comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus belli. ⁊ tẽpꝰ pacis. suꝑ ispł intel¬
ligunt. Tempꝰ fuit nascendi in patriar¬
chis popło dĩ. tẽpus moriendi. tẽpore
uaspasiani & titi. lẽpus platitandi in
terra reꝓmissionis sub iħunaue: tẽpꝰ
euellendi dũ ducti sunt incaptuu¬
tatẽ a p̃fatis ducibus. Tẽpus occidendi
gendi euersionẽ urbis.⁊ tẽpꝰ ridendi
atq saltandi subrorobabel. & ezra. &
neemia. Tẽpus disꝑgendi isrł ꝑdiuer¬
sas gentes. ⁊ tẽpus in unũ congre¬
gandi quando reducti sunt de cap¬
tiuitate in patriã. Tẽpus ãplexandi
dũ cęlesti auxilio cingebantus.
Tẽpis longe fieri a cõplexib. dũ ꝓ pec¬
catis sius derelic̃ti sunt ado. Tempus
querenli debabylonia captiuitate.
tẽpus ꝑcdendi eos in excidio urbis sub
romanis. Tẽpus custodiendi legalia
mandata. tẽpus abiciendi laciniose¬
legis p̃cepta. Tempꝰ scindendi. quando
in duo regna post salomonẽ diuisus ẽ.

Expanded text:
tempus belli, et tempus pacis, super Israel inteltempus belli, et tempus pacis, super Israel intelligunt. Tempus fuit nascendi in patriarchis populo Dei, tempus moriendi tempore Vespasiani et Titi. Tempus plantandi in terra repromissionis sub Jesu Nave, tempus evellendi, dum ducti sunt in captivitatem a praefatis ducibus. Tempus occidendi gendi eversionem urbis, et tempus ridendi atque saltandi sub Zorobabel, et Esdra, et Neemia. Tempus dispergendi Israel per diversas gentes, et in unum congregandi, quando reducti sunt de captivitate in patriam. Tempus amplexandi, dum coelesti auxilio cingebantur; tempus longe fieri a complexibus, dum pro peccatis suis derelicti sunt a Deo. Tempus quaerendi de Babylonica captivitate, tempus perdendi eos in excidio urbis sub Romanis. Tempus custodiendi legalia mandata, tempus abjiciendi lacinioslegis praecepta. Tempus scindendi, quando in duo regna post Salomonem divisus est
Abbreviated transcription (Latin):
git qi uana sunt ⁊ p̃sumptione sp̃c
cõposita. Hec mirandũ quod dixerit
peccatori dedit sollicitudinẽ. & cet̾a.
Dedit enĩ ꝓdimisit intelligendum ẽ.
ꝓpt̃ea dat ei sollicitudinẽ. siue afflic¬
tionẽ qr peccator fuit: ⁊ ñ eẽ. causã
afflictionis in do. s in illo qui sponte
sua ante peccauerit. Om̃ia tempus
uniuersa sub cȩlo. Incertũ ⁊ fluctu¬
ante statũ conditionis humane
in suꝑiorib docuit. nunc uult om̃ia
ostende sibi in mundo ẽẽ. contraria:
⁊ nichil stare ꝑpetuũ. eoꝵ dũ taxat
quȩ sub cȩlo sunt. ⁊ tẽpori obnoxia
sunt: qr cetere substantiȩ sp̃ĩales nec
cęlo nec tẽpore continent᷑. Tempꝰ nas¬
Nulli dubiũ quod ortus ⁊ inderitus
homitiũ dõ notus sit & p̃finitus.
⁊ id ipsũ eẽ. parere quod plantare.
mori. qd plantatũ ẽ. euellere. hebrei
om̃e hoc qđd̃ de contrarietate tẽporũ
scriptũ ẽ. usq ad illũ locũ in qͦ ait.

Expanded text:
git quia vana sunt, et praesumptione spiritus git quia vana sunt, et praesumptione spiritus composita. Nec mirandum quod dixerit, peccatori dedit sollicitudinem, etc., dedit enim pro dimisit, intelligendum est. Propterea dat ei sollicitudinem sive afflictionem, quia peccator fuit; et non esse causam afflictionis in Deo, sed in illo qui sponte sua ante peccaverit. CAPUT III. VEuniversa sub coelo. Incertum et fluctuantem statum conditionis humanae in superioribus docuit. Nunc vult omnia ostendere sibi in mundo esse contraria, et nihil stare perpetuo, eorum duntaxat quae sub coelo sunt, et tempori obnoxia sunt; quia caeterae substantiae spiritales nec coelo, nec tempore continentur. VERS. Nulli 419 dubium est, quod ortus et interitus hominum Deo notus sit et praefinitus; et idipsum esse parere quod plantare; mori, quod plantatum est evellere. Haebraei omne hoc quod de contrarietate temporum scriptum est, usque ad illum locum in quo ait:
Abbreviated transcription (Latin):
uatussimũ uidicaui. Hȩc interim
suꝑ licterã. ne udeamur penitus
simplicẽ preterire sensũ.⁊ dũ sp̃ua¬
les diuitias sequim̃. historiȩ contemp¬
nere pauꝑtatem. Bonũ ẽ. itaq ueros
cibo & uerã sumere potationẽ. qͦs
de agni earne ⁊ sanguine in diui-
nis uoluminib inuenimus. de qͥbus
dicitur incantico canticorũ. Come¬
dite amici mei. bibite ⁊ in ebriamini.
Ad qͦs ipsa uocat sapientia dicets.
Uenite. comedite panẽ meũ. ⁊ uinũ
qđ miscui uobis. Nelinqͥte infantiã
& uiuite. et ambulate ꝑuias pru-
opus ẽ. parcere potest absq do: Qui
p̃cipit sc̃m canibus ñ eẽ. mittendũ:
& docet quomͦ in tẽpore sint danda
bono sapientiam. ⁊ scientiã. & leticiã.
xerit: sapientiã. & scientiã. ⁊ lȩticiã
suo arbitrio derelinquens facit con¬
gregare diuitias. ⁊ hinc inde ꝑuersoꝵ
clognatũ consuere ceruicalia. Quȩ cũ
ur sc̃s & placens dõ uiderit: intelli.¬

Expanded text:
vanissimum judicavi. Haec interim vanissimum judicavi. Haec interim super litteram, ne videamur penitus simplicem praeterire sensum; et dum spiritales divitias sequimur, historiae contemnere paupertatem. Bonum est itaque veros cibos et veram sumere potionem, quos de anis voluminibus invenimus, de quibus dicitur in Cantico canticorum: Comedite, amici mei, bibite et inebriamini . Ad quos ipsa vocat Sapientia, dicens: Venite, comedite panem meum, et vinum, quod miscui vobis. Relinquite infantiam et vivite, et  Al., pascere potest absque Deo, qui praecipit sanctum canibus non esse mittendum, et docet quomodo in tempore sint danda bono sapientiam, et scientiam, et laetitiam. xerit, sapientiam, et scientiam, et laetitiam suo arbitrio derelinquens, facit congregare divitias, et hinc inde perversorum dogmatum consuere cervicalia: quae cum vir sanctus et placens Deo viderit, intelli
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dedit afflictionẽ ⁊ curã suꝑfu¬
am. ut addat ⁊ congreg&. & tradat
ei qͥ placuit dõ. s ⁊ hoc uanitas. &
cassa sollicitudo mentis. Aliud ẽ. ex
consicłatione rationis. aliud ex infir¬
mantis uulgi tẽptatione disputare.
Hic qͥd indoctũ uulgus sentiat: iudet᷑
definire. Ubi uero ait meliuis ÷ ire
ad domũ luctus ꝗͣ ad domũ conuiuii.
ex rationis discretione ostendit se
loqui. Dicamus tam̃ scd̾m consequen¬
tiam suꝑioris disputationis. Post quã
unuiersa tractaui. ⁊ nichil in istius
mundi labore ꝑpetuũ in dellexi.
posteriorẽq generationẽ prioris frui
laboribus. tũ michi uisũ ẽ. hoc i
rebus eẽ. iustissimũ. ⁊ quasi dĩ donũ.
ut suo qͥs labore frueret᷑. bibens &
congregatis. Et hoc siquidem dĩ mu
cłi ẽ. ut peccator dieb ac noctibus
opes congreget. & nequaquã eis utets
derelinquat qͥ in conspectu dĩ usti
sunt. S & hoc inqͥt diligent̃ inspi¬
ciens. ⁊ uidens om̃ia morte finiri:

