comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cet si secretũ uiri eiꝰ inscͥpt᷑is scĩs diligent̾ ĩtueat᷑.
e ĩuenit eũ maiestatẽ suã qͥ informa dĩ eqͣlis ẽ
patͥ paulisꝑ abscondisse ĩ forma serui. ut eiꝰ capax
et̃ humana infirmitas posset. eoq mͦ conugi cõgriũ¬
se tc̃ aptaret. Qͥd enĩ ab surdũ immo qͥ ñ conueniẽt᷑
u̾bũ dĩ caro factũ sit. ut habitaret in nob̾. Post

Expanded text:
cet, si secretum viri ejus in Scripturis sanctis diligenter intueatur, et inuenit eum maiestatem suam, qua in forma dei aequalis est patri, paulisper abscondisse in forma serui, ut eius capax esse humana infirmitas posset eoque modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conuenienter Verbum Dei caro factum sit, ut habitaret in nobis? CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
que ille misit ad dispensandũ rebeccã. & quȩ de eadem
historia subsequt᷑ spũalit significent: uideamꝰ. eiuidẽ.
qil abrahã puerũ sub femore suo manũ poncre. &̃ ꝑ
ra erat. qͥ & abrahȩ filiꝰ eẽt. exhumanitate & dñs
ex diuinitate. Sic itaq puero dr̃ pone manũ sub
unde dignũ ñ fuit. ut manũssuꝑ fem̃᷑ pon̾et. qr nulla
caro suꝑ illã carnẽ ẽ. quã in redẽptionẽ nr̃am sibi
pat̾s unigetꝰ uniuit. Quid ẽ qđ isaac dilecto filio uror
de filiab cananeorũ duci ꝓhibet᷑. nͥ qđ illi de qͦ scrip¬

Expanded text:
quem ille misit ad desponsandam Rebeccam, et quae de eadem historia subsequuntur spiritualiter significent, videamus. Quid est quod Abraham puerum jubet sub femore suo manum ponere, et pera erat, qui et Abrahae filius esset ex humanitate, et Dominus ex divinitate? Sic itaque puero dicitur: Pone manum sub unde dignum non fuit ut manum super femur poneret, quia nulla caro super illam carnem est, quam in redemptionem nostram sibi Patris unigenitus univit. Quid est quod Isaac dilecto filio uxor de filiabus Chananaeorum duci prohibetur, nisi quod ille de quo scrip
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte ostendit qđ iccirto salutẽ ꝑdidit. qr cũ suꝑbiae
iutio m̃suia moderatȩ refectionis excessit. hinc p¬
mogenitorũ glã esau amisit: qr magno estu desira¬
bilẽ cibũ i. lenticulã concupiuit. & sũpsit. Quam
dũ uenditis etiã. pͥmogenitis p̃tulit. qđ in illa
appetitu aneͥlaret indicauit. Neq enĩ cib ẜ appeti¬
tus inuitio ẽ. Unde & lautiores cibos plerũq sine
culpa sumimꝰ: & abiectiores ñ sine reatii conscientiȩ
degustamꝰ. hin quippe quẽ diximꝰ esau ꝑlenticłam

Expanded text:
te ostenditur quod idcirco salutem perdidit quia cum superbiae vitio mensuram moderatae refectionis excessit. Hinc primogenitorum gloriam Esau amisit, quia magno aestu desiderabilem cibum, id est lenticulam concupivit, quam, dum venditis etiam primogenitis praetulit, quo in illa appetitu anhelaret, indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae degustamus. Hic quippe, quem diximus, primatum
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃. qr nͥ ad aliꝗ̃ spũalẽ significationẽ referat᷑. milla
solutio questionis ẽ. tũc scilicet eẽ debere magnũ
ñ escã. ũdũ enĩ pot̾atis s nec adhuc potestis. estis enĩ
adhuc carnales. Quoq udisset sara filiũ agar
egiptiȩ ludentẽ cũ isaac dix̃ ad abrahã. Eice ancillã
& filiũ eiꝰ. ñ enĩ heres erit filius ancillȩ cũ filio mõ

Expanded text:
 nisi ad aliquam spiritualem significationem referatur, nulla solutio quaestionis est, tunc scilicet esse debere magnum non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc potestis; estis enim adhuc carnales . Cumque vidisset Sara filium Agar Aegyptiae ludentem cum Isaac, dixit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus. Non enim haer
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptaret ᷑ testimoniũ de scriptis adhibuit: ñ tẽptab̾
dnm̃ dm̃ tuũ. Suggerebat᷑ enĩ tanꝗͣ homini. ut signo
fec̃ pugnȩ inminente ꝑiculo. consultatio enĩ illa ma¬
gisꝙͣ tẽptacio dĩ fuit. Unde & achar apud isaiã timet
pħa exploraretur utrũ p̃cepti memor eẽt. qđ tẽptare
dm̃ ꝓhiberet᷑. Protulit uir maures aureas appen¬
dentes duos siclos. & armillas totidẽ pondere sicloꝵ

Expanded text:
tentaretur, testimonium de Scripturis adhibuit: Non tentabis Dominum Deum tuum . Suggerebatur enim tanquam homini, ut signo fecit, pugnae imminente periculo: consultatio quippe illa magis quam tentatio Dei fuit. Unde et Achaz apud Isaiam timet ropheta exploraretur, utrum praecepti memor esset, quo tentare Deum prohibetur. Protulit vir inaures aureas, appendentes sicl
Abbreviated transcription (Latin):
Querit᷑ qͦmͦ scriptũ sit dñm dm̃ tuũ acdorabis & illi
soli seruies: cũ abrahã sic honorauit popłm qñdam
gentiũ iut adoraret. s ammadu̾tendũ ẽ in eodẽ p̃cepto
ñ dictũ dnm dm̃ tuũ solũ adorab̾. sic̃ & dictũ ẽ & illi¬
dõ debet᷑. Unde dammnant᷑ idolatres .i. eiꝰmodi seruitu¬
Adorauit abrahã corã popło̾ t̾rȩ. & locutꝰ ẽ ad ephron
cutũstante plebe. Queso ut audias me. Labo pecuniã

Expanded text:
quaeritur quomodo scriptum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies, cum Abraham sic honorauerit populum quendam gentium, ut etiam adoraret. sed animaduertendum est in eodem praecepto non dictum: "dominum deum tuum solum adorabis", deo debetur. unde damnantur idolatrae, id est eius modi seruituAdoravit Abraham coram populo terrae: et locutus est ad Ephron circumstante plebe: Quaeso ut audias me. Dabo
Abbreviated transcription (Latin):
chananeoꝵ int̃ qͦs s in domũ patris mei ibis.⁊ ĩtribũ meã ⁊i su¬
mes uxore filio meo inde & cȩt̾a. Si legant᷑ quẽ ãdmo¬
dũ illa mandata sint: sententia eadẽ reꝑit᷑. u̾ba non
stultos & in cdoctos homines qͥ euangłistis calũniant᷑
qđ in aliqͥbus u̾bis ñ om̃imͦ conueniut. ꝗͣuis rebus¬
&e sententiis om̃ino ñ discrepent. Certe enĩ istũ li¬
brũ unꝰ homo scripsit. qͥ ea quȩ supͣdixi. cũ man¬
cdaret. abrahã uł rebecca sic ponere potuit si adrẽ
ꝑtine iudicaret. cũ u̾itas narrationis exigit᷑ nͥ ut rerũ
fuĩt satis apparet. Qd habent latini codices narrãte
seruo abrahȩ quȩ sibi manclauerat dñs eiꝰ. tuc̃ in no¬
cens eris a uiram̃to meo uł uiratione mea: greti
habent a maledicto meo. õreas enĩ dr̃ uiratio.
ara maledictũ. unde & catharos maledicti. Pinde orit᷑¬
questio qͦmͦ illa uiratio maledictũ possit intelligi.
nͥ qr maledictꝰ ẽ. qͥ contͣ uirationẽ fecerit. Quã obrẽ

