comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint duȩ res quȩdam scientia &e ratio:
ꝑ scientiam ꝑuenimus ad rationẽ.
an ꝑ rationẽ ad scientiamͦ d̾ Utra¬
q res sibimet quantũ arbitror ita
nexa et ut ꝑ alterutram ad alteram
ꝑueniri possit. Namq ad ipsam
rationẽ ñ ꝑueniremꝰ nͥ ad eam ꝑue¬
niendum eẽ sciremus. Precessit gͦ sci¬
entia:. ut ad rationẽ ꝑ eam ꝑuenire¬
mus. m Quids Ad ipsam scientiam
quã dicis precedere:. sine ratione ꝑue¬
nitur: d̾ Nunquã hoc dixerim: nã
ẽ ista sumia temeritas. m ser ratio¬
nem igitur: d̾ Non ita est. ꝯ̾ Ergo
ꝑ temeritatẽ: s̾ Quis hoc dixerit:
M̾ Per quidgͥ: S Per nichil: qͥa sci¬
entia insita ẽ nobis. m̾ Oblitus mͥ
uideris. qͥd int̾ nos suꝑus conue¬
nerit. cum rogassem utrũnam pu¬
tares tunc eẽ scientiam. cũ res aliqͣ
firma ratione ꝑcipit᷑: nã respondi¬
sti ut opinor. hanc tͥ uideri huma¬
nam scientiã. nunc uͦ dicis posse ho¬

Expanded text:
sint duae res quaedam scientia et ratio, sint duae res quaedam scientia et ratio, per scientiam pervenimus ad rationem, an per rationem ad scientiam? E. Utraque res sibimet quantum arbitror, ita nexa est, ut per alterutram ad alteram perveniri possit. Namque ad ipsam rationem non perveniremus, nisi ad eam perveniendum esse sciremus. Praecessit ergo scientia, ut ad rationem per eam perveniremus. A. Quid? ad ipsam scientiam quam dicis praecedere, sine ratione pervenitur? E. Nunquam hoc dixerim: nam est ita summa temeritas. A. Per rationem igitur? E. Non ita est. A. Ergo per temeritatem? E. Quis hoc dixerit? A. Per quid igitur? E. Per nihil, quia scientia insita est nobis. 51. A. Oblitus mihi videris, quid inter nos superius convenerit, cum rogassem utrumnam putares tunc esse scientiam, cum res aliqua firma ratione percipitur. Nam respondisti, ut opinor, hanc tibi videri humanam scientiam: nunc vero dicis posse ho
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͥ scientia cadit in bestiam.
Cum autẽ non latet aliquid: utiq
scitur. Non gͥ sentiunt bestiȩ:. si om¬
nis sensus ẽ. cum passio corporis ꝑ
se ipsam ñ latet animã. Sentiunt
autẽ: ut pauloante concessum est.
Quid gͦ dubitamꝰ illam diffinitionẽ
imꝑbare: quȩ omnẽ sensũ curcũple¬
cti minime potuit: Siqͥdem bestiaꝵ
sensus exclusus ẽ. D̾ fateor me decep¬
tum: cum tͥ concessi scientiã tunc ẽẽ.
cũ aliquid firma ratione ꝑcipitur
Solos enĩ homines cũ hoc rogabas
intuebar: Nam neq possũ dicẽ ratione
uti bestias: nec eis possum scientiam
denegare. Sciebat enim ut opinor
dñm suum canis. quẽ post uiginti
ceam de ceteris innumerabilib. ꝯ̃
Dic mͥ oro te. si duȩ quȩdam res tͥ ꝓ
ponant᷑ una ad quã ꝑueniendũ sit.
altera ꝑ quã ꝑuenire possis: quam
istarum pluris pendis. & quã cui
p̾ponis⁊ gͥ Quis dubitet eã prestare:
ad quam sit ꝑueniendũ: Mͣ Ergo cũ

Expanded text:
Non igitur scientia cadit in bestiam. Non igitur scientia cadit in bestiam. Cum autem non latet aliquid, utique scitur; non igitur sentiunt bestiae, si omnis sensus est cum passio corporis per seipsam non latet animam: sentiunt autem, ut paulo ante concessum est: quid ergo dubitamus illam definitionem improbare, quae omnem sensum circumplecti minime potuit, siquidem bestiarum sensus exclusus est? 50. E. Fateor me deceptum, cum tibi concessi scientiam tunc esse cum aliquid firma ratione percipitur. Solos enim homines, cum hoc rogabas, intuebar: nam neque possum dicere ratione uti bestias, nec eis possum scientiam denegare. Sciebat enim, ut opinor, dominum suum canis, quem post viginti ceam de caeteris innumerabilibus. A. Dic mihi, oro te, si duae quaedam res tibi proponantur, una ad quam perveniendum sit, altera per quam pervenire possis; quam istarum pluris pendis, et quam cui praeponis? E. Quis dubitat eam praestare ad quam sit perveniendum? A. Ergo cum
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. om̃e animal rationale mor¬
tale grammaticũ: eoq peccare istã
d iffinitionẽ. qͦd conu̾sione uera ẽ. cũ
pͥma enuntiatione sit falsa. Namq
falsum ẽ. omĩs homo animal rationa¬
le mortale gramiaticũ ẽ: quãuis ue Pe cane¬
rum sit. omẽ animal rationale mor¬
tale grammaticũ. homo ẽ. Ergo idõ
iuitiosa ẽ diffinitio. qͦd nichil qͥdem
pret̾ hominẽ. s ñ omnẽ hominẽ te¬
net: & hec fortasse talis ẽ. de qua ue¬
lut ꝑfecta gloriamur. Quãquã enĩ
omĩs passio corporis ꝑ se ipsam ñ la¬
tens animã sensus sit.: ñ tam̃ omĩs
sensus istud ẽ. qͦd sic intelligas licet.
Bestiȩ nẽpe sentiunt. ac pene omnes
quinq illis sensibꝰ iugent: quantũ
cuiq natura tributũ est. An tu io
hoc: Nonne concedis scientiam
ñ eẽ:nͥ cum res aliqua firma rati¬
one ꝑcepta &e cognita. est: S
Concedo. ꝯ̃ At bestia ratio¬
ne ñ utitur. O̾ Et hoc concedo. m.