Expanded text:
curam superfluam, ut addat et congreget et tradat ei, qui placuit Deo: sed et hoc vanitas, et cassa sollicitudo mentis. Aliud est ex consideratione rationis, aliud est ex infirmantis vulgi tentatione disputare. Hic quid indoctum vulgus sentiat videtur definire. Ubi vero ait: Melius est ire ad domum luctus quam ad domum convivii, ex rationis discretione ostendit se loqui. Dicamus tamen secundum consequentiam superioris disputationis. Postquam universa tractavi, et nihil in istius mundi labore perpetuum intellexi, posterioremque generationem prioris frui laboribus, tum mihi visum est, hoc in rebus esse justissimum, et quasi Dei donum, ut suo quis labore frueretur, bibens et congregatis. Et hoc siquidem Dei donDei est, ut peccator diebus ac noctibus opes congreget, et nequaquam eis utens, derelinquat his qui in conspectu Dei justi sunt. Sed et hoc, inquit, diligenter inspiciens, et videns omnia morte finiri,
Abbreviated transcription (Latin):
dauit et creata st̃: Nec artis gͥ usũ n
uirtutis expendit: qͥ mom̃to suȩ uoliꝑ¬
tatis maiestatẽ tantȩ oꝑationis impl¬
uit. ut ea q̃ ñerant e̾e faceret tã uel¬
citer. ut neq uoluntas oꝑationi pͣcur¬
ret: nec oꝑatio uoluntati. Miraris opi
quȩris oꝑatorẽ. Quis principiũ tante
oꝑi dederit. qͥs tã cito fecerit: Subi¬
cit statĩ dicens. qͥa deus fecerit cęlũ
t̾rã. Audisti auctorẽ: dubitare ñ deł
Hic ẽ. in qͦbenedixit melchisedech al¬
hani: patre multarũ gentiũ dicen
Benedictꝰ abr̾aham deo sũmo qͥfecit E¬
lũ et t̾rã. Et credidit abraham: et af
Extendo manũ meã ad dm̃ sũmũ: qͥs
cit cęlũ et t̾rã. Nides qͥa hoc ñ homo f¬
uenit: sed ds̃ annunciauit. Ds̃ est enĩ
melchisedech qͥ est rex pacis et usticie
nec iniciũ dierũ nec funẽ habens. Non
mirũ gͦ si ds̃ qͥ est sine inicio iniciun
om̃ibꝰ dedit: ut q̃ ñ erant e̾e̾ inciperf

Expanded text:
ndauit et creata sunt? nec artis ndauit et creata sunt? nec artis momento suae uoluntatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit caelum et terram. et credidit Abraham et ait: extendo manum meam ad deum summum, qui fecit cnvenit, sed Deus annuntiavit. Deus est enim Melchisedech, qui est rex pacis et justitiae, nec initium dierum neque finem habens. Non mirum ergo si Deus qui est sine initio, initium omnibus dedit, ut quae non erant esse inciperent.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ om̃ia regunt᷑ et gub̾nant᷑. Sequa¬
mur gͦ eũ qͥ et auctorem nouit et gu-¬
b̃natorẽ: nec uanis abducam᷑ opinionibꝰ.
npͥncipio inqͥt. Quã bonꝰ ordo. ut illud
pͥmũ assereret qđ negare consuert. et
cognoscerent pͥncipiũ e̾e̾ mundi: ne
sine pͥncipio mundũ ee̾ homines arbi¬
trarent᷑. Unde et dauid cũ decęlo et t̾ra
et mari loqueret᷑: ait. Om̃ia in sapien¬
tia fecisti. Dedit gͦ principiũ mundo.
dedit etiã creaturȩ informitatẽ: ne ans¬
con. ne increatũ et diuinȩ consortem
substantiȩ crederemꝰ. Et pulchre addic
fecit. ne mora infuciendo fuisse ȩsti¬
ret᷑: ut uel sic intelligerent homine
quã in cõparabilis oꝑator esset. qͥ tantił
opus breui exiguoq mom̾to suȩ oꝑat¬
nis absolueret: ut uoluntatis effectꝰ s¬
sũ tẽporis pͣueniret. Nemo oꝑantẽ uł¬
dit: sed agnouit oꝑatũ. Ubi gͥ moras
legas. qͥa ipse dixit et facta st̃. ipse ma¬

Expanded text:
per quem omnia reguntur et gubernantur. sequaper quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt et cognoscerent pnncipiumprincipium esse mundi, ne sine principio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creaturae infirmitatem, ne ἂναρχον, ne increatum et diuinae consortem substantiae crederemus. et pulchre addidit fecit, ne mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, ipse ma
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophiȩ simulatoriis disputationibꝰ.
sed inostensione sp̃s et uirtutis. tanquã
testis diuini oꝑis ausus est dicere: inpͥn¬
cipio fecit ds̃ cęlũ et t̾rã. Non ille ut atho¬
morũ concursione mundus coiret. se-¬
rũ atq otiosũ expectauit negotiũ. neq
discipulũ quendã materiȩ quã contem¬
plando mundũ possĩt efficere: sed aucto¬
rẽ deũ exprimendũ putauit. Aduertit
enĩ uir plenꝰ prudentiȩ qđ uisibiliũ atq
inuisibiliũ substantiã et causas rerũ so¬
la mens diuina contineat: ñ ut phyloso¬
phi disputant ualidiorem athomorũ
cõplexione ꝑseuerantiȩ iugis prestare
causã. et iudicauit qđ telã araneȩ te¬
xerent. qͥ sic minuta et in substantiua¬
pͥncipia cęlo act̾ris darent. Quȩ ut for¬
tuitu coniungerent᷑. ita fortuitu ac te¬
mere dissoluerent᷑: nisi in sui gub̾nato
ris uirtute constarent. Nec immerito
gub̾nator̾e nesciunt: qͥ ñ nouer̾t dm̃

