi
uelprodigi uel emus ius altenus
doteinddent simliter dicenius
profecticiam cẽszet si proponas
pretoremuel presidem dereuisse
quantumex boms prisuta bhos¬
tibus capti autaliatib oppre¬
hensi filieei indotemdetur. hancoͦ¬

Expanded text:
curator furiosi vel prodigi vel cuiusvis alterius dotem dederit, similiter dicemus dotem profecticiam esse. Sed et si proponas praetorem vel praesidem decrevisse, quantum ex bonis patris vel ab hostibus capti aut a latronibus oppressi filiae in dotem detur, haec
Abbreviated transcription (Latin):
pata dotem ḋdent profecticiai
nichominusdotem uenum dub¬
ium ẽ qr non ins potãtis s paren¬
tis nomendotem profecticiam⁊
facit s ita demum si ut parẽs cet̾¬

Expanded text:
pata dotem dederit, profecticiam nihilo minus dotem esse nemini dubium est, quia non ius potestatis, sed parentis nomen ‹do›tem profecticiam facit: sed ita demum, si ut parens de
Abbreviated transcription (Latin):
uregencium incestum lus ib¬
conutticurquiex gradu adcen¬
uraffinem qua n impedicur si
quidempalam fecerit icuius si
uero calamhꝰ pinisent grauis p¬
umaturcuius dineisitas illa

Expanded text:
ure gentium incestum committit, qui ex gradu ascenvel adfinem quam impeditur, si quidem palam fecerit, levius, si vero clam hoc commiserit, gravius punitur. cuius diversitatis illa
Abbreviated transcription (Latin):
forte fortesub ea condicione u¬
xormancodetut profiliagño in
dopem darec necuidi uxorem i¬
artodonasse rectissime ergoair
utnonsit interdicradonacio
endat deniqz sinon declent cond¬
icione tẽntir ẽẽ igitu dotem ist¬
am aduenciciam uilianus ait
er itautiur¶si filius familias¬

Expanded text:
si forte sub ea condicione uxor marito det, ut pro filia genero in dotem daret, nec uideri uxorem marito donasse rectissime ergo ait, ut non sit interdicta donatio endat: denique si non dederit, condictione tenetur. esse igitur dotem istam aduenticiam Iulianus ait: et ita utimur
Abbreviated transcription (Latin):
o portere ẽt io exacti temporis ꝑ¬
equaquam placet iniquum est
enm pp̃dilationem que forteñ
dolo set que ex nessetita te contig̾
ex cusaruel nuptias impediri
ni qua nupcie  contrainonposst̾
ħ plerumq nec quidem despon
si adoptinus filius nectoris dux̃¬
it pupillamillicite poea emanci¬
patus fuit credendumẽdadopci¬
ius emancipatis senacum non
sensisseq̃: pr emancipationem i

Expanded text:
oportere et ideo exacti temporis pnequaquam placet: iniquum enim est propter dilationem, quae forte non dolo, sed quae ex necessitate contingit, non excusari uel nuptias impediri m qua nuptiae contrahi non possunt, haec plerumque ne quidem despondsi adoptiuus filius tutoris duxerit pupillam illicite posteaque emancipatus fuerit? credendum est de adoptiuis emancipatis senatum non sensisse, quia post emanci
Abbreviated transcription (Latin):
cordacus sit quatenus nec buiꝰ¬
iiod itutele in numerum com¬
putacur: nunquid idem fi cis
aõnem in contrarum ducit
qꝙ distum ẽet honorarum tucor¬
empiculum solerepati simale
passus sit administran tucela¬
inquinaucemiue quicum da¬
infuit derelictum et in cermoras
pupilla adoleuent an ad senatꝰ
consuitum ꝑtineat questio in eo
est an er p pub̾tatem officio fin¬
ito excusaconem eius recipi op¬
orceat nam et si recipitur et ex
cusauit inpune por duceresĩo
non debeat recipipo officuin fi¬

Expanded text:
or datus sit? quatenus nec huiusmodi tutela in numerum computatur, numquid idem sit? sed ratio in contrarium ducit, quod dictum est et honorarium tutorem periculum so lere pati, si male passus sit administrari tutelam.Quin autem ille, qui cum dafuerit dilatum et inter moras pupilla adoleverit, an ad senatus consultum pertineat? quaestio in eo est, an et post pubertatem officio finito excusationem eius recipi oporteat: nam si reccusauerit, impune potest ducere: si uero non debeat recipi post officium fi
Abbreviated transcription (Latin):
uiinprouincia officiumaliꝙ
gerunt probibetureriam con¬
sencur filosuo uxorem ducẽ¬
spamanius  mareianus uocas.
diius marcus et licius imp̃
urex temporisdiurmitatis quꝰ
ignorancia nins inmatrimõi¬
oauunculi tui fuisti et quodi¬

