comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e̾e quicquã in solubile. ignorans Quia
sermo di non est alligatus. Uerdim
cum ille simile uinculorum asperitaa
compulsus: ad eundẽ tanti muiraculi
iuctorem talibus sicut socius eius uocib
& fecibus supplicit̃ exclamar& : & ipse qͦq
eaudiri meruit. & similiter catenis reso¬
Ilio autem uincto cum intermis
pupplicis uapore caloris catenarum
iułnera intumescerent : & grauissimum
dolorem eidem concitarent: affuit
sides ut amici dĩ opem implorare e
Nui cum ad piscinalem egressus e̾et: subi
&iã ipsi catenȩ ceciderunt. & onĩs
quotquot uiderunt : xpm atq eius pri¬
nũ confessorẽ Stephanũ magnificare
ARALITCVS territorui
 ppon ensis zaritorum uocabulo
restitutus faber ferrarus. ꝑ plurimũ
tempꝰ lecto decũbens. non poterat ince¬
dere. non linguam in umbra resoluere
andem beati stephani ad se fama ꝑlata
parentes proprios nutu quo poterat hor¬
tar&ur. Quo facto dum ibidem yemis

Expanded text:
esse quidquam insolubile, ignorans quia esse quidquam insolubile, ignorans quia sermo Dei non est alligatus . Verum cum ille simili vinculorum asperitate compulsus ad eumdem tanti miraculi auctorem talibus, sicut socius ejus, vocibus et fletibus suppliciter exclamaret, ipse quoque exaudiri meruit, et similiter catenis resoAlio item vincto cum in thermis publicis vapore caloris catenarum vulnera intumescerent, et gravissimum dolorem eidem concitarent, adfuit fides, ut Amici Dei opem imploraret. Qui cum ad piscinalem egressus esset, subito etiam ipsi catenae ceciderunt, et omnes quotquot viderunt, Christum atque ejus primum confesaralyticus territorii Hipponensis Zaritorum, vocabulo Restitutus, faber ferrarius, per plurimum tempus lecto decumbens, non pedibus poterat incedere, non linguam in verba resolvere: tandem beati Stephani ad se fama perlata, parentes proprios nutu quo poterat hortaretur. Quo facto, dum ibidem hiemis
Abbreviated transcription (Latin):
manibus sacerdotis ad aeccłam porta¬
r&ur : ecce quidam cęcus app̃hendens
capsellam argenteam in qua erat relliͥ¬
arũ portio iemorata. cępit fortissima
fide regno cȩlorũ facere. & quia qui uĩ
faciunt dirripiunt illud: continuo lum̃
recepit. Unde uniuersȩ Aeccłe xp̃s non¬
natis ꝑ gloriosissimũ stephanũ liberauis
TE. Mcum quidam incustodia pub¬
plica catenarũ nexibus uincti districa¬
us haberentur : eorũ unus cruciatu
poenȩ ac dolore cõpunctus: sem̃ ste¬
phanũ xpi karũ in auxiliũ in uoca¬
bat. Ecce inter lacrimas uocesq eui¬
lantis. subito de manibus eiꝰ corruere
catenȩ. Quo facto cum p̾posito custo¬
die. solutus ultro seipsum ingessiss&
& rem tanti miraculi confessus fuiss&
non ausus est custos rursum ei uin¬
cula inicere. sed plane ex hoc quasi
cautior & sollicitior effectus: alium
pariter uinctum artius fortiusq con¬
strinxit. quasi diuinȩ potentiȩ posse

Expanded text:
manibus sacerdotis ad ecclesiam portamanibus sacerdotis ad ecclesiam portaretur; ecce quidam caecus apprehendens capsellam argenteam, in qua erat reliquiarum portio memorata, coepit fortissima fide regno coelorum vim facere. Et quia qui vim faciunt, diripiunt illud , continuo lumen recepit. Unde universae Ecclesnatis per gloriosum Stephanum liberatis. Item cum quidam in custodia publica catenarum nexibus vincti districtius haberentur, eorum unus cruciatu poenae ac dolore compunctus, sanctum Stephanum Christi charum in auxilium invocabat. Ecce vero inter lacrymas vocesque ejulantis, subito de manibus ejus corruere catenae. Quo facto, cum praeposito custodiae solutus ultro se ipsum ingessisset, et rem tanti miraculi confessus fuisset, non est ausus custos rursum ei vincula injicere, sed plane ex hoc quasi cautior et sollicitior effectus alium pariter vinctum arctius fortiusque constrinxit: quasi divinae potentiae possit
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ om̃s accendit. Circũdat᷑ epẽ stipan¬
tibus turbis. rogat᷑. ten&ur. non an¬
te dimitat̾ quã sacram̃to &iã uiter.¬
suchil se relliquiarũ de cilutate abla¬
turũ e̾e pollicer&ur. Quod ita demũ
illa płi ꝓ zelo fidei tempestas tandem¬
placer&ur. simulq relliquiȩ in unum
congregarent᷑ : in eodẽ memoriȩ loco
ubi iam pars fuerat relliquiarũ primis¬
tus collocata. ibi & alia pars similiter
reponer&ur. donatꝰ prbr ꝑ somnium
sacram̃ta postantẽ epm̃. hoc ẽ sacram̃¬
tarũ relliquiarũ postionẽ gestantem¬
cõpellere sicut dictũ est uidebatur: ut
locus dar&ur: maxime quod in aeccłi
hoc agebatur. quȩ primitꝰ adonatistarĩ
diuisione usurpata. postea in hodiernũ
unitati catholicȩ ẽ restituta. Unde
&iã uocabulum sumpsit. & aeccła re¬
die.iam pars ilsa relliquiarũ de
monasterii habitaculo ꝓlata cum
choris resonante dulci modulatione:

Expanded text:
Dei omnes accendit. Circumdatur episcopus stipanDei omnes accendit. Circumdatur episcopus stipantibus turbis, rogatur, et tenetur, nec ante dimittitur, quam sacramento etiam interposito nihil se reliquiarum de civitate ablaturum esse polliceretur: quo ita demum illa populi pro zelo fidei tempestas placaretur, simulque reliquiae in unum congregarentur, in eodem Memoriae loco, ubi jam pars fuerat reliquiarum primitus collocata, ibi et alia pars similiter reponeretur. Donatus presbyter per somnium sacramenta portantem episcopum, hoc est sacratarum reliquiarum portionem gestantemcompellere, sicut dictum est, videbatur, ut locus daretur, maxime quia in Ecclesia hoc agebatur, quae primitus a Donatistarum divisione usurpata, postea usque in hodiernum unitati Catholicae est restituta. Unde etiam vocabulum sumpsit, ut ecclesia Redie, cum pars ipsa reliquiarum de monasterii habitaculo prolata cum e et hymnorum choris resonantibus dulci modulatione
Abbreviated transcription (Latin):
mon&ur. quod ipse post modũ r&ulit.
ut ad ep̃m mane ꝑger&. eiq. dicer&:
ꝑne id ꝑficer& quod de parte relliqui¬
arum facere disposuss&. Quod cum
memoratus prbr neglegenter habuiss&.
ratur: Aliũ autẽ prb̃m donatũ nomi¬
ne r&ulisse. eo quod in ipso loco memo
ediuerso astantẽ. & sacram̃ta niuei
candoris in pallã manibus & collo ges¬
tantẽ Quẽ ꝓtinꝰ appellans constant̃.
dixit. Pone hic quod postas. Cũq.
ab alio in sinistra epĩ stante prb̃o
sibim& dicer&ur: & quis aliud porta¬
bit  Ipse respondit. Quid adte:
Modo hic quod ab epo portat᷑. loco suo
reponatur. Hoc sicut reuelatũ est: ita
post diem tertiũ impl&um est. Namq.
cũ iam p̾cedente die uehiculũ pararet᷑.
ut cũ parte relliquiarũ epc̃ ꝓficisser& :¬
repente huiꝰ se rei fama ꝑ ciuitatẽ diuul¬
gatae. in mensa ad aeccłam mubatudo
conflurit. Tumultus & clamor magnꝰ
fieri cępit. zelus fidei & amor amici

