comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tifie s̃ resp oipsas ⁊rga quibꝰ instigantibꝰ ista iusisti
ne calia sibi iuibeant exibi. Que si mala sunt ⁊
ur e dorum in iuria. de quibꝰ impune finguunt᷑.
S non te audiunt. demones sunt. pͣua docent. tur¬
pibꝰ gaudent. ñ solum ñ deputant uriuriã si de
ius ista fingant᷑. s etiam potuis iniuriam ferre
n possunt. si ꝑ eorum sollempnia ñ agant᷑. Iam uͦ
si adu̾sus eos iouem int̾pellans. maxime ob eam
causam quia eius plura cͥmina ludis scenicis acti¬
tantur. nõne ȩtiam si dm̃ iouem nuncupatis a qͦ
rogitur totus atq ad ministrat᷑ hic mundus. eo illi
fit a uob̾ maxxina inuiria. qd̾ eum cũ istis colendũ
putatis. corumq regem ȩẽ ꝑhibetis: Nullo gͥ mͦ dii
tales qui talibꝰ placantur uł potius accusant᷑ honori¬
bus. ut maiꝰ sit cͥmen qd̃ eis falsis oblectant᷑. qͣm si
de illis uera dicerent᷑. romanum imꝑium augere
⁊ conseruare potuissent. ħ enim si possent. grecis

Expanded text:
tifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Quae si mala sunt etior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. praua docent, turpibus gaudent: non solum non deputant iniuriam, si de illis ista fingantur, sed eam potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cum istis colendum putatis eorumque regem esse perhibetis? CAPUT XXVItales, qui talibus placantur uel potius accusantur honoribus, ut maius sit crimen quod eis falsis oblectantur, quam si de illis uera dicerentur, Romanum imperium augere et conseruare potuissent. Hoc enim si possent, Graecis
Abbreviated transcription (Latin):
ppłos non uult. nam falsa eẽ non putat. Eax pedire
lib̾ãdꝰ infirmꝰ ⁊ eũ u̾itatẽ qͣlib̾etur inquirat. credatur
ei expedire qd̾ fallit᷑. Poeticũ sane dor genus cur
sceuola respuat. eisdem lit̾is ñ tacet᷑. quia sic uidelis
dos ddeformant. ut nec bonis hominibꝰ comparent᷑ cũ
alium faciunt furari. acium adiltare. sic itẽ aliqͥd
alit᷑ turpit̾ atq inepte dice ac facere tres int̾ se des
certasse de pͥmio. pulc̾tudinis. uictas d̾uas a uenes
troiam eũtisse. iouem ipsum conu̾ti in bouẽ. aut
cignii aut cum aliqua coneumbat dͥeam honulil
muber. saturnum lid̾os deuoeate. Mch deri  pesse

Expanded text:
populos non vult: nam falsa esse non putat. Expedire populos non vult: nam falsa esse non putat. Expedire liberandus infirmus, et cum veritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus cur Scaevola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic videlicet deos deformant, ut nec bonis hominibus comparentur, cum alium faciunt furari, alium adulterare; sic item aliquid aliter, turpiter, atque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, victas duas a Venere Trojam evertisse; Jovem ipsum converti in bovem aut cycnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere, Saturnum liberos devorare: nihil denique posse
Abbreviated transcription (Latin):
istę romanum condet. dilataret. conseruaret imꝑiũ
quo uis romano cui talia displicebat homine abiectior:
iste daret felicitatem. qui tam infelicit̾ colebat᷑ ⁊ nisi
tradita doꝵ. unum a poetis. alt̾m a philosophis t̾ciũ
a pͥncipibꝰ ciuitatis. Primum genus nugatoriũ dic̃
eẽ. quod multa de diis fingant᷑ indigna. sed̃m ñ
congruere ciuitatibꝰ qd̾ habeat aliqͣ suꝑuacua. aliq̃
etiam que obsit ppłis nossȩ. De suꝑuacuis ñ magna
causa ẽ. Solet enim ⁊ a uiris peritis dici. suꝑflua
non nocent. Quȩ sunt aut̃ illa quę ꝓlata in multi¬
tudinẽ nocent: hec inquit. ñ ẽẽ do̾s eixulem. escuo¬
lapium. castorem. pollucem. Prodit᷑ enĩ adoctis qd̾
homines fuerint. ⁊ humana conditione defecerint.
Quid aliud quoꝵ̾ eoꝵ qui sint dii ñ hant enutates u̾a
simulacra. qd̾ uerꝰ ds̃ nec serum habeat nec etatẽ.
nec definita corporis m̃bra: hec pontifex nosse

Expanded text:
iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi tradita deorum: unum a poetis, alterum a philosophis, tertium a principibus civitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de diis fingantur indigna; secundum non congruere civitatibus, quod habeat aliqua supervacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De supervacuis non magna causa est: solet enim et a jurisperitis dici, Superflua non nocent. Quae sunt autem illa quae prolata in multitudinem nocent? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem: proditur enim a doctis, quod homines fuerint, et humana conditione defecerint. Quid aliud? Quod eorum qui sint dii non habeant civitates vera simulacra; quod verus Deus nec sexum habeat, nec aetatem, nec definita corporis membra. Haec pontifex nosse
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ȩtiam sic ñ audet. in morbum incidit acrem
⁊ orribilem. Tinc uero ex amicoꝵ sententia ad ma¬
gistratius rem detulit. atq in lectica allatus ẽ ĩ
senatum. expositoq sompnio recepta continuo ua¬
litudine pedibꝰ s̃ sanus abscessit. Tanto stupefactꝰ
miracło senatus. qͣdruplicata peccunia ludos cen¬
suit instaurari. Quis non uideat qui samĩ sap̃ sub¬
ditos homuies malignis demonibꝰ. a quoꝵ domi¬
in compulsos ẽẽ exhibe talibꝰ diis. quę rec̾to consi¬
lio pot̾ant int̾ turpia iudicari. In ulis cer de ludi
poetica numinum cͥmina frequentant᷑. qui ludi
cogentibꝰ numinibꝰ uissu senatus instaurabant᷑. In
illis ludis corruptorẽ pudicitiȩ iouem turpissimi istri¬
ones cantabant. agebant. placebant. Si illud finge¬
batur ille irasceret᷑. Si aut̃ suis cͥminibꝰ ꝙ̃ fictis delec¬
tabatur. qnõ coleretur. nisi dbło seriuret᷑: Ita ne