Expanded text:
.Qui in prouincia officium aliquid gerit, prohibetur etiam consentire filio suo uxorem ducens Papiniani Marcianus notat: divus Marcus et Lucius benigur et temporis diuturnitate quo ignorantia juris in matrimonio avunculi tui fuisti, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
iquis tucorquidem no lus lb̃¬
sit piculum tutele ad eumpti¬
neatansencencia oronis con¬
cineaturuelutisipupilla ab
bostibus capta fint aut falsis
allega toibus  atucela se excusa¬
uerit ucex sacns constitutonibꝰ

Expanded text:
quis tutor quidem non sit, periculum tamen tutelae ad eum pertineat, an sententia orationis contineatur? ueluti si pupilla ab hostibus capta fuerit aut falsis allegationibus a tutela se excusauerit, ut ex sacris constitutionibus
Abbreviated transcription (French):
dedirut se secutis nuꝑciis inci¬
piant cenincio remisso statun
eas uendicabsz ant̾ nunciumre¬
missum si uendicabit exceptio
poterit noccre uendicanti auti

Expanded text:
dedit, ut secutis nuptiis incipiant esse, nuntio remisso statim eas vindicabit. sed ante nuntium remissum si vindicabit, exceptio poterit nocere vindicanti aut
Abbreviated transcription (Latin):
uesciens do lomalo esto neue
quis car dolom̃lo scieus sp¬
onsan uxorein ue cam babeto¬
ħ capite probibetur senator lib̾¬
tinam ducere eam ueeuius p̃r¬

Expanded text:
ue sciens dolo malo esto neue quis eorum dolo malo sciens sponsam uxoremue eam habeto'.Hoc capite prohibetur senator libertinam ducere eamue, cuius p
Abbreviated transcription (Latin):
nataautemiderico noteturqrp
opulo iudicio dampnataesi de¬
prelensa quidem sitdampua¬
ta autem non sitnosta eruntiego
po de prehensionemad buctam̃
notatam illiob eẽ debẽ qr ueru
ẽ eam inadulteno deprehensam
lege uiliad aldulteriis aquout
ndisse proponaturandetir no¬
catas etsi non indomo manti
uel pris sini deprehensa sit erunt

Expanded text:
nata autem, idcirco notetur, quia publico iudicio damnata est. at si deprehensa quidem sit, damnata autem non sit, notata erit? ego post deprehensionem, adhuc tamen notam illi obesse debere, quia uerum est eam in adulterio deprehensam, lege Iulia de adulteriis a quo undisse proponatur, uidetur notata: sed et si non in domo mariti uel patris sui deprehensa sit, erit
Abbreviated transcription (Latin):
iñsic accipinius et cam qua al¬
terius no mine hocuitegenus
excentsi qua cauponani excens
inea corporaquestuana babu¬
ent ut mute assone sub pretex¬
tu instrument cauponis insti¬
cucas in ulieres bre dicendumi
banc queqz lene appellatione co¬
ntineri ¶senatus censuit non
conueniens ẽe uusena toriuxo¬
sandipubuco uidicio non est

Expanded text:
nam accipiemus et eam, quae alterius nomine hoc uitae genus exercet. Si qua cauponam exercens in ea corpora quaestuaria habeat ut multae adsolent sub praetextu instrumenti cauponii prostitutas mulieres habere, dicendum hanc quoque lenae appellatione contineri. Senatus censuit non conueniens esse ulli senatori uxosandi publico iudicio non est
Abbreviated transcription (Latin):
si castemsit pecculii ancillamm
erit cum alio connubiumhãt¬
dinde aitlerinnco prõno inui¬
cosenticad diuorcium idcuto nec
afunoso diucrtend soluit se bui
iegis nessessi ta tis nec siabignor¬
ante diucitert iectius enim hic
qui uiliam sentenciam probãt
dicerent non hãituram connu¬
bium pucac.n. iulianus durar
cius urẽ matrimonium ⁊ inca
renciam certe si maliam serui¬
tucem pronus sit deductus. pr

