comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iret ad xp̃m dĩm referenda sunt: quia par¬
terno consilio ad redemptionẽ nr̃am electus ẽ.
de grege mortaliũ carnẽ assumens: pascens xp̃ta.¬
nũ poptm. siue subplantatorẽ uitioꝵ. siue
mente uidentẽ dm̃ Qui ninc aeccłam suam
suis uoluntatib inherentẽ i bonitate cordis
sui pascere. & in cȩlesti hierłm cõmorari dignet᷑
lpsi gła cũ aeterno patre & sp̃ũ scõ : in sȩcula

Expanded text:
haec ad Christum Dominum referenda sunt, qui a paterno consilio, ad redemptionem nostram electus est de grege mortalium: carnem assumens, pascens Christianum populum, sive supplantatorem vitiorum, sive mente videntem Deum. Qui nunc Ecclesiam suam suis voluntatibus inhaerentem, in bonitate cordis sui pascere, et in coelesti Jerusalem collocare dignetur. Ipsi gloria cum aeterno Patre et Spiritu sancto, in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
erant : ipsi & equi. Ascensor autẽ erat dñs
Propterea dicit in cantico abacuch. Et equitatio
tua salus: Hoc ad dñm dicitur: O &̾ si nos essẽ¬
mus equi dei : & suꝑ nos dignaret᷑ ds̃ ascendere
Illi ergo contrarii equi dormitauer̃: & ascensores
eoꝵ Ex tuc ira tua. Ex quo tempore ira dĩ:
quando popłs clamabat ad aaron in heremo dicens.
Eac nobis deos. quos sequamur: Hinc enĩ morsi
qui eduxit nos de terra agypti : nescimus quid
acciderit. Redixisti nos de terra xgỹpti: &
continuo te negauerunt
De glo auditũ fecisti. Locutus es de cęlo. audunt
om̃nis popłs & contremuit : & tamen inte non
credider̃: Terra tremuit & quieuit. Israhel
autẽ : nec timunit nec quieuit.
Am̃ cogitatio hominis confitebit᷑ tibi. hoc ẽ. qđ

Expanded text:
erant, ipsi et equi: ascensor autem erat Dominus. erant, ipsi et equi: ascensor autem erat Dominus. Propterea dicit in Cantico Habacuc: Et equitatio tua salus . Hoc ad Deum dicitur. O si nos essemus equi Dei, et super nos dignaretur Deus ascendere! Illi ergo contrarii equi dormitaverunt, et ascensores eorum. Ex tunc ira tua. Ex quo tempore ira Dei? Quando populus clamabat ad Aaron in eremo, dicens: Fac nobis deos quos sequamur . Hic enim Moyses, qui eduxit nos de terra Aegypti, nescimus, quid ei acciderit. Eduxisti eos de terra Aegypti, et continuo te negaverunt. De coelo auditum fecisti judicium. Locutus es de coelo, audivit omnis populus, et contremuit: et tamen in te non crediderunt. Terra tremuit, et quievit, Israel autem nec timuit, nec quievit. Quoniam cogitatio hominis co
Abbreviated transcription (Latin):
non hebrȩus habeat equos. Deniq & salomon
non habebat equum de hierłm. aut de iudaxa :
sed emebat sibi de xgypto Semꝑ equi in aegr̃¬
pto uendunt᷑. Hi mꝰ currib & hi in equis. nos
autẽ in nomine dñi dĩ nr̃i muocabimus. Illi
E contrario: & diabolus habet montes tenebrosos
Sicut ergo sunt montes lucidi & montes tenebro¬
si: ita sunt & equi boni & iterũ equi mali Dixi-¬
mus de equis malis. dicamus & de equis bonis
Illo tempore quando ad heliseũ uener̃ ut eũ
comp̃henderent : exiit puer & uidit exercitũ in
cireuitu asfyrioꝵ. & dixit heliseus Noli timere:
qm̃ plures nobiscũ sunt qũa cũ illis. Et ibi scriptũ
ẽ. Dñe. aperi oculos pueri tui: & uideat. Et
apti sunt oculi enis. & indit puer curus & equos
hi erant auxiliatores. Uidete quid dicat. cur-¬
rus & equos. Nemo hominũ erat suꝑ ipsos.
sed erant soli currus & equi Hoc ẽ. quod nult
Adicere. multitudinẽ angłoꝵ. Ipsi & currus

Expanded text:
non Hebraeus habeat equos. Denique Salomon non Hebraeus habeat equos. Denique Salomon non habebat equum de Jerusalem, aut de Judaea: sed emebat sibi de Aegypto . Semper equi in Aegypto venduntur. Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus . Illi Econtrario, et diabolus habet montes tenebrosos. Sicut ergo sunt montes lucidi et montes tenebrosi: ita sunt et equi boni, et equi mali. Diximus de equis malis, dicamus et de equis bonis. Illo tempore quando ad Eliseum venerunt, ut eum comprehenderent: exiit puer et vidit exercitum in circuitu Assyriorum, et dixit Eliseus: Noli timere, quoniam plures nobiscum sunt, quam cum illis . Et ibi scriptum est: Domine, aperi oculos pueri tui, ut videat. Et, apertis oculis, vidit puer currus et equos. Hi erant auxiliatores. Videte ergo quid dicat, currus et equos. Nemo hominum erat super ipsos, sed erant soli currus et equi: Hoc est, quod vult dicere. Multitudo angelorum, ipsi et currus
Abbreviated transcription (Latin):
Dupliciter interp̃tamur montes. In ueceri testam̃to
ꝓpħas : in nouo testamento apłos De istis mon-¬
tib dicit. Leuaui oculos ad montes : unde ue¬
niet auxiliũ michi In istis montib & cuuitas
dĩ posita ẽ. Non potest ciuitas abscondi suꝑ
montẽ posita. Nos om̃s sedebamus in tenebris
& umbra mortis. & illuxit nobis dñs de montib
xternis : hoc ẽ. de ꝓphetis & apłis. Conturba¬
ti sunt om̃s insipientes corde. Hunc uersum
de inficdelib possumus dicere
eas tenere : statim amittimus. Sicut illud qđ
sc̃riptũ ẽ.in propħa. Sicut aliquis sitiens dor¬
mit. sĩ inuenerit aquã bibit. postea cũ eiugila¬
uerit ipsã sĩtis manet : ita sunt diuitie in hoc
mundo Dũ tenemus : amitamus. Tormitaue¬
runt qui ascender̃ equos: Scđm tropologiam
dicamus. Peniq pharao ascendit equos: &
dormitauit & perut: Aegiptii habebant
equos: sed perier̃. Inde ᷤ p̃ceptũ ẽ. in lege : ut

