comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se qui profectũ nõ indiget in se neq bono alieno
mandati in scriptura. deus m̃s es tu q̃m bonoꝵ
meoꝵ nõ egeᷤᷤ. Ergo ꝓpt̾ se nõ p̾cipit ds̃ qd̵ p̃cipit.
s ꝓpt̾ illũ cui p̃cipit. qm̃ boñ est illi quod preci¬
igo qm̃ ꝓpt̾ illum mandatũ fit cui fte
ipsum mãdatũ. boñ ipsiꝰ ẽẽ debet cui man¬
datut mandatũ. Neq aliud mandari debet.
nisi q̃d bonũ est illi cui mandat᷑ mandatũ. frus¬
tra enĩ mandatũ fieret. si illi ꝓpt̾ quẽ fieret bo¬
nũ nõ eẽt. Al axime cũ abono mandatũ eẽt. qui
nichil pret̾ bonũ mandare deberet. Neq enĩ
creature suȩ ds̃ auc̾tor mali ẽẽ debet neq c̃atio¬
nem ipsiꝰ assumm̾e sibi qͣsi docendo corruꝑit:
quod creau̾it in corruptũ. Non utaq habet
aliud illi p̾ciꝑe nisi solũ q̃d bonũ est: illi a quo
hoc solum illi p̾ciꝑe ht̃ quod bonũ ẽ illi. ut since.¬
ra sit eiꝰ in structio: quemadmodũ conditio in¬
corrupta fuit.

Expanded text:
cipit propter se qui profectu non indiget in se, neque bono alieno mandati in Scriptura: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Ergo propter se non praecipit Deus quod praecipit; sed propter illum cuirgo propter illum mandatum fit cui fit, ipsum mandatum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem illius assumere sibi quasi docendo corruperit quod creaverat incorruptum. Non itaque habet aliud illi praecipere nisi solum quod bonum est illi; a quo hoc solum illi praecipere habet quod bonum est illi, ut sincera sit ejus instructio, quemadmodum conditio incorrupta fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sũ amor potentia. ł sapientia dici poterat. qx ꝓceᷤᷤ¬
serat tantũ ab ipsis.⁊ ipsa aliqñ sinȩ ipsa extiterat.
S erãt tria ħ discreta in am̃a ⁊ in his tribꝰ trinitaᷤᷤ aĩȩ
inuenta ẽ. ⁊ ascendit aĩa ab his ad sũmã trinitatẽ
⁊ inuenit ibi patrẽ qͥ anullo erat sic̃ in se potencia:
entia ꝓcesserat. Et ideo potentiã patͥ tribuit qx in se
similitudo fuerat illiꝰ. Et sapientiã filio q̃m ħ in
se imago illiꝰ erat que apotentia orta erat. Et
⁊ filii. Et sic quid̃ distinx̃ ueritatẽ ad imaginẽ
ꝑ ꝗͣ inuen̾at ueritatẽ. ⁊ qd̾̃ hic ꝓpͥum inuentum est
ad significationẽ. illic qͣsi singulare dicͥet᷑ ad ꝓpͥetatẽ.

Expanded text:
sum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potentia; entia processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius; et sapientiam Filio, quoniam haec in se imago illius erat, quae a potentia orta erat; et ectio est Patris et Filii. Et sic quidem distinxit veritatem ad imaginem per quam invenerat veritatem, ut quod hic proprium inventum est ad significationem, illic quasi singulare diceretur ad proprietatem.
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Et ex ea natꝰ ẽ intellectꝰ. qx solum sapientia eiꝰ erat.
⁊ sin ip̃o menᷤ sapientia non erat. ⁊ ꝓcessit nouissi.¬
me amor siuȩ gaudiũ m̃tis: ad sapientiã suã ⁊ ipse
tentia nata erat. Nouissime at amor qui de poten¬
tia simul ⁊ sapietia ꝓcesserat. ⁊ distinguebant᷑ ħ qx¬
ꝓrsus hic idẽ nõ erãt: q̃ separabant̾ ab inuicẽ ⁊ non
ꝯstabãt in uno. Propterea in m̃te ronali aliud po-¬
tentia erat. qx pͥor erat sin sapientia ⁊ ad huc sapiẽ¬
tia nõ erat. & ueñ postea sapientia. ⁊ c̃ potencia esse
cep̃ qͣsi aliud in alio. ⁊ erãt iam duo potentia ⁊ sapiẽ¬
tia. ⁊ addit̾ ⁊ t̾cium.⁊ tria ẽẽ ceꝑut potentia ⁊ sapien¬
tia ⁊ amor:⁊ nõ erat potentia de aliqͦ. ⁊ de ip̃o sapi
entia erat. amor at̃ de potentia ⁊ sapientia ꝓcesse¬
rat. ⁊ ñ erat potentia sapientia qx potentia añ sapi-¬
entiam erat. ⁊ de ipͥa sapientia exierat. Neq rur¬

Expanded text:
natus est intellectus qui solum sapientia ejus erat; et sine ipso mens sapientia non erat: et processit novissime amor sive gaudium mentis ad sapientiam suam; et ipse quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur rsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, quasi aliud in alio. Et erant jam duo, potentia et sapientia: et additum est tertium. Et tria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potenerat; amor autem de potentia, et sapientia praecesserat. Et non erat potentia sapientia, quia potentia, ante sapientiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rur
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. qm uoluntaᷤᷤ dei implet᷑ etiã ex in mał quȩ
faciũt. Sed uoluntate sua mali uidicant᷑ q̃ dei uoluntati
ꝯtrarii s̃: nõ qͥd̃ uoluntati eiꝰ resistendo ut fiat q̃ non
uult. qx nõ possunt. sed resistere uolendo qͥa mali
sunt. Et ipsa mala uoluntaᷤᷤ culpa ẽ q̃ aluid uolũt:
facultaᷤᷤ aut̃ qͣ aliud nõ possunt. Et cũ uolt̃ q̃d ds̃
uult nõ io̾ boni sũt. qr nõ ꝓpt̾ hoc uolt̾ qr ds uult.
et qͣ uołt ip̃m ds nõ uult. qm malũ uołt. et malũ
ds̃ nõ uult. Approbant enim et diligt̃. qm ds odit
ac ꝑ hoc dõ cͣcrii sunt. et mali et pec̾c̾ores et rei. non
quidẽ faciendo quod ds iuste fieri nolit. sed amando
et approbando q̃d ds̃ nõ delig̃. Non gͥ in eõ q fit q̃d
uoluntatẽ dĩ impedũt. sed in ipso q̃d fit adilectiene
dĩ recedẽt et mali sũt: nõ efficiendo ꝯtrariũ ipsius
uoluntati s amando ec̾riũ eiꝰ diłconi. Et sic qͥd̾ uolũ

Expanded text:
e faciunt. Sed voluntate sua mali judicantur, quia Dei voluntati contrarii sunt. Non quidem voluntati ejus resistendo ut fiat quod non vult quia non possunt; sed resistere volendo quia mali sunt. Et ipsa mala voluntas culpa est qua aliud volunt; facultas autem justa qua aliud non possunt. Et cum volunt q propter hoc volunt quia Deus vult. Et quod volunt ipsum Deus non vult, quoniam malum volunt et malum Deus non vult. Approbant enim et diligunt quod Deus odit; ac per hoc Deo contrarii sunt et mali, et peccatores, et rei. Non quidem faciendo quod Deus juste fieri noluit, sed amando et approbando quod Deus non diligit. Non igitur in eo quia fit quod fit voluntatem Dei impediunt; sed in ipso quod fit a dilectione Dei recedunt. Et mali sunt non efficiendo contrarium ipsius voluntati, sed amando
Abbreviated transcription (Latin):
am sic̃ sapientia hominiᷤᷤ ñ uidet᷑ nͥ ab ip̃o ho¬
mine donec exeat ⁊ manifestet᷑ ꝑ u̾bũ ita sapi.¬
entia dĩ inuisibił fuit ⁊ ñ potuit cognosei nͥ ab ipso
solo cuiꝰ erat donec manifestata ẽ ꝑ opꝰ suũ. Et
erat ip̃a sapientia u̾bũ. s qͣsi u̾bũ intrinsecũ ⁊
absiditũ qd omiino sciri nõ poss nͥ ꝑ u̾bũ extͥn.