Expanded text:
a eorum; sed in domum patris mei ibis, et in tribum meam, et sumes uxorem filio meo inde: et caetera si legantur quemadmodum illi mandata sint, sententia eadem reperitur; verba stultos et indoctos homines, qui Evangelistis hinc calumniantur, quod in aliquibus verbis non omniatque sententiis, omnino non discrepeat. Certe enim istum librum unus homo scripsit, qui ea quae supra dixi, cum mandaret Abraham vel Rebecca, sic ponere potuit, si ad rem pertinere judicaret, cum veritas narrationis exigitur, nisi ut rerum fiunt, satis adpareat. Quod habent latini codices narrante seruo Abrahae quae sibi mandauerat dominus eius: tunc innocens eris a iuramento meo, uel: iuratione mea, graeci habent: a maledicto meo; opxo? enim dicitur iuratio, apa maledictum: unde et xatapotto; maledictus uel aiquaestio quomodo illa juratio maledictum possit intelligi, nisi quia maledictus est, qui contra jurationem fecerit. Quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
paulatĩ a scribentib legentibq corruptũ ẽ. Neq enĩ
putandũ scđm. lxx. int̾p̃tes nom̃ ciuitatis habreȩ
barbare atq corruptȩ & alit̃ quã insuo dr̃ tñstulis¬
se. arboc enĩ nichil om̃ino significat. S dr̃ arbeȩ
hoc ẽ qͣtuor qr ibi abrahã ce isaac. & iacob. conditꝰ ẽ
&e ipse pͥnceps humani gu̾is adã. ut in iħu libro
aꝑtius demonstrabit᷑. CUmq surrexisset ab of¬
ficio funeris. locutꝰ ẽ adfilios hech dicens. Aduena
sũ & ꝑegͥnꝰ apud uos. date mͥ uis sepulchri uob̾cũ
ut sepeliã mortuũ meũ. Respondert̃q filii hech.

Expanded text:
a scribentibus legentibusque corruptum est. Neque enim putandum Septuaginta interpretes nomen civitatis Hebraeae barbare atque corrupte, et aliter quam in suo dicitur transtulisse. Arboc enim nihil omnino significat, sed dicitur Arbee, hoc est quatuor, quia ibi Abraham, Isaac et Jacob conditi sunt; et ipse princeps humani generis Adam, ut in Jesu libro apertius demonstratur. Cumque surrexisset ab officio funeris, locutus est ad filios Heth dicens: Advena sum et peregrinus apud vos: Date mihi jus sepulcri vobiscum, ut sepeli
Abbreviated transcription (Latin):
qr p̃destinatio p̃cib implet᷑. qñdo is inqͦ dĩ multi¬
plicare sem̃ abrahȩ p̃destinauerat: oratione obtinuit
ut filios obtinere potuisset. Prexit rebecca ut con¬
suleret dñm. Qui respondens ait. Duȩ gentes in
ut̃o tuo sunt. & duo popłi ex uentre tuo diuident᷑.
popłsq popłm suꝑabit: & maior seruiet minori
Querit᷑ quo ierit. Non enĩ erat tũc ꝓpħ̾e aut sac̃¬
dotes. scdm ordinẽ tab̾nacłi. uł templi dñi. Quo
gfierit. merito mouet. nͥ forte ad locũ ubi constitu¬
erat atã abrahã. S illic qͦmͦ responsa dent᷑: om̃ino
tacet script᷑a. utrũ ꝑ aliquẽ sacerdotẽ. qđ incredi¬
bile ẽ. si erat. ñ fuisse nominatũ: & nullã ominino
sacerdotũ aliquorũ factã ẽẽ mentionẽ. anforte ibi
cũ orando alligassẽt desidia sua dormiebant in loco
ut ꝑsomniũ monerẽt᷑: an forte adhuc iuuebat mel¬
chisedech. cuiꝰ tanta excellentia fuit ut añnullis
dubitet᷑ utrũ homo ꝰ angłs fuisset. an erant aliqͥ

Expanded text:
destinatio precibus impletur, quando is in quo Deus multiplicare semen Abrahae praedestinaverat, oratione obtinuit ut filios habere potuisset. Perrexitque Rebecca ut consuleret Dominum, qui respondens ait: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi ex utero tuo dividentur, populusque populum superabit, et major serviet minori. Quaeritur quo ierit, non enim erant tunc prophetae aut sacerdotes secundum ordinem tabernaculi vel templum Domini. Quo ergo ierit merito movet, nisi forte ad locum ubi aram constituerat Abraham; sed illic quomodo responsa dentur, omnino tacet Scriptura, utrum per aliquem sacerdotem, quod incredibile est, si erat non fuisse nominatum, et nullam ibi omnino sacerdotum aliquorum factam esse mentionem. An forte ibi cum orando alligassent desideria sua, dormiebant in loco, ut per somnium monerentur? an adhuc vivebat Melchisedech? cujus tanta fuit excellentia, ut a nonnullis dubitetur utrum homo an angelus fuerit. An erant aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
dupplex sepulchrũ inniut᷑. nͥ qđ ꝑfectus qͥsq p̃dicator.
extractã ap̃sentis uitȩ desideriis anunã suã sub bonȩ
oꝑationis tegmine. & contẽplationis abscondit. ut a
carnali concupiscentia sub actiua contẽplatiua uita.
qͣsi in sensibilis lateat. qͥ pͥus mũdi desidia sentiens.

Expanded text:
nimirum perfectus quisque praedicator exstinctam a praesentis vitae desideriis animam suam, sub bonae operationis tegmine et contemplationis abscondit, ut a carnali concupiscentia sub activa contemplativaque vita quasi insensibilis lateat, quae prius mundi desideria sentiens,
Abbreviated transcription (Latin):
impletũ. ꝑ gentes fuerit p̃dicatũ: hoc ẽ. ut plenitudo
gentiũ intͣret. Quid ẽ. & reuertam᷑ ad uos: & sic om̃is
isrł saluus fiat. Triduũ aut̃ illud inqͦ uenerũt ad
locũ immolationis tres mũdi ȩtates significat. Unã
ante legẽ. aliã sub lege. t̾ciã sub gr̃a. Ante legẽ abadã
usq ad moysen. Sub lege amoise usq ad ioħm. Inde iã¬

Expanded text:
dicatum, hoc est, ut plenitudo gentium intraret . Quid est: Et revertemur ad vos? Et sic omnis Israel salvus fiat. Triduum autem illud in quo venerunt ad locum immolationis, tres mundi aetates signante legem, alia sub lege, tertia sub gratia. Ante legem ab Abraham usque ad Mosen; sub lege, a Mose usque ad Joannem: inde ja
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾nitatȩ audiũt ñ recusant. ꝗͣuis scãm ȩlectorũ ȩccłiã
morib ñ seq̃ntes. in carnali oꝑatione remaneant.
Qͥ laban: paleã. fęnũ. aquã panẽ obtulit: si puer nͥ
causa pͥus coniugii obtin̾et: acceptũ se eẽ. retusauit. qi
corꝑib contẽpnũt. nec pedes aqua lauant. qr laboris
sui desidiũ nulla consolatione releuãt. Mox uͦ ut causã
conuigii dñi sui puer obtinuit. uasa. aurea. atq
argentea ac uestes ꝓtulit quas rebeccȩ dedit: quia
doctores scẽ ȩccłiȩ tot ornam̃ta p̃bent qtͦ uirtutum
ȩcłia quȩ ante ꝑfidẽ. oꝑationẽ &e obȩdientiã ꝑcipit:
crescat. Euer uͦ matri eiꝰ ac frib dona obtulit. qr exqͦ¬

