comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑. Hoc aũ ꝓmontoriũ a inaleo rege. arguioꝵ
nom̃ accepit. Feloꝵ ꝓnontoriũ si cilie rẽpicieuꝰ aqͥlonẽ. sedi
slustium dictũ a gubernatore hannibalis illic se
pulto. Eachinum ꝓmontorium siciliȩ austrum
spectans. ab aeris crassitudine dictum. Nam
tiuyc. est pinguis & crassꝰ. austro eiũ est ꝑflatꝰ.
Tilibeum ꝓmontorium siciliȩ solis occasum in¬
tendens. uocatum ab eiusdem nominis ciuitate
que ibi sita. est. Borion ꝓmontorium numidiȩ
uocatũ ita. quod ad aquilonẽ intendat. Hoc
ipporegium postea. dictum. ꝓ eo qͦd sit equore in¬
terruptum. Calpisi hispaniȩ ꝓmontorium.
is De montib & cet̾is t̾re uocabulis .uiii.

Expanded text:
ideatur. Hoc autem promontorium a Maleo rege Argivorum nomen accepit. Pelorum, promontorium Siciliae, respiciens aquilonem, secundum Sallustium dictum a gupulto. Pachynum promuntorium Siciliae Austrum spectans, ab aeris crassitudine dictum, nam παχὺς est pinguis et crassus: Austro enim perflatur. Lilybaeum promuntorium Siciliae, solis occasum intendens, vocatum ab eiusdem nominis civitate, quae ibi est sita. Borion promuntorium Numidiae, vocatum ita quod Aquilonem intendat. Hoc Hipponem Regium postea dictum, pro eo quod sit aequore interruptum. Calpis Hispaniae promuntorium. 8 De montibus ceterisque terrae vocabulis.
Abbreviated transcription (Latin):
stronomia. est astroꝵ lex
quȩ cursus siderũ & fi¬
guras. & habitudines
stellarũ circa se & circa
terrã indagabili rati.

Expanded text:
stronomia est astrorum lex, quae cursus siderum et figuras, habitudinesque stellarum circa se, et circa terram indagabili ratione
Abbreviated transcription (Latin):
uł ciuitas sibi ꝓprium humana diuinaq
causa constituit . U. Qͥd sit ius gentiũ.
us gentiũ est sedium occupatio. uł edifica¬
tio. munitio. bella. captiuitates. seruituteᷤ.
postliminia. federa. paces. induciȩ legatoꝵ
ñ uiolandoꝵ religio. conubia int̾ alienige¬
nas ꝓhibita. & inde ius gentiũ. qđ eo ure
lis militare est belli inferendi mi¬

Expanded text:
 civitas sibi proprium humana divinaque causa constituit. § 6 Quid sit ius gentium. Ius gentium est sedium occupatio, aedificatio, munitio, bella, captivitates, servitutes, postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure  militare. Ius militare est belli inferendi
Abbreviated transcription (Latin):
In rhethorica arte quatuor st̃. exordiũ.
narratio. argumentatio. conclusio.
harũ prima auditoris animũ ꝓuocat.
scd̾a res gestas explicat. tercia fidẽ asser¬
tionis facit. quarta finẽ totiꝰ orationis
complectitur. Inchoandũ est itaq ta¬
liter ut beniuolũ. docibilẽ. uł attentũ
auditorẽ faciamꝰ. Beniuolũ p̃dicando.
docibilem instruendo. attentũ excitando
Narrandũ est. itaq ut breuiter atq aꝑte
loquamur. Argumentandũ est ita. ut
primũ nr̃a firmemꝰ. dehinc aduersa
confringamꝰ. Concludendũ ita. ut con¬
citemꝰ animos audientis implere quȩ
dicimꝰ.UIII.De Enq modis causarũ
pecies causarũ qͥnq st̃. idest honestũ
ammirabile. humile. anceps. ob¬
scurũ. Honestũ cause genꝰ est. cui statĩ
sine oratione nr̃a fauet animꝰ auditoris.
Ammirabile. eo qđ est alienatꝰ animꝰ eoꝵ
qui audituri sunt. Humile est. qđ ne¬
gligitur ab auditore. Anceps est. in quo
aut iudicatio dubia est. aut causa hone¬

Expanded text:
in Rhetorica arte quattuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentum auditorem faciamus: benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus; concludendum ita, ut concitemus animos audientis inplere quae dicimus. § 8 De quinque modis causarum. Species causarum sunt quinque: id est honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris; admirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt; humile, est quod negligitur ab auditore. 2. Anceps, est in quo aut judicatio dubia est, aut causa hone
Abbreviated transcription (Latin):
longam habet. scd̾am. & ultimã breuẽ.
ut romanꝰ. tunc mediã circumflectimꝰ.
trisyllabarũ retinentur. Grauis accentꝰ
cũ uno accentu poni potest in dictione
in litore conspicitur sus. ne dicas ursꝰ.
uel ꝓpt̾ ꝓnuntiationẽ ne dicas meta
breuit᷑ & ñ ꝓducta mẽta. uł discernen¬
dȩ ambiguitatis causa ut ergo. nam cũ
ꝓducitur.go. causã significat. cũ corri¬
pitur coniunctionẽ
e figuris accen