Expanded text:
Nam sicut sapientia hominis non videtur nisi ab ipso homine donec exeat et manifestetur per verbum, ita sapientia Dei invisibilis fuit et non potuit cognosci nisi ab ipso solo cujus erat, donec manifestata est per opus suum. Et erat ipsa sapientia verbum. Sed quasi verbum intrinsecum et absconditum quod omni
Abbreviated transcription (Latin):
t surgit ex aduerso alia dubietaᷤ. ⁊ pulsat m̃tẽ
mens reꝑit tria similit̾ inuenta sint: nec tam̃
gent̾ ꝯquirit rõ q̃r ita fit cum nec ita ẽe dubita.¬
re liceat. nec quomodo fit facile sciri possit. Et tam̃
uidet aliqͥd ex eo qd tttũ nõ uidet: nec ignorate
ꝑ mittit᷑ quod nõ sintair app̾hende. Uidet enĩ qm̃
quȩ in mente sũt nõ uere idẽ sũt qd̾ ẽ ip̃a mens.
et redeũt tt̃m cum abierint.⁊ uariant᷑ cirra ip̃ã
nec uere idẽ sunt cum ipsa. sed quasi affectiones
tant̃ ei qd̃ ẽ hoc aliquid. Itaq cũ hom̃o ip̃e ꝑͥ ħ¬

Expanded text:
t rursus ex adverso alia dubietas, et pulsat mentem mens reperit tria similiter inventa sint, nec tamen genter conquirat ratio quare ita sit, cum nec ita esse dubitare liceat, nec quomodo sit facile sciri possit. Et tamen videt aliquid ex eo quod totum non videt, nec ignorare permittitur quod non sinitur apprehendere. Videt enim quoniam quae in mente sunt non vere idem sunt quod est ipsa mens. et redeunt iterum cum abierint et variantur circa ipsam, nec vere sunt idem cum ipsa, sed quasi affectiones tantum ei quod est hoc aliquid. Itaque cum sit homo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
et que ad unitatẽ deitatis spectant uera ẽe ꝯsid̾at:
dein etiam arguit. ⁊ cõm̃dat ⁊ arguit qm̃ nõ solũ
unus sed ⁊ trinus est ds̃. ⁊ ht̃ huius quoq inuestiga¬
tionis ⁊ ꝯsid̾ationis bone a deo exłmplaria uera. Deus
enĩ qui in se uidi nõ potuit. in oꝑe suo manifestus ẽ.
et uidit eũ ratio humana nõ in se qd inuisibił fuit.

Expanded text:
deitatis spectant vera esse considerat. Deinde etiam arguit et commendat quod non solum unus, sed et trinus est Deus. Et habet hujus quoque investigationis et considerationis bonae a Deo exemplaria vera. Deus enim qui in se videri non potuit, in suo opere manifestatus est; et vidit eum ratio humana non in se; qu
Abbreviated transcription (Latin):
Dona enĩ fec̾ ⁊ bene fec̃ mala ꝑmisit ⁊ nõ fec̾.⁊ bene
fecit q̃m utrũq bonũ fuit. Et id circo utrũq uoluit.
quia utrũq bonũ fuit. & fuer̃ bona bonͣ. et mala mala.
nec bona fuer̾ mala. nec mala bona. sed boñ fuit ẽẽ. et
bonũ non fuit. Et id cuxo nõ uoluit ds̃ malũ cũ uoluit
ut ẽẽt et malũ: q̃d tam̃ nõ fec̾. in eo qd̾ fec̃ bonũ sed¬

Expanded text:
Bona enim fecit et benefecit, et mala permisit et non fecit. Et bene fecit, quoniam utrumque bonum fuit. Et idcirco utrumque voluit, quia utrumque bonum fuit. Et fuerunt bona bona, et mala mala, nec bona fuerunt mala, nec mala bona; sed bonum fuit esse et bonum non fuit. Et idcirco non voluit Deus malum, cum voluit ut esset et malum. Quod tamen non fecit in eo quod fecit bonu
Abbreviated transcription (Latin):
rima rerũ omniũ c̾ata uoluntaᷤᷤ eiꝰ c̾atoriᷤ. ꝗͣ
nulla precedens causa mouit: quia et̾na ẽ. nec
subsequens aliqn ꝯfirmat: qm ex semetipsa iusta
est. Neq enĩ idcitro iuste uoluit quia fitatrũ iustũ
fuit q̃ uoluit. sed qͥ uoluit id cuxo iustũ fuit. qͥa ipse

Expanded text:
rima rerum omnium causa est voluntas Creatoris quam nulla praecedens causa movit quia aeterna est; nec subsequens aliqua confirmat, quoniam ex semetipsa justa est. Neque enim idcirco juste voluit, quia futurum justum fuit quod voluit sed quod voluit, idcirco justum fui
Abbreviated transcription (Latin):
puletudo. bonitatiᷤᷤ utilitaᷤ. ⁊ ñ erãt ipsa signa . po.
his q̃ intꝰ erat ꝓpͥa.Et ꝓbata ẽ trinita ᷤᷤ u̾a in oꝑibꝰ
suis. nec potuit rõ his adic̾e qͥcꝗͣ quȩ ꝑfecta erãt.¬
neq tolłe aliqͥd quȩ ꝯstabãt discreta. Sũt enĩ tria
ħ que õẽ ronale ꝑficiũt: nec sine his ꝑfectũ ẽ aliqͥd.
Similit̾ ad om̃em effec̾tũ ꝯcurrũt tria ħ. quoꝵ
si ꝙͣ defuerit nichil absoluit᷑. ⁊ si ad sint pariter
omnia ꝯsũmant᷑. hec s̃ potentia.scientia ⁊ uolun-¬
tas. ex quibꝰ si tollas unum aliqͥd ꝑfectionẽ in mi¬
nius. Si cuncꝰta parit̾ constituas nichil de e̾e̾ confit̾is:
his gͦ ⁊ ipse rer̃ ꝯditor oꝑa sua ꝑ fec̃. ⁊ ꝯstat ipse ꝑ-