Expanded text:
dictum est animal rationale mordictum est animal rationale mortale grammaticum; eoque peccare istam definitionem, quod conversione vera est, cum prima enuntiatione sit falsa. Namque falsum est, omnis homo animal rationale mortale grammaticum est, quamvis verum sit, omo ideo vitiosa est haec definitio, quod nihil quidem praeter hominem, sed non omnem hominem tenet: et haec fortasse talis est, de qua velut perfecta gloriamur. Quanquam enim omnis passio corporis per seipsam non latens animam sensus sit, non tamen omnis sensus istud est. Quod sic intelligas licet; bestiae nempe sentiunt, ac pene omnes quinque illis sensibus vigent, quantum cuique natura tributum est. An tu id hoc nonne concedis, scientiam non esse, nisi cum res aliqua firma ratione percepta et cognita est? E. Concedo. A. At bestia ratione non utitur. E. Et hoc concedo. A.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis: id est ut ñ lateat animã. B
Ita est. m̾ Quidꝰ Hec passio ꝑ seipsã
ñ latet animã: an ꝑ aliud: sͥ Per
alud plane. Aliud enĩ ẽ uidere un¬
gues maiores: alud scire qͦd crescant.
M̾ C um gͦ crescere ipsum sit passio.
quã nullo sensu attingimꝰ magni¬
tudo autẽ illa quã sentimꝰ. eadem
passione facta sit. ñ ipsa sit passio:
manifestũ ẽ talẽ passionẽ. ñ ꝑ se ip¬
sam scire nos. s ꝑ aluid.Si gͦ ñ ꝑ ali¬
udanimãlateret: nõne sentiret᷑
po Etiꝰ quã coniceret᷑: d Intelligo.
M Cur gͦ dubitas: qͥd illi diffinitio¬
ni sit addendũͦ ¶Iam uideo sic ẽẽ
diffiniendũ. ut sensus sit corporis
passio. ꝑ seipsam ñ latens animã:
nam & omĩs sensus hoc ẽ: & omne
hoc ut opinor sensus ẽ. m Si hoc ita
ẽ. fateor diffinitionẽ eẽ ꝑfectam.: s
temptemꝰ eam si placet. utrũ illo se¬
cundo uicio ñ uacillet: quo illa ho¬
minis cui gramaticũ ẽ additũ. Nã
meminisse te oportet. qͦd eẽ hominẽ

Expanded text:
ut non lateat animam. E. Ita est. A. Quid? haec passio per seipsam non latet animam, an per aliud? E. Per aliud plane: aliud est enim videre ungues majores, aliud scire quod crescant. A. Cum ergo crescere ipsum sit passio, quam nullo sensu attingimus, magnitudo autem illa quam sentimus, eadem passione facta sit, non ipsa sit passio; manifestum est talem passionem non per seipsam scire nos, sed per aliud. Si ergo non per aliud animam non lateret, nonne sentiretur potius quam conjiceretur? E. Intelligo. A. Cur ergo dubitas, quid illi definitioni sit addendum? E. Jam video sic esse definiendum, ut sensus sit passio corporis per seipsam non latens animam: nam et omnis sensus hoc est, et omne hoc, ut opinor, sensus est. 49. A. Si hoc ita est, fateor definitionem esse perfectam. Sed tentemus eam, si placet, utrum illo secundo vitio non vacillet, quo illa hominis, cui grammaticum est additum. Nam meminisse te oportet, quod esse hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ut uerũ ẽ. omĩs homo animal mor¬
tale ẽ: at ut falsum ẽ. om̃e animal¶ falla disfiur¬
mortale homo ẽ. qͥa idem ẽ & bestia:
ita falsum ẽ omĩs passio corporis. ñ
latens animã sensus ẽ: qͥa nunc no¬
bis ungues crescunt: neq id animã
latet. Id enĩ scimꝰ. neq id sentimꝰ s
comectatione cognoscunꝰ. Quẽ admo¬
dum gͦ illi diffinitioni hominis.
ut ꝑficeret᷑ additũ ẽ rationale: qͦ
ad dito. bestiȩ quȩ simul contine¬
bant᷑ excluse st̃. nichilq pret̾ homi¬
nẽ. atq omnẽ hominẽ tali diffini-¬
tione cõprehendimꝰ nonne censes
aliqͥd etiã huic addendum ẽẽ. quo
indeabiungat᷑. quod tenet alienũ:
nec quicquã in ea nͥ sensus. & omĩs
sensus intelligat᷑: D̾ Censeo qͥdem:
s qͥd addi possit ignoro. Mͣ Sensus ẽ
certe omĩs passio corporis: ñ latens
animã. S conu̾ti ñ potest hȩc enun

Expanded text:
ut verum est, omnis homo animal morut verum est, omnis homo animal mortale est: at ut falsum est, omne animal mortale homo est, quia id est et bestia; ita falsum est, omnis passio corporis non latens animam, sensus est; quia nunc nobis ungues crescunt, nec animam latet, id enim scimus; neque id sentimus, sed conjectatione cognoscimus. Quemadmodum ergo illi definitioni hominis ut perficeretur, additum est rationale, quo addito, bestiae, quae simul continebantur, exclusae sunt, nihilque praeter hominem atque omnem hominem tali definitione comprehendimus; nonne censes aliquid etiam huic addendum esse, quo inde sejungatur quod tenet alienum, nec quidquam in ea nisi sensus, et omnis sensus intelligatur? E. Censeo quidem, sed quid addi possit ignoro. A. Sensus est certe omnis passio corporis non latens animam: sed converti non potest haec en
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. his singuliᷤᷤ ꝓfecto ẽ uitiosior ut st̃
istȩ duȩ. Homo ẽ animal candidu:
aut homo ẽ animal quadrupes.
Nam ce si dicas. omĩs homo animal
candidũ ẽ. aut animal qͣdrupeᷤ:
falsum dicis. &e si conu̾tas. S hoc
int̾ se differunt: qͦd illa pͥma in ali¬
quos homines cadit. nã pleriq st̃
homines candidi: hec altera in ne¬
minẽ: ñ enĩ quisquã homo quadru¬
pes. Hȩc pro tempore ad explorandaᷤᷤ
diffuntiones didiceris: quẽad modũ
ꝓpositione atq conu̾sione iudicent᷑.
Sunt alia multa de hoc genere qͣ
docent᷑. & u̾boꝵ plena & tenebraꝵ.
quȩ paulati uͥ oportunũ uidebit᷑.
conabor ut discas. Nunc conuerte
animũ ad illam diffinitionẽ no¬
stram: & eamꝑitior cũ disciisseris
corrige. Inueneramꝰ enim eam. cum
diffinitio sensus eẽt cõplecti aliud
qͦd sensus ñ eẽt: & ido ñ eẽ cũ conu̾¬
tit᷑ uerã. Fortasse enĩ uerũ ẽ. omĩs sen¬
sus passio corporis ẽ. animã ñ latens:

Expanded text:
or: ut sunt istae duae, homo est animal candidum; aut, homo est animal quadrupes. Nam et si dicas, omnis homo animal candidum est; aut animal quadrupes, falsum dicis; et si convertas. Sed hoc inter se differunt, quod illa prima in alquos homines cadit; nam plerique sunt homines candidi: haec altera in neminem, non enim quisquam homo quadrupes. Haec pro tempore ad explorandas definitiones didiceris, quemadmodum propositione atque conversione judicentur: sunt alia multa de hoc genere quae docentur, et verborum plena et tenebrarum, quae paulatim ubi opportunum videbitur, conabor ut discas. 48. Nunc converte animum ad illam definitionem nostram, et eam peritior cum discusseris, corrige: inveneramus enim eam cum definitio sensus esset, complecti aliud quod sensus non esset, et ideo non esse, cum convertitur, veram. Fortasse enim verum est, omnis sensus passio corporis est animam non latens;
Abbreviated transcription (Latin):
tas neruo intentissimo emissas. cȩlũ
remotissimũ petere: fidesq facta fue¬
rit pari conatu hominis utrũq ẽẽ
factum. creuisse illum tantillo tẽpo¬
re atq auctũ uirib arbitrari: quo
m̃ta eius de uirib coeporis credere.
de copia doctrinaꝵ non credere: cũ il¬
lis solum accõmodet nutũ: hoc sola
possideat. At si crescere animã puta¬
mus. cũ addit᷑ uirib minui putan¬
da ẽ cum demit᷑. Demit᷑ autẽ in sene¬
cta. demit᷑ in labore studioꝵ: atq
his temporib doctrinȩ aggerari
atq exstrui solent: neq ullomodo eo¬
dem tempore simul augeri quicquã
& minui potest. Nullum gͥ crescentiᷤ
animȩ argum̃tum ẽ. uires in maiore
etate maiores. Multa alia dici pos¬
sunt: s si tͥ iam satis factũ ẽ modũ
adhibeo: ut ad alia transeamus. D̾
Michi uͦ satis ꝑsuasum ẽ. maiores ui¬
res ñ ex eo eẽ. quod anima creuerit.¬

Expanded text:
s, nervo intentissimo emissas, coelum s, nervo intentissimo emissas, coelum remotissimum petere; fidesque facta fuerit, pari conatu hominis utrumque esse factum; crevisse illum tantillo tempore, atque auctum viribus arbitrari. Quo  ejus de viribus corporis credere; de copia doctrinarum non credere; cum illis solum accommodet nutum, hoc sola possideat. At si crescere animam putamus, cum additur viribus; minui putanda est, cum demitur. Demitur autem in senecta, demitur in labore studiorum; atque his temporibus doctrinae aggerari atque exstrui solent; neque ullo modo eodem tempore simul augeri quidquam et minui potest. Nullum igitur crescentis animae argumentum est, vires in majori aetate majores. Multa alia dici possunt; sed si jam tibi satisfactum est, modum adhibeo, ut ad alia transeamus. E. Mihi vero satis persuasum est, majores vires non ex eo esse quod anima creverit
Abbreviated transcription (Latin):
tũ animꝰ corpori suo etiã in eo qͦd ꝑ
corpus agitur antecellat. Quãobrẽ
cum infanti puero solus ad trahen¬
dum aliquid uł repellendu nutus
sit integer: nerui autẽ & ꝓpt̾ recentẽ¬
⁊ minꝰq ꝑfectam conformationẽ in¬
babiles. & ꝓpter humorẽ qͥ illi etati
exuberat marcidi. & ꝓpter nullam
exercitationẽ languidi pondꝰ uero
adeo sit exiguũ. ut ne ab alio qͥdem
impactum grauit̾ urgeat: oporti¬
niusq sit ad accipiendã quã ad in-¬
ferendam molestiã: quis ẽ qui cũ
hec omĩa que desunt contulisse an-¬
nos uiderit. uiresq ꝑ eos datas co-¬
gnouerit. creuisse animã. quȩ his
in dies ampliorib utatur recte ac
prudenter existimet: P otest enĩ iste
si ab aliquo iuene quẽ uelamine.
int̾posito ñ conspiciat. paruos acle¬
ues calamos laxo arcu qͣntũ potest
iaculatos uiderit. ñ longe ire moxq
recidere. ac post paululum sagittas
iam ferro graues pennulis uegeta¬

Expanded text:
tum animus corpori suo, etiam in eo quod per tum animus corpori suo, etiam in eo quod per corpus agitur, antecellat. 39. Quamobrem cum infanti puero solus ad trahendum aliquid vel repellendum nutus sit integer; nervi autem et propter recentem minusque perfectam conformationem inhabiles, et propter humorem qui illi aetati exuberat marcidi, et propter nullam exercitationem languidi; pondus vero adeo sit exiguum, ut ne ab alio quidem impactum graviter urgeat, opportuniusque sit ad accipiendam, quam ad inferendam molestiam: quis est qui cum haec omnia quae desunt, contulisse annos viderit, viresque per eos datas cognoverit; crevisse animam, quae his in dies amplioribus utatur, recte ac prudenter existimet? Potest enim iste, si ab aliquo juvene, quem velamine interposito non conspiciat, parvos ac leves calamos, laxo arcu quantum potest jaculatos, viderit non longe ire, moxque recidere; ac post paululum sagittas jam ferro graves, pennulis vegeta
Abbreviated transcription (Latin):
les m̃broꝵ. quã ȩtas & nutͥmenta cõ¬
parant: instaurant autẽ sola nutri¬
menta. His omĩb qͥ equalit̾ p̾ualet.
mirandꝰ ẽ uirib & tanto ẽ alius alio
inualidior: qͣnto plꝰ ei ista deficiunt.
fitq sepe. ut ꝑtinaci nutu meliore ma¬
chinam̃to alius quamuiᷤᷤ paruũ pon¬
dus corporis egerit: aliũ maiore mole
p̾ditum uincat. Rursusq ñnunquã
tanta moles ẽ:ut etiamsi imbecillio¬
re nisu agatur: oppͥmat tam̃ paruũ
adu̾sarium. multo uebementiꝰ inni¬
tentẽ. Cum uͦ ñ pondus corporis. nec
moderatio neruoꝵ. s nutꝰ ipse id est
animꝰ cedit. ut omĩno ualentior ab
omĩmodo inualidiore. s tam̃ timi¬
dior ab audatiore superet᷑ nescio
utrum uirib attͥbuendum sit. nͥ
quis dicat habere suas qͣsdã uires deuins
animã. quib ei maior audatia uł
fidutia pariat᷑. quȩ cũ alt̾ assunt
desunt alteri. tunc intelligit᷑. quan¬

