comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib eiꝰ atq institutis. ⁊ sobrietate
m̃tis. ut in solitudine uitã degens. usus
solumm᷑ ꝯsortio fuerit bestiarũ. & de demo¬
nib crebros agens triumphos. placuerit
dõ supͣcunctos mortales. ut q institutioĩs
suȩ p̾clara usq in hodiernũ monachis
exempla reliquerit: uolentẽ me aliqua
exponere. ille libellꝰ exclusit. qͥ ab atha¬
nasio scriptꝰ. etiam latino sermone editꝰ
est. Propt̃ qd̃ nos omissis his quȩ ab aliis
iam dicta sunt: ea memorabimꝰ quȩ qͣius
gestoꝵ contineat fides. abhis tam̃ qͥ longe
positi sunt obscurior fama subtraxit.
N ea diuisione orb̃ terrȩ. quȩ ad
p̃dicandũ u̾bum dĩ sorte ꝑ apłos celebͣta
est. cum aliȩ aliis ꝓuintiȩ obuenissent.
thomȩ parthia. & Matheo ethiopia: eiq
adherens citerior india. bartholomeo
terior iacet: multis uariiꝰq linguis
& gentib habitata. quã uelut longe
tini tali quadã ex causa. semina sidi pͥma

Expanded text:
virtutibus ejus atque institutis, et sobrietate virtutibus ejus atque institutis, et sobrietate mentis, ut in solitudine vitam degens, usus solummodo consortio fuerit bestiarum, et de daemonibus crebros agens triumphos, placuerit Deo supra cunctos mortales, utque institutionis suae praeclara usque in hodiernum monachis exempla reliquerit, volentem me aliqua exponere ille libellus exclusit, qui ab Athanasio scriptus, etiam Latino sermone editus est. Propter quod nos, omissis his quae ab aliis jam dicta sunt, ea memorabimus, quae quamvis gestorum contineat fides, ab his tamen qui longe positi sunt, obscurior fama subtraxit.n ea divisione orbis terrae, quae ad praedicandum verbum Dei sorte per Apostolos celebrata est, cum aliae aliis provinciae obvenissent, Thomae Parthia, et Matthaeo Aethiopia, eique adhaerens citerior India Bartholomaeo terior jacet, multis variisque linguis et gentibus habitata, quam velut longe tini tali quadam ex caussa semina fidei prima
Abbreviated transcription (Latin):
inuitasse ad prandiũ: & tanta eas deuo-¬
tione curasse dr. ut indignũ crederet
si famulax uterent᷑ officiis: s ipsa manib
sius. famulȩ habit y succincta. cibũ ap¬
poner&. poculũ porriger&e: aquã manib
infunder&: & regina orbis ac mat̾ imꝑii.
famulax xp̃i se famulã deputar&e. Hȩcͥ
quidẽ iherosolimis ges ta:
Nterea constantinꝰ pietate fretꝰ. sarma¬
thas. gotthos. aliasq barbaras nationes.
nͥ que uł amicitiis uł deditione sui pacẽ
p̃uenerant. in solo ꝓprio armis edomuit.
& qntomagis se religiosiꝰ & humili dõ
subieterat. tanto ampliꝰ ei ds umu̾sa sub¬
debat. Ad antoniũ qͦq pͥmum heremi
habitatorẽ. uelut ad unũ ex ꝓpħis litt̾as
supplicit᷑ imitit: uti ꝓ se ac libis suis dño
supplicar&. Ita ñ solũ meritis suis ac reli¬
gione matris: s & int̾cessione scõꝵ. com¬
m̃dabilem se dõ fieri gestiebat. Sane qm̃
tanti uiri antonii fecimꝰ m̃tionem. de

Expanded text:
invitasse ad prandium, et tanta eas devoinvitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum crederet, si famulorum uterentur officiis, sed ipsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet, et Regina orbis ac mater imperii, famularum Christi se famulam deputaret. Et haec quidem Jerosolymis gesta. Interea Constantinus pietate fretus, Sarmatas, Gothos, aliasque barbaras nationes, nisi quae vel amicitiis, vel deditione sui, pacem 230 praevenerant, in solo proprio armis edomuit. Et quanto magis se religiosius ac humilius Deo subjecerat, tanto amplius ei Deus universa subdebat. Ad Antonium quoque primum eremi habitatorem, velut ad unum ex prophetis litteras, supliciter mittit, ut pro se ac liberis Domino supplicaret. Ita non solum meritis suis, ac religione matris, sed et intercessione sanctorum commendabilem se Deo fieri gestiebat. Sane quoniam tanti viri Antonii fecimus mentionem, de
Abbreviated transcription (Latin):
ex his trib. quȩ crux fuerit ad dñicam
głam. uł quȩ extiterint ad seruile suppli¬
ciũ: ut hȩc mulier que semiuiua decumbit.
statim ut eã lignũ salutare contigerit.
a mortis ianius reuocet᷑ ad uitã. Ꝙ cum
hȩc dixisset: adhibuit pͥmo unã ex tribus.
& nichil ꝓfecit. Adhibuit et scd̃am: nec
sic qͥdem aliqͥd actum ẽ. Ut uͦ ammouit
tota domo discurrere. & magnificare
rificũ in eo loco inqͦ crucẽ repꝑerat. re¬
gia ambitione ꝯstruxit. Clauos qͦq qͥb
corpꝰ dnicum fuerat affixum: portat ad
filium. Ex quib ille frenos cõposuit quib
minꝰ belli usib aptam. fert᷑ arinasse.
Ligni uͦ ipsius salutaris partẽ detulit fi¬
lio: parte uͦ thecis argenteis conditã dere¬
liqͥt in loco: Quȩ etiã nunc ad memoriam
lollicita ueneratiõe seruat᷑. Reliquit etiã
hoc inditiũ religiosi animi regina uen̾a¬
bilis. Uirginss quas ibi repꝑit d̾o sacratas.

Expanded text:
ex his tribus, quae crux fuerit ad dominicam ex his tribus, quae crux fuerit ad dominicam gloriam, vel quae extiterit ad servile supplicium, ut haec mulier, quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. Et cum haec dixisset, adhibuit primo unam ex tribus, et nihil profecit. Adhibuit secundam, et ne sic quidem aliquid actum est. Ut vero admovit tota domo discurrere et magnificare rificum in eo loco in quo crucem repererat, regia ambitione construxit. Clavos quoque, quibus corpus Dominicum fuerat affixum, portat ad filium. Ex quibus ille frenos composuit, quibuminus belli usibus aptam fertur armasse. Ligni vero ipsius salutaris partem detulit filio, partem vero thecis argenteis conditam dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam solicita veneratione servatur. Reliquit etiam hoc indicium religiosi animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas,
Abbreviated transcription (Latin):
muneris leticiam: uniꝰcurꝰq crucis indis¬
creta ꝓprietas. Aderat quidẽ ⁊ titulꝰ ille
qͥ grecis & latinis. atq hebraicis litteris a
pilato fuerat conscͥptus: s nec ipse satis
euident̃ dñici ꝓdebat signa patibuli. Hic
iam humanȩ ambiguitatis incertũ. diui¬
num flagitabat testimoniũ. Accidit in
eadẽ urbe pͥmariam qͣndam loci illius
feminã graui egritudine ꝯfectã. semine¬
cem iacere. Machariꝰ ꝑ idem tempꝰ eccłiȩ
illiꝰ ep̃c erat. Is ubi cunctantẽ reginã atq
om̃s parit qͥ aderant uidet. afferte huc in¬
d̃s. E ingressꝰ cum regina parit̃ ⁊ popłis
ad eam quȩ decumbebat: defixis genib
huiꝰ cemodi ad dm̃ p̾̃cem ꝓfudit. Tu dñe
qͥ ꝑ uingenitũ filiũ tuũ salutẽ generi
humano ꝑ passionẽ crucis conferre dignat᷑
es. & nc̃ in nouissimis temꝑib aspirasti in
corde ancillȩ tuȩ ꝑquirere lignũ beatum.