Expanded text:
Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem. Tum uero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit adque in lectica adlatus est in senatum expositoque somnio recepta continuo ualetudine pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non uideat, qui sanum sapit, subditos homines malignis daemonibus, a quorum domii conpulsos esse exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane
Abbreviated transcription (Latin):
tarum. s contͣ iustituta maioꝵ. An exclamarent
⁊ illi. quid nos fecimus: Ipsi dii ista suis honoribꝰ
exhibenda flagitauer̃. atrocit̾ imꝑaꝵ. cladẽ nisi
fierent p̃munciauerunt. quia neglectũ ẽ aliquid
seu̾issime uindicarunt. qr id qd̾ neglectum fuerat
factum ẽ. placatos se ẽẽ monstrar̃. Int̾ eoꝵ cõme¬
moratur uirtutes ⁊ miranda facta qd̾ dicã. Tito
latino tustico romano patri familias dictum est
in sompnis. in senatum nunciaret ut ludi romani
instaurarent᷑. quod pͥmo eoꝵ die in quodam scełato
qui ppło spectante ad suppliciũ duci uissꝰ ẽ. numi¬
nibus uidelicet ex ludis ylaritate querentibꝰ tristȩ
displicuiss imꝑium. Cum gͦ ille qui sompnio cõ¬
monitꝰ erat postremo die uissa facere ñ ausus eȩt.
sed̾a nocte hoc idem rursus seueriꝰ imꝑatum ẽ.
amisit filium quia ñ fecit. Tercia nocte dictum
ẽ homini. quod maior ei pena si ñ fac̾et immin̾et.

Expanded text:
tarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent tarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat factum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci iussus est, numinibus uidelicet ex ludis hilaritatem quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret.
Abbreviated transcription (Latin):
Inc ds̃. cui non sufficit munus eus. Illi in qͣm nõ
sufficiat ad colendum ds̃ dator felicitatis. eui nõ fuffic̃
ad accipiendum ipsa felicitas. Cui aut̃ sufficit. ñ
enini ht̃ homo quid amplius optare debeat. seruiat
uni dõ. datori felicitatis. Nõ ẽ ipse quem nominat
iouem. nã si eum datorẽ felicitaus agnosc̾e̾rit.
ñ utiq alium uł alium a quo daret᷑ felicitas. no¬
mine ipsius felicitatis inquirerent. neq ipsum io¬
uem cum tantis iniuiriis colendum putarent. Istȩ
alienarum dicit᷑ adult̾ uaxoꝵ. istę pueri puleri in¬
tullius. ⁊ humana ad dõs transferebat. diuina
mallem ad nos. Merito displicuit iuiro graui diui¬
norum cͥminum poeta confiteor. Cur gͦꝰ ludi scenici
ubi ħ dictitantur. actitant᷑. cantitantur. doꝵ ho¬
noribꝰ exibentur. int̾ res diuinas a doctissimis con¬
scribunt᷑ : Hec ex clamet cicero. ñ contͣ figm̃ta poe¬

Expanded text:
hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri inTullius, et humana ad deos transferebat: divina mallem ad nos. Merito displicuit viro gravi divinorum criminum poeta confictor. Cur ergo ludi scenici, ubi haec dictitantur, cantitantur, actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero non contra figmenta poe
Abbreviated transcription (Latin):
cum felicitas dea dicitur nõ ipsa quȩ datur. s num̃
illud attenditur. a quo felicitas datur. Ista nob̾ red
dita ratione. multo faciluis eis quoꝵ cor ñ nimis ob¬
duruit ꝑsuadebimus fortasse quod uolumꝰ. Si enĩ
iam umana infirmitas sensit nõ nisi ab aliquo dõ
dari posse felicitatẽ: ⁊hoc senserunt homines qui
tam multos colebant das. in quibꝰ ⁊ ipsum eoꝵ re¬
gem iouem quia nom̃ eus a quo daretur felicitas
ignorabant idõ ipsius rei nomine qͣm credebant
ab illo dari eum appellare uoluerunt. Satis gͦ u
dicauer nec ab ipso ioue dari posse felicitatẽ que iã
colebant. s utiq ab illo quem nomine ipsius feli¬
citatis colendum ẽ censebant. Confirmo ꝓrsus a quo¬
dam do quẽ nesciebant eos eredidisse dari felicitatẽ
Ipsȩ gͦ queratur. ipse colatur ⁊ sufficit. repudietur stre¬
pitus innmm̾iabilium demonioꝵ illi ñ sufficiat

