comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scribere: & considera qui tolerabi-¬
lius os honestius de deo sentiant.
utrum hi qui forma humana eum¬
sua dignitate in suo genere p̃dita
cogitant: an hi qui eũ infinita mo¬
le diffusũ.ñ tñ undiq s trib qua¬
dris infinitũ atq condensũ: exc u¬
na uͦ fissũ. patentẽ. hiantẽ: laxum
suꝑius manitate. cuneatũ inferiꝰ
terra tenebrarũiuł si ita est meliꝰ
dicere aꝑtũ suꝑius natura ꝓpria:
intratũ inferius aliena. Ecce ego
tecũ derideo carnales homines qͥ
ñdum posst̃ sp̃italia cogitare. hu-¬
mana forma deũ existimantes. De¬
ride & tu mecũ si potes eos. qui tã
deformẽ turpẽq fissurã uł scissu¬
rã dei.tam maiit̾ supra huileã tã
inhoneste infra obturatã. multũ
miserabili cogitatione imaginan¬
ticũ hoc etiã intersit. qͦd isti carna¬
les qui humana forma deũ cogitãt.
si eccliȩ catholicȩ gremio conten¬
ti cũ lacte nutriendi st̃. ñ se in te¬

Expanded text:
scribere, et considera. qui tolerabiscribere, et considera. qui tolerabilius et honestius de deo sentiant: utrum ii, qui eum forma humana summa dignitate in suo genere praedita cogitant, an ii. qui eum infinita mole diffusum, non tamen undique, sed tribus quadris infinitum atque condensum, ex una uero fissum. patentem. hiantem, laxum superius inanitate. cuneatum inferius terra tenebrarum, uel, si ita melius est dicere, apertum superius natura propria. intratum inferius aliena. ecce, ego tecum derideo carnales homines. qui nondum possunt spiritalia cogitare humana forma deum existimantes; deride et tu mecum, si potes, eos, qui tam deformem turpemque fissuram uel scissuram dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam multum miserabili cogitatione imaginantur, cum hoc etiam intersit, quod isti carnales, qui humana forma deum cogitant. si ecclesiae catholicae gremio contenti cum lacte nutriendi sunt. non se in te
Abbreviated transcription (Latin):
riore tantũ parte laxca ñ est. qua
hostili cumeo subimpleat᷑. Indocti
gͦ homines & auari. cũ maiorẽ ho¬
norẽ tribuunt multitudim parti-¬
ũ quã unitati:. ut sexc partes darent
terrȩ lucis. tres deorsũ uersus. tres
sursũ uersus: maluert̃ penetrari
uiã lucis quã penetrare. Tali enĩ
figura & si cõmirta negant: pene¬
trata tñ negare ñ posst̃.
onfer nẽ ñ sp̃itales catholicȩ
fidi uiros. in quib qͣntum in
hac uita animus potest. cernit sub¬
stantiã naturãq diumnã nillis lo¬
coꝵ spatiis tendi. mllis limamen¬
tors dimensionib figurari̾s confer
carnales & paruulos nr̃os. qui solẽt
auditis in allegoria membris quibꝰ¬
dã corporis nr̃i. uelut cũ dicuntur
ocłi dei. ce aures dei.solent deũ sibi
libertate phantasmatis corporis
human specie figurare. Hos con¬
fer iam illis manicheis. qui solñt
istas migas intentis & curiosis̾
hominib quasi magna secreta de-¬

Expanded text:
riore tantum parte laxa non est, qua riore tantum parte laxa non est, qua hostili cuneo subinpletur. indocti ergo homines et auari cum maiorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati. ut sex partes darent terrae lucis, tres deorsum uersus. tres sursum uersus, maluerunt penetrari terram lucis quam penetrare. tali enim figura etsi conmixtam negant. penetratam tamen negare non possunt. Confer nunc non spiritales catholicae fidei uiros. in quibus quantum in hac uita animus potest, cernit substantiam naturamque diuinam nullis locorum spatiis tendi, nullis liniamentorum dimensionibus figurari, sed confer carnales et paruulos nostros, qui solent auditis in allegoria membris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dei et aures dei, solent deum sibi libertate phantasmatis corporis humani specie figurare —: hos confer iam illis Manichaeis, qui solent istas nugas intentis et curiosis hominibus quasi magna secreta de
Abbreviated transcription (Latin):
sũ uersus. & deorsũ uersus. & undi¬
q retro infinitas. Sic ab eis ẽẽ cre¬
dit᷑ terra lucis. Ilła uͦ nigrã quadrã
fac deorsũ uersus & retro infinitã:
suꝑ se autẽ immensã manitatẽ ha¬
bere. Sic opinant᷑ terrã tenebrarũ:
s hec nimis attentis &s studiose in¬
quirentib quasi secreta demonst᷑nt.
tenebrarũ a terra lucis duob late¬
rib tangi. Et unq si duob tangit᷑:
duobꝰ etã tangit. Certe iuxeta unũ
latus erat terra tenebrarũ. Atten¬
de quã feda figura lucis apparet.
tanquã fissa ungła nigro quod̃a
cimeo suꝑartato. illac tantũ fini¬
ta qua findit᷑: hians etiã & patenᷤᷤ
desuꝑ int̃posito mani. quicqͣd a suꝑ¬
ficie terrȩ tenebrarũ sursũ uersuᷤ
immensũ est. Quã deinde melior
ipsius terre tenebrarũ figura ostͣn¬
dit᷑. Siquidẽ illa findit. hec findit᷑:
illa inserit᷑. hec int̾patet: illa in se
nulli manitati dat locũ. hec ab infe¬

Expanded text:
sum versus et deorsum versus, et undisum versus et deorsum versus, et undique retro infinitas: sic ab eis esse creditur terra lucis. Illam vero nigram quadram fac deorsum versus et retro infinitam, supra se autem immensam inanitatem habere: sic opinantur terram tenebrarum. Sed haec nimis attentis et studiose inquirentibus quasi secreta demonstrant.tenebrarum a terra lucis duobus lateribus tangi. Et utique si duobus tangitur, duobus etiam tangit. Certe juxta unum latus erat terra tenebrarum. 24. Deinde quam foeda figura terrae lucis apparet, tanquam fissa ungula nigro quodam cuneo subter arctato, illac tantum finita qua finditur, hians etiam et patens desuper interposito inani, quicquid a superficie terrae tenebrarum sursum uersus inmensum est. quam deinde melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur, si quidem illa findit. haec finditur; illa inseritur, haec interpatet: illa in se nulli inanitati dat locum. haec ab infe
Abbreviated transcription (Latin):
tur nescio qua cecitare ꝑuersis. te¬
nebrarũ tantũ terrã fuisse uł ẽe
corporeã: illa uͦ que terra luminᷤ
homines boni do saltẽ admoniti
qͥd facillimũ ẽ. attendamꝰ duas t̃¬
ras sibi laterib ñ posse coniungi:
nisi utrũq sit corpus. Aut si etiã¬
ad ista grossi os tardi st̃: quero u¬
trũ & ipsa terra tenebrarũ unũ
latus habuerit. & cetera infinita:
sic̃ terra lucis. Non ita credunt
Timent enĩne deo uideat᷑ equa¬
lis. Dicunt gͦ ilła in ꝓfundum im¬
mensã & longã. sursũ uersus aũt
supͣ ilła spatia infinitȩ manitatiᷤᷤ
affirmant. Et ne ipsa uł simplũ.
terra autẽ luminis duplũ tene¬
re uideat᷑: angustant eã ad uobꝰ eti¬
am laterib. tanquã si unus panis
sic enĩ qͦd dicit᷑ facilius uideri po¬
test. in quadras quatuor decusatim
formet᷑: in quib tres sĩt candidȩ.
una nigra. Modo de trib candidiᷤ
tolle distinctionẽ: &e fac illas ce sur¬