Expanded text:
philosophiae simulatoriis disputationibus, philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inuisibilium substantiam et causas rerum mens sola diuina contineat, non ut philosophi disputant ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qprincipia coelo ac terris darent, quae ut fortuito conjungerentur, ita fortuito ac temere dissolverentur, nisi in sui gubernatoris divina virtute constarent. Nec immerito gubernatorem nesciunt, qui non noverunt Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
ai mius uocaret᷑. naturali eqͥtatis. stu¬
dio ꝓltatꝰ: accipientẽ iniuriã depopu
laribꝰis ultꝰ. inuidiȩ sese dedit. uolu¬
ptatiqripuit. atq om̃s regiȩ domus
declinis tumultꝰ. insecretũ ethiopiȩ
se contit. ibiq a cęteris negotiis re¬
motꝰ tũ diuinȩ cognitioni animũ in¬
tenditt głam dei uideret facie ad fa¬
surrex amplius ꝓpħa in isrł sicut
moyses qͥsciuit dñm facie ad faciẽ. ñ inuisi¬
one neq in somno: sed os ad os cũ dõ sũmo
locutꝰ. neq in sperie neq ꝑ enigmata: sed
clara atq ꝑspicua pͣsentiȩ diuine dignati¬
one dignatꝰ est. Itaq moyses aꝑuit os suũ.
ei dixerat cũ eũ ad phardonẽ regẽ diri¬
geret. Uade et ego aꝑiã os tuũ. et instruã
te qͥd debeas loqͥ. Et enĩ si qđ̃ de popło di¬
mittendo diceret a deo acceꝑat: quanto
magis qđ de cȩlo loqueret᷑. Deniq ñ in
ꝑsuasione humanȩ sapientiȩ. nec in

Expanded text:
di munus uocaretur, naturali aequitatis studi munus uocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipienlaribus suis ultus, invidiae sese dedit, voluptatique eripuit, atque omnes regiae domus declinans tumultus, in secretum Aethiopiae se contulit; ibidem a caeteris negotiis remotus, totum divinae cognitioni animum intendit, ut gloriam Dei 4 videret facie ad fasurrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus, neque in specie neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae diuinae dignatione donatus. is itaque Moyses aperuit os suum secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ e̾e inici uniuersorũ. sic̃ in euangłio
dei filiꝰ diceribꝰ tu qͥs es. respondit: iniciũ
qͥ et loqͦr uo et ipsũ dedisse gignendi
rebꝰ iniciũ. ipsũ esse creatorẽ mundi.
ñ idea qͥdauce imitatore̾ materiȩ.: ex
qͣ ñ adarbriũ suũ sed ad speciem ꝓpo¬
sitã sua oꝑ conformaret. Pulchre qͦq
ait. inprupio fecit: ut incõp̃hensibilẽ
celeritatioꝑis expͥmeret. cũ effectũ
priꝰ oꝑatios impletȩ: quã indiciũ ceptȩ
explicauit. Qs hoc dicat: aduertere de¬
bemꝰ. Moes utiq ille eruditꝰ in om̃i sa¬
pientia yptiorũ. quẽ de flumine colle¬
ctũ filipharaonis ut filiũ dilexit: et
aesidenit. qͥ cũ de aqͥ nom̃ acceꝑit: ñ pu¬
tauit m dicendũ qđ ex aqͣ constarent
om̃ia. i tales dicit. Et cũ esset in aula
educategia. inaluit tam̃ ꝓ amore iusti¬
ciȩ sure exiliũ uoluntariũ: quã tyranni¬
dis faio peccati ꝑfunctionẽ deliciis
adqͥre. Deniq prius ꝗͣ ad popłi liberan¬

Expanded text:
uersorum, sicut in euangelio dei filius dicentibus: tu quis es? respondit: initium quod et loquor uobis, et ipsum dedisse gignendi rebus initium et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera conformaret. pulchre quoque ait: in principio fecit, ut inconprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis inpletae quam indicium coeptae explicauisset. quis hoc dicat aduertere debemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit et sdesiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen dicendum quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dicit, et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberan
Abbreviated transcription (Latin):
Naturȩ adulteriũ ẽ. Hoc docet mure¬
nȩ et uiperȩ ñ iure generis s ardore
libidinis expetitꝰ amplexus. Discite ui¬
ri.qͥ alienã prȩ molere querit uxore.
Cuiꝰ serpentis sibi asciscere cupiat
contub̾niũ: cui etiã cõparandus ipse
serpenti sit. Festinat adiiꝑã: qͣse in
gremiũ uiri ñ directo tramite ueri¬
tatis. sed lubrico deuii amoris infun¬
dit. Festinat ad eã q̃ uenenũ suũ resu

Expanded text:
naturae adulterium est. hoc docet muraenaturae adulterium est. hoc docet muraenae et uiperae non iure generis, sed ardore libidinis expetitus amplexus. discite, uiri, qui alienam permolere quaerit uxorem cuius uidetur sibi asciscere cupiat contubernium, cui etiam comparandus ipse serpenti sit. festinat ad uiperam, quae se in gremium uiri non directo tramite ueritatis, sed lubrico deuii amoris pueri. festinat ad eam quae uenenum suum resu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore dirũ uirus exestuas: nec eru¬
bescis nuptias: nec reueͬris maritũ.
Sed etiã tu uir possumꝰ etiã sic acciꝑe:
depone tumorẽ cordis. asꝑitatẽ morũ:
cũ tͥ sedula uxor occurrit. Propelle indi¬
gnationẽ: cũ blanda coniux ad caritatẽ
ꝓuocat. Non es dñs: sed maritꝰ. Non an¬
cillã sortitꝰ es: seduxorẽ. Gub̾natorem
te uoluit ds̃ e̾ẽ. sexus inferioris: ñ p̃po¬
tentẽ. Redde studio uicẽ: redde amori
grãm. Uiꝑa uenenũ suũ fundit: tu ñ
potes duriciã m̃tis deponere. Sed habes
naturalẽ rigore. Debes tẽꝑare eũ con¬
tẽplatione conugii: et reuerentia con
te insidiari alienȩ copulȩ. Graue. ẽ ad¬
ulteriũ: naturȩ iniuria ẽ. Duos primũ
ds̃ fecit adam et euam. hoc ẽ uirũ et
uxorẽ: et uxore̾ de uiro. hoc. ẽ. de co¬
sta adam: et iussit ambos. e̾ẽ in uno
corpore et inuno sp̃ũ uiuere Qd unũ
separas corpꝰ: qͥd unũ diuidis sp̃m:

Expanded text:
tempore dirum uirus exaestuas nec erutempore dirum uirus exaestuas nec erubescis nuptias nec reuereris maritum. Sed etiam tu, uir — possumus etiam sic accipere — depone tumorem cordis, asperitatem morum, cum tibi sedula uxor deferri, propelle indignationem, cum blanda cooiunxconiunx ad caritatem prouocat. non es dominus, sed bono, non ancillam sortitus es, sed uxorem. gubernatorem te uoluit deus esse spectemus inferioris, non praepotentem. redde studio uicem, redde amonamori gratiam. uipera uenenum suum fundit: tu non potes duritiam mentis deponere? sed habes naturalem rigorem: debes temperare eum contemplatione coniugii et reuerentia conite insidiari alienae copulae. graue est adulterium, naturae iniuria est. duos primum deus fecit, Adam et Euam, hoc est uirum et uxorem, et uxorem de uiro, hoc est de costa Adam et iussit ambos esse in uno corpore et in uno spiritu uiuere. quid unum separas corpus, quid unum diuidis spiritum ?
Abbreviated transcription (Latin):
culpã mulier. iustũ ẽ ut eũ gub̃natorẽ
assumat: ne iterũ feminea facilitate
labat᷑. Sed horridus et incultꝰ ẽ. Se mel
placuit: nunqͥd uir frequent᷑ eligendus
est: Comparem suũ et bos reqͥrit: et
equus diligit. Et si mutet᷑ alius: tam̃
trahere iugũ nescit cõpar alteriꝰ: et se
ñ totũ putat. Tu iugalẽ repudias tuũ:
et putas sepe mutandũ. Et si uno defue¬
rit die. suꝑducis riualẽ: et statĩ in cogni¬
ta causa quasi cognita iniuriã pudoris
exequeris. Niꝑa absentẽ reqͥrit: absentẽ
uocat: et blando ꝓclamat sibilo: atq
ubi aduentare comparẽ senserit. uene¬
nũ euomit: reuerentiã marito deferens:
uerecundata niuptialẽ grãm. Tu muli¬
er aduenientẽ de longinqͦ maritũ con¬
tumeliis repellis. Uiꝑa manẽ ꝓspectat:
explorat iter coniugis. Tu iniuriis uiã
uiro obstruis: tulitigiũ moues: uene¬
na ñ reicis. Iu coniugalis amplexus

