comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
argumenta concurrunt. Quod
enim ꝑsona sit. his eilissirunt ia¬
tionib. Si scđm quod homo ali¬
quid est. uel ꝑsona uel substan¬
tia uel aliud est. sed aliud non:
ergo ꝑsona uel substantia: sed¬
si substantia est. uel rationalis
uel irrationalis: sed non est irra¬
tionalis substantia: ergo ratio¬
nalis. Siuero scđm quod homo ẽ
rationalis substantiã ergo ꝑso¬
na: quia hec est diffinitio ꝑsonȩ:
substantia rationalis indiuidu¬
e naturȩ. Si ergo scđm quod ho¬
mo est aliquid: & scđm quod ho¬
mo ꝑsona est. Sed econuerso. s
scđm quod homo ꝑsona: ẽ uel
tercia in trinitate uel aliaSeda¬
lia ñ: gͦ t̾cia intrinitate ꝑsona.
At si scd̃m quod homo ꝑsonaẽ
tercia in trintrate: ergo ds̃. Pro¬
pter hec inconuenientia & alia.
nem non eẽ ꝑsonam nec aliquid:
nisi forte scd̾m sit expressiuum
unitatis ꝑsone: scd̃m enim mul
tiplicem habet rationem. Aliqͣn¬
do enun exprimit conditionem
Augustinꝰ etiam suꝑ ioh̃m ate.

Expanded text:
argumenta concurrunt. Quod enim persona sit, his edisserunt rationibus: Si secundum quod homo aliquid est, vel persona, vel substantia, vel aliud est. Sed aliud, non ergo persona vel substantia; si substantia est, vel rationalis, vel irrationalis; sed non est irrationalis substantia, ergo rationalis. Si vero secundum quod homo, est rationalis substantia, ergo persona, quia haec est definitio personae, substantia rationalis individuae naturae. Si ergo secundum quod homo est aliquid, et secundum quod homo persona est. Sed e converso, si secundum quod homo persona est, vel tertia in Trinitate, vel alia; sed alia non, ergo tertia in Trinitate persona. At si secundum quod homo persona est tertia in Trinitate, ergo Deus. Propter haec inconvenientia et alia, nem non esse personam, nec aliquid, nisi forte secundum sit expressivum unitatis personae. Secundum enim habet multiplicem rationem. Aliquando enim exprimit conditionem August. etiam, super Joan., ait:
Abbreviated transcription (Latin):
diadema regale iacens inueni¬
at: numquid ea conabit᷑ ado¬
rare: Cum uero ea rex fuerit in¬
dutus. ꝑiculum mortis incur¬
rit: si eacum rege adorare quis¬
contempserit. Ita etiam in xp̃o
domino humanitatem non
solam uel nudam. sed diuinita¬
tiunitam. scilicet unum filiũ
deum uerum & hominem ue¬
rum. si quis adorare contẽpserit:
eternaliter morietur. Idem suꝑ¬
ubi dicitur adorãte scabellum
idest caro: quȩ sine impietate ad¬
oratur. Suscepitenim deterra
terram: quia caro de t̾ra est: & de
carne marie carnem accepit. Hec
sine impietate a uerbo dei assup¬
ta adoratur a nobis: quia ne¬
mo carnem eius manducat: nisi
prius adoret. Sed qui adorat ñ
terram intuetur: illum potius
intuet᷑. cuiꝰ scabellum est ꝓpter
quem adorat. his auctoritatib
p̃misse inuestigationis absoluti¬