Expanded text:
longam habet secundam et ultimam brevem, longam habet secundam et ultimam brevem, ut 'Metellus', tunc mediam circumflectimus. trisyllabarum retinentur. Gravis accentus cum uno accentu poni potest in dictione in littore conspicitur sus, ne dicas ursus; vel propter pronunciationem, ne dicas meta breviter et non producte meta; vel discernende ambiguitatis causa, ut ergo, nam cum producitur 'go' causam significat; cum corripitur, coniunctionem. De figuris accen
Abbreviated transcription (Latin):
sonus crescit & desuit. Accentus autẽ
dictus. qđ iuxta cantũ sit. sicut aduer¬
bium: qđ iuxta uerbũ est. Acutus accen¬
tus dictꝰ. qđ acuat & erigat syllabam.
Grauis. qđ deprimat. & doponat. est enĩ
contrariꝰ acuto. Circũflexus. quia de
acuto & graui constat. incipiens eñ ab
acuto. in grauẽ desinit : atq ita dum
ascendit & descendit: circũflexus efficit᷑.
Acutus autẽ & circũflexus similes st̃. nã
uterq leuat sẏllabam. Grauis uidetur
contrariꝰ ambob. nã semꝑ deprimit
hic grauis est. minꝰ enĩ sonat ꝗͣ acutꝰ.
& circumflexus. Nonosyllaba autẽ pars
orationis. si naturalit᷑ breuis est ut uir.
aut positione longa ut ars. acutũ accen¬
tum habebit. Si uero naturalit᷑ longa
ut res. circũflexum. Disyllaba pars ora¬
tionis. si priorẽ naturalit᷑ longã habet.
& ultimã breuẽ: circũflectitur ut musa.
alit̾ acuitur. Trissẏllaba pars orationis
si mediã breuem habet ut
tibia. tunc primã acuimꝰ si uͦ naturalit̾

Expanded text:
sonus crescit et desinit. Accentus autem dictus, quod iuxta cantum sit, sicut adverbium quia iuxta verbum est. Acutus accentus dictus, quod acuat et erigat syllabam, gravis, quod deprimat et deponat. Est enim contrarius acuto. Circumflexus, quia de acuto et gravi constat. Incipiens enim ab acuto in gravem desinit, atque ita dum ascendit et descendit, circumflexus efficitur. Acutus autem et circumflexus similes sunt. Nam uterque levant syllabam. Gravis contrarius videtur ambobus. Nam semper deprimit hic gravis est. Minus enim sonat quam acutus et circumflexus. Monosyllaba autem pars orationis si naturaliter brevis est, ut 'vir', aut positione longa, ut 'ars', acutum accentum habebit. Si vero naturaliter longa, ut 'res', circumflexum. Disyllaba pars orationis si priorem naturaliter longam habet et ultimam brevem, circumflectitur, ut 'Musa'; aliter acuitur. Trisyllaba pars orationis si mediam brevem habet, ut 'tibia', tunc primam acuimus. Si vero naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
Quarta plena ita
Sexta iterũ sectilis ita.
Septima bicornisita E Septima aut̃e¬
semis & uigesima scd̃a in suo orbe me
ñ lucet. quȩ ido tunc uideri ñ potest. qͥa
soli coniuncta obscurat᷑. s eodẽ mom̃to
renascens paulatĩ ab eo recedendo ui¬
detur .xxxiiii. De cursu lunę.

Expanded text:
Quarta plena ita. Sexta iterum sectilis ita. Septima bicornis ita. Septima autsemis et vicesima secunda semis in suo orbe mednon lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulatim ab eo recedendo videtur. § 56 De cursu lunae.
Abbreviated transcription (Latin):
arte picturȩ. paruulis crustis. ac tessellis
tinctis in uarios colores. tesselli autẽ sunt¬
a tesseris nominati. idest quadratis lapil¬

Expanded text:
arte picture parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem a thesseris nominati, id est quadratis lapil
Abbreviated transcription (Latin):
odex multoꝵ libroꝵ est. liber uniꝰ uo¬
luminis. & dictus codex ꝑ translatio¬
nem a corticib arboꝵ seu uitiũ qͣsi caudex
qđ in se multitudinẽ libroꝵ qͣsi ramoꝵ
contineat. Uolumen liber est a uoluen¬
do dictus. sicut ap̃ ebreos uolumina le¬
gis uolumina ꝓpħarum. Liber ẽ int̾ior
tunca corticis quȩ ligno coheret. de quo
uirgiliꝰ. nec sic cũ moriens alta liber aret
in ulmo. Unde & liber dicit᷑ in qͦ scribimꝰ
qui ante usum cartȩ uł menbranoꝵ de
libris arboꝵ uolumina fiebant idest com¬
paginabant᷑. unde & scriptores a libris
boꝵ librarios uocauert᷑. Ui. De libra¬
riis & eoꝵ instrum̃tis.

Expanded text:
odex multorum est: liber unius voluminis: et dicitur codex per translationem a corticibus arborum, seu vitium quasi caudex, quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. do dictus, sicut apud Hebraeos volumina Legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica corticis, quae ligno cohaeret. De quo Vergilius sicEcl. 10, 67: Alta liber haeret in ulmo. Unde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante usum cartae vel membranarum de libris arborum volumina fiebant, id est conpaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. § 14 De librariis et eorum instrumentis.
Abbreviated transcription (Latin):
est. qͣsi hieuernꝰ. quia plerũq a parte
totũ hyemẽ significat. Hȩc tẽpora singu¬
orienti dat᷑. quia tunc ex t̾ris om̃ia oriun¬
tur. Estas uͦ meridiano. eo qđ pars eiꝰ
calore flagrantior sit. Hyems septentrio¬
ni. eo qđ frigorib & ꝑpetuo gelu torpet
Autumnꝰ occiduo. ꝓpter qđ graues mor¬
bos habet. unde & tunc om̃ia folia arboꝵ
defluunt. ut autẽ autumnꝰ ab undet
morbis. facit hoc confiniũ frigoris & ca¬
loris. & cõpugnantia intra se contrarioꝵ¬