Expanded text:
les membrorum, quam aetas et nutrimenta comles membrorum, quam aetas et nutrimenta comparant, instaurant autem sola nutrimenta. His omnibus qui aequaliter praevalet, mirandus est viribus, et tanto est alius alio invalidior, quanto plus eum ista deficiunt. Fitque saepe ut pertinaci nutu, meliore machinamento alius, quamvis parvum pondus corporis egerit, alium majore mole praeditum vincat. Rursusque nonnunquam tanta moles est, ut etiamsi imbecilliore nisu agatur, opprimat tamen parvum adversarium multo vehementius innitentem. Cum vero non pondus corporis, nec moderatio nervorum, sed nutus ipse, id est animus cedit, ut omnino valentior ab omnimodo invalidiore, sed tamen timidior ab audaciore superetur; nescio utrum viribus attribuendum sit. Nisi quis dicat habere quasdam suas vires animam, quibus ei major audacia, vel fiducia pariatur: quae cum alteri adsdesunt, tunc intelligitur quan
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt medici & ꝓbant. membra lan¬
guescunt: atq ipse exꝑgefactoꝵ conatꝰ
multo ẽ debilior: idoq nichil ẽ fractiꝰ
& eneruius lethargicis. At qͦs dam
frẽneticos. quib uigiliȩ & uini uis.
&̃ acute febres. id ẽ tot calida plus ni¬
mio neruos tendunt atq durant:
maiorib uirib ꝗͣ in integra ualitudi¬
ne reluctari. & multa facere manife¬
stum ẽ: cum eoꝵ corpus sit egritudi¬
ne attenuatuis &e exilius. Si gͥ & nutu
animȩ &e neruoꝵ qͦdam machinam̃¬
to. & pondere corporis. conficiunt᷑ he
quȩ uires uocant᷑: uoluntas nutũ
exhibet: qui ꝓmor fit spe uł audatia.
Retundit᷑ autẽ tumore᷑ s multomagiᷤ ¶ Benit¬
desꝑatione: nam in metu cũ aliqͣ spes
subest. uehem̃tiores apparere uires as¬
solent. Machinam̃tum consiguratio
quedam corporis coaptat: tẽperatio
modificat ualitudinis. confirmat ex¬
ercitationis in dustria: pondꝰ dat mo¬

Expanded text:
dicunt medici et probant, membra landicunt medici et probant, membra languescunt; atque ipse expergefactorum conatus multo est debilior, ideoque nihil est fractius et enervius lethargicis. At quosdam phreneticos, quibus vigiliae et vini vis et acutae febres, id est tot calida plus nimio nervos tendunt atque durant, majoribus viribus quam integra valetudine reluctari et multa facere manifestum est, cum eorum corpus sit aegritudine attenuatius et exilius. Si igitur et nutu animae, et nervorum quodam machinamento, et pondere corporis confiunt hae quae vires vocantur; voluntas nutum exhibet, qui pronior fit spe vel audacia, retunditur autem timore, sed multo magis desperatione nam in metu cum aliqua spes subest, vehementiores vires apparere assolent; machinamentum configuratio quaedam corporis coaptat, temperatio modificat valetudinis, confirmat exercitationis industria; pondus dat mo
Abbreviated transcription (Latin):
ita sint. id est cũ minora ut dictum ẽ
pondera maiorib cedant. multũ tam̃
refert. quanto in sese agantur impetu.
Nam si maiore impetu minoe uelut
uehementi aliquo torm̃to emissus.
infligatur maiori. uł laxius iaculato
uł iam languescenti: quamus ab eo¬
dem resiliat. retardat illum tam̃: aut
etiam retro agit ꝓ modo ictuum at¬
q ponderũ. His preiectis atq intelle¬
ctis. qͣntum p̾sens negotiũ postulat:
uide nunc eas quȩ dicunt᷑ in aĩalib
uires. utrũ rationi hiuuc congruant.
Nam corpora omĩa animaliũ: qͥs ne¬
gat suo pondere predita: Quod pon¬
dus nutu anime actum qͦ inclinauerit:
multũ ualet magnitudine ꝓpͥa. S nu¬
tus amimȩ ad mouendũ corporis pon¬
dus: neruis quasi torm̾tis utitur. Ner¬
uos autẽ uegetat. mobilioresq efficit
siccitas calorq moderatꝰ. contra eos
laxat atq infirmat humidꝰ rigor. Ita¬
q somno quia eũ frigidũ & bumidu

Expanded text:
ita sint, id est cum minora, ut dictum est, ita sint, id est cum minora, ut dictum est, pondera majoribus cedant; multum tamen refert quanto in sese agantur impetu: nam si majore impetu minor, velut vehementi aliquo tormento emissus infligatur majori vel laxius jaculato, vel jam languescenti; quamvis ab eodem resiliat, retardat illum tamen aut etiam retro agit pro modo ictuum atque ponderum. 38. His praejactis atque intellectis, quantum praesens negotium postulat, vide nunc eas quae dicuntur in animalibus vires, utrum rationi huic congruant: nam corpora omnium animalium quis negat suo pondere praedita? Quod pondus nutu animae actum, quo inclinaverit, multum valet magnitudine propria. Sed nutus animae ad movendum corporis pondus, nervis quasi tormentis utitur: nervos autem vegetat mobilioresque efficit siccitas calorque moderatus; contra eos laxat atque infirmat humidus rigor. Itaque somno, quia eum frigidum et humidum
Abbreviated transcription (Latin):
os lapides disparis quantitatis: citiꝰ
qͥdem maior ad terrã ꝑuenit: s si ei mi¬
nor subiciat᷑. eoq in euitabilit̾ occupe¬
tur cedit ꝓfecto: simulq in solum de¬
diicitur. Item si deicit᷑ desuꝑ maior.
minor autẽ contra sursum uersus ia¬
citur: uͥ obuiã uenerint. reꝑcussio
minoris & retro cessio fiat. necesse est. Denarus.¬
Quod ne ideo accidere putes. qͦd mi¬
nor contra naturã in sublimia ireco denata hõns¬
gebatur. alter uero maiore impetu
locũ suũ petebat: facito ut maior in desonno
in terras deiecto: uidebis nichilominꝰ
repulsum minorẽ in celũ cogi. s reꝑ-¬
cusso ipso cadere in aliam partem:
ut qͣ expeditũ ẽ in ima deferat᷑. Itẽ si
ambo ñ motu naturali. s aduob qͣsi
in campo pugnantib aduersum
inuicẽ iacti. sibimet in medio spacio
complodantur: qͥs dubitauerit mino¬
rem maiori eẽ cessurũ in eam partẽ.
unde ipse & quo ille ferebat᷑: Que cũ

Expanded text:
os lapides disparis quantitatis, citius os lapides disparis quantitatis, citius quidem major ad terram pervenit; sed si ei minor subjiciatur, eoque inevitabiliter occupetur, cedit profecto, simulque in solum deducitur. Item si dejicitur desuper major, minor autem contra sursum versus jacitur; ubi obviam venerint, repercussio minoris et retrocessio fiat necesse est. Quod ne ideo accidere putes, quod minor contra naturam in sublimia ire cogebatur, alter vero majore impetu locum suum petebat; facito ut major in superna in terras dejecto: videbis nihilominus repulsum minorem in coelum cogi, sed repercussu ipso cadere in aliam partem, ut qua expeditum est, in ima deferatur. Item si ambo non motu naturali, sed a duobus quasi in campo pugnantibus adversus invicem jacti, sibimet in medio spatio complodantur; quis dubitaverit minorem majori esse cessurum, in eam partem unde ipse et quo ille ferebantur? Quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: Quare si ce ipsas uires ñ eque ꝑ õs.
s alias ad aliud aptiores magnas uo¬
camꝰ: &e corpoꝵ liniam̃ta magis &
figurȩ. quã magnitudines ualent
plurimũ: & si exercitationes tantũ
afferunt. ut celeberrime creditum
sit hominẽ tollendo cotidie uitu¬
lum paruũ egisse. ut eum etiã tau¬
rum sine sensu maioris oneris qͣd
paulatĩ addebat᷑ tollere ac suftinere
posset. nequaquã amplioris ȩtatis ui¬
res cum corpore animã creuisse signi
maiora corpora. eo ipso quo maiora st̃
habent uiriũ: illa causa est. qͦd lege
naturȩ cedunt pondera minora ma¬
iorib. non mͦ cũ ad ꝓpͥum locũ suo
nutu ferunt᷑. ut humida & terrena
corpora in ipsius mundi medium
locum qui est infimus: rursus aeria
&e ignea sursum uersus: s etiam cũ
aliquo torm̃to. aut iactu. aut im¬
pulsu. aut repulsu eo quo ñ sponte
ferrent᷑. ui aliena ire coguntur. Nam
si ex alto dimiseris quãquã simuldu¬

