comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus angelos suos ꝑuersũ quid ex cogitauit:
sin autẽ sublimis illa natura petcatonon
car& quid dicendũ ẽ. de hominib: qui fra¬
gili carne cirtũ dati. debent loqui cũ apło
miser ego homo quis meliberabit decor¬
poremortis huius: Et illud ut cũ omnia
fecerimus debeamus dicere. serui inutiles
sumus qđ debuimus facere fecimus
dierit cuutatẽ frustra uigi labit quicusto¬
dit cã: Ad ꝓbationẽ autẽ huius rei quod
nequaquã primus pulsus cogitationis immo
paruus mentis instinctus puniat᷑ adõ. sed
si qđ mente conceperis opere consum mes.
illud degenesi ꝓferendũ ẽ.: Champecca¬
uit inridens nuditatẽ patris: et sententiã
non ipsequiri sit sed filius eius suscepit cha¬
naan. Maledictus ait chanaan: seruus
erit fratrũ suorũ : Quae enĩ iustitia est
ut pater peccauerit et infiliũ sententia ꝓ¬
ferat᷑ nec non qđ in contrariã partẽ ponit
serint infide et scĩtate et pudicitia: Vi¬

Expanded text:
sus angelos suos perversum quid excogitavit. » sus angelos suos perversum quid excogitavit. » Sin autem sublimis illa natura peccato non caret, quid dicendum est de hominibus, qui fragili carne circumdati debent loqui cum Apostolo: « Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? » Et illud: « Ut cum omnia fecerimus debeamus dicere, Servi inutiles sumus, quod debuimus facere fecimus dierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam . Ad probationem autem hujus rei, quod nequaquam primus pulsus cogitationis, immo parvus mentis instinctus puniatur a Deo, sed si quod mente conceperis, opere consumes, illud de Genesi proferendum est: Cham peccavit, irridens nuditatem patris; et sententiam non ipse qui risit, sed filius ejus suscepit Chanaam: Maledictus, ait, Chanaan; servus erit fratrum suorum . Quae enim justitia est, ut pater peccaverit, et in filium sententia proferatur? Necnon quod in contrariam partem ponit serint in fide et sanctitate et pudicitia, vi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ita edisserant : ut ad animã huma¬
nã sententiã referant: Patrẽ in nob̶
leuem punctũ sensuũ et incentiua uitiorum
es sedicentes. filiũ uero sicogitatio peccatũ
conceperit Nepotẽ siquod cogita ueris
atq conceperis. opereperpetraris.: Prone¬
potem autẽ hoc ẽ quartã generationẽ :
si non solũ feceris qđ malũ .ẽ et scaelestũ
sed intius scȩlerib: glorieris: secundum
illud qđ scriptũ ẽ impiuscũ in ꝓfundũ ma¬
lorũ uenerit contẽpnit : Ds̃ igitur primos
et secundos stimulos cogitationũ quas grȩci¬
minũ eẽ potest nequaquã punit: sed si cogi¬
tata quis facere decreuerit. aut ipsa quae
fecit noluerit corrigere poenitentia
Vnde scriptũ ẽ Nullus hominũ sine pec¬
cato ne si unius quidem diei fuerit uita
eius numerabiles autẽ anniuita cillius :
Et mn alio loco : Quis gloriabitur castũ se
habereor: Etrursũ : Astraquoque
non suntmunda in conspectueius: Et aduer¬

Expanded text:
nem, » ita edisserant, ut ad animam humanem, » ita edisserant, ut ad animam humanam sententiam vertant: patrem, in nobis levem sensuum punctum et incentiva vitiorum esse dicentes; filium vero, si cogitatio peccatum conceperit; nepotem, si quod cogitaveris atque conceperis, opere perpetraveris; pronepotem autem esse quartam generationem, si non solum feceris quod malum est et scelestum, sed intus scelerillud quod scriptum est: « Impius cum in profundum malorum venerit, contemnet . » Deus igitur primos et secundos stimulos cogitationum, quas Graeciminum esse potest, nequaquam punit, sed si cogitata quis facere decreverit, aut ipsa quae fecerit noluerit corrigere poenitentia. Unde scriptum est: « Nullus hominum sine peccato, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus: numerabiles autem anni vitae illius. » Et in alio loco: « Quis gloriabitur castum se habere cor? » Et rursum: « Astra quoque non sunt munda in conspectu ejus. Et adver
Abbreviated transcription (Latin):
sit : ut non statim puniat: sed sententiã
differat puniendi : Sin autẽ uindicta
peccantiũ differtur in tertiã et quar¬
tã generationem : cũ iustis scĩsq: quid
amplius facit : sequitur: Et seruansius¬
titiã et miseri cordiã inmulta milia: his
quicus todiunt mandata eius et faciunt
p̃cepta illius Scriptũ ẽ in ꝓuerbus
Sicut uua a cerbadentib: noxia ẽ. et fu¬
mus oculis sic iniquitas his quiutunt᷑ ea
Ex quo ꝑ spicuũ ẽ non aliorũ dolere
dentes et obstupescere: sed eorũ qui uuã
a cerbã comeder̃: Est autẽ lociistius
hic sensus: Quomodo siquis uelit dice¬
re patresuuã a cerbã comeder̃ et den¬
tes filiorũ obstipuer̃ ridiculũ. ẽ et nul¬
la habens consequentiã: sic iniquũ ẽ. atq
ꝑ uersum peccarepatres et filios nepo¬
tesq cruciari : Sunt qui hoc qđ in exodo
scriptũ ẽ red dens iniquitates patrũ
suꝑ filios intertiã et quartã generatio¬

Expanded text:
sit, ut non statim puniat, sed sententiam sit, ut non statim puniat, sed sententiam differat puniendi. Sin autem vindicta peccantium differtur in tertiam et quartam generationem, cum justis sanctisque quid amplius facit. Sequitur: « Et servans justitiam et misericordiam in multa millia, his qui custodiunt mandata ejus, et faciunt praecepta illius. » Scriptum est in Proverbiis: « Sicut uva acerba dentibus noxia est et fumus oculis, sic iniquitas his qui utuntur ea . » Ex quo perspicuum est, non aliorum dolere dentes et obstupescere, sed eorum, qui uvam acerbam comederint. Est autem loci istius hic sensus: Quomodo si quis velit dicere: « patres uvam acerbam comederint, et dentes filiorum obstupuerunt, » ridiculum est, et nullam habens consequentiam: sic iniquum est atque perversum peccare patres, et filios nepotesque cruciari. Sunt qui hoc, quod in Exodo st in lege, « Reddens iniquitatem patrum super filios in tertiam et quartam generatio
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ cũ patres potius qui fuer̃ peccato¬
res puniri debuerint: sed quiã patrum
extiterunt aemulatores et oder̃ dm̃ he¬
reditario malo et impietate in ramos
quoq: deradice crescente : Solent in hoc
loco haer&ici quiuetus non recipiunt
instrumentũ : contra creatorẽ dicere :
Quã bonus et iustus dr̃ legis et ꝓphetarũ.
qui quiescens et silens ad peccata patrũ:
reddit his qui non peccauer̃. Immoquan¬
ta in eo crudelitas : ut irã suã usq ad ter¬
tiã et quartã extendat generationem :
Quib: nos respondebimus. et in hoc dĩ
creatoris dementiã de monstrari::
Non enĩ truculentiae ẽ et seueritatis
irã tenere usq: ad tertiã et quartã gene¬
rationẽ : sed signũ misericordiae. poenã
differre peccati: Quando enĩ dicit dñs
ds̃ miserator et misericors patiens et
multae miserationis. et infert. red dens
iniquitatẽ patrũ suꝑ filios filios filiorũ :
hoc indicat quod tantae misericordiae