Expanded text:
pulchritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa potentpulchritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa potenthis quae intus erant propria. Et probata est Trinitas vera in operibus suis; nec potuit ratio his adjicere quidquam quaeneque tollere aliquid quae constabant discreta. Sunt enim tria haec quae omne rationale perficiunt, nec sine his perfectum est aliquid. Similiter ad omnem effectum concurrunt tria haec, quorum siquid defuerit, nihil absolvitur; et si adsint pariter omnia consummantur Haec sunt potentia, scientia et voluntas; ex quibus si tollas unum aliquod, perfectionem imminuis; si cuncta pariter constituas, nihil deesse confiteris. His ergo et ipse rer
Abbreviated transcription (Latin):
cce demonstrauimꝰ uestigiũ aliqd̃ trinitatiᷤᷤ sũ¬
me quantũ ualet r̃o humana de modico qd suũ ẽ.
⁊dat̾ est illi. ⁊ ẽ in illa ⁊ modic̃ est ad ꝑfectũ totũ. T̃ ria
enĩ inuen in se ⁊ ex his tͥnitatẽ de p̃hendĩ quȩ erat
supͣ se.⁊ ꝯtestata ẽ illi natura foris. sic̃ de unitate tͥni¬
tatis. ⁊ apparuer̃ tria foris signa trinitatiᷤᷤ. s nõ imago.
ut illa qulȩ intꝰ erãt. ⁊ ħ ipsa in ꝑfecta similtudine
erant. E rat enĩ potentia intꝰ. ⁊ sapientia ⁊ amor. tͥa
ħ imago erant potentie creatoris ⁊ sapientiȩ.⁊ amo¬
ris. qr hic erant. ⁊ ibi erant. s hic inimagine ibi in
ueritate. Iam̃ utrobiq erant. ⁊ idẽ erant qx ħ hic
erat. qͥ ibi erat. Sed qd̾ hic erat imago erat. q̃ ibi
erat ueritaᷤᷤerat. foris aut̃ potentia nõ erat s signũ
nec amor sic̃ intꝰ s signa tant̃ potentiȩ saplentiȩ et
amoris. Potentie enĩ signũ fiuit ter̃ in m̃sita sapientie

Expanded text:
cce demonstravimus vestigium aliquod Trinitatis summae quantum valet ratio humana de modico quod suum est, et datum est illi et est in illa, et modicum est ad perfectum totum. Tria enim invenit in se et ex his Trinitatem deprehendit quae erat supra se. Et contestata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Trinitatis, sed non imago ut illa quae intus erant: et haec ipsa imperfecta similitudine erant. Erat enim potentia intus, et sapientia, et amor. Et tria haec imago erant potentiae Creatoris; et sapientiae, et amoris, quia hic erant et ibi erant. Sed hic in imagine erant, ibi in veritate; tamen utrobique erant, et idem erant, quia hoc hic erat quod ibi erat. Sed quod hic erat imago erat, quod ibi erat veritas erat. Foris autem potentia non erat, sed signum neque amor sicut intus, sed signa tantum potentiae, sapientiae et amoris. Potentiae enim signum fuit rerum immensitas; sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥm ee ꝑͣ. s ꝑͣ in e̾e̾ tant̾. sum at q̃ in dõ sũt aliud
ex ipso ẽẽ nõ possint. nec qͣsi accidentia aut affecti¬
ones ex tẽpore mutabiles : aut separabiles natura
incõmutabilessentie. & cui idem sit totũ qđ est
cõuenire tria in eo u̾acit̾. p̃dicantur. et tͥbꝰ unũ
esse. et ꝓpͥũ idem ẽẽ: & et̾nũ & ꝑfectũ asserit᷑
et dñr tria tres ꝑsone nõ tres essentie quia nat᷑a

Expanded text:
t aliud ab ipso esse non possunt, quasi nec accidentia aut affectiones ex tempore mutabiles sive separabiles natura incommutabili essentiae, et cui idem sit totum esse quod est: Convenire tria in eo veraciter praedicantur, et tribus unum esse; et proprium idem esse aeternum et perfectum asseritur. Et dicuntur tria tres personae, non tres e
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ tres benigni ⁊ tres boni. s unꝰ benig¬
nus ⁊ unꝰ bonꝰ. quia benignitaᷤᷤ una ⁊ bonitas
una in nat᷑a una ⁊ sub̾a una. S cauit scͥptura.
ꝯscientiȩ humanȩ nature eͤrraret in dõ suosi¬
nulia hominibꝰ quȩ nõ erãt in ipso arbitͣns. qm̃
ab hominibꝰ sũpta erãt uocabula quȩ̨dã ñ ad õem
similitudinẽ s ad significanda que dĩ erãt supͣ homi
nes.⁊ erat aliquid simile ibi ne mutatio aliena ẽẽt
s nõ totũ ne idem ꝯdetur. qd in tant differebat. ⁊ dic¬
tus ẽ in deitatẽ pat̾. qm̃ ibi erat a quo erat. qx de sua
suba erat.S ic̃ qui gignit de sui sun sub̾a gignit. ⁊ ñ
ẽ qͥgignit ipse quẽ gignit: s alt̾ ab alt̾o ⁊ nõ alt̾a
natura gignẽtis ⁊ geniti. Et erat in hoc similitudo.

Expanded text:
Nec tamen tres benigni et tres boni, sed unus benignus et unus bonus; quia benignitas una, et bonitas una in natura una, et substantia una. Sed cavit Scriptura conscientiae humanae ne erraret in Deo suo similia hominibus quae non erant in ipso arbitrans, quoniam ab omnibus sumpta erant vocabula quaedam, non ad omnem similitudinem sed ad significanda quio aliena esset, sed non totum, ne idem crederetur quod in tantum differebat; et dictus in deitate Pater, quoniam ibi erat a quo erat qui de sua substantia erat. Sicut qui gignit de sua substantia gignit, et non est qui gignit ipse quem gignit, sed alter ab altero. Et non altera natura gignentis et geniti. Et erat in hoc similitudo
Abbreviated transcription (Latin):
eret᷑. S qͥa bonis uti aut frui laudabile nõ est.
nͥ beñ utaris et fruaris : difinita est homini m̃¬
sura. scđdm ꝗͣ bonis suis tp̃ralib bene ut̾et᷑. et̃¬
nis bene frueret᷑ .
disꝑtitus constabat. Primo ut ut̾et᷑ his ta¬
m̃ quib uti deb̾et. Scd̾o ut qͣlit̾ deb̾et. Tercio
ut quantũ. Quarto ut qͥntũ horũ qd̾ cũq ħo

Expanded text:
eretur. Sed quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura secundum quam bonis suis temporalibus bene uteretur, aeternis bene frueretur. dripertitus constabat. Primo, ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, ut quantum; quarto ut quando, horum quodcunque ho
Abbreviated transcription (Latin):
tã obec entiã
si in ipsa obedientia ꝑstitiss statim a pmiũ ip¬
sius obedientiȩ trii ri diouinet. Quatinꝰ si¬
ne mortis int̾ptͥatone. de pͥmo statu ubi habrit
pꝰse nõ mori. ad aliũ statũ ⁊ insiret ubi ampliꝰ
nec ad illã uitã tranffeiret᷑: ubi nulł prersus
alim̃tis indig̾et Sic̃ scͥptũ e factꝰ ẽ primꝰ hõ
in amã uruentẽ: scd̾s in sp̃m uiuficantẽ. Qa