Expanded text:
n recusant, quamvis sanctam electorum Ecclesiam moribus non sequentes in carnali operatione remaneant. Qui Laban paleas, fenum, aquam, panem obtulit, sed puer nisi causam prius conjugii obtineret, accepturum se esse recusavit, quia corporibus contemnunt; nec pedes aqua lavant, quia laborem sui desiderii nulla consolatione relevant. Mox ut causam conjugii domini sui puer obtinuit, vasa aurea atque argentea ac vestes protulit, quas Rebeccae dedit, quia doctores sanctae Ecclesiae tot ornamenta praebent quotvirtutum Ecclesia, quae ante per fidem operationem et obedientiam percepit, crescat. Puer vero matri ejus ac fratribus dona obtulit, q
Abbreviated transcription (Latin):
uł consortẽ cultorib xp̃i. nec cũ filio nobili .i. fideli
popło regnũ cȩlestis głiȩ possessurũ. ũ eiceret
gͥ abrahã agar de domo. accepit panẽ & uttem
aquȩ &e dedit agar. & imposuit suꝑ hum̾os eiꝰ in¬
fantẽ & dimisit eã. Exiens aut̃ agar errabat insoli¬
tudinȩ. & cũ morientẽ siti filiũ ꝓiecisset sub ar-¬
suũ. Quid gͦ significat qd exiens agar. infantẽ
humeris suis imposuit. nͥ qđ peccator popłs & in¬
sipiens. ceruicẽ matͥs suȩ sinagogȩ gratiuit. dũ
dixit. Sanguis eiꝰ suꝑ nos & suꝑ filios tir̃os. Panes
aut̃ hoc indicabãt. qđ uetꝰ sacerdotiũ panes ꝓpo¬
sitionis sic̃ scriptũ ẽ. portaret sec̃ & nesceret. Uter
uͦ aquȩ qͥ defecit. uidaica purificatio significabat᷑
defectã. siue doctrina eorũ carnalis inpelle mor¬
tua clausa .i. in carne uet̾is hominis. p̃uaricatioĩs
sententia damnata. quȩ nec refrigeriũ ꝓrãt. nec
sitĩ satiat. s estu tepida uomitũ fac̃. Qđ uͦ eriat

Expanded text:
vel consortem cultoribus Christi; nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Cum ejiceret igitur Abraham Agar de domo, accepit panes, et utrem aquae dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arsuum. Quid ergo significat quod exiens Agar infantem in humeros suos posuit, nisi quod peccator populus et insipiens cervicem matris suae Synagogae gravavit, cum dixit: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros ? Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum est, portaret secum, et veterascerent. Uter vero aquae qui defecit, Judaica purificatio significabatur defectura: sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepido vomitum facit. Quod vero errat
Abbreviated transcription (Latin):
uocatꝰ ẽ. locꝰ ille bersabeȩ. qr ibi ut̃ꝙ iurauit. & in¬
ierũt fędus. ꝓputeo uiram̃ti. Queri potest qnͣdo cũ
isto abimelech pactũ fec̃ abrahã : appellatꝰ e. puters
quẽ fodit puteus uirationis. qͦmꝰ congruat uitati:
Agar enĩ de domo abrahȩ expulsa cũ filio. uixtapu¬
teũ sic̃ dictũ ẽ uirationis errabat. qͥ ualde pꝰ ea fac

Expanded text:
 ille Bersabee, quia ibi uterque juravit, et inierunt foedus pro puteo juramenti. Quaeri potest quando cum isto Abimelech pactum fecit Abraham, et appellatus est puteus quem fodit, puteus jurationis, quomodo congruat veritati. Agar enim de Abrahae domo expulsa cum filio, juxta puteum, sicuti dictum est, jurationis errabat, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cdix̾it tͥ sara audi uoct̃ eiꝰ. qr misaac uocabit᷑
tibi sem̃. S & filiũ ancillȩ faciã ingentẽ magnã.
qr sem̃ tuũ ẽ. Querit᷑ sara dicente. eice ancillã & fi¬
liũ eiꝰ. ñ enĩ heres erit filiꝰ ancillȩ cũ filio meo isaac:
quare contͥstatꝰ sit abrahã cũ ista fuerit ꝓpħia quã
ut̾iq magis debuit nosse quã sara. S intelligẽdũ
ẽ. uł ex reuelatione hoc dixisse sarã qr pͥus illi fu¬
erat reuelatũ. illũ uͦ quẽ de hac postea dñs institut
pat̾no affectd̃ ꝓfilio fuisse cõmotũ. uł ambos pͥus
nescisse. qͥd nã illud eẽt. & ꝑsarã nescientẽ hoc ꝓ¬

Expanded text:
 Isaac vocabitur tibi semen. Sed et filium ancillae faciam in gentem magnam, quia semen tuum est. Quaeritur Sara dicente: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quare contristatus sit Abraham cum ista fuerit prophetia, quam utique magis debuit nosse ipse quam Sara. Sed intelligendum est, vel ex revelatione hoc dixisse Saram, quia prius illi fuerat revelatum. Illum vero quem de hac postea Dominus instruit, paterno affectu pro filio fuisse commotum, vel ambos prius nescisse, quidnam illud est, et per Saram nescientem hoc p
Abbreviated transcription (Latin):
senune saluatoris qͥ nos inp̃senti ꝑ baptismũ & in¬
furo ꝑ resurrectionẽ ab uniu̾sa mortis ipsiꝰ corrup¬
tione in ȩt̾nũ lib̾aret. Octauũ aut̃ numer̃ resurrec¬
tionis głie conuenire pene omib claret. Nã &ẽ dĩs
octaua diȩ hoc ẽ. pꝰ septimã sabbati animarũ quȩ nc̃
int̾m inhac uita gerit᷑. quasi octauo tẽꝑe surgemꝰ
tũc purissimi. hoc ẽ ab omib carnalis concupiscentiȩ
uitiis &e corruptionib inqͥb maxime luxuria regnat
expoliati. Creuit gͥ puer &e ablactatus ẽ. fecitq
abrahã grandȩ conuiiiũ indie ablactationis eius
Merito querit᷑ cur abrahã indie qͣ natꝰ ẽ ei filiꝰ. nec

Expanded text:
semine Salvatoris, qui nos et in praesenti per baptismum uro per resurrectionem ab universa mortis ipsius corruptione in perpetuum liberaret. Octavum autem numerum, resurrectionis gloriae convenire, pene omnibus claret. Nam et Dominus octavo, hoc est post septimam interim in alia vita geritur, quasi octavo tempore surgemus: tunc purissimi, hoc est omnibus carnalis concupiscentiae vitiis et corruptionibus, in quibus maxime luxuria regnat, exspoliati. Crevit igitur puer et ablactatus est: fecitque Abraham grande convivium in die ablactationis ejus. Merito qu
Abbreviated transcription (Latin):
pueri: & reliq̃. Inhebreo aut̃ potest hoc intelligi¬
qđ scriptum est ion uidebo mortẽ pueri mei. & rł.¬
Ita legit᷑ qdł ista agar sederit contͣ puetũ & leuau̾tt
uoce suã & fleuerit. & exaudierids̃ uocẽ parili.
flente: enĩ matre. &e mortẽ filii miserabilit̃ p̃stolante.
at̃ ex audiuit puerũ de  qͦ pollicitꝰ fuerat abrahȩ
dicens. s & filiũ ancille tuȩ faciã gͣentẽ magnam.¬
erit longe qnͣtũ arcꝰ mittit᷑ ne uidẽt eũ morientẽ.
Quasi enĩ quẽ portabat ꝓiecerit: ita uidet᷑ sonare qđ¬