Expanded text:
tum? Quare si et ipsas vires non peraeque omnes, tum? Quare si et ipsas vires non peraeque omnes, sed alias ad aliud aptiores magnas vocamus; et corporum lineamenta magis et figurae quam magnitudines valent plurimum; et si exercitationes tantum afferunt, ut celeberrime creditum sit, hominem tollendo quotidie vitulum parvum, egisse ut eum etiam taurum sine sensu majoris oneris, quod paulatim addebatur, tollere ac sustinere posset: nequaquam amplioris aetatis vires cum corpore animam crevisse signifmajora corpora, eo ipso quo majora sunt, habent virium; illa causa est, quod lege naturae cedunt pondera minora majoribus, non modo cum ad proprium locum suopte nutu feruntur, ut humida et terrena corpora in ipsius mundi medium locum qui est infimus, rursus aeria et ignea sursum versus; sed etiam cum aliquo tormento aut jactu aut impulsu aut repulsu, eo quo non sponte ferrentur, vi aliena ire coguntur. Nam si ex alto dimiseris, quanquam simul, du
Abbreviated transcription (Latin):
abs te utrũ aliũ alio ꝑtinatiꝰ ãbulare¬
ac minꝰ defatigari. maioꝵ uiriũ eẽ arbi¬
treris. D̾ Ita sentio. M Cur gͦ puer
multo ampliꝰ itineris conficiebam
sine defectu. cũ aucupandi studio
in ambulando exercerer. quã ado¬
lescens. cum me ad alia studia quib
sedere magis cogebar contulissem: si
accedenti ȩtati &e ꝑ hanc animȩ cres¬
centi. uires ampliores tribuende st̃:
Deinde in ipsis luctatoꝵ corporib pͥa¬
bestrite ñ molem ac magnitudinem.
s nodos quosdam lacertoꝵ & distͥc¬
tos toros. figuramq omnẽ corporis
sibi congruentẽ ꝑitissime inspiciut᷑:
& hinc potiꝰ argum̃ta uiriũ collig̃t:
quȩ tam omĩa parũ ualent. nͥ uis
artis & exercitationis accedat. Sepe
etiam uisum ẽ ingentis corporis ui¬
am luctamine. Nam olimpicum
quẽlibet lassari citiꝰ in itinere. quã
curũ foranũ aliquẽ mercatorẽ qͥ uno
illiꝰ digito collidi possit. cui ẽ in eogni¬

Expanded text:
abs te utrum alium alio pertinacius ambulareabs te utrum alium alio pertinacius ambulareac minus defatigari, majorum virium esse arbitreris? E. Ita sentio. A. Cur ergo puer multo amplius itineris conficiebam sine defectu, cum aucupandi studio in ambulando exercerer, quam adolescens cum me ad alia studia, quibus sedere magis cogebar, contulissem; si accedenti aetati, et per hanc animae crescenti vires ampliores tribuendae sunt? Deinde in ipsis luctatorum corporibus palaestritae non molem ac magnitudinem, sed nodos quosdam lacertorum, et destrictos toros, figuramque omnem corporis sibi congruentem peritissime inspiciunt, et hinc potius argumenta virium colligunt. Quae tamen omnia parum valent, nisi vis artis et exercitationis accedat. Saepe etiam visum est, ingentis corporis viam luctamine. Nam olympionicum quemlibet lassari in itinere citius quam circumforaneum aliquem mercatorem, qui uno illius digito collidi possit, cui est incogni
Abbreviated transcription (Latin):
lud transiri. nͥ de uirib aliquid di
qͦd auctiora ꝑ etatẽ corpora uires p̾¬
bent animȩ ampliores: sicum his
amplior ñ fitanimas Quãquã enĩ
uirtus animȩ. uires autẽ corporis untꝰ an¬
putari soleant. nunquã tam̃ ab ani-¬
ma eas abiudicauerim: cũ uideã in
exanimis corporib nullas eẽ. E corpꝰ
qͥdem uirib sicut sensib uti animã
tis officia:qͥs hec dubitauerit ad ani¬
mã potiꝰ ꝑtinere: Cum gͥ maiores
uires in pueris grandiusculis. quã
in infantib eẽ uideamꝰ. ãc deinde ad¬
olescentes iuiuenesq in dies uirib p̾¬
stent. donec rursus corpore senescente
minuant᷑ ñ leue qͣntum mͥ uidet᷑.
crescentis cũ corpore ac dem senescentiᷤˢ
animȩ indiciũ ẽ. M Non usqueqͣq¬
absurdum ẽ. qͦd dicis. S ego uires ñ
magis in amplitudine corporis etatiᷤ¬
q incrementis: quã in exerritatione
quada & conformatione m̃broꝵ eẽ.
soleo putare. Id ade̾o ut tͥ ꝓbem. qͦro

Expanded text:
lud transiri, nisi de viribus dicendum quod auctiora per aetatem corpora vires praebent animae ampliores, si cum his amplior non fit anima? Quanquam enim virtus animae, vires autem corporis putari soleant; nunquam tamen ab anima eas abjudicaverim, cum videam in exanimis corporibus nullas esse. Per corpus quidem viribus, sicuti sensibus, uti animam tis officia, quis haec dubitaverit ad animam potius pertinere? Cum igitur majores vires in pueris grandiusculis quam in infantibus esse videamus, ac deinde adolescentes, juvenesque in dies viribus praestent, donec rursus corpore senescente minuantur; non leve, quantum mihi videtur, crescentis cum corpore, ac deinde senescentis animae indicium est. 36. A. Non usqueqabsurdum est quod dicis: sed ego vires non magis in amplitudine corporis aetatisque incrementis, quam in exercitatione quadam et conformatione membrorum esse soleo putare: id adeo ut tibi probem, quaero
Abbreviated transcription (Latin):
inuento. imꝓbare diffinitionẽ ꝓptͤ
illud uiciũ qͦ aliena cõprehendit:
ñ enĩ solus homo ẽ animal morta¬
le: s etiã quȩus bestia. Hec gͦ hõis
diffinitio ꝑfici solet. cũ addit̾ mor¬
tali rationale:nam homo ẽ animal
mortale rationale:atq ut omĩs ho¬
mo animal rationale mortale ẽ.
ita omẽ animal rationale mor¬
tale. homo ẽ. Pluscontinendo gͦ su¬
ꝑior diffinitio uitiosa erat: bestiã
enĩ cũ homine continebat. ista ue¬
ro ꝑfecta ẽ. nã & omnẽ hominẽ. &
nichil plus quã hominẽ tenet. Te¬
nendo autẽ minꝰ. ita uiciosa ẽ: si ad¬
das grammaticũ. Quãquã enĩ ome
animial rationale mortale grãma¬
ticum homo sit: plures tam̃ hoĩes
qui grãmatici ñ sunt. bac diffini¬
tione ñ continent᷑ &e ob hoc ista ꝑ
pͥmam illam ꝓpositionẽ falsa ẽ:cũ