Expanded text:
cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud adtenditur a quo felicitas dadita ratione multo facilius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt homines, qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
tate qui tanqͣm deam felicitatem colit: ⁊ dm̃ datorẽ
felicitatis relinquid. sic̃ carere ñ pot̾ famȩ qui panẽ
pictum lingit. ⁊ ab homine qui uerũ h̃t̃ ñ petit. Li¬
maiores nr̃os in sipientes fuissȩ credendum ẽ ut hec ne¬
mini talia nisi aliquo dõ largiente concedi. quoꝵ doꝵ
nomina nõ inueniebant. eaꝵ rerum nominibꝰ appel¬
labant dõs. quas ab eis sentiebant dari. ab eisq aliqͣ
uocabula inde flectentes. sicut abello bellonã nunc¬
cupauerunt. ñ bellum. sicut a cunis cuninã nõ cu¬
nã. sicut a segetibꝰ segeciam nõ segetem. a pomis pomo¬
nam nõ pomũ. sicut abubus bubonam ñ bouem.
aut certe nulla uocabuli declinatione sic̾ res ipsȩ no¬
minantur. ut pecunia dicta ẽ dea quȩ dat peccuniã.
nõ omnino peccunia dea ipsa putata ẽ. Ita uirtus
quȩ dat iurtutem. honor qui honorẽ. concordia q̃
concordiam. uictoria quȩ dat uictoriam. Ita inqͥunt

Expanded text:
tate, qui tanquam deam felicitatem colit, et Deum datorem tate, qui tanquam deam felicitatem colit, et Deum datorem felicitatis relinquit: sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit, et ab homine qui verum habet, non petit. CAmajores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inveniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua vocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uelit. uł quod ad felicitatem existimat ꝑtinere:
ꝓ roide si felicitas habet in potestate eum quo ho¬
mine sit. ht̃ aut̃ si dea ẽ. quȩ tandẽ stultieia ẽ ab
aliquo d̃o eam petere. qͣm possis ascipsa impet̾rr:
hanc gͦ deam suꝑ dõs cęt̾os honorare ȩtiam loci digni¬
tate debuer. Sicut enim apud ipsos legitur. roma¬
ni uet̾es nescio quem sũmanũ eui nocturna fulmi¬
na tribuebant coluerunt magis qͣm iouẽ ad que
diurna fulmina ꝑtinerent. S pꝰqͣm ioui templũ
insigne ac sublime constructũ ẽ. ꝓpt̾ edis dignitatẽ
sic ad eum multitudo confluxit. ut uix inueniat᷑
qui sumam nom̃ qd̾ audire iam nõ pot̾. se saltẽ legise
sorum dõꝵ multicudo noxia relinqͣtur. qͣm stultoꝵ
hominum multitudo uana sectatur dĩ dona dos sibi
faciens : ⁊ ipsum cuius ea dona sunt obstinatione suꝑbe
uoluntatis offendens. Si enim carere nõ pot̾ infeli¬

Expanded text:
accipere, vel quod ad felicitatem existimat pertinere? accipere, vel quod ad felicitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est, quae tandem stultitia est, ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa impetrare? Hanc ergo deam super deos caeteros honorare etiam loci dignitate debuerunt. Sicut enim apud ipsos legitur, Romani veteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Jovem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Jovi templum insigne ac sublime constructum est, propter aedis dignitatem sic ad eum multitudo confluxit, ut vix inveniatur qui Summani nomen, quod audire jam non potest, se saltem legisse eorum falsorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo vana sectatur, dona Dei deos sibi faciens, et ipsum, cujus ea dona sunt, obstinatione superbae voluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelici
Abbreviated transcription (Latin):
cẽnt tam obseuris signis. ut ħ uix homines doctissi
mi scuent. Nullomͦ gͥ felicitatẽ iuppit̾ ipse contemp¬
neret. sic̃ a t̾mino. marte. uiuentate contemptꝰ ẽ.
S ipsi ętiam qui non cesserunt ioui. ꝓfecto ced̾ent
felicitati. quȩ illis regem faecerat iouem. Ant si ñ
ced̾ent nõ id contemptu eius fac̾ent. s quod in domo
felicitatis obscuri ẽȩ mallent. qͣm sine illa inlocis
ꝓpriis eminere. Ita dea felicitate inloco amplissimo
⁊ celsissimo constituta discerent ciues unde omnis
boni uoti petendum ȩẽt auxilium ac si ipsa sua¬
dente natura alioꝵ deoꝵ suꝑflua multitudine
derelicta coleretur una felicitas. uni supplicaret᷑.¬
unius templum frquentaret᷑ a ctubꝰ qui felices ex̃
uellent. quoꝵ ẽẽt nemo qui nollet. atq ita ipsa
a se ipsa peteretur. quȩ ab om̃ibꝰ petebatur. Quis
enim aliquid ab aliquo dõ nisi felicitatẽ acciꝑe

Expanded text:
essent tam obscuris signis, ut essent tam obscuris signis, ut mi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretunius templum frequentaretur a civibus qui felices esse vellent, quorum esset nemo qui nollet: atque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo, nisi felicitatem, velit
Abbreviated transcription (Latin):
fusse. Aocus oceupatꝰ. ubi edes maeiorora: sibolim¬
dufolicitati onstrueret᷑ eciam ipse auppit̃ cederes
uit ipsum utacmn colis capitolini feliartas potius
ob tinetrson enun quispiam resisteret felicitati
sui ques fieri nõ pot̾ qui ẽs uellet infeliae. Nillo
ms muino si consuleret᷑ facet iuppit. qd ei ñ fecer
ties dii. mars. t̾minus. ⁊ uuuentas. qui maiori et
regi sus nullom̃ cede loco uoluerunt. Nam sic̃ hnt̾
corum litte. cum rex tarquinuis capitoliũ fabricari
uellet eñꝙ loc̃. qui ei dignior aptiorq uidebat᷑ adiiᷤ
aliis cerneret p̃ occupatum. non audens aliquid
t᷑ eoꝵ fac̾e arbitrium. ⁊ credens eos tanto numini
suoq pͥncipi uoluntate cessuros. quia multi erant
illic ubi capitolium constitutum ẽ. ꝑ augurium
quesiuit. utrum conced̾e locum uellent ioui. atq
ipsi uide ced̾e. Om̃s uoluerunt. p̃t̾ illes quos cõme¬
moraui. martẽ. t̾minũ. iuuentatem. Atq idõ capi
tolium. ita constructum ẽ. ut ętiam isti tres intꝰ

