comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad sapientiã illam ꝑtinet quȩ mortalib hoĩbus
datur. heatus apłs sapientissimꝰ om̃ium hoĩun
erat qͥ tunc temporis in carne morabant᷑. Quan
erat. Quia nunc uidenus in enigniate.
tunc autem uidebimus deum sicuti est. Se¬
sub ꝑfectionẽ in quo & cõphensus sum a xp̃o
ptione passionis eius in quo ⁊ cõp̾hensus sum.
Om̃s electi p̃destinati ad uitam ȩt̾nã. in passione
dñi sunt comp̃hensi. qr ꝑ illam sunt redempti:
ñ solũ qͥ post resurrectionẽ eius saluandi erant
&e purgandi ꝑ baptismũ. sed etiã om̃s iusti qui

Expanded text:
 illam pertinet, quae mortalibus hominibus datur, beatus Apostolus sapientissimus omnium hominum erat, qui tunc temporis in carne morabantur: quanerat, quia videmus nunc in aenigmate, tunc autem subaudis perfectionem, in quo et comprehensus sum. Octionem, in quo et comprehensus sum. Omnes electi praedestinati ad vitam aeternam in passione Domini sunt comprehensi, quia per illam sunt redempti non solum qui post resurrectionem ejus salvandi erant et purgandi per baptismum, sed etiam omnes justi
Abbreviated transcription (Latin):
in lege erat iusticia hominis dicebat᷑ qr manibus
oꝑabatur. uidelicet in circũcisione. in oblatione
inunerum. Istam iusticiam respiiaebat apłs et
nolebat eam amplius hab̾e: s potiꝰ desidabat inue¬
niri in iusticia fidei ⁊ eugłii. quȩ ñ est hominis
iusticia s dei: qr spũalit̃ in baptismate fit ⁊ in

Expanded text:
in lege erat, justitia hominis dicebatur, quia manibus operabatur, videlicet in circumcisione et oblatione munerum. Istam justitiam respuebat Apostolus, et nolebat eam amplius habere, sed potius desiderabat inveniri in justitia fidei et Evangelii, quae non est hominis justitia, s
Abbreviated transcription (Latin):
.i. si aliquo modo occurram ad resurrectionem¬
resurgenciũ. sed tantũ mͦ electorũ: qi licet om̃s
in mom̃to resurgant iusti et unpii in die iudi¬
cii. soli tam̃ iusti occurrent dño in aera de¬
portati ab angłis. sic̃ alibi idem apłs dicit. Ra¬
piemur obuiam xp̃o in aera. Impii uͦ manebt̃
in t̾ra. quousq ꝑcipiant illam terribilẽ senten¬
tiam uidicis. Ite maledicti in ignẽ ȩc̾nũ. Noꝵ

Expanded text:
. Si quo modo occurram ad resurrectionemresurgentium, sed tantummodo electorum, quia licet omnes in momento resurgant justi et impii in die judicii, soli tantum justi occurrunt Domino, in aera deportati ab angelis, sicut alibi idem Apostolus ait: Rapiemur obviam Christo in aera . Impii vero manebunt in terra quousque percipient illam terribilem sententiam judicis: Ite, maledicti, in ignem aeternum .
Abbreviated transcription (Latin):
tes exitum imicamini fidem. Om̃s quidẽ
p̾lati et doctores. in qͣntũ bona p̃dicant ce
bona oꝑant᷑. audiendi sunt ⁊ imitandi:
in qͣncũ uero aut ñ recte p̾dicant aut
male uiuunt: neq audiendi sunt. neq
imitandi. U erbigr̃a. Qui recte p̃dican
endus. At uero si recte p̃dicat licet male

Expanded text:
tionis imitamini fidem. Omnes quidem praelati et doctores, inquantum bona praedicant et bona operantur, audiendi sunt et imitandi; inquantum vero aut non recte praedicant, aut male vivunt, neque audiendi sunt, neque imitandi: verbi gratia: Qui recte praedicandendus. At vero si recte praedicat, licet male
Abbreviated transcription (Latin):
amatores: deo sub̃ qr dm̃ cognouistis: et qr.
de sp̃ualib mrsteriis nolo uos iguorantes red-¬
dẽ: notum uobis facio quod nemo in sp̃u
sp̃m sc̃m loquens. qui linguas infantium
facit dissertas: dicit anathema iħu In de¬
cretis iustiniani imꝑatoris. anathema sepa-¬
ratus a deo uocat᷑: Legitur ⁊ in canonibus.
ꝓ maledictione: Legitur & ꝓ occisione: sic̃
ipse apłs ait in epła ad romanos: O btabam¬

Expanded text:
s, et quia de spiritualibus mysteriis nolo vos ignorantes reddere, notum vobis facio, quod nemo in Spiritu Spiritum sanctum loquens, qui linguas infantium facit disertas, dicit anathema Jesu. In decretis Justiniani imperatoris, anathema separatus a Deo vocatur. Legitur et in canonibus pro maledictione. Legitur et pro occisione, sicut ipse Apos
Abbreviated transcription (Latin):
lantur: qr ut psalmista ait os habent
et non loquentut: oculos & non uident:
Neq etum est sp̃s in ore ipsorũ: Si qd̃ uerbũ
ab idolis auditur: demonũ deceptioni. & ñ
simulacroꝵ insensibilitati adscribit᷑: Ad hec
adorancda tam ademonib quã etiã ab aruspi¬
cibus. ⁊ philosophis decipientib impellebant᷑:
Et est sensus: sicut cũ gentes essetis demonũ
templa sine reluctatione ꝓut ducebamini
dite: ⁊ p̃ceptis salutiferis cum om̃i humili¬
tate obtemꝑare contendite: Et qd̵ dicit ꝓut
simulacris: ut eoꝵ cultũ nequaꝗͣ abhorrerent:
ꝑsonis: Ita et conuersi dĩn diligentes paulum

Expanded text:
lantur, quia ut Psalmista ait os habent, lantur, quia ut Psalmista ait os habent, et non loquentur: oculos, et non videbunt . Neque enim est spiritus in ore ipsorum. Si quod autem verbum ab idolis auditur, daemonum deceptioni et non simulacrorum sensibilitati ascribitur. Ad haec adoranda tam a daemonibus quam ab aruspicibus et philosophis insipientibus impellebantur, et est sensus: Sicut cum gentes essetis, daemonum templa sine reluctatione, prout ducebamini, dite, et praeceptis salutiferis cum omni humilitate obtemperare contendite. Et quod dicit, prsimulacris, ut eorum cultum nequaquam abhorrerent apersonis, ita et conversos Deum diligere adm
Abbreviated transcription (Latin):
tes essetis: reducitur ab apło chorin¬
tiis uitȩ pristinȩ conuersatio in noticiam:
ut ex eus considatione crescant in nouam
conu̾sationẽ: q̃m sicut gentiliter uiuentes
feruebant in mendatio ⁊ errore: quia illa
cultura nichil erat: sic iam xp̃iani effecti:
diuinis p̃ceptis cũ feruore animi debeant
obsequi Gentes aut̃ siue gentiles appellant᷑
qui ab errore patrũ suoꝵ in quo nascuntur
in religione melioris uicȩ ñ cõmuntantur:
Unde et gens quȩ sic manet: ut genita uocat᷑:
hi sunt pagani qui ad diuinũ cultũ ñ acce¬
dunt. quos gentes nunc appellat: non quod
tunc teporis pagani ẽẽnt quando ista dicebat:
estis Legit᷑ in bono et gens: sicut est: Non
tantũ ꝓ gente. sed ut filios dei congregaret
in unum Ad simulacra muta prout
Iducebamini euntes: sub eratis: S umulacra
quȩ a simulando dicunt᷑ eo qd̃ simulent
hominẽ: ⁊ ñ sit homo. equũ. ⁊ ñ sit equus.
ceteraq huius modi: Idcirco muta appel¬