Expanded text:
eorum, cum patres potius qui fuerunt peccatoeorum, cum patres potius qui fuerunt peccatores puniri debuerint; sed quia patrum exstiterunt aemulatores, et oderunt Deum haereditario malo, et impietate in ramos quoque de radice crescente. Solent in hoc loco haeretici, qui vetus non recipiunt Instrumentum, contra creatorem dicere: Quam bonus et qui quiescens et silens, ad peccata patrum, reddit his, qui non peccaverunt! Imo quanta in eo crudelitas, ut iram suam usque ad tertiam extendat et quartam generationem! Quibus nos respondebimus, et in hoc Dei creatoris clementiam demonstrari. Non enim truculentiae est et severitatis iram tenere, usque ad tertiam et quartam generationem, sed signum misericordiae, poenam differre peccati. Quando enim dicit: « Domine Deus miserator et misericors, patiens et multae miserationis, » et infert: « reddens iniquitatem patrum super filios et filios filiorum. » Hoc indicat, quod tantae misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
duarũ aquilarũ supra diximus: Vnde
et dñs in septua gesimo septimopsalmo
parabolã sementis eclolii et sinapis. qđ cũ
sit minimũ omniũ seminũ in magnã con¬
surgit arborẽ : ita proponit. ut aliud prȩ¬
sentet in uerbis: aliud in sensib: teneat
et nosusq: in p̃sentẽ diem putabamus duo
testimonia exodi quae sũ pra posuimus:
non eẽ parabolã sed simplicẽ explicare
sententiã: Et quã quã non auderemus quip¬
piã dicere necuas fictile loqui contrafiga¬
lũ quareita uelita me fecisti : tamenscan¬
dalũ patiebamur occultũ quod in iustitia
uideretur dĩ aliũ peccare et aliũ luere pec¬
cata: Sienĩ reddit peccata patrũ suꝑ fili¬
os in tertiã et quartã generationẽ : in iustũ
uidet᷑ ut alius peccet et alius puniatur
Sed exeo qđ sequitur his quimeoder̃: cõ¬
minationis siue p̃cepti scandalũ soluitur:
Non enĩ ideo puniunt᷑ intertia et quarta
generatione quia deliquerunt patres

Expanded text:
duarum aquilarum supra diximus. Unde duarum aquilarum supra diximus. Unde et Dominus in septuagesimo septimo psalmoparabolam sementis, et lolii, et sinapis, quod cum sit minimum omnium seminum, in magnam consurgit arborem , ita proponit, ut aliud praetendat in verbis, aliud in sensibus teneat. Et nos usque in praesentem diem putabamus duo testimonia Exodi, quae supra posuimus non esse parabolam, sed simplicem explicare sententiam. Et quamquam non auderemus quidpiam dicere, nec vas fictile loqui contra figulum, quare ita, vel ita me fecisti: tamen scandalum patiebamur occultum, quod injustitia videretur Dei, alium peccare, et alium luere peccata. Si enim reddit peccata patrum super filios in tertiam et quartam generationem, injustum videtur ut alius peccet, et alius puniatur. Sed ex eo quod sequitur: his qui me oderunt, comminationis, sive praecepti scandalum solvitur. Non enim ideo puniuntur in tertia et quarta generatione, quia deliquerunt patres
Abbreviated transcription (Latin):
minis quod parabolaehaec int̃filios isrł
dicentiũ. patres comeder̃ uuam a cerbã
etdentes filiorũ obstipuerunt: hoc qđ
non habetur: Mon et autẽ scriptura
diuina illud qđ in exodo dictũ ẽ egosũ
dñs dĩ tuus ds̃ aemulator : qui reddo
peccata patrũ suꝑ filios usq: ad tertiã
et quartã generationẽ his quio der̃me
et custodiunt p̃cepta mea: et iterũ des¬
cendit dñs innube: et adstitit iuxtamor¬
sen et inuocauit morses nomenhi. et
transiit dñs ante faciem eius et in uoca
uit dicens: dñe ds̃ miserator et miseri¬
cors. patiens et multae misericordiȩ
et uerax et iustitiã seruans et misericor¬
diã inmilia: auferens iniquitates et in¬
iustitias et peccata et non emundabis reũ¬
red dens iniquitates patrũ suꝑ filios et suꝑ
filios filiorũ int̃tiã et quartã generatio¬
nẽ : sic accipi debere quasi parabolã et
pro uerbiũ : ut aliud in uerbis sonet aliud
insensuteneat : Quod in parabola quoq

Expanded text:
est parabola haec in filios Israel, dicentium: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Hoc quonon habetur. Monet autem divina Scriptura illud quod in Exodo dictum est: Ego sum Dominus Deus tuus. Deus aemulator, qui reddo peccata patrum super filios, usque ad tertiam et quartam generationem his qui oderunt me, et custodiunt praecepta mea . Et iterum: Descendit Dominus in nube et astitit juxta Moysen, et invocavit Moyses nomen Domini, et transiit Dominus ante faciem ejus, et invocavit eum, dicens: Domine Deus miserator et misericors, patiens et multae misericordiae, et verax, et justitiam servans, et misericordiam in millia, auferens iniquitates, et injustitias, et peccata: et non emundabit 199 iniquitates patrum super filios et super filios filiorum, in tertiam et quartam generationem , sic accipi debere, quasi proverbium, et parabolam, ut aliud in verbis sonet, aliud in sensu teneat; quod in parabola quoque
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ : Amen amendico uobis qui sermo¬
nẽ meũ audut et credit eiqui memisit. ha¬
bet uitã acternã et iniudiciũ nonuenit sed
transibit demorte inuitã: Illud autẽ quod
ab alaã dicitur moriat᷑ anima mea in ani¬
mab: iustorũ : hunc habet sensum Vt
cupiat mori sło atq peccato : et uiuere
et pos sunt canere: placebodño in regione
uiuentiũ : Non ẽ enĩ ds̃ mortuorũ sed
linguã nr̃am trans latũ uanũ populum
sonat ꝑ spicuũ ẽ qđ uanus prius gen¬
tiũ populus desideret habere consor¬
tiũ cũ animab: iustorũ. abrahã isa ac
et iacob: qui. er̃ s eic̃ id ẽ. recti etiusti
nuncupant᷑ : Vnde et geneseos liber.
excorũ uocabulo nomen accepit .:
Et uirsi fuerit iustus et fecerit iudi¬
cũ etiustitiã in montib: non comederit
et oculos suos non leuauerit adido lado