Expanded text:
tur nescio qua caecitate perversis, tetur nescio qua caecitate perversis, tenebrarum tantum terram fuisse vel esse corpoream; illam vero quae terra luminishomines boni, et saltem admoniti quod facillimum est attendamus, duas terras sibi lateribus non posse conjungi, nisi utraque sit corpus. 23. Aut si ad ista etiam crassi et tardi sumus, quaero utrum et ipsa terra tenebrarum unum latus habuerit, et caetera infinita, sicut terra lucis. Non ita credunt; timent enim ne Deo videatur aequalis. Dicunt ergo illam per profundum immensam et per longum: sursum versus autem supra illam spatia infinite inanitatis affirmant. Et ne ipsa vel simplum, terra autem luminis duplum tenere videatur, angustant eam a duobus etiam lateribus. Tanquam si unus panis sic enim quod dicitur facilius videri potest in quadras quatuor decussatim formetur, in quibus tres sint candidae, una nigra: modo de tribus candidis tolle distinctionem, et fac illas et sur
Abbreviated transcription (Latin):
tera: ᷤᷤ S cũ diceres iuxcta unã par¬
tẽ ac latus: aliã quoq partẽ siue
partes. uł aliud latus siue latera
cogebas intelligi. Na si unũ tantũ
latus erat: tm̃ nxta latus dici de¬
buit: ñ nceta unũ latus. Sic̃ in no
stro corpore dicimꝰ ẽẽ aliqͥd iuxta
unũ oculũ. qͥa est alter oculus: aut
iuxta unã mamilła qͥa ẽ altera.Si
autẽ dicamus iuxta unũ nasu̾. aut
iuxcta unũ umbilicũ cũ alius ñ sit:
a doctis & indoctis ridebim. S ñ te
uerbis p̃mo. fo̾rtassis enĩ unũ qua¬
si unicũ appellare uoluisti Qͥd gͦ
erat iuxcta illud latus terrȩ: quã il¬
lustrẽ ac scãm uocas.ᷤ Terra in qͥt
tenebrarũ. Qͥd de ista terra: ᷤᷤ Saltẽ
concedis: qͦd corporea erat: Necesse
est te hoc dicere. qͣndoqͥdem om̃ia
corpora inde asseris originẽ ducere.
Qͥd gͦ queso: ᷤᷤ Quãnis tardi. quãmᷤ
traq corporea: ᷤ Cur gͦ nobis diceba¬

Expanded text:
tera? Sed cum diceres, juxta unam partera? Sed cum diceres, juxta unam partem ac latus, aliam quoque partem sive partes, et aliud latus sive latera cogebas intelligi. Nam si unum tantum latus erat, tantum juxta latus dici debuit, non juxta unum latus. Sicut in corpore nostro recte dicimus esse aliquid juxta unum oculum, quia est alter oculus; aut juxta unam mamillam, quia est altera. Si autem dicamus juxta unum nasum, aut juxta unum umbilicum, cum alius non sit, a doctis et ab indoctis ridebimur. uerbis premo; fortassis enim unum quasi unicum appellare uoluisti. Quid erat ergo iuxta illud latus terrae. quam inlustrem ac sanctam uocas? terra, inquit. tenebrarum. quid? de ista terra saltem concedis, quod corporea erat. necest te hoc dicere; quandoquidem omnia corpora inde asseris originem ducere. Quid ergo, quaeso, quamvis tardi, quamvistraque corporea? Cur ergo nobis diceba
Abbreviated transcription (Latin):
erat tenebrarũ terra. Dicit enim
iuxta unã partẽ ac latus: nec di¬
cit quã partẽ uł qͦd latus. dextrũ
aut sinistrũ. S qͦdlibet eligant:
illud certe manfestũ ẽ. ñ dici unũ
latus. nisi uͥ est alterũ latus&bi
antẽ uł tria uł plura st̃ latera aut
figurȩ ambitꝰ intelligit᷑ undiq t̾¬
minatus: aut si exc aliqua parte
in mimensũ patet. eoc his tñ quȩ
latera dicuntur necesse ẽ finiatur.
Dicant gͦ ex alio latere uł ex alii s
laterib qͥd adiungebat᷑ terrȩ luciᷤ.
si ex uno latere erat gens tenebra¬
rũ. Non dicunt. S cũ p̾muntur ut
dicant. infinita dicunt ẽẽ alia late¬
ra terre illius quã lucis uocant:
id̃ est ꝑ infinita spatia distendi &
nullo fine cohiberi: nec intelliguit
iam ñ ẽẽ latera: qͦd quibruns tardis
ingeniis aꝑtissimũ est. Tunc enĩ
latera eeñt. si finib suis termina¬
rent᷑. Qͥd ad me inquit siñ st̾ la¬

Expanded text:
erat tenebrarum terra. Dicit enim, erat tenebrarum terra. Dicit enim, juxta unam partem ac latus; nec dicit quam partem, vel quod latus, dextrum an sinistrum. Sed quodlibet eligant, illud certe manifestum est, non dici unum latus, nisi ubi est et alterum latus. Ubi autem vel tria vel plura sunt latera, aut figurae ambitus intelligitur undique terminatus, aut si ex aliqua parte in immensum patet, ex iis tamen quae latera dicuntur, necesse est finiatur. Dicant ergo, ex alio latere, vel ex aliis lateribus, quid adjungebatur terrae lucis, si ex uno latere erat gens tenebrarum? Non dicunt: sed cum premuntur ut dicant, infinita dicunt esse alia latera terrae illius quam lucis vocant, id est, per infinita spatia distendi, et nullo fine cohiberi. Nec intelligunt jam non esse latera, quod quibusvis tardis ingeniis apertissimum est. Tunc enim essent latera, si finibus suis terminrentur. Quid ad me, inquit, si non sint la
Abbreviated transcription (Latin):
to sincerius uidere potuerit. Qͥ
tñ si ut maiicheoꝵs phantasma¬
ta ꝑstrepunt. locoꝵs ex una par¬
te det̾minato ete aliis immenso
spacio tenderet᷑. qͣntelibet in eo
particłȩ &r innumerabilia frusta.
tis arbitrio metirent᷑: ut bipedaliᷤᷤ
in eo uerbi gr̃a pars. octo partib mi¬
nor eẽt quã decẽpedalis. id enĩ nece ᷤ¬
& ab eis qui hec considerare ñ ua¬
lent. deformit̾ de illa oe turpit̾ cre¬
ditur. Uerũtñ cũ carnalib animi ᷤ
fortasse ñ sic agendũ est. s descen¬
dendũ est potius ad eor cogitatio
nes qui naturã incorporeã os sp̃ita¬
ł̾e cogitando. potius sequi uł ñ au¬
dent uł ñ ualent᷑ ita ut nec ipsã
cogitationẽ suã eadẽ cogitatione
considerent. o inuentant eã ñ ꝑ
locor spacia de ipsis locoꝵ spatiis
iudicantẽ. Descendamus gͦ ad eoꝵ
sensus o queramus ab eis iuxta qͣm
partẽ. & iuxta qͦd latus sic̃ maniche¬
us dicit. illustris illius ac scẽ terre