Expanded text:
edes major atque sublimior Felicitati construeretur, etiam ipse Jupiter cederet, ut ipsum verticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret Felicitati, nisi, quod fieri non potest, qui esse vellet infelix. Nullo modo omnino si consuleretur, faceret Jupiter, quod ei fecerunt tres dii, Mars, Terminus, et Juventas, qui majori et regi suo nullo modeorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuutolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus
Abbreviated transcription (Latin):
noꝰ leuiter noxium fuit. qͣmuis incredibilit̾ mirũ.
Codem rursus estu ignium tanta ui fauille scͥpser̃
obpletam ẽẽ siciliã. ut catinensis urb̃ tecta obruta
⁊ oppͥssa dirueret. Qua calamitate ꝑmoti. misedit̾
erdem anni tͥbutum ei relaxauere romani. Locuᷤ¬
tarum ȩtiam in affrica multitudinem ꝓdigiis si¬
milem fuisse cum iam ẽẽt ppłi romani ꝓuintia
lict̾is mandauer̃. Consumptis enim fructibꝰ foliisq
lignoꝵ. ingenti atq inestimabili nube ĩ mari di¬
cunt eẽ deiectam. Qua mortua redditaq litoribꝰ
atq hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiã.
ut insolo regno masiisse. dceͬc. hominũ milia ꝑiᷤ¬
se refrerantur. ⁊ multo amplus in t̾ris litoribꝰ ꝓcei
strimus eiq responde cõpellim᷑. quid hoꝵ ñ axp̃iane
religioni. tͥbueret. si temporibꝰ xxp̃ianis uideret : eͥt
tam̃ diissuis ea nõ tͥbuunt. quoꝵ cultum ideo re¬

Expanded text:
non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni tributum ei relaxauere Romani. Lucustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum milia perisse referantur et multo amplius in terris litoribus proxferimus eique respondere conpellimur, quid horum non Christianae religioni tribueret, si temporibus Christianis uideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo re
Abbreviated transcription (Latin):
usq adeo incredibilit̾ acciderunt. ut int̾ ꝓdigia
nimerarent᷑. si xp̃ianis temporibꝰ accidisent. qͥb̾
ea nisi xp̃ianis homnibꝰ tanqͣm erimine obice̾te.
Omitto quippe illa quȩ magis fuer̃ mira qͣm narid
boues locutos. infantes nodũ natos de ut̾is matiꝰ
quedam uerba clamasse. uolasse serpentes. semina
tugilinas i homines in mascłinum secum fuisse
conusas ⁊ cȩta hiuusmodi que in eoꝵ libras ni fil¬
dulosis si historicis seu uera seu falfa sirtñ uifer̃
homiribꝰ ꝑnatiem s stuporem.ẜ eum plure d̾ra.
cuom plui⁊ creta. eum pluit laproib ñ ut gͣndo
appor ulari solet ħ n omine. s. omnino lapidibꝰ. hec
ꝓfeeto etia grauit᷑ ledere potuer. Legunuis ap̃o
bes ets imneis ignitꝰ ab ipso montis uertice usꝙ aolitꝰ
excimuni decunrentibꝰ ita mare ferbuisse. ut rupeᷤᷤ
eourerent᷑⁊ ⁊ pices nauium soluerent᷑. Hoc utiq

Expanded text:
usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si Christianis temporibus accidissent, quibus ea nisi Christianis hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis, sed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus, haec profecto etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus aput eos Aetnaeis ignibus ab ipso montis uertice usque ad litus proximum decurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerentur, ut pices nauium soluerentur. Hoc utique
Abbreviated transcription (Latin):
frustra elegerat muciꝰ. Hi uͦ qui multo indigniꝰ
insultant temporibꝰ xpĩanis aut ad loca xp̃o
dicatissima confugerunt. aut illuc eos ut ui¬
uerent & ipsi barbari deduxerũt. Illud scio
et hoc mecũ quisquis sine studio partiũ iu¬
dicat facillime agnoscit. ut omitrã cet̾a que
multa cõmemoraui. et alia multo plurima
que cõmemorare longũ putaui. si humanũ
genꝰ ante bella punica xp̃ianã reciꝑet discipli¬
nã. et consequeret᷑ rerũ tanta uastacio. quãta
illis bellis europã affricãq contriuit. nullus
talrũ quales nũc patim᷑ nisi xp̃iane religioni
mala illa tribuisset. Multo aut̃ minus eorum
uoces tolarentur. quantũ attinet ad romanos. si
xp̃ianȩ religionis ieceptionem ⁊ diffamationẽ. uł
uruptio illa galloꝵ. uł tib̾ini fuminis igniumq
illa depopulatio. uł quod cuncta mala p̾cedit
bella illa cuulia sequerent᷑. alala ętiam alia quę