Expanded text:
ui sermonem meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam: et in judicium non venit, sed transibit de morte in vitam . Illud autem quod a Balam dicitur: Moriatur anima mea in animabus justorum : hunc habet sensum, ut cupiat mori saeculo atque peccato, ac vivere et possunt canere: Placebo Domino in regione viventium . Non est enim Deus mortuorum, sed linguam nostram translatum, vanum populum sonat: perspicuum est quod vanus prius gentium populus desideret habere consortium cum animabus justorum, Abraham, Isaac et Jacob, qui εὐθεῖς, id est, recti et 203 justi nuncupantur. Unde et Geneseos liber, ex eorum vocabulo nomen accepit. Et vir si fuerit justus, et fecerit judicium et justitiam; in montibus non comederit, et oculos
Abbreviated transcription (Latin):
aperit uuluã ut deleã eos et scient quia ego
dñs: Et est sensus: Quia uidi filios patrũ
scelerib: ad aequari et eadem facere ꝓpt̃
quae illi offenderant dm̃: uolui illos diui¬
dere innationes. et in toto orbe disꝑgere
et dareillis p̃cepta nonbona: et iudicia
in quib: non uiuerent ut polluerem illos
inmunerib: suis : quia omnia primoge¬
nita idolis consecrabant et delerẽ eos
in ꝑpetuũ et scirent quod ego essemdñs:
Perquae ostendit eis non se dedisse p̃cep¬
ta nonbona qui inheremo morabanti
sed his quos disꝑgere uoluit innationes
et facere in toto orbe peregrinos dare
coegis se quae non dedit.: Vt ibidĩ p̃cepta
bona uitio suo non bona facerent : dũ ido¬
lis exhibent quaeds̃ sibi p̃ceperat ex¬
hibenda: Potest et hoc dici quod ante
offensam decalogũ tantũ acceperint:
postidolatriã uero et blas phemiam
multi plices legis cerimonias: Vt dõ
potius offerrent uictimas quos demo¬

Expanded text:
aperit vulvam, ut deleam eos, et scient quia ego aperit vulvam, ut deleam eos, et scient quia ego Dominus. Et est sensus: Quia vidi filios patrum sceleribus adaequari, et eadem facere propter quae illi offenderant Deum, volui illos dividere in nationes, et in toto orbe dispergere, et dare illis praecepta non bona; et judicia in quibus non viverent, ut polluerem illos in muneribus suis, quia omnia primogenita idolis consecrabant, et delerem eos in perpetuum, et scirent quod ego essem Dominus. Per quae ostendit non se dedisse eis praecepta non bona qui in eremo morabantur, sed his quos dispergere voluit in nationes, et facere in toto orbe peregrinos, dare cogitasse quae non dedit: ut ibi Dei praecepta bona, vitio suo non bona facerent, dum idolis exhibent quae Deus sibi praeceperat exhibenda. Potest et hoc dici, quod ante offensam, decalogum tantum acceperint; post idololatriam vero, et 233 blasphemiam multiplices legis caeremonias, ut Deo potius offerrent victimas, quas daemo
Abbreviated transcription (Latin):
sed propt̃ in continentiã unũquemq¬
possidere uassuũ inscĩficatione & cas¬
titate: Quod si fecerit: nec bonũ nec
malũ ẽ Dedit ergo eis ds̃ disꝑsis in
gentib: p̃cepta nonbona : hoc ẽ. dimi¬
sit eos cogitationib: et desideriis suis.
ut facerent quae non conueniunt: Et
polluit eos in munerib: suis. sicut sacer¬
dos leprosos depopulo separans. et eos
pollutos eẽ demonstrans : dũ idolis
offerunt quaedõ offerre deberent.
& trans ducunt omne quod a perit uul¬
uã ꝑ ignem ba hali : id .ẽ. primo genita:
Vt postquã deserti fuerint adõ & ido¬
lorũ cultui traditi : tunc intellegant
quod ipse sit dñs quẽ suo uitio ad ira cun¬
diã concitarunt : Bunc locũ manifestius
interp̃tatus ẽ srmmachus: prop̃terito
ponens futurũ: Igitur & ego dabo eis pre¬
cepta nonbona et iudicia propt̃ quae non
uiuent et polluã eos propt̃ munera sua :
quia consetrant et transducunt omne qđ

Expanded text:
sed propter incontinentiam unumquemqsed propter incontinentiam unumquemqpossidere vas suum in sanctificatione et castitate . Quod si non fecerit, nec bonum nec malum est. Dedit ergo eis Deus dispersis in gentibus praecepta non bona, hoc est, dimisit eos cogitationibus, et desideriis suis, ut facerent quae non conveniunt. Et polluit eos in muneribus suis: sicut Sacerdos leprosos de populo separans, et eos pollutos esse demonstrans; dum idolis offerunt quae Deo offerre deberent. Et transducunt omne quod aperit vulvam per ignem Baali, id est, put postquam deserti fuerint a Deo et idolorum cultui traditi, tunc intelligant quod ipse sit Dominus, quem suo vitio ad iracundiam concitaverunt. Hunc locum manifestius interpretatus est Symmachus, pro praeterito ponens futurum: « Igitur et ego dabo eis praecepta non bona et judicia propter quae non vivent, et polluam eos propter munera sua, quia consecrant et transducunt omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
omne quod aperit uuluã ꝓpt̃ delicta
sua. Proquo Lixxtranstuler̃ ut dele¬
remeos. Et quod illi p̃t̃miserunt. et
scient quia ego dñs. Vbi inueteri testa¬
mento contra filios eorũ qui insolitudi¬
ne corruer̃ dñs leua uerit manũ suã
uolens eos disꝑgere innationes. scriptu¬
ranondicit: Sed ex eo quod hic refert:
factum eẽ credendũ ẽ : Siue hoc significat
quod postquã terrã reꝓmissionis in tra¬
uerint : uariis temporib: obmulta pecca¬
ta diuersis traditi sint gentib: regib: q¬
Et eo tẽpore quaenatura sua bona erant
p̃cepta cdñi etiudicia inquib possent cre¬
dentes uiuere facta sint eis nonbona dũ
nequaquã ualent in captiuita te legis
p̃cepta seruare. et facere quaediuinus
sermomandauit : Neq dixit dedieis
p̃cepta mala : sed nonbona Nonenim
statim sequit᷑ ut quod bonum non est:
sit malũ : sicut et apłs doc&. bonũ eẽ
homini uxorẽ uł malierẽ non tangere.