Expanded text:
to sincerius uidere potuerit. qui to sincerius uidere potuerit. qui tamen, si, ut Manichaeorum phantasmata perstrepunt, locorum ex una parte determinato, ex aliis inmenso spatio tenderetur, quantaelibet in eo particulae et innumerabilia frusta alia maiora, tis arbitrio metirentur, ut bipedalis in eo uerbi gratia pars octo partibus minor esset quam decempedalis. id enim necest ab eis, qui haec considerare non ualent, deformiter de illa et turpiter creditur. Uerumtamen cum carnalibus animis fortasse non sic agendum est, sed descendendum est potius ad eorum cogitatnes, qui naturam incorpoream et spiritualem cogitando potius sequi, vel non audent, vel nondum valent; ita ut nec ipsam cogitationem suam eadem cogitatione considerent, et inveniant eam nullo locorum spatio de ipsis locorum spatiis judicantem. Descendamus ergo ad eorum sensus, et quaeramus ab eis, juxta quam partem et juxta quod latus, sicut Manichaeus dicit, illustris illius ac sanctae terrae
Abbreviated transcription (Latin):
tale occurrerit: iudicas ipsa cogita¬
tione secari posse ꝑ partes. facisq
ibi aliã partẽ minorẽ. aliã maiorẽ:
qͣntum placet. Iilud autẽ ipsũ quo
ista iudicas cernis ẽe supͦ istaͬn lo¬
ei altitudine. s potentie dignitate.
uare si animã totiens muta¬
biłe siue uariarũ uolunta¬
tũ turba. sine affectib ꝓ rerũ co-¬
pia uł mopia sese flectentib. siue
ipsis innumerabilib ludis phantaᷤᷤ¬
matũ. siue obliuione &s memoria.
siue doctrina & imꝑitia. si gͦ animã
ut dixi his atq huiꝰmodi motioni¬
b tociens mutabiłe. sentis ñ diffun¬
di extendiq ꝑ locos. s om̃ia talia
spacia potentię iuiuacitate suꝑa¬
re: qͥd de ipso deo cogitandũ aut
estimandũ ẽ. qui supra om̃s rati¬
onabiles mentes in concussus atq
immutabilis manens. tribuit qͦd
cinq tribuendũ ẽ: Sᷤ Quẽ faciliꝰ
eloqui audet anima quã uidere:
& quẽ tantominus eloquit᷑. qͣn¬

Expanded text:
tibi occurrerit, iudicas ipsa cogitatibi occurrerit, iudicas ipsa cogitatione secari posse per partes facisque ibi aliam partem minorem, aliam maiorem. quantum placet; illud autem ipsum, quo ista iudicas, cernis esse supra ista, non loci altitudine, sed potentiae dignitate. Quare si animam totiens mutabilem siue uariarum uoluntatum turba siue adfectibus pro rerum copia uel inopia sese flectentibus siue ipsis innumerabilibus ludis phantasmatum . siue obliuione et memoria siue doctrina et inperitia: si ergo animam, ut dixi, his atque huiusmodi motionibus totiens mutabilem sentis non diffundi extendique per locos, sed omnia talia spatia potentiae uiuacitate superare, quid de ipso deo cogitandum aut existimandum est. qui supra omnes rationales mentes inconcussus atque incommutabilis manens tribuit, quod cuique tribuendum est? quem facilius eloqui audet anima quam uidere, et quem tanto minus eloquitur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
istis ipsis que de corporis sensu hau¬
ste figurant᷑ imaginib. sese ꝓ ueri¬
tate opponentib magna uiuacita¬
te resistitur:. qua uidetur aliã uerbi
gr̃a uerã ẽe carthaginẽ. aliã quã co¬
gitans fingit. & ꝓ suo arbitrio tota
facilitate cõmutat. ex eade facili¬
tate uenire innumerabiles mun¬
dos. in quib epicuri cogitatio innu¬
merabilit̾ pegrinata est. & ne mul¬
ta consecter. ex eade uenire facili¬
tate. istam terrã lucis ꝑ spacia in¬
finita diffusã. & qͥnq antra gentiᷤᷤ
tenebrarũ cũ habitatorib sins. in
quib manichei phantasmata ue¬
ritatis sibi nomen ausa st̃ usurpa-¬
re:ᵈ Qͥd est hec potentia: que ista
discernit:ͦ Que ꝓfecto qͣntacũq
sit: & his om̃ib maior est. & sine
ulla tali rerũ imaginatione cogita¬
t᷑. Hinc inueni spacia si potes. Hanc
diffunde ꝑ locos. hanc infinite mo¬
lis tumore distende. Profecto sibe¬
ne cogitas. ñ potes. Quicqͥd enĩ tibi

Expanded text:
istis ipsis, quae de corporis sensu hauistis ipsis, quae de corporis sensu haustae figurantur. imaginibus sese pro ueritate obponentibus magna uiuacitate resistitur? qua uidetur aliam uerbi gratia ueram esse Karthaginem, aliam, quam cogitans fingit et pro suo arbitrio tota facilitate conmutat, ex eadem uenire facilitate innumerabiles mundos, in quibus Epicuri cogitatio innumerabiliter peregrinata est, et, ne multa consecter, ex eadem uenire facilitate istam terram lucis per spatia infinita diffusam et quinque antra gentis tenebrarum cum habitatoribus suis. in quibus Manichaei phantasmata ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare. quid est ergo haec potentia. quae ista discernit? profecto quantacumque sit, et his omnibus maior est et sine ulla tali rerum imaginatione cogitatur. huic inueni spatia, si potes. hanc diffunde per locos, hanc infinitae molis tumore distende. profecto si bene cogitas, non potes. quicquid enim tale
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥs digne cogitet iͥ capiant᷑ istȩ
imagines. ubi gestent᷑. uł ubi form̃¬
tur. ᷤᷤ Si enĩ ñ possent ẽe maiores
quã nr̃i corporis qͣntitas tenet. dice¬
ret aliquis intͣ ipsa sui corporis spa¬
cia. quib ce illa concludit has ima¬
grnes. animã figurare atq seruare.
Nunc uͦ cũ ꝑ exiguã terre partem
occupet corpus: immensarũ regio¬
nũ &e cęli ac terre mmagines animꝰ
uoluit: quib cateruatĩ discedentib
ac succedentib ñ fit angustus. Atq
hinc se ostendit ñ diffusũ ẽẽ ꝑ locoᷤ.
qͥa maxximoꝵ locoꝵ imaginib ñ qͣ¬
si capit᷑. s potuis eas capit. ñ simi a¬
liquo. s ui potentiaq meffabili. qͣ
licet ei &e addere qͦdlibet oe subtra¬
herez & in angustũ eas contͣhere &
ꝑimmensa expandere: & ordinare
ut uelit: & ꝑturbare os multiplica¬
re. & ad paucitatẽ singłaritatẽ ue
redigere: Qd iam de illa loquar
potentia qua intelligit᷑ ueritas qͣ