Expanded text:
culpam mulier, iustum est ut eum gubernatorem culpam mulier, iustum est ut eum gubernatorem assumat, ne iterum feminea facilitate labatur. sed horridus et incultus est: semel placuit. numquid uir frequenter est eligendus ? comparem suum et bos requirit et equus diligit et, si mutetur alius, tamen trahere iugum nescit compar alterius et se non totum putat: tu iugalem repudias tuum et putas saepe mutandum et, si uno defuerit die, superducis riualem et statim incognita causa quasi cognita iniuriam pudoris exsequeris. uipera absentem requirit. absentem uocat et blando proclamat sibilo atque, ubi aduentare comparem senserit, uenenum euomit reuerentiam marito deferens, uerecundata nuptialem gratiam: tu, mulier, aduenientem de longinquo maritum contumeliis repellis. uipera mare prospectat, explorat iter coniugis: tu iniuriis uiam uiro obstruis, tu litium moues uenena, non reicis, tu coniugalis amplexus
Abbreviated transcription (Latin):
adeat separatarũ regionũ longa diuortia:
qͥa ñ corporis ceruices sed m̃tes iugũ gr̃ȩ
receꝑunt. Uiꝑa neqͥs simũ genꝰ bestiȩ. et¬
suꝑ om̃ia q̃ serpentini generis st̃ astutior:
ubi coeundi cupiditatẽ assũpserit: mure¬
nȩ maritime notã sibi reqͥrit copulã. uł
nouã p̃paratꝰ. Murena autẽ inuitata non
de est: et uenenatȩ serpenti. expetitos usus
suȩ coniunctionis impendit. Qͥd sibi uult
sermo huiꝰmodi. nisi ferendos ẽe sermones
coniugũ: et si absens ẽ eiꝰ oꝑiendã p̾sentiã:
S it licet asꝑ. et fallax. inconditꝰ. lubricus.
temulentꝰ. Qͥd peius ueneno: qđ inconui¬
ge murena ñ refugit: Uocata ñ de est:
et serpentẽ lubricũ sedula caritate cõ¬
plectit᷑. Ille tua mala portat. et leuita¬
tis femineȩ facilitatẽ. tu uirũ tuũ ñ
potes sustinere mulier: Adam ꝑ euã de¬
ceptꝰ ẽ: ñ eua ꝑ adam. Quẽ uocauit ad

Expanded text:
obeat separatarum regionum longa divortia; obeat separatarum regionum longa divortia; quia non corporis cervice, sed mentis, jugum gratiae receperunt. Vipera nequissimusuper omne quod serpentini generis est astutior, ubi coeundi cupiditatem assumpserit murena maritima, notam sibi requirit copulam vel novam praeparat, deest, et venenatae serpenti expetitos usus suae impartit conjunctionis. Quid sibi vult sermo hujusmodi nisi ferendos esse mores conjugum? et si absens est, ejus opperiendam praesentiam, licet sit asper, fallax, inconditus, lubricus, temulentus. Quid pejus veneno, quod in conjuge murena non refugit? Vocata non deest, et serpentis lubricum sedula charitate complectitur. Ille tua mala portat, et levitatis femineae facilitatem, tu virum tuum non potes, mulier, sustinere? Adam per Euam deceptus est, non Eua per Adam. quem uocauit ad
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo suꝑ maria fundata ẽ: sic̃ dix̃
ꝓpħa. Ipse suꝑ maria fundauit eã. Exili suꝑ
undas o homo: qͥa piscis es. Non te oppri-¬
mant scłi istiꝰ fluctꝰ. Si tẽpestas ẽ: pete altũ
et ꝓfundũ. Si serenitas: lude influctibꝰ.
Si ꝓcella: caue scopulosa litora: ne te in ru¬
pem furens ȩstus illidat. Scriptũ ẽ enĩ.
Estote astuti sic̃ serpentes. Et qͥa de serpen¬
tibꝰ astutis ꝓpositũ exemplũ ẽ: simꝰ astuti
cirta quęrenda et seruanda coniugia.
Diligamꝰ tributa nob̾ consortia. Et si hi qͥ
longinqͥs fuerant ortꝰ sui tẽpore regio¬
nibꝰ separati int̾ se conuenerint: et si uir
ad peregrina contenderit: nulla longin¬
quitas. nulla abstinentia cõplacitã mi¬
nuat caritatẽ. Eadẽ lex p̃sentes absentesq
conectit. Idem nature uinculũ inter
distantes et consistentes conuigalis cari¬
tatis iura constrinxit. eodẽ iugo bene¬
dictionis utriꝰq colla sociant᷑: ẽtiã si alt̃¬

Expanded text:
plenitudo, quae supra maria fundata est, sicut dixit Propheta: Ipse super maria fundavit eam . Exsili super undas, o homo, quia piscis es: non te opprimant saeculi istius fluctus: si tempestas est, pete altum et profundum: si seneritas, lude in fluctibus: si procella, cave a scopuloso littore; ne te in rupem furens aestus illidat. Scriptum est enim: Estote astuti sicut serpentes . 18. Et quia de serpentibus astutis propositum exemplum est, simus astuti circa quaerenda et servanda conjugia, diligamus tributa nobis consortia. Et si ii qui longinquis fuerant ortus sui tempore regionibus separati inter se convenerint, et si vir ad peregrina contenderit, nulla longinquitas, nulla absentia complacitam minuat charitatem. Eadem lex praesentes absentesque connectit: idem naturae vinculum inter distantes et consistentes conjugalis charitatis jura constrinxit: eodum jugo benedictionis utriusque colla sociantur, etiam si alte
Abbreviated transcription (Latin):
et uolatilia uolantia scđm firmam̃tũ cęli.
U enit mandatũ: et subito aqͣ iussos funde¬
bat᷑ in partꝰ. Generare fluuiiꝰ uiuificare
lacus: mare ipsũ cepit diuersa reptiliũ
genera parturire: & scđm genꝰ effundere
qđcunq formauerat. Non ex igui gurgi¬
tes. ñ cęnosȩ paludes uacabant: qͥn om̃ia
datã sibi creandi assumerent potestatẽ.
Pisces exilibant de flumine: delfines prę¬
ludebant in fluminibꝰ: concȩ saxis ostreȩ
adherebant: ꝓfundis ad olescebant ȩchini.
Uȩ michi. Ante hominẽ cȩpit illecebra