Expanded text:
est, quasi hybernus plerumque a parte est, quasi hybernus plerumque a parte totum hyemem significat. Haec tempora singuorienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur. Aestas vero meridiano, eo quod pars ejus calore flagrantior sit. Hyems septentrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet. Autumnus occiduo, propter quod graves morbos habet, unde et tunc omnia arborum folia defluunt. Ut autem autumnus abundat morbis, facit autem finem frigoris, et caloris, et pugnantia intra se contrario
Abbreviated transcription (Latin):
empora anni st̾ quatuor.uer: estas. au¬
tumnꝰ. hyems. Dicta autẽ st̃̾ tempora a
cõmunionis tẽperamento. qđ inuicẽ se
humore. siccitate. calore. & frigore tẽꝑent.
Hȩc & curricula dicunt᷑. quia ñ stant s cur¬
runt. Constat autẽ post factũ mundũ ex
qualitate cursꝰ solis. tẽpora in ternos men¬
sic & estas in suis trib mensib noua. ad¬
ulta. & p̾ceps. sic & autumnꝰ nouus ad¬
tremȩ sub casu hyemis. Uer autẽ dictum.
qd uiret. tunc enĩ post hyemẽ uestitur
tellꝰ herbis. & in florẽ cuncta rumpunt᷑.
Estas dicit᷑ ab estu. idest a calore. & estas
qͣsi usta. idest exusta. & arida: nam calor
aridus est. Autumnꝰ autẽ a tempestate
uitur circulo: unde hoc tempꝰ bruma
dicit᷑. qͣsi braxin. idest breuis. uł a cibo
qđ maior sit tunc uescendi appetitus.
Edacitas enĩ grece bruma appellat᷑ unde
& imbrumatiei dicunt᷑ qͥb fastidiũ est
ciboꝵ. Hibernꝰ autẽ int̾ hyemẽ & uernũ

Expanded text:
empora mensium quatuor sunt: ver, aestas, autumnus et hyems. Dicta sunt tempora a communione temperamentorum, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed currunt. Constat autem post factum mundum ex qualitatibus cursu solis tempora in ternos menSic aestas in suis tribus mensibus nova, adulta, et praeceps; sic et autumnus novus, adtremae sub casum hyemis. Ver autem dictum, quod viret, tunc enim post hyemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore, et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur quasi braxim, id est brevis, vel a cibo, quod major sit tunc vescendi adpetitus, edacitas enim Graece bruma appellatur, unde et inbrumati dicuntur, quibus fastidium est ciborum. Hybernus autem inter hyemem et vernum
Abbreviated transcription (Latin):
nteriectio uocata. quia sermonibus
int̾iecta idest int̾posita. affectũ cõmoti
animi exprimit. sicut cũ dicitur ab
exultante. uah. a dolente heu. ab ira¬
scente hem. a timente ei. quȩ uoces
quarũq linguarũ ꝓpriȩ sunt. nec in
aliam linguam facile transferunt᷑ .Ui.

Expanded text:
nteriectio vocata, quia sermonibus interiecta, id est interposita, affectum commoti animi exprimit, sicut cum dicitur ab exultante 'vah', a dolente 'heu', ab irascente 'hem', a timente 'ei'. Quae voces quarumcumque linguarum propriae sunt, nec in aliam linguam facile transferuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tibi sicut pollicitus sum misi opus
de origine quarumdã rerũ ex ueteris
lectionis recordatione collectũ atq ita
in quib dam locis annotatũ sicuti
extat conscriptum stilo maioꝵ.

Expanded text:
tibi, sicut pollicitus sum, misi opus de Origine quarumdam rerum, ex veteris lectionis recordatione collectum, atque ita in quibusdam locis adnotatum, sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
tellȩ & sidera & astra int̾ se differunt.
nam stella est quęlibet singularis.
Sidera uͦ sunt stellis plurimis facta. ut hia¬
des. plia des. Astra autẽ. stelle grandes. ut
orion. boetes. s hȩc nomina scriptores con¬
fundunt. & astra ꝓ stellis & stellas ꝓ siderib
ponunt¬
It .XXXUIIII.De lumine stellarũ
tellas ñ habere ꝓprium lum̃. sed a sole
illuminari dicunt᷑. sicut & luna.
De stellarũ situ

Expanded text:
tellae et sidera et astra inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis. Sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades. Astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis et stellas pro sideribus ponunt. De lumine stellarum . Stellas non habere proprium lumen, sed a sole inluminari dicuntur, sicut et luna. De stellarum situ
Abbreviated transcription (Latin):
eminã demonstrat. quã greci coty len
uocant.E. grecum si acceperit iun¬
ctum .E. latinum. significat sextariũ.
To. si .o. latinũ adiunctũ. indicat aci¬
tabulũ qd greci oxifalon uocant. AC
grecũ. significat talentũ. Sͦ. grecũ
in dextro brachio suꝑiori .o. lutera con

Expanded text:
eminam demonstrat, quam Graeci cotylen eminam demonstrat, quam Graeci cotylen vocant. ξε. Xi Graecum si acceperit iunctum E Latinam, significat sextarium. ξο. Si O Latinum adiunctum, indicat acitabulum, quod Graeci oxifalon vocant. ALGraecum significat talentum. Xo. Chi Graecum in dextro brachio superiori O littera con
Abbreviated transcription (Latin):
rex uł imꝑator constituit. uł edicit.XiII.
Fuerunt enĩ quidã prudentes & arbitri
equitatis. qui institutiones ciuiles iuris
compositas edidert̾. quib dissidentiũ liteᷤᷤ.
constitutionesq sõpirent.