Expanded text:
frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius insultant temporibus Christianis, aut ad loca Christo dicatissima confugerunt, aut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi barbari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae multa commemoraui et alia multo plura quae commemorare longum putaui;: si humanum genus ante bella Punica Christianam reciperet disciplinam et consequeretur rerum tanta uastatio, quanta illis bellis Europam Africamque contriuit, nullus talium, quales nunc patimur, nisi Christianae religioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eorum uoces tolerarentur, quantum adtinet ad Romanos, si Christianae religionis receptionem et diffamationem uel inruptio Gallorum uel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio uel, quod cuncta mala praecedit, bella illa ciuilia sequerentur. Mala etiam alia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
potentia otͣ antoninũ nutriret᷑. cicero fauebat. sꝑanꝰ
eum depulsa ⁊ opp̃ssa antonii dominatione. instau¬
raturum rei publicȩ lib̾tatem. usq adõ cecus. atq
in ꝓuidus futuroꝵ. ut ille ipse uiuenis cuiꝰ dignita¬
tem ac porestatem fouebat.⁊ eundẽ ciceronẽ occi¬
dendum antonio quadam quasi concordie pactione
ꝑmitt̾et.⁊ ipsam lib̾tatem rei publicȩ ꝓ qua multu
ille clamauerat dicioni ꝓpͥe subiugaret. Dõs sues¬
accusent de tantis mał. qui xp̃o nr̃o in grati sunt
de tantis bonis. Certe qno illa mala fiebãt. cale¬
bant are numinũ sabeo thurę. sertisq recentibꝰ
alabant. clarebant sacerdotia. fana retinebat. sacͥ¬
ficabat᷑. ludebat᷑. furebatur intemplis. qnõ passum
tantiss cuui sanguis a eiuibꝰ ñ modo in cętis lo¬
cis. uerum int̾ ipsa quoq dõꝵ altaria fundebatur.
nõ elegit templum quo confug̾et tulliꝰ. quia

Expanded text:
potentia contra Antonium nutriretur, Cicero fauebat, sperans potentia contra Antonium nutriretur, Cicero fauebat, sperans eum depulsa et obpressa Antonii dominatione instauraturum rei publicae libertatem, usque adeo caecus adque inprouidus futurorum, ut ille ipse iuuenis, cuius dignitatem ac potestatem fouebat, et eundem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua multum ille clamauerat, dicioni propriae subiugaret. CAPUaccusent de tantis malis, qui Christo nostro ingrati sunt de tantis bonis. Certe quando illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium sanguis a ciuibus non modo in ceteris locis, uerum etiam inter ipsa deorum altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confugeret Tullius, quia
Abbreviated transcription (Latin):
qui post augustꝰ appellatus ẽ ꝑuener̃. quo imꝑã¬
te. natus ẽ xp̃s. Nam ⁊ ipse augustꝰ cũ multis geᷤᷤ¬
sit bella cuulia. ⁊ in eis etiam multi clarissimi uiri
ꝑierunt. int̾ quos ⁊ cicero disertus ille artifex regẽ¬
de rei publice. Pompei quippe uictorem gauĩ cesa¬
rem qui uictoriam cuilem inclem̃t̾ exercuit. suisq
adu̾sariis uitam dignitatemq donaure. tanqͣm
regni appetitorem quoꝵdã nobilium coniuratio se¬
natorum ułut ꝓrei publicȩ lib̃tate in ipsa curia
trucidauit. huius deinde potentiã multum mo¬
ribꝰ dispar uiciisq omnibꝰ inquinatꝰ atq corruptꝰ
affectare uidebat᷑ antomiꝰ. cui uehement̾ ꝓ eadẽ
illa ułut patriȩ lib̾tatȩ cicero resistebat. T̃unc emer¬
serat miserabił indolis adolescens ale aliꝰ cesar. illiꝰ
gai cesaris filius ad optiuus. qui ut dixi postea ap
pellatus ẽ augustus. huic adolescenti cesari ut eius

Expanded text:
qui post Augustus appellatus est, peruenerunt, quo imperanqui post Augustus appellatus est, peruenerunt, quo imperante natus est Christus. Nam et ipse Augustus cum multis gessit bella ciuilia, et in eis etiam multi clarissimi uiri perierunt, inter quos et Cicero, ille disertus artifex rei publicae regendae. Pompei quippe uictorem Gaium Caesarem, qui uictoriam ciuilem clementer exercuit suisque aduersariis uitam dignitatemque donauit, tamquam regni adpetitorem quorundam nobilium coniuratio senatorum uelut pro rei publicae libertate in ipsa curia trucidauit. Huius deinde potentiam multum moribus dispar uitiisque omnibus inquinatus adque corruptus adfectare uidebatur Antonius, cui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, illius Gai Caesaris filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellatus Augustus. Huic adulescenti Caesari, ut eius
Abbreviated transcription (Latin):
spoliare potuer̃. Quam gͥ fronte. quo corde. qͣ im
pudentia. qua insipientia. uł potius am̃tia illa
diis suis ñ imputant. ⁊ ħ nr̃o imputant xͦ : Cru¬
delia bella cuulia om̃ibꝰ bellis hostilibꝰ auctoribꝰ
oẽ eorum fatentibꝰ amariora. quibꝰ illa res publica
nec afflicta s omnino ꝑdita iudicata ẽ. longe añ
aduentum xepisti excorta sunt. ⁊ scelerataꝵ concha¬
tenatione causaꝵ abello mariano atq sillano ad
bella sertorii ⁊ catilinȩ quoꝵ asilla fuerat ille ꝓ¬
scͥptus. ille nutritus. inde ad lepidi ⁊ catuli bellũ
quoꝵ alt̾ gesta sillana rescindere. alt̾ defende cu¬
piebat. inde ad pompei ⁊ cesaris. quoꝵ pompeiꝰ
sectator sillȩ fuerat. eiusq potentiã uł equauerat.
uł iam etiam suꝑauerat. cesar aut̃ pompei poten¬
ciam nõ ferebat. s quia ñ habebat. qͣm tañ illo
uicto int̾fectoꝙ transcendit. hinc ad alium cesarẽ