Expanded text:
monetur, quod ipse postmodum retulit, monetur, quod ipse postmodum retulit, ut ad episcopum mane pergeret, eique diceret, ne perficeret quod de parte reliquiarum facere disposuisset. Quod cum memoratus presbyter negligenter habuisset,ratur. Alium autem presbyterum, Donatum nomine, retulisse quod in ipso loco Memore diverso astantem, et sacramenta nivei candoris in palla manibus et collo gestantem. Quem protinus appellans, constanter dixit: Pone hic quod portas. Cumque ab alio in sinistra episcopi stante presbytero sibimet diceretur, Et quis alius portabit? ipse respondit, Quid ad te, modo hic quod ab episcopo portatur, loco suo reponatur? Quod sicut revelatum est, ita post diem tertium impletum est. Namque cum jam praecedente die vehiculum pararetur, ut cum parte reliquiarum epama per civitatem divulgata, immensa ad ecclesiam multitudo confluxit. Tumultus et clamor magnus fieri coepit, zelus fidei et amor Amici
Abbreviated transcription (Latin):
ad illum cuiꝰ domꝰ erat dixit. Beatus es
uit. Et narrare cȩpit. quȩ animȩ suȩ
reuelata fuissent. Pixit enim multitu¬
dine mortuorum se fuisse circũ datũ:
quorũ alios agnouiss&. alios ignorafs&
Deinde quodã ingresso iuuene. candida
ueste nitente habitũ diaconi p̃ferente :¬
& potestatis imperio iubente ac dicen¬
te illis mortuis recedite: statim illas
mortuorũ tubas non cõparuisse Ium
illũ ad se accessiss&. ac sibi dixisse
redder& similiter im̃peratũ sibi ab eo
fuissa. seq respondisse. Ne symbolũ
iubes ut reddam: & illo dicente red¬
de. se ex ordine symbolũ reddidisse. &
adiecisse: Si iubes & orationẽ dominicã
reddo Atq illo annuente. reddidit
unc illoᷤ signo salutari cor iacentis signa¬
uit eiq dicit. Surge iam saluus. Et
suas transferre presumer&.
ODE M tempore uenerabilis
aliquã partem disposuerat & in
promuntoriensi aeccła collo care
Diȩs &iam quo id fier&. statutus erat
Ecce ante diem fere tertiũ. quidam

Expanded text:
ad illum cujus domus erat, dixit: Beatus es,uam intravit. Et narrare coepit quae animae suae revelata fuissent. Dixit enim multitudine mortuorum se fuisse circumdatum, quorum alios agnovisset, alios ignorasset. Deinde quodam ingresso juvene, candida veste nitente, habitum diaconi praeferente, et pietatis imperio jubente ac dicente illis mortuis, Recedite; statim illas mortuorum turbas non comparuisse. Tum illum ad se accessisse, ac sibi dixisse,redderet similiter imperatum sibi ab eo fuisse, seque respondisse, Num Symbolum jubes ut reddam? Et illo dicente, Redde; se ex ordine Symbolum reddidisse, et adjecisse, Si jubes, et Orationem dominicam reddo: atque illo annuente reddidit. Tunc ille signo salutari cor jacentis signavit, eique dixit: Surge jam salvus. Et suas transferre praesumeret. Eodem tempore venerabilis aliquam partem disposuerat in Promontoriensi ecclesia collocare: dies etiam quo id fieret statutus erat. Ecce ante diem fere tertium quidam E
Abbreviated transcription (Latin):
intempore iugis & infinita siccitas
erat: sed eadẽ hora pliuua magna
descendit. & habundant̃ in ebriata
est terra. Etom̃s glorificabantibi
dñm propt̃ scm̃ eius stephanũ. &
& pietatis quẽ periclitanti scło a¬

Expanded text:
in tempore jugis et infinita siccitas erat: sed eadem hora pluvia magna descendit, et abundanter inebriata est terra: et omnes glorificabant ibi Dominum, propter sanctum ejus Stephanum, et et pietatis, quem periclitan
Abbreviated transcription (Latin):
gelus incontione hominũ appa¬
ruit. Hȩc autẽ omnia ut uidi. ita
euenerunt: & consonasibi appa¬
ruerunt un iuersa. Dixit autem
mihi sc̃s ep̃s . Uade: fode inaceruo
qui est in ipso agro. Et si mnurneris.
nuntia mihi. & ego dixi ei. De¬
ambulaui agrũ : & uidi aceruũ
minutoꝵ. Lapidũ inmedio. ubi ar¬
bitratus sum eos esse. Et dioxit
mihi papa Tam doxitibi uade.
fode: & si inuenrris. sedens custo¬
di locum: & manda mihi per
diaconum. ut ueniã ad locũ
Etita medimisit. Et cum uenissẽ
inuillã: misi prȩcõnes. ut omnes
habitatores uillae diluculo con¬
surgerent & foderent in aceruo
Eadem uero nocte apparuit ipse
domnus gamaliel cuidã mona¬
cho nom me migetio innocenti
& simplici uiro: eadẽ similitudi¬
ne quamiln apparuit. Et doxit
adeũ. Uade: dic luciano prȩs¬
bitero. Uane labarat in aceruo illo:
modo non ibi sumus. sed tunc illic
positi fuimus cum lamentarent
nos scđm consurtudinẽ antiquoꝵ:
propt̃ quodibi aceruus intestimo¬