Expanded text:
rex, vel imperator constituit, vel edicit. 196 Fuerunt enim quidam prudentes, et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis juris compositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent.
Abbreviated transcription (Latin):
lumbum dictũ qd ex eo primũ pilis
factis maris altitudo temptata est.
huiꝰ duo genera sunt. nigrũ & candidũ.
s meliꝰ candidũ. qđ priꝰ in insulis ath¬
lantici maris inuentũ est. Si quidẽ &
in lusitana. & in gallia gignitur. sũma
terra arenosa. & coloris nigri & pondere
grauis. Interueniunt & minuti calculi
maxime e torrentib siccatis lauant
eas arenas. & qđ subsidit coquunt in
fornacib. Inueniuntur & in auratis
metallis aqua missa calculi ngri & gra¬
ues. & dum aurũ colligitur. cum eo
remanent. post ea seꝑati conflant᷑ & in¬
albũ plumbũ resoluuntur. inde & eadẽ
grauitas plumbi quȩ auri est. Nigrũ
plumbũ circa cantabriam abundat.
cuiꝰ origo duplex est aut enĩ solũ ex
sua uena ꝓdit. aut cũ argento nascit᷑.
mixtisq uenis conflatur. Huiꝰ primꝰ
in fornacib liquor stagnũ est. scd̾s
argentũ qd remanet suꝑaddita uena
rursusq conflata sit nigrum plumbũ.
geminis tantũ & margaritis hec ꝑmutat

Expanded text:
lumbum, dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo tentata est. Hujus vero duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Atlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallecia gignitur, summa terra arenosa et coloris nigri et pondere gravis. Interveniunt et minuti calculi, maxime e torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, coquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aureis metallis, aqua missa, calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent: postea seplumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auri. 2. Nigrum plumbum circa Cantabriam abundat, cujus origo duplex est. Aut enim solum ex sua vena prodit, aut cum 295 argento nascitur, mistisque venis conflatur. Hujus primus in fornacibus liquor stannum est; secundus, argentum; quod remanet superaddita vena, rursusque conflata, fit nigrum plumbum. 3. gemmis tantum et margaritis haec permutat.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligit᷑. nisi ꝑ actus humanos: mediũ
autẽ noctis actu caret. Ergo tempestas
inactuosa qͣsi sine tẽpore. hoc est sine actu.
ꝑ quẽ dinoscit᷑ tempꝰ unde ẽ. intẽpesti¬
ue uenisti. Ergo intempesta dicit᷑. quia
carertẽpore. idest actu. Galliciniũ ꝓpt̃
gallos lucis p̾nuntios dictũ. Matutinũ.
est int̾ abscessũ tenebrarũ. & aurorȩ ad¬
uentũ. & dictũ matutinũ. qd̾ hoc tẽpus
inchoante mane sit. Diluculum qͣsi iã
incipiens parua diei lux. hȩc & aurora
quȩ solem p̃cedit. Est autẽ aurora diei
clarescentis exordiũ. & primꝰ splendor
aeris quȩ grece eoas dicit᷑. quã nos ꝑ diri¬
uationẽ aurorã uocamꝰ. qͣsi eurorã. unde
est illud. & lȩtꝰ eois eurus equis. eoasq acies.
pdomada U. De eꝑdoma da
dicta a numero septẽ dierũ quoꝵ
repetitione & menses. & anni. & sȩcula
ꝑaguntur. Epta enĩ grece septẽ dicunt.

Expanded text:
non intelligitur, nisi per actus humanos. Medium non intelligitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actu caret: ergo tempestas inactuosa, quasi sine tempore, hoc est, sine actu, per quem dignoscitur. Unde est: intempestive venisti: ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est, inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum: et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante mane sit. Diluculum, quasi jam incipiens parva diei lux: haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium, et primus splendor aeris, qui Graece eos dicitur, quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi euroram. Unde est illud: . . . . Laetus Eois Eurus equis. . . . Et: hebdomada. Hebdomada dicta a numero septem dierum, quorum repetitione et menses et anni et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ferre ñ posst̾ ad sufficientiã temꝑaretur.
Noctis autẽ & diei alt̾natio ꝓpt̾ uicissitu¬
dinẽ uigilandi dormiendiq effecta est.
& ut oꝑis diurni laborẽ noctis requies
temꝑaret. Noctẽ autẽ fieri dicimꝰ. aut
qͥa longo itinere lassat᷑ sol. & cũ ad ulti
mu spatiũ cęli ꝑuenit elanguescit. ac
tabefactus efflat suos ignes. aut quia
no nox. inuoluens umbra magna t̾rãq
polũq. Noctis partes septẽ st̃. id est
uesꝑum. crepusculũ. conticiniũ. intẽpe¬
stum. galliciniũ. matutinũ. diluculum.
Crepusculũ. est dubia lux. nam creperum
dubiũ dicimꝰ. hoc est int̾ lucẽ & tenebras.
Uespum ab stella occidentali uocatũ quȩ
solem occiduũ sequit᷑. & tenebras sequen¬
tes pͣcedit. de qua uirgiliꝰ. ante diẽ clau¬
so cõponet uesꝑ olympho. Ten ebrȩ autẽ¬
est qnͣdo om̃s silent. conticescere enĩ sile¬
re est. In tempestiuũ. mediũ & inactuosũ

Expanded text:
ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia no nox, involvens umbra magna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum ab stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur, et tenebras sequentes praecedit, de qua Virgilius : Ante diem clauso componit Vesper Olympo. Inter. Undeest quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum
Abbreviated transcription (Latin):
tor scilicet qui uocẽ p̾mittit in cantu.
succentor autẽ qui subsequenter ca¬
nendo respondet. Concentor aut̃ dicit᷑
qui consonat. qui autẽ ñ consonat. nec
concinit. nec concentor erit. Acoliti
grece. latine ceroferarii dicunt᷑. a de¬
aut sacrificiũ offerendũm. tunc emͣ
accendunt᷑ luminaria ab eis. & depor¬
tantur ñ ad effugandas tenebras dũ
eo tẽpore sol rutilet. s ad signũ letitiȩ
demonstrandũ. ut sub tẏpo luminis
corporalis illa lux ostendat᷑. de qua in
euglio legit᷑. erat lux uera. quȩ illumi¬