Expanded text:
tes essetis. Reducitur ab Apostolo Corinthiis vitae pristinae conversatio in notitiam, ut ex ejus consideratione crescant in novam conversationem, quoniam sicut gentiles viventes fervebant in mendacio et errore, quia illa cultura nihil erat, sic jam Christiani effecti, divinis praeceptis cum fervore animi debebant obsequi. Gentes autem sive gentiles appellantur, qui ab errore patrum suorum in quo nascuntur, in religione melioris vitae non commutantur. Unde et gens quae sic manet ut genita est hi sunt pagani, qui ad divinum cultum non accedunt, quos gentes nunc appellat, non quod tunc temporis pagani essent quando ista dicebat, estis. Legitur et gens in bono, sicut est, non tantum pro gente, sed ut filios Dei congregaret in unum . Ad simulacra muta prout ducebamini, euntes, subaudis eratis. Simulacra quae simulando dicuntur, eo quod simulent hominem et non sit homo, equum et non sit equus, caeteraque hujusmodi idcirco muta appel
Abbreviated transcription (Latin):
cotidignã labori ur̃o. Non enu qui cȩpit
ne. hic saluus erit. In patientia inquit dñs: possi¬
debitis animas ur̃as. Reportetis inquit ꝓmissionẽ.
mo dicum aliq̃ntulum qui uenturus est ueniet.
ae nontardabit. Qui uenturus est uenier &
eos. tanꝗ̃ parũ sit temporis usq dũ ueniet. Non
modica etum consolatio est laboris. cito sꝑare u¬
dicem ⁊ remunerationẽ. constantiã certaminis
remuneratorũ. Iustus autem meus ex fide
uiuit. Quod sĩ subtraxerit se. non placebit
animȩ meȩ. Hoc ꝓpħicũ cestimoniũ intulit apłs¬
ad exhortationẽ fidei in aquisitionẽ animȩ.
S ic̃ uita corporis anima. ita uita animȩ fides
est. quȩ uiddicet concipit᷑ corde. conficetur ore.
exornat᷑ oꝑe: qm̃ fides sine oꝑib mortua est. A qͣ
fide siqͥs se subtraxerit: ñ placebit uoluntati dĩ.
Non est enĩ putandũ: qd̃ deus pat̾ aut sp̃s sc̃s.

Expanded text:
dignam labore vestro, non enim qui coepit dignam labore vestro, non enim qui coepit in finem, hic salvus erit. In patientia, inquit Dominus, possidebitis animas vestras. Reportetis, inquit, promissionem, modicum aliquantulum, qui venturus est veniet, et non tardabit. Qui venturus est veniet, et eos tanquam parum sit temporis usque dum veniet. Non modica enim consolatio est laboris, cito sperare judicem et remuneratorem, constantiam certaminis remuneratorum. Justus autem meus ex fide vivit. Quod si subtraxerit se, non placebit animae meae. Hoc ad exhortationem fidei, in acquisitionem animae. Sicut vita corporis anima, ita vita animae fides est: quae videlicet concipitur corde, confitetur ore, exornatur opere: quoniam fides sine operibus mortua est, a qua fide si quis se subtraxerit, non placebit voluntati Dei. Non enim est putandum quod Deus Pater, aut
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝑpecuã. quę perire non possit: sic̃ ista
t̾rena periit. N olite itaq amittere confidentiã
ur̃am quȩ magnam habet remunerationem .i.¬
nolite in tribulationib. quia magna est remune¬
ratio. A pparet autẽ qr in magna confidenctia est¬
erant apud dm̃. quã ne amitterent: instantissi¬
me eos hortatur. Facilius enĩ integra conseruati¬
tur quã amissa recuꝑent᷑. Quaꝓpt̃ qd̃ tenetur
&e formine habet: necesse est ut fortitudinem
habeat. Nichil inquit uob̾ necessarium est.
nisi ut stetis firmit̾ in fide ur̃a. ⁊ ꝑmaneatis
in forticudine ur̃a. qm̃ magnã habet remune¬
rationẽ apud dm̃. Pacientia enim uobis ne
cessaria est. ut uoluntatem dei facientes: repor¬
tetis ꝓmissionem. O qͣnta inagnitudo orãtio¬
nis ce consolationis. ueluti siquis ad achletam
&e cercatorẽ hoc diceret qͥ cunctos suꝑasset.
nullũq relictũ haberet: qui sibi decertare

Expanded text:
atque perpetuam, quae perire non possit, sicut ista atque perpetuam, quae perire non possit, sicut ista terrena perit. Nolite itaque amittere confidentiam vestram, quae magnam habet remunerationem.e in tribulationibus, quia magna est remuneratio. Apparet autem quia magnam confidentiam habebant ad Deum, quam ne amitterent instantissime eos hortatur. Facilius enim integra conservatur, quam amissa recuperantur: quapropter quod tenetur, et formidinem habet, necesse est ut fortitudinem habeat. Nihil, inquit, vobis necessarium est, nisi ut stetis firmiter in fide vestra, et permaneatis in fortitudine vestra, quae magnam habet remunerationem apud Deum. Patientcessaria est, ut voluntatem Dei facientes reportetis promissionem. O quam magna remunerationis et consolationis fiducia, veluti si quis ad athletam ac certatorem hoc diceret, qui cunctos superasset, nullumque relictum haberet qui sibi decertare
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Tu enim t̾ram dedisti: ille cȩlum. Tẽ
poralia dedisti: et̾na mercatus es. O bedite
prepositis ur̃is: et subicite eis. O bediendum
est omi modis p̃latis ⁊ p̃dicatorib. in qͣntum
doctrina ⁊ mores eoꝵ scẽ & piȩ existunt. Si aut̃
a uia ueritatis deuiauer̃. sic̃ scibȩ & pharisei.

Expanded text:
accepite tu enim terram dedisti, ille coelum reddet, accepite tu enim terram dedisti, ille coelum reddet, temporalia dedisti, aeterna mercaberis. Obedite praepositis vestris et subjacete eis. Obediendum est omnibus praelatis et praedicatoribus, inquantum doctrina et mores illorum sancte et pie existunt. Si autem a via rectitudinis deviaverint, sicut Scribae et Pharisaei
Abbreviated transcription (Latin):
labioꝵ uocat: sqr et easdẽ laudes &e grãrũ
richil horũ offerimꝰ. sed solam
gr̃ar un actionẽ deo offerunꝰ
De hoc sacrificio dic̃ psal.¬
mista. Immola deo sa crificiũ laudis.
e neficientiȩ aucem
et cominunionis no¬
lite obliuisci. C alib enim hostiis promeret᷑
ds̃. Beneficus dr̃ homo largus. et elemosinȩ de¬
dicus: inde beneficientia dr̃. largitas ele mosina¬
rum. B eneficientiȩ inquit et commnunionis
nolite obluisci .i. largitatis elemosinarũ ⁊ com¬
munionis. q̃ cõmunicare.&. participare debetis
aliis ex facultatib ur̃is. nolite obliuisci. Si alii
ur̃as rapuere substantias: tamen ex eis quȩ habe¬
tis elemosinas dare nolite obliuisci. sic̃ ꝓpħ̾a dic̃.
Beatꝰ qͥ intelligit suꝑ egenũ & pauꝑem. Talib
Non est considandꝰ pauꝑ qui uidet᷑ acciꝑe: sed
pocius qui iussit dare. Elemosina enĩ quȩ mͥ
largitur in t̾ra pauꝑi: a deo recipit᷑ in cęlo.
Et noli attende qd̵ hoc sit tibi redditurus quod