Expanded text:
quis digne cogitet, ubi capiantur istae quis digne cogitet, ubi capiantur istae imagines, ubi gestentur, vel ubi formentur? Si enim non possent esse majores quam nostri corporis quantitas tenet, diceret aliquis, intra ipsa sui corporis spatia quibus et illa concluditur, has imagines animam figurare atque servare. Nunc vero cum perexiguam terrae partem occupet corpus, immensarum regionum et caeli ac terrae imagines animus uoluit. quibus cateruatim discedentibus et succedentibus non fit angustus, atque hinc se ostendit non diffusum esse per locos, quia maximorum locorum imaginibus non quasi capitur. sed potius eas capit, non sinu aliquo, sed ni potentiaque ineffabili, qua licet eis et addere quodlibet et detrahere et in angustum eas contrahere et per inmensa expandere et ordinare. ut uelit, et perturbare et multiplicare et ad paucitatem singularitatemue redigere. Quid iam de illa loquar potentia. qua intellegitur ueritas, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tota p̾sto eẽt. Nec sic tota p̾sto ẽ cũ
tangit᷑ digitus & sentit in digito.
ut ceterũ deserat corpus: & sese ad
unũ illũ locũ in quo sentit agglo¬
meret: s cũ tota sentit in digito ma¬
nus si alius locus tangatur in pe¬
denͨ ibi desut tota sentire. Atq
ita in singłis distantib locis tota si¬
mul ad est. non unũ deserens ut
in altero tota sit: neq ita utrũq
tenens. ut aliã partẽ hic habeat &
alibi aliã. s sufficiens exhibere se sin¬
ciis ñ teneri. Qͥd si ens memoriã co¬
gitemꝰ ñ rerũ intelligibiliũ. s harũ
corporearũ. quã & bestiae habere sen¬
tiunt᷑:ͦ N̾a os ꝑ loca nota sine er¬
rore iumenta ꝑgunt: & cubilia sua¬
ore corpora recognoseunt: & doni-¬
entes plerũq murmurant.: & in la¬
tratũ aliqͣndo erũpunt. Qͦd mil
lom possent.nisi in eors memo¬
ria uisarũ rerũ uł ꝑ corpus ut¬
cũq sensarũ uersarent᷑ imagine ᷤ.

Expanded text:
tota praesto esset. nec sic tota praesto est, cum tota praesto esset. nec sic tota praesto est, cum tangitur digitus et sentit in digito. ut ceterum deserat corpus et sese ad unum illum locum. in quo sentit, adglomeret. sed cum tota sentit in digito manus, si alius locus tangatur in pede. nec ibi desinit tota sentire. atque ita in singulis distantibus locis tota simul adest. non unum deserens. ut in altero tota sit, neque ita utrumque tenens. ut aliam partem hic habeat et alibi aliam. sed sufficiens exhibere se sintiis non teneri. Quid? si eius memoriam cogitemus non rerum intellegibilium, sed harum corporearutiuntur nam et per loca nota sine errore jumenta pergunt, et cubilia suorum corpora recognoscunt, et dormientes plerumque immurmurant, et in latratum aliquando erumpunt, quod nullo modo possent nisi in eorum memoria visarum rerum vel per corpus utcumque sensarum versarentur imagines;
Abbreviated transcription (Latin):
nor. Nec om̃ino ẽe potest aliqͦd cor¬
pus siue celeste.siue terrestre.siue
humidũ siue aeriũ. qͦd ñ minus sit
in parte quã in toto. Neq ullomͦ
potest in loco huiꝰ partis simul ha¬
bere aliã partẽ.s aliud hic aliud
alibi habens. ꝑ quȩ libet spacia lo¬
cors distanti &e diuidua. uł potius
ut ita dicã sectili mole distendit᷑.
Anime natura etiã si ñ illa eius po¬
tentia consideret᷑ qua intelligit
ueritatẽ. s illa inferior qua conti-¬
net corpus & sentit in corpore: nul
lomͦ inuenit᷑ locoꝵ spaciis aliqua
mole distendi. sła singłis sui corpo¬
ris particłis tota p̃sto est: cũ tota
sentit in singłis. Nec minor pars
eius in digito ẽ or maior in brachio:
sic̃ ipse digitꝰ brachio minor est:
s ubiq tanta: qͥa ubiq tota est. Cũ
enĩ tangit᷑ digitꝰ: ñ ꝑ totũ corpus
sentit. sedt̃n tota sentit. Totã enim
tactus ille ñ latet. Qd ñ fieret. insi

Expanded text:
nor. nec omnino potest esse aliquod cornor. nec omnino potest esse aliquod corpus siue caeleste siue terrestre siue aerium siue umidum, quod non minus sit in parte quam in toto: neque ullo modo possit in loco huius partis simul habere aliam partem, sed aliud hic et aliud alibi habens per quaelibet spatia locorum distanti et diuidua, uel potius, ut ita dicam, sectili mole distenditur. animae uero natura, etiamsi non illa eius potentia consideretur, qua intellegit ueritatem, sed illa inferior, qua continet corpus et sentit in corpore, nullo modo inuenitur locorum spatiis aliqua mole distendi. nam singulis sui corporis particulis tota praesto est, cum tota sentit in singulis; nec minor pars eius in digito est et maior in brachio, sicut ipse digitus brachio minor est, sed ubique tanta est, quia ubique tota est. cum enim tangitur digitus. non per totum corpus sentit, et tamen tota sentit. totam enim tactus ille non latet; quod non fieret. nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tia. que om̃s potentias anime su¬
ꝑat: cũ ipsius animȩ natura quȩ
mutabilis inuenit᷑. nullomͦ locoꝵs
spacia quada mole sua occupet.d
Quicqͥd eñ qualibet crassitudme
ẽ. ñ potest nͥ minui ꝑ partẽ: haben¬
do aliud hic &e aliud alibi. Minor ẽ
enĩ digitus quã tota manus: et mi-¬
nor est ums digitꝰ quã duo: et alibi
est iste digitus. alibi ille: alibi cetera
manus. Qd ñ solũ in mobilib corpo¬
rũ articulis uidemus. s etiã terre
pars ista ñ ibi est ubi est illa: qͥa suũ
locũ qͣq optinet. Et pars humoris mi¬
nor minore: os maior maiore loco ẽ. Et
alia pars circa fundũ: alia circa oraᷤ
poculi. Similit̾ aeris partes: suos
queq implent locos. Nec fieri po¬
test. ut aer quo implet᷑ hec domis:
simul secũ in eade domo habere poᷤ¬
sit etiã illũ aerẽ: quẽ uicim habet.
Bucisq ipsius alia pars infiindi¬
t᷑ ꝑ hanc fenestrã: alia ꝑ ilła. Et ma¬
ior ꝑ maiorẽ: ꝑ minorẽ autẽ mi¬