Expanded text:
Dupliciter interpretamur montes. In veteri Testamento, Dupliciter interpretamur montes. In veteri Testamento, prophetas; in novo Testamento, apostolos. De istis montibus dicit: Levavi oculos meos in montes: unde veniet auxilium meum . In istis montibus, et civitas Dei posita est. Non potest civitas abscondi super montem posita. Nos omnes sedebamus in tenebris, et in umbra mortis: et illuxit nobis Dominus de montibus aeternis : hoc est, de prophetis, et apostolis. Conturbati sunt omnes insipientes corde. Hunc versum de infidelibus possumus dicere.eas tenere, statim amittimus. Sicut illud quod scriptum est in propheta: Sicut cum aliquis dormit sitiens, si invenerit aquam, bibit: postea cum vigilaverit, ipsa sitis manet : ita sunt et divitiae in hoc mundo: dum teneamus, amittimus. Dormitaverunt qui ascenderunt equos. Secundum tropologiam dicamus. Denique Pharao ascendit equos, et dormitavit, et periit. Aegyptii habebant equos, sed perierunt. Inde et praeceptum est in Lege: ut
Abbreviated transcription (Latin):
ma non habet pacẽ: scrat se non eẽ. locũ dei
Pacẽ meã do uobis. pacẽ relinquo uobis hac
ẽ. Qluatoris hereditas. Et habitatio eiꝰ in syon
anagogen. dicimus quia syon habitatio dei sit
Sron : interp̃tatur speculũ In quacunq ergo
amma notitia scripturarũ ẽ. atq doc trina.
ibi inhabitat deus
bi confregit fortitudines arcuũ Ibi. Ubi: In
speculũ Uideamus ergo quae sit pax. & quod
ẽ. sp̃eculũ. dupliciter interp̃temur. Aut huma¬
na anima in qua sit pax dei & contemplatio.
aut certe aeccła. aut certe scriptura scã. Ibi enĩ
pax ẽ. & ibi habitatio & sp̃eculũ dĩ Ibi con-¬
fregit foraitudines arcuũ Illas sagitas arden.¬
tes. quas mittebat diabolus. Scutũ & gladiũ
sela. quod interp̃tantur septuaginta dapsalma:
& hebraice dicitur semꝑ. Uidete ergo quia
semꝑ confringet dr̃s scutum & gladiũ & bellum
lluminans tu mirabiliter a montib aeternis

Expanded text:
ima non habet pacem, sciat se non esse locum Dei. ima non habet pacem, sciat se non esse locum Dei. Pacem meam do vobis: pacem meam reliquo vobis . Haec est Salvatoris haereditas. Et habitatio ejus in Sionanagogen dicimus: quia in Sion habitatio Dei sit. Sion interpretatur, specula. In quacumque ergo anima notitia Scripturarum est atque doctrina, ibi inhabitat Deus. Ibi confregit fortitudines arcuum. Ubi, in specula. Videamus ergo quae sit pax, et quid sit specula. Dupliciter interpretemur: Aut humana anima in qua sit pax Dei, et contemplatio: aut certe Ecclesia, aut certe Scriptura sancta. Ibi enim pax est, et ibi habitatio, et specula Dei. Ibi confregit fortitudines arcuum. Illas sagittas ardentes quas mittebat diabolus. Scutum, gladium, d sequitur? Sela, quod interpretantur Septuaginta, diapsalma, et Hebraice dicitur, semper. Videte ergo quia semper confringit Dominus scutum, et gladium, et bellum. Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis.
Abbreviated transcription (Latin):
ice in salem: indet᷑ ergo scđm litterã dicere he.¬
rusalẽ. quȩ antea uocabat᷑ salẽ. & postea iebus.
Et demde dieta ẽ. herłm. in qua fuit rex mel¬
chisedech: Legimus. Tu es sacerdos in aternũ:
scđ̃m ordinẽ melchisedech. Non dixit scđm ordi¬
nem aaron : sed melchisedech. quid uoliuit dicere
tu es sacerdos in xt̾nũ scħm ordinẽ melchisedech :
Mamfestũ ẽ: qđ in illo loco de xp̃o dicit᷑ Sed
quid ait scłm ordinẽ melchisedech: Aaron ui¬
ctimas optulit: aaron hostiarũ sanguinẽ fudit
Melchisedech nichil horũ fecit : sed tantũ modo
panẽ & unũ optulit. Hoc fecit ergo melchisedech.
& ꝓpterea dicit᷑ scđm ordinẽ melchisedech. In
hebraico habet : & factus ẽ. in salem umbracubũ
eius: Uidete quid dicat Sccłm tropologiam:
non ẽ. umbraculũ dñi: nsi ubi pax est : Uibi re¬
lus atq e discordia : ibi non ẽ. ꝓtector deus
Dicamus & sccd̃m septuaginta. Locus di non ẽ.
nisi anima quæe pacẽ habet. Quȩ ergo am¬

Expanded text:
m litteram dicere Jerusalem, quae ante vocabatur Salem, et postea Jebus, et deinde dicta est, Jerusalem, in qua fuit rex Melchisedech. Legimus: Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech . Non dixit secundum ordinem Aaron, sed Melchisedech. Quid voluit dicere, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech? Manifestum est quod in illo loco de Christo dicitur. Sed quid ait, secundum ordinem Melchisedech? Aaron victimas obtulit, Aaron hostiarum sanguinem fudit. Melchisedech nihil horum fecit, sed tantummodo panem et vinum obtulit . Hoc ergo fecit Melchisedech, et propterea dicitur, secundum ordinem Melchisedech. In Hebraico habet: Et factum est in Salem umbraculum ejus. Videte quid dicat secundum tropologiam: non est umbraculum Domini, nisi ubi pax est. Ubi zelus atque discordia: ibi non est protector Deus. Dicamus et secundum Septuaginta. Locus Dei non est, nisi in anima quae pacem habet. Quae ergo an
Abbreviated transcription (Latin):
quit & stabo ante hostiũ & pulsabo. & si quis mͥ
aperuerit. intrabo & cenabo cum eo: quotidie
stat ante hostiuĩ pectoris nr̃i xp̃s: intrare deside¬
rans:. Aperiamus ei & ingredietur in nobis. &
& nobiseũ comedit: Cui ẽ. gła in scła scłoꝵ amer¬

Expanded text:
quit, et stabo ante ostium, et pulsabo: et si quis mihi quit, et stabo ante ostium, et pulsabo: et si quis mihi aperuerit, intrabo, et coenabo cum eo . Quotidie stat ante ostium pectoris nostri Christus, intrare desiderat. Aperiamus ei, ingredietur in nos, et cum comedet: cui est gloria in s
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s tolleret principũ : rogat dm̃ & dicit. Sp̃m
som̃ tuũ ne auferas a me Terribili apud reges
terrȩ : Et scđm litterã intelligit᷑. Ceterum:
prestet ds̃ in nobis. ut reges terrae simus
Reges terrae : ut imperemus carm nostrae
Vnde dieit & apłs: Non regniet peccatũ
in mortali ur̃o corpore. Et malio loco scriptũ
ẽ Cor regis : in manu dei Iuliani ꝑsecutoris
cor in manu dĩ fuit : Saul cor in manu dĩ fuit:
Manassẽ cor in manu dĩ fuit : Acab cor inma-¬
in manu dĩ fuer̃ : Uidetis qm̃ scdm literam
cor in manu chũi ẽ. Et nos ergo petamus a dño ut
reges simus. & imperemus carͦn nr̃a : ut subiecta
sit nobis. Unde dicit & apłs. Ideo castigo corpus
meũ & in seruitutẽ redigo: ne forte aliis predicans
ipse reprobus efficiar. Imperet anima nr̃a. seruat
corpus: & statim ueniet xp̃s. & habitabit in nobis
Deniq quid dicit ipse in euangelio: Ueniã in-¬