Expanded text:
tam obedientiam si in ipsa obedientia perstitisset, statim ad praemium ipsius obedientiae transferri debuisset, quatenus sine mortis interpositione de primo statu ubi habuit posse non mori, ad alium statum transiret ubi ampliusnec ad illam vitam transferretur ubi nullis prorsus alimentis indigeret. Sicut scriptum est: Factus est primus homo in
Abbreviated transcription (Latin):
fo ⁊ nequaꝗ impasfibilẽ fuisse c̃de debemꝰ
qͣsi mchil omnino pati potuisset qr nat̾a
in se passibilẽ habuit. s tam̃ si nõ peceass:
sic̃ nõ mortuus. ita ⁊̃ siuȩ ad molestia uoluntatis
in mentẽ. fiue ad corruptionẽ ĩtegritatis in cor¬
pore. passu onnuno aliqͥd io fuiss. Nã qd pͥmꝰ
ille homo ñ scđ̃m qualitatẽ corporis t̾reni sis
exbenefitio uitał edulii nõ mori potuit ma¬

Expanded text:
quam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam quod primus ille homo non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex benefi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃reni. ⁊ in mortał factꝰ est scd̾m aliqͥd qr potuit
nõ mori: ⁊ scdm aliqͥd mortał qͥa potuit moꝵi.
Sĩc enĩ ĩ illo pͥmo statu habuit pꝰse peocare et
posse nõ peccare.qm̃ hȩc fuit pͥma arbitrii lib¬
tas: ita ⁊̃ ineodem statu habuit posse mor.
uita. peccandi necessitas: ꝗͣ di abẽ gr̃a. Int̾cio
statu habebit pꝰse nõ mori. ⁊ nõ pꝰse mori. sic̃ ⁊
p̾se nõ peccare.⁊ nõ posse peccare. qm̃ ad hẽ sta¬
tũ ꝑtinent ⁊moriendi ⁊ peccandi impossibili¬
tas. utraq tam̃ ex gr̃a nõ ex nat᷑a. qr si gr̃a ñ
ad esset in altõ moriendi. malt̾o peceandi na-¬
te possibilitas nõ d̾ esset.Si gͦ ultima ĩ morta¬
litas exgrã erit. uͥ moriendi possibilitas nõ ent.
qͣnto magͣ pͥma ĩ mortalitas ex nat᷑a nõ fuit .¬
ubi moriendi possibilitas fuit : Ergo pͥmꝰ hõ
añ peccatũ ĩ mortał fuit. qm̃ in corpore eiꝰ cor¬
ruptio ⁊infirmitas nulla fuit ⁊ extͥnsecꝰ p̃t̃ c̾ta

Expanded text:
actus est secundum aliquid, quia potuit non mori; et secundum aliquid mortalis, quia potuit mori. Sicut enim in illo primo statu habuit posse peccare et posse non peccare, quia haec fuit prima arbitrii libita etiam in eodem statu habuit posse non movita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quoniam ad hunc statum pertinet et moriendi et peccandi impossibilitas. Utraque tamen ex gratia non ex natura; quia si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum immortalis fuit; quoniam in corpore ejus corruptio et infirmitas nulla fuit, et extrinsecus pra
Abbreviated transcription (Latin):
Tercio loco humana usibilis et c̾ata: scđm aliqͥd
uisibilis et scđm aliqͥd iniusibilis. Quarto loco
c̾atura corporea in toto uisibilis: et in toto tem¬
poralis. Post pͥmas ergo causas in c̾ataᷤᷤ et inuisi¬
biles exibit ꝯsid̾atio et ꝓcedet ad angłicã naturã
rõnalẽ et inuisibilẽ: deinde ad humanã uisibi¬
lem et rõnalẽ de qua ꝓpositũ pͥmũ fuit ut con¬

Expanded text:
Tertio loco humana visibilis et creata, secundum aliquid invisibilis et secundum aliquid visibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum p
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quo approbat᷑ actus rei. et distinguit᷑ oꝑatio.
in eo qu oꝑatur.: et in eo q̃d co oꝑatur. qx alia fac̃
ds̃ oꝑando. que solus facit. alia co oꝑando. quȩ
solus nõ faẽ. Et distinguit᷑ p̃ceptio in eam q̃ fit
extrinsecꝰ ꝑ sermonẽ: et in eam que fit intrin¬
secꝰ ꝑ aspirationẽ. Et ꝯstat in his om̃ibꝰ de uolũ¬
tate dei. dicendũ fuerat q̃d ẽ beneplacitũ eiꝰ. et
signũ beneplacta ipsius. Propt̾ quod et multe
añr uoluntate ᷤᷤ eiꝰ. cum sit una uoluntas

Expanded text:
rei. Et distinguitur operatio in eo quod operatur, et in eo quod cooperatur; quia alia facit Deus operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermonem, et in eam quae fit intrinsecus per inspirationem. Et constat in his omnibus quod de voluntate Dei dicendum fuerat, quod est beneplacitum ejus et signum beneplaciti ipsius. Propter quod et multae dicuntur voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
quia est actũ rei: In eo aut̃ quo approbat rem
et nõ actum rei uult aliquid et nondũ ad huc
ẽẽ uult quod uult. in eo uero quo approbat
actũ rei. et non ip̃am rẽ. aliqͥd ẽẽ uult. et non¬

Expanded text:
quia est actum rei. In eo autem quo approbat rem quia est actum rei. In eo autem quo approbat rem et non actum rei, vult aliquid et nondum adhuc esse vult quod vult. In eo vero quod approbat actum rei et non ipsam rem aliquid esse vult, et non
Abbreviated transcription (Latin):
cio eiꝰ et ostendunt quod in illa est qm̃ in ipsis
idem est. & ad dñr p̾cepta et ꝓhibitioneᷤ. et sĩte
ipsa quoq signa et demonstrationeᷤᷤ uolunta.¬
tis summe. et cõplaciti et̾ni ꝑ approbationẽ et
dilectionẽ: nõ similia qͥd̃ signa prioribꝰ sed de¬
monstrationibꝰ tantũ et significationeᷤᷤ appro-¬
bation ᷤᷤ et cõplaciti. in eo quod boñ sit. et non
in eo quod esse boñ sit. suiȩ bonũ ip̃m. siue
malum sit. E t ideo significant ipsa nõ hoc qui¬
dem qd in sũma sit uoluntatȩ ut fiat. sed quod
in conplacito et approbatione sit si fiat: et tam̃
utrũq uoluntatis e̾ẽ.et hoc boñ esse etiã si nõ
fiat. illd̾ aut̃ sic boñ eẽ ut fiat.
loquens de uoluntate dei. hoc dr̃e potest.
Diligent̾ ꝯsid̾andũ esse qͦm̾ quidem ds in alio
hoc uułt quod ipsum est. in alio aut̃ solũ hoc
qx ip̃m ẽ et in eo quidem quo uult ip̃m quod
est. rem approbat. in eo uero quomͣ uult ip̃m