Expanded text:
tor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. tor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. Succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem consonat nec concinit, nec concentor erit. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deaut sacrificium offerendum: tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur: non ad effugandas tenebras, dum sol sol tunc rutilet, sed ad signum letitie demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua in Evangelio legitur ‘Erat lux vera, que’
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ apłos legimꝰ ordinatũ. Cleros enĩ grece¬
latine sors. uł hereditas dicit᷑. Proptẽa gͦ
partẽ habent. Generalit̾ autẽ clerici nun¬
cupant᷑. om̃s qui in ęccłia xp̃i deseruiunt.
quoꝵ graduis & nomina hȩc st̃. Ostiariꝰ.
psalmista. lector. exorcista. accolitꝰ. subdi¬
driꝑtitus ẽ. id est in patriarchis. archiep̾is.
metropolitanis. atq epĩs. Patriarcha g̾ca
lingua summꝰ patrũ int̾pretatur. quia
pͥmum idest apłicũ retinet locũ. & ideo
quia sũmo honore fungit᷑. tali nomine
censetur. sicut romanꝰ. anthi ocenꝰ. & ale¬
xandrinꝰ. Archi ep̾e greco uocabulo qđ
sit summꝰ ep̃oꝵ: tenet enĩ uicẽ apłicam.

Expanded text:
s esse ordinatum. Cleros enim Graece, sors vel haereditas dicitur. Propterea ergo d Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes, qui in Ecclesia Christi deserviunt. Quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdidripertitus est, id est in patriarchis, archiepiscopis, metropolitanis atque episcopis. Patriarcha Graeca lingua summus patrum interpretatur, quia primum, id est apostolicum, retinet locum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem a
Abbreviated transcription (Latin):
i itaq tres uiri totidem hereses inue¬
nerunt. Prima metodica inuenta est ab
apolline. quȩ remedia sectat᷑ & carmina
Scd̾a emperica. idest experientissima in¬
uenta est ab esculapio. quȩ ñ indicioꝵ
signis est. s solis constat experimentis.
Tercia logica. idest rationalis inuenta est¬
ab hipocrate. ipse enĩ discussis ȩtatum.
regionũ. uł egritudinũ qualitatib artiᷤᷤ
curã rationabilit᷑ ꝑscrutatꝰ est. Emꝑici
enĩ expientiam solam sectant᷑: Logici expe¬
rientiȩ rationẽ adiungunt. metodici. nec
elementoꝵ rationẽ obseruant nec tẽpora.
nec ętates. nec causas. sed solas morboꝵ
substantias:
De qͣtuor humorib corꝑis

Expanded text:
i itaque tres viri totidem haereses invenerunt. Prima, Methodica, inventa est ab Apolline, quae remedia sectatur et carmina. Secunda, Empirica, id est, experientissima, inventa est ab Aesculapio, quae non indiciorum signis, sed solis constat experimentis. Tertia, Logica, id est rationalis, inventa ab Hippocrate. 2. Iste enim, discussis aetatum, regionum vel aegritudinum qualitatibus, artis curam rationabiliter perscrutatus est. Enpirici enin experientiam solam sectantur: Logici experientiae rationem adiungunt: Methodici nec elementorum rationem observant, nec tempora, nec aetates, nec causas, sed solas morborum substantias. De quattuor humoribus cor
Abbreviated transcription (Latin):
legis libros recipiunt. ꝓpħarũ uaticim
respuunt. Epħnei dicunt ipsũ eẽ. xp̃m
qui docuit illos omnem abstinentiam.
Uarborei dicunt ipsũ eẽ xp̃m qui doeun
illos in om̃i re sabbatizare. Genistȩ dic
eo qđ de genere abrahȩ esse se głantur
nã cum in babyloniã uenisset ppłs di.
pleriq relinquentes uxores suas baby¬
lonicis mulierib adheserunt. quidã
autẽ israheliticis tantũ conugiis con¬
tenti. uł ex eis geniti. dum reuersi essen
de babylonia diuisert̾ se ab om̃i ppło
Meristȩ appellati eo qdđ separant scͥptura¬
ñ credentes om̃ib ꝓphetis. dicentesalis
& aliis spiritib illos ꝓphetasse. Meris
ñ recipiunt. Ymero baptistȩ eo qd̾ con¬
die uestim̃ta sua & corpora lauent

Expanded text:
legis recipiunt, prophetarum vaticinia respuunt. Efnei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos omnem abstinentiam. Marbonei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos in omni re sabbatizare. Genistae dicti, eo quod de genere Abrahae se esse glorientur. Nam cum in Babylonia venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores suas, Babylonicis mulieribus adhaeserunt. Quidam autem Israeliticis tantum conjugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo, Meriste appellati, eo qnon credentes omnibus prophetis, dicentes aliis et aliis spiritibus prophetasse. Meros non recipiunt. Hemerobaptistae, eo quod quotidie vestimenta sua et corpora la
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dicunt᷑. alȩ autẽ equites ob hoc dicti.
quia tegunt pedites alarũ uice. Cornua
uocantur extremitates exercitꝰ. qd̾ intorta
sit. Agnen dicit᷑ cũ exercitus iter facit.
ab agendo uocatũ. id est ab eundo. Plautꝰ.
quo te agis & ipse. est enĩ exexcitꝰ ambu¬
lans. nam agmen dicit᷑ qđ in longitudi¬
ne directũ est. quale solet ẽẽ cũ exercitus
portis ꝓcedit. quicqͥd aliud fuerit. abusi¬
ue dicitur.¬
III. De ciuibus.