Expanded text:
et uolatilia uolantia secundum firmamentum caeli. et uolatilia uolantia secundum firmamentum caeli. uenit mandatum et subito aqua iussos fundebatur in partus; generare fluuii, uiuificare lacus, mare ipsum coepit diuersa . reptilium genera parturire, et secundum genus effundere quodcumque formaverat. Non exigui gurgites, non coenosae paludes vacabant, quin omnia datam sibi creandi assumerent potestatem. Pisces exsiliebant de flumine, delphines praeludebant in fluctibus, conchae saxis, ostreae adhaerebant profundis, adolescebant echini. Vae mihi! ante hominem coepit illecebra
Abbreviated transcription (Latin):
estita diueRsis t̾ra ger¬
minibꝰ uirebat om̃is. Celũ
qͦq sole et luna geminis
uultꝰ sui luminibꝰ stella¬
rũq insignitũ decore
fulgebat. Suꝑerat elem̃¬
tũ terciũ mare scilicet: ut et ipsi gr̃a¬
ret. Etherio et enĩ spũ om̃s t̾rarũ fetꝰ
alunt᷑. Terra qͦq semina resoluens:u.¬
niuersa uiuificat. Et maxime tc̃ pͥmũ
uerbo dei iussa uiridescere: uiuificati¬
onis suȩ munere pullulabat. Uacabat
aqua: et a diuinȩ oꝑationis feriata be¬
neficio uidebat᷑. Habet ad huc creator
qđ illi conferat: qđ munia t̾rarũ pos¬
sit ȩqͦre. Seruabat ei ut et ipsa ꝓpͥũ sibi
ac speciale aliqͥd pͣrogati uł collati sibi
muneris uindicaret. Uiuificauit priꝰ
t̾ras: sed ea q̃ spirantẽ animã ñ habebãt.
Aqua iubet᷑ ea ꝓducere q̃ uiuentis animȩ
uigor̾e dignitatẽq p̾ferrent: et sensũ
tuendȩ salutis et fugiendȩ mortis¬
acciperent. Dixit itaq ds̃. Producant aque
reptilia animarũ uiuentiũ scđm genus.

Expanded text:
a diuersis terra germinibus uirebat omnis, caelum quoque sole et luna geminis uultus sui luminibus stellarumque insignitum decore fulgebat. supererat elementum tertium, mare scilicet, ut et ipsi graret. aetherio etenim spiritu omnes terrarum . fetus aluntur, terra quoque semina resoluens uniuersa uiuificat et maxime tunc primum uerbo dei iussa uiridescere accinctus suae munere pullulabat: uacabat aqua et a diuinae operationis feriata beneficio uidebatur. habet adhuc creator quod illi conferat, quo munia terrarum possit aequare; seruabat ei, ut et ipsa proprium sibi et speciale aliquid praerogatiuae conlati sibi muneris uindicaret. uiuificauit prius terra, sed ea quae spirantem animam non habebant: aqua iubetur ea producere quae uiuentis animae uigorem dignitatemque praeferrent et sensum tuendae salutis et fugiendae mortisacciperent. dixit itaque deus: producant aquae reptilia animarum uiuentium secundum genus
Abbreviated transcription (Latin):
tyrio et petri iudiciũ atq doctrinã et xp̃i
grãm locuples assertor impleuit. Nec te
titubauerit petrus quando negauit: tam̃
Euangłm. ẽ. mare: in qͦ piscant᷑ apłi: in quo
mittit᷑ rete: qđ simile. ẽ regnũ cȩlorũ.
Cuangłm ẽ. mare: in qͦ xp̃i figurant᷑ my¬
steria. Euangłm. ẽ. mare: in qͦ hebreus

Expanded text:
tyrio et Petri iudicium atque doctrinam et Christi tyrio et Petri iudicium atque doctrinam et Christi gratiam locuples adsertor inpleuit. Nec te titubauerit PetEvangelium est mare, in quo piscantur apostoli, in quo mittitur rete, quod simile est regno coelorum: Evangelium est mare, in quo Christi figurantur mysteria: Evang
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine. Incuiꝰ oris confessione bonũ
piscẽ qͥ primꝰ ascenderit tolle: et aꝑto ore
eiꝰ inuenies ibi staterẽ. Illũ sumens: dabis
ꝓme et te. Noli gͦ. o bone piscis petri amũ
timere. Non occidit: sed conserrat. Noli
quasi uilẽ te contemnere: qͥa uides corpꝰ
infirmũ. Habes in ore tuo qđ et ꝓpetro
& ꝓ xp̃o offeras. Noli timere petri re¬
tia: cui dic̃ dñs. Duc in altũ: et laxate retia.
Non enĩ insimstrã partẽ mittit sed indexte¬
rã: sicut iussus a xp̃o ẽ. Noli timere sinꝰ
eiꝰ: qͥa dictũ ẽ ei. Exhoc eris homines uiuifi¬
cans. Ideo misit retia: et cõplexus. ẽ. stepha¬
nũ qͥ de euangłio pͥmꝰ ascendit: habens in
ore suo staterã iusticiȩ. Unde confessione
constanti clamauit dicens. Ecce uideo cȩlos
aptos: et filiũ hominis stantẽ ad dextera
dei. Pro hoc pisce stabat dñs iħs. Sciebat enĩ
ẽẽ inore eiꝰ p̃ciũ sui census. Deniq głoso mar¬

Expanded text:
sanguine, in cuius oris confessione bonum sanguine, in cuius oris confessione bonum piscem, qui primus ascenderit, tolle, et aperto ore eius inuenies ibi staterem; illum sumens dabis pro me et te. noli igitur, o bone piscis, proprios amum timere; non occidit, sed consecrat. noli quasi uilem te contemnere, quia uides corpus infirmum. habes in ore tuo quod et pro Petro et pro Christo offeras. noli timere Petri retia, cui dicit Iesus: duc in altum et laxato retia; non enim in sinistram partem mittit, sed in dextram, sicut iussus a Christo est. noli timere sinus eius, quia dictum est ei: ex hoc eris homines uiuificans. ideo misit retia et conplexus est Stephanum, qui de euangelio primus ascendit habens in ore suo statera iustitiae. sua confessione constanti clamauit dicens: ecce uideo caelos apertos et filium hominis stantem ad dexteram dei. pro hoc pisce stabat dominus Iesus; sciebat enim esse in ore eius pretium sui census. denique glorioso mar
Abbreviated transcription (Latin):
hamũ nemo sibi iaceret: nemo tenderet
retia. Et si incidisset: uniuersa disruꝑet.
Et tam̾ furcinã ñ euasit: aut nexus uin¬
culi ualidioris incurrit: qͥbꝰ seͥ possit exu¬
ere. Sine dubio et hominũ iniqͥtas quo
grauiora cõmiserit: eo magis scelere
suo tuta e̾e̾ ñ poterit. qͥn aliquando de¬
soluat. qđ ꝓscelerũ p̾cio constat difficile
posse uitar i. Piscis gͦ es o homo. Audi qͥa
piscis es. Simile ẽ regnũ cęlorũ reti
misso in mare. qđ ex om̃i genere pisci¬
um congregauit. Cũ autẽ e̾e̾t imple¬
tũ: duxert id ad litꝰ: et sedentes elege¬
rt̃ optimos inuasis suis: malos autẽ
foras misert̃. Sic erit inconsũmatio¬
ne scłi. Ex ibunt angłi: et separabunt
malos de medio iustorũ: et mittent
eos in caminũ ignis. St̃ gͦ et boni et
statĩ ardent. Bonũ pisce̾ nec retia inuol¬
uunt sed eleuant: nec amus internecat
atq int̾ficit. sed p̃ciosi uulneris ꝑfundit