Expanded text:
spiritus tolleret principum: rogat Deum, et dicit: Spiritum spiritus tolleret principum: rogat Deum, et dicit: Spiritum sanctum tuum ne auferas a me . Terribili apud reges terrae. Et secundum litteram intelligitur. Caeterum praestet Deus nobis, ut reges terrae simus. Reges terrae, ut imperemus carni nostrae. Unde dicit et Apostolus: Non regnet peccatum in mortali vestro corpore . Et in alio loco scriptum est: Cor regis in manu Dei . Juliani persecutoris cor in manu Dei fuit. Saul cor in manu Dei fuit. Manasse cor in manu Dei fuit, et omniumin manu Domini fuerucor in manu Domini est. Et nos ergo petamus Deum, ut reges simus, ut imperemus carni nostrae, ut subjecta sit nobis. Unde dicit et Apostolus: Ideo castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Imperet anima nostra, serviat corpus, et statim veniet Christus, et habitabit in nobis. Denique quid dicit ipse in Evangelio? Veniam, in
Abbreviated transcription (Latin):
locuti sunt Ceterũ qui in cogitatione non pecca¬
uerit : nullus hominũ reperitur Propterea
nunc dicit. m̃ cogitatio hominis confitebitur tibi:
erribili & ei Cui Dõ qui aufert sp̃m̃ princi¬
pũ. Quando iuderimus aliquos potentes. uerbi
causa imperatores. prefectos. & in scło isto nimiũ
potentes. dicamus & nos ad dñm qui aufere spm̃
principũ: Sp̃m possumus & de anima dicere:
possumus & de suꝑbia dicere. Intelligamus autẽ
qui aufert spm̃ principũ. Principes hic: intelli¬
gamus scõs: Ac si dicat. Princeps fuit salomon.
principes fuer̃ ceteri scĩ. princeps fuit etiã &
spm̃ suũ. Nemo ergo dicat. ego ep̃s sũ. ego¬
presbiter sũ. aut diaconus. aut monachus. ego
princeps sũ in isto scło. Potens ẽ. ds̃ tollere
spm̃ ds̃: Nequaquã Sed idõ recesserat ds̃.¬
ut postea suffocaret sp̃s malus: ꝓpterea sp̃s dĩ
dicitur malus. Deniq sc̃s dauid sciens quia

Expanded text:
locuti sunt: caeterum qui in cogitatione non peccalocuti sunt: caeterum qui in cogitatione non peccaverit, nullus hominum reperitur. Propterea nunc dicit, Quoniam cogitatio hominis confitebitur tibi. Terribili. Cui? Deo. Et ei qui aufert spiritum principum. Quando videmus aliquos potentes, verbi causa, imperatores, praefectos, et in saeculo isto nimium potentes, dicamus et nos ad Deum: Qui aufert spiritum principum. Spiritum possumus et de anima dicere: possqui aufert spiritum principum. Principes hic intelligimus sanctos. Ac si dicat: Princeps fuit Salomon, princeps fuerunt caeteri sancti, princeps fuit etiam etSpiritum sanctum. Nemo ergo dicat: Ego episcopus sum, aut diaconus, aut monachus; ego princeps sum in isto saeculo: potens est Deus tollere spiritum Deus? Nequaquam: sed idut postea suffocaret eum spiritus malus: propterea spiritus Dei dicitur malus. Denique sanctus David, sciens quia
Abbreviated transcription (Latin):
me : & ab aliens parte seruo tuo. Ab alienis
ate. quas submittit diabolus: Et quid sequit᷑:
Si mei non fuerint dominati: tunc immacula¬
tus ero. Si me non uicerint malae cogitationes.
tunc ero mundiis in conspectu tuo Et quid
statim sequitur: Et mundabor a delicto maxi¬
mo. Uide quid dicat. Si me cogitatio non
incerit. & ad opus non ꝑduxerit᷑ : a magno pec-¬
cato liberatus sũ Qm̃ cogitatio homnñs con¬
fitebit᷑ tibi. Nullus ẽ. enĩ mundus in conspe¬
ctu dĩ : nec si unius quidẽ diei fuerit inta
eius Astra non sunt munda in conspectu dei :¬
& aduersũ angelos suos ꝑuersũ quid excogitauit.
hoc totũ quare : Qm̃ si astra non sunt munda.
si in angelis ꝑuersũ inuenit᷑. quanto magis in
cogitatione hominũ Ubi sunt illi qui cdicunt.
recede a me. quia mundus sum : quotidie
quid patimur . Quid sĩt in cogitationib nr̃is
nouimus : & erubescimus dicere Multi sunt
qui opera mala non fecer̃. Alii sunt. qui nec

Expanded text:
. Alienis a te, quos submittit diabolus. Et quid sequitur? Si mei non fuerint dominati: tunc immaculatus ero. Si me non vicerint malae cogitationes, tunc ero mundus in conspectu tuo. Et quid statim sequitur? Et emundabor a delicto maximo. Vide quid dicat. Si me cogitatio non vicerit, et ad opus non perduxerit: a magno peccato liberatus sum. Quoniam cogitatio hominis confitebitur tibi. Nullus est enim mundus in conspectu Dei, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus. Astra non sunt munda in conspectu Dei, et adversus angelos suos perversum quid excogitavit. . Hoc totum quare? Quoniam si astra non sunt munda, si in angelis perversum invenitur: quanto magis in cogitatione hominum! Ubi sunt illi qui dicunt, recede a me, quia mundus sum? Quotide quid patimur: quid sit in cogitationibus nostris, novimus, et erubescimus dicere. Multi sunt qui opera mala non fecerunt, alii sunt qui nec
Abbreviated transcription (Latin):
corpus humilitatis nrãe. quod assũmere est
dignatus.
in orasti eum paulominus ab angelis.
inhebraeo proeo quod ẽ abangelis qui di¬
cuntur malachim dm̃ habet: hoc est
heloim. Hunc locum apostolus in ebrae
infericlaruerunt: Honore : cum uicit
mortem Corona : cum circundatus scõꝵ
choro triumphans redut ex inferno Et
Ut sint ei subiectit: preter eum qui illa
Omnia sũbiecisti sub pedibus eius
Cum ascenderet adcaelos. Oues & bo¬
ues uniuersas Hoc est animas scãs fru¬
ctum in nocentiae operantes. Insuper
& pecora campi. Inferiores merito ho¬
mines
olucres caeli
Qui ꝑsuꝑbiam iniquitatem in excelii¬
sum loquuntur. Et pisces maris qui
curiobulant sẽmitas maris . Iui ꝑnimiã
curiositatt esontem plantes cȩlestia :
inter huius seculi fluctus prtunt esse
uitam aetñam. Onẽ dñs noster quam
terra. De beatitudine incipit. hoc est
de laude: & in laude terminatur. Hoc
ad miratur a eccła: quomodo scĩ uoluntarii