Expanded text:
esse dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, esse dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est eundo. Plautus Most. 562: 'Quo te agis?' Ipse est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. De civibus
Abbreviated transcription (Latin):
tumultu qnͣdo uicinũ urbis periculũ
singulos iurare ñ patitur. s repente colli¬
gitur multitudo & tumultuosa in ira
conflatur. hȩc & tumultuatio dicitur
In acie autẽ istȩ fere formȩ st̃. Exercitus.
classis. nodus. cuneus. alȩ. cornua. agmen.
quȩ formȩ denominatȩ ab ipsis rebus
de quib translatȩ st̃ mutuant᷑. Acies
dicta qđ ferro armata sit & acumine gla¬
dioꝵ Exercitꝰ multitudo ex uno genere
ab excitatione belli uocata. Cuneus est
collecta in unũ militũ multitudo: unde
ꝓpter qđ in unũ coit: & ipsa coitio in unũ
cuneus nominatꝰ est. qͣsi couneus eo qđ in
unũ om̃s congregentur. Classes dictȩ ꝓpt̾
diuisionẽ exercitꝰ. qui postea manipuli
locus hic acies certare solebat. nã postea
& classica nauiũ dicta. Nodus ꝓprie est
densa peditũ multitudo sicut turma
equitũ. Nodũ aũ dictũ ꝓ dificultate. qd̃ uix possit
resolui: Alȩ in exercitu triginta equites

Expanded text:
tumultu, quando vicinum urbis periculum tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli locus, hic acies certare solebant. Iam postea et classica navium dicta. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodum autem dictum pro difficultate, quod vix possit resolvi. Alae in exercitu triginta equites
Abbreviated transcription (Latin):
est militũ. manipuli autẽ dicti st̃ milites.
siue qd bellũ pͥma manu incipiebant. siue
qd ante quã signa essent manipulos sibi.
id est fasciculos stipulȩ uł herbȩ alicuiꝰ ꝓ
signis faciebant. a quo signo mampula¬
conuocat armatos extimplo ad signa ma¬
niplos. Turma triginta equites sunt.
Romam enĩ equites in una tribu triginta
fuerunt. de singulis enĩ centuriis decem da¬
bantur. & fiebat turma. Cohors qͥngen¬
tos milites habet. Tria sunt militiȩ gene
ra. Sacramentũ. Euocatio. coniuratio.
Sacramentũ in quo post electionẽ iurat
unꝰ qͥsq miles ñ recedere a militia nͥ post
completa stipendia idest militiȩ tẽpora.
& hi sunt qui habent plenã militiam.
nam uiginti & qͥnq annis tenentur.
Euocatio. dũ ad subitũ bellũ ñ solũ miles.
s & cęteri euocant᷑. unde etiã consul sole¬
bat dicere qui rem publicã saluã ẽẽ uult.
me sequatur. Comuratio. quȩ fit in

Expanded text:
est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulaus 1, 296: Convocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. ra, sacramentum, evocatio, conjuratio. 53. Sacramentum, in quo post electionem jurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post completa stipendia, id est, militiae tempora, et hi sunt qui habent plenam militiam. Nam viginti quinque annis tenentur. 54. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum milites, sed et caeteri evocantur. Unde etiam consul solebat dime sequatur.' Coniuratio, quae fit in
Abbreviated transcription (Latin):
dicta autẽ castra. qͣsi casta. uł qđ illic castͣ¬
retur libido. nam nunꝗͣ his int̾erat mu¬
lier. Militia autẽ a militib dicta. aut a
multis. qͣsi multitia. qͣsi negotiũ multoꝵ.
aut a mole rerũ. qͣsi mole actiol egio sex
miliũ armatoꝵ est ab electo uocata. quasi
lecti. id est armis electi: ꝓprie autẽ macedo¬
num phalanx. galloꝵ caterua. nr̃a legio dr̃
Legio habet sexaginta centurias. mampulõ
triginta. Cohortes duodecĩ. Turmas ducen¬
tas. Centuria est pars exercitꝰ incente¬
nos milites diuisa. unde & qui his p̃sunt
centuriones dicunt᷑. Subcenturiati uͦ
sunt ñ qui in pͥma s qui in scđ̾a centuria
st̃. qͣsi sub pͥma centuria. tam̃ stricti etiam
ipsi. & in speculis positi in bello st̃. ut si
prima defecerit. isti qͦs sub se diximꝰ labo¬
rantib pͥmis subueniunt. unde & ad insi¬
diandũ ponit᷑ subcenturiatꝰ. qͣsi armis
dolosis instructꝰ. Manpulus ducentoꝵ

Expanded text:
Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castrDicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mulier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria: tamen structi etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum
Abbreviated transcription (Latin):
conferunt᷑. ab eo qui eos ducturꝰ est sicut
transcripti uocant᷑. cum de alia in aliam
regionẽ transeunt. & inde transcripti. qͥa
nomina dant ut transcribant᷑. Optiones
dicti. qd sint electi. nam optare eligere est.
elegit. Excubitores dicti. ꝓ eo qđ excubias
agunt semꝑ.Sunt enĩ ex numero militũ.
& in porticib excubant ꝓpt̃ regalẽ custodiã.
Excubiȩ autẽ diurnȩ st̃. uigiliȩ nocturnę
unde & uigiles. Uelites erant apud roma¬
nos genꝰ militię.a uolitando uocati. Lecti
enĩ agilitate iuuenes cũ armis suis post
t̾ga equitũ considebant. & mox cũ ad hostes
uentũ fuisset equis desiliebant. & comtinuo
pedites ipsi ex alia parte equitib per quos
Aduecti fuerañs dimicantib hostẽ ꝑturba¬
bant. ab illis gͥ uelitib elefanti quondam
hanmibalis retroacti cũ regi iam a suis ñ
possent fabrib scalpro inter aures adacto
necabantur. Castra st̃ ubi milites steterins̃.