Expanded text:
labiorum vocat, quia eaedem laudes et gratiarum nihil horum offerimus, sed solam gratiarum actionem Deo offerre debemus. De hoc sacrificio dicit Psalmista: Immola Deo sacrificium laudis. Beneficentiae autem et communicationis nolite oblivisci: talibus enim hostiis promeretur Deus. Beneficus dicitur, homo largus et eleemosynae deditus, inde beneficentia dicitur largitas eleemosynarum. Beneficentiae, inquit, et communicationis nolite oblivisci, id est, largitatis eleemosynarum et communicationis, quam communicare et participare debetis aliis ex facultatibus vestris, nolite oblivisci. Si alii vestras rapuere substantias, tamen ex eis quae habetis, eleemosynas dare nolite oblivisci, sicut propheta dicit: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem. Talibus Non est considerandus pauper qui videtur accipere, sed potius qui jussit dare. Eleemosyna enim quae pauperi largitur in terra, a Deo recipitur in coelo. Et noli attendere quod hoc tibi sit redditurus quod
Abbreviated transcription (Latin):
Perdam sapientiam  prudentiam pru¬
dentiũ reprobabo: Non sapientiã quam
ipse dat deus ꝑdit siue reprobat: sed huma¬
nam ꝗͣ ipsi homines sibi ad uueniunt deo
ꝑmittente. dialeticam uidelicet ceterasq
artes ꝑ quas sꝑant se sapientes eẽ: illam
ad nichilũ deducit: ⁊ stultã manifestat ẽẽ
Ubi sapiens: ubi scriba: Hoc ad iudeorũ
sapientes. ad scribas uidelicet ⁊ phariseos
disputabant cũ ceteris de occultis ⁊ abditis
rebus. ⁊ de naturis creacurarũ: ⁊ maxime
ad astralogos: qui cursu ⁊ modatione .xii. signoꝵ edocti.
solis quoq ac lunę.aet .u. planetarũ dispu¬

Expanded text:
am sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo. Modo sapientiam quam ipse Deus dat, perdit sive reprobat, sed humanam quam ipsi homines sibi adinveniunt Deo permittente, dialecticam videlicet, caeterasque artes per quas sperant sapientes esse, illam ad nihilum deducit, et stultam esse manifestat. Ubi sapiens? ubi scriba? Hoc ad Judaeorum sapientes, scribas videlicet et Pharisaeos, rit cum caeteris de occultis, rebus, et de naturis creaturarum, et maxime ad astrologos, qui cursu et moderatione duodecim signorum, solis quoque et lunae, et quinque planetarum, di
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit sapientiã illorũ eẽ ueram: dum
filium suum constituit nasci dexuurgine:
sicut etiam resuscitauit eũ a mortuis : licet
illi negarent resurrectionẽ: Nam qr ñ cogno¬
uit mundus .i. amatores mundi ⁊ philoso¬
phi. ꝑ sapientiã mundanam dĩn patrem in
dei sapientia.i: in filio qui ẽ sapientia dĩ pa¬
ticiam dicebant saluos facere credentes: Sen¬
sus huius modi est: Quia sapientes istius
scłi confidentes in sapientia humana noluer̃
credere in xp̃m qui est sapientia dei: neq
in illo etiã uoluer̃ cognoscere dm̃ patrem:
uit ei ꝑ illam ꝓ̃dicationẽ quã illi putabant

Expanded text:
ostendit sapientiam illorum non esse veram, dum Filium suum constituit nasci ex virgine, sic etiam resuscitavit eum a mortuis, licet illi negarent resurrectionem. Nam quia non cognovit mundus, id est amatores mundi et philosophi, per sapientiam suam mundanam Deum Patrem, in Dei sapientia, id est in Filio, qui est sapientia Dei Patitiam dicebant, salvos facere credentes. Sensus hujusmodi est: quia sapientes istius saeculi, confidentes in sua sapientia humana, noluerunt credere in Christum, qui est sapientia Dei, neque in illo etiam noluerunt cognoscere Deum Patrem, uit ei per illam praedicationem quam illi putabant
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ÷ aliud nͥ quasi diceret: alii datur
dei ut credacis in eũ quẽ misit ille: E t apłs
ipse sp̃s sc̃s cum patre ⁊ filio: qi uniꝰ ÷ potesta¬
tis et oꝑationis cum illis: F ides gͦ qua credi¬
mus in dm̃. ⁊ apatre.⁊ afilio ⁊ a sp̃u scõ dat᷑.
q̃m si eẽt om̃s habent fidem: Nlii gratia
sanitatum: in uno sp̃u: De gr̃a sanitatũ dicit:
qua sanant᷑ infirmi uł egriAlii oꝑatio
uirtutum: in eiciendo demonia et patran¬
dis aliis miraculis Alii prophetia: qua
ubros exponit: Nlii discretio spirituump.
no. siue maligno: ficut loquebat᷑ puella quȩ
magnum questum prestabat dominis siuis.
de qua paulus sp̃m phiconicũ expulit. et sicut
loquebant᷑ magi et incantatoresAlii genera
linguarum: id÷ uarietas sermonuĩ: ut̃ crẽden¬

Expanded text:
nihil est aliud nisi quasi diceret: Alii datur Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Et Apostolus ipse Spiritus sanctus cum Patre et Filio, quia unius est potestatis et operationis cum illis: fides ergo qua credimus in Deum, et a Patre et a Filio et a Spiritu sancto datur, quoniam si esset, omnes haberent fidem. Alii gratia sanitatum in uno Spiritu. De gratia sanitatum dicit, qua sanantur infirmi vel aegri. Alii operatio virtutum, in ejiciendis daemonibus et patrandis; alii miraculis: alii prophetia, qua libros exponit; alii discretio spirituum, no, sive maligno: sicut loquebatur puella quae magnum quaestum praestabat dominis suis, de qua Paulus spiritum pythonicum expulit: et sicut loquebantur magi et incantatores. Alii genera linguarum, id est varietates sermonum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
merauimꝰ ⁊ etiã plura: operatur unus atq idẽ
sp̃s. ad ucilitatẽ scilicet totius ȩccłiȩ: in quo intel¬
ligit᷑ pater ⁊ filius: qi inseparabilis est eorum
oꝑatio. Diuidens singulis electoꝵ dona sua:
non tam ipse diuisus Et prout uult. quia
omps est: Sicut enum corpus unum est ⁊ mul¬
ta habet menbra ⁊ cetera. usq ita et xp̃s: sub cũ
ecclia unum corpus est: His uerbis docet non
debe inflari quẽ libet adu̾sus alterĩ: q ⁊ si
non magnũ. tam̃ paruũ est eccłiȩ menbrũ
Et sic̃ om̃ia menbra siue sint magna. si ue
parua. siue honesta. siue inhonesta corpꝰ humanũ
formant: ita homines du̾si meriti unã ȩccł̃iam