Expanded text:
oncione hominum apparuit. Haec autem omnia ut vidi, ita evenerunt et consona sibi apparuerunt universa. Dixit autem mihi sanctus episcopus: Vade, fode in acervo, qui est in ipso agro: et si inveneris, nuntia mihi. Et ego dixi ei: Deambulavi agrum, et vidi acervum minutorum lapidum in medio, ubi arbitratus sum eos esse. Et dixit mihi papa: Jam dixi tibi, Vade, fode; et si inveneris, sedens custodi locum, et manda mihi per diaconum ut veniam ad locum. Et ita me dimisit. Et cum venissem in villam, misi praecones, ut omnes habitatores villae diluculo consurgerent, et foderent in acervo. 7. Eadem vero nocte, apparuit ipse domnus Gamaliel cuidam monacho nomine Migetio, innocenti et simplici viro, eadem similitudine qua mihi apparuit, et dixit ad eum: Vade, dic Luciano presbytero, Vane laboras in acervo illo; modo non ibi sumus, sed tunc ibi positi fuimus, cum lamentarentur nos secundum consuetudinem antiquorum, propter quod ibi acervus in testimo
Abbreviated transcription (Latin):
andẽ inter huiꝰcemodi sibim& repug¬
nantium cogitationũ aestus. potentis¬
simi aduocati stephani implorari de¬
bere patrocinia. non sine diuina ꝓuiden¬
tia ẽ aquibusqam instigata atq. co-¬
hortata Namq. ad eius memoriam
supplex ad uolauit. ibiq se cũ lacrimis
strauit. & dum orat: audire meruit
Maritus tuus uenit. P ropere illa domũ
redut. & maritum incolom̃ inuenit.
ta & coniugi castitas custodita: &
amico dĩ quanta fuerit animȩ pericli¬
tantis cura cognitũ factum est in dĩ
uiuus inuentus est.
ERidem tempꝰ in nrã eiuitate
quȩdam domus ruina conlapsa
hominẽ oppresserat. cui nom̃ dati¬
ius est. Quiꝰ exinde erutum corpꝰ¬
& ad uicinã domũ translatum: fune¬
ris obsequio plangebatur. P romde
iugalis eiusdem mariti sui tanto luctu
ꝑcussa : ad memoriã glost stepham
ꝓ uita mariti cũ lacrimis se pro stra¬
tura ꝑrexit. Ibidem dum illa aliquan¬
dui ad aures amici dĩ fide pulsar&:

Expanded text:
tandem inter hujuscemodi sibimet repugtandem inter hujuscemodi sibimet repugnantium cogitationum aestus, potentissimi advocati Stephani implorare debere patrocinia, non sine divina providentia est a quibusdam instigata atque cohortata. Nam ad ejus Memoriam supplex advolavit, ibique se cum lacrymis stravit. Et dum orat, audire meruit, Maritus tuus venit. Propere illa domum rediit, et maritum incolumem invenit. Ita et conjugi castitas custodita, et Amico Dei quanta fuerit animae periclitantis cura, cognitum factum est in Dei vivus inventus est. Per idem tempus, in nostra civitate quaedam domus ruina collapsa hominem oppresserat, cui nomen Dativus est. Cujus exinde erutum corput ad vicinam domum translatum, funeris obsequio plangebatur. Proinde jugalis ejusdem, mariti sui tanto luctu perculsa, ad Memoriam gloriosi Stephani pro vita mariti cum lacrymis se prostratura perrexit. Ibidem dum illa aliquandiu ad aures Amici Dei fide pulsaret,
Abbreviated transcription (Latin):
ti uarus morbis passionibusq curati.
sed& mortui suscitati. longum est
nobis & pene in possessibile unicum
quandã hystoriam habere noscatur.
Nł quibus tamen omibus quȩ neq expli¬
care possumus : neq pęnitus r&icere
debemus : pauciora Ineq & notiora
eligimus: Ut neq fastidientium. au¬
res mundemus : neq diligentium stu¬
c̃m stephanũ inuocauit. & exaudita est
TLTU R membloniturna loci mu¬
lier quȩdam. diu per egrinantis mari¬
ti: nec de morte certa. nec de uita
secura. cum triennii ferme tempus
em̃ sũ e̾et. quod illa diueruis de coniuge
opinionibus exagitura. in ancipiti &
dubio uitȩ suȩ statu fuisso collocata
fluctuabat ex incerto pendens mulieris
animus. & in quod se latꝰ eger ꝓicer&
ignorabat. dũ hinc nuptiȩ suaderen¬
tur pauꝑtas ꝓponer& ur. sollicitudo
ingerer&ur: fragilitas carms insidiar&.
rur sum ex alia parte castitas. maritus
fama : religio ante oculos poner&ur

Expanded text:
ti variis morbis passionibusque curati, ti variis morbis passionibusque curati, sed et mortui suscitati, longum est nobis et pene impossibile universquamdam historiam habere noscatur. De quibus tamen omnibus, quae neque explicare possumus, neque penitus reticere debemus, pauciora quaeque et notiora eligimus, ut neque fastidientium aures inundemus, neque diligentium stuum Stephanum invocavit, et exaudita est. Igitur Memplonitani loci mulier quaedam diu peregrinantis mariti nec de morte certa, nec de vita secura, cum triennii ferme tempus emensum esset, quo illa diversis opinionibus de conjuge exagitata in ancipiti et dubio vitae suae statu fuisset collocata, fluctuabat ex incerto pendens muliebris animus, et in quod se latus aegra projiceret ignorabat, dum hinc nuptiae suaderentur, paupertas proponeretur, sollicitudo ingereretur, fragilitas carnis insidiaretur; rursum ex alia parte castitas, maritus, fama, religio ante oculos ponerentur:
Abbreviated transcription (Latin):
miserere filus meis. Uix prȩcator uer¬
ba fimerat. &iã prȩcũ exauditor: p̃eib
respondebat dicens. Surge saluus factꝰ
es. At ille statim in sermone iubenas
tamquã qui obdormiens corpore sed
uigilans sp̃ũ dudiss& : continuo delee¬
to exiliuit. & ante lectum suum fir¬
mis gressibus incedere cępit. Acsic
uerbum illud ꝓph&iȩ impleuit. Q
claudus sali&. sicut ceruus. Deide
mane surgit. uotaq sua martyribus
ubi eȩdem reliquiȩ susceptę sunt redde¬
re ꝓperauit. Quo propter itineris lon¬
gitudinem baculo adhuc innitendum
e̾e putauit. Ubipostquã diu orauit:
cereos accendit. Baculum dereliquit:
atq exͣde filium paruulum collo susti¬
in Aeccbam acum singenti tȩlebritate
collidatas intamquã ꝓposita statione
Quanti ex illo multitudinis undiq concus¬
sus fieri cepere. quanta beneficia fue¬
rint collata & cotidie conferantur.
quanta miracula demonstrata: quot
cȩci illuminati. paralitici curati. quas¬

Expanded text:
miserere filiis meis. Vix precator vermiserere filiis meis. Vix precator verba finierat, et jam precum exauditor precibus respondebat, dicens: Surge, salvus factus es. At ille statim in sermone jubentis, tanquam qui obdormiens corpore, sed vigilans spiritu audisset, continuo de lecto exsilivit, et ante lectum suum firmis gressibus incedere coepit, ac sic verbum illud prophetiae implevit, Et claudus saliet sicut cervus . Deinde mane surgit, votaque sua Martyribus, ubi eaedem reliquiae susceptae sunt, reddere properavit. Quo propter itineris longitudinem baculo adhuc innitendum esse putavit. Ubi postquam diu oravit, cereos accendit, baculum dereliquit, atque exinde filium parvulum collo sustiin ecclesia cum ingenti celebritate collocatis, tanquam proposita statione quanti ex illo die multitudinis undique concursus fieri coepere, quanta beneficia fuerint collata, et quotidie conferantur, quanta miracula demonstrata, quot caeci illuminati paralytici sanati, quan
Abbreviated transcription (Latin):
tudine repl&o. speciem fici trader&.
per cuius dulcedinis significationem:
spũalis grȩ perciper& suauitatem.
Unde &iam fiduciam imprtrandi accipi¬
ens prȩcibus insistebat. & sanitatẽ ab ea
paebat. pAt illa quȩ typum procul
dubio gestabat. aeccłȩ. modo inquit
accedo ad sem̃ Stephanũ. & faci& te
sanum. Quod dictum. facti fides. ẽ.
subsecuta. Nam cum illa disceder&.
atq iste postea deselinqui se dolens
dicer&. dimittis me & ducis te: ecce
uid& illã sicut illi ꝓmiserat ad sẽm
stephanum accedentẽ & pro se rogantẽ
ac dicentem his uerbis. Rogo te per
scĩtatem tuam cura illum Miserere
de tribulatione sua. Tum illum qui
rogabatur uidit ad se atq ad cubieu¬
lum in quo iacebat ingredientem. Amie¬
tum ueste candida. specie decora:
Quem mox agnouit. ut egrotus medicũ
egenus copiosum. supplex patronũ : his
uerbis cum lacrimis rogabat dicens
Carus xpĩ amicus. cura me. Libera
me de tribulatione miserere mihi:

Expanded text:
tudine repleto, speciem fici traderet, tudine repleto, speciem fici traderet, per cujus dulcedinis significationem spiritualis gratiae perciperet suavitatem. Unde etiam fiduciam impetrandi accipiens precibus insistebat, et sanitatem ab ea petebat. At illa, quae typum procul dubio gestabat Ecclesiae, Modo, inquit, accede ad sanctum Stephanum, et faciet te sanum. Quod dictum facti fides est subsecuta. Nam cum illa discederet, et ipse post eam relinqui se dolens diceret, Dimittis me, et ducis te? ecce videt illam, sicut illi promiserat, ad sanctum Stephanum accedentem et pro se rogantem ac dicentem his verbis: Rogo te per sanctitatem tuam, cura illum; misererede tribulatione. Tum illum qui rogabatur vidit ad se atque ad cubiculum in quo jacebat, ingredientem amictum veste candida, specie decora. Quem mox ut agnovit, ut aegrotus medicum, egenus copiosum, supplex patronum, his verbis cum lacrymis rogabat dicens: Chare Christi amice, cura me, libera me de tribulatione, miserere mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
notum est apud nos in aduentu scãrũ
ẽ. & demultis qͥuarus morbis curati sunt.
E. Ridem tempus quidam ciuita¬
tis, tonsor qui concordius uoca¬
batur pedem cadendo fregerat.
s̃ diu lecto decumbens: uarus dolo¬
ribus cruciatiatur. Cum hinc eũ
paupertatis cogitatio: inde paruulorũ
sollicitudo in tanto casus sui merore
positum macerar& : ecce quadam noc¬
te ipso quidem dormiente. sed non illo
dormitante neq obdormiente qui custo¬
dit isrł. qui pusillum & magnum fecit.
& equaliter illi cura est pro om̃ibus:
uid& per somnium perductum se in ar¬
duum quendam augustũq cuiꝰdam
montis ascensum. unde nulla e̾et sibi
facultas remeandi. nullus exitus eua-¬
dendi Ex quo quid aliud demonstra¬
batur ei : quam ut scir& atq intellege¬
r& in angustus pressurarũ suarum non
humanũ. sed solius dĩ debere querere
auxilium. Namq apparuisse sibi dit
quandam reuerendam iusu feminam.
quȩ sibi sic afflicto : & dolorum amari¬

Expanded text:
notum est apud nos in adventu sanctarum notum est apud nos in adventu sanctarum et de multis qui a variis morbis curati sunt. Per idem tempus quidam civitatis tonsor, qui Concordius vocabatur, pedem cadendo fregerat. Is diu lecto decumbens, variis doloribus cruciabatur. Cum hinc eum paupertatis cogitatio, inde parvulorum filiorum sollicitudo in tanto casus sui moerore positum maceraret, ecce quadam nocte, ipso quidem dormiente, sed non illo dormitante neque obdormiente qui custodit Israel , qui pusillum et magnum fecit, et aequaliter est illi cura pro omnibus , videt per somnium perductum se in arduum quemdam et angustum cujusdam montis ascensum, unde nulla sibi esset facultas remeandi, nullus exitus evadendi. Ex quo quid aliud demonstrabatur, quam ut sciret atque intelligeret in angustiis pressurarum suarum non humanum, sed solius Dei deberi quaerere auxilium? Namque apparuisse sibi ait quamdam reverendi visus feminam, quae sibi sic afflicto et dolorum amari
Abbreviated transcription (Latin):
amalec hostem adiuuante ihũ continua¬
ta oratione pugnabat. P arum aliquid
noctis transierat: cum ecce mulier hostii
sui limen egressa: paulatim lumen cȩpit
recipere. tta ut & pari&es contra positos
aspicer&. & silices platearum usu discer¬
ner& Statimq filium suum appełauit:
atq his uerbis alloqui coepit. F ili
non isti pari&es de domo infantis uillici
sunt: Fece et silices de platea. Et dix̃
ei filius suus. Vtquid mentiris.
Putans quod illa temptando id dicerce
non uidendo. Iterum leuans oculos
ad celum dixit. Ecce uideo inquit
& lunam suꝑ theatrum adhue dimidia
Dscitq ei filius suus: Quare te faciebas
non uidgre: Quasi numquam antea
mater ceca fuiss&: sed potius cȩcitatem
ad Accelesiam nullo alio comitante:
sed ꝓprio lumine ducente perrexit.
laudes. & amici dĩ non abscondit. Quid
in se mirabiliter gestum fuiss&: con¬
gratulantibus & ammirantibus fideli¬
bus enarrauit. Hoc ergo primum

Expanded text:
Amalec hostem Jesu, continuaAmalec hostem Jesu, continuata oratione pugnabat . Parum aliquid noctis transierat, cum ecce mulier, ostii sui limen egressa, paulatim coepit lumen recipere, ita ut parietes contra positos aspiceret, et silices plateae visu discerneret. Statimque filium suum appellavit, atque his verbis alloqui coepit: Fili, nonne isti parietes de domo infantis villici sunt? Ecce et silices de platea. Et dixit ei filius suus: Utquid mentiris? putans quod illa tentando id diceret, non videndo. Iterum levans oculos ad coelum: Ecce video, inquit, et lunam super theatrum adhuc dimidiam. Dixitque ei filius suus: Quare te faciebas non videre? quasi nunquam antea mater ejus caeca fuisset, sed potius caecitatem ad ecclesiam sola, nullo alio comitante, sed proprio lumine deducente, perrexit, laudes Dei et Amici Dei non abscondit, quid in se mirabiliter gestum fuisset, congratulantibus et admirantibus fidelibus enarravit. Hoc ergo primum
Abbreviated transcription (Latin):
ad noticiora miracula ueniamus.
Cum igitur eiusdem diei uesꝑre in
loco abside suꝑ cathedram uelatã e̾ent
relliquiȩ constitutȩ : mulier quȩdam
nomine ylara. oculis capta. ciuibus
nota panaria. ex citata tantȩ głae marty
quit iacobus apłs. estimabitur tempesta
in spe percipiendi luminis confirmata
ac diuinȩ gr̃ę amore inflammata. ad
locum ubi erant relliquiȩ quomodo
ipsa per se impedientibus carnis oculis.
non poterat. sed lucentibus oculis eordis
spũ iam ꝑuenerat. rogauit quandam fe¬
minã religiosam. ut sibi manũ dar&. un
uo cum alienȩ manus auxilio deducta fu¬
iss&: pallam super relliquias positam
manu errabunda comp̃hendit. statimq.
suis utrisq luminibus applicauit. atq. ex¬
inde nundum quidem corpore illuminata.
sed iam luce fidei in radiata discessit
Quȩ cum domũ suam fuiss& redueta:¬
& intra ipsos domesticos parietes. ad euin¬
cendas cęcitatis tenebras quasi aduersus