Expanded text:
si castrensis peculii ancillam merit, cum alio conubium habet.Deinde ait lex 'inuito patrono': inuiconsentit ad diuortium: idcirco nec a furioso diuertendo soluit se huius legis necessitate nec si ab ignorante diuorterit: rectius enim hic qui Iuliani sententiam probant, dicerent non habituram conubium: putat enim Iulianus durare eius libertae matrimonium etiarentiam. certe si in aliam seruitutem patronus sit deductus, pr
Abbreviated transcription (Latin):
ce contracte suntet fortasse iaz
lib̾i procrea ci sunt planesim
ipamartemludricam faccrece¬
pit utiq:dimictenda en¶sseas
quas ingenui ceteri probentur
ducere uxores senacoresnondu

Expanded text:
et fortasse iam liberi procreati sint.Plane si ipsa artem ludicram facere coeperit, utique dimittenda erit.Eas, quas ingenui ceteri prohibentur ducere uxores, senatores non du
Abbreviated transcription (Latin):
prouincie duritu roreminqu¬
quoq uirgo. nuptasitnonauf¬
indlibanpot exemplotamenpu¬
pille nupte tucori quod relictu
mẽ pot mulerconsequi peccun¬
iam camen  indoteindatam mu¬
licris beredi restitui n essesseẽ¬
torem pupile co quod in matri¬
ui collocata ip̃i cucori suo ut fil¬
io eius senatus releganduince¬
nsuit senatus consult quopro¬
bibencurcutores et fili corumi
papilas suas ducere puto hred

Expanded text:
prouinciae duxit uxorem, in ququoque si uirgo nupsit, ni potest: exemplo tamen pupillae nuptae tutori, quod relictum est potest mulier consequi. pecuniam tamen in dotem datam mulieris heredi restitui necessetorem pupillae eo, quod in matrimonium collocata ipsi tutori suo uel filio eius est, senatus relegandum censuit.Senatus consulti, quo prohibentur tutores et filii eorum pupillas suas ducere, puto hered
Abbreviated transcription (Latin):
anteannos xl. contractum ẽ
ꝑinde atosi legittime concepͭ
na senacorem decepit qĩ ingen¬
uaetei nupta ẽ ad exem plum
pretoris clicti dadam uieam⁊¬

Expanded text:
nta contractum est, perinde atque si legitime conceptina senatorem deceperit quasi ingenua et ei nupta est, ad exemplum praetoris edicti dandam in eam
Abbreviated transcription (Latin):
duxit qr contra legem mantus
sit non hr̃e cums legis b̃nficui¬
in ¶ Sinni ex fitus assignatam
alter uxorem duxic non idem
ius ꝙ inprono cri buendum est
nich enu iuns habebit qr sen¬
acus omne ius lib̾corum assi¬
natorum ad eum transtulit cu

Expanded text:
uia contra legem maritus sit, non habere eum hoc legis beneficium.Si uni ex filiis adsignatam alter uxorem duxerit, non idem ius quod in patrono tribuendum: nihil enim iuris habebit, quia senatus omne ius libertorum adsignatorum ad eum transtulit, cui
Abbreviated transcription (Latin):
tum liborum uesunt. siue pro
cognatio  desceudit anuonon.na¬
met uuigo quesitam sororem
quis uetatur uxorem Gai ib̃¬
mrem̃aut materteramaut nep¬
tem exfilio uxorem duccre no
possum .s.si infamilia eius sin
alicquisiemancipatus  fũoab
cosine dubio nich̃ u pedic nu

Expanded text:
um liberorumue sunt, siue proxcognatio descendat an uero non: nam et uolgo quaesitam sororem quis uetatur uxorem matrem aut materteram aut neptem ex filio uxorem ducere non possum, scilicet si in familia eius sim: alioquin si emancipatus fuero ab eo, sine dubio nihil impedit nu
Abbreviated transcription (Latin):
T hec distinctio ꝯuemt illiqui
asuio est introclucta et ab omi¬
bus ferre ꝓbata ẽ ut si ad u̾sio¬
ne insulam locatam dñs refici¬
endo ne ea ꝯluctor fruipossit ꝑ
ossit. effecit animadu̾tatur. ne¬
cessario nec ueid opus demoli¬
tus ẽ. Q uid enim int̾ est utium
locator insule pp̃ uetustatem
cogatur eam refice. an locator
fundicegatur ferre in unamei
alienum p̾clium ꝑfraudem loca
phibeat. ¶ Cum fundum co¬
mimem habuimus et int̾ nos
ꝯuenit. ut altius ãnis. c̃to p̾cio
eum ꝯluctu heremus. tucum
tuus amus exiturus eẽt. ꝯsul¬
to fructu sequentis anni corru¬
pisti. agamtecum duabus ac