Expanded text:
pueri, et reliqua. In Hebraeo enim, post hoc quod scriptum est: Non videbo mortem pueri mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum et levaverit vocem suam et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum, de quo pollicitus fuerat Abrahae dicens: Sed et filium ancillerit longe quantum arcus mittit, ne uideret eum morientem. quasi enim quem portabat proiecerit, ita uidetur sonare q
Abbreviated transcription (Latin):
ne ab illo uideat᷑ aut cũ illo maneat. Intelligendũ
ẽ autẽ qđ scriptã tacuit. ita discessisse matrẽ afilio¬
ut puer ignoraret qͦ mat̃ abierat. & eã insilues¬
trib stirpib latuisse. ne filiũ siti deficientẽ uidẽt.
Ile etiã illa ȩtate qͥd mirũ si matre diutiꝰ ñ uisa.
& tanꝗͣ ꝑdita eoloco uͥ solus remanserat fleuit :
icentũ tolleret dictũ ẽ: s ut ei coniungeret᷑ & co¬
mitaret᷑. Igit᷑ querendũ ẽ cur antea sara noluit
maritũ de. ancilla susciꝑe filiũ. aut cur nc̃ cum
matre uibet expelli. Qd ñ zelo fec̃ accensa: s ꝓmi
genuit popłm. qui sc̃m carnẽ ñ ẽ. sinlib̾tate uo¬

Expanded text:
ne ab illo uideatur aut cum illo maneat. intellegendum est autem, quod scriptura tacuit, ita discessisse matrem a filiout puer ignoraret quo mater abierit, et eam in siluestribus stirpibus latuisse, ne filium siti deficientem uideret. ille autem etiam illa aetate quid mirum, si matre diutius non uisa et tamquam perdita eo loco, ubi solus remanserat, fleuit? iacentem tolleret, dictum est, sed ut ei coniungeretur tatis. Igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium; aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod non zelo fecit accensa, sed pro genuit populum qui secundum carnem non est, sed in libertate vo
Abbreviated transcription (Latin):
illud scd̃m qđ dñs solus orabat in mõte. etiã isaac qͥ in
tipo dñi fuit ad orationẽ qͣsi uirũ iustũ dedomo egssũ.
& uł nona hora. uł ante soł occasũ sp̃uales dõ uictimas
obtulisse. CUq leuasset occłos. uidit camelos uenien¬
lo. &eait adpuerũ. Quis ẽ ille homo qͥ uenit ꝑ agrũ
ĩ occursũ nob̾: Dix̃q ei. Ipse ẽ dñs m̃s. Atilla collens¬

Expanded text:
illud, quod dominus solus orabat in monte, etiam Isaac qui in typo Domini fuit, ad orationem quasi virum justum domo egressum, et vel nona hora, vel ante solis occasum, spirituales Deo victimas obtulisse. Cumque levasset oculos, vidit camelos venienlo, et ait ad puerum: Quis est homo ille qui venit per agrum in occursum nobis? Dicitque ei: Ipse est dom
Abbreviated transcription (Latin):
uietꝰ e. ut sepulchrũ uenderet & acciꝑet argentũ
lioet ogente abrahã. uan litia quiȩ apud illos ꝓo.
cegut. ãblata de eiꝰ nomine e. & ꝓ ephron appeslatꝰ e
q̃ sepulcͥa uenditant. &e ñ cogunt᷑ ut accipiant
pcisi is anolentib qͦq extorquent: immutari no

Expanded text:
est, ut sepulcrum venderet et acciperet argentum, licet cogente Abraham, vaf littera quae apud illos pro o legitur, ablata de ejus nomine est, et pro Ephron, appellatus est qui sepulcra venditant, et non coguntur ut accipiant pretium, sed a nolentibus quoque extorquent,
Abbreviated transcription (Latin):
auctꝰ siue uanitas. uł pauor miserabił. fuit aut̃ abel
pastor ouiũ. ⁊ cam agricola. factũ ẽ aut̃ pꝰ multos
dies. ut offerret cain defructib tr̃ȩ. munera dño.
abel aut̃ obculit de pͥmogenitis gregis sui ⁊ de adi-¬
pib eorũ: ⁊ respexit dñs ad abel ⁊ ad mun̾a eiꝰ: ad cam

Expanded text:
luctus, sive vanitas, vel vapor aut miserabilis. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agdies ut offerret Cain de fructibus terrae munera Domino: Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui, et de adipibus eorum. Et respexi
Abbreviated transcription (Latin):
intentus meditator existe. doctorisq sic̃
tibi in iuinctũ ẽ ministeriũ strenue ꝑ¬
age. & pͥmũ ex libro geneseos ꝑ rerũ uisi¬
biliũ creationẽ inuisibiliũ mediteris ef¬
fectũ. Ac de machina corꝑis mundi. mieroᷤ¬
cosmi: sp̃alẽ exquire intelligentiã. Sicq
deniq ꝑ patrũ historicã generationẽ: sanc¬
te eccłie misticã edisce fecunditatẽ. Mora¬
liq intellectu sufficient̃ instructus: ꝑ pa¬
triarcharũ de loco in locũ transinigrationẽ.
nr̃am in hoc mũdo considera ꝑegrinatio¬
nẽ. quib hereditas ñ in p̃senti sed in fut᷑a
uita ꝓmittit᷑. qua ds̃ dõrũ uidebit᷑ in syon.
quã tuorũ utilitatib ipsum accõmodes. Nec
etiã. si alicui de affinib tuis habere illud placu¬
erit. p̃stare ei deneges. ut tuȩ dilectionis affectꝰ.
ac nr̃i laboris effectus: plurimorũ si dĩ uolũtas
sit consulat utilitati. Quatẽnꝰ magis ꝓ expẽso

Expanded text:
intentus meditator existe, doctorisque, sicut intentus meditator existe, doctorisque, sicut tibi injunctum est, ministerium strenue perage. Et primum ex libro Geneseos, per rerum invisibilium creationem invisibilium mediteris effectum, ac de machina corporalis mundi spiritualem exquire intelligentiam; sicque deinde per Patrum historicam generationem sanctae Ecclesiae mysticam edisce fecunditatem, moralique intellectu sufficienter instructus, per patriarcharum de loco in locum transmigrationem nostram in hoc mundo considera peregrinationem: quibus haereditas non in praesenti, sed in futura vita promittitur, quia Deus Deorum videbitur in Sion. quam etiam tuorum utilitatibus ipsum accommodes: nec etiam si alicui de affinibus tuis illud placuerit, praestare ei deneges, ut tuae dilectionis affectus, ac nostri laboris effectus, plurimorum, Dei si voluntas sit, consulat utilitati, quatenus magis pro expenso
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ sed quod aliis utile sit considerans. Feci
enĩ quod postulasti. & scõrũ patrũ libros ĩ
quib rebar aliquid de sententiis legis exp̃s¬
sum eẽ. qͣnͣtum licuit ꝑlegi. & singula scd̾m
oportunitatẽ loci ꝓ ut mͥ satis eẽ uidebatur
inserui: eorũ nonunib ante in pagina pre¬
notatis. Si quod uero gr̃a diuina indigno
mul cũ nota agnominis int̾posui. quatinꝰ
sciret lector que expatrũ traditione haberet.
&e quȩ exparuitate nr̃a licet sermone rustico:
tam̃ ut credo sensu catholico exposita in ue¬
niret. Unde fr̃ scĩssime obnixe dep̃cor. ut
opus qđ nunia postulatione a me extorsisti.
pia intentione relegas: diligent̾ examines.
&e sicubi correctione opus sit. ft̃no affectu hoc
michi intimare ñ tardes ut ea quȩ inuariis
occupationibus detentus. forsitan in caute
ꝓtuli. tua admonitione contentus corrige
studeã. ut & qui seminat sęmul gaudeat¬