Expanded text:
ad notiora miracula veniamus. ad notiora miracula veniamus. Cum igitur ejusdem diei vespere in loco absidae super cathedram velatam essent reliquiae constitutae, mulier quaedam nomine Hilara, oculis capta, civibus nota panaria, excitata tantae gloriae Martyrquit apostolus Jacobus, aestimabitur tempestatin spe percipiendi luminis confirmata, ac divinae gratiae amore inflammata, ad locum ubi erant reliquiae, quo ipsa per se impedientibus carnis oculis non poterat, sed lucentibus oculis cordis spiritu jam pervenerat; rogavit quamdam feminam religiosam, ut sibi manum daret, etturam esse confideret. Quo cum alienae manus auxilio deducta fuisset, pallam super reliquias positam manu errabunda comprehendit, statimque suis utrisque luminibus applicavit; atque exinde nondum quidem corpore illuminata, sed jam luce fidei irradiata discessit. Quae cum domum suam fuisset reducta, intra ipsos quoque domesticos parietes ad evincendas caecitatis tenebras, quasi adversus
Abbreviated transcription (Latin):
caentem płis audierat: ecce hab&is mar¬
tirem. Hoc quoq qualiter implocũ
st: diuina procuratione dignemini
accipere. Fodem namq qua ingressȩ
sunt aecclesiam beati Stephani sc̃ę rel¬
liquiȩ: in ipso principio canoni carum
lectionum. epła ad nosquoq delata cuiꝰ¬
dam sc̃i ep̃i seueri nomine minoricen¬
sis insulae de pulpito in auribus aeccłae
cum ingenti fauore recitata est
Quȩ continebat głosi Stephani uirtutes:
quas in insula memorata ꝑ prȩsentiam
telliquiarum suarum insalutem omĩum
illic credentium perfecerat iudȩorum
Onde ex hac recitatione talium factorum
suorum tamquam extensione manuũ
suarũ ac clamantibus & exultantibus
fidelibus ipse dicere uider&ur Ecce ha¬
bois martyrem. Uerum haee dieta
suit : ut cõmendare fratribus aliquomodo
possemus: quã non ut cumq & temere.
sed diuina dignatione ad nos quantulib&
cũ reliqͥis contigit. & uisũ recepit
UN Cergo sicut promisimus

Expanded text:
centem populis audierat, Ecce habetis marcentem populis audierat, Ecce habetis martyrem. Hoc quoque qualiter impletum sit divina procuratione ad tempus dignamini accipere. Eodem namque die in quo ingressae sunt ecclesiam beati Stephani reliquiae, in ipso principio canonicarum lectionum, epistola ad nos quoque delata cujusdam sancti episcopi, Severi nomine, Minoricensis insulae, de pulpito in aures Ecclesiae cum ingenti favore recitata est: quae continebat gloriosi Stephani virtutes, quas in insula memorata per praesentiam reliquiarum suarum in salutem omnium illic credentium perfecerat Judaeorum. Unde ex hac recitatione talium factorum suorum tanquam extensione manuum suarum acclamantibus et exsultantibus fidelibus ipse dicere videretur, Ecce habetis martyrem. Verum haec dicta sint, ut commendare fratribus aliquo modo possemus, quam non utcumque et temere, sed divina dignatione ad nos quantumlibet cum reliquiis contigit, et visum recepit. Nunc ergo, sicut promisimus,
Abbreviated transcription (Latin):
psallentes cum inmensę multitudinis cho¬
ris ad ciuitatẽ regredi cępimus. per illã
uero uiam quę puellȩ monstrata est
Pos tabantur autẽ scĩ epi gremio residen¬
tis uehiculo scȩ̃ relliquię: uelud ille par¬
uulus candidatus. qui ab illa fuerat uisus
In sui quippe corporis postione pariulus
an martyr paruulus sit. Nonne ꝓpt̃
in nocentiam infantulus. propter humi¬
litatem pusillus est. Ipse deniq hẏm¬
nus qui ore uniuersi płi cantabatur:
idẽ benedictus qui uenit in nomine dni.
quid aliud dum repetita uoca& cantare¬
tur significasse intellegitur. nisi quod
illa audiente dicebatur. confessor xp̃i.
onfessor api: Iam uero sicut puellae¬
ostensum erat: ita cereis luminaribusq
fulgebant: Eandem quoq quam illa ꝑ
asionem uiderat: non &iam intrauimus
gecclam: Vnum aliquid ultimũ de om
uissione iam restat: quod puella con¬
fessorem illũ inpulpitum leuatum fuis¬
se conspexerat. & extensis manibus di¬

Expanded text:
psallentes cum immensae multitudinis chopsallentes cum immensae multitudinis choris ad civitatem regredi coepimus, per illam vero viam quae puellae monstrata est, portabantur sancti episcopi gremio residentis vehiculo sanctae reliquiae, velut ille parvulus candidatus qui ab illa fuerat visus. In sui quippe corporis portione parvulus an martyr parvulus sit? nonne propter innocentiam infantulus, propter humilitatem pusillus est? Ipse denique hymnus qui ore universi populi cantabatur, id est, Benedictus qui venit in nomine Domini , quid aliud, dum repetita voce cantaretur, significasse intelligitur, nisi quod illa audiente dicebatur, Confessor Christi, confessor Christi? Jam vero sicut ostensum erat puellae, ita cereis luminaribusque fulgebant. Eamdem quoque, quam illa per visionem viderat, nos etiam intravimus ecclesiam. Unum aliquid ultimum de omni visione jam restat, quod puella confessorem illum in pulpitum levatum esse conspexerat, et extensis manibus di
Abbreviated transcription (Latin):
di celebritate gestantes. & quasi quenda
candidatum paruulũ comitantes. eiq ite¬
ratis uocibus inclamantes. Confessor
xp̃i: confessor xpi. Que̾ cum ad aeccłam
produrissent. atq supra pulpitum eleuas¬
sent: uidet eundem papuulum subito
manus extendisse. & ore proprio płis dixis¬
se. Ecce hab&is martyrem. Mirabile
dictum est quanta huiꝰ quoq ussionis
ueritas consecuta est. Nec in merito
olim ꝑ prop&am diuina uoce dictũ est
cce dies ueniunt dicit dñs: & dabo despu
meo suꝑ omnẽ carne. & ꝓph&abunt.: &rełã¬
Unde & iam stella ad locum supͣdictorũ
martyrum. ab his qui tunc in agro fuert̃
occurrisse refertur. Nam si plac& scđȩ
uisionis fructum incipiam ostendere
Igitur post quadraginta ferme dies ex quo
ista reuelata sunt: in loco memoratorũ
martyrum quo illa ꝑgentem se uiderat
susceptis ibi relliquiis. atq sacramentis
fidelium celebratis. exinde cantantes atq