Expanded text:
muneris laetitiam uniuscujusque crucis indismuneris laetitiam uniuscujusque crucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille qui Graecis et Latinis atque Hebraicis litteris a Pilato fuerat conscriptus; sed ne ipse quidem satis evidenter Dominici prodebat signa patibuli. Hinc jam in humanae ambiguitatis incerto, divinum flagitat testimonium. Accidit in ea urbe primaria quamdam loci illius feminam gravi aegritudine confectam seminecem jacere. Macharius per idem tempus illius episcopus erat. Is ubi cunctantem reginam, atque omnes pariter qui aderant, videt: Afferte huc, inDeus. Et ingressus cum regina pariter et populis ad eam quae decumbebat, defixis genibus hujuscemodi ad Deum precem profudit: Tu Domine,  unigenitum Filium tuum salutem generi humano per passionem crucis conferre dignatus es, et nunc in novissimis temporibus adspirasti in corde ancillae tuae perquirere lignum beatum,
Abbreviated transcription (Latin):
legũ reuerentia poposcerar decreuissent.
s & de obseruatione paschȩ antiquũ cano¬
nem. ꝑ quẽ nulla de reliqͦ uarietas oriret᷑
eccłiis tradidissent: om̃ib rite dispositis.
ȩccłiaꝵ par & fides mnorientis atq occiden¬
tis partib. una atq eadem seruabat᷑:
femina in cõparabilis fide ⁊ religione
animi. ac magnificentia singulari. cuiꝰ
uere ꝯstantinꝰ & eẽt filiꝰ & crederet᷑. diui¬
nis ammonita uisionib. ierosolimã petit:
atq ibi locũ inqͦ sacrosc̃m̃ corpꝰ xp̃i pati¬
bulo affixum pependerat ab incolis ꝑqͥrit.
Qͥ idcirco ad inueniendũ difficilis erat: qd̃
ab antiquis ꝑsecutorib sy mulachrũ in eo
& pene obliuoni datus fuerat locꝰ. S cũ
ut supͣdiximꝰ religiosa femina ꝓperasset
ad locũ. cęlesti sibi inditio designatum:
cuncta ex eo ꝓfana & polluta deturbans.
in altũ purgatis ruderib. tres confus o¬
ordine repꝑit cruces. S obtur babat reꝑti

Expanded text:
legum reverentia poposcerat, decrevissent, legum reverentia poposcerat, decrevissent, sed et de observatione Paschae antiquum canonem, per quem nulla de reliquo varietas oriretur, Ecclesiis tradidissent, omnibus rite dispositis, Ecclesiarum pax et fides in Orientis atque Occidentis partibus una atque eadem servabatur. femina incomparabilis fide, religione animi ac magnificentia singulari, cujus vero Constantinus et esset filius et crederetur, divinis admonita visionibus, Jerosolymam petit, atque ibi locum in quo sacrosanctum corpus Christi patibulo affixum pependerat, ab incolis perquirit. Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo et pene oblivioni datus fuerat locus. Sed cum ut supra diximus religiosa foemina properasset ad locum caelesti sibi indicio designatum, cuncta ex eo prophana et polluta deturbans, in altum purgatis ruderibordine reperit cruces. Sed obturbabat reperti
Abbreviated transcription (Latin):
nulla existente causa ꝓbabili uagatur
& oberrat ꝑ alias eccłias. suscipiat᷑ in com¬
munionẽ: & ut nemo eũ q̃ ad aliũ ꝑtinet
subripiens. in sua eccłia ordinet clericũ.
absq consensu illiꝰ ad quẽ ꝑtinet. E neqͥs
clericꝰ aut usuras accipiat. aut frum̃ti uł
uim ampliationẽ. qd solet in nouo dato
uł sexcuplũ uł etiã duplũ recipi: qd̃ si
faciat. tamꝗͣ. turpis lucri rerũ abiciendũ:
Et ne diaconi prb̃is p̃ferant᷑: ne ue sedeañ
in consessu p̾sbiteroꝵ. aut illis p̾sentibus
eucharistiam diuidant: s illis agentib
solũ ministrent. Siuͦ prbr nullus sit ĩ
p̃senti: tc̃ demũ etiã ipsis licere diuidere:
alit̾ uͦ agentes abici iubent: Ee ut pauli¬
nistȩ. qui sunt fotiniani: ñ rebaptizent᷑¬
S: & diaconissas q̃mquid̃e manꝰ impositio¬
nem ñ accipiunt. etiam ipsas int̾ laicas
ẽẽ debere. Igit᷑ cum de his ꝓut diuinaꝵ

Expanded text:
nulla existente caussa probabili, vagatur nulla existente caussa probabili, vagatur et oberrat per alias Ecclesias, suscipiatur in communionem. XVIII. Et ut nemo eum qui ad alium pertinet, subripiens, in sua Ecclesia ordinet clericum absque consensu illius ad quem pertinet. XIX. Et ne quis clericus aut usuras accipiat, aut frumenti vel vini ampliationem, quod solet in novo datum, vel sexcuplum, vel etiam duplum 227 recipi: quod si faciat, tanquam turbis lucri reum abjiciendum. XX. Et ne Diaconi Presbyteris praeferantur, neve sedeant in consessu Presbyterorum, aut illis praesentibus, Eucharistiam dividant, sed illis agentibus solum ministrent. Si vero Presbyter nullus sit in praesenti, tunc demum etiam ipsis licere dividere: aliter vero agentes, abjici jubent. XXI. Et ut Paulianistae, qui sunt Photiniani, rebaptizent Diaconissas, quoniam quidem manus Impositionem non accipiunt, etiam ipsas inter laicos esse debere. Igitur cum de his, prout divinarum
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. uł ipsi aliqͥd de se cͥminosum con¬
fessi sinit. uł ab aliis reuicti ut abitiantur:
s & siqͥ ex his qͥ lapsi st̃ & ꝑ ignorantiã focte
agunt pęnitentiã. qͥnq annos int̾ cathe¬
cuminos faciant: & duob annis pꝰt hoc
fidelib tantũ in oratione iungant᷑: &
fessionẽ militiã abiecerant. ⁊ rursũ ad hãc
abierunt. hos tredecĩ annis pęnitentiam
gerere. ⁊ postea suscipi. si tam̃ ex corde pe¬
iitentiã gerant. Esse tam̃ & in potestate
ep̃i modandi facultatẽ : si eoꝵ fructuosã
qͥ uita excedunt pęnitentibꝰ: decernunt
uacuũ millũ debere dimitti. Siqͥs sane
accepta cõmunione suꝑuixerit: debere
eum temꝑa statuta cõplẽre. uł certe mo
derari ꝓut ȩp̃c uoluerit. De cathecumi¬
nis qͥ ꝓlapsi sunt. statuert̃ trib annis
eos a cathecuminoꝵ oratione separatos.
postea recipi debere. & ne de ciuitate
inferiori. ad maiorem ȩccłiam tnsire quis