Expanded text:
mihi, sed quod aliis utile sit, considerans. Feci mihi, sed quod aliis utile sit, considerans. Feci enim sicut postulasti, et sanctorum Patrum libros, in quibus rebar aliquid de sententiis legis expressum esse, quantum licuit perlegi: et singula secundum opportunitatem loci, prout mihi satis esse videbatur, inserui, eorum nominibus ante in pagina praenotatis. Si quid vero gratia divina indigno mul cum nota agnominis mei interposui, quatenus sciret lector quae ex Patrum traditione haberet, et quae ex parvitate nostra, licet sermone rustico, tamen, ut credo, sensu catholieo exposita inveniret. Unde, frater sanctissime, obnixe deprecor ut opus quod nimia postulatione a me extorsisti, pia intentione relegas, diligenter examines: et sicubi correctione opus sit, fraterno affectu hoc mihi intimare non tardes, ut ea quae in variis occupationibus detentus forsitan incaute protuli, tua admonitione conventus, corrigere studeam: ut et qui seminat, simul gaudeat, et
Abbreviated transcription (Latin):
rabanus peccator in xp̃o salutẽ.
Magnorũ uirorũ conam̃ anti¬
quitꝰ fuit. ut inuicem scribendo:
sua ꝓuocarent studia atq exer¬
cerent ingenia. Quod licet eoꝵ
opes. nec eloquentie facultas. iures tribuũt.
Maxime cũ in deserto rurali oꝑe magis in¬
stitutus sim uictũ ꝓprus manibus quere¬
re: quã urbana facundia libros condere
Inunxisti enĩ mͥ negociũ ultra uirtutem
meã. ut pentatheucũ moysi ꝑ lectis scõrũ
patrũ usquequaq dictis. simul sensũ litt̾e
ac spiritalis intelligentię iuolumine di¬
gererẽ: & ea quȩ ab aliis exposita ñ inue¬
cũ indifficillimo loco conuersans ꝓpt̾ curam
gregis dñici ne ei necessaria desint. tantum
occupatꝰ sim: ut nec aliorũ dicta ꝑlegere.
nec propͥa excogitare liceat. Sed quia tue
caritati aliquid denegare non audeo. nec̃
etiã tuȩ sc̃ĩtati in obediens eẽ uelim. arcius¬
me huic oꝑi mancipaui: ut quantũ uale¬
rem tuȩ satis facerem uoluntati: ñ quod

Expanded text:
RABANUS peccator in Christo salutem. Magnorum virorum conamen antiquitus fuit, ut invicem scribendo, sua provocarent studia et exercerent ingenia. Quod licet eoruopes, nec eloquentiae facultas vires tribuunt: maxime cum in deserto rurali opere magis institutus sim, victum propriis manibus quaerere, quam urbana facundia libros condere. Injunxisti enim mihi negotium ultra virtutem meam: ut Pentateuchum Moysi, perlectis sanctorum Patrum usquequaque dictis, simul sensum litterae ac spiritualis intelligentiae in volumine digererem: et ea quae ab aliis exposita non invecum in difficillimo loco conversans, propter curam gregis Dominici, ne ei necessaria desint tantum occupatus sim, ut nec aliorum dicta perlegere, nec propria excogitare liceat. Sed quia tuae charitati aliquid denegare non audeo, nec etiam tuae sanctitati inobediens esse velim, arctius huic me operi mancipavi, ut quantum valerem, tuae satisfacerem voluntati, non quod
Abbreviated transcription (Latin):
npͥncipio c̃auit ds̃ celũ &e t̾ram. Plurima
putarũt. sed nullus apud eos sermo fixus
habetur & stabilis: priore semꝑ a sequẽte
eius. & ea ĩcorrupta & increata. & sine
mitio asseuerauerũt: dm̃q ñ tamquã
creatorẽ mat̾ie. s tamquã artificem.
Aristotiles duo pͥncipra putauit. mat̾iã.
& speciẽ. & terciũ cũ his quod oꝑatoriũ
dr̃ cui suppeteret sufficient̃ efficere. qđ
ad oriendũ putasset. Unde factũ est. ut
partes mũdi deos eẽ. crederẽt: quã uis
de ipso mũdo ñ mediocris inter eos que¬
stio sit. Nã płtagoras.: unũ mũdũ asserit.

Expanded text:
ncipio creavit Deus coelum et terram. Plurima putaverunt; sed nullus apud eos sermo fixus habetur et stabilis, priore semper a sequente ejus; et ea incorrupta, et increata, et sine initio esse asseveraverunt: Deumque non tanquam creatorem materiae, sed tanquam artificem. Aristoteles vero duo principia putavit, materiam et speciem, et tertium cum his, quod operatorium dicitur, cui suppeteret competenter efficere quod adoriendum putasset. Ex quo factum est, ut partes mundi deos esse crederent, quamvis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. Nam Pythagoras unum mundum asserit:
Abbreviated transcription (Latin):
hab&. quã ut animã suã ponat. & rł. Nebula coꝵ
& uapor oꝑiat tabernacłm. id ẽ. pacificatio quã
ꝓnobis fecit ad patrẽ usq ꝑuenit. suꝑ om̃s untu¬
uituli in latũ dr̃. Digito asꝑgit. qͥa nunc apparae
uultui dĩ ꝓ nobis. Ad orientẽ. Oriens ipse xpc̃ ẽ. qͥ se¬
ipsũ solẽ iusticie nob̾ ostendit de qͦ dr̃. Ecce uir ori¬
ens nom̃ eiꝰ. De sequenti hyrco similit̾. Emũd& seũariũ.
Psenseni ȩccłia mundata ẽ. sanguine xp̃i asordib infide¬
litatis. Qd̃ fixũ ẽ. in medio Sortuĩ hereditatis eoꝵ
Quia ȩccłia ẽ. in medio nationũ. quã aboriginalib¬

Expanded text:
bet quam ut animam suam ponat, » etc. « Nebula eorum et vapor operiat oraculum, » id est, pacificatio quam pro nobis fecit ad Patrem usque pervenit super omnes virtuvituli illato dicitur, « digito aspergit, » qui nunc « apparet vultui Dei pro nobis . » « Ad orientem. » Oriens ipse Christus est, qui seipsum solem justitiae nobis ostendit, de quo dicitur: « Ecce vir, Oriens nomen ejus . » De sequenti hirco similiter. Emundet sanctuarium. Praesens enim Ecclesia mundata est sanguine Christi a sordibus infidelitatis. « Quod fixum est in medio sordium haereditatis eorum. » Quia Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
quãius cuncta ꝓpt̾ infirmitatẽ suã homo dni mã¬
data oꝑe cõplere nequeat. studeat tam̃ audire &
discere. ut sciens dnĩ uoluntatẽ qd̃ oꝑe ñ potest. bo¬
na uoluntate recompens&. Et suꝑ sanguinẽ qͥ effusꝰ
ris nomine facienda. Iunc immolabit holocaustũ
& cet̾a. Primo enĩ debemꝰ penitentiã ꝓ cõmissis ple¬
intt̾ ꝑagere. in memoria passionis & resurrectionis
nrẽ. ubi nrẽ redẽptionis cognouimꝰ effectũ. Ac de¬
inde purificatis sensib nosm& ipsos ex integro in
ara laudis dñi immolemꝰ. ut iã ñ nobis s illi ui-¬
uamꝰ. qͥ nos mortuos inueniens ut iuuamꝰ ꝑ ipsum
redemit & adiuuit. Qd̾ si pauꝑ ẽ. & ñ potest manꝰ