Expanded text:
atio ejus; et ostendunt quod in illa est, quoniam in ipsis idem est. Et adduntur praecepta et prohibitiones, et sunt ipsa quoque signa et demonstrationes voluntatis summae et complaciti aeterni per approbationem et dilectionem; et non similia quidem signa prioribus, sed demonstrationes tantum et significationes approbationis et complaciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed quid in complacito et approbatione sit si fiat; et tamen utrumque voluntatis esse et hoc bonum esse etiam si non fiat: illud autem sic bonum esse ut fiat. loquens de voluntate Dei, hoc dicere potest. Diligenter considerandum est quomodo quidem Deus in alio hoc vult quod ipsum est; in alio autem solum hoc, quia ipsum est. Et in eo quidem quod vult ipsum quod est rem approbat; in eo vero quo vult ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
erat tant᷑: ut ex ea uelle eẽnt qd incipiẽtiᷤᷤ nõ erat
aut fac̾e. Non gͦ sic intelligendũ ẽ simplex pͥnci.¬
piũ. et pͥma origo nascẽtiᷤᷤ nat᷑ȩ sed unũ ip̃m et ħ
tͣnt̃ et nõ ampliꝰ. smn spatio et mo tu. et mora quę
om̃ia subsequnt᷑ postea in qͥbꝰ uelle ꝯstat. et facͥe
et ꝓcessus mortuũ et actionũ pꝰ pͥm̃ pncipium.
Ex qͦ aut̃ uolũtaᷤᷤ mouebat᷑. uelle erat. et auolũtatę
erat. quȩ lib̾e mouebat᷑. qx ꝑ se mouebat᷑. et non
inpulsu alieno. ꝙ hoc ip̃m m̾it̾ erat. et uocabat᷑
boñ uł malũ qx lib̾m erat. et ex se erat. Et ex tc̃
meri ceꝑũt: ex qͦ uolũtate moueri ceꝑũt et ħ pꝰ

Expanded text:
lle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsum et hoc tantum et non amplius sine spatio et motu et mora, quae omnia subsequuntur postea, in quibus velle constat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
facͥȩ.qui aduolẽdũ et faciendũ tant̃ facti erãt.
nõ uolenteᷤᷤ aut faciẽteᷤᷤ. Uelle enĩ aut fac̾e mot̾ ht̃.
et de ħ millud: et successũ et morã. Quod incipiẽ.¬
tis pͥncipii ẽẽ nõ pͥ: q̃d incip̃ tͣnt̃ et ampliꝰ nõ est
ad huc sed pͥm̃ ẽ et nõ deincepᷤ. Uelle aut̃ uolũta.¬
te ẽ uelle. cũ mouet᷑ uolu̾taᷤᷤ. et oꝑat᷑ iã aliqͥd. et est

Expanded text:
faciendum tantum facti erant non volentes aut facientes. Velle enim aut facere motum habet, et de hoc in illud, et successum et moram; quod incipientis principii esse non potest, quod incipit tantum amplius non est adhuc, sed primum est et non deinceps. Velle autem voluntate est velle, cum movetur voluntas et operatur jam aliq
Abbreviated transcription (Latin):
tipsis singłi acceꝑãt unicuiq ad effectũ famulabat᷑
nat᷑a ꝓpͥa: in ea uͦ ꝗͣ ad se inuicẽ habebãt. qͥbꝰdã subiec¬
ta erat obediẽtia aliena. in ea aut̃ ꝗͣ ad inferiora pos¬
hec depotencia pͥma r̾onał nat᷑e dicta fut̾e ĩuesti.¬
gatioĩ pͥmã oceasionẽ expont̃.¬
e sapientia qͦ illoꝵ in pͥma ꝯsid̾atione triplex
nob̾ disc̾tio occurrit. q̃m illuminabant᷑ triplicit̾.
uł ad simplicit̾. et erat tͥna cognitio in eis: ut agnoᷤ.¬
cerẽt q̃d facti erãt similit̾ et aqͦ facti erãt. et cet̾a
quo facti erãt. In eo q̃d facti erant. mali et boni
cognitionẽ acceꝑãt. ut intelligerẽt qͥd appetendũ

Expanded text:
erant, unicuique ad effectum famulabatur natura propria. In ea vero quam ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam ad inferiora posHaec de potentia prima rationalis naturae dicta, futurae investigationi primam occasionem expone sapientia quoque illorum in prima consideratione triplex nobis discretio occurrit. Quoniam illuminabantur tripliciter, vel ad tria simpliciter; et erat trina cognitio in eis ut agnoscerent quod facti erant, similiter et a quo facti erant, et cum quo facti erant. In eo quod facti erant, mali et boni cognitionem acceperant, ut intelligerent quid appetendum
Abbreviated transcription (Latin):
sapiẽtia data agnouer̃t qd futurũ ẽẽt suꝑ eoᷤᷤ.
U idet᷑ enĩ utrũq aliqͥd in ꝯueniẽtiᷤᷤ occiurere.
Si enĩ qͥ futuri erant mali. lapsũ suũ p̾scuier̃.
penãq cognouer̃ q̃ ruiã seqͥ debuerat. et fini
qͦ nesciebãt. Et uidet̾ qͣsi aliqͥd absurditatiᷤᷤ affe¬
rre si hoc dicat᷑. et meliꝰ sede et aptũ ẽẽ mag̃. ut
scienteᷤᷤ dicant᷑ eoꝵ q̃ futura fuerãt. R repugnat
itͥm alia r̾o ꝗͣ cõtͣ posuimꝰ ẽt potest facile m̃tibꝰ
infirmis scandalũ nasci malt̾utrũ nͥ ꝯueniat.

Expanded text:
erunt quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finirquo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: ex qͦ est uolũtaᷤᷤ ip̃a in ipso pͥmo pͥncipio. Propt̾ ħ
appetitꝰ libm arbitriũ ẽ. Lib̾m qͥd̾ in eo qd ẽ uo¬
lutariꝰ. arbitriũ uͦ in eo q̃d ẽ appetitꝰ. S et ipsa¬
potestaᷤ. et habilitaᷤᷤ uolũtatiᷤᷤ lib̾tas ẽ qͣ mouet᷑ ad
utrũq et lib̃m arbitriũ dr̃ uolutatiᷤᷤ. Uolu̾̃tarie
aut̃ moueri et ferri spontaneo appetitu. hoc est
potestatȩ elig̾e. et lib̾tatȩ iudicare. in qͦ ꝯstat
lib̾m arbitriũ. Et ꝓpt̾ ħ facti s̃ lib̾i arbitrii ut uo¬
et inclinationẽ desidii sui siñ co actione. Uerun.¬
tam̃ q̃d pͥm̃ erat in ilł inciꝑe mou̾i. nõ erat neq
eligͥ̾e neq ꝯcupisc̾e:qm̃ simplex erat. et pͥncipiũ
pͥm̃. et tam̃ lib̾m arbitriũ iam t̃c erat. qm uo¬
lũtaᷤ erat cui merat ħ et ex qͣ hoc subsequę bat᷑.
qñ. ex hoc mota ẽ statĩ et spontaneo appetitu
ducta in electionẽ ꝓpͥam.¬