Expanded text:
amum nemo sibi iaceret, nemo : tenderet amum nemo sibi iaceret, nemo : tenderet retia, et, si incidisset, uniuersa disi\'umperet: et tamen fuscinam non euasit aut nexus uinculi ualidioris incurrit, quibus se non posset exuere. sine dubio et hominum iniquitas quo grauiora commiserit, eo magis scelere suo tuta esse non poterit, quin aliquando dissoluat quod pro scelerum pretio constat difficile posse uitari. piscis ergo es, o homo. audi quia piscis es: simile est regnum caelorum reti misso in mare, quod ex omni genere piscium congregauit. cum autem esset inpletum, duxerunt id ad litus et sedentes elegerunt optimos in uasis suis, malos autem foras miserunt. sic erit in consummatione saeculi. exibunt angeli et separabunt malos de medio iustorum et mittent eos in caminum ignis. sunt ergo et boni et i statim ardent bonum piscem nec retia inuoluunt, sed eleuant, nec amus internecat atque interiicit, sed pretiosi uulneris perfundit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ te ꝑsequente ꝓpriã reformidabat.
Qͥd int̾ est int̾ duuitẽ imꝓbe cupidita¬
tis ingluiie absorbentẽ infirmorũ
patrimonia: et siluri minorũ pisciũ
uisceribꝰ aluũ repletũ: Defunctꝰ ẽ di¬
ues: et nichil ei sua spolia ꝓfuer̃t: mmi¬
mo magis eũ rapinarũ suarũ detesta¬
biliorẽ fecit infamia. Captꝰ ẽ silurus:
et inutił p̃da de tecta ẽ. Quanti in eo
repꝑiunt᷑. qͥ alios deuorauerant: Et
tu diues habes insinu tuo alteriꝰ pda¬
torẽ. Ille habebat facultates pauꝑis
qͣs in uaserat: tu eũ oppͥmens duo pa¬
trimonia tuis facultatibꝰ addidisti:
et adhuc tanto ñ satiaris augm̃to. et dicis
qđ alios uindicaueris. cũ eadẽ cõmittas quȩ
ulcisceris. Iniusto iniustior: et iniqͦ iniqͥ¬
or. et auaro auarior: uide idem te qͥ piscẽ
illũ finis inueniat. Hamũ caue. et retia.
Sed p̾sumis de potentia: qđ nemo tibi pos¬
sit resistere. Presumebat et silurus qđ

Expanded text:
qui te persequente propriam reformidabat. qui te persequente propriam reformidabat. quid interest inter diuitem inprobae cupiditatis ingluuie absorbentem infirmorum patrimonia et silurum minorum piscium uisceribus aluum repletum? defunctus est diues et nihil ei sua spolia profuerunt, immo magis eum rapinarum suarum detestabiliorem fecit infamia. captus est Syria et inutilis praeda detecta est. quanti in eo repperiuntur, qui alios deuorauerant! et tu diues habes in sinu tuo alterius praedatorem. ille habebat facultates pauperis, quas inuaserat: tu eum oppnmensopprimens duo patrimonia tuis facultatibus addidisti et adhuc tanto non satiaris augmento et dicis quod alios uindicaueris, cum eadem committas quae ulcisceris, iniusto iniustior et iniquo iniquior et auaro auarior. uide ne idem te qui piscem illum finis inueniat; amum sol et retia. sed praesumis de potentia quod nemo tibi possit resistere: praesumebat et silurus quod
Abbreviated transcription (Latin):
inuadit᷑: et fit esca alteriꝰ p̾dator alieni.
taq usu uenit: ut cũ ipse aliũ deuora¬
uerit ab alio deuoret᷑: et inunũ uen-¬
trẽ uterq conueniat cũ deuoratore
ꝓpͥo qͥ deuoratꝰ sit. Fitq simul inuno
uiscere p̃dȩ uindicta atq consortiũ. Et¬
in ipsis sponte forte hȩc accreuit in¬
iuria: sicut in nob̾ ñ exnatura cȩpit. sed
ex auaricia. Aut qͥa adusũ hominũ dati
sc̃. in signũ qͦq facti st̃: ut in his nr̃orũ
morũ uicia uidere mꝰ. et caueremꝰ exẽ
pla. ne qͥs potentior inferiorẽ inuaderet:
daturꝰ inse potentiori exemplũ iniuriȩ.
Itaq qͥ alterũ ledit: sibi laqueũ parat.
inquẽ ipse incidat. Et tu piscis es qͥui
scera inuadis aliena: qͥ demergis infirmũ:
qͥ cedentẽ ꝑsequeris usq in ꝓfundũ. Caue
ne dũ illũ ꝑsequeris: incidas ipse inuali¬
diorẽ : & deducat te in alienas insidias qͥ
tuas uitat: priꝰq tuã expectet erũnã

Expanded text:
inuaditur et fit esca alterius praedator alieni. inuaditur et fit esca alterius praedator alieni. itaque usu uenit, ut, cum ipse alium deuorauerit, ab alio deuoretur et in unum uentrem uterque conueniant cum deuoratore proprio deuoratus sitque simul in uno uiscere praedae uindictaeque consortium. et ipsis sponte forte haec adcreuit iniuria, sicut in nobis non ex natura coepit, sed ex auaritia, aut quia ad usum hominum dati sunt, in signum quoque facti sunt, ut in his nostrorum morum uitia uidepla, ne quis potentior inferiorem invaderet, daturus in se potentiori exemplum injuriae. Itaque qui alterum laedit, sibi laqueum parat in quem ipse incidat. Et tu piscis es qui viscera invadis aliena, qui demergis infirmum, qui credentem persequeris usque in profundum. Cave ne, dum illum sequeris, incidas ipse in validiorem et deducat te in alienas insidias, qui tuas vitat, priusque tuam exspectet aerumnam,
Abbreviated transcription (Latin):
nim̃to aliqͦ delectant᷑: etiã seruati
inuiuariis sius uiuunt. Qd autẽ de
densitate dicã dentiu̾e Non enĩ ut
oues aut boues exuna parte dentes
habent: sed pars utraq armata ẽ
dentibꝰ: qͥa in aqua uiuunt: et si
diutiꝰ cibũ uersarent et ñ cito trans
mitterent: aqͥrũ alluuione de den-¬
tibꝰ eorũ esca posset auferri ac dilui.
Ideo densos et acutos habent: ut cito
incidant: cito conficiant cibũ: faci¬
le et sine aliqͣ mora et dilatione
transmittant. Deniq ñ ruminant.¬
Solus t᷑am̃ scarus in his ruminare
ꝑhibet᷑: ut fert̃ qͥbꝰ aut euentus
aut usus fuit aut studiũ talia cõp̃hen¬
dere. Sane nec ipsi a suis potentiȩ eua¬
sere uiolentiã: et auariciȩ potiorũ sub¬
iecti ubiq inferiores st̃. Quo qͥsq infir
bis pascunt᷑: ac minutis uermibꝰ. Sunt
tam̃ qͥ inuicẽ se deuorant: et sua carne
pascunt᷑. Minor apud illos ẽ esca maio¬
ris. Et rursus ipse maior a ualidiore