Expanded text:
modum vel ipsi aliquid de se criminosum conmodum vel ipsi aliquid de se criminosum confessi sunt, vel ab aliis revicti, ut abjiciantur: sed et si qui ex his qui lapsi sunt, et per ignorantiam forte agunt poenitentiam, quinque annos inter Catechumenos faciant, et duobus annis post hoc fidelibus tantum in oratfessionem militiam abjecerant, et rursum ad hanc abierunt, hos tredecim annis poenitentiam gerere, et postea suscipi, si tamen ex corde poenitentiam gerant. Esse tamen in potestate Episcopi moderandi facultatem, si eorum fructuosqui vita excedunt poenitentibus, decernunt, vacuum nullum debere dimitti. Si quis sane accepta communione supervixerit, debere eum tempora statuta complere, vel certe prout moderari Episcopus voluerit. XV. De Catechumenis qui prolapsi sunt, statuerunt tribus annis eos a Catechumenorum oratione separatos, postea recipi debere. XVI. Et ne de civitate inferiori ad majorem Ecclesiam transire quis
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas habeat᷑: absq qͦ. ordinationem
suscipiat aliꝰ. Sane ne hoc aut iracundia
aliqͣ. aut ꝯtentione ut fieri solet. inuste
factũ remedium ñ haber&: decernunt ꝑ
agi debere. ⁊ de hur demodi negotiis iudi¬
care: ut si forte ab uno iquȩ aliqͥd gestũ
est a ceteris em̃det᷑: si recte. ut ab om̃ib
urbe roma. uetusta ꝯsuetudo seruet᷑. qua
uł ille egypti. uł hic suburbicarũ eccł̃iaꝵ
sollicitudinẽ gerat: & ut si forte in ordinan¬
do ep̃o duo ut tres ꝓ aliqua contentione dis¬
sentiant. reliquoꝵ auctoritas. ⁊ p̃cipue me
p̃rogatiua seruet᷑: manente nichilomin
fessos ȩccłiastica dogmata. clericos mor¬
dine quidẽ suo suscipi debere: s ordina
re: ep̃i uͦ nom̃ manere apud illũ solum.
q̃ catholicã fidem semꝑ tenuit: nͥ si sua
uoluntate ipse eũ tali nomine honorare
uoluerit. uł si placuerit ut querat ei ep̃i
locũ uacantẽ. hoc sit in ipsiꝰ uoluntate:
forte in discrete ad sacerdotiũ ꝓuecti post¬

Expanded text:
toritas habeatur. Absque quo ordinationem suscipiat alius. Sane ne hoc aut iracundia aliqua, aut contentione ut fieri solet injuste factum remedium non haberet, decernunt per agi debere, et de hujuscemodi negotiis judicari, ut si forte ab uno inique aliquid gestum est, a caeteris emendetur. Si recte, ut ab omnibusurbe Roma, vetusta consuetudo servetur, ut vel ille Aegypti, vel hic suburbicariarum Ecclesiarum sollicitudinem gerat. VII. Et ut si forte in ordinando Episcopo, duo vel tres pro aliqua contentione dissentiant, reliquorum auctoritas, et praecipue Metpraerogativa servetur, manente nihilominus fessos Ecclesiastica dogmata, clericos in ordine quidem suo suscipi debere: sed in ordre. Episcopi vero nomen manere apud illum solum, qui catholicam semper tenuit fidem, nisi sua voluntate ipse eum tali nomine honorare voluerit: vel si placuerit, ut quaerat ei Episcopi locum vacantem, hoc sit in ipsius potestate. X. forte indiscrete ad 226 Sacerdotium provecti, post
Abbreviated transcription (Latin):
Um apud alexandriam
post achillam. qui petro
martyri successerat.
alexander sacerdotium
suscepisset: qͥa pax nr̃is
& qͥ es a ꝑsecutionib erat.
atq ȩccłiaꝵ gła. confessoꝵ meritis gaude
bat:. ꝓsꝑitas rerũ nr̃arum domestica con¬
tentione turbat᷑. & enĩ prb̃r qͥdam apud
alexandriam arrius nomine. uir spetie
& forma magis quã uirtute religiosus. s
głȩ laudisꝙ & nobilitatis imꝓbe cupidꝰ:
praua quȩdã de fide xꝑ̃i ꝓferre. & quȩ
antea inquestionẽ numꝙͣ. uenerunt cȩ¬
pit: abscidere ac separare ab illa ȩt̾na ⁊
ineffabili di patͥs substantia uł natura
filiũ conabat᷑. Quȩ res plurimos in eccłia
ꝯturbabat. S cum alexander ȩp̃c natura
lenis & quietꝰ. assiduis cõmonitionib arri¬
um cuperet a prauo incepto ⁊ assertioni¬
bus impiis reuocare. nec tam̃ res ex sen¬
tentia ꝓceder&. & qd̃ plerosq iam ꝯtagio
pestiferȩ assertionis infecerat. ñ solum
apud alexandriam. uerũ & ꝑ alias urbes

Expanded text:
um apud Alexandriam post Achillam, qui Petro Martyri successerat, Alexander sacerdotium suscepisset, quia pax nostris et quies a persecutionibus erat, atque Ecclesiarum gloria Confessorum meritis bat, prosperitas rerum nostrarum domestica contentione turbatur. Etenim presbyter quidam apud Alexandriam Arius nomine, vir specie et forma magis quam virtute religiosus, sed gloriae laudisque et novitatis improbe cupidus, prava quaedam de fide Christi proferre, et quae antea in quaestionem nunquam venerant, coepit: abscidere ac separare ab illa aeterna et ineffabili Dei Patris substantia, vel natura Filium conabatur. Quae res plurimos in Ecclesia conturbabat. Sed cum Alexander Episcopus natura lenis et quietus, assiduis commonitionibus Arium cuperet a pravo incepto et assertionibus impiis revocare, nec tamen res ex sententia procederet, quod plerosque jam contagio pestiferae assertionis infecerat, non solum apud Alexandriam, verum et per alias urbes
Abbreviated transcription (Latin):
uelle se paucis cũ phylosopho sermoci¬
nari. Tum uͦ nr̃i qͥ simplicitatẽ uiri & im¬
ꝑitiam insermone dũtaxat nossent pauere.
& uelut pudorẽ quendã pati: ne forte ap̃
callidos homines risui efficeret᷑ scã sim¬
qui fecit cęlũ & t̾ram: quiq homini quẽ

Expanded text:
velle se paucis cum philosopho sermocivelle se paucis cum philosopho sermocinari. Tum vero nostri qui simplicitatem viri et imperitiam in sermone duntaxat nossent, pavere et velut pudorem quemdam pati ne forte apud callidos homines risui efficeretur sancta simqui fecit coelum et terram, quique homini quem
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾si. Quantã uͦ uirtutẽ habeat simpli¬
citas fidi: etiã ex his quȩ inibi gesta refe¬
runt᷑. agnoscimꝰ. & enĩ cum ꝓ studio reli¬
giosi imꝑatoris ex om̃i t̾ra sac̾dotes cł̃i cois¬
sent: opinione cõmoti. philosophi qͦq &
dialectici ualde nobiles & oꝑmatissimi
conuenerunt :¬
N quib
quidam insignis in arte
lit̾ eruditis mouebat: & fiebat ingens
spectacłm.ꝯuenientib ad audiendũ
doctis & litteratis uiris. Nec tam̃ ullo
genere philosophus concludi a quoquã
pot̾at aut ꝯstringi. Tanta x enĩ dicendi
arte obiectis questionib occurrebat:
ut ubi max ime putaret᷑ astrictꝰ. uelut
anguis lubricꝰ elaberet᷑. S ut ostender&
ds. qͥa ñ insermone regnũ di. s in uͥtute
ꝯsistit: qͥdam ex confessorib simplicissime¬
naturȩ uir. & uichil aliud sciens nͥ xp̃m
ȩp̃os aderat. Ꝙui cũ uidisset phylosophũ
insultantẽ nr̃is. ⁊ callida se disputatioĩs
arte iactantẽ : poscit ab om̃ib locum