Expanded text:
spoliare potuerunt. spoliare potuerunt. pudentia, qua insipientia, vel potius amentia, illa diis suis non imputant, et haec nostro imputant Christo? Crudelia bella civilia omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa respublica nec afflicta, sed perdita omnino judicata est, longe ante adventum Christi exorta sunt, et sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano atque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae, quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus: inde ad Lepidi quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat, inde ad Pompei et Caesaris quorum Pompeius sectator Syllae fuerat eiusque potentiam uel aequauerat uel iam etiam superauerat; Caesar autem Pompei potentiam non ferebat, sed quia non habebat. quam tamen illo uicto interfectoque transcendit, hinc ad alium Caesarem,
Abbreviated transcription (Latin):
euis in urbe toto p̃t̾ arcem capitolinam quȩ sola
ut cumq defensa ẽ repperire potuer. S in illo
colle constitutis. auro uitam saltem uendid̾unt.
qͣm ⁊ si fenro raꝑe nõ possent. possent tñ obsidione
osumere. Goti uo tam multis senatoribꝰ peꝑcerunt.
ut magis mirum sit quos aliquos ꝑ emer. at u̾o
silla uiuuo adhuc mario ip̃m capitoliũ qd̾ a galliᷤ
tutum fuit. ad decernendas cedes uictor insedit: ⁊¬
cum fuga marius lapsus ẽẽt. ferocior cruentiorq
rediturus. iste incapitolio ꝑsenatus ȩtiam ꝯsultũ¬
tam multos uita rebꝰq pͥuauit. Marianis aut̃ par¬
tibꝰ silla absedente quid sc̃m cui parc̾e̾nt fuit. quõ
mucio qiuii. senatori. pontifici aram ipsam ubi
erant ut aiunt fata romana. miseris ambienti cõ¬
plexibꝰ nõ peꝑcerunt: Sillana porro tabula illa
postrema ut omittamus alias innumerabiles
mortes. plures uigulauit senatores. qͣm goti uł

Expanded text:
eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro uitam saltem uendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obsidione consumere: Gothi uero tam multis senatoribus pepercerunt. ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At uero Sylla uiuo adhuc Mario ipsum Capitolium, quod a Gallis tutum fuit, ad decernendas caedes uictor insedit, et cum fuga Marius elapsus esset ferocior cruentiorque rediturus, . iste in Capitolio per senatus etiam consultum multos uita rebusque priuauit : Marianis autem partibus Sylla absente quid sanctum cui parcerent fuit, quando Mucio ciui senatori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt fata Romana, miseris ambienti amplexibus non pepercerunt? Syllana porro tabula illa postrema, ut omittamus alias innumerabiles mortes, plures iugulauit senatores, quam Gothi uel
Abbreviated transcription (Latin):
diu uiuere uł potius dui mori coactus ẽ. Sub¬
uastate sunt etiam tanqͣm uillȩ quedã nobiles
ciuitates. una uero ułut unus reus duci iub̾etur
sic tota uissã trucidari. Hec facta sunt in pace
pꝰ bellum. ñ ut acceleraret᷑ obtinenda uictoria. s
ne cotempneret᷑ obtenta. Pax cum bello de cru¬
delitate certauit et uicit. Illud enim ꝓstrauit ar¬
matos. ista nudatos. Bellum erat. ut qui feriebat᷑
si poss feritet. Pax aut̃ non ut qui euaserat uiue¬
ret. s ut moriens non repugnaret. Quȩ rabies ex¬
t̾arum gentium. quȩ seuitia barbaroꝵ huic de
ciuibꝰ uictoriȩ cuuum comparari potest: qui ro¬
ma funestius. tetrius. amariusq uidit. utrum
olim galloꝵ ⁊ pauloante ex gothoꝵ irruptione
amarii ⁊ sillȩ alioꝵq in eoꝵ partibꝰ uiroꝵ claris¬
simoꝵ tanqͣm suoꝵ luminũ in sua m̃bra ferocita¬
tem: Galli quidẽ trucidauer̃ senatum. quicquid

Expanded text:
diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subdiu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnaret. terarum gentium, quae saevitia barbarorum huic de civibus victoriae civium comparari potest? Quid Roma funestius, tetrius, amariusque vidit, utrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum irruptionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
feriebat. unde tot fun̾a numerari omnino ñ po¬
tuerunt. donec sillȩ sugg̾eretur sinẽdos eẽ aliques
uiuere. ut ẽẽnt quibꝰ possent imꝑare qui uicerãt.
T unc iam coibita quȩ ac atq ac passim furibunda
ferebatur licentia uigulandi. tabula illa cũ magna
gͣtulatione ꝓposita ẽ. quȩ hominum ex utroq or¬
dine splendido. equestri seilie atq senatorio occi¬
dendorum ac ꝓ scribendoꝵ duo milia continebat.
Contristabat numerus. s consolabatur modꝰ. nec
quia tot cadebant tantum erat meroris. quantũ
leticie. quia cȩti nõ timebãt. s in quibdam eoꝵ qͥ
mori ussi erant. ętiam ipsa licet crudelis cet̾oꝵ
securitas genera mortiũ exquisita congemuit.
Quedam enim sine ferro laniantiũ mans dixipuer.
in maniꝰ homines hominẽ uiuũ quẽ bestiȩ solent
discerꝑe cadauer abiectum. alius ocłis effossis. ⁊
particulatĩ m̃bris amputatis. intantis cruciatibꝰ