Expanded text:
nimento aliquo delectantur, etiamsi seruati nimento aliquo delectantur, etiamsi seruati in uiuariis suis uiuunt. Quid autem de densitate dicam dentium? non enim ut oues aut boues ex una parte dentes habent, sed pars utraque armata est dentibus, quia in aqua sunt et, si diutius cibum uersarent et mitterent, aquarum alluvione de dentibus eorum esca posset auferri ac dilui. Ideo densos et acutos habent, ut cito incidant, cito conficiant cibum, facile et sine aliqua mora et dilatione transmittant. Deniqsolus tamen scarus in his ruminare perhibetur, ut ferunt quibus aut euentus aut usus fuit aut studium talia conprehendere. sane nec ipsi a suis potentiae euasere uiolentiam et auaritiae potiorum subiecti ubique inferiores sunt. quo quisque infirmbis pascuntur ac minutis uermibus; sunt tamen qui inuicem se deuorent et sua carne pascantur. minor apud illos est esca maioris, et rursus ipse maior a ualidiore
Abbreviated transcription (Latin):
infusionẽ. Qd. ẽ. nob̾ sp̃s: illis . ẽ. aqua.
Sic̃ nob̾ sp̃s: ita illis aqͥ uiuendi ministrat
substantiã. Nos int̾cluso cõmeatu sp̃s
qͥa ne breui qͥdem spacio possumꝰ exꝑ¬
Pisces qͦq sublati de aq: sine substantia
sui eẽ ñ possunt. Et causa manifesta
ẽ: qm̃ in nob̾ pulmo ꝑtͥoracis laxio¬
enĩ ut suscipit alim̃ta: ita suꝑflua
ciborũ et sucos salubres sanguinẽq
discernit. Fit pulmo ꝑuuis: unde
nire. Pisces uͦ brancias habent: quas
ñc plicant et colligunt: nc explicant
atq aꝑiunt. In hac gͦ collectione et
aꝑtione. dũ suscipitur aqͣ. et transinit¬
tit᷑ ac penitrat: respirationis munꝰ
uidet᷑ impleri. Propria gͥ natura ẽ
pisciũ: nec cõmunis cũ cęteris. Speci¬
alis usus: et a cęteris uiuendi q̃dã
separata ac secreta substantia. ꝓꝑte¬
rea ñ nutriunt᷑: neq ut t̾rena ani-¬
malia. manꝰ humanȩ tactu et deli-¬

Expanded text:
infusionem. quod est nobis spiritus illis est aqua. infusionem. quod est nobis spiritus illis est aqua. sicut nobis spiritus ita illis aqua uiuendi ministrat substantiam. nos intercluso commeatu spiritus, quia ne breui quidem spatio possumus exppisces quoque sublati de aqua, sine substantia sui vivi esse non possunt. 11. Et causa manifesta est, quoniam in nobis pulmo per thoracis laxioenim ut suscipit alimenta, ita superflua ciborum et succos salubres sanguinemque discernit. Fit pulmo pervius, unde nire. Pisces vero branchias habent, quas nunc plicant et colligunt, nunc explicant atque aperiunt. in hac ergo collectione et apertione dum suscipitur aqua et transmittitur ac penetrat, respirationis munus uidetur impleri. propria igitur natura est piscium nec communis cum ceteris, specialis usus et a ceteris uiuendi quaedam separata ac secreta substantia. propterea non nutriuntur neque ut terrena animalia manus humanae tactu et dele
Abbreviated transcription (Latin):
semina: atq aduetitos coitꝰ plerũnq co¬
gis inuitos. Et hoc industriã uocas. Hoc
qͥa de hominibꝰ facere ñ potes. ut diuersi
generis cõmixtio fȩtꝰ possit excludere:
tollis homini qđ natꝰ.ẽ. et uirũ de ui¬
ro exus: abscisaq corporis parte se-¬
.xũ negas: spadonẽ efficis: ut qđ nega¬
uit natura in hominibꝰ impleret au¬
dacia. Quã bona autẽ mat᷑ sit aqua:
etiã hinc considera. Tu o homo docu¬
isti abdicationes patrũ in filios: separa¬
tiones. odia. offensas. Disce q̃ sit paren¬
tis et filiorũ necessitudo. Uiuere pisces
sine aqͥ ñ queunt: nec a suȩ parentis
consortio separari: neq a sue altricis
discerni munere. Et fit hoc natura
qͦdã: ut separati moriant᷑ ilico. Neq
enĩ ut om̃ia huiꝰ aeris uiuunt spira-¬
mine: qͥa hauriendi sp̃s et respirandi
natura his suppetit. Alioqͥn sub aqͥs
sẽꝑ ñ possent uiuere: ñ capientes sp̃s

Expanded text:
semina atque ad uetitos coitus plerumque cosemina atque ad uetitos coitus plerumque cogis inuitos putabas hoc industriam uocas. hoc quia de hominibus facere non potes, ut diuersi perfunctorie commixtio fetus possit excludere, tollis homini quod natus est et uirum de uiro exsuis abscisaque corporis parte sexum negas, spadonem efficis, ut quod negauit natura in hominibus inpleret audacia. Quam bona autem mater sit aqua etiam hine considera. tu, o homo, docuisti abdicationes patrum m filios, separationes odia offensas: disce quae diuiderent parentis et filiorum necessitudo. uiuere pisces sine aqua non queunt nec a suae parentis consortio separari neque a suae altricis discerni munere, et fit hoc natura quadam, ut separati moriantur ilico. neque enim ut omnia huius aeris uiuunt spiramine, quia hauriendi spiritus et respirandi natura his non suppetit; alioquin sub aquis semper non possent uiuere non capientes spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
diuturni fotꝰ laborẽ induunt: ñ cũ mole¬
stia sui nutriunt. Cecidit ouii qđ aqͣ gre¬
inio qͦdã naturȩ suȩ qͣsi nutrix blanda
suscepit: et animal celeri fotu reddidit.
Continuo enĩ tactu parentis animatũ
oũu cetidit: et piscis exiuit. Tc̃ deinde
ꝙͣ pura et inmolata successio: ut nullꝰ
alteri: sed generi suo misceat᷑: thymal¬
lus thymallo. lupꝰ lupo. Scurpena
qͣq castitatẽ immaculati conubii ge¬
neri suo seruat. Itaq habet pudiciciã
generis: sed uenenũ generis sui ñ habet.
Non enĩ ꝑcutit scurpena: s reficit. Nesci¬
unt gͥ alii gneris sociũ adulterina con¬
nigia: sic̃ st̃ ea q̃ coeunte asinorũ ȩqua¬
rũq int̾ se genere magna cura homi¬
nũ ꝑpetrant᷑: uł rursus cũ eqͥs asinȩ
mentalis: et illud animal p̾ciosius putas
qđ adulterinũ ꝙͣ qđ uerũ ẽ. Ipse gene-¬
ra aliena confundis: diuersaq misces