Expanded text:
tatis ex quo est voluntas ipsa in ipso primo principio. Propter happetitus liberum arbitrium est: liberum quidem in eo quod est voluntarius; arbitrium vero in eo qoluntatis est libertas qua movetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat liberum arbitrium. Et propter hoc facti sunt liberi arbitrii, ut voet inclinationem desiderii sui sine coactione. Verumtamen quod primum erat in illis, incipere moveri non erat; neqat et principium primum; et tamen liberum arbitrium jam tunc erat, quoniam voluntas erat cui inerat hoc et ex qua hoc subsequebatur; quoniam ex hoc mota est statim et spontaneo appetitu ducta in electionem p
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ dep̃senti eẽ nõ pot̾: etiã si ip̃m in p̃sen
Nẽ. s spectat semꝑ ad futuroᷤᷤ euentꝰ. et eoᷤ solũ
qͥ in ꝯtingẽti ꝯsistũt. Fut̾a qͥppe q̃ ex necessitatȩ fu¬
tura s̃ lib̃m arbitriũ nõ sequent᷑. sed ꝯstat im¬
mobilit̾ ad unũ tant̃. nec recipiũt utrulibee cõ
tingens. Sic gͥ lib̾m arbitriũ tunc in illiꝰ erat.
nõ qͥd̾ ut tc aliud eẽnt ꝗͣ enĩt. s potestate quã
habebant in eo q̃d erãt: ut hoc eẽ desin̾ent et aliud
esse inciꝑẽt q̃d nõ erãt. & si qͥd̃ studiosiꝰ inqͥrẽtibꝰ
rõ occuirit de statu pͥmo angłoꝵ et depͥmordio
existentiȩ illoꝵ qͣles facti s̃ pm̃:. et de natura. et
de sapientia. et de arbitrii libertatȩ proposita.

Expanded text:
arbitrium de praesenti esse non potest, tametsi ipsum in praesenti est; sed spectat semper ad futuros eventus, et solum qui in contingenti consistunt. Futura quippe quae ex necessitate futura sunt, liberum arbitrium non sequuntur; sed constant immobiliter ad unum tantum, nec recipiunt utrumlibet itur liberum arbitrium erat tunc in illis, non quidem ut tunc aliud essent quam erant, sed potestate quam habebant in eo quod erant ut hoc esse desinerent, et aliud esse inciperent quod non erant. Et sic quidem studiosius inquirentibus ratio occurrit de statu primo angelorum, de primordio existentiae illorum, quales facti sunt primum et de natura, et de sapientia et de arbitrii libertate proposita.
Abbreviated transcription (Latin):
luntatiᷤᷤ suȩ sin t̾rore et spe utriꝰq. P ropterea
mõstratũ ẽ eis q̃d faciẽdũ ẽẽt nõ q̃d ẽẽt futurũ
ut nulla necessitatȩ ꝓuidentiȩ inpelli uident̾.
s r̾one dirigi. et ꝓpͥa deflecti uolũtatȩ ĩ ambobꝰ
et ita boñ fuit et ꝯuenienᷤ. et nõ ẽ sic responsioẽ
dignũ opꝰ dĩ. qx ita fec̃ utt boñ fuit.

Expanded text:
 sine terrore et spe in utroque. Propterea monstratum est eis quid faciendum esset non quid esset futurum, ut nulla necessitate providentiae impelli viderentur, sed ratione dirigi et propria deflecti voluntate in ambobus. Et ita bonum fuit et conveniens; et non est sic reprehensione dignu
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sioẽ. & enĩ pͥm̃ erãt scãm aliqͥd unũ erãt. qꝵ õs
boni erãt. et q̃d boni erãt nõ fatienteᷤ: sed facti erãt.
In hoc gͦ unũ erant. qͥ boni facti erãt. et nondũ ad huc¬
aliud erãt ꝗͣ facti erãt. qx t̃c pͥm̃ facti erãt. et nõ

Expanded text:
od enim primum erant secundum aliquid unum erant, quia omnes boni erant; et quod boni non facientes, sed facti erant. In hoc igitur unum erant quod boni facti erant et nondum ad aliud erant quam facti erant; quia tunc primum facti erant, et no
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ curiositaᷤᷤ humane m̃tis qͥeta e̾e nõ sinit.
Int̾rogat enĩ si bon fuer̃ uł mali cͥati angłi. iusti
uł in iusti. bĩ an miseri: et fortassis quedã alia
his similia. Et qx multa s̃ alia q̃ inq̃stione coacer¬
uant᷑. nõ possumꝰ no ᷤᷤ ad om̃a ꝓlixa respõsioe oc¬
currere: s breuit̾ diffinimꝰ qm̃ tẽ in illo pͥmo pͥnci.
pio et exordio in choationiᷤᷤ q̃d humana ꝯsidatio
ita breue et momñtaneũ simplicisq in stantiᷤᷤ sine
mora et int̾uallo pͥmȩ subsistetiȩ de nichilo in ali¬
qͥd apparẽtiᷤᷤ accipiat. ut id qd pͥm̃ omniũ ilł̃ erat
intelligat ħ solũ inuenit᷑ in ꝯditiᷤᷤ q̃d nat᷑a ꝯtulit
ditionis. Qd̃ enĩ acceꝑũt tot̃ acceꝑũt. et nõ pot̾at
Itaq om̃e q̃d facti sũt. nõ fecer̃ ipsi. sed tant̃ facti
sunt: et quod facti sunt. boni facti sunt tot̾. Si
enĩ q̃d facti s̃ mali facti s̃. culpa ẽ faciẽtis. nõ facti.

Expanded text:
e mentis quieta esse non sinitur. Interrogant utrum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; sed breviter definimus quia tunc in illo principio primo et exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enItaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti;
Abbreviated transcription (Latin):
auctor mali esse: et iõ tot̾ boñ erat q̃d ex ipso
illis erat. et tot̃ boñ erat qm̃ ex ipso tot̾ erat. Hoc
pot̃. Sic itaq boni erãt et nõ mali: et quẽadmo-¬
dũ boni erãt: ita et iusti erãt. et bĩ erãt: sed
ea bonitate et iusticia et bĩtudine ꝗͣ nat᷑a inci.¬
piens acceꝑat: nõ ꝗͣ fecerat ip̃eiuł meruerãt
faciẽdo. Si enĩ boni dicũit᷑ boni erãt quẽadino¬
dũ boñ erat q̃d̃ bonꝰ fec̾at tot̃. Et si meliore ᷤᷤ erãt
sic̃ erãt melioreᷤᷤ erãt ꝓ eo q̃d facti erãt: nõ ꝓ eo
q̃ fec̾ãt ip̾̃i ł faciebãt. simiłr et qd iusti dicũt᷑

Expanded text:
auctor mali esse, et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc t. Sic itaque boni erant et non mali; et quemadmodum boni erant, ita et justi erant et beati erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant.
Abbreviated transcription (Latin):
penã:. miseri u̾issimȩ affirmãt᷑. Et forte exp̃¬
ssiꝰ et ad intelligẽtiã euidentiꝰ sit nec bonos
nec malos: nec iusto ᷤᷤ nec in iustoᷤᷤ. nec ꝯu̾sos
nec adu̾sos: nec beato ᷤᷤ nec miseroᷤᷤ ꝯdito ᷤᷤ asse.¬
rẽti. Nam qͥ bonoᷤᷤ dic̃. significat ututẽ. qui
iustoᷤ: m̾itum. qui ꝯu̾sos. dilectionẽ. qͥ beatos:¬