Expanded text:
di celebritate gestantes, et quasi quemdam di celebritate gestantes, et quasi quemdam candidatum parvulum comitantes, eique iteratis vocibus inclamantes: Confessor Christi, confessor Christi. Quem cum ad ecclesiam perduxissent, atque supra pulpitum elevassent, videt eumdem parvulum subito manus extendisse, et ore proximo populis dixisse: Ecce habetis martyrem. Mirabile dictu est, quanta hujus quoque visionis veritas consecuta est: nec immerito olim per prophetam divina voce praedictum est: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et dabo de Spiritu meo super omnem carneUnde etiam stella ad locum supradictorum martyrum, ab his qui tunc in agro fuerunt, occurrisse refertur. Nam si placet, secundae visionis fructum incipiamus ostendere. Igitur post quadraginta ferme dies ex quo ista revelata sunt, in loco memoratorum martyrum nostrorum, quo illa pergentem se viderat, susceptis ibi reliquiis, atque sacramentis fidelium celebratis, exinde cantantes atque
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłȩ per auditũ atq uisum claritatis
dĩ igne succendit: ut om̃s merito dicerent
sicut audiuimus itaq & uidimus. &
Nec quod ille prbt apparuit qui ad hos
monachi ampullam applicuit quȩ ignẽ
emisit. mane fuit. Is enim erat qui nuꝑ
ex oriente rediens. & de sc̃is relliquus quas
illic uiderat in ore seruorum dĩ uerbum
ponens. quasi ampullam amouit. & sco
igne succendit. Sed iam uellem adeui¬
dentiora & manifestatiora patroni nr̃i¬
Stephani transire miracula. nisi ad rẽ
pertinere existimarem. alteram adhuc
scĩtati urẽ proferre uisionem. Quã
p&o ut patienter. & sicut arbitror
non infructuose audire dignemini.
tiquorum martyrum in sub urbio eiui¬
tatis constitutorum qui felix & genna¬
dius nuncupantur uidebatur sibi iter
facere per somniũ. non ea uia qua de ciurꝗ
de uia & flexuosa Per hanc uid& aduen¬
tare innumeros płos. gaudentes sane atq
psallentes. & c&eros luminaria cum gran¬

Expanded text:
Ecclesiae per auditum atque visum claritatis Ecclesiae per auditum atque visum claritatis Dei igne succendit, ut omnes merito dicerent, Sicut audivimus, ita et vidimus ? Nec quod ille presbyter apparuit, qui ad os monachi ampullam applicuit, quae ignem emisit, inane fuit. Is enim erat qui nuper ex Oriente rediens, et de sanctis reliquiis quas illic viderat, in ore servorum Dei verbum ponens, quasi ampullam admovit, et sancto igne succendit. Sed jam vellem ad evidentiora et manifestiora patroni Stephani transire miracula, nisi ad rem pertinere existimarem, alteram adhuc Sanctitati vestrae proferre visionem. Quam peto ut patienter, et sicut arbitror, non infructuose, audire dignemini. tiquorum martyrum in suburbio civitatis constitutorum, qui Felix et Gennadius nuncupantur, videbatur sibi iter facere per somnium, non ea via qua de civitam devia et flexuosa. Per hanc videt adventare innumeros populos gaudentes sane atque psallentes, et cereos et luminaria cum gran
Abbreviated transcription (Latin):
tyrum sunt relliquę tatim sequen¬
ti nocte per sonniũ ampulla quȩelara
eiufdem demonstratur. intra se ha¬
bens sanguinis quandam aspersionem:
& aristarum quasi ossuum significatio¬
nem. Quam presbit̾ quidam manu te¬
nons. germano eius manacho illa presen¬
te locutus est dicens. Uisscire quomo¬
do martyrum probentur relliquiȩ
Quo dicto. ampullam eius ori iniecit. &¬
mox flamma ignis per aures eius atq
oculos euomi coepit. Hoc quomodo re
ipsa manifestum sit: dignanter accipite
Ampullam sicut oculis suis uidit ancilla
dĩ in somii reuelatione. sic inter manꝰ
suas accepit. postea sacerdos dĩ in ipso¬
us regi manifestatione. & quod illa
quandam dubitationem prius inse habu¬
it : eandem nunc inquibusdamt res mani
festauit. Quodideinde ignis per ami¬
pullam aures atq oculof cõprehendit.
quid aliud tanc prȩsignauit. husi quod
prȩdicatio scãrum relliquiarum perue¬
niens ad ħos monachoripe. unũ corpꝰ

Expanded text:
tyrum sunt reliquiae? Statim autem sequentyrum sunt reliquiae? Statim autem sequenti nocte per somnium ampulla quaedam eidem demonstratur intra se habens sanguinis quamdam aspersionem et aristarum quasi ossium significationem: quam presbyter quidam manu tenens germano ejus monacho illa praesente locutus est dicens: Vis scire quomodo martyrum probentur reliquiae? Quo dicto ampullam ejus ori injecit, et mox flamma ignis per aures ejus atque oculos evomi coepit. Hoc quomodo res ipsa manifestata sit dignanter accipite. Ampullam sicut oculis suis vidit ancilla Dei in somnii revelatione, sic inter manus suas accepit postea sacerdos Dei in ipsius rei manifestatione; et quod illa quamdam dubitationem prius in se habuit, eamdem nunc in quibusdam res ipsa declaravit. Quod deinde ignis per ampullam aures atque oculos comprehendit, quid aliud tunc praesignavit, nisi quod praedicatio sanctarum reliquiarum perveniens ad os monachorum, unum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
a ĩa uos cñs quot qsd hȩc audire uł legere
pie ac religiose uolueritis. ut hiuus peccato¬
ris ultimi qui hoc in nomine dñi scripsit seꝑ
in sc̃is orationib ur̃is meminisse dignemini.
& siqͥd a nobis rusticit̾ ꝓfert᷑: non indigne¬
mini sed tantũ quia ueracit̾ dicitur de¬
lectemini. FI NIT PROLOGUS¬
UO IOITUR ADNUC NUL¬
LOS SALTEO RUMOR
martyrio primi confessoris apͥi relliquię
uenturȩ ee̾nt : non enim hoc fieri posse
Aut incogitatione habebamus. Aut suspi¬
cari poteramus: ecce iam ex anteriore
tempore coepit idem gloriosus quibus¬
dam apud nos scis animis seipsum reuelare
Nam cum quodam loco uel die sermo
supra dictarũ relliquiarum ab hns seruis
seruis di fierer. qui eisdem sibim& de
orients partibus inissas nobis nescien¬
tibus h aberent: affuit in sermone quȩ
audliuit: ditt euenire assole non faci¬
le credidit & apud sergipsam tacita
dicere cepit. Et qgus sit si uere mar¬