Expanded text:
i. Quantam vero virtutem habeat fidei simplicitas, etiam ex his quae inibi gesta referuntur, agnoscimus. Etenim cum pro studio religiosi Imperatoris, ex omni terra sacerdotes Dei coissent, 220 opinione commoti philosophi quoque et dialectici valde nobiles, et opinatissimi convenerunt. In quibus quidam insignis in arte liter eruditis, movebat: et fiebat ingens spectaculum, convenientibus ad audiendum doctis et litteratis viris. Nec tamen ullo genere philosophus concludi a quoquam poterat, aut constringi. Tanta etenim dicendi arte objectis quaestionibus occurrebat, ut ubi maxime putaretur adstrictus, velut anguis lubricus elaberetur. Sed ut ostenderet Deus, quia non in sermone regnum Dei, sed in virtute consistit, qnaturae vir, et nihil aliud sciens « nisi Cepiscopos aderat. Qui cum vidisset philosophum insultantem nostris, et callida se disputationis arte jactantem, poscit ab omnibus locum
Abbreviated transcription (Latin):
lation is auctor p̃cipuȩ extitit nicomediȩ
ep̃c eusebius. Interĩ qͦqͦmͦ. aliis u̾itate.
aliis simulatione. sicut ptꝰ. exitꝰ docuit
subscribentib. & de singłis quibꝰq eccłias¬
ticis obseruationib certa statuta fingen¬
tib conciliũ diremtũ ẽ. Exemplũ autẽ
ex positiomis fidi eoꝵ qͥ ꝯuenerãt. int᷑ scͥptũ ẽ:

Expanded text:
lationis auctor praecipue extitit Nicomediae lationis auctor praecipue extitit Nicomediae Episcopus Eusebius. Interim quoquo modo aliis veritate, aliis simulatione sicut post exitus docuit subscribentibus, et de singulis quibusque Ecclesiasticis observationibus certa statuta figentibus, Concilium diremptum est. Exemplum autem expositionis fidei eorum, qui convenerant, infra script
Abbreviated transcription (Latin):
in conciliũ: & assiduo tractatu assertiones
eiꝰ discutie bant᷑: & qͥd adu̾sum hȩc teneri
deber& aut statui. summa cũ libratione
querebat᷑. Uerũ post diutinũ multũq
tractatũ. placet om̃ib. ac uelut uno cunc¬
toꝵ ore ⁊ corde deceruit᷑. omousyon scribi
debere. idẽ erdem cũ pat᷑ substantiȩ filiũ
ꝯfiteri: idq firmissima om̃iũ sententia
ꝓnuntiat᷑. Decẽ & septẽ soli tunc fuisse
dicunt᷑. quib arrii fides magis placeret:
ex trinsetꝰ creatũ dĩ filiũ ex nullis substan¬
ꝯfirmantes. Defert᷑ ad ꝯstantinũ sacer¬
dotalis concilii sententia. Ille tamqͣ. a deo
ꝓlatam uenerat᷑: eui siq̃s temptasser obni¬
ti. uelur contͣ diuina statuta uenientem.
inexiliũ se ꝓtestat᷑ acturũ. Sex gͥ soli cũ
arrio se patiunt᷑ expelli: reliq̃ uͦ undecĩ
consilio int̾ se habito. acqͥescunt ad sub¬
scribendũ manui sola. ñ m̃te. Cuiꝰ simu¬

Expanded text:
in Concilium, et assiduo tractatu assertiones in Concilium, et assiduo tractatu assertiones ejus discutiebantur, et quid adversum haec teneri deberet, aut statui, summa cum libratione quaerebatur. Verum post diutinum multumque tractatum placet omnibus, ac velut uno cunctorum ore et corde decernitur ὁμοούσιον scribi debere, idest, ejusdem cum Patre substantiae Filium confiteri, idque firmissima omnium sententia pronuntiatur. Decem et septem soli tunc fuisse dicuntur, quibus Arii fides magis placeret, extrinsecus creatum Dei Filium ex nullis substanum confirmantes. Defertur ad Constantinum sacerdotalis Concilii sententia. Ille tanquam a Deo prolatam veneratur. Cui si quis tentasset obniti, velut contra divina statuta venientem, in exilium se protestatur acturum. Sex igitur soli cum Ario se patiuntur expelli: reliqui vero undecim, consilio inter se habito, adquiescunt ad subscribendum manu sola, non mente. Cujus simu
Abbreviated transcription (Latin):
&& fletu aclacͥnus ꝑurgebat. uitȩ qͦq sue
illaturũ se ẽẽ exitiũ. nͥ comm̃data reciꝑet.
testabat᷑. ꝑ motꝰ er̃ lacͥmis senex. ad se¬
pulchrũ filiȩ ꝓperat : atq eam nomine
clamitat. Tum illa de sepulchro. qͥd uis
ait pat̾  Comm̃datũ inqͥt illiꝰ ubi posu¬
isti:  At illa locũ designans: illic ait in
uemies defossum. Regressꝰ ad domũ: rem
sicut filia de sepulchro responderat reꝑtã
tradidit reposcenti. S & multa alia eiꝰ
ferunt᷑ gesta mirabilia: quȩ etiam nc̃
ore om̃iũ cȩlebrant᷑. Tales gͥ in illis adhuc
temꝑib ꝑmulti uiri in ȩccłiis dñi reful¬
gebãt: ex quib plurimi in illo concilio¬
fuerunt. S & athanasius eodem tempore
alexandrinoꝵ diaconꝰ alexandri ep̃i. ade¬
rat: consiliis senẽ quã plurimũ iuuans.
Interea ꝑ dies singłos agitabat᷑ conuentus:
nec facile aut temere de re tanta statue¬
re audebant. Euocabat᷑ frequent̃ arrius

Expanded text:
 fletu ac lacrymis perurgebat, vitae quoque suae  fletu ac lacrymis perurgebat, vitae quoque suae illaturum se esse exitium, nisi commendata reciperet, testabatur. Permotus lacrymis ejus senex ad sepulcrum filiae properat, atque eam nomine clamitat. Tunc illa de sepulcro. Quid vis, ait, pater? Commendatum inquit, illius ubi posuisti? At illa locum dvenies defossum. Regressus ad domum, rem sicut filia de sepulcro responderat, repertam tradidit reposcenti. Sed et multa alia ejus feruntur 223 gesta mirabilia, quae etiam nunc ore omnium celebrantur. Tales igitur in illis adhuc temporibus permulti viri in Ecclesiis Domini refulgebant, ex quibus plurimi in illo Conciliofuerunt. Sed et Athanasius eodem tempore Alexandri diaconus Alexandrini Episcopi, aderat consiliis senem quamplurimis juvans. Interea per dies singulos agitabatur conventus, nec facile aut temere de re tanta statuere audebant. Evocabatur frequenter Arius
Abbreviated transcription (Latin):
ad caulas fures uenissent. & manꝰ impbas
qͦ aditũ educendis ouib facerent. extendis¬
sent: in uisibilib quibꝰdam uincłis restric̃¬
ti. usq ad lucẽ uelut traditi tortorib per¬
manserunt. Cum uͦ oues ducturꝰ ad pas¬
cua matutinꝰ se ager& senior: uidet iuue¬
nes absq humanis uincłis caulis pendere
districtos. Cumq causam norȩ comꝑisset:
absoluit sermone. qͦs meritis uinxerat. Et
ne eis inanis nocturna cẽder& occupatio:
tollite inqͥt o iuuenes uobis unũ arietẽ
ne sine causa uenisse uideamini. quẽ me¬
lius p̃ce quã furto quȩsisse ꝯuenerat. Tra¬
dunt de hoc etiã illud factũ mirabile. fili¬
am habuit hyrenen noie: quȩ ei cum bene
ministrasset. uͥgo defuncta ẽ. Post eiꝰ obitũ.
uenit quidã dicens. se ei qͦddam depositũ¬
comiñdasse. Rem gestã ignorauerat pat̃.
ꝑ quisitũ in tota domo: musꝗͣ qd̃ poscebat᷑
inuentũ est. ꝑ sistebat ille qͥ cõmendauerat:¬