Expanded text:
tentias animae superat. cum ipsius animae natura, quae mutabilis inuenitur, nullo modo locorum spatia quadam mole sua occupet.? quicquid enim qualibet crassitudine est, non potest nisi minui per partes habendo aliud hic et aliud alibi. minor est enim digitus quam tota manus et minor est digitus unus quam duo et alibi est iste digitus. alibi ille, alibi cetera manus. quod non solum in molibus corporum articulatis uidemus, sed etiam terrae pars ista non est ibi, ubi illa, quia suum locum quaeque obtinet; et pars umoris minor minore et maior maiore loco est; et alia pars est circa fundum, alia circa oras poculi. similiter aeris partes suos quaeque inplent locos. nec fieri potest, ut aer, quo inpletur haec domus, simul secum in eadem domo habere possit etiam illum aerem, quem uicini habent. lucisque ipsius alia pars infunditur per hanc fenestram, alia per illam, et maior per maiorem, per minorem autem mi
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligas. Cũ dicit᷑ enĩ natura
corruptibilis. ñ unũ s duo nomina
dicunt᷑. Item cũ dicit᷑ deus fecit de
nichilo: ñ unũ s duo nomina audi¬
mus. Redde gͦ istis singłis illa singła.
ut cũ audis naturã. ad dm̃ ꝑtineat:
cũ audis corrruptibiłe. ad nchilũ:.
ita tñ ut ipsȩ corruptiones quãmᷤ
ñ sint exc dei arte: in eius tñ pote¬
state sint disponende ꝓ rerũ ordi¬
ne. & meritis animarũ. Ideo recte
dicimus ab illo ẽẽ p̾̃mium: atq sup¬
pliciũ. Ita enĩ ñ fecit corruptionẽ.
ut possit corruptiom eũ dare qui
corrũpi meruit. id est qui se ipse
cȩperit peccando corrũpere: ut
cruciantẽ sentiat inuitus: qui bl̾a¬
dientẽ cõmisit libens. Non enĩ in
uetere testamento tantũ scriptũ
est. ego facio bona ce condo malas
euidentius in nouo uͥ dñs dicit. No¬
lite timere eos qui corpus occidunt.
& amplius ñ habent qͦd faciant.

Expanded text:
ut intelligas. Cum enim dicitur, natura ut intelligas. Cum enim dicitur, natura corruptibilis; non unum, sed duo nomina dicuntur. Item cum dicitur, Deus fecit de nihilo; non unum, sed duo nomina audimus. Redde ergo istis singulis illa singula, ut cum audis naturam, ad Deum pertineat; cum audis corruptibilem, ad nihilum, ita tamen, ut ipsae corruptiones, quamuis non sint ex dei arte, in eius tamen potestate sint disponendae pro rerum ordine et meritis animarum. ideo recte dicimus ab illo esse praemium atque subplicium. ita enim non fecit corruptionem, ut possit corruptioni eum dare, qui corrumpi meruerit, id est qui se ipse coeperit peccando corrumpere, ut cruciantem sentiat corruptionem inuitus, qui blandientem commisit uolens. Non enim in uetere testamento tantum scriptum est: ego facio bona et condo mala, sed euidentius in nouo, ubi dominus dicit: nolite timere eos, qui corpus occidunt et amplius non habent, quid faciant,
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ &e refugeres in eũ excercita¬
ta exꝑimentis maloꝵ. Ita in qͣntũ
tibi terrena seruiunt.docent te ẽe
dñam suã: in qͣntum autẽ molesta
st̃. docent ut sermas dño tuo. Qua¬
ꝓpter quãuis sit malũ corruptio oe
quãuis ñ ista a conditore naturarũ.
s ex eo sit qͦd de nichilo facte st̃: tñ
etiã ipsa illo regente ce gubernan¬
te om̃nia que fecit sic ordinata est.
ut ñ noceat nisi naturis infimis
ad suppliciũ dãnatoꝵ:. & excercita¬
tionẽ admonitionẽq redeuntiũ. ut
mhereant deo incorruptibili: mane-
lud dixeris. ñ faceret d̃s̃ naturas
corruptibiles. In qͣntum enĩ nat᷑ȩ
st̾. fecit d̾s: in quantũ autẽ corrup¬
tibiles. ñ eas fecit d̃s. Non est enĩ¬
ab illo corruptio: qui solus est incor¬
ruptibilis. Si hec capis. gr̃as age dõ.
Si ñ capis:quiesce &e noli temere
ñdum intellecta dãpnare. simplex¬
q illi qui lumen ẽ mentis intende

Expanded text:
bonorum, et refugeres in eum exercitabonorum, et refugeres in eum exercitata experimentis malorum. ita in quantum tibi terrena seruiunt, docent te esse dominam suam; in quantum autem molesta sunt, docent, ut seruias domino tuo. Quapropter quamuis sit malum corruptio et quamuis non sit a conditore naturarum, sed ex eo sit, quod de nihilo factae sunt, tamen etiam ipsa illo regente et gubernante omnia, quae fecit, sic ordinata est, ut non noceat nisi naturis infimis ad subplicium damnatorum et exercitationem admonitionemque redeuntium, ut inhaereant deo incorruptibili maneantlud dixeris: non faceret deus naturas corruptibiles. in quantum enim naturae sunt, deus fecit; in quantum autem corruptibiles, non deus fecit; non est eniab illo corruptio, qui solus est incorruptibilis. Si haec capis, gratias age Deo: si non capis, quiesce, et noli temere nondum intellecta damnare; supplexque illi qui lumen est mentis, attende
Abbreviated transcription (Latin):
liter dñatur. fecit alia bona quib
tu quoq dñareris. Nec mireris qͦd
nc tibi ñ om̃imodo serimnt. cs te
aliqͣndo cruciant. qͥa dñs tuus ma¬
iorẽ habet potestatẽ in ea que tibi
seruiunt. quã tu ipse: tanquã in ser¬
uos seruoꝵ suoꝵ. Qͥd gͦ mirũ. si tͥ
peccanti id est ñ optẽperanti dño tuo.
penalia quib dñabaris effecta st̃. d
Qͥd enĩ tam iustũ: ͦ Ex qͥd iustius
deo: Hoc namq humana natura in
adam meruit. De quo ñc ñ est dis¬
putandi locus. S t̃n dñator iustus
o iustis p̃miis os iustis suppliciisᷤ
approbatur: beatitate recte uiuenti¬
ũpenaq peccantiũ. Nec tn sine mi¬
scitia derelicta es: que certis rerum
tẽporsq mensuris uocaris ut rede¬
as. Ita moderamine recto altissimi
conditoris usq ad bona t̾rena ꝑuen¬
tũ est que corrũpunt᷑ os reformant᷑:
ut haberes supplicio mixta solatia:
ut os laudares deũ delectata ordine

Expanded text:
liter dominatur, fecit alia bona, quibus liter dominatur, fecit alia bona, quibus tu quoque dominareris. nec mireris, quod nunc tibi non omni modo seruiunt et te aliquando etiam cruciant, quia dominus tuus maiorem habet potestatem in ea, quae tibi seruiunt, quam tu ipsa, tamquam in seruos seruorum suorum. quid ergo mirum, si tibi peccanti, id est non obtemperanti domino tuo poenalia, quibus dominabaris, effecta sunt? quid enim tam iustum et quid iustius deo? hoc namque humana natura in Adam meruit, de quo nunc non est disputandi locus; sed tamen dominator iustus et iustis praemiis et iustis subpliciis adprobatur beatitate recte uiuentium poenaque peccantium. nec tamen sine misericordia derelicta es, quae certis rerum temporumque mensuris uocaris, ut redeas. ita recto moderamine altissimi conditoris usque ad bona terrena peruentum est, quae corrumpuntur et reformantur, ut haberes subplicio mixta solatia, ut et laudares deum delectata ordine
Abbreviated transcription (Latin):
tus in multis fatrib. Qd si dixceri¬
mus. ñ iam eent ista bona que de
nichilo facta st̃ s tantũmͦ dei natu¬
ra eẽt.inuidemus tantis bonis cs
qͦd ei p̃ponit᷑ deus. Queso patere
naturã anime rationalis aliqͣnto
m inus ẽe quã deus est: & tanto
minus. ut post istum te meliuᷤ
aliqͥd ñ sit. Patere inquã & mites¬
ce illi. ne te adhuc repellat in infi¬
ma ͥ uͥ ꝑ angustias pęnales etiã atq
etiã bonũ quo es uilescat tibi. Su¬
pba es in deũ. si indignaris qͦd te an¬
tecedit: & nimis contumeliose de
illo sentis. si ñ meffabilit̾ gratulariᷤ
tam magnũ bonũ te ẽe. ut solus
sit ille p̃stantior. Quo constituto
atq firmato. illud ne dixeris. Me
soła naturã d̃s facere debuit: nolle
ut post me aliqͥd bom fieret. Non
enĩ qͦd bonũ est post deũ:iam debu¬
it ẽẽ nouissimũ. Et hinc marcime
apparet. qͣntam tibi tribuerit dig¬
nitatẽ. qͦd d̃s qui solus tibi natura¬