Expanded text:
m vos omnes, quotquot haec audire vel legere m vos omnes, quotquot haec audire vel legere pie ac religiose volueritis, ut hujus peccatoris ultimi, qui hoc in nomine Domini scripsi, semper in sanctis orationibus vestris meminisse dignemini: et si quid a nobis rusticiter profertur, non indignemini; sed tantum, quia veraciter dicitur, delectemini. CAPUT PRum igitur adhuc nullus saltem rumor martyrio primi confessoris Christi, reliquiae venturae essent non enim hoc fieri posse aut in cogitatione habebamus, aut suspicari poteramus: ecce ex anteriori tempore coepit idem gloriosus quibusdam apud nos sanctis animis se ipsum revelare. Nam cum quodam loco vel die sermo supradictarum reliquiarum ab his servis Dei fieret, qui easdem sibimet de Orientis partibus missas nobis nescientibus habebant, adfuit in sermone quaedaudivit, ut evenire assolet, non facile credidit, et apud semetipsam tacite dicere coepit: Et quis scit si vere mar
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipsa nr̃a narratio non tĩ uerborũ põpam
audeat querere. sed potius mendatiorum
fucũ studeat declinare. ita ut ubicũq res
postulauerit. ipsorũ quoq hominũ uerba
sicut ab eis dicta sunt. simplicit̾ ponere . ñ.
debeamꝰ erubescere. Magis enĩ placent
bonis & religiosis. quitũq dicunt᷑ uera eciã
uitiosis uerbis. quã falsa politis & ornatis.
Sane non obhoc nos quippiam arbitretur
uoluisse ista narrare. quasi aliquid nosgłȩ
beato martyri uideam᷑ prestare. quando qdẽ
illi nec tacendo demere. nec loquendo quicquã
possimꝰ conferre. Ipsa quippe uirtutũ mira¬
cula nullo humanȩ linguȩ p̾conio indigent.
um ubiq ꝑsonante exerunt tubã. sed tantũ
nam deuotionẽ ad frũm aedificationẽ pro
recipienda obedientiȩ mercede cũ hilaritate
uolumꝰ demonstrare. Metuentes quoq qͦd
ab ipso dño legimꝰ terribilit̃ dictũ esse si uos
tacebitis lapides clamabunt. Quȩso autẽ¬

Expanded text:
ut ipsa nostra narratio non tam verborum pompam ut ipsa nostra narratio non tam verborum pompam audeat quaerere, sed potius mendaciorum fucum studeat declinare; ita ut ubicumque res postulaverit, ipsorum quoque hominum verba, sicut ab eis dicta sunt, simpliciter ponere non debeamus erubescere. Magis enim placent bonis ac religiosis quaecumque dicuntur vera, etiam vitiosis verbis, quam falsa politis et ornatis verbis. Sane non ob hoc nos quispiam arbitretur voluisse ista narrare, quasi aliquid nos gloriae beato Martyri videamur praestare: quandoquidem illi nec tacendo demere, nec loquendo quidquam possumus conferre. Ipsa quippe virtutum miracula nullo humanae linguae praeconio indigent; jam ubique personantem exserunt tubam: sed tantum nostram devotionem ad fratrum aedificationem pro recipienda obedientiae mercede cum humilitate volumus demonstrare, metuentes quoque quod ab ipso Domino legimus terribiliter dictum esse, Si vos tacebitis, lapides clamabunt . Quaeso aute
Abbreviated transcription (Latin):
nõa sc̃s raphael angłs nos adhor¬
tari dignatur. ut opera dĩ non
tam in abdito collocemus. quam
potius pro dĩ gła in aꝑto pandamꝰ.
monens & dicens. Sacramentũ regis bonũ
Et ab scondere. opera autẽ dĩ reuelare &
confiteri honorificũ est. quia sicut cogni¬
ds fidẽ non adibere infidelitatis est: ita
inuidentiȩ est in edificationẽ aliorũ nolle
cognita predicare: ꝓpterea beatissime papa
euodi iussis paternititis tuȩ studiose ob¬
tẽperare curaui. non tam fisus uirib meis
qua adiutus grã dĩ scĩ orationib tuis. ut ea
que per patronũ nrm̃ Stephanũ primũ
martyrẽ suũ operatus est apud nos xp̃c.
& adhuc operari dignat᷑: non maliuola ta¬
citurnitite subprimere quo ceteri frauda¬
rent᷑. sed magis pia deuotione narrare quo
amici dĩ gła frat̾ius aurib intimet᷑. nec in¬
genio & lingua aliqui quasi exaggerare
pualentes. sed ipsarũ rerũ ueritite pro ut
ds donauerit fidelit̾ explicare cupientes.

Expanded text:
nctus Raphael angelus nos adhortari dignatur, ut opera Dei non tam in abscondito collocemus, quam potius pro Dei gloria in aperto pandamus, monens et dicens, Sacramentum regis bonum est abscondere, opera autem Dei revelare et confiteri honorificum est ; quia sicut cognitis fidem non adhibere infidelitatis est, ita invidentiae est in aedificationem aliorum nolle cognita praedicare: propterea, beatissime papa Evodi, jussis Paternitatis tuae studiose obtemperare curavi, non tam fisus viribus meis, quam adjutus gratia Dei et sanctis orationibus tuis; ut ea quae per patronum nostrum Stephanum primum martyrem suum operatus est apud nos Christus, et adhuc operari dignatur, non malivola taciturnitate supprimere, quo caeteri fraudarentur; sed magis pia devotione narrare, quo Amici Dei gloria fraternis auribus intimetur: nec ingenio et lingua aliqua quasi exaggerare praevalentes; sed ipsarum rerum veritatem, prout Deus donaverit, fideliter explicare cupientes,
Abbreviated transcription (Latin):
terra motus factus est. & tan¬
ta suauitas & fraglantia odoris
inde egressa est. quantã nullꝰ
ita ut putaremus nos in ameni¬
tate paradysi esse positos.

Expanded text:
terrae motus factus est magnus, tantaque suavitas et fragrantia odoris inde egressa est, quantam nullusrit, ita ut putaremus nos in amoenitate paradisi esse positos.
Abbreviated transcription (Latin):
dreit mihi: & quẽ a dmodũ uidiss&
contra rustr̃uagrũ sitũ. & monu¬
mentũ meo quasi neglectũ &e rui¬
nosum : ubi uidisset tres leccos
aocos. st tatos. & unũ exeis altiorẽ
cȩteris. inquo erant uoiacentes.
unus senex. & uniis iuuenis: &m
aliis duobus lectis erant singuli.
Etrespondit qui erat in ex celsi ori
lecto & dixit. Uadedic presbi¬
tero lucino : qm̃ nos dm̃ loci illi¬
us fuimus. Siuis magnũ & iustũ
inuemre: ipse aborientali pla¬
ga positus est. Et hȩc audiens
amonacho. glorificaui dñm:
qm̃ inuentus est alius testis in
reuelatione. Nosigitur iuimus
adaceruũ : & fodientes nihil in¬
uenimus. Conuertimus autẽ
nos ad monumentũ illud ubi
monacho ipsa nocte apparue¬
rat: & fodientes in uemmus
tres thecas. scđm quod apparue¬
rat mibi intrpo calathorũ. In¬
uenimus igitur altissimis litte¬
ris scriptũ lapide õbruto ha¬
AAN. quod int̾pretatur nichode¬
mus: & gamaliel. Hoc interp̃¬
tatus estꝰ papa iohannes: sicut