Expanded text:
ad caulas fures venissent, et manus improbas, ad caulas fures venissent, et manus improbas, quo aditum educendis ovibus facerent, extendissent, invisibilibus quibusdam vinculis restricti, usque ad lucem velut traditi tortoribus permanserunt. Cum vero oves ducturus ad pascua matutinus se ageret senior, videt juvenes absque humanis vinculis in caulis pendere districtos. Cumque causam noxae comperisset, absolvit sermone, quos meritis vinxerat: et ne eis inanis nocturna cederet occupatio: Tollite, inquit, o juvenes, unum vobis arietem, ne sine caussa venisse videamini, quem melius prece, quam furto quaesisse convenerat. Tradunt de hoc etiam illud factum mirabile: filiam habuit Irenem nomine, quae ei cum bene ministrasset virgo defuncta est. Post ejus obitum venit quidam dicens, se ei qcommendasse, rem gestam ignoraverat pater: perquisitum in tota domo nunquam quod poscebatur, inventum est. Persistebat ille qui commendaverat et
Abbreviated transcription (Latin):
resistere u̾ba uirtuti. nec homo potuit
quȩ dicta st̃ sentire quȩ sensi: credat xp̃o.
& sequat᷑ hunc senẽ. in qͦ locutꝰ est ds̃. Ita
phylosophꝰ xpĩanꝰ effectꝰ: tandem se gra¬
tulatus est uictum:¬
yit p̃terea in illo concilio & pafniitiꝰ
sor ex illis qͦs maximinꝰ dextris ocłis ef¬
fossis. & sinistͦ poplite succiso ꝑ metalla
dampnauerat. S: in hoc tanta uirtutum
tuinmͦ sugabat: & egros sola oratione cura¬
bat. S & cȩcis uisũ dicit᷑ reddidisse: & pa¬
raliticos ad stabilitatẽ corꝑis reuocasse.
Quẽ ꝯstantinꝰ in tanta ueneratione & af¬
fectu habuit: ut sepiꝰ eũ intͣ palatiũ euo¬
catum cõplecteret᷑ : & illũ ocłm qui in
confessione fidĩ fuerat euuls. auidiorib
osculis demulcerde. Ex eoꝵ numero &
siqͥo adhuc eminentiꝰ fuisse dr̃. etiã spiri
ratione cõꝑimꝰ : hic pastor ouiũ etiam in
ȩp̃atu positꝰ ꝑmansit. Quadã uͦ nocte cũ

Expanded text:
resistere verba virtuti, nec homo adversaresistere verba virtuti, nec homo adversaquae dicta sunt sentire quae sensi, credat Christo, et sequatur hunc senem, in quo loquutus est Deus. Ita philosophus Christianus effectus, tandem se gratulatus est victumit praeterea in illo concilio Paphnutius hsor, ex illis quos Maximianus dextris oculis effossis et sinistro poplite succiso, per metalla damnaverat. Sed in hoc tanta virtutum verbo fugabat, et aegrotos sola oratione curabat, sed et caecis dicitur visum reddidisse, et paralyticos ad stabilitatem corporum revocasse. Quem Constantinus in tanta veneratione et affectu habuit, ut saepius eum intra palatium evocatum complecteretur, et illum oculum, qui in confessione fidei fuerat evulsus, avidioribus osculis demulceret. Ex eorum numero, et si quid adhuc eminentius fuisse dicitur, ratione comperimus. Hic pastor ovium etiam in Episcopatu positus permansit. Quadam vero nocte cum
Abbreviated transcription (Latin):
tute u̾bi sui creauit. & sp̃c sui scĩficatiõe
firmauit. Hoc u̾bum & sapientia. quẽ
nos filiũ dicimꝰ. humanos miseratꝰ erro¬
res. ex uirgine nascit᷑. & ꝑ passionẽ mortis
a ꝑpetua nos morte lib̾auit: ac resurrec¬
tione sua ȩt̾nam nob̾ contulit uitã. quẽ
& expectamꝰ iudicẽ om̃ium quȩ gerimꝰ
ẽẽ uenturũ. Credis hȩc ita ẽẽ phy losophe d
At ille uelut si nũꝙͣ ullũ sermonẽ contͣdi¬
cendi didicisset. ita obstupe factꝰ uirtute
dictoꝵ : mutꝰ ad omia. hoc solũ potruit
respondere. ita sͥ uideri. nec aliud uerũ
ẽẽ qm dixerat. Tum senior. si hȩc inquit
ita ẽẽ creidisti. surge ⁊ sequere me ad
dñicum ouile: & huiꝰ fidĩ signacłm susci¬
pe. E phylosophꝰ ꝯu̾sꝰ ad discipłos suos. uł
ad eos qͥ audiendi gr̃a ꝯuenerant: auditȩ
inqͥt o eruditi uiri. Donec u̾bis mecum
gesta res ẽ. u̾ba u̾bis opposui: & quȩ dice¬
uirtꝰ ꝓcessit ex ore dicentis: ñ potrierunt

Expanded text:
bi sui creavit, et Spiritus sui sanctificatione firmavit. Hoc Verbum ac sapientia, quem nos Filium dicimus, humanos miseratus errores, ex Virgine nascitur, et per passionem mortis a perpetua nos morte liberavit, ac resurrectione sua aeternam nobis contulit vitam. Quem 221 et exspectamus judicem omnium, quae gerimus esse venturuAt ille velut si nunquam ullum sermonem contradicendi didicisset, ita obstupefactus virtute dictorum, mutus ad omnia, hoc solum potuit respondere, ita sibi videri, nec aliud verum esse, quam dixerat. Tum senior: Si haec, inquit, ita esse credis, surge et sequere me ad Dominicum, et hujus fidei signaculum suscipe. Et philosophus conversus ad discipulos suos, vel ad eos, qui audiendi gratia convenerant: Audite, inquit, o eruditi viri, donec verbis mecum gesta res est, verba verbis opposui, et quae diceerbis virtus processit ex ore dicentis, non potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Antiquitꝰ eĩ memoria ñ nͥ semel in anno
agebat᷑: & id̾o hac die & passio ⁊ inuentio
colebat᷑. Modern aũ ei deuoti. in die pas¬
sionis ex. inuentionẽ agendã decreuerunt.
qͥa generale ȩccłiȩ institutũ mutare. ne fas
putauert̃: & qͥa totũ ad laudẽ di refertur.
qͥcqͥd a fidelib honori scõꝵ quolibet temꝑe
exhibet᷑: quẽ iubem᷑ in scĩs laudare. &
in om̃i temꝑe benedicendo magnificare.
Itaq km̃i implorate scm̃ stephanũ. ut ur̃
int̾uentor sit apud dm: ut possicis eum
in hoc unitari qͦ ualeatis ꝓ mimicis ur̃is
dep̃cari ÷ ut qr stephanꝰ dicit᷑ coronatus.