Expanded text:
invento, improbare definitionem propter illud vitium quo aliena comprehendit; non enim solus homo est animal mortale, sed etiam quaevis bestia. Haec igitur hominis definitio perfici solet, cum additur mortali rationale: nam homo est animal mortale rationale; atque ut omnis homo animal rationale mortale est, ita omne animal rationale mortale homo est. Plus continendo ergo superior definitio vitiosa erat, bestiam enim cum homine continebat: ista perfecta est; nam et omnem hominem, et nihil plusquam hominem tenet. Tenendo autem minus, ita vitiosa est si addas grammaticum; quanquam enim omne animal rationale mortale grammaticum homo sit, plures tamen homines, qui grammatici non sunt, hac definitione non continentur: et ob hoc ista per primam il
Abbreviated transcription (Latin):
corruptorib scripturarũ: tanquã ñ
fuerit ab apłis dictum. Contra pela¬
gianos autẽ hoc defendendũ ẽ. qͦd utͣ¬
q scͥptura cõmendat: quã se accipe
ꝓfitent᷑. Hoc opus sic incipit. Dic
mͥ queso te: utrum ds ñ sit auctor

Expanded text:
corruptoribus Scripturarum, tanquam non corruptoribus Scripturarum, tanquam non fuerit ab Apostolis dictum. Contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque Scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum Deus non sit auctor
Abbreviated transcription (Latin):
liberȩ uoluntatis quȩ uirtus ẽ: & in
magnis numerat᷑ bonis. Deinde dieh̃
ẽex qua miseria peccantib iustissime
inflicta liberet di gr̃a. qͥa sponte ho¬
mo. id est libero arbitrio cadere potuit.
ñ etiam resurgere. Ad quã miseriam
iuste dampnationis. ꝑtinet ignoran¬
tiȩ difficultas: quã patit᷑ omĩs homo.
ab exordio natiuitatis sue: nec abisto
malo quisquã nͥ di gr̃a liberat᷑: quã
miseriã pelagiani uolunt ex iusta dã¬
natione descendere. negantes origina¬
le peccatũ: quamus ignorantia & dif¬
ficultas etiam si eẽnt hominis pͥmor¬
dia naturalia: nec sic culpandus s
laudandus ds eẽt. Sicut in eodẽ libͦ
tercio disputauim: quȩ disputatio
contra manicheos habenda ẽ. qui ñ
accipiunt scͥpturas scãs ueteris testa¬
menti. in quib originale peccatum
narratur: &e quicqͥd inde in litteris
apostolicis legitur. detestabili impu¬
dentia immissũ fuisse contendunt a

Expanded text:
liberae uoluntatis, quae uirtus est et in liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manichaccipiunt Scripturas sanctas Veteris Instrumenti, in quibus originale peccatum narratur; et quidquid inde in Litteris apostolicis legitur, detestabili impudentia immissum fuisse contendunt a
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. Et alio loco. Approbare inꝗͣ
falsa ꝓueris ut erret iuitꝰ. & resisten¬
te atq torquente dolore carnalis uin¬
cłi. ñ possit a libidinosis oꝑib t̾epera¬
re: ñ ẽ natura instituti hominis. sed
pena damnati. Cũ autẽ de illa uolũ¬
tate recte faciendi loquimur: de illa
scilicet in qua homo factꝰ ẽ loquimur.
Ecce tam longe antequã pelagiana he¬
resis extitisset. sic disputauimꝰ uelut.
iam contra illos disputaremus. Cum
enĩ omĩa bona dicerent᷑ ex o. id est
magna &e media & minima: in me¬
diis qͥdem bonis inuenit᷑ liberũ uo¬
luntatis arbit̾um: qͥa &e male illo uti
possumꝰ. s tam̃ tale ẽ ut sine illo recte
niuere nequeamꝰ. Bonus autẽ usus eiꝰ
iam uirtus ẽ. quȩ in magnis repꝑitur
bonis: quib male uti nullus potest.
Et qͥa omĩa bona sicut dictum ẽ. &
magna. & media &e minima. ex d̃o st̃:
sequit᷑ ut ex d̾o sit etiam bonus usus

Expanded text:
ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ita ut meliꝰ eẽ ñ possit: ea q̃ debet fa¬
cit. cũ hec fac̃. Si aũ bonꝰ homo eẽt: alit̾
ect᷑. Nunc autẽ qͥa ita ẽ. ñ ẽ bonus:. nec
habet in potestate ut bonꝰ sit: siue non
udendo qualis eẽ debeatꝰ siue uidẽ
do & ñ ualendo eẽ. quałe debere eẽ se
uidet. Penam istam ẽẽ quis diibitet:
Omĩs autẽ pena si iusta ẽ. peccati pena
ẽ: &e suppliciũ nominat᷑. Si autẽ inui¬
sta pena ẽ. qm̃ penam ẽẽ nemo ambi¬
git: iniusto aliquo dominante. hõi
imposita ẽ. Porro quia de omĩpotentia
di &e iusticia dubitare dementis ẽ: ui¬
sta hȩc pena ẽ. & ꝓ peccato aliquo pen¬
ditur. Non enĩ quisquã iniustꝰ domi¬
tor aut subripere hominẽ potuit ue¬
lut ignoranti dõ: aut extorquere inui¬
to tanquã inualidiori: uł terrendo.
uł conturbando. ut hominẽ iniusta
pena cruciaret. Relinquit᷑ gͦ. ut hȩc
pena iusta. de damnatione hominiᷤ