Expanded text:
tus in multis fratribus . 43. Quod si dixeritus in multis fratribus . 43. Quod si dixerimus, Non jam essent ista bona quae de nihilo facta sunt, sed tantummodo Dei natura esset; invidebimus tantis bonis; etquoniam ei praeponitur Deus. Quaeso, patere, natura animae rationalis, aliquanto minus te esse quam Deus est, et tanto minus, ut post ipsum te melius aliquid non sit. Patere, inquam, et mitesce illi; ne te adhuc repellat in infima, ubi per angustias poenales etiam atque etiam bonum quod es vilescat tibi. Superba es in Deum, si indignaris qtecedit, et nimis contumeliose de illo sentis, si non ineffabiliter gratularis tam magnum bonum esse te, ut solus sit ille praestantior. quo constituto atque firmato illud ne dixeris: me solam naturam deus facere debuit; nollem, ut post me aliquid boni fieret. non enim quod bonum est post deum, iam debuit esse nouissimum. et hinc maxime adparet, quantam tibi tribuerit dignitatem, quod deus, qui solus tibi natura
Abbreviated transcription (Latin):
inquis fieret:. si os ista fierent sũme
bona ᷤ. Ett̾n siquis ex nobis quereret
accepto & credito deo patre sũme
bono. si eẽt aliud sũme bonũ. unde
ẽe nobis pie uideretur: nullomͦ re¬
cte responderemꝰ nͥ de deo patre. qui
sũme bonus est. Qͦd gͦ de illo est:
meminerimus natũ de illo ẽe ñ ab
eo factũ de nichilo: et ideo & hoc
sũme id ẽ incorruptibilit̾ bonũ
ẽe. Uideamusq imuste flagitari.
ut tã summe bona sint que fecit
de nichilo:quã summe bonus est
quẽ de se genuit. Quẽ nͥ unũ ge¬
nuisset: ñ id qͦd ipse ẽ genuisset:
quia ipse unus est.
Ua ꝓpter de unico qͥdem fi¬
lio ꝑ quẽ facta st̃ a patre om¬
nia bona de nichilo. imꝑite atq im¬
pie fr̃s querunturm ex eo qͦd in ho¬
mine apparere dignatus est.Nam
ideo ce unigenitꝰ in scripturis ce pͥ¬
mogenitꝰ dicit᷑. & ingenitus a patre:¬
plenus gratia & ueritate. Et pau¬
lus dicit: ut sit ipse primogeni¬

Expanded text:
inquis, fieret, si et ista fierent summe inquis, fieret, si et ista fierent summe bona? et tamen si quis ex nobis quaereret accepto et credito deo patre summo bono, si esset aliud summe bonum, unde esse nobis pie uideretur, nullo modo recte responderemus nisi de deo patre, qui summe bonus est. quod ergo de illo est, meminerimus natum de illo esse, non ab eo factum de nihilo, et ideo et hoc summe, id est incorruptibiliter bonum esse, uidemusque iniuste flagitari, ut tam summe bona sint, quae fecit de nihilo, quam summe bonus est, quem de se genuit: quem nisi unum genuisset, non id, quod ipse est, genuisset, quia ipse unus est. quapropter unico quidem filio, per quem facta sunt a patre omnia bona de nihilo, inperite atque inpie fratres quaeruntur, nisi ex eo, quod in homine adparere dignatus est. nam ideo et unigenitus in scripturis et primogenitus dicitur: unigenitus a patrepleni gratia et veritate : et Paulus dicit. Ut sit ipse primogeni
Abbreviated transcription (Latin):
ardore uerũ petens. & constanti
ꝑseuerantia pulsans pie. Per ho¬
mines enĩ cõmemoratio aliqua
signis uerboꝵ fieri potest. Docet
autẽ unus uerus magister. ipsa in¬
corruptibilis ueritas. solus magi¬
ster interior: qui etiã exterior factꝰ
est. ut nos ab exteriorib ad interi¬
ora reuocaret: et formã serui acci¬
piens. ut surgentib eius sublimitaᷤᷤ
mnotesceret. iacentib humilis ap¬
parere dignatus est. In eius nomine
supplices simus: & ꝑ eũ miscdiam
patris implorantes ita queramus.
Orimo breuissime responderi po¬
test querentib unde corruptio est:
cũ dicit᷑ ex eo qͦd hȩ naturȩ que cor¬
rũpi posst̃ ñ de deo geitȩ. s ab illo
de nchilo factȩ st̃. Quas qͣm bona ᷤ
suꝑior ratio demonstrauit: nemo po¬
test recte dicere ñ fecisset d̃s bona.
Si autẽ dixerit sũma bona ea fecis¬
set. oportet intelligat summũ bonũ
ipsũ ẽẽ qui fecit hec bona. Qͥd mali

Expanded text:
ardore uerum petens et constanti ardore uerum petens et constanti perseuerantia pulsans pie. per homines enim commemoratio aliqua signis uerborum fieri potest; docet autem unus uerus magister, ipsa incorruptibilis ueritas, solus magister interior: qui etiam exterior factus est, ut nos ab exterioribus ad interiora reuocaret, et formam serui accipiens, ut surgentibus eius sublimitas innotesceret, iacentibus humilis adparere dignatus est. in eiusupplices simus, et per eum misericordiam Patris implorantes ista quaeramus. Primo enim brevissime responderi potest quaerentibus unde corruptio est, cum dicitur, Ex eo quod hae naturae quae corrumpi possunt, non de deo genitae, sed ab illo de nihilo factae sunt: quas quo- Diam bonas superior ratio demonstrauit, nemo potest recte dicere "non fecisset deus bona"; si autem dixerit "summe bona ea fecisset" oportet intellegat summum bonum ipsum esse, qui fecit haec bona. Quid mali,
Abbreviated transcription (Latin):
magna laude ñ posse. Si autẽ cor¬
rũpebant᷑: minuebant᷑ illo tã mag¬
no bono. Si minuebant᷑ bono: habe¬
bant bonũ quo minuerent᷑. Qd̃ si
habebant bonũ: ñ erant naturȩ il¬
lȩ sũmum malum: & omnis man¬
chex fabula falsa est.
ed qͣm quesiuimus qͥd eẽt malũ:
neq hoc naturã s contra natu¬
ram ẽẽ cognouimꝰ consequent̾ que¬
rendũ est unde sit. Qd ille si fecis¬
set: minus fortasse in has tanti er¬
rons angustias laberet᷑. Preppere
quippe ac p̃postere quesunt unde
eẽt. qd̾ primo ñ quesiuit qͥd eẽt. Et
ideo nullom poruert̃ querenti oc¬
currere.nͥ uana phantasmata: qui¬
b difficile animus carnalib sensi¬
b multũ pastus exiut᷑. Dicet gͦ ali¬
quis ñ iã certare s ñ errare deside¬
rans. Wnde est ista corruptiõ qͦd qͣ¬
si generale malũ rerũ bonarũ s t̃n
corruptibiliũ ẽẽ cõꝑimus: Qui
talis querit. eito inuemet magno¬