Expanded text:
conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere est, elegit. Exsemper agunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubie autem diurne sunt, vigilie nocturne, unde et vigiles. nos genus militiae, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes cum armis suis post terga equitum consedebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit.
Abbreviated transcription (Latin):
fortes pueri qui ad militiã delegant᷑ atq
armis gerendis habiles existunt. hi emĩn
ex sola ꝓfessione natiuitatis. s aspectu & ua¬
litudine corporis existimant᷑. unde & tyro¬
nes dicti. quiq anteꝙͣ sacram̃to ꝓbati sin
milites ñ sunt. Romanȩ autẽ militiȩ mos
fuit. puberes primo exerceri armis.nam
sexto decimo anno tyrones militabant. qͦ
etiã solo sub custodib agebant. De quib
tute deposita. excepto hannibalis tẽpore.
cũ post cannense pręliũ in tanta necessitati
fuissent romani. ut ne liberandoꝵ quidẽ
seruoꝵ daret᷑ facultas. Desertores uocati.
eo qđ desertis militarib officiis euagantꝰ.
hi in alios numeros militiȩ nomen dare
ꝓhibentur. s si ñ magni tẽporis contra¬
xerint culpã. cesi numeris suis restituun¬
tur. sed & qui deserunt exercitũ ad hostes
transeuntes. & ipsi desertores uocantur.
Conscripti milites dicunt᷑. qui in tabulis

Expanded text:
fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, de quibustute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
genarii. quia in capite st̃. qnͥquaginta
militũ. sicut decami. eo qđ decẽ militib
p̾fuerunt: Niles dictꝰ est qd̾ mille erant¬
antea in numero uno.uł quia unꝰ electꝰ
est ex mille Romulus autẽ primꝰ ex po¬
pulo milites sumpsit & appellauit
Liber uͦ primꝰ militiȩ ordinẽ docuit
Aliles autẽ ordinariꝰ dicit᷑. aut extra or¬
dinariꝰ est. Ordinariꝰ est. qͥ pordinem
militat. nec adhuc aliquẽ consecutꝰ est ho¬
noris gradũ. Est enĩ gregariꝰ id est humibs
militiȩ. Extraordinariꝰ uͦ qui ob uirtu¬
tem ꝓmoueat᷑ ex ordine. Emeriti dicun¬
tur ueterani solutiq militia. qui iam in
usu pͥlii ñ sunt. & quia mereri militare
dicit᷑ ab stipendiis scilicet quȩ merentur
Idem & ueterani dicunt᷑. quia iam in usu
p̾lii ñ sunt. s post multos militiȩ labores
quietis suffragiũ consequunt᷑. E questres
milites dicti. qđ equo sedeant. Item militat
ille in equestri ordine. Tyrones dicuntur

Expanded text:
genarii, quia in capite sunt quinquaginta genarii, quia in capite sunt quinquaginta militum; sicut decani, ab eo quod decem militibus praeferuntur. Miles dictus, qante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit, et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. 33. Miles, aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est 425 qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militie. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique musu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
unde & uirgiliꝰ: ducis euandri Salustiꝰ.
Quo cupidiꝰ. more ducis sese qͥsq bonũ.
Non dixit in ore consulis. Monarches
st̾ qui singularẽ possident principatum.
qualis fuit alexander ap̃ grecos. & iulius
ap̃romanos. hinc & monarchia dicitur
Mlonos quippe singularitas dicit᷑ greco no¬
mine. archia principatꝰ est. Tetrarchȩ
st̾ quartã part̾e regni tenentes. nã tetra
quatuor st̃. qualis fuit apud iudeam
philippꝰ. Patricii in de uocati st̃. ꝓeo qd̾
sicut patres filiis. ita ꝓuideant reipubli¬
cȩ. Prȩfecti dicti. qđ pretoria potestate
prȩsint Pretores idem qui & prȩfecti.
qͣsi p̃positores. Presides uͦ dicti. qͥa alicuiꝰ
loci tutelam p̾sidialiter tenent. Tribum
uocati. qđ militib siue plebib iura
tribuant. Chyliarchȩ sunt qͥ mille
p̃sunt. quos nos millenarios uocamꝰ &
est grecũ nom̃. Centuriones dicti eo
qd̾ centũ p̾sint militib. sicut quinqua¬

Expanded text:
unde Virg.: Ducis Evandri, Sallust.: unde Virg.: Ducis Evandri, Sallust.: Quo cupidius in ore Ducis sese quisque bonum. Non dixit in ore Consulis. 23. Monarchae sunt qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, et Julius apud Romanos. Hinc et monarchia dicitur, Μονὰς quippe singularitas Graeco nomine, ἀρξὴ principatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes: nam τέτταρα quattuor sunt; qualis fuit apud Iudaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam praesidialiter tenent. Tribuni vocati, quod militibus sive plebibus iura tribuunt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est Graecum nomen. Centuriones dicti, eo quod centum praesint militibus; sicut quinqua
Abbreviated transcription (Latin):
hanc causã apud grecos basilei uocantur.
quia tanquã bases sustinent płm. uñ & bases
coronas habent. quanto eniꝰ qͥsq magis
p̃ponitur. tanto ampliꝰ pondere laboꝵ
grauat᷑. Tyranni grece dicunt᷑ idem lati¬
ne reges. nam ap̃ ueteres int̾ regẽ & tyran¬
nũ nulla discretio erat. ut pars mͥ pacis
reges tyranni uocabant᷑. nã iẏro fortis
terrã. Iam postea in usũ accidit iyran¬
nos uocari pessimos. atq imꝓbos reges.
luxuriosȩ dominationiᷤ cupiditatẽ. &
crudelissimã dominationẽ in ppłis exer
lud: princeps ardentẽ coniecit lampada
turnus. ꝓ primꝰ. Dictus autẽ princeps
a capiendi significatione. qđ primꝰ capi¬
at. sicut municeps ab eo qđ munia ca¬
piat. Dux dictus eo qđ sit ductor exerci¬
tus. S ñ statĩ. quicũq principes uł du¬
ces fiunt. etiã reges dici posst̃. in bello
autẽ meliꝰ ducem nominari quã regẽ.
nam hoc nom exprimit in p̾lio ducentẽ.