Expanded text:
corpus humilitatis nostrae, quod assumere est corpus humilitatis nostrae, quod assumere est dignatus. Minorasti eum paulo minus ab angelis. In Hebraeo pro eo quod est, ab angelis, qui dicuntur MALACHIM, Deum habet, hoc est ELOHIM. Hunc locum Apostolus in Epistoinferi claruerunt; honore cum vicit mortem; corona, cum circumdatus sanctorum choro, triumphans rediit ex inferno. Et Ut sint ei subjecta praeter eum qui illa Omnia subjecisti pedibus ejus. Cum ascenderet ad coelos. Oves et boves universas. Animas sanctas, fructum innocentiae operantes. Insuper et pecora campi. Inferioris meriti homines. Volucres coeli. Qui per superbiam, iniquitatem in excelso loquuntur. Et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Qui per nimiam curiositatem non contemplantes coelestia: inter hujus saeculi fluctus putant esse vitam aeternam. Domine Dominus noster, quam tc. De beatitudine incipit, vel de laude et in laudem terminatur. Hoc admiratur Ecclesia, quomodo sancti voluntarii
Abbreviated transcription (Latin):
in euangelio completum ipse dñs essẽ
declarãt. clamantibus pueris osanna
filio dauid Propter inimicos tuos.
Ad confusionem uidacorum: Vt de¬
struas inmicum & defensorẽ. Hereticum
quicum nequitia sua impugnat aeccłam.
defendere eam tamen assimulat.
Quoniam uidebo caelos tuos: x
digitorumuon
prolatȩ. Qpniam uidebo caelos tuos¬
opera digitorũ tuorum. Quise uisun essẽ
promittit : necdum in presenti uide : Vi¬
debo inquit. Tunc enĩ &iam rationẽ ope¬
ris euis: cursumq cognoscã. Vel. aliter
uidet gubernator nauem. alter medicus
egrotantem. aliter picturã pigor : quam
imperitorum rudes oculi. Lunan & stellas
quae tu funda sti. A eccłam uel doctores
eus
Iuid est homo quod memor es eius:
Quale meritum stat hominis. ut memor tu
factus eius pro eius redemptione suscipias:
carnẽ : Aut filius hominis quoniam uisi¬
tas eum : filius dĩ factus est filius homi¬
nis idẽ filius uirginis mariae : qui uisitauit

Expanded text:
in Evangelio completum ipse Dominus esse in Evangelio completum ipse Dominus esse declarat, clamantibus pueris: Osanna filio David . Propter inimicos tuos. Ad confusionem Judaeorum. Ut destruas inimicum et ultorem, Haereticum, qui cum nequitia sua impugnat Ecclesiam, defendere eam tamen assimulat. Quoniam videbo coelos opera digitorum tuorum. prolatae. Quoniam videbo coelos opera digitorum tuorum. Qui se visurum esse promittit, necdum praesentem videt. Videbo, inquit. Tunc enim etiam rationem operis ejus cursumque cognoscam. Aliter videt gubernator navim: aliter medicus aegrotantem, aliter picturam pictor, quam imperitorum rudes oculi. Lunam et stellas quae tu fundasti: Ecclesiam, vel doctores ejus. Quid est homo quod memor es ejus? Quale meritum stat hominis, ut memor ejus factus, pro ejus redemptione suscipias carnem. Aut Filius hominis, quoniam visitas eum. Filius Dei, factus est Filius hominis: id est, Filius virginis Mariae: qui visitatavit
Abbreviated transcription (Latin):
propterea octauũ & octogesimũ nume¬
rum tenet. Quod aut̃ octogesimus
tertius extremus est psalmus. qui pro
torcularibus praenotatur: ostendit
in trinitate: sacramentum resurrectionis
Nĩ dominus noster¬
Primum nomen dñi apud
hebraos quatuor litterarũ est.
ioo Hãf .UAV. Hae : quod propriaȩ dĩ
uocabulum sonat. & legi potest ia hes
& hebraei arreton. idest in effabile
opmantur. Secundũ uero adonai.
omniũ commune est : quod sȩpe & inN
hominibus ponitur. Dñe dñs nr̃ quãm
ad mirabile est̃ nomen tuum in uniuer¬
sa terra. Quod pronobis homo factus
es quod mortuus. quod resurrexisti
in cuntis gentibus ẽ uulgatum.
Quoniam eleuata est nragnificentia tua.
suꝑ caelos
Quod post resurrectionẽ caelos cum
triumpho głae conscendisti
Exore infantium & lactentium¬
ꝑfecisti laudem
Licet ꝑseniorum prophetarum do¬
ctrinam multa sint quae domini con¬
tinent laudem : tamen hunc uersiculũ

Expanded text:
propterea octavum et octogesimum numepropterea octavum et octogesimum numerum tenent. Quod autem octogesimus, tertius extremus est psalmus, qui pro torcularibus praenotatur, hoc ostendit in Trinitate sacramentum resurrectionis ne Dominus nosterPrius nomen Domini apud Hebraeos quatuor littejod, he, vau, he: quod proprie Dei vocabulum sonat: et legi potest ΙΑΗΟ, et Hebraei ἄῤῥητον, id est, ineffabile opinantur. Secundum vero ADONAI, omnium commune est, quod saepe et in hominibus ponitur. Quam admirabile est nomen tuum in universa terra. Quod pro nobis homo factus es, quod mortuus, quod resurrexisti, in cunctis gentibus est vulgatum. Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos. Quod post resurrectionem coelos cum triumpho gloriae conscendisti. Ex ore infantium et lactentiumrfecisti laudem. Licet per seniorum Prophetarum doctrinam, multa sint quae Domini contineant laudem: tamen hunc versiculum
Abbreviated transcription (Latin):
terrae hȩret. Caetera animalia
licet ambulent in terra: tamen
non om̃e corpus int̾ra iacens ha¬
bent. Licet habeant pedes in terra.
tamen aliam partẽ corporis sur¬
sum habent. Caeterũ dabolus hoc ẽ
serpens & coluber antiquus scđm isaiã
totus in terra est : & caput & reliquã
corpus aequale habet. Reuerte tur
dolor eius in caput eius: & inuerticem
ipsius iniquitas eius descendet. Udete
quid dicat. Et in caput eius & inuerticẽ
ipsĩus. Cum aut̃ inquitas caput p̃mit.
& uerticem p̃mit. ubi est poenitentia
diaboli : Iste finis diaboli Reuertet᷑
dolor eius in caput eius. & inuerticem
ipsius iniquitas eius descendet
Confitebor dño secundũ iustitiã eius.
Qui non ꝑmisit timentes se disꝑdi.
Et psallam nomini dñi altissimi.
Quinos alamentis tristitiae: ingau
dia sempiterna ꝑduxit
uersorum hominũ prae scribuntur.
dauid. a saph. filiorũ chorȩ:
& qui ad mysterium a ecclesiae ꝑtinent:

Expanded text:
terrae haeret. Caetera animalia terrae haeret. Caetera animalia licet ambulent in terra , tamen non omne corpus in terra jacens habent: licet habeant pedes in terra, tamen aliam partem corporis sursum habent. Caeterum diabolus, hoc est, serpens et coluber antiquus, secundum Isaiam totus in terra est : et caput et reliquum corpus aequale habet. Revertetur dolor ejus in caput ejus et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet. Vide quid dicat: et in caput ejus, et in verticem capitis. Cum autem iniquitas caput premit, et verticem premit, ubi est potentia diaboli? Iste finis diaboli. Revertetur dolor ejus in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet. Confitebor Domino secundum justitiam ejus. Qui non permisit timentes se disperdi. Et psallam nomini Domini altissimi. Qui nos a lamentis tristitiae, in gaudia sempiterna perduxiversorum hominum praescribuntur: David, Asaph, filiorum Chore, et qui ad mysterium Ecclesiae pertinent:
Abbreviated transcription (Latin):
Iustum ad uitoriũ meũ.
In hebrȩs ita scriptũ est. Scrutans
corda & renes ds̃ iustus: ut postea
consequatur. adiutoriũ meum adõ
qui saluos fecit rectos corde. Nunqͥt
irascitur ꝑ singulos dies: Melius ꝓ
hoc inhebraeo hal& comminatur
in omni die : quod aquila quoque
transtulit & pulchre comminans & in¬
frendens in om̃i die. Qui enĩ propter
patientiam sũam ita delicta punit :
quasi iratus & comminatus diem ula¬
tionis expectat. ut metu corrigat
delinquentẽ. Exequamun ordinem
Conuertetur dolor eius incaput eius.¬
Quomodo sĩ aliquis mittat in altum
lapidem & non sit cautus & lapis ue¬
nerit incaput eius. suo uulnere uul¬
neratur : sic & diabolus occiditur suꝑ: sua¬
bia exaltatur & corruit Modo exalta¬
re uult caput & non ꝑotest: quonia
conuertitur dolor eius in caput eius.
& deprimit illum. Diabolus scđm re¬
gulam scripturarum lectus est in ge¬
nesi ipse eẽ coluber. ipsẽ serpens qui
loquebatur ad euam: quoniã totus

Expanded text:
justum adjutorium meum a Deo: justum adjutorium meum a Deo: in Hebraeo ita scriptum est: Scrutans corda et renes Deus justus: ut postea consequatur: Adjutorium meum a Deo, qui salvos facit rectos corde. Numquid irascetur per singulos dies? Melius pro hoc in Hebraeo habetur: Comminatur in omni die, quod Aquila quoque transtulit. Et pulchre ait: Comminans et infrindens in omni die. Qui enim propter patientiam suam ita delicta non punit: quasi iratus et comminatus, diem ultionis exspectat, ut metu corrigat delinquentem. Exsequamur ordinem. Convertetur dolor ejus in caput ejus,omodo si aliquis mittat in altum lapidem, et non sit cautus, et lapis venerit in caput ejus, suo vulnere vulneratur: sic et diabolus occiditur sua superbia, exaltatur, et corruit. Modo exaltare vult caput, et non potest: quoniam convertetur dolor ejus in caput ejus, et deprimet illum. Diabolus secundum regulam Scripturarum lectus est in Genesi; ipse est coluber, ipse serpens, qui loquebatur ad Evam: quoniam totus
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est. Hoc est nisi conuersĩ fueri¬
tis. nisi egeritis poenitentiam. t̃ semꝑ
diabolis paratum habet arcum &mit¬
tit sãgittas quibus nos ꝑcutiat. Quorũ
enĩ corda ardent libidine. uitis & pas¬
sionibus : isti uictisunt adiabolo Sa¬
gittas suas ardentibus effecit Pulchre
dixit ardentibus non arsuris. Hoc est¬
non qui arsuri sunt sagittis ipsus.
sed quorum corda ardere uiderit. illos
ꝓcutit. Dicit enĩ apłs: ardentes habere
diabolum sagittas
Ecce parturiitꝰ in iustitiam: concepit
dolorem. & peperit iniquitatem
Diabolus sĩc concipit: Vsic parturit :
sic nutrit: sic exaltat
Lacum aperuit & effodit eũ: & in¬
cidit in foueam quam fecit
diabolus ipse ẽ lacus : qui & fouea.
lacum aperuit. Sed quoniam non potest̃
aquã continere secundũ hieremiam:
propterea lacus illius uersus ẽ info¬
ueam. Omia conciliabula hȩreticorũ
foueae diaboli sunt. Sed quod superius
p̃teruuimus: scrutans coreła &renes

Expanded text:
scriptum est: hoc est, nisi conversi fueriscriptum est: hoc est, nisi conversi fueritis, nisi egeritis poenitentiam, semper diabolus paratum habet arcum, emittit sagittas, quibus nos percutiat. Quorum enim corda ardent libidine, vitiis, et passionibus: isti victi sunt a diabolo. Sagittas suas ardentibus effecit. Pulchre dixit, ardentibus: non dixit, arsuris: hoc est, qui arsuri sunt sagittis ipsius: sed quorumcumque corda ardere viderit, illos percutit. Dicit enim Apostolus ardentes habere diabolum sagittas . Ecce parturiit injustitiam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Diabolus sic concipit, sic parturit, sic nutrit, sic exaltat. Lacum aperuit, et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit. Diabolus ipse est lacus, ipse est fovea. Lacum aperuit. Sed quoniam non potest aquam continere secundum Jeremiam: propterea lacus illius versus est in foveam. Omnia conciliabula haereticorum, foveae diaboli sunt. Sed quod superius praeterivimus: Scrutans corda et renes
Abbreviated transcription (Latin):
H oc dauid dicere non potest. hoc ꝓprie
saluatori conuenit: qui non peccauit.
onsũmetur nequitia peccatorum.
& diriges iustum
Non potest mea iustitia dirigi : nisi illorũ
iniquitas impleta fuerit: uidelicet uideoꝵ
Nisi conuersi fueritis : gladium suum ui¬
brabit. Iste locus duplicem recipit intel¬
ligentiam. Multi enĩ putant de dõ dictũ:
ut dicatur ad peccatores. Et quid dicit :
dñs uos gladio suo ꝑcutiet. Sed uideamus:
si consequentia aptari possint ꝑsonae
illum. Hoc potest dici dedo
Et in illo parauit uasa mortis.
Noc dificile. Dominus enĩ non habet
uasa mortis: sed uasa uitae. Sed & hoc po¬
test̃ intelligi suꝑ persona saluatoris. Hoc
uero quod sẽquitur. ecce parturiit in u¬
iniquitatem. Hoc est ut heretici in con¬
temptu dĩ concitarentur.
acum aperuit & effodit eũ: quo eos
ꝑderet: Et incidit infoueam quam
fecit. Infouea enĩ mortis quam pate¬
fecerat ipsẽ prior perut: sicut de arrio