Expanded text:
t haec distinctio conuenit illi, quae a Seruio introducta et ab omnibus fere probata est, ut, si auersione insulam locatam dominus reficiendo, ne ea conductor frui possit, eff‹e›cerit, animaduertatur, necessario necne id opus demolitus est: quid enim interest, utrum locator insulae propter uetustatem cogatur eam reficere an locator fundi cogatur ferre iniuriam ealienum praedium per fraudem locauprohibeat. Cum fundum communem habuimus et inter nos conuenit, ut alternis annis certo pretio eum conductum haberemus, tu, cum tuus annus exiturus esset, consulto fructum insequentis anni corrupisti. agam tecum duabus act
Abbreviated transcription (Latin):
quio pluris meaiit sit eum na¬
cuum mͥ tradi. similit̾ igitur ⁊
circa uluctõm ẜuandumputo
ut mcedem qm p̾stit̾im restitu¬
as eius scilicet tp̃ris quo frutiꝰ
non futimmmmne ultraactõne

Expanded text:
quid pluris mea intersit eum uacuum mihi tradi. similiter igitur et circa conductionem seruandum puto, ut mercedem quam praestiterim restituas, eius scilicet temporis, quo fruitus non fuerim, nec ultra actione
Abbreviated transcription (Latin):
Eifimdum colalum imples
umos locau̾at decessit. et euz
fundumlegauit. cassius nega¬
uut possecogicolonum. ut eum
fundum coset. quianl h̾rdis in¬
ł ẽet qdsico lonus uellet colcre
beretur cumb̃rde actõnem colo¬
num hab̾e et ħ detrim̃tum ad h̃r

Expanded text:
fundum colendum in plures annos locauerat, decessit et eum fundum legauit. Cassius negauit posse cogi colonum, ut eum fundum coleret, quia nihil heredis interesset. quod si colonus uellet colere beretur, cum herede actionem colonum habere: et hoc detrimentum ad her
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃ris habitatores hitare non po¬
tussent. iõm deluci et tantilitẽ
ducto ut ꝓportione tpris quo la¬
uatõm non p̾stitiss peccunie ꝯ¬
tributo fieret. ¶ Quimulas al
ctum pondus hoĩus locass. cũ
maiore honẽ dluctor eas rupi¬
ss ꝯsulebat deactõne. R.uł lege

Expanded text:
poris habitatores habitare non potuissent, rationem duci et tanti litemconducto, ut pro portione temporis, quo lauationem non praestitisset, pecuniae contributio fieret. Qui mulas ad certum pondus oneris locaret, cum maiore onere conductor eas rupisset, consulebat de actione. re
Abbreviated transcription (Latin):
aget cumeo ex ꝯlucto. ¶siui¬
cũio edisicante obscurenturiu¬
mina cenacuutem̾ locato rem
inquillino Ete quinlic̾et colo¬
no uł inquilino relinquere ꝯ¬
ductom nulla dubitatio ẽ. de
ne. nimin coruptas locator ñ
ante omĩa eolonus curaredr
rem fumdumfacet p̾t̾ea uniarũ
curam age debet ut eas incorr¬
uptas habeat¶ Culpe aut̃ ip̃mo
cicias eius uicinus arbores exi¬

Expanded text:
aget cum eo ex conducto. Si uicino aedificante obscurentur lumina cenaculinquilino: certe quin liceat colono uel inquilino relinquere conductionem, nulla dubitatio est. de ue nimium corruptas locator nonante omnia colonus curare derem fundum faceret. praeterea uillarum curam agere debet, ut eas incorruptas habeat. Culpae autem ipsius micitias eius uicinus arbores ex
Abbreviated transcription (Latin):
corumpi et sanc siquis admis
it enemet ut duobus actox̃m
b̾fuit hanc actõne posse ex̾te
opinamur. Quod ant̃ p̾tor ait
rece pisse ita. iccepimus sisusce¬
suo agro uł in alieno loco nel¬

Expanded text:
coerit, eueniet, ut duobus actio seseruit, hanc actionem posse exercere opinamur. Quod autem praetor ait 'recepisse', ita accipimus, si suscesuo agro uel in alieno loco ae
Abbreviated transcription (Latin):
et boniꝯ filium quis dando pot̾
suadem malum. et io p̾eocrad is̃¬
cit doiomaio quo eum det̾iorẽ
fac̾e n enim delinquid insi qi
igitur ẜuum sollicitat ad aliqd
sibone frugi ẜuuzpepulit ad de¬
liquendum. anno et si malira or¬
datus e uł malo mõsta u̾it q̃m¬
ad modum fac̾et. et ẽ u̾ius etia
simalo monstraint que ad mo¬
dum delinquerat dem eum ĩmo
noueninio portet laudando au