Expanded text:
quamvis cuncta propter infirmitatem suam homo Dei mandata opere complere nequeat, studeat tamen audire et discere, ut sciens Domini voluntatem, quod opere non potest, bona voluntate recompenset. « Et super sanguinem qui effusus que in Redemptoris nomine facienda. « Tunc immolabit holocaustum, » et reliqua. Primo enim debemus poenitentiam pro commissis pleniter peragere in memoriam passionis et resurrectionis nostrae, ubi nostri Redemptoris cognovimus effectum, ac deinde purificati sensibus nosmetipsos ex integro in ara laudis Domini immolemus, ut jam non nobis sed illi vivamus, quos mortuos inveniens, ut vivamus per ipsum redemit
Abbreviated transcription (Latin):
cata mundi. Non ut haber& : s ut penitus ꝑimere.
Eligat sͥ prudens lector quiꝰ sequendũ magis uideat᷑.
dũ in om̃ib fidei ñ uacill& auctoritas. Assuptoq tu
ribulo & rłiqua. Hoc uatillũ linguã intelligimus
dnĩcã. cũ q̃ nobis prunas de altari. id ẽ. de secre¬
to celestis doctrine sp̃alis ardorẽ ministrauit. Et
hauriens manu cõpositũ thimiama. & rł. Ia ẽ. om¬
in incensũ ẽ. dni parata. qr omiã que fecit patri
ꝓ odore suauissimo accepta erant. De quo drxit. Hic
ẽ. filiꝰ m̃s dileetuᷤ in qͦ mͥ cõplaeui. Uitri uelũ intra¬
bit in scã. Ascendit enĩ in celos et̃na redẽptigne in-

Expanded text:
cata mundi non ut sibi haberet, sed ut penitus perimeret. cata mundi non ut sibi haberet, sed ut penitus perimeret. Eligat sibi prudens lector quod sequendum magis videatur, dum inribulo, » et reliqua. Hoc vatillum, linguam intelligimus Dominicam, cum qua nobis, prunas de altari, id est de secreto coelesti doctrinae spiritualis ardorem ministravit. « Et hauriens manu compositum thymiama, » et in incensum est Domini parata, quia quae omnia fecit, Patri pro odore suavissimo accepta erant, de quo dixit: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . » « Ultra velum intrabit in sancta. » Ascendit eni
Abbreviated transcription (Latin):
locũ qr ubiq ds̃ ẽ. s cohibens uirtutẽ ut dara&
spaciũ passioni. Hoc ẽ. desertũ ubi bonꝰ pastor re¬
lictis nonaginta nouẽ ouib. abiit unã querere quȩ
s pierat.
in duob hyrcis duas partes popłi posse intelligi.
ut immolatꝰ eos designet qͥm passione xp̃i creden¬
tes cotidie se mactant in ara fidei. Emissus uͦ
in heremũ. illos qͥ in peceatis ꝑdurantes conũti
nolentes teudunt ad tenebras onerati peccatiᷤᷤ.
qd̃ uterq ꝓpeccato offertur. ostendit᷑ om̃s in
orignali peccato dep̃hensos. Sed illos a dño ꝓpt̃
fidẽ susceptos. istos in incredulitatis ꝑtinatia
dampnatos. utq statuit̾ corã dnõ. qͥa multi uo
cati pauci uͦ electi. Ad om̃s enĩ ꝑtienit euangłiũ.
solitudo dr̃. qr nulli pt̃ ipsã trinitatẽ ad liqͥdũ
patet. qualit̃ se eoꝵ eterna contineat ẽẽntia. Eoꝵ
dico in ꝑsonis. eiꝰ in substantiã. Qui sensꝰ de duab
xp̃i naturis altior uidet᷑. quia ille solus tulit pec¬

Expanded text:
us ubique est, sed cohibens virtutem, ut daret spatium passioni, hoc est desertum ubi bonus pastor, dimissis nonaginta novem ovibus, abiit unam quaerere quae perierat . in duobus hircis duas partes populi intelligi, ut immolatos eos designet qui in passione Christi credentes quotidie se mactant in ara fidei; emissus vero in eremum, illos qui in peccatis perdurantes, converti nolentes, tendunt ad tenebras onerati peccatis. Quod uterque pro peccato offertur, ostenditur omnes in originali peccato deprehensos, sed illos a Domino propter fidem susceptos, istos incredulitatis pertinacia damnatos: uterque statuitur eorum Domino, quia « multi sunt vocati, pauci vero electi . » Ad omnes enim pervenit Evangelium. solitudo dicit, quia nulli praeter ipsam Trinitatem ad liquidum patet qualiter se eorum aeterna contineat essentia, eorum dico in personis, ejus in substantia. Qui sensus de duabus Christi naturis aptior videtur, qui ille solus tulit pec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. potestas. in qͦ ẽ. nra expiatio. Induet᷑ ei stola li¬
nea. idẽ. eccłiã in corpꝰ suũ accipit unitatẽ. que
castitatis candore refulget. Sacerdotes quoq &
omẽm popłm. maiorib enĩ & minorib. dñi aduto¬
botiẽ. scd̾m hystoriã idolatriã ꝓhib&. Alystice
autẽ. siqͥs bouẽ. idẽ. forte opꝰ. ouẽ innocentiȩ uł

Expanded text:
est potestas, in quo est nostra expiatio: « Indueturque stola linea, » id est Ecclesiam in corporis sui accipit unitatem, quae castitatis candore refulget. « Sacerdotes quoque et omnem populum. » Majoribus enim et minoribus Domini adjutobovem. » Secundum historiam idololatriam prohibet: mystice autem bovem, id est forte opus, ovem in
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. ꝓ humanitate fragilitatis. & ꝓ eccłiȩ id ẽ
corporis sui statu. Duos hyroos stare faciet co
rã dño. & rł. Placuit scẽ trinitati cepm ꝓhu
mano gn̾e pati. qͥ in duabus naturis unꝰ ẽ. dĩ filiꝰ
ds̃ & homo. Sors mitat᷑ suꝑ hẏrcos. qr dispositũ erat
uxta qd̾ homo erat eũ ꝓ mortuis mori. Macratur
caꝑ unꝰ ꝓ peccato. quia ꝓ nobis peccatorib in ara
crucis caro eiꝰ immolata ẽ. saꝑ emissariꝰ statuit᷑¬

Expanded text:
id est pro humanitate fragilitatis, et pro Ecclesiae, id est corporis sui statu, « duos hircos stare faciet co. Placuit sanctae Trinitati Christum pro humano genere pati, qui in duabus naturis unus est Dei Filius, Deus et homo. Sors mittitur super hircos, quod dispositum erat, juxta quod homo erat, eum pro mortuis mori. Mactatur caper unus pro peccato, quia pro nobis peccatoribus in ara crucis caro ejus immolata est. Caper emissarius statuit
Abbreviated transcription (Latin):
plũ eiꝰ fuerit imitatꝰ. Si saluiã huiuscemodi ho
credentẽ cõmunicauĩt: ceta ut supra. Sagma
fittrũ uł tapetiũ uł aliud qd liboe sessioni pa¬
ratũ. Qd̃cũ reliqͥs pꝰmodũ cõp̃hensis uarias pollu¬
toꝵ. signficat ꝑuersitates qͥb utunt̾. Q portauĩt
hoꝵ aliquid idẽ qͥ se his fubdiderit pollutionil.
Om̃ĩs quem texgerit qͥ talis ẽ. ñ lotis ante mani¬
bus. & rł. hoc ẽ. quẽcũq ille ĩmundꝰ ñ mun¬
taminauerit. & rł ut supra. Uis ficcile qd̾ teti¬
gerit confringet᷑. Siquẽ fragilẽ qͥ facile corripi
ñ possit seduxerit. forti disciplina corripiatur.
qͥ se decipi ꝑmisit. Uas ligneũ leuitatẽ aliquoꝵ
signific̃. quȩ dũ labit᷑ ꝑ latrimas penitentię re¬
staurat᷑. Si sanatꝰ fuerit qͥ huiuscemodi sustiuu¬
erit passionẽ. hoc ẽ. si suprascriptałs correctꝰ
ueste. idẽ ext̾iori cõuersatione lacrimis peni¬