Expanded text:
admodum vidisset contra austrum agrum situm, et monumentum in eo quasi neglectum et ruinosum, ubi vidisset tres lectos aureos stratos, et unum ex eis altiorem caeteris in quo erant duo jacentes, unus senex et unus juvenis, et in aliis duobus lectis erant singuli. Et respondit qui erat in excelsiori lecto, et dixit: Vade, dic presbytero Luciano, quoniam nos domini loci istius fuimus: si vis magnum et justum invenire, ipse ab orientali plaga positus est. Et haec audiens a monacho, glorificavi Dominum, quoniam inventus est alius testis in revelatione. 8. Nos igitur ivimus ad acervum, et fodientes nihil invenimus. Convertimus autem nos ad monumentum illud, ubi monacho ipsa nocte apparuerat, et fodientes invenimus tres thecas, secundum quod apparuerat mihi in typo calathorum. Invenimus igitur altissimis litteris scriptum lapidem obrutum, haDardan, quod interpretatur Nicodemus et Gamaliel. Hoc interpretatus est papa Joannes, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uerẽ carnis atq neruoꝵ: & qd
fidelius certiusq credendũ est.
ossa solida atq manifesta sui scĩ¬
tate nouis pignientis uel odorib
pinginora. Utautẽ milla possit
esseꝰ dubitatio: ipsã aduos subditã
scriptis meis scĩ presbiteri cin
heo reuelata sunt ępłam con¬
scriptionẽq transmisi. Quam
me profide ueritatis plenius
cognoscende rogante & exxpe¬
tente dictauit greco primũ
ipse sermone: sed perint postea
inlatimĩ uersa est. Quŗ& uos
sc̃i & beati fratres quã ueracit᷑
gesta sunt. tam fidelit̃ suscep¬
ta habratis imploro. Certus
sum eñi qm sicut ipse beatus mar¬
trr dignatus est nuntiare: & pro
salute mundi prriclitantis sema¬
nifestare auxilio. & presentia
tanti patroni si uos talepignus
digno studio diligatis: tuti ex hoo
quietiq uiuatis. Gratia dñi nr̃i

Expanded text:
verem carnis atque nervorum, et quod verem carnis atque nervorum, et quod fidelius certiusque credendum est, ossa solida atque manifesta sui sanctitate novis pigmentis vel odoribus pinguiora. Ut autem nulla possit esse dubitatio, ipsam ad vos subditam scriptis meis, sancti presbyteri, cui haec revelata sunt, epistolam conscriptionemque transmisi, quam me pro fide veritatis plenius cognoscendae rogante et expetente dictavit graeco primum ipse sermone, sed per me postea in latinum versa est. Quae et vos, sancti et beati fratres, quam veraciter gesta sunt, tam fideliter suscepta habeatis imploro. Certus sum enim quia, sicut ipse beatus Martyr dignatus est nuntiare et pro salute mundi periclitantis se manifestare, auxilio et praesentia tanti patroni, si vos tale pignus digno studio diligatis, tuti ex hoc quietique vivatis. Gratia Domini
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit: deinde ut indiebus ipsis
quibus iam ipse reditũ incredibi¬
li desiderio parabat. beatus &
xp̃o ihũ primus martrr stepha¬
nus se reuelare & manifestare
signis & uirtutibus euidentissime
consequentibus dignaretur
Quẽ ego tantarũ rerũ ordinatoris
dĩ occasione perceptũ. dignius
duxi caritati ur̃ar praemittere.
utipse pręsens aduocatus & patro¬
nus obsequentiũ sibi petitionib
dignetur assistere : qui cũ patere¬
tur. & iã pro immicis orare digna¬
tus est: Itaq beatissimi dilectissi¬
miq fr̃s. memoriã ur̃i incessa¬
bilit̾ habens. & tam congruentẽ
ordinantis dĩ dispositionẽ: promp¬
tus fui depresbitero cui reuela¬
tũ fuerat partẽ aliquã inuenti
corporis promereri: quã festina¬
to expetitã secretoq perceptã
aduos dirigere non distuli. Quã¬
obrem misi uobis perscm filiũ
& compresbiterũ meũ orosiũ
reliquias decorpore beati stepha¬
ni primi martrris. hoc est pul¬

Expanded text:
reddidit ; deinde ut in diebus ipsis, reddidit ; deinde ut in diebus ipsis, quibus jam ipse reditum incredibili desiderio parabat, beatus et Christo Jesu, primus martyr Stephanus se revelare et manifestare signis et virtutibus evidentissime sequentibus dignaretur, quem ego tantarum rerum ordinatoris Dei occasione perceptum, dignius duxi Charitati vestrae praemittere, ut ipse praesens advocatus et patronus obsequentium sibi petitionibus dignetur assistere, qui, cum pateretur, etiam pro inimicis orare dignatus est: itaque, beatissimi dilectissimique fratres, memoriam vestri incessabiliter agens, et tam congruentem ordinantis Dei dispositionem videns, promptus fui de presbytero, cui revelatum fuerat, partem aliquam inventi corporis promereri, quam festinato expetitam secretoque perceptam ad vos dirigere non distuli. Quamobrem misi vobis per sanctum filium et compresbyterum meum Orosium reliquias de corpore beati Stephani primi martyris, hoc est, pul
Abbreviated transcription (Latin):
Penores esse mei cupio. & deprecor.
sicut & ego in quantũ ualeo inscĩs
memoriã ur̃i habere non cesso.
tribulationibus ur̃is meo dolore
compatiens & pro discidio patria
nr̃a in locis sc̃is incessabiles lacri¬
mas fundens: ut aut uobis dñs
reftituat libertatẽ quos ammonere
uoluit: aut illis tribuat mansurtu¬
dinẽ quos praeualere permisit
Stego quid ẽ bratissimi fratres teste
uolui uenire aduos. ut uobiscũ uel
mala tolerarẽ uel bonis fruerer:
sed impeditũ est desideriũ metim:
pertotas iam hispanias hoste dif¬
fuso. Ueritus enim sum: ne & sc̃a
loca relinquens. & aduos forte
non peruenrens. ubicumq inter¬
ceptus inrationabilis audaciae
penas luerẽ. Sed qm̃ misericors
ds̃ meo uoto ur̃oq merito procu¬
rare dignatus est indulgentia e
suae gratiã: primũ ut dilectissimꝰ
filius & compresbit̃ m̃s orosius usq
adhas partes ab africanis ep̃is mit¬
teretur. cuius mihi caritas & con¬
solatio urãm omniũ prȩsentiã

Expanded text:
Memores esse mei vos cupio et deprecor; sicut et ego, in quantum valeo, memoriam vestri habere non cesso, tribulationibus vestris meo dolore compatiens, et pro discidio patriae vestrae in locis sanctis incessabiles lacrymas fundens: ut aut vobis Dominus restituat libertatem, quos admonere voluit; aut illis tribuat mansuetudinem, quos praevalere permisit. Et ego quidem, beatissimi fratres testevolui venire ad vos, ut vobiscum vel mala tolerarem, vel bonis fruerer: sed impeditum est desiderium meum, per totas jam Hispanias hoste diffuso. Veritus enim sum, ne et sancta loca relinquens, et ad vos forte non perveniens, ubicumque interceptus, irrationabilis audaciae poenas luerem. Sed quoniam misericors Deus, meo voto vestroque merito provocante, dignatus est indulgentiae suae gratiam, primum ut dilectissimus filius et compresbyter meus Orosius usque ad has partes ab Africanis episcopis mitteretur, cujus mihi charitas et consolatio vestram omnium praesentiam