Expanded text:
omne quod aperit vulvam propter delicta omne quod aperit vulvam propter delicta sua pro quo LXX transtulerunt, ut delerem eos et quod illi praetermiserunt: et scient quia ego Dominus. Ubi in veteri Testamento contra filios eorum, qui in solitudine corruerunt, Dominus levaverit manum suam, volens eos disra non dicit. Sed ex eo quod hic refert, factum esse credendum est, sive hoc significat quod postquam terram repromissionis intraverint, variis temporibus ob multa peccata diversis traditi sunt gentibus regibusque, eo tempore, quae natura sua bona erant praecepta Domini, et judicia in quibus possent credentes vivere, facta sint eis non bona dum nequaquam valent in captivitate legis praecepta servare, et facere quae divinus sermo mandavit. Neque dixit, Dedi eis praecepta mala, sed non bona: non enim statim sequitur, ut quod bonum non est, sit malum, sicut et Apostolus docet bonum esse homini uxorem vel mulierem non tangere,
Abbreviated transcription (Latin):
reirã meã in eis in deserto: Auerti autẽ
manũ meã et feci propter nomen in cum
ut non uiolar&ur corã gentib: dequib:
ciecieos inoculis earũ.: Sed & fili inquit
parentũ scelera sunt secuti : fecer̃q om̃a
quae illi fecerant: Vnde et similem me¬
ruere sententiã: sed eadem qua & pa¬
treseorũ miseri cordiae meae magnitu¬
dine reseruati sunt et obeasdem causas
quib: et patrũ misertus sũ : ut unusatq
idem creator amborũ simili irã meam
patientia mitigarẽ.: Manifesta ꝑcur¬
rimus etadobscuriora transimus.
Iterũ leuaui manũ meã in eos in solitu¬
dine ut disꝑgerem illos innationibus
mea non fecissent . et p̃cepta mea reꝓ¬
bas sent et sabbata mea uiolassent. et
post idola siu cogitationes patrũ suorũ
fuissent oculieorũ Ergo etego dedi
eis p̃cepta non bona et iudicia in quib
non uiuent. Et polluieos in munerib:
suis cũ offerrent siue trans ducerent

Expanded text:
rem iram meam in eis in deserto. Averti autem rem iram meam in eis in deserto. Averti autem manum meam, et feci propter nomen meum, ut non violaretur coram gentibus de quibus ejeci eos in oculis earum. Sed et filii, inquit, parentum scelera sunt secuti, feceruntque omnia quae illi fecerant: unde et similem meruere sententiam; sed eadem qua et patres eorum misericordiae meae magnitudine reservati sunt, et ob easdem causas, quibus et patrum misertus sum: ut unus atque idem Creator amborum, simili iram meam patientia mitigarem. Manifesta percurrimus, et ad obscuriora transimus. Iterum levavi manum meam in eos in solitudine, ut dispergerem illos in nationibusmea non fecissent, et praecepta mea reprobassent, et sabbata mea violassent, et post idola sive cogitationes patrum suorum fuissent oculi eorum. Ergo et ego dedi eis praecepta non bona, et judicia in quibus non vivent, et pollui eos in muneribus suis cum offerrent sive transducerent
Abbreviated transcription (Latin):
Sixiautẽ ad filios eorũ in solitudine:
in pracceptis siue legitimis patrũ urorũ
nolite incedere nec iudicia eorũ custo¬
÷te. et facite ea et sabbata mea scĩ ficate.
ut sit signũ int̾me &uos. Et sciatur
corruerunt p̃cepta dat filiis: in quo¬
cer& eos atq: deler&: sed patres infiluis
reseruar& : Eademq: testatur : quȩ
& patrib: ẽ locutus: Et post quam
inp̃ceptis illius ambulauerint et iu¬
dicia custodierint et scĩ ficationẽ sab¬
bati quod signum datum . ẽ. reseruarin
tunc sciant qui aipse sit dñs ds̃ eorum :
Praecepta autẽ eclegitima patrũ et iudi¬
cia eorũ : errorem inolitũ significat
ne peccata eorũ imitentur. quorũtor
menta perspiciunt : Et ex acerba¬
uerunt me filii .: In praeceptis meis
non ambula uerunt . et iudicia mea non
custodierunt ut facerent ea quaecum
fecerit homo uiu& in eis: Et sabba tamea
uiola uerunt et comminatus sum ut ef¬
funderem furoremmeũ suꝑ cos et inple¬

Expanded text:
Dixi autem ad filios eorum in solitudine: Dixi autem ad filios eorum in solitudine: In praeceptis sive legitimis patrum vestrorum nolite incedere, nec judicia eorum custote, et facite ea, et sabbata mea sanctificate, ut sit signum inter me et vos, et sciatur corruerunt, praecepta dat filiis, in quoceret eos atque deleret, sed patres in filiis reservaret: eademque testatur, quae et patribus est locutus; ut postquam in praeceptis illius ambulaverint, et judicia illius custodierint, et sanctificationem sabbati quod signum datum est, reservaverint: tunc sciant quia ipse sit Dominus Deus eorum. Praecepta autem, et legitima patrum, et judicia eorum, errorem inolitum significat: ne peccata eorum imitentur, quorum menta perspiciunt. Et exacerbaverunt me filii, in praeceptis meis non ambulaverunt, et judicia mea non custodierunt, ut facerent ea, quae cum fecerit homo vivet in eis, et sabbata mea violaverunt. Et comminatus sum ut effunderem furorem meum super eos, 231 et imple
Abbreviated transcription (Latin):
ses famulus meus mortuus. ẽ: Et in ma¬
lachi : Memento legis morsi seruimei:
et in hieremia : quasi deamico et fami¬
liarissimosuo loquitur ds̃ : SisteteriNT
morses & samuhel in conspectumeo:
Alio quin & morsi p̃ces ex auditas eẽ
credendũ ẽ quando ꝓpopulo inter¬
pellans ait.: Sidimittis eis: peccatũ
tiã dĩ infilios et famulos non perditio¬
nem sed emendationẽ :: audia mustes¬
timonia scripturarũ. filine contris¬
teris ad disciplinã dĩ : neq deficias
quando ab eo argueris. Quẽ enim
diligit dñs corripit: flagellat autem
omnem filiũ quem recipit: Et in aliolo¬
co: Cum inter ficer& illos. tunc quae¬
rebant cũ. Et in deutero nomiocanti¬
co : Ego interficiã et ego uiui ficabo:
Possumus et hoc iuxta litterã dicere.
quod non deleuerit eos neq: consumpse¬
rit eos cũ strrpesua atq progenie : sed
int̃ fectis patrib: pepercerit filiis. quos
interrã repromissionis induxit.:

Expanded text:
ses famulus meus mortuus est . » Et in Mases famulus meus mortuus est . » Et in Malachia: « Mementote legis Moysi servi mei . » Et in Jeremia quasi de amico et de familiarissimo suo loquitur Dominus: « Si steterint Moyses et Samuel in conspectu meo . » Alioquin et Moysi preces exauditas esse credendum est, quando pro populo interpellans, ait: « Si dimittis eis peccatum, tiam Dei in filios et in famulos non ad perditionem esse sed emendationem, audiamus testimonia Scripturarum: Fili, ne contristeris ad disciplinam Domini, neque deficias quando ab eo argueris: « Quem diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . » Et in alio loco: « Cum interficeret illos tunc quaerebant eum . » Et in Deuteronomii cantico: « Ego interficiam et ego vivificabo . » Possumus et hoc juxta litteram dicere, quod non deleverit eos neque consumpserit cum stirpe sua atque progenie, sed interfectis patribus, pepercerit filiis, quos in terram repromissionis induxit.
Abbreviated transcription (Latin):
citus sũ fluentẽ lacte & melle : quae p̃¬
cipua terrarũ omniũ .ẽ siue fauus ⁊
Causa autẽ poenȩ ẽ istiusq: sententiaȩ
quia iudicia mea proiecerant et in prae
ceptis meis non ambulauerant. et sabbata
mea uio lauerant. Ipsiusq causae haec
causa ẽ ut i sta non facerent quia coreorũ
aegypti idola sequebatur.. Peꝑcitaut̃
ait oculus meus ne interficeremeos atq
delerẽ : nec omnino consumerem: Inquo
quaeritur quomodo eis pepercit. quo¬
rũ cadauera in solitudine corrueruns.
excepto hie sunaue et caleph filioieffone
terrã repromissionis nullus ingressus
est Ex quo intellegimus uiuereeos:
nec aeternis supplicus reseruatos. nec
tos ante faciem dnĩ: Sienim ex eo quia
non sunt introducti in terrã reꝓmissio¬
nis perisse credendi su&s ergo et mor¬
ses peruit. quiuidit tantũ terrã repro¬
mis sionis et non .ẽ. ingressus in eã. De
quo in libro hiesu dñs loquitor: Mor¬

Expanded text:
citus sum fluentem lacte et melle, quae prcitus sum fluentem lacte et melle, quae praecipua terrarum omnium est, sive favus. Causa autem poenae est istiusque sententiae, quia judiciaceptis meis non ambulaverant, et sabbata mea violaverant. » Ipsiusque causae haec causa est, ut ista non facerent, quia cor eorum Aegypti idola sequebatur, pepercit autem, ait, oculus meus ne interficerem eos atque delerem, nec omnino consumerem. In quo quaeritur quomodo eis pepercerit, quorum cadavera in solitudiexcepto Jesu Nave et Caleb filio Jephone, terram repromissionis nullus ingressus est? Ex quo intelligimus vivere eos, nec aeternis suppliciis reservatos, nec tos ante faciem Domini. Si enim ex eo quod non sunt introducti in terram repromissionis perisse credendi sunt, ergo et Moyses periit qui vidit tantum terram repromissionis, et non est ingressus in eam. De quo in libro Jesu Dominus loquitur: « Moy
Abbreviated transcription (Latin):
melle p̃cipuã terrarũ omniũ : quia uidi¬
ciamea proiecerant et in p̃ceptis meis
non ambulauerant et sabbatamea uiola¬
uerant : postidola enĩ corcorũ gradiebat᷑:
Et peꝑcit oculus meus suꝑ eos ut non inter¬
ficerem eos nec consumpsieos indeserto¬
suꝑ eos indeserto ut omnino non introdu¬
cerem eos in terrã quã dedieis terrã flu¬
entem lacte & melle: fauus. ẽ ultra omnẽ
terrã eo quod iustificationes meas reppu¬
lerunt et in p̃ceptis meis non ambula uerꝰ
et sabbata mea uio lauerunt . et postcogi¬
tationes cordiũ suorũ ambulant. et peꝑ¬
cit oculus meus suꝑ eos nedelerem eos:
et non in fecieos in consumptionẽ indeserto
Dec reuerã quidem ut totũ furorẽ meũ
effunderem suꝑ eos. et delerem illos
atq consumerem: Led feci propt̃ nom̃
meũ neuio lar&ur ingentib: amalechy¬
tis uidelic& etreliquis quae contra eos
in solitudine dimicarunt. Vt nequa¬
quã induceremeos in terrã quã eis polli¬

Expanded text:
um omnium, quia judicia mea projecerant, et in praeceptis meis non ambulaverant, et sabbata mea violaverant. Post idola enim cor eorum gradiebatur, et pepercit oculus meus super eos, ut non interficerem eos, nec consumpsi eos in desertosuper eos in deserto, ut omnino non introducerem eos in terram quam dedi eis: terram fluentem lacte et melle: favus est ultra omnem terram: eo quod justificationes meas repulerunt, et in praeceptis meis non ambulaverunt, et sabbata mea violaverunt, et post cogitationes cordium suorum ambulaverunt. Et pepercit oculus meus super eos, ne delerem eos, et non interfeci eos, in consumptionem in deserto. Decreveram quidem ut totum furorem meum effunderem super eos, et delerem illos atque consumerem: sed feci propter nomen meum ne violaretur in gentibus, Amalecitis videlicet et reliquis , quae contra eos in solitudine dimicarunt, ut nequaquam inducerem eos in terram, quam eis polli
Abbreviated transcription (Latin):
filii : Iustitia iusti suꝑ eũ erit: et impie¬
tas impuerit super illũ.: Soluit quaes¬
tionẽ : quã econtrario poterat auditor
opponere: Soletis ait dicere quare
filius iustus non portabit iniquitatem
patris : atq ipse respondet. Videlic&
quia filius beneo peratus . ẽ. et patris
delicta non fecit: Iustũ que .ẽ. ut quo¬
modo peccator in suo scelere moritur:
siciustus in suis uiuat uirtutib:. Et mo¬
riatur anima quae pecca uerit: etui¬
uat quaedĩ praecepta custo dicrit:
Siautẽ impius egerit paenitentiã
ab omnib peccatissuis qua eo peratus

Expanded text:
filii. Justitia justi super eum erit, et impiefilii. Justitia justi super eum erit, et impietas impii erit super illum. » Solvit quaestionem, quam e contrario poterat auditor opponere. Soletis, ait, dicere: Quare filius justus non portavit iniquitatem patris? Ad quae ipse respondet: Videlicet, quia filius bene operatus est, et patris delicta non fecit. Justumque est, ut quomodo peccator in suo scelere moritur; sic justus in suis vivat virtutibus: et moriatur anima quae peccaverit; et vivat quae Dei praecepta custodierit. Si autem impius egerit poenitentiam ab omnib
Abbreviated transcription (Latin):
tur : cũ econtrario filius peccatoris et im¬
pii si uiderit peruersitatẽ uiarũ patris
sui et conuerterit seut mala non faciat
et faciat bona : reus paternorũ scelerum
nonteneatur : Quod et in nobis accipi
potest : quib: in psalmisdicitur. Audi
filia ecuide et inclina aurẽ tuã et obli¬
uis cerepopulũ tuũ et domũ patristui
et concupiscet rex decoremtuũ. et qui
degentiũ sumus stmpe generati utrelin¬
quamus parentũ crimina: et faciamus
iudiciũ atq iustitiã et uiuamus in ea ⁊
Repetitq qđ supra latius prosecuti sumꝰ:
et id eo breuit̃ cuncta ꝑ currimus. ad illa
qua e obscuriora et nouas̃ transire capi¬
entes Etdicitis. Qua re non porta¬
bit filius iniquitatẽ patris: uidelicet
quia filius iudiciũ et iusticiã operatus. ẽ
Omnia praecepta mea custodiuit et fe¬
cit illa: uita uiuet Anima quae pecca¬
uerit ipsa morietur. filius non porta¬
bit iniquitatẽ patris. et pater iniquitatẽ