Expanded text:
poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum
Abbreviated transcription (Latin):
subt̾cia qm̃ sic̃ nõ possũt ad t̾ciã ꝑting̾e. sic neq
ad scd̃am inciꝑe debuer̃. Alioqͥn ꝑficiendi loc̃
ad itũq inuenire nõ ualuissent eundi ĩ meliꝰ.
n reliqum fuissed post prima dona naturȩ quo
cresc̾e potussent uł defic̾e.¬

Expanded text:
tiam pertingere, sic nec a secunda incipere debuerunt. Alioqui proficienti locum aditumque invenire non valuissent eundi in melius, nisi reliquum fuisset post prima dona naturae quo crescere potuissent vel defice
Abbreviated transcription (Latin):
ulti enĩ nesciũt et ignorant̃ estimãt suꝑ¬
effluẽtẽ qͣndã sapientiã et eoꝵ qui ad rem
in iłł. et alit̾ inꝑfectoᷤᷤ et ignorãteᷤᷤ. et nõ sic̃ opor¬
tuit ꝯsũmatoᷤᷤ. et plenoᷤᷤ. qualia fac̾e ommpotẽtẽ
nõ decuit. et ꝑfectũ et bonũ. Sed nõ discernũt
qx ad ꝑfectionẽ aliqͥd fac̾e ut ꝑficiat᷑ q̃d ẽ inꝑfec
tum. et ĩꝑfectũ ut sit pͥme inꝑfectũ: dem̃ aut̃
ꝑfectũ. et ut ab eo ꝑficiat᷑ a quo inꝑfectũ factũ ẽ.
t ꝑficiat᷑: nõ ẽ inꝑfectio faciẽtis neq turpitudo
et nõ ht̃ quod habiturũ est totũ.

Expanded text:
ulti enim nesciunt et ignorant existimantes superfluentem quamdam sapientiam eorum quae ad rem in illis; et aliter imperfectos, et ignorantes, et non sicut oportuit consummatos et plenos; qualia facere omnipotentem non decuit et perfectum et bonum. Sed non discernunt quod ad perfectionem aliquid facere ut fectum; deinde autem perfectum, ut ab eo perficiatur a quo imperfectum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo et si non habeat quod habiturum est totum.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd et lib̃i s̃. &̾ ꝓpt̾ea det̾minanda ẽ potestas eoꝵ
et detͥminanda ẽ sapiẽtia. et det̾minanda ẽ lib̾tas.
Potestas aut̃ ad oꝑationẽ ꝑtinet. sapientia ad cogni
alia erat potestas ꝗͣ acceꝑant ad se. alia ꝗͣ acce¬
ꝑant ad inuicẽ int̾ se. Alia aut̃ qͣm acceꝑãt ad ea
que ꝯditione ordinata fuerant sub se. Prima potesta ᷤ uͥtu¬
tis erat. scd̾a dñationis. tercia administratiõis. In ea po¬
testate ꝗͣ acceꝑãt in se om̃s differẽteᷤᷤ erãt. In ea uͦ ꝗͣ ac

Expanded text:
as eorum et determinanda est sapientia, et determinanda est libertas. Potestas autem ad operationem pertinet, sapientia ad cognitalia pars potestas quam acceperant ad se, alia quam acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secunda dominationis, tertia administrationis. In ea potestate quam acceperant in se, omnes differentes e
Abbreviated transcription (Latin):
et subtilitaᷤᷤ nat̾e infirmitatẽ nõ ad duc̾. minorq
cognitio sapientiȩ ignorãtiã nõ ingerit: sic lib̾tas
inferior nullã arbro uolũtatiᷤᷤ necessitatẽ imponit.¬
uod gͦ sp̃s erãt. qd uita
erant quod indissolubileᷤᷤ. uł in mortaleᷤᷤerãt eqͣle
onũbꝰ erant. E uod aut̃ nat᷑a potẽteᷤᷤ erãt. q̃d e̾entia
subtileᷤᷤ erãt: q̃d intelligẽtia sapienteᷤᷤ erãt. et lib̾tatiᷤᷤ
uolu̾tatȩ ꝓmti ad utrũlibet et habileᷤᷤ. nõ eqͣlȩ oĩbꝰ
erat. et tam̃ sufficiẽter erat. Istas discretioneᷤᷤ in.¬
uisibileᷤᷤ inuisibilũi: et intelligibiliũ nat᷑am. solꝰ
tionis infirme q̃ uͥtutȩ nõ ꝯp̃hendimꝰ. Quȩ gͥ uis. et
qͣnta potentia fuerit. iniusibiliũ eẽntiaꝵ q̃ sapiẽtia.¬

Expanded text:
et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit, sic libertas inferior nullam arbitrio necessitatis voluntuod ergo spiritus erant, quod vita erant, quod indissolubiles vel immortales erant: aequales omnibus erant. Quod autem natura potentes erant, quod essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles invisibilium et intelligibilium natura solus tionis infirmae quae virtute non comprehendimus. Quae igitur vis et quanta potentia fuerit invisibilium essentiarum; quaeve sa
Abbreviated transcription (Latin):
alia ꝑ p̾ceptionẽ. alia ꝑꝓhibitionẽ in alt̾ã par-
tẽ d̾ flex̃. ut quẽ admodũ pͥmo homin in para¬
diso d̾s cõcessione naturali unã ꝓp̾cepto disci¬
pline ꝓhibitionẽ exceꝑat: ita modo filiꝰ eius
nõ muna ueritate stantib s ꝑuanos errores
dissipatis. nõ unũ de concessione naturali
p̃ceptũ discipline quasi ꝓbandis. s quasi
cornigendis ireꝑandis multa formaret.¬
ut quantomagis se in mediis tẽꝑare dis¬
cerent. tanto leuiꝰ incõcessa cauere ua¬
lerent. Illic multa cõcessa sunt pauca
ꝓhibita. hic multa ꝓhibita pauca cõces¬
sa. Illic dictũ est homini ut d̾ ligno scien¬
tie boni et mali nõ comederet: nõ qͥa lignũ
malũ erat s qͥa obedientia ꝓbanda erat.
Hic d ctũ est ut carnẽ cũ sanguine nõ co-¬
mederent : ut discẽnt horrere crudelita¬
tẽ. carnẽ porcinã nõ edent: ut de testa¬
rent᷑ inmunditiã. In boue et asmo nõ ara¬
rent. ut p̾dicationi noxiã agnoscerent pig¬

Expanded text:
hibitionem in alteram partem tantum locare, ut quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae exhibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non ex una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis, non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis eut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pig
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib aliqua dicenda putamus.
Ria sũt gn̾a oꝑum. Quedã ita bona
fũt: ut nunꝗͣ licite p̃t̾iri possint. que¬
dã ita mala : ut nunꝗͣ licite posfint co-¬
mitti. quedã aut̃ media st̃: quȩ ꝓ tp̃re ⁊ lo¬
co. ⁊ agi possũt ⁊ prẽt mitti. Sola gͥ illa quȩ
sic se hñt ut nunquã licite fieri possint lex
ciãt homines ⁊ uos similit̾ facite illis. ut ide¬
licet homo exsui cõsideratione disceret qua¬
lẽ se erga ꝓximũ exib̾e db̾et. S pꝰ ea cũ lex subtra¬
heret &e disciplinã uiuendi arciorẽ ꝓponeret. ex