Expanded text:
et bonum consilium quis dando potest suadere et malum: et ideo praetor adiecit 'dolo malo, quo eum deteriorem faceret': neque enim delinquit, nisi igitur seruum sollicitat ad aliquisi bonae frugi seruum perpulit ad delinquendum, an uero et si malum hortatus est uel malo monstrauit, quemadmodum faceret? et est uerius etiam si malo monstrauit, in quem modum delinqueret, teneri eum. immo non enim oportet laudando au
Abbreviated transcription (Latin):
Oliubum enamadeum quire¬
cepit refendum ẽ inisinonalius
teneatur nisiqui dolo malo re¬
cepit cet̾um siquis ut dño cu¬
stodieret recepit. uł humanita

Expanded text:
oli uerbum etiam ad eum qui recepit referendum est, ut non alius teneatur, nisi qui dolo malo recepit: ceterum si quis, ut domino custodiret, recepit uel humanita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiendorum causa facunt. su n
iinibus fecunt eoq aliquid
decidit fẽmq det̾ius est lege a¬
quilia obligatisunt et si mas¬
iis locis ubifiensolent fecint
nitenen tui hoc tn actio excã
benduntur quibus submori¬
etur ꝑetitorsieutare ꝑiculu

Expanded text:
iendorum causa faciunt, si in itineribus fecerunt eoque aliquid decidit factumque deterius est, lege Aquilia obligati sunt: at si in aliis locis, ubi fieri solent, fecerunt, nihil tenentur. Haec tamen actio ex cauehenduntur, quibus summouetur petitor, si euitare periculu
Abbreviated transcription (Latin):
Hac actione ex hoc legis ca
is. auibus. Idem err dicend̾.
Migistratus municipales si
posse aquilia tei nam et eũ
pecudes aliqui pignori cepis¬
sz. et fame eas nec caiuss dũ
non patitur ce eis cibana aff¬
erre infactum actio dandae.
Item sidum putat se exlege
liam locum breqd dicenduz¬
nontentbituraquilianam ⁊
cum pignorisuum cepiss et
bus ꝓximis fuit et n non ha¬
bent plĩm sic tñ ẽe ac cipie

Expanded text:
Hac actione ex hoc legis capis et auibus idem erit dicendum. Magistratus municipales, si posse Aquilia teneri. nam et cum pecudes aliquis pignori cepisset et fame eas necauisset, dum non patitur te eis cibaria adferre, in factum actio danda est. item si dum putat se ex lege liam locum habere: quod dicendnon tenebitur Aquilia: nam et cum pignori seruum cepisset et bus proximis fuit', etsi non habent 'plurimi', sic tamen esse accipie
Abbreviated transcription (Latin):
sinant eulpa nautarum id fẽ¬
tum sit puto aquilie suffic̾e
Sifuneni quis quoreligata
nalus erat p̾cid̾ it denauĩ que
piit in factumagendum.

Expanded text:
sin autem culpa nautarum id factum sit, puto Aquiliae sufficere. Si funem quis, quo religata navis erat, praeciderit, de nave quae periit in factum agendum.
Abbreviated transcription (Latin):
culus simpotãte nantatum
fuit ne id accidet et culpa eoꝵ
fcm̃ sit lege aquiliacum nau¬
etis agendum quia ꝑin refrit
manudampnum dełis quia
omibus his modis ꝑre dam¬
pno afficiors si funenpto a¬
ut cum anullo regetur naius
meurriss cum dno agendu
non ẽẽ ¶Item labo ienbit. si
cumui uen torum nauis inp¬
catorum incidat. estimaĩnint
plane et siculpa nautarum ⁊¬
id factum ẽ lege aquilia ager¬
dum ẽ. s ubi campnimuĩna
agitur obrecia. non pisciumqͥ
ideo capti non sunt fieniesum
ribus et mancupibus ꝓban¬

Expanded text:
culus, si in potestate nautarum fuit, ne id accideret, et culpa eorum factum sit, lege Aquilia cum nautis agendum, quia parvi refert manu damnum dederis, quia omnibus his modis per te damno adficior: sed si fune rupto aut cum a nullo regeretur nauis incur‹r›isset, cum domino agendum non esse. Item Labeo scribit, si, cum ui uentorum nauis impt, aestimaru‹nt› plane si culpa nautarum id factum esset, lege Aquilia agendum. sed ubi damni iniuria agitur ob retia, non piscium, qui ideo capti non sunt, fieri aesribus et in aucupibus proban