Expanded text:
pla ejus fuerit secutus. « Si salivam hujuscemodi hompla ejus fuerit secutus. « Si salivam hujuscemodi homcredentem commaculaverit: caetera ut supra. Sagina filtrum, vel tapetium, vel aliud quodlibet sessioni paratum, quod cum reliquis postmodum comprehensis varias pollutorum significat perversitates, quibus utuntur. « Qui portaverit horum aliquid, » id est qui se his subdiderit pollutionibus. « Omnis quem tetigerit, qui talis est, non lotis ante manibus, » et reliqua. Hoc est quemcunque ille immundus, non muntaminaverit, et reliqua ut supra. « Vas fictile quod tetigerit confringetur. » Si quem fragilem, qui facile corrigi non possit, seduxerit, forti disciplina coerceatur, qui se decipi permisit. « Vas ligneum » lenitatem aliquorum significat, quae, dum labitur, r. « Si sanatus fuerit, qui hujusmodi sustinet passionem, » hoc est si suprascriptus correctus veste, id est exteriori conversatione lacrymis poeni
Abbreviated transcription (Latin):
crimis penitentię absoluat᷑. Si igitur error re¬
stinctꝰ inueniat᷑. cũ auxilio dni & penitentie
instantia purificanda ẽ. domus. De sequẽtib huiꝰ
capłi in suꝑiorib plenit̃ dictũ ẽ. ꝑ rectã enĩ fidẽ
omt̃a imꝑari posse creduntur. Uarietas leprȩ uari
docuit dñs filios isrł. Uir qͥ patitur fluxũ seminis
id ẽ. doctor qͥ animi uirtute deb& uigere. si in do¬
etrina sua errore patit᷑. uł uxũ rerũ exercet mun¬
danarũ. immundꝰ ẽ. maxime si uitiũ consuetudine
nutrit. Dmẽ stuatũ in quo dormierit. idẽ. illa con-¬
suetudo in qua reqͥẽ sibi uidetͣ habere. condẽpna¬
tur. Siqͥs teagerit lectulũ eiꝰ. idẽ torpori eiꝰ cõmu¬
ncauĩt. mund& actꝰ suos usq ad ꝑfectã penite¬
ntiã. Si sederit ubi ille sedit. id ẽ. eiꝰ imitat᷑ erro¬
rẽ. sic̃ supra. Qui tetigerit carnẽ eiꝰ. hoc ẽ. exẽ¬

Expanded text:
crymis poenitentiae absolvatur. Si igitur error recrymis poenitentiae absolvatur. Si igitur error restrictus inveniatur cum auxilio Domini et poenitentiae instantia, purificanda est domus. De sequentibus hujus capituli in superioribus pleniter dictum est. Per rectam enim fidem omnia impetrare posse credunturdocuit Dominus filios Israel. « Vir qui patitur fluxum seminis, » id est doctor qui animi virtute debet urgere, si in doctrina sua errorem patitur, vel luxum rerum exercet mundanarum, immundus est, maxime si vitium consuetudine nutrit. « Omne stratum in quo dormierit, » id est illa consuetudo in qua requiem sibi videtur habere condemnatur. Si quis tetigerit lectulum, id est torpori ejus communicaverit, mundet actus suos usque ad perfectam poenitentiam. Si sederit ubi ille sedit, id est imitatur torporem sicut supra. « Qui tetigerit carnem ejus, » hoc est exem
Abbreviated transcription (Latin):
rł. Id ẽ. si errorẽ ꝑseuerare conspexerit iubebit
ipsos lapides erui. idẽ. ipsos seductores & eoꝵ
dogmata extra eccliã int̾ hereticos ponat. Domũ
autẽ ipsã radi intrinsecꝰ. id ẽ. ipsã mundare
congregationẽ & puluerẽ hoc ẽ. contagia erro¬
ris facie immundiciȩ hereticoꝵ deputari. Alroq
doctores ꝓ his ordinari. uerisq dogmatib eius dẽ
corporis cõpaginari concordiã. Sin aritẽ nouis ma¬
gistris appostas. redintegratꝰ error ipsos cũ reliqͣ
domo cominaculauerit. malicia ẽ. ꝑseueratis. ideo
lapides & ligna. pulitisq extra urbẽ in loco in¬
mundo ꝓiciãt᷑. Idẽ. siue doctores. siue illi qͥdebu¬
erunt fructũ bonoꝵ oꝑm parturire. cũ dogma¬
tib suis extra ȩccłiã pꝰ certã agnitionẽ int̾ erro-¬
usq ad ꝑactã penitentiã. Q dormierit in ea &
biturũ confidit. uł cõmunicauit illi. siñ ẽ. re¬
cte baptizatꝰ. abluat̾ fonte Sacro. Sin alit̾ la¬

Expanded text:
 id est si errorem perseverare conspexerit, « jubebit lapides ipsos erui, » vel ipsos seductores et eorum dogmata extra Ecclesiam inter haereticos ponat. « Domum autem ipsam intrinsecus, » id est, ipsam mundare congregationem, « et pulverem, » hoc est contagia erroris faciet immunditiae haereticorum deputari, aliosque doctores pro his ordinari verisque dogmatibus ejusdem corporis compaginari concordiam. Sin autem novis magistris appositis redintegratus error ipsos cum reliqua domo commaculaverit, malitia est perseverans; ideo lapides, et ligna, pulvisque extra urbem in loco immundo projiciuntur, id est, sive doctores, sive illi qui debuerunt fructum bonorum operum parturire cum dogmatibus suis, extra Ecclesiam, post certam agnitionem inter erro» usque ad peractam poenitentiam. « Qui dormierit in ea etbiturum confidit, vel communicaverit illi, si non est recte baptizatus, abluatur fonte sacro, sin aliter, la
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ & cet̾is sequentib sic̃ supra intelligit᷑ de
uto fluxũ semins patiente. Uas uͦ scd̾m histo¬
riã cuncta utensilia dici possunt. fic̾ uasa
bellica dicimꝰ. Si coierit cũ ea uir tẽpore sangui¬
nis. ⁊dẽ. si cũ idolatria qͥs sacrificauit uł re¬
cũbit in idolio manducans de itholothitis. im
molandũ coacto & sua sponte reuerso. utriq
penitentia constituta ẽ. Mulier que patit᷑ mul¬
tis dieb fluxũ sanguiis ñ in tẽprẽ m̃struali.
& rł Idẽ. anima que in idolatria pꝰ cognitã gram
occupat᷑ dũ ñ sit tẽpꝰ ĩstruale. idẽ cũ iã cecitas
gentiũ lumine ueritatis pene sit irraduta priꝰ
omĩ pene mundo in diaboli seruitute errante.
Sequentia supra. Si steterit sanguis hoc ẽ. sices¬
sauit error stulticie. Numerabit .uii. dies ut
sipͣ. cetã quoq ut supra. Docebitis gͦ filios
ifrł ut caueant immutidiciã. & moriant᷑ in sor¬
dib suis. cũ polluerint tabernacłm meũ. & rł.¬