Expanded text:
diuturni fotus laborem induunt, non cum molediuturni fotus laborem induunt, non cum molestia sui nutriunt. cecidit ouum, quod aqua gremio quodam naturae suae quasi nutrix blanda suscepit et animal celeri fotu reddidit. continuo enim tactu parentis animatum ouum cecidit et piscis exiuit. tum deinde quam pura et inuiolata successio ! ut nullus alteri, sed generi suo miscetur, thymallus thymallo, lupus lupo! scorpaena quoque castitatem inmaculati conubii genensgeneris sui seruat. itaque habet pudicitiam generis <sui>, sed uenenum generis sui non habet; non enim percutit scorpaena, sed reficit. nesciunt igitur alieni generis socium adulterina coniugia, sicut sunt ea quae coeunte asinorum equarumque inter se genere magna cura hominum perpetrantur, uel rursus cum equis asinae mentalis et illud animal putabas putas, quod adulterinum quam quod uerum est. ipse genera aliena confundis diuersaque misces
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ satietati sunt: illis ñ satis ẽ aꝑire
uiscera. natosq reciꝑe ac reuocare in¬
tegros.atq iterũ fotu qͦdã eos sui calo¬
ris animare: et sp̃u adolere suo. Duoq
in corpore uno uident᷑: donec aut
securitatẽ deferant : aut corpore suo
obiecto. natos suos defendant aꝑicuł.
s hȩc uidens. et si possit obtinere. ñ
tantȩ pisciũ pietati cedat: Qͥs ñ mi¬
ret᷑. stupeat. ut seruet natura inpi¬
scibꝰ: qđ ñ seruat in hominibꝰ: Pleriq
ex suspicione nouercalibꝰ odiis appe¬
titos: suos occidert̃ filios. Aliȩ infa¬
me ut legimꝰ partꝰ ꝓprios comedert̃.
Humanis pigneribꝰ: mat̾ sepulchrũ fa-¬
cta. ẽ. Pisciũ ꝓli parentes uteros sicut
muros uallo qͦdã intimorũ uiscerũ
pignerũ in offensa conseruant. Diuer¬
sa gͥ pisciũ genera: diuersos usus ha-¬
bent. Alii oua generant: alii uiuos
partꝰ atq formatos. Et qͥ oua gene¬
rant. ñ nidos texunt ut aues: non

Expanded text:
nobis satietati sunt, illis non satis est aperire nobis satietati sunt, illis non satis est aperire uiscera natosque recipere ac reuocare integros atque iterum fotu quodam eos sui caloris animare et spiritu adolere suo duosque in corpore uno uiuere, donec aut securitatem deferant aut corpore suo obiecto natos suos defendant a periculis. quis haec uidens, etsi possit obtinere, non tantae piscium pietati cedat? quis non miratus stupeat, ut seruet natura in piscibus quod non seruat in hominibus ? plerique ex suspicione nouercalibus odiis adpetitos suos occiderunt filios, aliae in fame, ut legimus, partus proprios comederunt. humanis pignoribus mater sepulchrum facta est, piscium proli parentis uterus sicut murus uallo quodam intimorum uiscerum pignera inoffensa conseruat. diuersa igitur piscium genera diuersos usus habent; alii oua generant, alii uiuos pariunt atque formatos. et qui oua generant non nidos texunt ut aues, non
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune qđ ñ aqͥ abluat: et ideo cõmu¬
nes eos sic̃ int̾ra editos estimare ñ pos¬
sunt. Innumeri itaq usus: innume¬
ra genera pisciũ. Alii oua genertat
ut uarii maiores qͦs uocañt troctas:
et aqͥs fouenda cõmittunt. Aqua igit᷑
animat et creat: et ad huc mandati
illiꝰ pͥmi tanꝙͣ legis ꝑpetuȩ munꝰ exe¬
qͥt᷑ blanda q̃dã mat᷑ animantiũ. Alii
uiuos fetꝰ edunt de suo corpore: ut
mustelȩ et canicula. et cȩte ingen¬
tia. delfines. et foce: aliaq cȩtera huiꝰ¬
modi. Quȩ cũ ediderint partꝰ: siqͥd for-¬
te insidiarũ t̾rorisq p̾senserint circa
catulos suos quenꝙͣ moliri qͦ tueantur
eos uł tenerȩ ętatis pauor̾e mat̾no alfe¬
ctu cõpͥmant: aꝑire ora. et in nox io
partꝰ suos dente suspendere. in t̾no qͦq
reciꝑe corpore: et genitali ferunt᷑ aluo
abscondere. Qs humanꝰ affectꝰ hanc
pisciũ pietatẽ possit imitari: Oscula

Expanded text:
commune, quod non aqua abluat, et ideo commucommune, quod non aqua abluat, et ideo communes eos sicut in terra editos aestimare non possunt. Innumeri itaque usus, innumera genera piscium. alii oua generant, ut uarii maiores, quos uocant troctas, et aquis fouenda conmittunt. aqua igitur animat et creat et adhuc mandati illius primi tamquam legis perpetuae munus exsequitur, blanda quaedam mater animantium. alii uiuos fetus edunt de suo corpore, ut mustelae et caniculae et cete ingentia, delphines et phocae aliaque cete huiusmodi. quae cum ediderint partus, si quid forte insidiarum terrorisque praesenserint circa catulos suos quemquam Ionae, quo tueantur eos uel tenerae aetatis pauorem materno affectu conprimant, aperire ora et innoxio partus suos dente suspendere, interno quoque recipere corpore et genitali feruuturferuntur aluo abscondere. qui humanus adfectus hanc piscium pietatem possit imitari? oscula
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nr̃a ꝓsecutione thymalle dimitta:
cui a fłore nom moleuit. seu tycini¬
unda te fluminis. seu ameni athesis
unda nutrierit. flos es. Deniq sermo
testat᷑ de eo qͥ grãm redoleuit: suaui¬
tate dictu facessit: aut pisce̾ olet aut
florẽ. Ita idem ꝓnunciatꝰ ẽ piscis odo¬
hoc tu corpore tuo spiras. Qad loqͣr
coruorũ: qͥd etiã luporũ teneritudi-¬
nes: Nescit hic lupũ agnꝰ timere.
Tanta. ẽ. aquarũ gr̃a: quarũ uitulos fu¬
giant leones: ut his ꝓpħicũ illud di¬
ctũ de eccłȩ sc̃ĩtate iure conueniat.
Tunc lupi et agni simul pascent᷑: leo
et bos simul paleas manducabunt.
Nec mirũ: quando qͥdem etiã in eccła
aquȩ illud oꝑant᷑: ut p̾donũ abluta
neqͥtia cũ innocentibꝰ cõparet᷑. Quid
etiam purpuras memorem: q̃ ornant
regũ conuiuia. amictꝰ imbuunt :
species illa q̃ fulget. Adde porcos ma¬
ris etiã iudeis ingratos: qͥa nichil est

Expanded text:
tum nostra prosecutione, thymalle, dimittam, tum nostra prosecutione, thymalle, dimittam, cui a flore nomen inoleuit. seu Tunda te fluminis, seu amoeni Athesis unda nutrierit, flos es. Denique sermo testatior, quod de eo qui gratam redolet suavitatem, dictum facete sit: Aut piscem olet aut florem; ita idem pronuntiatus est piscis odohoc tu corpore tuo spiras. Quid loquar corvorum, quid etiam luporum teneritudines? Nescit hos lupos agnus timere. Tanta est aquarum gratia, quarum vitulos fugiant et leones, ut his propheticum illum dictum de Ecclesiae sanctitate jure conveniat: Tunc lupi et agni simul pascentur, leo et bos simul paleas manducabunt . Nec mirum, quandoquidem etiam in Ecclesia aquae illud operantur, ut praedonum abluta nequitia cum innocentibus comparetur. quid etiam purpuras memorem, quae ornant regum conuiuia, amictus inbuunt? arum est species illa quae fulget. adde porcos maris etiam Iudaeis gratos, quia nihil est