Expanded text:
magna laude non posse; si autem cormagna laude non posse; si autem corrumpebantur, minuebantur illo tam magno bono; si minuebantur quo bono, habebant bonum, quo minuerentur. quodsi habebant bonum, non erant naturae illae summum malum et omnis Manichaei fabula falsa est. Sed quoniam quaesiuimus, quid esset malum, neque hoc naturam, sed contra naturam esse cognouimus, consequenter quaerendum est, unde sit: quod ille si fecisset, minus fortasse in has tanti erroris angustias laberetur. praepropere quippe ac praepostere quaesiuit, unde esset, quod primo non quaesierat, quid esset; et ideo nullo modo potuerunt quaerenti occurrere nisi uana phantasmata, quibus difficile animus carnalibus sensibus multum pastus exuitur. dicet ergo aliquis non iam certare, sed non errare desiderans: unde est ista corruptio, quod quasi generale malum rerum bonarum, sed tamen corruptibilium esse conperimus? qui talis quaerit, cito inuenit magno
Abbreviated transcription (Latin):
rũpitur bono aliquo mininit᷑. qͥa
bonũ sit: si malũ est corruptio. S
nc̃ de incorruptibili natura. nul¬
la questio est. De his agitur.: que
posst̃ corrũpi. Que dũ ñ corrum¬
punt᷑ incorrupta dici posst̃: in cor
ruptibilia ñ posst̃. Illud enĩ solũ
incorruptibile ꝓprie dicit᷑. qͦd ñ tã¬
tũ ñ corrũpitur: s etiã nulla ex
parte corrũpi potest. Incorrupta
corrũpi ceperint. eo ipso bono mi¬
nuunt᷑ quo incorrupta erant. Et
magno quidem bono:qͥa magnũ
malũ est corruptio. Et quãdn in
eis augeri corruptio potest: tãdiu
babent bonũ quo minuant᷑. Qua¬
ꝓpter naturȩ illȩ quas in terra te¬
nebrarũ fuisse confingit: aut pote-¬
rant corrũpi aut ñ poterant. Si ñ
poterant.: incorruptibiles erant.
Quo bono suꝑius nicbil est. Si po¬
terant: aut corrũpebant᷑ aut ñ cor¬
rũpebant᷑. Si ñ corrũpebant᷑. incor¬
rupte erant. Qd uidemus dici sine

Expanded text:
rumpitur, bono aliquo minuitur, quiarumpitur, bono aliquo minuitur, quiabonum sit, si malum est corruptio. sed nunc de incorruptibili natura nulla quaesito est; de his agitur, quae possunt corrumpi quae dum non corrumpuntur, incorrupta dici possunt, incor- . ruptibilia non possunt. illud enim solum incorruptibile proprie dicitur, quod non tantum non corrumpitur, sed etiam nulla ex parte corrumpi potest. incorrupta corrumpi coeperint, eo ipso bono minuuntur, quo incorrupta erant, et magno quidem bono, quia magnum malum est corruptio; et quamdiu in eis augeri corruptio potest, tamdiu habent bonum, quo minuantur. quapropter naturae illae, quas in terra tenebrarum fuisse confingit. aut poterant corrumpi aut non poterant. si non poterant, incorruptibiles erant, quo bono superius nihil est. si poterant, aut corrumpebantur, aut non corrumpebantur; si non corrumpebantur, incorruptae erant, quod uidemus dici sine
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde in corpore animato corrup¬
tio sanitatis dolor & morb:corrup¬
tio inriũ lassitudo. corruptio quie¬
tis labor. Deinde in ipso corpore
corruptio pulchritudinis feditas:
corruptio rectitudinis prauitas. cor¬
ruptio ordinis ꝑuersitas: corruptio
integritatis discissio. aut fractura.
aut diminutio. bongũ ẽ ce difficile
& harũ rerũ quas cõmemoraui. os
aliarũ innumerabiliũ om̃s corrup¬
tiones nominatĩ enuntiare:cũ etiã
multe. que dicunt᷑ in corpore. posst̃¬
& in anima dici: ce innumerabilia
sint in quib ꝓpria uocabula corrup¬
tio ñ habeat. Uerumtñ uidere iã
facile ẽ nichil nocere corruptionẽ.
nisi qͦd labefacit naturałe statũ:
& ideo eam ñ ẽẽ naturã. s contͣ na¬
turã. Qͦ. d si ñ inuenit᷑ in reb malũ
nisi corruptio: o corruptio ñ est
natura: nulla utiq natura malũ
est. S si hoc forte intelligere ñ ua¬
letis: illud attendite. qͦd om̃e qͦd cor¬

Expanded text:
deinde in corpore animato corrupdeinde in corpore animato corruptio sanitatis dolor et morbus; corruptio uirium lassitudo; corruptio quietis labor; deinde in ipso solo corpore corruptio pulchritudinis foeditas; corruptio rectitudinis prauitas; corruptio ordinis peruersitas; corruptio integritatis discissio aut fractura aut diminutio. longum est et difficile et harum rerum, quas commemoraui, et aliarum innumerabilium omnes corruptiones nominatim enuntiare, cum etiam multae, quae dicuntur in corpore, possint et in anima dici et innumerabilia sint, in quibus propria uocabula corruptio teneat. uerumtamen uidere iam facile est nihil nocere corruptionem, nisi quod labefacit naturalem statum, et ideo eam non esse naturam, sed contra naturam. quodsi non inuenitur in rebus malum nisi corruptio et corruptio non est natura, nulla utique natura malum est. Sed si hoc forte intellegere non ualetis, illud adtendite, quod omne, quod cor
Abbreviated transcription (Latin):
errore ille nos ñ decipiat. nec ce¬
cos faciat ad considerandas natura¬
rũ species. cũ queda in eis iuste re¬
p̃hendit: ut om̃i ex parte cogat
displicere. qͦd om̃i ex parte rep̃¬
hendere ñ potest. Atq hoc mͦ ani-¬
mũ ad equũ iuditiũ cõponentes:
queramus iam unde sint cũ illis
bonis mala.que me quoq imꝓba¬
re dicebã. Qͦd facilius idebimus:
si in uirũ nomen potuerimꝰ cuncta
conferre. Quis enĩ dubitet totũ
illud qͦd dicit᷑ malũ. inchil ẽẽ aliud
quã corruptionẽ: d Posst̃ quidem
aliis atq aliis uocabulis alia atq
alia mala nominari: s qͦd omniũ
rerũ malũ sit. in quib mali aliqͥd
animaduerti potest corruptio est.
S corruptio peritȩ animȩ impitia
uocat᷑: corruptio prudentis impru¬
dentia. corruptio iusticiȩ iniusticia:
corruptio fortis ignaina: corruptio
quietis atq tͣnqͥllitatis cupiditas
uł metus. uł tristicia uł iactantia.