Expanded text:
hanc causam aphanc causam apquod tamquam bases populum sustinent, unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque magis preponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni grece dicuntet reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, ut Virg. Aen. 7,reges tyranni vocabantur. Nam tiro fortis.terram.' Iam postea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercum Aen. 9, 535: Princeps ardentem coniecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. Dux dictus eo quod sit ductor exercitus. Sed non statim, quicumque principes vel duces sunt, etiam reges dici possunt. In bello autem melius ducem nominari quam regem. Nam hoc nome
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ut primi regis nom̃ etiã reliqui possi¬
deant. sicut ap̃ alba nos ex silun nomi¬
ne. om̃s reges albanoꝵ siluii appellati sunt
sicut ap̃ psas arsacidȩ. apud egyptios
ꝑtolomei. ap̃ athenienses cecropidȩ.
Augustꝰ ido apud romanos nom̃ imꝑii
est. eo qd olim augeret rem publica am¬
plificando. qd̾ nom̃ primitꝰ senatꝰ octoni¬
ano cesari tradidit. ut quia auxerat t̾ras.
ipso nomine & titulo consecraretur. Dum
autẽ idem octouianꝰ iam cesar & impator
appellaret᷑ uł augustꝰ. post ea uͦ dũ ludos
expectaret. & ꝓnuntiatũ eẽt illi a popło
ut uocaret᷑ & dominꝰ. statĩq manu uril¬
tuq auerso indecoras adulationes rep̾ssit.¬
& domini appellationẽ. ut homo declina¬
uit. atq in sequenti die omnẽ populum
grauissimo edicto corripuit. anm̃q se
permisit. Fuit autẽ filiꝰ actiȩ. quȩ nata
est de sorore iulii cesaris. Reges autẽ ob

Expanded text:
fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possifieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine omnes reges Albanorum Silviio appellati sunt; sicut apud Persas Arsacidae: apud Aegyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropidae. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primitus senatus Octavio Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. Dum autem idem Octavianus iam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea vero dum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumquepermisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob
Abbreviated transcription (Latin):
romani sibi creauerunt. dum gener tar¬
quim ad imuriã soceri uindicandam in¬
gentem aduersũ romã collegisset exerci¬
tum.hi quinquennii tẽporis imperio
utebant᷑. Elus enĩ erant honore quã con¬
sules qui annuas potestates tenebant. &
dicti dictatores qͣsi principes & p̃cepto¬
res. unde & magistri a ppło nominabant᷑.
unde & edicta dicunt᷑. Cesarũ nom̃ ab
iulio cepit. qui bello ciuili cõmoto primꝰ
enĩ exacto utero eximebant᷑. cesores &
cesares appellabant᷑. Iuliꝰ autẽ dictus
qui ab iulo eneȩ filio originẽ duxit. ut
apud romanos eoꝵ tantũ priꝰ fuit. ap̃
quos sũma rei militaris consisteret. & ido
imꝑatores dicti ab imꝑando exercitua s
dum diu duces titulis imꝑatoriis funge¬
rentur. senatꝰ censuit. ut augusti cesaris
hoc tantũ nom̃ eẽt eoq qd is distingueret᷑
a cȩteris gentiũ regib qđ & sequentes
cesares hactenꝰ usurpauert̃. Solet enim

Expanded text:
Romani sibi creaverunt, dum gener TarRomani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestdicti dictatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primusenim execto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. Iulius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio originem duxit, ut apud Romanos eorum tantum prius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui: sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris gentium regibus; quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. Solet enim
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia ꝑ se seuera est. Consules appellati¬
a consulendo. sicut reges a regendo. sicut
leges a legendo. Nam cũ romani regum
supbam dominationẽ ñ ferrent. annua
imꝑia binos consules sibi fecerunt. nam
fastũ regiũ ñ beniuolentia consulentis.
s suꝑbia dominantis erat. Hinc gͥ consu¬
les appellati. uł a consulendo ciuib uł a
regendo cuncta c̃silio. qͦs tñ ido mutandos
ꝑ singulos annos elegert̾. ut nec inso¬
lens diu maneret. & moderatior cito suc¬
curreret. inde autẽ duo pares quia unus
rem ciuilem. alter rem militarẽ ammini¬
strabat. Regnauert̾ autẽ annis qͣdringen¬
tis sexaginta septẽ. Proconsules subiecti
erant consulib & dicti ꝓconsules eo qđ
uice consulis fungerentur. sicut ꝓcurator
curatoris. idest actoris. Ex consules autẽ
dicti qđ iam a consulatu exierint. siue
discesserint ꝑacto uicis suȩ anno.
Dictatores quinto anno post reges expulsos

Expanded text:
iustitia per se severa est. Reges aiustitia per se severa est. Reges aa consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabant. Regnaverunt autem annis quadringentis sexaginta septem. Proconsules suffecti erant consulibus, et dicti proconsules eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno post reges expulsos