Expanded text:
feriebat, unde tot funera numerari omnino non poferiebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in quibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum securitas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus
Abbreviated transcription (Latin):
post tantum sanguinem eium quo fuso fuerat
comꝑata. finito iam bello inimicieiis iuuentibꝰ
crudelius in pace grassata ẽ. lam ȩtiam pꝰ marii
maioris pͥstinas ac recentissimas cedes addite fu¬
erant alię grauiores a mario iuuene. atq carbo¬
ne earundem partium marianoꝵ. qui silla in¬
minente ñ solum uictariã uerum etiã ipsam
despantes salutem. cuncta suis aliis cedibꝰ imple¬
uerunt. Nani ꝓpt̾ stragem late ꝑdiu̾sa ddiffusa.
obsesso etiam senatu. de ipsa curia tanqͣm decar¬
cere ꝓducebant᷑ ad gladium. Musenis sceuola
pontifere. qm̃ nicħ ap̃ romanos templo ueste
sanctus habebatur. aram ipsam amplexus occisus
est. ignemq illum qui ꝑpetua cura uirginum
semꝑ ardebat. suo penȩ sanguine ecetinee. Urbem
deinde silla uictor intrauit. qui in uilla publica
nõ iam bello. s ipsa pace seuiente .uii. milia de
uerat. Inurbe aut̃ tota. quem uellet sillanꝰ qͥsq

Expanded text:
post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salutem cuncta suis aliis caedibus inpleuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia deduerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque
Abbreviated transcription (Latin):
ano atq sillano eaceptis his qui foris in acie ceci¬
derunt. in ipsa quoq urbe cadau̾ibꝰ uici. platee.
fori. theatra. templa completa sunt. ut difficile
uidicaretur. qñ uictores plus funerum ediderit᷑.
utrum pͥus ut uincerent. an p̾ea quia iueissent.
cum pͥmum uictoria mariana qño d̾e exilio se
ipse restituit. exceptis passim quaqͣ uersũ cedibꝰ
factis caput octauii consulis poneret᷑ in rostris.
cesar ⁊ fimbria domibꝰ trucidarent᷑ a suis. duo
erassi pat̾ ⁊ filius in conspectu mutuo mactaret᷑.¬
uł breuiꝰ inumitorius unico tracti sparsis uisceribꝰ
int̾irent. catulus hausto ueneno se manibꝰ uumi¬
corum subtraheret. merula flãmen dialis p̃cisis
uenis ioui ętiam suo sanguine litaret. In ipsiꝰ
aut̃ marii ocłis continuo feriebant᷑. quibꝰ salutan¬
tibꝰ dextam porrigere noluisset. Sillana uero¬
uictoria secuta. huius uidelic uinder crudelitatiᷤ.

Expanded text:
ano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisset. uictoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
uile bellum. s macedoniã ꝓuinciam pͥus seruicia
depopulata sunt. deude siciliã oraq marituna.
Quanta ȩtiam ⁊ qͣm horrenda cõmiserint. pͥmo la¬
t̾cinia. dem̃ ualida bella pirataꝵ. quis ꝓmagni¬
euili sanguie iam eruent̾ muttis adiisarum sibi
partum ꝑemptis. uictus urbe ꝓfugesse tual spani¬
lulum ⁊espirantem ciuitatem in mereo tuilliaris
litlar suꝑ auit. Rostra cinna eum maris. T̃n uero
itar supatauris uitfeetis. lumina euutatis extiuie¬
ci suntre⁊ ultus eͥ surꝰ iuictoriȩ erudelitate pꝰea
slla. nec dici quidem opus ẽ. quanta dimiitio¬
ne ciuuum ⁊ i quanta calamitate rei publice. De
hac tnim uindicta quę ꝑnitiosior fuit qͣm si scela
que puniebantur inpinita relinquerent᷑. ait lu
caniis. E xcessit medicina modum. nimuĩq secuca
ĩ qua morbi dux̾e manus. piere nocentes. Rcum
iam soli possent suꝑ ẽẽ nocentes. Illo bello mari¬

Expanded text:
uile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia uile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magniciuili sanguine iam cruentus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna fectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mari
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositum. Luciꝰ saturninus tribunus pleb̾.⁊ gaiꝰ
seruilius p̃tor.⁊ multo post marcꝰ drusꝰ. quoꝵ omiũ
seditionibꝰ cedes pͥmo iam tẽ grauissime. deinde
socialia bella exarser̃. quibꝰ italia uehem̃t̾ afflicta.
⁊ ad uastitatẽ miserabilem desertionẽq ꝑducta ẽ.
Bellum deinde seruile successit. ⁊ bella cuulia. Quȩ
p̃lia comissa sunt. quid sanguinis fusum. ut om̃s
fere italiȩ uł italie gentes quibꝰ romanũ maximȩ
p̃pollebat imꝑium. tanqͣm seua barbaries doma¬
rentur. Iam ex paucissimis hoc ẽ minus qͣm septua¬
guita gladiatoribꝰ quemadinodũ bellum seruile cõ¬
tractum sit ad quantum numerum.⁊ qͣm aerem
ferocemq ꝑuenerit. ques ille numerꝰ imꝑatores
ppłi romani suꝑauerit. quas ⁊ quomͦ ciuitates re¬
gionesq uastau̾it. uix qui historiã conscͥpserunt.
satis explicare potuerunt. Neq id solum fuit ser¬