Expanded text:
est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet faest ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd nullomͦ caueri potest: peccat᷑ autẽ ca¬
ueri gͥ potest: continuo secutꝰ adiun¬
xi. Et tam̃ enã ꝑ ignorantiã facta quȩ¬
dam imꝓbant᷑ & corrigenda iudicant᷑.
sicut in diuinis auctoritatib legimꝰ.
qͥa ignorans feci. Ait &e ꝓpħa. Delicta u¬
uentutis meȩ: & ignorantiȩ meȩ ne
memineris. Sunt etiã necessitate fac¬
ta imꝓbanda: uͥ uult homo recte fa¬
cere. & ñ potest. Nlam inde sunt illȩ
uoces: ñ enĩ qͦd uolo facio bonu̾r. s qͦd
odi malũ hoc ago. Et illud. Uelle
adiacet mͥ: ꝑficere autẽ bonũ. ñ. Et
illud. Caro autẽ concupiscit adu̾sus
sp̃m: sp̃c autẽ adu̾sus carnẽ. Hȩc enĩ¬
sibi inuicẽ adu̾santur: ut ñ ea quȩ
uultis faciatis. S hȩc omĩa hominũ
sunt: ex illa mortis dampnatione ue¬
nientium. Nam siñ ẽ ista pena hõis
s natura: nulla ista peccata st̃. Si enĩ
ñ receditur ab eo mͦ qͦ naturalit̾ factꝰ

Expanded text:
quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caquod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest, continuo secutus adiunxi: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur et corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus legimus. quia ignorans feci ; ait et Propheta: Delicta juventutis et ignorantiae meae ne memineris . Sunt etiam necessitate facta improbanda, ubi vult homo recte facere, et non potest. Nam unde sunt illae voces: Non enim quod volo facio bonum, sed quod odi malum hoc ago . Et illud: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum, non . Et illud: Caro concupiscit adversussus carnem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus
Abbreviated transcription (Latin):
recte uiui ñ potest. media bona sunt.
Uirtutib nemo male utitur. Cȩteris
autẽ bonis. id est mediis & minimis:
ñ solum bene. s etiam male quisq u¬
ti potest. Et id̾o uirtute nemo male
utitur: quia opus uirtutis ẽ bonus
usus istoꝵ: quib etiam ñ bene uti poᷤ¬
sumꝰ. Nemo autẽ bene utendo ma¬
le utitur. Qua irabundantia &
magnitudo bonitatis di. ñ solũ
magna. s etiam media & minima
bona eẽ prestitit: magis laudanda ẽ
bonitas eiꝰ in magnis quã in mediis:
ce magis in mediis quã in minimiᷤᷤ
bonis:s magis in omib quam si non
omĩa tribuisset. Et alio loco inquam.¬
Tu tantũ pietat̾e̾ in coneussam tene:
ut nullũ tͥ bonũ. uł sentienti uł intel¬
ligenti. uł quoqͦ modo cogitanti occ᷑¬
ita etiam sponte resurgere potest: por¬
Et in libro tercio cum dixissem illud.
qͦd & pelagiũ de meis opusculis usũ
fuisse cõmemoraui. qͥs enĩ peccat in eo

Expanded text:
recte uiui non potest, media bona sunt. recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; nemo autem bene utendo male utitur. quare abundantia et magnitudo bonitatis dei non solum magna sed etiam media et minima bona esse praestitit. magis laudanda est bonitas eius in magnis quam in mediis et magis in mediis quam in minimis his bonis, sed magis in omnibus, quam si non omnia tribuisset. et in alio loco: tu tantum, inquam, pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum uel sentienti uel intellegenti uel quoquo modo cogitanti occuita etiam sponte surgere potest, porEt in libro tertio, cum dixissem illud, quod et Pelagium de meis opusculis usum fuisse commemoraui: quis enim peccat in eo,
Abbreviated transcription (Latin):
beretur a seruitute. qua facta ẽ serua
peccati. & ut uicia suꝑet adiuuetur:
recte pieq uiui a mortalib ñ potest.
Et hoc diuinũ beneficiũ qͦd liberat᷑:
nͥ eam p̾ueniret. iam meritis eiꝰ dare¬
tur: & ñ eet̾ gr̃ã: quȩ utiq gratis dat᷑.
Quod in aliis opusculis nrĩs satis egi¬
mus. inimicos istos huiꝰ gr̃ȩ nouos
hereticos refellentes: quamuis & in
his libris. qui ñ contra illos. omino
qͥppe illi nondum erant. s conira
manicheos conscripti st̃ de libero ar¬
bitrio. ñ omĩno de ista di gr̃a reticui¬
mꝰ᷑ quã nefanda impietate conant᷑
auferre. Diximus quippe in scdõ libro.
ñ solum magna. s etiamminima bona.
ñ eẽ posse nͥ ab illo a quo sunt omĩa bo¬
na: hoc ẽ do. Et paulopost. Uirtutes
inquã quib recte uiuit᷑. magna bona
sunt: species autẽ quorũlibet corpoꝵ
sine quib recte uiui potest. minima
bona sunt: potentiȩ uͦ animi sine qͥb

Expanded text:
beretur a seruitute, qua facta est serua beretur a seruitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, recte pieque uiui a mortalibus non potest. et hoc diuinum beneficium, quo liberatur, nisi eam praeueniret, iam meritis eius daretur et non esset gratia, quae utique gratis datur. quod in aliis opusculis nostris satis egimus istos inimicos huius gratiae, nouos hereticos, refellentes, quamuis in his libris, qui non contra illos omnino — quippe illi nondum erant — sed contra Manicheos conscripti sunt de libero arbitrio, non omni modo de ista dei gratia reticuimus, quam nefanda inpietate conantur auferre. diximus quippe in secundo libro non solum magna sed etiam minima bona non esse posse nisi ab illo, a quo sunt omnia bona, hoc est deo. et paulo post: uirtutes, inquam, in quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ natura sua cogit. ut peccet. Et
iterum. Quȩ tande eẽ poterit inquã
ante uoluntatẽ causa uoluntatis:
Aut enĩ & ipsa uoluntas ẽ & a radice
ista uoluntatis ñ recedit᷑: aut ñ est uo¬
luntas. & peccatũ nullũ habet. Aut g
uoluntas ẽ pͥma causa peccandi: aut
nullũ peccatũ ẽ pͥma causa peccandi:
nec ẽ cui recte imputet᷑ peccatum. nisi
peccanti. Non gͦ e cui recte imputetur:
nͥ uolenti. Et paulopost. Quis inquã
peccat in eo: qͦd nullomͦ caueri potest:
Peccatur autẽ: caueri gͥ potest. Quo
testimonio meo: in quodam libro suo
pelagus usus ẽ. Cui libro cũ respon¬
dissem: titulum libri mei ẽẽ uolui de
natura &e gr̃a. In his atq huiꝰmodi u̾¬
bis meis. qͥa gr̃a di cõmemorata ñ est.
de qua tunc ñ agebat᷑ putant pela¬
giani uł putare possunt. suam
nos tenuisse sententiã. s frustra
hoc putant. Uoluntas qͥppe ẽ. qͣ¬
& peccat᷑ & recte uiuit᷑: qͦd his uerbis