Expanded text:
tur. Cum econtrario filius peccatoris et imtur. Cum econtrario filius peccatoris et impii, 214 si viderit perversitatem viarum patris sui, et converterit se, ut mala non faciat et faciat bona, reus paternorum scelerum non teneatur. Quod et in nobis accipi potest, quibus in Psalmis dicitur: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui: et concupiscet rex decorem tuum . Et qui de gentium sumus stirpe generati, ut relinquamus parentum crimina, et faciamus judicium atque justitiam, et vivamus in ea. Repetit itaque quae supra latius prosecuti sumus. Et ideo breviter cuncta percurrimus, ad illa quae obscuriora et nova sunt transire cupiet dicitis: quare non portauit filius iniquitatem patris? uidelicet quia filius iudicium et iustitiam operatus est et omnia praecepta mea custodiuit et fecit illa: uita uiuet. anima, quae peccauerit, ipsa morietur. filius non portabit iniquitatem patr
Abbreviated transcription (Latin):
ut error ẽ magistridiscipulorũ augeat
diligentia. etrepetens ab his quib: tribuit
amplius quã dederat : certe uiuere non
poterit. sed in suo sanguine morietur
Quod sign uerit filiũ qui uidens om̃a
peccata patris sui quae fecit. timuerit et
derit. et oculos suos non leuauerit adido¬
ladomus isrł. etuxorẽ ꝓximi sui non uio¬
lauerit . et uirũ non contristauerit. pignus
non retinuerit. etrapinã non rapuerit.
panẽ suũ esurienti dederit. et nudũ ope¬
ruerit uestim̃to a pauperis iniuria a uer¬
terit manũ suã usurã et suꝑ abundantiã
non acceperit. iudicia mea fecerit : in p̃cep¬
tis meis ambulauerit: hic non morietur
in mniquitate patris sui. sed uita uiu&:
Pater eius quia calũ niatus ẽ etuimfecit
fratri et malũ operatus ẽ. in medio popu¬
lisui: hic mortuus .ẽ. in iniquitate sua:
Nec inquit miremini siustiuiri filius de¬
clinans aduitia atq peccata mortemoria¬

Expanded text:
ut errorem magistri discipulorum augeat ut errorem magistri discipulorum augeat diligentia; et repetens ab his quibus tribuit, amplius quam dederat: certe vivere non poterit, sed in suo sanguine morietur. Quod si genuerit filium, qui videns omnia peccata patris sui quae fecit, timuerit, et derit et oculos suos non leuauerit ad idola domus Israhel et uxorem proximi sui non uiolauerit et uirum non contristauerit, pignus non retinuerit et rapinam non rapuerit, panem suum esurienti dederit et nudum operuerit uestimento, a pauperis iniuria auerterit manum suam, usuram et superabundantiam non acceperit, iudicia mea fecerit et in praeceptis meis ambuin iniquitate patris sui, sed vita vivet. Pater ejus, qui calumniatus, et vim fecit fratri, et malum operatus est in medio populi sui: hic mortuus est in iniquitate sua. Nec, inquit, miremini, si justi viri filius declinans ad vitia atque peccata, morte moria
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere poterit :  certe non uiuet: sed erit¬
reus sanguinis sui : Porro uixta intelle¬
gentiã spiritalẽ iustus uir edesiasticus
si fidẽ euangelicã p̃dicarit. et filius eius
atq: discipulus heretico fuerit errore
deceptus: uocabitur pestilens: de quo et
in primo psalmo scribitur. incathedra
pestilentiae non sedit: Et in prouerbus.
confidens et procax: et suꝑbus. pestilens
appellat᷑  Isteeffundit sanguinẽ decep¬
torũ et omnia insepeccata congeminat:
comedens inmontib: suꝑbiae. et eclesiã
ꝓximisui. polluens egenos et pauperes
inscientia scripturarũ contristans. op¬
primens atq: subplantans rapina rapi¬
ens eos quos deecclesia sed uxerit. pignus
non reddens qđ a magistro acceperat.
ut impleret qđ scriptũ .ẽ. gratis acce¬
pistis gratis date. et adidola atq simu¬
lacra quaedesuocorde confinxit. le¬
uans oculos suos cunctasq: faciens abo¬
minationes et dans ad usurã pecuniã

Expanded text:
vivere poterit? Certe non vivivere poterit? Certe non vireus sanguinis sui. Porro juxta intelligentiam spiritalem justus vir ecclesiasticus, si fidem evangelicam praedicaverit, et filius ejus atque discipulus haeretico fuerit errore deceptus, vocabitur pestilens. De quo et in primo psalmo describitur: « Et in cathedra pestilentiae non sedit; » et in Proverbiis confidens et procax et superbus, pestilens appellatur. Iste effundit sanguinem deceptorum, et omnia in se peccata congeminat, comedens in montibus superbiae, et ecclesiam proximi sui polluens, egenos et pauperes in scientia scripturarum contristans, opprimens atque supplantans, rapinam rapiens, eos quos de ecclesia seduxerit. Pignus non reddens, quod a magistro acceperat, ut impleret quod scriptum est: « Gratis accepistis, gratis date . » Et ad idola atque simulacra, quae de suo corde finxit, levans oculos suos, cunctasque faciens abominat
Abbreviated transcription (Latin):
egenũ et pauperẽ contris tantẽ siue ob¬
primentẽ . rapientẽ rapinas pignus
non reddentẽ et adidola leuantem
oculossuos ab omninationẽ facientẽ
adusurã dantẽ et amplius accipientẽ
nũ quid uiuet : cũ uniuersa decestanda
haec fecerit. morte morietur sanguis
eius in ipsoerit : Prolatrone : in hebrai¬
co scriptũ habet faris: Quod aquilae
secunda editio peccatorẽ. srmmachus
lentẽ int̃p̃tati sunt : Quomodo autẽ
pestilentia morbos creat. et pas sim
regiones in quib: incubuerit uasta recon¬
sueuit : sic pestilens homo uniuersa popu¬
latur. ⁊ Dicamusq primũ iuxta hysto¬
riã  Vt sciatis iniquitates patrũ non re¬
dundare adfilios: siiustus fecerit quae
superior sermo ꝑ ordinẽ texuit: uitaui
uet: Quod si genuerit filiũ recedentẽ adñi
seruitute et patris uirtutes. uitiis cõmu¬
tantẽ ut faciat quaeille non fec̃
et non faciat quae ille operatus .ẽ. nũ quid