Expanded text:
meravimus, operatur unus atque idem Spiritus, ad utilitatem scilicet totius Ecclesiae, in quo intelligitur Pater et Filius, quia inseparabilis est eorum operatio, dividens singulis electorum dona sua, non tamen ipse divisus, prout vult, quia omnipotens est. Sicut enim corpus unum est, et habet multaEcclesia unum corpus est. His verbis docet non deberi inflari quaelibet adversus alterum, quia etsi non magnum, tamen parvum est Ecclesiae membrum. Et sicut omnia membra, sive sint magna, sive parva, sive honesta, sive inhonesta, corpus humanum formant, ita homines diversi meriti unam Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ iusticię manifestat᷑: h inc scriptũ ẽ:
Igne ueni mittere in t̾rã: & quid uolo nisi
manis: E teni fundos. suie agros excolete:
domum prudenter edificare: familiam cõ¬
pecent̃ ordinare: ad scientiã uidet ꝑtinere:
Auter: Sapientia ꝑtinet ad cognitionẽ ȩtnar̃ rerũ
qua credimꝰ din trinitatẽ habere in ꝑsonis:

Expanded text:
onem justitiae manifestatur. Hinc scriptum est: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi manis. Etenim fundos sive agros excolere, domum prudenter aedificare, familiam competenter ordinare, ad scientiam videtur pertinere. Aliter, sapientia pertinet ad cognitionem aeternam qua credimus Deum trinitate
Abbreviated transcription (Latin):
rũ terũ: sic̃ sup̃ diximꝰ: Siue sapientia est
scđm gregoriũ q̃ndo quis ueteris testam̃ti
⁊ noui legit uolumina ⁊ incelligit: et ad
utilitatẽ eoralioꝵ exponit: sic hierominus.
augustinꝰ. hrlarius. ⁊ ipse gregorius: Scien¬
tia aut̃ ꝗͣdo illoꝵ expositiones legunt᷑ et
intelligunt᷑: et scdm eas ad uetus testam̃tũ
ad nouũ tradit᷑: E st etiã sapientia: quando¬

Expanded text:
diximus. Sive sapientia est, secundum Gregorium, quando quis Veteris Testamenti et Novi legit volumina, et intelligit, et ad utilitatem aliorum exponit, sicut Hieronymus, Augustinus, Hilarius et ipse Gregorius; scientia vero quando illorum expositiones leguntur et intelliguntur, et secundum eas Vetus Testamentum aut Novum traditur. Est etiam sapientia, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis tollitur humana arrogantia: cum
sine sp̃u scõ nec magna nec minima bona
oꝑari possit nr̃a fragilitas: Altius monet apłs
in crinitate nullos faciendos gradus: dum
sua manens in se iudiuisus U nicuiq autem.
sub fideliũ datur manifestatio sp̃s: ad utilita.¬
tem: Et illiꝰ udelicet qͥ ꝑcipit donũ sp̃s scĩ: &¬
alioꝵ qͥ aut ab illo erudiunt᷑: aut exemplo ipsiꝰ
in meliorẽ uitã instruunt᷑ ⁊ in dei laude exci¬
tantur: sicut dñs monet: Luceat lux ur̃a corã
stat se datii ei. ad utilicatem suam: ut recte

Expanded text:
verbis tollitur humana arrogantia, cum sine Spiritu sancto nec magna, nec minima bona operari possit nostra fragilitas. Altius monet Apostolus in Trinitate nullos faciendos gradus, dum sua, manens in se indivisus. Unicuique autem, subaudis fidelium, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem, et illius videlicet, qui percipit donualiorum, qui aut ab illo erudiuntur, aut exemplo illius in meliorem vitam instruuntur, et in Dei laudem excitantur, sicut Dominus monet: Luceat lux vestra corastat datum esse ad utilitatem suam, ut recte
Abbreviated transcription (Latin):
scõ: om̃s nos in unum corpus baptirati sumus.
.i.ad hoc baptirati sumꝰ. ut essemꝰ unũ corpus cũ
pimus Nam et corpus non est unum menbrũ
seo multa: quia unũ menbrũ ñ facit mͣuilta
sed multa insimul conglutinata: Sic omnes
credentes siue sint sublimes uitȩ merito: siue
parui: unũ corpꝰ efficiunt conglutinante eos
uirtute sp̃s scĩ Si dixerit pes non sum
manus. non sum de corpore: non ideo non est.
de corpore: Interrogatiue est legendũ: et sub¬
audiendũ. utiq de corpore est: C aput corporis
ris apłi sunt intelligendi: de quib dicitur:
Pulcriores sunt oculi eiꝰ uino: sed ⁊ p̃dicatore

Expanded text:
ncto . Omnes nos in unum corpus baptizati sumus, id est, ad hoc baptizati sumus ut essemus unum corpus cum pimus. Nam et corpus non unum est membrum, sed multa, quia unum membrum non facit corpus, sed multa simul nervis conglutinata: sic omnes credentes, sive sint sublimes vitae merito, sive parvi, unum corpus efficiunt, conglutinante eos virtute Spiritus sancti. Si dixerit pes: Quoniam non sum manus, non sum de corpore, num ideo non est de corpore? Interrogative est legendum, et subaudiendum utique de corpore est. Caput corporis ris, apostoli sunt intelligendi, de quibus dicitur: Pulchriores sunt oculi ejus vino , sed et praedicatores
Abbreviated transcription (Latin):
conscientiȩ ⁊ cause diiuidicabunt᷑ aꝑtissime:
Et est sensus uosqui inuicem fr̃s iudicatis:
qͣntũ in uob̃ est deo aufertis suam potestatẽ:
dei est in ueteri testam̃to si dici fas ẽ: sicut
amen in nouo: Ipse enĩ iuuit ꝓprie ⁊ uita est:
qr mutari ñ potest: Cuiꝰ cõparatione mortuũ

Expanded text:
conscientiae et causae dijudicabuntur aptissime, conscientiae et causae dijudicabuntur aptissime, et est sensus: Vos qui ad invicem fratres judicatis, quantum in vobis est Deo aufertis suam potentiam. SDei est in Veteri Testamento, si dici fas est, sicut Amen in Novo. Ipse enim proprie vivit et vita est, quia mutari non potest, cujus comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
te uitȩ ambulando: Cu aut̃ iudȩe quid
uidicas frẽm tuũ gentilem. manducancem
om̃ia: aut tugentiles quare sꝑtus ⁊ despicis
fratrẽ tuũ iudeũ infirmũ adhuc in fide: et
nolentẽ manducare omĩa: Cum idem paulus
alibi dicat: nescitis qd̃ angłos iudicabimꝰ qͣnto
magis secularia: & iter̃ ipse dicit iudaͣtido
qui talia agunt regnũ dei non consequentur:
cur hic ꝓhibet ne uidicemꝰ: s ciendũ. qd̃
de aꝑtis reatib lib̾apotestas nob̃ iudicandi c̃ce¬
ditur: sicut de homicidio. ⁊ ad ulterio publi¬
co: atq furto: De occultis uͦ quȩ possunt ⁊ bono
& malo animo fieri: int̾dicitur nob̃ iudicare:
qr horũ iudiciũ deo est reseruandũ: Om̃s
stabilnus atite tribunal dei: Tribunal. ẽ sedes
iudicis. quȩ in excelso loco colloqͣuat᷑: quo
iudex ab om̃ib possit uideri: ⁊ ipse accusan¬
tes ⁊ accusatos ex eminenti loco possit incu¬
eri Ita ⁊ dñs iħs quasi in tribunali sedebit:
qr ⁊ ab om̃ib uidebit᷑: ⁊ ab ipso omnium