Expanded text:
errore ille nos non decipiat nec caeerrore ille nos non decipiat nec caecos faciat ad considerandas naturarum species, cum quaedam in eis ita reprehendit, ut omni ex parte cogat displicere, quod omni ex parte reprehendere non potest. atque hoc modo animum ad aequum iudicium conponentes quaeramus iam, unde sint cum illis bonis mala, quae me quoque inprobare dicebam. quod facilius uidebimus, si in unum nomen potuerimus cuncta conferre. Quis enim dubitet totum illud quod dicitur malum nihil esse aliud quam corruptionem ? possunt quidem aliis atque aliis uocabulis alia atque alia mala nominari, sed quod omnium rerum malum sit, in quibus mali aliquid animaduerti potest, corruptio est. sed corruptio peritae animae inperitia uocatur; corruptio prudentis inprudentia; corruptio iustae iniustitia; corruptio fortis ignauia; corruptio quietae atque tranquillae cupiditas uel metus uel tristitia uec iactantia;
Abbreviated transcription (Latin):
exterritꝰ. & eũ intuens trabentẽ
ac dilaniantẽ pecors aut hominũ
corpora quecũq apprehendisset.
puerili quad̾a infirmitate animi
tanto timore ꝑcelleret᷑. ut sola fe¬
ritatẽ leonis intuens atq seuitiã.
cetera eius negligens om̃ino atq
p̃teriens. naturã illius animantiᷤᷤ
ñ tantũ malũ s magnũ malũ ẽẽ
clamaret: tanto scilicet eraggera¬
tius. qͣnto timidius. At si edomita
feritate duci leonẽ mansuetũ uide¬
ret.p̃sertim si nũqͣm ante fuisset
de illa bestia territꝰ: t̃c uacaret se¬
curo atq intrepido leonis pulcritu¬
dinẽ considerare atq laudare.De
qua ego nichil dicã. nisi qͦd ad rem
maxime ꝑtinet: fieri posse ut ali¬
qua natura offendat ex aliquo. or
in totã nascatur odiũ.cũ manifestũ
sit multo meliorẽ ẽẽ speciẽ uere
ac uiuȩ bestiȩ. etiã cum terret in
siluis. quã imitatȩ atq simlatȩ
cũ in pariete picta laudat᷑. Hocgͦ

Expanded text:
exterritus et eum intuens trahentem exterritus et eum intuens trahentem ac dilaniantem pecorum aut hominum corpora, quaecumque adprehendisset, puerili quadam infirmitate animi tanto timore percelleretur, ut solam feritatem leonis intuens atque saeuitiam, cetera eius neglegens omnino atque praeteriens naturam illius animantis non tantum malum, sed magnum malum esse clamaret, tanto scilicet exaggeratius, quanto timidius; at si edomita feritate duci leonem mansuetum uideret, praesertim si numquam antea fuisset de illa bestia territus, tunc uacaret securo atque intrepido leonis pulchritudinem considerare atque laudare. de quo ego nihil dicam, nisi quod ad rem maxime pertinet, fieri posse, ut aliqua natura offendat ex aliquo et in totam nascatur odium, cum manifestum sit multo meliorem esse speciem uerae ac uiuae bestiae, etiam cum terret in siluis, quam imitatae atque simulatae, cum in pariete picta laudatur. hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mini. bona nat᷑alia uocare ñ nultis. ᷤᷤ¬
estat ut queratis nã ipsa solet
ẽẽ uocc ultima: unde sint
illa mala. que mͥ quoq displicere di¬
cebã. Respondebo fortasse si uos priꝰ
dixeritis unde sint illa bona.que
uos quoq laudare cogimini: si ab¬
surdissimi cordis ẽẽ ñ uultis. S qͥd
ego istud querã. cũ utriq fateamur
om̃ia quecũq & qͣntacũq bona sĩt.
ab uno deo ẽẽ qui sũme est bonus. d
Resistitis gͦ uos ipsi manicheo: qui
tot cs tanta bona que cõmemoraui¬
mus iusteq laudauimꝰ. pace concor¬
diãq partiũ in unaquaq natura sa¬
lutẽ ualentiãq animantiũ & cet̾a
que repetẽ iam piget. ita in terra
cõmenticia tenebrarũ ẽẽ arbitra¬
tus est: ut ab illo deo quẽ bonoꝵ
omniũ fatet᷑ auctorẽ alienare. co¬
naret᷑. Non enĩ ea bona uidit. dum
hoc solũ attendit qͦd displiceret.
Tanquã si quispiã leonis fremitu

Expanded text:
mini, bona naturalia uocare non uultis? Rmini, bona naturalia uocare non uultis? Restat, ut quaeratis — nam ipsa solet esse uox ultima — unde sint illa mala, quae mihi quoque displicere dicebam. respondebo fortasse. si uos prius dixeritis, unde sint illa bona, quae uos quoque laudare cogimini, si absurdissimi cordis esse non uultis. sed quid ego istud quaeram, cum utrique fateamur omnia, quaecumque et quantacumque bona sunt, ab uno esse deo, qui summe bonus est ? resistite ergo uos ipsi Manichaeo, qui tot et tanta bona, quae commemorauimus iusteque laudauimus, pacem concordiamque partium in unaquaque natura, salutem ualentiamque animantium et cetera, quae repetere iam piget, ita in terra conmenticia tenebrarum esse arbitratus est, ut ab illo deo, quem bonorum omnium fatetur auctorem, alienare conaretur. non enim ea bona uidit, dum hoc solum adtendit, quod displiceret, tamquam si quispiam leonis fremitu
Abbreviated transcription (Latin):
raui: nulla ꝓrsus natura subsistit.
S fortasse dicatis illa mala de talib
naturis ñ posse auferri.&e ideo natu¬
ralia debere accipi. Non ñc querit᷑ qͥd
possit uł ñ possit auferru̾s certe ñ
paruũ lumen est ad intelligendum.
om̃s naturas in qͣntum naturȩ st̃
bonas ẽẽ. qͦd sine illis malis cogitari
bona illa possĩt: sine bonis aut̃ illiͤ
nulla nat᷑a cogitari potest.Nasme
t᷑batione ceni possũ aqͣs cogitare: sine
pace aũ continuatarũ partiũ nulla
sp̃es corporis aĩo occurrit. aut ullo
mͦ sentiri potest. Ac ꝑ hoc nͦ illȩ ceno¬
sȩ aqͤ sine isto bono ẽe potuer̃t. qͦ bono
fiebat ut aliqͣ nat᷑a corporea posset eẽ.
Nã qͦd dicitis. qͦd illa mala de nat᷑is talibꝰ
labona de naturis talib ñ posst̾
auferri. Cur istas gͦ res ꝗͣ ꝓpt̾ mala
auferri ñ posse arbitramin. mala
naturalia uocare multis ꝓpter bo
na uͦ que auferri ñ posse conuici¬

Expanded text:
raui, nulla prorsus natura subsistet. raui, nulla prorsus natura subsistet. Sed fortasse dicatis illa mala de talibus naturis non posse auferri et ideo naturalia debere accipi. non nunc quaeritur, quid possit uel non possit auferri, sed certe non paruum lumen est ad intellegendum omnes naturas, in quantum naturae sunt. bonas esse, quod sine illis malis cogitari bona illa possunt, sine bonis autem illis nulla natura cogitari potest. nam sine turbatione caeni possum aquas cogitare, sine pace autem continuatarum partium nulla species corporis animo occurrit, aut ullo modo sentiri potest. ac per hoc nec illae caenosae aquae sine isto bono esse potuerunt, quo bono fiebat, ut aliqua natura corporea posset esse. nam quod dicitis, quod illa mala de naturis talibula bona de naturis talibus non possunt auferri. cur ergo istas res propter mala, quae auferri non posse arbitramini, mala naturalia uocare uultis, propter ea bona uero, quae auferri non posse conuinci