Expanded text:
Hoc David dicere non potest: hoc proprie Hoc David dicere non potest: hoc proprie Salvatori convenit, qui non peccavit. Consumetur nequitia peccatorum, et diriges justum. Non potest mea justitia dirigi, nisi illorum iniquitas impleta fuerit, videlicet Judaeorum. Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit. Iste locum duplicem recipit intelligentiam. Multi enim putant de Deo dictum, ut dicatur ad peccatores. Et quid dicit? NDominus vos gladio suo percutiet. Sed videamus si consequentia aptari possint personae etc. Hoc potest dici de Deo. Et in illum paravit vasa mortis. Hoc difficile est: Dominus enim non habet vasa mortis, sed vasa vitae. Sed et hoc potest intelligi super persona Salvatoris. Hoc vero quod sequitur: Ecce parturiit injutc. Hoc est, ut haeretici in contemptum Dei concitarentur. Lacum aperuit, etc. Quo eos perderet. Et incidit in foveam quam fecit. In fovea enim mortis quam patefecerat, ipse prior periit: sicut de Ario
Abbreviated transcription (Latin):
tiant piracuncuam ixattare infinibus inimi¬
corũ meorum. Pro inimicis rogat: ut in imi¬
corum finibus exaltetur. Cum enĩ inimici
essẽ cessauerint: tunc tu dnẽ exaltaberis in
eis
Exurge domine dr̃ meus inp̃cepto quod
Hoc nos dicimus: hoc credentes loquimur
Semꝑ enĩ ꝑsonae mutantur in psalmis:
Multum ẽ nunc si uelimus dicere in quot
quantae ꝑsonae mutantur.
E xurge domine ds̃ meus in p̃cepto quod
man dasti
Hoc nos dicimus. Pronobis passus es pronob̾
crucifixus es: exurge & saluanos. s ropte¬
rea exurge : ut credat inte plurima mul¬
titudo. Cum enĩ exurrexeris. quid aliud
dep̃camur : Reuertere ad patrem
Et propt̃ hanc in altũ regredere.
Proqua : Sinagoga populorum. Quod
mortuus es: pronobis mortuus es. Quod
resurrexisti: nobis resurrexisti. Quod
ascendisti ad patrem: nobis ascendisti.
Et propter hanc in altum regredere
Nemo ascendit in caelũ nisi qui decȩlo
descendit: filius hominis quiẽ incalo.

Expanded text:
tiant per iracundiam. Et exaltare in finibus inimicorum meorum. Pro inimicis rogat, ut in inimicorum finibus exaltetur. Cum inimici esse cessaverint, tunc tu, Domine, exaltaberis in eis. Et exsurge, Domine Deus meus, in praecepto quod Hoc nos dicimus: hoc credentes loquimur. Semper enim personae mutantur in Psalmis. Multum est nunc si velimus dicere in quot, quantae personae mutentur. Exsurge, Domine Deus meus, in praecepto quod mandasti: hoc nos dicimus, pro nobis passus es, crucifixus es; exsurge, et salva nos. Propterea exsurge, ut credat in te plurima multitudo. Cum ergo exsurrexeris, quid aliud deprecamur, nisi revertere ad patrem? Et propter hanc in altum regredere. Pro qua? pro synagoga populorum. Quod mortuus es, pro nobis mortuus es: quod resurrexisti, nobis resurrexisti, quod ascendisti ad Patrem, nobis ascendisti. Et propter hanc in altum regredere. Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, filius hominis, qui est in coelis.
Abbreviated transcription (Latin):
Simachus in hunc modũ. Pro ignoratione
dauid. quod cecinit dño: prouerbis
chusi filui iemini Haec om̃a latius exe¬
cutussum : quia eruditissimi uiri puta¬
uerunt hunc non contra saul. sed con¬
tra absalon eẽ compositum. Quod ꝓ
parte non eẽ monstraui.¬
Nẽ deus meus inte speraui.
Non spaui ingladio meo. non sꝑoa¬
ii inuirtute mea: sed sꝑaui iN
auxilio tuo. Nequando rapiat ut leo
animã meam. Hoc conuenit sauli: ab¬
cite puero meo absalon: Si ibi illũ puerũ
uocat & quasi infantulũ & ignorantem :
quomodo hic leonẽ uocat : Noc interim
secundũ historiam. & multa sunt quae
dicantur : & totus psalmus historiae. in

Expanded text:
Symmachus in hunc modum: Pro ignoratione Symmachus in hunc modum: Pro ignoratione David, quod cecinit Domino pro verbis Chusi filii Jemini. Haec omnia latius exsecutus sum, quia eruditissimi viri putaverunt hunc psalmum non contra Saul, sed contra Abessalon esse compositum, quod pro parte non esse monstravi.ne Deus meus, in te speravi, etc. Non speravi in gladio meo: non speravi in virtute mea; sed speravi in auxilio tuo. Ne quando rapiat ut leo animam meam, etc. Hoc convenit Sauli, Abescite puero meo Abessalon? Si ibi illum puerum vocat, et quasi infantulum et ignorantem: quomodo hic leonem vocat? Hoc interim secundum historiam, et multa sunt quae dicantur, et totus psalmus in
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑsẽquebatur eũ : & in foueam quam
foderat ipse incidit. Quem ethiopẽ uocat:
propter sanguinarios & tetros & crude¬
lesmores: Temini uero familia quod ad
tribum ꝑtineat beniamin: dequa saul
ortus est. regnorũ libri testimonio sunt:
inquibus scriptura commemorat. Et
erat uir defiliis beniamin. & nomen
eius cys. filius abiel filii sarech. filii beco¬
ra. filii afi. filii iemini uir potens &
huic filius. & nomen eius saul. Semei
quoq ille qui lapides & puluerẽ in dauid
iaciebat. defamilia saul. hoc est iemineus
fuit : sicut in eisdem libris scribitur. Egre¬
diebatur uir de propinquitate domus
saul: & nomen ei sẽmei. filius gera. Dequo
postea dauid loquens inducitur. Ecce fi¬
lius meus qui egressus ẽ deuentre meo.
quȩrit animam meã : quanto magis
nunc filius iemini. Aquila hunc locum
ita interp̃tatus est ẜro ignoratione dauid:
quo cecinit dño prouerbis a et̾iopis.

Expanded text:
qui persequebatur eum: et in foveam quam qui persequebatur eum: et in foveam quam foderat, ipse indicit. Quem Aethiopem vocat, propter sanguinarios, et tetros, et crudeles mores. Jemini vero, familia, quod ad tribum pertineat Benjamin, de qua Saul ortus est, Regnorum libri testimonio sunt, in quibus Scriptura commemorat: Et erat vir de filiis Benjamin, et nomen ejus Cis, filius Abihel, filii Sareth, filii Bechor, filii Aphi, filii viri Jemini, vir potens, et huic filius, et nomen ejus Saul . Semei quoque ille qui lapides et pulverem in David jaciebat, de familia Saul, hoc est, Jemineus fuit: sicut in eisdem libris scribitur; Egrediebatur vir de propinquitate domus Saul, et nomen ei Semei, filius Gera ; de quo postea David loquens inducitur: Ecce filius meus qui egressus est de ventre meo, quaerit animam meam: et quanto magis nunc filius Jemini? Aquila hunc locum ita interpretatus est. Pro ignoratione David, qui cecinit Domino pro verbis Aethiopis:
Abbreviated transcription (Latin):
leriq & maxime hii qui hebraei
sermonis scientiam non habent.
hunc psalmũ arbitrantur eo tempore
esse cantatum: quo chusi filius arachi
amicus dauid destruxit consiliũ achi-¬
tofel. & ad eũ nuntios misit ne inhere¬
mo ultra sederet. sed procul fugeret
ne opprimeretur afilio. Uerum scien¬
dum est̃ eos uehement̃ errare. Primum
quod nomen chusi ꝑsãmech litteram
scriptum est: hic uero ꝑsin: Deinde qđ
numquam dauid qui ioab & caeteris
ducibus exercitus sui p̃ceperat dicens
parcite puero absalon: demorte filii
loqueretur. Concepit dolorẽ & peperit
iniquitatem : lacũ aperuit & effodit
eũ : & incidit infoueam quam fecit: Maxi¬
me qui morte eius audita operuit caprt
suum : & heiulans clamauit. Filius meus
absalon: filius m̃s absalon Ad extremũ
quod ille chusi amicus dauid. filius ara¬
chi scriptus ẽ: hic uero filius iemini. Sci¬
endum itaq chusi interpretari ȩthiopẽ:
& totũ psalmũ contra saul eẽ conscriptũ.