Expanded text:
egenum et pauperem contristantem sive opegenum et pauperem contristantem sive opprimentem, rapientem rapinas, pignus non reddentem, et ad idola levantem oculos suos, abominationem facientem, ad usuras dantem, et amplius accipientem, numquid vivet? Cum universa detestanda haec fecerit, morte morietur: sanguis ejus in ipso erit. Pro latrone in Hebraico scriptum habet PHARIS  , quod Aquilae secunda editio, peccatorem; Symmachus,lentem interpretati sunt. Quomodo autem pestilentia morbos creat, et passim regiones in quibus incubuerit, vastare consuevit, sic pestilens homo universa populatur. Dicamusque primum juxta historiam, ut sciatis iniquitates patrum non redundare ad filios. Si justus fecerit quae superior sermo per ordinem texuit, vita 213 vivet. Quod si genuerit filium recedentem a Domini servitute, et patris virtutes vitiis commutantem, ut faciat quae ille non fecit, et non faciat quae ille operatus est: numquid
Abbreviated transcription (Latin):
ritur quomodo in hoc eodem ꝓpheta
dixerit ds̃: dedicis iustificationes
nonbonas. in quib: non uiuant in eis: faci¬
lis que responsio ẽ. et plenior in conse¬
quentib: non uiuere iuda eos sequentes
occidentẽ litterã et uiuere xpi a nos in¬
tellegentes sp̃m uiui ficantẽ : Liongũ est
si uoluerimus ꝓbare testimoniis ubi p̃¬
cepta dñi et ubiiustificationes ẽẽdicantur.
et quib: singula uł diuersitatib: uł obscu¬
ritatib: in uoluantur : Vnide et in p̃sen¬
tiloco infertur.: Hic iustus ẽ : uitauiu&
ait dñs ds̃ : Qui haec fecerit etilla non fe¬
cerit : nequaquã punietur delictis patris.
sed suis uiu& uirtutibus.: Quod sige¬
nuerit filiũ latronẽ effundentẽ sangui¬
nẽ et fecerit unũ deistis. siueut Ixxtrans¬
tuler̃ et fecerit peccata inuia patris sui
iusti non ambula uerit. et haec quidem
omnia non facientẽ sed in montib: come¬
dentẽ et uxorẽ ꝓximisui polluentem

Expanded text:
ritur quomodo in hoc eodem propheta ritur quomodo in hoc eodem propheta dixerit Deus: « Dedi eis justificationes non bonas, in quibus non vivant in eis . » Facilisque responsio est et plenior in consequentibus, non vivere Judaeos sequentes occidentem litteram, et vivere Christianos intelligentes spiritum vivificantem. Longum est, si voluerimus probare testimoniis, ubi praecepta Domini et ubi justificationes esse dicantur, et quibus singula vel diversitatibus, vel obscuritatibus involvantur. Unde et in praesenti loco infertur: « Hic justus est, vita vivet, ait Dominus Deus. » Qui haec fecerit et illa non fecerit, nequaquam punietur delictis patris, sed suis vivet virtutibus. « Quod si genuerit filium latronem, effundentem sanguinem, et fecerit unum de istis sive ut LXX transtulerunt, et fecerit peccata: in via patris sui justi non ambulaverit, et haec quidem omnia non facientem, sed in montibus comedentem, et uxorem proximi sui polluentem,
Abbreviated transcription (Latin):
tiae. suscipereuersutias sermonũ et nosse
iustitiã uerã : et postom̃a corrigere iudici¬
um: Quã obrẽ et apłs rep̃hendit eos qui
in ecclesia constituti s̃ : qđ habeant int̃ se
iudicia: Minimusq: eligit᷑ atq contẽp¬
tus : qui iuxta euangeliũ primus ẽ utiudi¬
cet int̃uirũ et uirũ quidestruxit ea quae
Et tamen maiori sententia indiget ut pos¬
sit adueritatẽ iudicii ꝑ uenire: Sequit᷑
insexto decimo loco in p̃ceptis meis ambu¬
lauerit: et inseptimodecimo. iudicia siue
iustificationes ineas custodierit ut faciat
ea : factaq: custodiat. : Quorũ utrũ que
multiplicẽ habent intellegentiã : siueli¬
mus omnia legis mandata replicare. in
quib: p̃cepta dñi et inquib: iustificationes
essedicant᷑ Plenus ẽ p̃ceptorũ etiusti¬
psalmus: et exparte octauus decimus
in quo scriptũ .ẽ. iustitiae dnĩ rectae
lacti ficantescorda : et praeceptũ dñĩ
lucidũ inluminansoculos.: Inquoquae¬

Expanded text:
tiae, suscipere versutias sermonum, et nosse tiae, suscipere versutias sermonum, et nosse justitiam veram, et post omnia corrigere judicium . Quamobrem et Apostolus reprehendit eos qui in Ecclesia constituti sunt, quod habeant inter se judicia, minimusque eligitur, atque contemptus, qui juxta Evangelium primus est, ut judicet inter virum et virum, qui deet tamen majoris sententia indiget, ut possit ad veritatem judicii pervenire. Sequitur. In sexto decimo loco: « In praeceptis meis ambulaverit; » et in decimo septimo: « Judicia sive justificationes meas custodierit, ut faciat ea factaque custodiat. » Quorum utrumque multiplicem habet intelligentiam, si velimus omnia legis mandata replicare, in quibus praecepta Domini, et in quibus justificationes esse dicuntur. Plenus est praeceptorum et justipsalmus, et ex parte decimus octavus, in quo scriptum est: « Justitiae Domini rectae laetificantes corda; » et: « Praeceptum Domini lucidum illuminans oculos. » In quo quae
Abbreviated transcription (Latin):
ait auertit manũ suã ut omnio perefu¬
giat iniquitatẽ Non enim solũ manu:
sed et aliis membris cõmittit᷑ iniquitas. di¬
centesa lomone : Iniqua labia ateꝓcul
remoue: Et in psalmis iniquitatẽ in excel¬
sum locutis. : Pes quoq: currit ad iniqui¬
tatẽ : Et oculus si alienã mulierẽ concupis¬
cat nec sit eius imitator de quodicitur:
Iniquitatẽ non fecit: et dolus non .ẽ. in¬
uentus in oreeius.. Vnde et deiniquomã¬
mona iubemur facere nobis amicos: qui
nos in aeterna recipiant tabernacula
Quintũ decimũ .ẽ. iudiciũ uerũ fecerit
int̃uirũ etuirũ siue ꝓximũ suũ.: Quod ui¬
detur idem sonare qđ primũ : ubiscriptũ
Sifuerit iustus et fecerit iudiciũ, sed ad¬
dita ueritate iudicii quod facit int̃uirũ et
habere uirtutũ : Vnde & in ꝓuerbiorum
exordio postmulta p̃cepta correptio in¬
fertur iudicii: Scire inquit sapientiam
et disciplinã et intellegere uerba pruden¬