Expanded text:
te vitae ambulando. Tu autem, Judaee, quid judicas fratrem tuum? gentilem manducantem omnia. Aut tu, gentilis, quare spernis, et despicis, fratrem tuum? Judaeum infirmum adhuc in fide, et nolentem manducare omnia, cum idem Paulus alibi dicat: Nescitis quia angelos judicabimus, quanto magis saecularia ; et iterum ipse judicando: Qui talia agunt regnum Dei non consequentur , cur hic prohibet ne judicemus? Sciendum quod de apertis reatibus libera potestas nobis judicandi conceditur, sicut de homicidio, adulterio publico, atque furto. De occultis vero quae possunt bono et malo animo fieri, interdicitur nobis judicare, quia horum judicium Deo est reservandum. Omnesstabimus ante tribunal Christi. Tribunal est sedes judicis, quae in celso loco collocatur, quo judex ex omnibus possit videri, et ipse accusantes et accusatus ex eminenti loco possit intueri. Ita et Dominus Jesus quasi in tribunali sedebit, quia et ab omnibus videbitur, et ab ipso omnium
Abbreviated transcription (Latin):
lux ⁊ illuminatio mentis est: Tercio modo.
diem int̾ diem uidicat: qui tantũ de pre-¬
senti examtnat ⁊ duudicat: Uerbigratia:
Uidet qͥs hominẽ benefacientẽ: uł male: Quẽ
cernit bonis oꝑib intentũ. iudicat eũ ꝓpter
iusticiã p̃sentẽ bonum: ⁊ quẽ uidet malis
operibus deditum: uidicat eum propter
iusticiã suam malum: Si aut̃ ille qͥ hodie
bonus est cras malũ fecerit: iudicat illum
malũ esse. quẽ antea laudauerat: E tsi ille qͥ
hodie malus est declinauerit a peccatis: et
pura m̃te deo seruire ceperit: iudicat eum
iustũ: Iste talis diem int̾diem uidicat:
qr scđ̃m uarietatẽ tẽporis ⁊ mutationem
uitȩ mutat iudiciũ siue sententiã: Qui au

Expanded text:
lux et illuminatio cordis est. Tertio modo diem inter diem judicat, qui tantum de praesenti examinat et dijudicat, verbi gratia: Videt quis hominem bene facientem vel male. Quem cernit honis operibus intentum, judicat eum propter justitiam praesentem bonum, et quem videt malis operibus deditum, judicat eum propter injustitiam suam malum. Si autem ille qui hodie bonus est, cras malum fecerit, judicat illum malum esse quem antea laudaverat, et si ille qui hodie malus est, declinaverit a malis et pura mente Deo servire coeperit, judicat eum justum; iste talis diem inter diem judicat, quia secundum varietatem temporis et mutationem vitae, mutat judicium suae sententiae. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
nouit qualis qͥsq sit in p̃senti. in p̃terito. et
in futuro: qr omĩa sunt ei p̾sentia: ⁊ ipse
potest illũ qui hodie malus est cras facere
bonũ. U nus quisq in suo sensu habundet:
Non ait indicatiuo mͦ habundat: sed imꝑa-¬
tiuo habundet: Et est sensus Scđm quod
unicuiq homini concessũ est intelligere:
habundet in suo iuidicio: Id ÷ qͥ intelligit
deꝰ carne abstinendũ: abstineat: Et qui non
intelligit.i. qͥ non uult abstinere: aut ñ
potest: comedat: Aliter: Unus qͥsq in suo
sensu habundet: Qui magna intelligit &
sublunia. obseruet illa: &e habundet bonis
oꝑibus: ⁊ qͥ sublimia diuinorũ sacram̃torũ
archana caꝑe ñ ualet: ea quȩ ueracit᷑ credit

Expanded text:
enti, in praeterito, et in futuro: quia omnia sunt ei praesentia, et ipse potest eum qui hodie fecit malum, cras facere bonum. Unusquisque in suo sensu abundet. Non dicit indicativo modo abundat, sed imperativo abundet. Et est sensus: Secundum quod unicuique homini concessum est intelligere, abundet in suo judicio, id est, qui intelligit a carne abstinendum, abstineat: et qui non intelligit, id est, qui non vult abstinere, aut non potest, comedat. Aliter: Unusquisque in suo sensu abundet. Qui: magna intelligit et sublimis, observet illa, et abundet bonis operibus; et qui sublimia divinorum sacramentorum a
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet suis. Nam hora sexta in cruce estleua
igne passionis. Altare aut̃ illud iudeorum
qd̃ fiebat extra castra ubi consumebantur
carnes. Altare ęccłia est: ubi cotdie conse¬
cratur corpus xp̃i. habemus gͦ altare ȩccłiȩ
ubi consecrat᷑ corpꝰ dominicũ: de quo noN
habent potestatẽ edere qui tabnaculo corpori
sui deseruiunt. fornicatores uidelicet. adul¬
teri. ebriosi. immundi. & hi qͥ seminant
int̾ fr̃s discordias. om̃sq qui uoluptatib
ce desidiis cariuis suȩ deseruiunt. Qui enĩ
manducat & bibit indigne: iudicium sibi man

Expanded text:
videlicet suis. Nam hora sexta in cruce levatus videlicet suis. Nam hora sexta in cruce levatus m est igne passionis. Altare autem illud Judaeorum, quod fiebat extra castra, ubi consumebantur carnes, altare Ecclesiae est, ubi quotidie consecratur corpus Christi. Habemus ergo altare Ecclesiae, ubi consecratur corpus dominicum, de quo non habent potestatem edere qui tabernaculo corporis sui deserviunt, fornicatores videlicet, adulteri, ebriosi, immundi, et ii qui seminant inter fratres discordias, omnesque qui voluptatibus et desideriis carnis suae deserviunt. Qui enim manducat et bibit indigne, judic
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Sp̃ualit̃ aut̃ illa duo animalia uitulus
uidelicet &e hyreus figuram tenent dñi salua¬
toris. Ipse est enĩ uitulus. quẽ pius pat̾ in re¬
gressione filii ꝓdigi immolauit: ipse ae hẏrcus
qͣm ꝓpeccatorib oblacus est. Pontifex quoq ille
qui cum sanguine illoꝵ animaliũ intrabat
in scã scõꝵ oraturus ꝓpopło. tr pum gerebat
istius ueri pontificis. qui cũ sanguine passionis
sue. interiora patr iȩ cęlestis penitrauit: oratur us
ꝓfidelib suis. Immolabant᷑ illa animalia exͣtra
castra. sed carnes illoꝵ ext̾ castra comburebantur.
carnes illius extra iherłm in cruce combustȩ
sunt igne passionis. Q uando enim adiudicatꝰ
est morti. clanͣtib uideis. reus est moras.
erucifige erucifige eum: quodã modo qͥntũ
ad illos ꝑtinet immolatus est. Quod marcus
eugłista uolens nob̾ ostendẽ ita esse: dicit.
Erat hora tercia &e erucifixer̃ eum linguis