Expanded text:
lerique, et maxime hi qui Hebraei sermonis scientiam non habent, hunc psalmum arbitrantur eo tempore esse cantatum, quo Chusi filius Arachi, amicus David, destruxit consilium Achitophel: et ad eum nuntios misit, ne in eremo ultra sederet, sed procul fugeret, ne opprimeretur a filio. Verum sciendum est vehementer errare. Primum, quod nomen Chusi per samech litteram scriptum est: hic vero per sin. Deinde quod numquam David qui Joab et caeteris ducibus exercitus sui praeceperat, dicens: Parcite puero Abessalon , de morte filii loqueretur: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem: Lacum aperuit et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit: maxime qui, morte ejus audita, operuit caput suum, et ejulans clamaret: Filius meus Abessalon, filius meus Abessalon. Ad extremum quod illic Chusi, amicus David, filius Arachi scriptum est: hic vero filius Jemini. Sciendum itaque Chusi interpretari, Aethiopem: et totum psalmum contra Saul esse conscriptum,
Abbreviated transcription (Latin):
inueniet nichil: Si est iniquitas inmanib:
suis. Qui peccatũ non fecit: nec dolus in¬
uentus ẽ. inore eius. Sired didi retribuentib
michi mala. Saul. bis inmanus eius traditus. ẽ:
quem noluit interficere dicens . Non tangam
malis mala: qui sibi probonis mala resti¬
in anis. in hebraeo pro in ani racha scribit᷑
Vnde in telligimus id quod in euangło con¬
tinetur. qui frĩ suo dixerit racha & fatuae :
quã habeat in terp̃tationem
Persẽquatur inimicus animã meam:¬
Nouissima omniũ inimica destructa est
mors. Et conculcet in terrã uitã meam.
Non potest conculcari. & głam meam in

Expanded text:
it quidquam. Si est iniquitas in manibus meis. Quia peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Si reddidi retribuentibus mihi mala. Saul bis in manus ejus traditus est, quem noluit interficere, dicens: Non tangam Cmalis mala: qui sibi pro bonis mala restiinanis. In Hebraeo pro inani RECAM scribitur. Unde intelligimus id quod in Evangelio continetur: Qui fratri suo dixerit, raca et fatue , quam habeat interpretationem. Persequatur inimicus animam meam,Novissima animae inimica destructa est mors. Et conculcet in terra vitam meam. Non potest conculcari, quia non fecit
Abbreviated transcription (Latin):
tiam chusi istum aethiopem non aliud
nisi diabolũ interpretari : quaeritur
iste chusi quomodo filius sit iemini:¬
id est quomodo diabolus ethiops. filius
sit dexterȩ. Quod ethiopos ẽ: uitio suo est
Quod filius dexterae ẽ: creatus adõ Re¬
cte de isto dicitur: nequando rapiat ut leo
animã meam. Aduersarius noster diabolus:
quasi leo rugiens quaerit quẽ rapiat

Expanded text:
i: Chusi istum Aethiopem non alium, nisi diabolum interpretamur. Quaeritur, iste Chusi quomodo filius sit Jemini: quomodo diabolus Aethiops filius est dextrae? Quod Aethiops, vitio suo est: quod filius dextrae est, creatus a Deo: recte de isto dicitur: Ne quando rapiat ut leo animam meam. Adversarius noster diabolus quasi leo rugiens, circuit quaerens
Abbreviated transcription (Latin):
aequitatem uidit uultus eius.
Iuia uniis quisque quasi in speculo cũ
uenerit in conspectu eius uidebit iniqui¬
tatem suam: & ipse p̃iuidet iniquitatem
illorum. uel p̾scientia dĩ uidet scõs ad re¬
gendum. Diligit enim iustitiam : quia unũ¬
quemq secundum opus proprium udicat
Aequitatem uidit uultus eius. Ut sc̃ĩs p̃¬
mia. peccatoribus pͥoenam. qui nos uocati t̾ribu¬
one sua dignetur dignos efficere. & non
scđm peccat̾a nr̃a nobis supplicia inferat.
Se secundum magnam miscđiam suam
sieniam largiatur. quia ipsi ẽ. cum aet̾¬
no patre & spũ scõ honor & gła in

Expanded text:
aequitatem vidit vultus ejus. aequitatem vidit vultus ejus. Quia unicuique quasi in speculo, cum venerit in conspectu ejus, videbit iniquitatem suam et ipse praevidet iniquitatem illorum. Vel praesentia Dei vidit sanctos ad regendum. Diligit enim justitiam: quia unumquemque secundum opus proprium judicat. Aequitatem vidit vultus ejus: ut sanctis praemia, peccatoribus tribuat poenam. Qui nos vocatione sua dignetur dignos efficere, et non secundum peccata nostra nobis supplicia interat, sed secundum magnam misericordiam suam veniam largiatur: quia ipsi est cum aeterno Pat
Abbreviated transcription (Latin):
suam. Hoc ẽ ꝑdit illam:
Pluit super peccatores laqueos ignis.
Hoc scđm historiam factum fuit: quan¬
do dominus pluit sulphur & ignem
suꝑ sodomam. Ut ait apostolus uidas: in
exemplum ignis aeterni factum fuit. Plu¬
it super peccatores. Duobus modis. Et here¬
tici pluunt malam doctrinam. Et sicut una
pliuiua irrigat terram fecundam & aridã.
sic & una predicatio est adeo quae infun¬
dit terram bonam. ld sunt scĩ. & terrani
malam peccatores. quibus ꝑtinent ista
quae sequuntur. Ignis: cupiditas. Sulphur :
putredo peccatorum. Sp̃s procellarum
Sp̃s tempestatis. Spiritus procellarum:
poenam aeterni iudicii & uerbera indicat
peccatorum. Quos ignis exurit. tempestas
examinat. Et propheta dicit
incircuitu eius tempestas ualida. Pars
calicis eorum: Quare dixit partem : Quia
unus quisq proparte sua quasi decalice
miseria sua. Vt ait propħa. Reddet ds̃
unicuiq sccłm opera sua.
Quoniam iustus dominus & iustitias dilȩx̃.