Expanded text:
Antiquitus enim memoria ejus non nisi semel in anno Antiquitus enim memoria ejus non nisi semel in anno agebatur, et ideo hac die et passio et inventio ejus colebatur. Moderni autem ei devoti in die passionis ejus inventionem ejus agendam decreverunt, quia generale Ecclesiae institutum mutare nefas putaverunt, et quia totum ad laudem Dei refertur quicquid a fidelibus honori sanctorum quolibet tempore exhibetur; quem jubemus in sanctis suis laudare et in omni tempore benedicendo magnificare. Itaque, karissimi, implorate sanctum Stephanum ut vester interventor sit apud Deum, ut possimus eum in hoc imitari quo valeatis pro inimicis vestris deprocari, ut quia Stephanus dicitur co
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ fuderunt. qͥ tunc in effusione erꝰ
sangnis consensert: ita oratio ualuit ste¬
phani. qd̾ paulꝰ qͥ tunc eũ ꝑdere festinabat.
post modũ om̃s gentes saluare anhelabat.
uictoriȩ. cȩlũ ingredit᷑. Huiꝰ corpꝰ lapidibꝰ
laceratũ. exposuert̃ iudĩ bestiis ⁊ auibus
dilacerandũ: s angelo dĩ custodiente ꝑ¬
mansit intactũ. Quod nocte a gamaliele
sublatũ: honorifice ẽ sepultũ. Post hȩc ro¬
mam in ultionẽ dñi. ierosolimã destrure
runt: totã regionẽ uastauert̃: iudeos qͦs¬
dam diu̾sis suppliciis interemer̃t: reliqͦs
usq quaq uendidert̃. Cum aũ romani pͥn¬
cipes colla iugo fidi subdidissent. & omnes
ubi corpꝰ beati beati stepham latuit. Curꝰ
inuentionis gaudia: ds magnificauit ꝑ sep¬
tuaginta tͥa miracła. Hic in augusto m̃se
passꝰ dicit᷑: s hodie festiuitas ex cȩlebrius
colit᷑. cũ erꝰ sacrũ corpꝰ inuentũ legitur.

Expanded text:
guinem fuderunt qui tunc in effusione sui guinem fuderunt qui tunc in effusione sui sanguinis consenserunt, ita oratio valuit Stephani, quod Paulus, qui tunc eum perdere festinabat, postmodum omnes gentes salvare anhelabat. victoriae coelum ingreditur. Hujus corpus lapidibus laceratum exposuerunt Judaei bestiis et avibus dilacerandum; sed angelo Dei custodiente permansit intactum. Quod nocte a Gamiliele  sic  sublatum honorifice est tumulatum. Post haec Romani in ultionem Domini Hierosolimam destruxet, Judaeos quosdam diversis suppliciis interemerunt, reliquos usquequaque vendiderunt. Cum autem Romani principes colla jugo fidei subdidissent, et omnesubi corpus beati Stephani latuit. Cujus inventionis gaudia Deus magnificavit per septuaginta tria miracula. Hic in Augusto mense passus creditur; sed hodie festivitas ejus celebrius recolitur cum ejus sacrum corpus inventum legitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Cui cũ copia f andi a summo pontifice data
fuisser: inaudientia eoꝵ plane disseruit.
muni intulit cur legi ⁊ sp̃ui scõ rebelles.
hunc dm dubitarent: cuiꝰ facta. scͥpturaꝵ
dictis ꝑ omĩa concordarent. Hunc inqͥt
uideo ego cȩlo aꝑto a dextris di stantem:
& me adcȩlestia uocantẽ. Prius quidem
om̃s ꝓpositiones disserentis ammirabant᷑:
& uultũ loquentis ut angłi intuebantur.
Cum uͦ conclusionẽ de xp̃o audiebant. den¬
tib ineũ stridebant: & cũ clamore impe¬
tum in eũ fecert̃: uestes suas paulo seruan¬
do reliquert. ⁊ eiectũ extra ciuitatẽ. lapi¬
dauert̃. Cumq om̃s cõpages membroꝵ saxis
dissoluissent. & uires standi in eo defecis¬
sent: genib flexis int̾ram ꝓcubuit: p̃ces
dño ꝓ ipsis fudit. & sicut dñs incruce
ꝓcrucifix orib: ita stephanꝰ orauit in¬
morte ꝓsuis lapidatorib. Et sic ut xp̃i ora¬
tio ualuit. qd̾ ꝓ eiꝰ amore post. ꝓpͥum san¬

Expanded text:
Cui cum copia fandi a summo pontifice data Cui cum copia fandi a summo pontifice data fuisset, in audientia eorum plane disseruit qmum intulit cur legi et Spiritui sancto rebelles hunc Deum dubitarent cujus facta Seripturarum dictis per omnia concordarent. « Hunc, inquit, video ego aperto coelo a dextris Dei stantem et me ad coelestia vocantem. » Prius quidem omnes propositiones disserentis admirabantur et vultum loquentis ut angeli intuebantur; cum vero conclusionem de Christo audiebant, dentibus in eum stridebant et cum clamore impetum in eum fecerunt, vestes suas Paulo servandas reliquerunt et ejectum extra civitatem fo 26 lapidaverunt. Cumque omnes compages membrorum saxis solvissent et vires standi in eo defecissent, genibus flexis in terram procubuit, preces Domino pro ipsis fudit. et sicut Dominus in cruce pro crucifixoribus, ita Stephanus pro suis lapidatoribus; et sicut Christi oratio valuit, quod pro ejus amore post proprium san
Abbreviated transcription (Latin):
ut sapientes nuidos quaqua u̾sum ꝑ orbem
ꝯuocent ad conciliũ: meliꝰ qd̃ consulant. sã¬
nius consiliũ capiant. sibi eis uideri uera
a romams imposita. cũ iħm dm̃ manifes¬
ta testent᷑ miracła: p̃sertim cũ omĩa ꝑeũ
patrata. a lege & a ꝓpħis suit testificata. hec
u̾ba qu̾ãuis molestȩ tulerint: tam̃ eis uid̾os
ex om̃i climate ꝯuocare placuit. Int̾ea petrꝰ
& apłi. stephani responsũ audientes. clam
accersitũ fide imbuert̃: fonte. baptismatis
regenerauert: u̾bum p̃̾dicationis ci iniuxe¬
runt. Quem mox sp̃c sc̃s replebat: & ꝑeum
multa signa ⁊ ꝓdigia in popło faciebat. Itaq
iudi ex omi orbe confluxerunt: ex qͥb multi
cum stephano de hac re disputantes. ꝯflixeit.
s om̃s potent̃ de scͥpturis conuincebat: qͥa
affluentia sp̃c sc̃i in eo loquens. p̃ualebat.
Unde cõmoti eũ rapientes. inconciliũ ꝑduxe¬
runt: legem ⁊ moysen blaspemasse dixert