Expanded text:
dere. Spiritualiter autem illa duo animalia, videlicet dere. Spiritualiter autem illa duo animalia, videlicet vitulus et hircus, figuram tenent Domini Salvatoris: Ipse est enim vitulus, quem pius pater in regressione filii prodigi immolavit, ipse et hircus qui pro peccatoribus oblatus est. Pontifex quoque ille qui cum sanguine illorum animalium intrabat in Sancta sanctorum oraturus pro populo, typum gerebat istius veri pontificis, qui cum sanguine passionis suae in interiora patriae coelestis intravit, oraturus pro fidelibus suis. Immolabantur illa animalia intra castra sed carnes illorum extra castra comburebantur, carnes illius extra Hierusalem in cruce combustae sunt igne passionis: Quando enim adjudicatus est morti, clamantibus Judaeis . Reus est mortis: Crucifige, crucifige eum, quodammodo quantum ad illos pertinet immolatus eEvangelista volens nobis ostendere ita esse dicit: Erat hora tertia quando crucifixerunt eum, linguis
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑẽ. quam de diffȩsntia ciborum disputare. reicien¬
do illa quȩ ds̃ munda creauit. Una nanq est ꝑfecta
obseruantia: abstinere a peccato. Nicħ enim ꝓdest
abstineri a cibis: a peccatis si ñ abstinet᷑. Nam
licet gereretit illi studiũ circa huiuscemodi
obser uationes: nichil eis ꝓfuit si fidẽ non habuer̃.
In hoo enim qd̵ legẽ custodiebant ꝓ fuit illis: iN
hoc qd̾ escas non uescebant nichil utilitatis ꝑceper̃.
Nabemus altare. de quo edere non habent potesta
tem. qui taber naculo deseruiunt. Legalem con¬
suetudinẽ & mysteriũ: spualem sensũ refert
apłs. Legis siquidẽ p̃ceptũ erat:ut decima die
septimi mensis a festiuitate paschali. festiuitate
iudelicet ꝓpitiationis acciꝑent uitulũ. & hyrcum.
&e unmolaretit eum extra castra: & sanguinẽ aut̃
illoꝵ animaliũ ferret pontifex in scã scõrum.
rentur extra castra. ibiq concremarent᷑. nec esse
licitũ alicui tab̾naculo deseruienti.ex illis come¬

Expanded text:
e, quam de differentia ciborum disputare, rejiciendo illa quae Deus munda creavit, una namque est perfecta observantia abstinere a peccato, nihil enim prodest abstinere a cibis, si non a peccatis abstinetur. Nam licet gererent illi studium circa hujuscemodi observationes, nihil eis profuit, si fidem non habuerunt. In hoc enim quod legem custodierunt, profuit illis: in hoc quod escis non vescebantur, nihil utilitatis perceperunt. Habemus altare, de quo edere non habent potesttem qui tabernaculo deserviunt. Legalem consuetudinem ad mysterium spiritalemque sensum refert Apostolus. Legis siquidem praeceptum erat ut decima die septimi mensis a festivitate paschali, festivitate videlicet propinationis, acciperent vitulum et hircum, et immolarent eum extra castra: sanguinem autem illorum animalium ferret pontifex in Sancta sanctorrentur extra castra, ibique concremarentur, nec esse licitum alicui tabernaculo deservienti ex illis come
Abbreviated transcription (Latin):
rebit expectantib se in salutẽ. ut iuste uindi¬
cet suos qui in uste passus est ab alienis. Meli¬
or est hȩc apparitio expectantib se in salutem:
ꝙͣ communis uisio de qua dr̃. Uidebit eum
om̃is oculus : & qui eum pupuger̃. Hoc est
gͦ. scdo apparebit sine peccato. Iam ñ uidebit᷑

Expanded text:
rebit exspectantibus se in salutem, ut juste vindicet suos, qui injuste passus est ab alienis. Melior est haec apparitio exspectantibus se in salutem, quam communis visio, de qua dicitur: Videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Hoc est ergo secundo apparere sine peccato, jam n
Abbreviated transcription (Latin):
enim habens lex bonorum futurorum: uoN
ipsam imaginem rerum ꝑ singłos anno
eisdem ipsis hostiis quas offerunt indesinent̃¬
ad se. ꝑfectos facere. Ordo uerboꝵ est. Habens
lex umbrã futuroꝵ bonoꝵ. ñ ipsã imaginẽ
rerum. nunꝗͣ potest accedentes ad se ꝑfectos
facere eisdẽ ipsis hostiis quas offer̃ indesinent̃
ꝑ singłos annos. E utura bona duob modis
intelligenda sunt uidelicet uel sacramenta quę
in ueritate in xp̃o e&e in ȩccłia completa sunt q̃
futura erant ut uenirent. uł oẽ gaudia patriȩ
cȩlestis. U mbrã enͣi uocat figurã ⁊ similitudinẽ.
Imaginẽ enͣim ꝓ ueritate ponit. Multifaria
donec ueniret ipsa ueritas xp̃s. qui interiorem
patefaceret. simulq moriendo in cruce. omnia
illa sacram̃ta rreuelaret. Nunꝗ̃ aut̃ potuit
accedentes ad se ꝑfecte mundare eisdẽ ipsis ho¬
stiis: quas semꝑ offerebant sac̾dotes ipsi ꝑ sitgloᷤ
annos. Easdem ipsas hostias irrationabiles

Expanded text:
enim habens lex bonorum futurorum non ipsam imaginem rerum, per singulos annos eisdem ipsis hostiis, quas offerunt indesinent perfectos facere. Ordo verborum est: Habens lex umbram futurorum bonorum non ipsam imaginem rerum, nunquam potest accedentes ad se perfectos facere eisdem ipsis hostiis quas offerunt indesinenter per singulos annos. Futura bona duobus modis intelligenda sunt, videlicet vel sacramenta quae in veritate in Christo et in Ecclesia completa sunt, quae futura erant ut venirent, vel etiam gaudia patriae coelestis. Umbram autem vocat figuram et similitudinem, imaginem autem pro veritate ponit. Multifariamdonec veniret ipsa Veritas Christus, qui interiorem patefaceret, simulque moriendo in cruce, omnia illa sacramenta revelaret. Nunquam autem potuit accedentes ad se perfecte mundare eisdem ipsis hostiis quas semper offerebant ipsi sacerdotes per singulos annos. Easdem enim ipsas hostias irrationabiles
Abbreviated transcription (Latin):
dite ad eum et illuminanun: In hoc ergo est
inacsessibilis. quia nemo poti stꝰ accedere adeũ.
nisi a do trahatur. Qui uero adeo trahitur. illi
corporeis oculis: sed nec uiã e pote st sicuti est cor¬
poreis oculis uidetur taꝑien ex parte: mentis in¬
tuitu. Diuiribus huiꝰ seculi precipe non sublime
saꝑe. idest non supbire. ned in supbiam erigi: neq
sperare in inicerto diuitiarum. Dinicie hunis scłi
incerte sunt. quia trausitiue funt. qm̃ plerumnq
amittit illas homo ante mortẽ extoto: aut in
ipsa morte. ideoq nẽmo lebet spem suam in
illis ponere. sed in deo debit sperare. qui prestat
robis habunde omnia ad fruendum: id est qͥ
cuieia bona uob admititrat. que possumus.
itꝙ disponere inp̃senti. Et infuturo fruamux
remune̾ratione enium. Precipe etiam illis be¬
ne agere uidelicet ut bene agant. diuites fieri in¬