Expanded text:
operibus aliqua dicenoperibus aliqua dicenria sunt genera operum; quaedam ita bona sunt, ut nunquam licite praeteriri possint: quaedam ita mala, ut nunquam licite possint committi: quaedam autem media sunt, quae pro tempore et loco agi possunt et praetermitti. Sola illa igitur quae sic se habent ut nunquam licite fieri possint, lexciant homines, et vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et discip
Abbreviated transcription (Latin):
ppło intimore seruienti et sublege laboranti: cir¬
cũ cisio ademundationẽ data est. nouo aut̾ ppło
in gr̃ã ꝑcaritatẽ ambulanti ablutio. Uidẽt᷑ gͦ
ͥnia illa sacram̃ta qu ȩ sub naturali lege p̃ces¬
ser̃t quasi q̃ dã umbra ueritatis. illa uͦ quȩ p̾¬
ea subscripta lege secuta st̃ quasi quedã imago
et figura u̾itatis. ista aut̃ quȩ gra nouissime cõse¬
qu̾t᷑. nõ iã umbra ł imago s corpꝰ ueritatis. Inqͥbꝰ
salutis effectꝰ qm̃ ⁊ ꝑfecte dat᷑ ⁊ euident̃ osten
dit᷑ quasi sp̃s incorꝑe uiuenti ext̾iori mocio¬
ne ꝓdit᷑. sic ĩ eis inuisibił gr̃e uita clarissime
demonstrat᷑. Prima gͦ sacram̃ta u̾bra fuert̃
scda imago. t̾cia corpꝰ. postꝗͣ qͣrto loco seqͣr
pationẽ future redẽptionis seruabantur
S qͥa dpͥmis illis sacram̃tis qͥb deuotio fideliũ tuẽ
exercebat᷑ iam quedã ꝓ tp̃re diximꝰ: etiã d

Expanded text:
populo in timore servienti, et sub lege laboranti, cirpopulo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem populo in gratia per charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima illa sacramenta quae sub naturali lege praecesserunt, quasi quaedam umbra veritatis; illa vero quae postea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia novissime consequuntur non jam umbra vel imago, sed corpus veritatis. In quibus salutis effectditur, quasi spiritus in corpore viventi, exteriori motione proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra fuerunt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto loco sequitpationem futurae redemptionis servabantur. Sed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exercebatur, jam quaedam pro tempore diximus, etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipit᷑ ut qd̾ bonũ est in se ado eẽi qd̾ uͦ malẽ
est a se ẽẽ cõfiteat᷑. S hoc signũ quasi delonge
sũptũ: magis docuit hominẽ qͥd ẽẽt quã qͥd fi¬
eret. Igit᷑ cũ tp̃s ad ueniss qͦ ueritas de clarari
debuerat : datũ est remediũ ꝑ circũcisionis
sacram̃tũ. ubi dum de int̾iori substantia.o¬
minis pars nõ qͥd̾ est naturalit̃ suꝑflua s eiꝰ qd̃
suꝑfluum est figura p̾cidit᷑ : iam manifestius
illa peccati circũcisio. quã mint̾iori homine gr̃a
ꝑficit demonstrat᷑. R aut̃ circumcisio ext̾iores
sordes ⁊ enormitates quȩ foris fũt resecat. ab¬
uenient iam manifesta ueritate in aduentu
tũ succedet. qd̾ ꝑfectã hom̃is emundationẽ
unt̾iorẽ animȩ candorẽ quẽ in ipso & ꝑ ipsũ
sacram̃tũ adipiscit᷑ posset declarare. Ampliꝰ
aut̃ qͥa circũcisio qͥdẽ sordes aufert s dolores in fert:
ablutio uͦ inqͥnatos sine dolore emundat. Idcͥco pͥori

Expanded text:
onum est in se a Deo esse, quod vero malum est a se esse confiteatur. Sed hoc signum quasi de lege sumptum, magis docuit hominem quid esset, quam quid fieret. Igitur cum tempus advenisset quo veritas ipsa declarari debuerat, datum est remedium per circumcisionis sacramentum, ubi dum de exteriori substantia hominis pars non quidem naturaliter superflua, sed ejus quod superfluum est figura, praecipitur; jam manifestius illa peccati circumcisio, quam in interiori homine gratia perficit, demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat; abvenienter jam manifestata veritate in adventu ntum succederet quod perfectam hominis emundationem et interiorem animae candorem, quem in ipso et per ipsum sacramentum adipiscitur, posset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori
Abbreviated transcription (Latin):
nõ cõcupiscas rẽ ꝓximi tui. Hec st̃ decẽp̃cepta
quȩ pͥme ꝑfectionis uiã ⁊ semitã pandunt
directionis. Prima enĩ ꝑfectio ꝑbonã oꝑati¬
onẽ. hominẽ in semet ipso dirigit. Scd̾a ꝑ
caritatẽ ꝓximi. in latũ expandit. Uercia
ꝑcaritatẽ dĩ maltũ extollit: qr denariꝰ pͥme
ꝑfectionis lineã porrigit. centenariꝰ scde
expandit latitudinẽ. Millenarius in altũ
summã tollit ꝑfectionẽ. Hȩc aut̃ ĩ presenti
d̾ expositione decẽ p̃ceptorũ dicta sufficiãt.

Expanded text:
nec concupisces rem proximi tui . Haec sunt decem praecepta, quae primae perfectionis viam, et semitam pandunt directionis. Prima enim perfectio per bonam operationem hominem in seipso dirigit. Secunda per charitatem proximi in latum expandit. Tertia per charitatem Dei in altum extollit, quia denarius primae perfectionis lineam porrigit. Centenarius secundae expandit latitudinem. Millenarius in altum summam tollit perfectionem. Haec autem in praesenti, de expositione decem praeceptorum legis dicta sufficiant
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itas dic̃. Multa habeo uob̃ dic̾e s nõ potestis
portare modo. Id̾ utiq nõ dixisset si ueritatẽ
tacere semꝑ culpa ẽẽt.
alsũ testimoniũ ẽ: cũqͥs alteriꝰ m̃datio de
u̾itate testimoniũ ꝑhibet. Qui nõ solũ men-¬
ciendo reus efficit᷑. sed qr ȩtiã ipsũ mendatiũ
contra ueritatẽ patrocinari conat᷑. Id qͥdẽ si
sciens fec̾it: dampnabilis omnino malitia ẽ.
si aut̃ ignorans : rep̾hensibił negligentia.
on om̃e iuram̃tũ malũ est. & tñ omne
iuram̃tũ teste ueritate a malo est. Iui eñ
uerũ iurat ꝓnecessitate ꝓximii. aut ꝓutilita.¬
te. cũ scilicet his cui uirat᷑ aut credere nõ pot̾

Expanded text:
veritas dicit: Mulveritas dicit: Multatem tacere semper culpa esset. Falsum testimonium est cum quis alterius mendacio de veritate testimonium perhibet, qui non solum mentiendo reus efficitur, sed quia etiam ipsum mendacium contra veritatem patrocinari conatur; quod quidem si sciens fecerit damnabilis omnino malitia est; si autem ignorans, reprehensibilis negligentia. Non omne juramentum malum est, et tamen omne juramentum teste veritate a malo est. Qui enim verum jurat pro necessitate proximi, aut pro utilitate, cum scilicet is cui juraratur aut cred