Expanded text:
ut sapientes Judaeos quaquaversum per orbem ut sapientes Judaeos quaquaversum per orbem convocent ad concilium, melius se consulant, sanius consilium capiant; sibi videri vera eis a Romanis imposita, cum Jesum Deum manifesta testentur miracula, praesertim cum omnia per eum patrata a lege et prophetis sint testificata. Haec verba quamvis moleste tulerint, tamen eis Judaeos ex omni clymate mundi convocari placuit. Interea Petrus et apostoli, Stephani responsum audientes, clam accersitum fide imbuerunt, fonte baptismatis regeneraverunt, verbum praedicationis ei injunxerunt. Quem mox Spiritus sanctus replebat et per eum multa signa et prodigia in populo faciebat. Itaque Judaei confluxerunt, ex quibus multi cum Stephano de hac re disputantes conflixerunt; sed omnes potenter de Scripturis convincebat, quia affluentia Spiritus sancti in eo loquens praevalebat. Unde commoti rapientes eum in concilium perduxerunt, legem et Moysen blasphemasse se dixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑterriti. indutias postulant: qͦ obiectum
crim̃ ꝓpulsare queant. Interea legato de
in panno obxp̃i amorẽ depingere fecerat.
post quã eam a fluxu sangͥnis tactu fim-
impetrauit: postea romã imꝑatori porta¬
uit: quã mox ut uidit. languor eũ reliquie
Q ꝓtinꝰ suo edicto ronianos appellans. h̃ẽ ꝓdo
debere coli: a cuiꝰ etiam imagine. sanitatẽ
reciꝑent egroti. S qͥa seuatꝰ ñ consensit: mus¬
tos ferro & exilio ꝯsumpsit. Igit᷑ iucl̃i post
acceptas induitias. in unũ coeunt: mocdum
responsionis talem ineunt. dicentes. dm mo¬
ri eẽ impossibile: se uͦ hominẽ punisse. qui
scita legis eoꝵ contumacit᷑ soluerae : & eos
publicȩ confundendo. honorẽ eoꝵ a plebe tol¬
leret. Cumq stephauꝰ int̾ eos eẽt genere cla¬
rus. eloquentia gnarus: rogãt ut h̃e modũ
responsionis suggerat legato. ut eos exciser
de cͥmine illato. Stephanꝰ aũ dat consiliũ.

Expanded text:
perterriti, inducias postulant, quo objectum perterriti, inducias postulant, quo objectum crimen propulsare queant. Interea legato de in panno ob Christi amorem depingere fecerat, postquam eam a fluxu sanguinis tactu fimbrimpetravit, postea Romam imperatori portavit; quam mox ut vidit, languor eum reliquit. Qui protinus suo edicto Romanos appellans, hunc pro Deo coli a cujus etiam imagine sanitatem reciperent aegroti. Sed quia Senatus non consensit, multos ferro et exilio consumpsit. Igitur Judaei, post acceptas inducias, in unum coeunt, modum responsionis talem ineunt, dicentes Deum mori esse impossibile; se vero hominem punisse qui scita legis eorum contumaciter solveret, et eos publice confundendo honorem eorum de plebe tolleret; cumque Stephanus inter eos esset genere clarus, eloquentia gnarus, rogant ut hunc modum responsionis suggerat legato et eos excuset de crimine illato. Stephanus autem dat consilium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑauit. Qͥ magno sumptu nauigio in iudẽã
ꝓficiscit᷑: s a pilato qͥ tẽ ierosolunis p̃sid atr̃
ã romanis tenuit. maximo cultu suscipit᷑.
Cui mox legationis suȩ causã patefecit: quia
pit. Pilatꝰ hoc audito ex pauit: hẽ mortuũ
eẽ indicauit. Legatꝰ uͦ ut eũ a pilato dãp¬
natũ cognouit. ei reatũ maiestatis impo¬
int: qd̾ uidelicet absq senatꝰ decreto: tałẽ
uirũ morti adiudicauisset. qͥ tantũ reipub¬
licȩ ꝓdesse potuisset. Pilatꝰ obiectum crim̃
a se dimouens. iudeos culpe inuoluit: se
coactum in hoc eis consensũ p̾buisse. respon¬
dit. Interi cũ legato a multis multa xͥ
miracula narrarent᷑. int̾ quȩ mortui etiã¬
ad imꝑium eiꝰ reuixisse affirmarent᷑ : dix̃
ñ hẽ medicũ s dm fuisse: quẽ constaret
mortus uitã dedisse. Itaq opponit iudis.
dm ẽẽ occisum ab eis. E si de hac obiectiõe
suppliciis dampnare. Iudĩ de conscientia

Expanded text:
peravit. Qui magno sumptu navigio in Judaeam peravit. Qui magno sumptu navigio in Judaeam proficiscitur: sed a Pilato, qui tunc Hierosolimis praesidatum a Romanis tenuit. maximo cultu suscipitur. Cui mox legationis suae causam patefecit, quia pit. Pilatus hoc auditu expavit, hunc mortuum esse indicavit. Legatus vero, ut eum a Pilato damnatum cognovit, ei reatum majestatis imponit, quod videlicet absque senatus decreto talem virum morti adjudicasset, qui tantum reipublicae prodesse potuisset. Pilatus, objectum crimen a se dimovens, Judaeos culpae involvit; se coactum in hoc eis consensum praebuisse respondit. Interim cum legato a multis multa Christi miracula narrarentur, itemque mortui ad imperium ejus revixisse affirmarentur, dixit non hunc medicum, sed Deum fuisse quem constaret mortuis vitam dedisse. Itaque opponit Judaeis Deum esse occisum ab eis; et si de hac objectione suppliciis damnare. Judaei, de consciencientia
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint ierosolimis. sub magist̾i̾o gamalie¬
lis: stephanꝰ indigena. paulꝰ aduena: am.¬
bo nobilitate ⁊ sapientia eximiȩ pollentes:
s morib multũ int̾ se differentes. Ste¬
phanꝰ mansueti anuni ⁊ patientis: pau¬
lus ferocis atq feruentis. Stephanꝰ. lenis
⁊ blandꝰ in u̾bis: Paulꝰ nimius & uehe¬
mens in eloquiis acerbis. Stephanꝰ legẽ
& ꝓphas spiritalit̾ dixisse sentiebat: paulꝰ
cuncta carnalit̾ sapiebat. Unde sepius qͤs
bat. Preterea stephani decor magnificȩ p̃di¬
catur: cum pulchritudo eiꝰ angłis cõparat᷑:
o temꝑe trbius reipublice p̾erat: qͥ diut᷑no
languore laborans. ã medicis curari ñ pot̾at.
nominatũ. qͥ ñ herbaꝵ confectione. nec fer-¬
ri incisione. s om̃s egritudines blande de-¬
pelleret sola u̾bi iussione: quendã sͥ p̃ cȩt̾is
in amicitia constrictũ. iniudeam destinauit:
p̾fatuni medicũ ad se curandũ adduci im¬

Expanded text:
t collegae Hierosolimis sub magisterio Gamaliet collegae Hierosolimis sub magisterio Gamalielis, fo 24 Stephanus indigena, Paulus advena, ambo nobilitate et sapientia eximie pollentes, sed moribus multum inter se differentes. Stephanus mansueti animi et patientis, Paulus ferocis atque ferventis, Stephanus lenis et blandus in verbis, Paulus nimius et vehemens in eloquiis acerbis. Stephanus legem et prophetas spiritualiter dixisse sentiebat, Paulus cuncta carnaliter sapiebat. Unde saepius de bat. Praeterea Stephani decor magnifice praedicatur, cum pulchritudo ejus angelis comparatur. Eo tempore Tyberius reipublicae praeerat; qui diutino languore laborans a medicis curari non poterat. m, qui non herbarum confectione nec ferri incisione, sed omnes aegritudines blande depelleret sola verbi jussione, quendam sibi prae caeteris in amicitia constrictum in Judaeam destinavit, praefatum medicum ad se curandum adduci im
Abbreviated transcription (Latin):
cur hodie festa cȩlebramꝰ. de angustia huiꝰ
miserȩ uitȩ liberatꝰ ẽ. & paulꝰ qͥ tune erat
impius. ꝓ eo ad angustias tolerandas ẽ traditꝰ.
X p̃c namq bonꝰ pastor qͥ de cęlis uenit ad ter-¬
ras ꝑditam ouem querere.⁊ inientã ꝓpͥis¬
humeris ad gregẽ cȩlestis curiȩ reuehere
ꝑ ou̾ẽ lupũ cępit: & eũ ñ solũ ouem. s etiã.
ouem pastorib p̃secit. Stephanꝰ enĩ ut ouiᷤ
erat mansuetꝰ. Paulꝰ. seuus ut lupꝰ inqͥetꝰ:
s cum ouis occubuit. pastor ꝓ ea lupum
restituit. Paulꝰ qͥppe ꝓgrege xp̃i. pt sangͥ¬
nem suũ fundebat: qͥ priꝰ in nece stephani
ꝯsentiebat. & quẽ olim cũ impiis repudi
contubniũ beatoꝵ. ubi nullꝰ de sibi olim¬
illata iniuria querit ultionẽ: nullꝰ qͥ
intulit iniuriam. de consorte timet um
de pauli saluatione ⁊ consortio congratu¬
lat᷑. Ad hanc glam impulit paulꝰ stepha¬
num lapidando: ad hãc trarit stephanꝰ pau¬