Expanded text:
dite ad eum et illuminabimini ? In hoc ergo est dite ad eum et illuminabimini ? In hoc ergo est inaccessibilis, quia nemo potest accedere ad eum, nisi a Deo attrahatur. Qui vero a Deo attrahitur, illi  subaudis corporeis oculis, sed nec videre potest, sicuti est corporeis oculis, videtur tamen ex parte mentis intuitu. Divitibus hujus saeculi praecipe non sublime sapere, id est non superbire, neque in superbiam erigi, neque sperare in incerto divitiarum. Divitiae hujus saeculi incertae sunt quia transitoriae sunt, quam plerumque amittet illas homo ante mortem, ex toto autem in ipsa morte. Ideoque nemo debet spem suam in illis ponere, sed in Deo, subaudis debet sperare, qui praestat nobis omnia abunde ad fruendum, id est qui omnia bona nobis administrat, quae possumus ita disponere in praesenti, ut in futuro fruamur remuneratione eorum. Praecipe etiam illis bene agere, videlicet ut bene agant, communicare, i
Abbreviated transcription (Latin):
nipotentem: qui aduentum hominis assũpti. a
uerbo. ostendet congruis temporibus. Qui solus
habet in mortalitatem .i. imutabilitatem. Angliꝰ
et anime hominum immortales sunt. s ad com¬
parationem omnipotentis di. cuius ĩmitabili¬
tas. ueq initium. neq finem habet. Isti im¬
mortales non sunt: quia eorum ĩmort alitas ex
tempore cepit eẽ. Uel ut amplius dicamus in
hoc quod mutari potuerunt et angeli ⁊ anune
quasi inmortales non fuerunt. Quando enim ange¬
lus peccainit in luꝑbiam se trigens cuiꝰ it causa
mutatus est de bono in maluni: quasiinortẽ
cecidit. quia inutari potuit. Similiter homo qͣr¬
do pectato mnutatus est de bono in malũ: in me¬
tem corpors et anunȩ cecidit.Ideoq solus omni¬
potens deus inmortalis manit semꝑ: et lucem.
habitat mnaccessibilem. Deus om̃ps lux est sub¬
stancialis quȩ illuminat oranim hominem. S
si maccessibił est quare dicit psalmista: acce¬

Expanded text:
nipotentem, qui adventum hominis assumpti a nipotentem, qui adventum hominis assumpti a Verbo ostendit congruis temporibus, qui solus habet immortalitatem, id est immutabilitatem. Angeli et animae hominum immortales sunt, sed comparatione omnipotentis Dei, cujus immutabilitas neque initium, neque finem habet, isti immortales non sunt quia eorum immortalitas ex tempore coepit esse. Vel ut amplius dicamus, in hoc quod mutari potuerunt angeli et animae, quasi immortales non fuerunt. Quando enim angelus peccavit, in superbiam erigens se, cujus rei causa mutatus est de bono in malum, quasi in mortem cecidit, quia mutari potuit; similiter homo, quando peccando mutatus de bono in malum in mortem corporis et animae cecidit, ideoque solus omnipotens Deus et immortalis manet in aeternum, et lucem habitat inaccessibilem. Deus omnipotens lux est substantialis, quia illuminat omnem hominem; sed si inaccessibilis est, quare dicit Psalmista: Acce
Abbreviated transcription (Latin):
coram multis testibus: apprehende uitam eter¬
nam. Timotheus quando baptizatus ẽ tante
etatis erat. ut inerrogatus utrum cͤederet in¬
dm̃ omnipotentim. et quomodo crederet ipse
ꝓprio ore confiteretur se credere. Precipio tibi
reddidit pontio pilato boniam confessionem.
Quod fuit illud testimonium siue illa contes¬
sio: quod unum est. Istud. Pilato autem inter.¬
rogante utrum ipse eẽt rex iudeorum: ait.
Tu dicis. Ecce testimonium. Similiter quando
dixit: ego testimonium ꝑhibeo ueritati. Et qͥd
precipio tibi : ut serues mandatum tibi a me
ni reprehensibile. usq inaduentum dñi iħu xp̃i:
pis. Uel usq ad diem iudicii seruet unusquis¬
q fidelium hoc mandatũ quod supra tibi com
is temporibus id ÷ congruis et dispositis. osten¬
det beatus solus et potens rex regum et dñs
cduãntium. Beatum et solum potentem re¬
gemq regum ac dñm dnantium debenius¬
hic intelligere sanctam trnitatem: patre m
uidelicet filium ac sp̃m sc̃m unum deum om¬

Expanded text:
coram multis testibus. Apprehende vitam aeternam. Timotheus quando baptizatus est, tantae aetatis erat, ut interrogatus utrum crederet Deum omnipotentem, et quomodo crederet, ipse ore proprio confiteretur se credere. Praecipio tibi reddidit sub Pontio Pilato, bonam confessionem. Quod fuit illud testimonium, sive illa confessio? quod unum est, istud Pilato interrogante, utrum ipse esset rex Judaeorum? ait: Tu dicis: Ecce testimonium. Similiter quando dixit: Ego testimonium perhibeo veritati. Et quid praecipio tibi? Ut serves mandatum tibi a me irreprehensibile usque in adventum Domini nostri ris, vel usque ad diem judicii servet unusquisque fidelium hoc mandatum, quod supra tibi commis temporibus, id est congruis et dispositis, ostendet beatus et solus potens Rex regum et Dominus dominantium. Beatum et solum potentem Regemque regum ac Dominum dominantium debemus intelligere hic sanctam Trinitatem, Patrem videlicet, Filium, ac Spiritum sanctum, unum Deum om
Abbreviated transcription (Latin):
care: idest mortalem se eogitare et socios ẽẽ i¬
liis hominibus intragilitate: et thesaurizare
amicos de mãmona iniquitatis: uxta quod
dñs ait. Thes aurrrate uobis thesauros in
celo. ubi est thesaurus tuus: ibi est et tortuĩe
Otut ꝓchre deposetut sue cõrie ndatum eistocli.
id est gr̃am fidei et: sapieuti cio ctrrani: pia

Expanded text:
care, id est mortales se recogitare et socios esse aliis hominibus in fragilitate, et thesaurizare amicos de mammona iniquitatis, juxta quod Dominus ait: Thesaurizate vobis thesauros in coelo: ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum. O Timothee, depositum, sive commendatum custodi, id est gratiam f
Abbreviated transcription (Latin):
siue initium maloꝵ est cupiditas .i. amor pe¬
cuniaꝵ et honoris: quȩ et auaricia nominatur.
quia omnia mala de illa ꝓcedunt. Uideamus
quomͦ. Uerbi grã. Uolo adulterium ꝑpettare.
occido uirum nulieris: et hoc tupiditas agit.
Uolo habundare diuitiis. aufero equum ali¬
cuius et expolio alios: et in hoc cupiditas est.
Similiter: de ceteris uiciis utelligendum est.
S questio est in hoc loco: quare dicat apłs ra
cdix onnium malorum est cupiditas. siue aua¬
ricia cum sapientia dicat: initium siue radix
peccati omnis suꝑbia: quomodo erit utrumq
et auaricia radix peccati: et suꝑbia mitium
peccati: Itrumq uerum est: quia ista duo
ita sunt comuncta. ut unum sine altero nequa¬
quam sit. Auaricia enim non solum diuitia¬
rum est: sed et altitudinis et dignitatis. Omniᷤ
namq suꝑbus ideo se extollit ut maior appare¬
ut altior et potentior sit aliis indignitate: et
tentes .i. ultra modum querentes: errauer̃