Expanded text:
suam. Hoc est, perdit illam. suam. Hoc est, perdit illam. Pluet super peccatores laqueos: ignis, etc. Hoc secundum historiam factum fuit: quando Dominus pluit sulphur et ignem super Sodomam. Ut ait apostolus Judas, in exemplum ignis aeterni factum fuit. Pluet super peccatores. Duobus modis et haeretici pluunt mala doctrina. Et sicut una pluvia irrigat terram fecundam et aridam: sic et una praedicatio est a Deo, quae infundit terram bonam, id est, sanctos: et terram malam, peccatores, quibus pertinent ista quae sequuntur: Ignis, cupiditas, sulphur, putredo peccatorum, spiritus procellarum, spiritus tempestatis. Spiritus procellarum, poenam aeterni judicii, et verbera indicat peccatorum, quos ignis exurit, tempestas exanimat. Et prophetam dicit: In circuitu ejus tempestas valida. Pars calicis eorum : Quare dixit partem? Quia unicuique pro parte sua, quasi de calicemiseriam suam: ut ait propheta: Reddet Deus unicuique secundum opera sua . Quoniam justus Dominus, et justitias dilexit:
Abbreviated transcription (Latin):
tiae. In anima iusti quae caelestia medi¬
tatur.
culi eius in pauperem respiciunt.
Oculi xp̃i. Aspectus diuit᷑atis: ad populũ
xp̃ianum respicit. Ad quid respuint: hoc
est ad adiuuandum. Palpebrae eius in ter¬
rogant filios hominum. Subtilitas dumi¬
tatis : id ẽ iudicia dĩ oculta. Inquibus nos
in terrogat: quia ꝑ hoc cognoscit quid ha¬
bet unusquisque in corde. quia uidicia dĩ
oculta sunt. Sicut scriptura aliquando obs¬
curatur. ut nos infirmitatem nrãm cognos¬
camus. & iterum alleuamur ne desperemꝰ
Et alio modo per prospera & aduersa inter¬
rogat : quia per hoc ꝓbat ds̃ quĩalis quisq
fuerit. Alio modo uidemus unam gentem
flagellari. & scimus proqua causa flagella¬
turꝰ. & hic manifest iudicia sunt: & alio
modo uidemus flagellari & nescimus pro
qua causa & hic oculta iudicia sunt¬
Per haec superius comp̃hensa iustum & im¬
pium in terrogat dominus: id est probat
Qui aut̃ diligit iniquitatem odit animã

Expanded text:
tiae in anima justi, quae coelestia meditiae in anima justi, quae coelestia meditatur. Oculi ejus in pauperem respiciunt. Oculi Christi aspectu divinitatis ad populum christianum respiciunt. Ad quid respiciunt? Hoc est, ad adjuvandum. Palpebrae ejus interrogant filios hominum. Subtilitas divinitatis, id est, judicia Dei occulta, in quibus nos interrogat: quia per hoc cognoscit quid habet unusquisque, quia judicia Dei occulta sunt. Sicut Scriptura aliquando obscuratur, ut nos infirmitatem nostram cognoscamus: iterum allevamur, ne desperemus. Et alio modo: Per prospera et adversa interrogat: quia per hoc probat Deus qualis quisque fuerit. Alio modo: Videmus unam gentem flagellari, et scimus pro qua causa flagellatur: hic manifesta judicia sunt. Et alio modo: Videmus flagellari, et nescimus pro qua causa, et hic occulta judicia,per haec superius comprehensa. Justum et impium interrogat Dominus. Id est, probat. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam
Abbreviated transcription (Latin):
quoscumq uel simplices: laqueis dolosis
ac ocultis illiceant
Quoniam quae. perfecisti destruxerunt
Quid est quod ꝑfecisti: Aeccłam tuam
inunitate. Vnde dicit. Exore infantium
unitatem scindunt. Aliter. Quem tu ꝑ
occiderunt: Iustus aut̃ quid fecit: Cum
calumniatur heretici & discordantur in¬
terse: hoc respondet propħa in ꝑsona
aeccłar. In t̾uos discordamini: sed de hoc
uobis xp̃s nontaceat. quia dixit pacem
meam douobis. pacem relinquo uobis.
Et aliter quid ferit iustus: Hloc ẽ redemnit
mundum: & se ipsum dedit ꝓmundo.
Sominus intemplo scõ suo
Ac sidicat propheta. Quam uis uos hereti¬
ci aduersemini aecclesiam : tamen dñs
in aeccła. Dicit apostolus. Uos estis tem¬
plum dĩ uiui. Dominus intemplo sancto
suo. In aecclesia quam sibi exhibuit scãm
Domims in caelo sedes eius: Incelo hoc ẽ.
in scĩs p̃dicatoribus. Unde dixit. Cȩlum
michi sedes est & anima iusti. sedes sapien¬

Expanded text:
quosque, vel simplices, laqueis dolosis quosque, vel simplices, laqueis dolosis ac occultis illiciant. Quoniam quae tu perfecisti destruxerunt. Quid est quod fecisti? Ecclesiam tuam unitate. Undeunitatem scindunt. Aliter: Quem tu peocciderunt. Justus autem quid fecit? Cum calumniantur haeretici, et discordant inter se, hoc respondet Ecclesia in persona Ecclesiae. Inter vos discordamini, sed de vobis Christus non tacet: quia dixit: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Et aliter: Quid fecit justus? Hoc est, redemit mundum, et seipsum dedit pro mundo. Dominus in templo sancto suo. Ac si dicat propheta: Quamvis, vos haeretici, aversemini Ecclesiam, tamen Dominus Ecclesia. Dicit Apostolus: Vos estis templum Dcclesia quam sibi exhibuit sanctam. Dominus in coelo sedes ejus. In coelo, hoc est, in sancto praedicatore. Unde dixit. Coelum mihi sedes est , et anima justi, sedes sapien
Abbreviated transcription (Latin):
& amarum dulce: ideo uolunt ad se sedu¬
cere iustum dicentes. ad nos transmigra.
Qui respondet eis. In domino ẽ spes mra.
Quomodo inquit ad ur̃os montes. hoc est
ad urãm suꝑbiam transmigrabo : quod aut̃
ait sicut passer. sepe passerem loco pruden¬
tiae poni legimus: ideo isti dicunt transi
ad nos sicut᷑ prudens. cum eorum pruden¬
tia sit stulta
Q uoniam ecce peccatores intender̃ arcum
Id est heretici. Ora illorum contra aeccłam
intenderunt : arcum. potentiam uerbo¬
sitatis suae. Parauerunt sagitas suas
Hoc est uerba. inpharetra. Insemet ipsis:
quia ipsi sunt pharetra ubi uerba in ania
& sententias uenenosas quas descriptu¬
ris scĩs conficientes ocultas retinent.
ut sagittis in obscuro rectos corde. Num¬
quam enim in luce pugnant sed semꝑ
in tenebris. Qua propter iustus aiebat:
Lucerna pedibus meis uerbum tuum dñe
Ut sagrttent in obscuro rectos corde
Ut cum uiderint in aecclesia imperitos

Expanded text:
et amarum dulce : ideo volunt ad se seduet amarum dulce : ideo volunt ad se seducere justum, dicentes: Ad nos transmigra. Qui respondit eis: In Domino est spes mea. Quomodo, inquit, ad vestros montes, hoc est, ad vestram superbiam transmigrabo? Quod autem ait, sicut passer: saepe passerem loco prudentia poni legimus. Ideo isti dicunt: Transi ad nos sicut prudens, cum eorum prudentia sit stulta. Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum. Id est, haeretici ora illorum contra Ecclesiam intenderunt arcum, potentiam verbositatis suae. Paraverunt sagittas suas: hoc est, verba. In pharetra, in semetipsis. Quia ipsi sunt pharetrae: ubi verba inania, et sententias venenosas quas de Scripturis sanctis conficiunt, occultas retinent. Ut sagittent in obscuro rectos corde. Numquam enim in luce pugnant, sed semper in tenebris. Quapropter justus aiebat: Lucerna pedibus meis, verbum tuum, Domine. Ut sagittent in obscuro rectos corde . Ut cum viderint in Ecclesia imperitos