Expanded text:
minem natura sua cogit, ut peccet. et minem natura sua cogit, ut peccet. et iterum: quae tandem esse poterit, inquam, ante uoluntatem causa uoluntatis? aut enim et ipsa uoluntas est et a radice ista uoluntatis non receditur, aut non est uoluntas et peccatum nullum habet. aut igitur uoluntas est primum causa pnullum peccatum est prima causa peccandi: nec est cui recte imputetur peccatum nisi peccanti. Non ergo est cui recte imputetur nisi volenti . Et paupeccat in eo, quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest. quo testimonio meo in quodam libro suo Pelagius usus est. cui libro cum respondissem, titulum libri mei esse uolui : de natura et gratia. In his atque huius modi uerbis meis, quia gratia dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani uel putare possunt suam nos tenuisse sententiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nͥ animi & uoluntariũ. & ob hoc
culpabiłẽ eẽ fateamur: omĩsq de hac
re disciplina utilis ad id ualeat. ut
eo motu imꝑbato atq cohibito. uo¬
luntatẽ nr̃am ad fruendu sempit̾¬
no bono.a lapsu temporali conu̾ta¬
mus: Et alio loco. Optime inquã
de te ueritas clamat: ñ enĩ posses ali¬
ud sentire eẽ in potestate nr̃a. nisi qͣd
cum uolumꝰ facimꝰ. Quaꝓpter nicħ
tam in nr̃a potestate: quã ipsa uolũ¬
tas ẽ. Ca enim ꝓrsus nullo int̾uallo
mox ut uolumus. semꝑ p̾sto ẽ. Item
alio loco. Si enĩ tu laudaris inquam.
uidendo qͥd facere debeas. cũ id ñ ui¬
deaᷤᷤ nͥ in illo qui ẽ incõmutabilis ue¬
ritas: quantomagis ille qͥ & uelle p̾ce¬
pit. & posse prebuit. & ñ impune nolle
ꝑmisit: Dem subiunxi dicens. Si enĩ
hoc debet quisq qͦd accepit: & sic ho¬
mo factus ẽ. ut necessario peccet: hoc
debet ut peccet. Cum gͦ peccat: qͦd de¬
bet facit. Quod si scelus ẽ dicere: ne¬

Expanded text:
non nisi animi et uoluntarium et ob hoc non nisi animi et uoluntarium et ob hoc culpabile esse fateamur omnisque de hac re disciplina utilis ad id ualeat, ut eo motu inprobato atque cohibito uoluntatem nostram ad fruendum sempitno bono, a lapsu temporalium convertamus? Et alio loco: Optime, inquam, de te veritas clamat, Non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra, nisi quod, cum uolumus, facimus. quapropter nihil tam in nostra potestate quam ipsa uoluntas est. ea enim prorsus nullo interuallo mox, ut uolumus, praesto est. item alio loco: si enim tu laudaris, inquam, uidendo, quid facere debeas, cum id non uideas nisi in illo, qui est incommutabilis ueritas, quanto magis ille, qui et uelle praecepit et posse praebuit et non inpune nolle permisit. deinde subiunxi dicens: si enim hoc debet quisque, quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet, ut peccet. cum uero peccat, quod debet facit; quod si scelus est dicere, ne
Abbreviated transcription (Latin):
q alio loco. Ex quo conficit᷑ inquã.
ut quisqͥs recte honesteq uult uiue¬
re. si id se uelle pre fugacib reb ue¬
lit: assequat᷑ tantã rem tanta facilita¬
te. ut nichil aliud ei quã ipsũ uelle
sit habere qͦd uoluit. Itemq alibi dix¬
i. Hoc enun ȩt̾na lex illa ad cuiꝰ consi¬
derationẽ redire iam tempꝰ ẽ. in com¬
mutabili stabilitate firmauit. ut
in uoluntate meritũ sit. in beatitu¬
dine autẽ ce miseria p̾miũ atq sup¬
plicium. Et alio loco. Quid inquã
quisq sectandum & amplectendum
eligat. in uoluntate eẽ positũ consti¬
tit. Et in libro scđo. Homo enĩ ipse
in quã in quantũ homo ẽ. aliqͦd bonũ
ẽ: qͥa recte uiuere cũ uult potest. Et
alio loco dixi. recte fieri ñ posse. nͥ eo¬
dem libero uoluntatis arbitrio. Et
in libro tercio. Quid opus ẽ queri
inquã. unde iste motus existat. quo
uoluntas auertit᷑ ab incõmutabili
bono ad commutabile bonũ: cũ eu̾

Expanded text:
que alio loco: ex quo conficitur, inquam, que alio loco: ex quo conficitur, inquam, ut quisquis recte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. et alio loco: quid, inquam, quisque sectandum et amplectendum eligat, in uoluntate esse positum constitit. et in secundo libro: homo enim ipse, inquam, in quantum homo est, aliquod bonum est, quia recte uiuere, cum uult, potest. et alio loco dixi: recte fieri non posse nisi eodem libero uoluntatis arbitrio. et in libro tertio: quid opus est quaeri, inquam, unde iste motus existat, quo uoluntas auertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis arbitriũ. ut gr̃ẽ dĩ ñ relinquant
locũ. qͣndoqͥdem eam scdm merita
nr̃a dari asserunt. ñ se extollant qͣsi eoꝵ
egerim causam: qͥa multa in his libriᷤ
diri ꝓ libero arbitrio. que illiꝰ disputa¬
tionis causa poscebat. Dixi quippe
in pͥmo libro malefacta iusticia di
uindicari: & addidi. ñ enĩ iuste iun¬
dicarentur. nͥ fierent uoluntate. Itẽ
cum ipsam bonam uoluntatẽ tã
magnũ bonũ monstrarẽ ẽẽ ut om̃i¬
b corporeis &e ext̾nis bonis merito an¬
teponeret᷑: dixi. Uides gͥ iam ut exi¬
stimo in uoluntate nr̃a eẽ constini¬
tum: ut hoc uł fruam᷑. uł careamus
tanto &e tam uero bono. Quid enim
tam in uoluntate. quã ipsa uolun¬
tas sita ẽ: Et alio loco. Quid gͦ cau¬
se ẽ inquã cur dubitandu putemꝰ
etiam si nunquã antea sapientes fu¬
imus uoluntate nos tam̃ laudabilẽ
&e beatam uitã. uoluntate turpem
& miseram mereri ac degere: Item¬

Expanded text:
tatis arbitrium, ut gratiae dei non relinquant tatis arbitrium, ut gratiae dei non relinquant locum, quandoquidem eam secundum merita nostra dari adserunt, non se extollant, quasi eorum egerim causam, quia multa in his libris dixi pro libero arbitrio, quae illius disputationis causa poscebat. dixi quippe in primo libro male facta iustitia dei uindicari et addidi: non enim iuste uindicarentur, nisi fierent uoluntate. item cum ipsam bonam uoluntatem tam magnum bonum esse monstrarem, ut omnibus corporis et extraneis bonis merito anteponeretur, dixi: uides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uoluntas sita est? et alio loco: quid ergo causa est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi numquam antea sapientes fuimus, uoluntate nos tamen laudabilem et beatam uitam, uoluntate turpem et miseram mereri ac degere? item