Expanded text:
sive initium omnium malorum est cupiditas, id est amor pecuniarum et honoris: quae et avaritia nominatur, quia omnia mala de illa procedunt. Videamus modo? verbi gratia: Volo adulterium perpetrare, occido virum mulieris, et hoc cupiditas agit; volo abundare divitiis, aufero equum alicujus, et exspolio alios, et in hoc cupiditas est; similiter de caeteris vitiis intelligendum est. Sed quaestio est in hoc loco: quare dicat Apostolus: Radix omnium malorum est cupiditas sive avaritia? cum sapientia dicat: initium sive radix omnis peccati superbia: quomodo ergo erit utrumque et avaritia radix peccati, et superbia initium peccati. Utrumque verum est, quia ista duo conjuncta sunt, et unum sine altero nequaquam sit. Avaritia etenim non solum divitiarum est, sed altitudinis et dignitatis. Omnis namque superbus ideo se extollit ut major appareut altior et potentior sit aliis in dignitate, et tentes, id est ultra modum quaerentes, erraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani appellati sunt. et sicir sar eꝰli terre msy¬
nodo. nouum quodlam uyme adimieuerunt
tum. Iste tales nouitates uocum non sunt cor¬
tra religionen. sed religiose: quia ad religione u¬
ꝑtnient. E contra sunt nouitates uocum ꝓphane
quas ꝙiuerͤ unt beretiti a quil: prrepit apfo¬

Expanded text:
Christiani appellati sunt, et sicut sancti Patres in synodo novum quoddam nomen adinvenerunt tum. Istae tales novitates vocum non sunt contra religionem, sed religiosae, quia ad religionem pertinent. Econtra sunt novitates vocum profanae, quas adinvenerunt haeretici, a quibus praecepit Apo
Abbreviated transcription (Latin):
ominino priuant᷑. estimantium questum ẽẽ siue
lucrum. temporale pietatem siue predicationem.
ide qui ido predicant: ut lucrum temporale
possiait atripe ab auditoribus. Est autem quȩstꝰ
magnus: pietas cum sufficientia. Ac si diceret.
His scire o timotheȩ. quid sit lucrum magnum
siue questus: Pietas. idest fideles et cognitio
sancte trinitatis est lucrum magnum cum suf¬
ficientia: quando homo non desiderat plus hab̾e
quam necesse est. ad corporis necessitatem implen¬

Expanded text:
arati sunt, existimantium quaestum sive lucrum temporale esse pietatem sive praedicationem, id est qui ideo praedicant ut lucrum temporale possint accipere ab auditoribus. Est autem quaestus magnus, pietas cum sufficientia. Ac si diceret: Vis scire, o Timothee, quod sit lucrum magnum seu quaestus? Pietas, id est fides et cognitio sanctae Trinitatis est lucrum magnum cum sufficientia, quando homo non desiderat plus habere quam necesse est ad corporis necessitatem implen
Abbreviated transcription (Latin):
apppinq̃uit regnũ celoꝵ: Alit̃: Ante dñi ad uentũ
erant quedã oꝑa legis: quȩ a leuiorib peccatis
mundabant suos obseruatores: uerbigr̃a. sicut
circũcisio quȩ originale peccatũ tollebat: quãuis
adicũ patriȩ cęlestis ñ reseraret: Et sic̃ erant multa
alia ꝓ quib offerebant᷑ sacrificia holo causta:
& de quib dicebat᷑: Siqͥs hoc ul ho c  fecerit.
offerat arietẽ. aut aliqͥd tale: ⁊ mundabit᷑: Post

Expanded text:
appropinquabit regnum coelorum . Aliter. Ante Domini adventum erant quaedam opera legis, quae a levioribus peccatis mundabant suos observatores, verbi gratia: sicut circumcisio, quae originale peccatum tollebat, quamvis aditum patriae coelestis non reseraret, et sicut erant multa alia, pro quibus offerebantur holocausta , et de quibus dicebatur: Si quis hoc vel illud fecerit, of
Abbreviated transcription (Latin):
dicio: i. occidet᷑: igni cremabit᷑: lapidib obruet᷑: in
patibulo suspendet᷑: & ñ iuuat quomͦ impleatur:
ꝓcul dubio ipsa occidit hoĩem: Qui iuidiciũ dat
ut occidat᷑: licet ipsa ñ sit causa mortis eius: Sp̃s
autem uuificat: Id÷ eugłm qd̵̃ sp̃ualit̾ intelligit᷑.

Expanded text:
occidetur, igni cremabitur, lapidibus obruetur, in patibulo suspendetur, et non juvat quo impleatur procul dubio ipsa occidit homine, quae judicium dat ut occidatur, licet ipsa non sit causa mortis ejus. Spiritus autem vivificat. Evangelium quod spiritaliter intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a p̃cedente ⁊ subseq̃nte: sed nec cogitare: Dei
enĩ gr̃a nos p̃uenit ut uelimꝰ. ⁊ ipsa nos sub¬
sequit᷑ ut possimꝰ: Unde exorabat psalmista:
legis: ut p̃dicemꝰ circũcisionẽ carnalit̾ obseruan¬
dam: aut sabbati ociũ. aut nemeniarũ uł sacrifici¬
orũ ritũ obseruandũ: sed sp̃uali intelligentia eugłii.
qd̃ sp̃ualit̃ ÷ intelligendũ: & cuiꝰ obseruatio sp̃m sc̃m
tribuit tẽpore baptismatis: Qd̃ aut̃ dic̃ idoneos mini¬
ꝓprie congruus & utilis. atq illi rei aptus de qua
modis intelligendũ ÷ littera mosaicȩ legis occidi
hoĩem. corporalit iubendo: ⁊ ñ iuuando: Dum enun

Expanded text:
raecedente et subsequente sed nec cogitare. Dei enim gratia nos praevenit, ut velimus, et ipsa nos subsequitur, ut possimus. Unde exorabat Psalmista dlegis, ut praedicaremus circumcisionem carnaliter observandam, aut sabbati otium, aut neomeniarum vel sacrificiorum ritum celebrandum, sed in spiritali intelligentia Evangelii, quod spiritaliter intelligendum est: et cujus observatio Spiritum sanctum tribuit tempore baptismatis. Quod autem dicit idoneos miniproprie congruus et utilis, atque illi rei aptus de qua modis est intelligendum. Littera legis Mosaicae occidit hominem corporaliter, jubendo, et non juvando. Du
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ ꝑ xp̃m dñm nr̃m cuiꝰ passione redẽpti
⁊ reconsiliati sumꝰ ad dm̃ .i. apud dm̃ patrem:
qualẽ ego dicturus ⁊ scripturꝰ sũ inseq̃ntibus:
Non quod sufficientes sumus cogitare aliqͥd
a tiobis: quasi ex nobis: sed sufficientia nr̃a ex
deo est: hec destruit om̃em confidentiã liberi
arbitrii: ꝑ qd̃ multi putant se posse bonũ aliqd̃
ag̾e sine dei gr̃a: Et iccirco omĩa ista ait: ut
ostendat: nichil boni sua uirtute ⁊ prudentia
cogitare aut fac̾e: Dicit gͦ: N on habemꝰ talẽ
ficluciã uł auclaciã qd simꝰ sufficientes .i. qd̵

Expanded text:
dempti et reconciliati sumus ad Deum, id est apud Deum Patrem, qualem ego dicturus et scripturus sum in sequentibus. Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Hic destruit omnem confidentiam liberi arbitrii, per quod multi putant se posse bonum aliquod agere sine gratia Dei; et idcirco ista omnia ait, ut ostendat nihil boni sua virtute et prudentia cogitare aut facere. Dicit ergo: Non habemus talem fiduciam vel audaciam, quod simus sufficientes, id