Expanded text:
us hodie festa celebramus, de angustia hujus miserae vitae liberatus est; et Paulus, qui tunc erat impius, pro eo ad angustias tolerandas est traditus. Christus namque bonus pastor, qui de coelis venit ad terras perditam ovem quaerere em coelestis curiae revehere , per ovem lupum cepit, et eum non solum ovem, sed etiam ovibus pastorem praefecit. Stephanus enim ut ovis erat mansuetus, Paulus saevicia ut lupus inquietus. Sed cum ovis occubuit, pastor pro ea lupum restituit. Paulus quippe pro grege Christi post sanguinem suum fundebat qui prius in nece Stephani consentiebat; et quem olim cum impiis repudiacontubernium beatorum! ubi nullus de sibi illata injuria quaerat ultionem, nullus qui intulit injuriam de consorte timet impephanus de Pauli salvatione et consortio gratulatur. Ad hanc gloriam impulit Paulus Stephanum lapidando, ad hanc traxit Stephanus Pau
Abbreviated transcription (Latin):
S pt occasũ serapis qͥ numꝙͣ. uixerat: quȩ
iam alt̾ius demonis stare delubra potuer̃t
Parum dixerim. si om̃s quȩ erant alexandriȩ
ꝑ singłas pene columnas cuiꝰ cũq demonis
ediculȩ infultȩ ceciderunt. s ꝑ cunctas
egypti urbes. ꝑ castella. ꝑ uicos. ꝑ omne
rus. ꝑ ripas fluminis. ꝑ heremũ qͦq si qua

Expanded text:
Sed post occasum 302 Serapis, qui numquam vixerat, quae Sed post occasum 302 Serapis, qui numquam vixerat, quae jam alterius daemonis stare delubra potuerunt? Parum dixerim, si omnes quae erant Alexandriae per singulas pene columnas cujuscumque daemonis aediculae infultae ceciderunt. Sed per cunctas Aegypti urbes, per castella, per vicos, per omne rus, per ripas fluminis, per eremum quoque, si qua
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est. qͦsdam de ierosolimis ex monast̾io
philippi hominis dĩ. orationis illuc causa
ꝑ idem tempꝰ uenisse. Qͥ cũ tantũ nefas hu¬
manis qͥdem manib. s ferina m̃te fieri
uid̾ent: mori gratiꝰ habentes. ꝗͣ. huiꝰ cemo¬
di piaculo funestari: int̾ eos qͥ ossa ad exu¬
rendũ legebant mixti. ⁊ diligentiꝰ in qͦntũ
res patrebat᷑. ac religiosius congregantes.
furtim se uł stupentib uł insanientib
subtraxere: ⁊ ad religiosum patrẽ philipps̃
uenerandas reliqͥas ꝑtulere. Ille supͣ se du¬
cens tantũ thesaurũ ꝓpriis feruare iugłiis:
ad pontificẽ maxiniũ tc̃ athanasiũ. hostiȩ
immacłatȩ reliqͥas ꝑ ulianũ suũ diaconũ.
post etiam palestinȩ urbis epm̃ mittit:
Quas ille susceptas. paucis arbitris sub cauato
turas generationi postere conseruauit: qͥb
nc̃ deiectis ⁊ ꝓstratis idolatriȩ uestigiis: in
ȩdib qͦndam ꝓfanis aurea tecta ꝯsurgerẽt.

Expanded text:
factum est, quosdam de Jerosolymis ex monasterio factum est, quosdam de Jerosolymis ex monasterio Philippi hominis Dei, orationis illuc caussa per idem tempus venisse. Qui cum tantum nefas humanis quidem manibus, sed ferina mente fieri viderent, mori gratius habentes, quam hujuscemodi piaculo funestari, inter eos qui ossa ad exurendum legebant, mixti diligentius, in quantum res patiebatur, ac religiosius congregantes, furtim se vel stupentibus, vel insanientibus subtraxere, et ad religiosum patrem Philippum venerandas reliquias pertulere. Ille supra se ducens, tantum thesaurum propriis servare vigiliis, ad Pontificem maximum tunc Athanasium, hostiae immaculatae reliquias per Julianum diaconum suum, post etiam Palaestinae urbis Episcopum mittit. Quas ille susceptas, paucis arbitris sub cavato turas generationi posterae conservavit: quibus nunc dejectis et prostratis idololatriae vestigiis, in aedibus quondam prophanis aurea tecta consurgerent.
Abbreviated transcription (Latin):
lachrũ pedib ꝑexiguis. attracto collo. &
qͣsi sugillato. uentre tumido in modum
yoriȩ. cũ dorso ȩqualit̃ tereti format᷑: ⁊ ex
hac ꝑsuasione uelut d̾s uictor omniũ co-¬
lebat᷑. S fecerit hec fortasse aliqͣndo chal¬
deis: nc̃ uͦ aduentante sacerdote dĩ theo¬
philo. nullꝰ ꝓfuit sudor. Nec ceris fraus
lorem u̾teret locũ. Flagitioꝵ cauerne ac
chro ꝓphanis ȩdib cõplanatis: ex uno lat̾e
martyriũ. ⁊ ex alio consurgit ȩccłia. Occasio
aũ martyriĩ construendi unde data sit:
dignum arbitror memorare.
uliam temꝑib uelut relaxatis freius. effer¬
buit in omnẽ seuitiã feritas paganorum.
Ex qͦ accidit ut apud sebastem palestinȩ ur¬
bem. sepulchrũ beati ioħ̃is baptistȩ. mente
rabida. ⁊ funestis manib inuad̾ent: ossa
disꝑgerent: atq ea rursũ collecta. igni cre¬
mareut: & scõs cineres pulueri immixtos.
ꝑ agros ⁊ rura disꝑgerent. S dĩ ꝓuidentia

Expanded text:
lachrum, pedibus perexiguis, attracto collo, et lachrum, pedibus perexiguis, attracto collo, et quasi suggillato ventre tumido in modum hydriae cum dorso aequaliter tereti formatur. Ex hac persuasione velut Deus victor omnium colebatur. Sed profecerint haec fortasse aliquando Chaldaeis. Nunc vero adventante sacerdote Dei Theophilo, nullus profuit sudor, nec ceris fraus lorem verteret locum. Flagitiorum cavernae, cro, prophanis aedibus complanatis, ex uno latere Martyrium, ex altero consurgit Ecclesia. Occasio autem Martyrii construendi unde data sit, dignum arbitror memorare.Juliani temporibus velut relaxatis frenis efferbuit in omnem saevitiam feritas Paganorum. Ex quo accidit, apud Sebasten Palaestinae urbem sepulchrum Joannis Baptistae mente rabida et funestis manibus invaderent, ossa dispergerent, atque ea rursum collecta, igni cremarent, et sanctos cineres pulveri immixtos, per agros et rura dispergerent. Sed Dei providentia