Expanded text:
 caeteris sequentibus sicut supra intelligitur de viro fluxum seminis patiente. Vas vero secundum historiam cuncta utensilia dici possunt sicut vasa bellica dicimus. « Si coierit cum ea vir tempore sanguinis, » id est si cum idololatris quis sacrificaverit vel recumbit in idolio manducans de idolothytis, « imolandum coacto, et sua sponte reverso, utique poenitentia constituta est. « Mulier quae patitur multis dieb» etc., id est anima quae in idololatria post cognitam gratiam occupatur. Dum non sit tempus menstruale, id est, cum jam caecitas gentium lumine veritatis pene sit irradiata, prius omni pene mundo in diaboli servitute errante. Sequentia ut supra. « Si steterit sanguis. » Hoc est, si cessaverit error stultitiae, « numerabit septem dies, » ut supra, caetera quoque ut supra. « Docebitis ergo filios Israel ut caveant immunditiam et non moriantur in sordibus suis cum polluerint tabernaculum meum, »
Abbreviated transcription (Latin):
que ẽ. corpꝰ eiꝰ & uestim̃tũ ad confessis peccatis
enundauit aqua haptismatis. & sic mansioner
Suã in scĩs collocauit. Uel alit̃ ingressus ẽ. castra
id ẽ. pꝰ actã redẽptionẽ celos ascendit. Uitulũ aut̃
etima xp̃m significat. qd̾ eũ carnib & pelle
& fimo coburunt̾ extra castra. innuit qd̾ dñs ibr
des ostendit. Q autẽ cõbusserit ea & rłiqͣ. Siqͥs
enĩ ex int̾fectorib eiꝰ crediderat. penitentia
mundatus in mimerũ fideliũ receptꝰ ẽ. Alen
se septimo decima die ce rł. Mensis septimꝰ. plem¬
tuddinẽ tẽp̃nis timuit. in quo misit ds filiũ fuũ &rł.
Dccima die ᷤ ꝑfectionẽ legis. Sic̃ & anareas decima hora
diei cũ frẽ suo in euangłio ad iħm uenisse legit᷑.
Siue idigena siue aduena. idẽ. siue uideus siue gẽ¬
tilis. Affligetis anmas urãs. Scd̾m litterã trib dieb
ietunantes. usq ad uesꝑam. Hoc ẽ. autẽ pͥncipiũ p̃¬

Expanded text:
quae est corpus ejus et vestimentum, a confessis peccatis quae est corpus ejus et vestimentum, a confessis peccatis emundavit aqua baptismatis, et sic mansionem suam in sanctis collocavit: vel aliter, ingressus est castra, id est post peractam redemptionem coelos ascectima Christum significat. Quod cum carnibus, et pelle, et fimo comburuntur extra castra, innuit quod Dominus des ostendit. « Qui autem combusserit ea, » et reliqua. Si quis enim ex interfectoribus ejus crediderat, poenitentia mundatuse septimo, decima die, » et reliqua. Mensis septimus plenitudinem temporis innuit, in quo misit Deus Filium suum, etc. . Decima dies perfectionis legis, sicut et Andreas decima hora diei cum fratre suo in Evangelio ad Jesum venisse legitur. « Sive indigena, sive advena, » id est sive Judaeus, sive gentilis, « affligetis animas vestras, » secundum litteram: tribus diebus jejunantes usque ad vesperum; hoc est autem principium pr
Abbreviated transcription (Latin):
ta nrã scd̃m diuinitatis potentiã dimitere ꝓpo¬
nit᷑. Posita utraq manu suꝑ caput eiꝰ. Debemꝰ enĩ
manib extensis. ut se meminerit ꝓ nobis manꝰ
in cruce extendisse. cũ humillima scilic& suppli¬
catione peccata consitentes. maiestatẽ eiꝰ exorare.
qͥa fidelis ẽ. ut remittat. Uere enĩ languores nr̃oᷤᷤ
ipse tulit. & rł. Emietet eũ ꝑ hominẽ paratũ et
rł. Ipsũ ꝑ ipsũ mittimꝰ. qr sua uoluntate ad nos
uenit. & ut sibi placuit sese ad ꝓpiciandũ re¬
duxit. ut ipse ait. Potestatẽ habeo ponendi ani¬
mã meã. & rł. Reuertet᷑ aaron in tab̾nacłm de¬
stimonii. Hoc ẽ. qd̾ ipse ait. Ecce ego uobscũ sum
usq ad confũmationẽ scli. Depositis uestib id ẽ.
carne mortali deposita. ĩmortalitatis mduit głiã.
guine tuyxit passionis. Offert holocaustũ egrest.
qr ad patrẽ ascendens. totã dispensationẽ ꝓnu
Salute expleuit. Offert & ad ipẽ. id e. desidiũ suũ

Expanded text:
dum divinitatis potentiam dimittere proponitur. « Posita utraque manu super caput ejus. » Debemus enim manibus extensis, ut se meminerit pro nobis manus in cruce extendisse, cum humillima scilicet supplicatione peccata confitentes, majestatem ejus exorare, quia fidelis est et remittet. Vere enim languores nostros ipse t. Ipsum per ipsum mittimus, quia sua voluntate ad nos venit, et ut sibi placuit sese ad propitiandum reduxit, ut ipse ait: « Potestatem habeo ponendi animam meam, » etc. . « Revertetur Aaron ad tabernaculum testimonii; » hoc est quod ipse ait: « Ecce ego sum vobiscum usque ad consummationem saeculi » . « Depositis vestibus, » id est, carne mortali deposita, imguine passionis. Offert holocaustum egressus, quia ad Patrem ascendens totam dispensationem pro nostra salute explevit. Offert adipem, id est desiderium suum,
Abbreviated transcription (Latin):
inferior si sp̃u inelinante se aduiliora polluta
fuerit. necessariũ hab& emundari. Mulier que
redeunte mense patit̾ fluxũ sanguinis & rł.
Id ẽ. anma que ueniente dnĩ gr̃ae uisitatione
in idolatria maculat᷑ penitꝰ immunda ẽ.uii.

Expanded text:
inferior, si spiritu inclinante se ad viliora polluta fuerit, necessarium habet emundari: « Mulier quae redeunte mense patitur fluxum sanguinis, » etc., id est anima quae, veniente Domini gratiae visitatione, in
Abbreviated transcription (Latin):
ceat. auditũ ꝓsꝑm & bentuolũ ad audiendã habere
iusticiã. Et suꝑ pollices manꝰ dextre & pedis dextri.
Aa dirigendas uidelicet oꝑationes eminentes. & nices¬
sũ in mandatis dĩ. Et de olei sextario mittet in manũ
suã simistrã. id ẽ. uitã integrã in hac tuta tenendã
cõmendet. Eterna enĩ uita in dext̃a accipit. Tingu&

Expanded text:
ceat auditum prosperum et benevolum ad audiendum habere justitiam. « Et super pollices manus dextrae et pedis » dextri, ad dirigendas videlicet operationes eminentes, et incessum in mandatis Dei. « Et de olei sextario mittet in manum suam sinistram, » id est, fidem integram in hac vita tenendam commendet. Aeterna enim vita in de
Abbreviated transcription (Latin):
altare .iiii. cornua hab&. qr ille uirtutes angłice
.iiII. utunt᷑ pͥncipaliũ ornarñtis uirtutũ. Quę
quomͦ abhis obseruent᷑ in exodo scripumꝰ. Scific&
illud abimmundiciis filioꝵ isrł. Hoc ẽ. ꝑ passionẽ
suã pacificans angłoꝵ choros. ne inimicicias tiltra
ꝓpt̾ peccatũ originale illis exhiberent. Post ꝗͣ emun¬

Expanded text:
 cornua habet, quia illae virtutes angelicae quatuor utuntur principalium ornamentis virtutum, quae quomodo ab his observentur in Exodo scripsimus, sanctificet illud « ab immunditiis filiorum Israel, » hoc est per passionem suam pacificans angelorum choros, ne inimicitias ultra propter peccatum originale illi exhiberent. « Postquam emun