Expanded text:
propositum, L. Saturninus tribunus plebis et G. propositum, L. Saturninus tribunus plebis et G. Seruilius praetor et multo post M. Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo iam tunc grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibus Italia uehementer adflicta et ad uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum deinde seruile successit et bella ciuilia. Quae proelia commissa sunt, quid sanguinis fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit ser
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rapta elena.⁊ troia deleta ẽ. Qua ꝓpt̾ si forte
indignata qd̾ int̾ dõs in urbe templum nullum
hrẽ meruit. ido iam turbabat tantis tumultibꝰ
ciuitatem. qͣnto atrociꝰ potuit irritari. cum ĩ loco
illuis cedis. ħ est in loco sui oꝑis. aduersarie suȩ
constitutam edem uideret: hȩc uana ridentibꝰ
nob̾. illi docti sapientesq stomachant᷑. ⁊ tam̃ nu¬
niium bonorum maloꝵq cultores. de hac q̃stione
concordiȩ. discordiȩq nõ exeunt. siue p̃t̾miserint
harum deaꝵ cultum. eisq febrem bello namq¬
p̃tulerint. qͥbꝰ antiqua fana fecerunt. siuȩ ⁊ istas
colueruit. cum sic eos discedente concordia discor¬
uero seditionis obstacłm. edem concordiȩ testem cediᷤ
suppliciiq gracoꝵ contionantibꝰ opponendã puta¬
uerunt. Quantum ex hoc ꝓfecerint indicant se¬
cuta peiora. Laboraruntꝰ enim deinceps concio¬
natores non exemplum deuitare gracoꝵ. s suꝑare

Expanded text:
et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum deapraetulerint, quibus antiqua fana fecerunt; sive et istas coluerint, cum sic eos, discedente Concordia, Discoruero seditionis obstaculum aedem Concordiae, testem caedis suppliciique Gracchorum, contionantibus obponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta peiora. Laborarunt enim deinceps contionatores non exemplum deuitare Gracchorum, sed superare
Abbreviated transcription (Latin):
aliud fuit. qͣm irrisio dõrum illi dee templũ cõ¬
struere. quȩ si eẽt in ciuitate ñ tantis dissensiombꝰ
dilacerata corrueret. nͥ forte scełis hꝰ rea concordia.
quia deseruerat animos eiuium meruit in illa
ede tanqͣm in carrere includi. Cur enim si rebus
gestis congruere uoluerunt ñ ibi potius edem
discordie fabricar̃: an illa ratio rediditur. eur
concordia dea sit ⁊ discordia dea ñ sit. ut sed̾m
labeonis distinctionẽ bona sit ista. illa uero mala:
nec ipse aliud secutus uidetur. qͣm qd̃ adu̾tit rome
gͥ ñ tantum concordiȩ uerum ętiam discordiȩ cõ¬
stitu debuit. ꝑ iculose itaq romani tam mala¬
dõ irata uiuere uoluerunt. nec troianum exci¬
dium recoluerunt originem ab eius offensione
sumpsisse. Ipsa quippe quia int̾ dõs ñ fuerat in¬
uitata trium deaꝵ litem aurei mali suppositione
cõmĩtata ẽ. uñ rixa numinum ⁊ ⁊ uenus uicitrie

Expanded text:
aliud fuit, quam irrisio deorum, illi deae templum conaliud fuit, quam irrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in civitate, non tantis dissensionibus dilacerata corrueret? nisi forte sceleris hujus rea Concordia, quia deseruerat animos civium, meruit in illa aede tanquam in carcere includi. Cur enim, si rebus gestis congruere voluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricaverunt? an ulla ratio redditur, cur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit; ut secundum Labeonis distinctionem, bona sit ista, illa vero mala? Nec ipse aliud secutus videtur, quam quod advertit Romae itur modo non tantum Concordiae, verum etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaqdea irata uiuere uoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix,
Abbreviated transcription (Latin):
s turbis armoꝵq conflictibꝰ. nobiles ignobilesq
necabant᷑. Post graci alt̾ius int̾fectionẽ. lucius opi¬
nus consul qui adu̾sus eum intͣ urbem arma
cõmouerat. eoq cum sociis opp̃sso ⁊ extincto ingen¬
tem cuuum stragem fecerat. cum questionẽ hab̾et
iam iudiciaria inquisitione cęt̾os ꝑsequens tria
milia hominum occidisse ꝑhibetur. ex quo intelli¬
gi pot̾ quantam multitudinẽ mortiũ hr̃e potue¬
rit turbidꝰ conflictꝰ armoꝵ qnõ tantã habuit ui¬
dicioꝵ ułt examinata cognitio. ꝑcussor graci ipsiꝰ
cap̃t quantum graue erat. tanto auri ponde cõ¬
suli uendidit. hec enim pactio cedem p̾cesserat.
inqua ȩtiam occisus ẽ cum liberis marcus fuluiꝰ¬
fabiꝰ consularis. Eleganti sane senatus consulto.
eo ipso loco ubi funereus tumultus ille comissꝰ ẽ.
ubi tot cuies ordinis cuiꝰq ceciderunt. edes concor¬
diȩ facta ẽ. ut graccoꝵ pene testis concionantiũ¬
occłos feriret memoriamq compung̾e̾t. S ħ quid

Expanded text:
mque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem, Lucius Opimius consul, qui adversus eum intra Urbem arma commoverat, eoque cum sociis oppresso et exstincto ingentem civium stragem fecerat, cum quaestionem haberet jam judiciaria inquisitione caeteros persequens, tria millia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intelligi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit judiciorum velut examinata cognitio. Percussor Gracchi ipsius caput quantum grave erat, tanto auri pondere consuli vendidit: haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis Marcus Fulvicaedium condita. Eleganti sane senatus consulto eo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Graccoculos feriret, memoriamque compungeret. Sed hoc quid