Expanded text:
ait, averterit manum suam, ut omni opere fuait, averterit manum suam, ut omni opere fugiat iniquitatem. Non enim solum manu, sed et aliis membris committitur iniquitas, dicente Salomone: Iniqua labia procul a te remove . Et in Psalmis: Iniquitatem in excelso locuti sunt . Pes quoque currit ad iniquitatem, et oculus si alienam mulierem concupiscat, nec sit ejus imitator, de quo dicitur: Iniquitatem non fecit, et dolus non est inventus in ore ejus . Unde et de iniquo mammona jubemus facere nobis amicos, qui nos in aeterna recipiant tabernacula. Quintum decimum est: Judicium verum fecerit inter virum et virum, sive proximum suum. Quod videtur idem sonare quod primum, ubi scriptum Si fuerit justus, et fecerit judicium; sed addita veritate judicii: quod facit inter virum et habere virtutum. Unde et in Proverbiorum exordio, post multa praecepta, correptio infertur judicii. Scire, inquit, sapientiam et disciplinam, et intelligere verba pruden
Abbreviated transcription (Latin):
omnirei aufert suꝑ abundantiã . ut plus
non recipias quã dedisti: Solent in a¬
gris frumenti et milii uiniet olei cetera¬
rũq specierũ usurae exigi : siue ut ap¬
pellat sermodiuinus abundantia
Verbi gratia : Vt hie mis tẽporede¬
mus decemmodios. et in messerecipi
Quiiustissimũ seputa uerit : quartam
plus accipi& portionẽ: Et solent argamen¬
tari hoc dicere: Dediunũ modiũ quisatis
fecit decẽmodios: Non ne uistũ ẽ ut mediũ
modiũ demeo plus accipiã cũ illem ea libera¬
litate nouem et semis demeo habeat: noli¬
ricons : utrũ habenti dederit an non haben¬
ti : sihabenti : utiq dare non debuerat.
Sed dedit : quasi non habenti: Ergo quare.
plus exigit quasi ab habente : alii ꝓpecunia
faenerata : solent munuscula accipere
diuersi generis. Et non intellegunt usurã
appellari et suꝑ abundantiã : quic quid
illud .ẽ si ab eo qđ dederint plus acciperui
Quartus decimus gradus: ab iniquitate

Expanded text:
omnis rei aufert superabundantiam, ut plus omnis rei aufert superabundantiam, ut plus non recipias quam dedisti. Solent in agris frumenti et milii, vini, et olei, caeterarumque specierum usurae exigi, sive ut appellat sermo divinus, abundantiae: verbi gratia, ut hyemis tempore demus decem modios, et in messe recipiQui justissimum se putaverit, quartam plus accipiet portionem, et solent argumentari ac dicere: Dedi unum modium, qui satus fecit decem modios. Nonne justum est, ut medium modium de meo plus accipiam, cum ille mea liberalitate, novem et semis de meo habeat? Noliricors: utrum habenti dederit, an non habenti? Si habenti, utique dare non debuerat, sed dedit quasi non habent. Ergo quare plus exigit quasi ab habente? Alii pro pecunia fenerata solent munuscula accipere diversi generis, et non intelligunt usuram appellari et superabundantiam, 211 quidquid illud est, si ab eo quod dederit, plus acceperint. Quartus decimus gradus: Ab iniquitate,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m induistis: Hoc uestimento nudus
erat : quiuestẽ non habens nuptialẽ proiec¬
tus ẽ de conuiuio: De hacnuditate et ad
hieru salẽ dñs loquitur : Tuautẽ eras nu
siue ut lx̃x transtuler̃ pecuniã suã adusu¬
rã non dederit. In hebraico cunctarum
specierũ usura ꝓhibetꝰ. In lxxtantũ pe¬
cuniae: Iuxta quod in quarto decimo psal¬
mo scriptũ ẽ qui pecuniã suã non dedit
adusurã : Et quomodo dicit᷑. fratrituo¬
non faenerabis. alieno autẽ faenerabis
sed uide ꝓfectũ In principio legis a fra¬
trib: tantũ faenus tollitur: In ꝓpheta
ab omnib usura ꝓhibecur. dicente hicte¬
chihele: Pecaniã suã non dedit adusurã:
Porro in euangelio uirtutis augm̃tũ ẽ
praecipiente dño. feneramini his a quib:
non speratis recipere: Sequitur in
tertio decimo loco : et amplius non acci¬
perit .⁊ Putant quidã usurã tantũ eẽ
in pecunia : qđ p̃uidens scriptura diuina.

Expanded text:
Christum induistis . Hoc vestimento nudus Christum induistis . Hoc vestimento nudus 210 erat, qui vestem non habens nuptialem, projectus est de convivio. De hac nuditate, et ad Jerusalem Dominus loquitur: Tu autem eras nudsive ut LXX transtulerunt, pecuniam suam ad usuram non dederit. In Hebraico cunctarum specierum usura prohibetur; in LXX tantum pecuniae. Juxta quod et in quarto decimo psalmo scriptum est: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram non fenerabis, alieno autem fenerabis , » sed vide profectum in principio legis a fratribus tantum fenus tollitur; in Propheta, ab omnibus usura prohibetur, dicente Ezechiele: Pecuniam suam non dedit ad usuram. Porro in Evangelio virtutis augmentum est, praecipiente Domino: Feneramini his a quibus non speratis recipere . Sequitur in tertio decimo loco: Et amplius non acceperit. Putant quidam usuram tantum esse in pecunia. Quod praevidens Scriptura divina,
Abbreviated transcription (Latin):
Quiquia iustus. ẽ cõmunẽ omniũ panẽsuũ¬
facit ꝓpriũ. quidefecerat in iuda ea ꝓpheca
dicente : Auferã ab eis fortitudinẽ siueba¬
panis credentiũ ẽ. et esurientiũ: Quiom¬
nino nondandus .ẽ. his : quimanduca ueruss
et biber̃ et saturati sunt : et in cras sati calci¬
tauer̃ de quib: dicitur. uaequi saturatiestis
nunc: quia esurietis. Netuomant cũ di¬
cente salomone : Euom& enĩ et contami¬
nabit sermones tuos bonos : Quod aliis.
uerbis saluator loquitur : Nedetis scm̃
canib: neq mutatis margaritas uras
ante porcos. Vn decimũ possidetlocũ
etnudũ operuerit uestimento : Qui ser¬
moiuxta superioris uersiculi explana¬
tionẽ : duplicit̃ disserendus . ẽ. : Vt & nu¬
dis tribuamus operim̃tũ saluatore di¬
cente nudus erã et operuistisme: et nu¬
dis fide atq uirtutib: tribuamus uesti¬
mentũ xp̃i. de quo scriptum est:
quot quot enim inxp̃o baptitatiestis.

Expanded text:
qui justus est, communem omnium panequi justus est, communem omnium panefacit proprium, qui defecerat in Judaea, propheta dicente: « Auferam ab eis fortitudinem, sive bapanis credentium est, et esurientium, qui omnino non dandus est his, qui manducaverunt et biberunt et saturati sunt, et incrassati calcitraverunt ; » de quibus dicitur: « Vae qui saturati estis nunc, quia esurietis , » ne evomant illum: dicente Salomone: « Evomet enim, et contaminabit sermones tuos bonos . » Quod aliis verbis Salvator loquitur: « Ne detis sanctum canibus: neque mittatis margaritas vestras ante porcos . Undecimum possidet locum: Et nudum operuit vestimento. Qui sermo juxta superioris versiculi explanationem, dupliciter disserendus est: ut et nudis tribuamus operimentum, Salvatore dicente: Nudus eram, et operuistis me , et nudis fide atque virtutibus tribuamus vestimentum Christi, de quo scriptum est: Quotquot enim in Christo baptizati estis,