Expanded text:
diadema regale jacens invenidiadema regale jacens inveniat, nunquid ea conabitur adorare? Cum vero ea rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea quis cum rege adorare contempserit. Ita et in Christo Domino humanitatem non solam vel nudam, sed divinitati unitam, scilicet unum Filium Deum verum et hominem verum si quis adorare contempserit, aeternaliter morietur. Idem suubi dicitur: Adorate scabellum id est, caro, quae sine impietate adoratur. Suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit; haec sine impietate a Verbo Dei assumpta adoratur a nobis, quia nemo carnem ejus manducat nisi prius adoret; sed qui adorat, non terram intuetur, sed illum potius cujus scabellum est, propter quem adorat. His auctoritatibus praemissae investigationis absoluti
Abbreviated transcription (Latin):
carbonẽ tang̾e ꝓpter ligno co¬
pulatum ig̃nem. Ad oro xp̃i me¬
tam deitatem. Nonenim quar¬
tam appono ꝑsonam in trini¬
tate: sed unam ꝑsonam confiteor
uerbi & carnis eius. his uerbis
insinuari uidetur. xp̃i huma¬
nitatem una adoratione cum
uerbo esse adorandam. De hoc
etiam augustinus ex sermone do¬
mini ubi dicit. non turbet᷑ cor
q filium non natura esse dm: sed
creatum. Quib respondendumẽ:
quia si filius non est d̾s natura.
sed creatura. nec colendus est
potius creature: quam creatori.
Sed illi ad hoc replicabunt: &
dicent. Quid est quod carnem eiꝰ
quam creaturam esse non negas.
simul cum diuinitate adoras:
immo ꝑfectam in xp̃o humani¬
tatem ideo adoro: quod a diuinita¬
te suscepta & deitati unita ẽ: ut
non alium & alium. sed unum
eundemq deuna et. ho¬
minem filium dei esse confitear.
Deniq si homine separaueris
adeo. illi numquã credo nec ser¬
uio. Uelut sequis prirpura uel

Expanded text:
carbonem tangere propter ligno cocarbonem tangere propter ligno copulatum ignem. Adoro Christi Dei metam deitatem. Non enim quartam appono personam in Trinitate, sed unam personam confiteor Verbi et carnis ejus. His verbis insinuari videtur Christi humanitatem una adoratione cum Verbo eetiam B. Augustinus ait ex sermone Domini, ubi dicit: Non turbetur cor ci Filium non natura esse Deum, sed creatum. Quibus respondendum est quia si Filius non est Deus natura, sed creatura; nec colendus est potius creaturae quam Creatori. Sed illi ad hoc replicabunt et dicent: Quid est quod carnem ejus quam creaturam esse non negas, simul cum divinitimo perfectam in Christo humanitatem, ideo adoro, quia a divinitate suscepta et Deitati unita est, ut non alium et alium, sed unum eumdemque Deum et hominem Filium Dei esse confiteor. Denique si hominem separaveris a Deo, illi nunquam credo, nec servio. Velut si quis purpuram vel
Abbreviated transcription (Latin):
honus cultus. Asorum senten¬
cia que lirram adorationem u¬
triq exhibendam tradunt.
manitatem una adoratione cũ
uerbo eẽ adorandam: non ꝓpter
se. sed propter illum cuius sca.¬
bellum ẽ. cui est unita. Nec ip¬
sa humanitas sola uel nuda: s
cum uerbo cui est unita. nec ꝓpt̾
qui hoc facit ydolatrie reus
iudicari potest: quia nec soli cre¬
aturȩ. nec ꝓpter ipsam. sed cre¬
atoricum humanitate & in hu¬
manitate sua seruit. De hoc io
hannes ita ait. Duȩ sunt nature
xp̃i. ratione & modo differenteᷤᷤ.
unite uero scd̾m ypostasim. U¬
& homo ꝑfectus. quem ad oramꝰ
cum patre & sp̃i una adoratio¬
ne cum incontaminata car¬
ne eius: non inadorabilem car¬
nem dicentes. Adoratur enim
in una uerb ypostasi. quȩ ypo¬
tasis generata est: non creaturȩ
uenerationem p̃bentes: non
enim ut nudam carnem adora¬
mus. sed ut unitam deitati. in
unam ypostasim dei uerbi du¬
abus reductis naturis. Timeo

Expanded text:
bonus cultus. 2. Aliorum sentenbonus cultus. 2. Aliorum sententia qui unam adorationem utrique exhibendam tradunt. manitatem una adoratione cum Verbo esse adorandam, non propter se, sed propter illum cujus scabellum est, cui unita est. Nec ipsa hcum Verbo cui est unita, nec proptqui hoc facit idololatriae reus judicari potest, quia nec soli creaturae, nec propter ipsam, sed Creatori cum humanitate et in humanitate sua servit. De hoc, Joap. 8, ita ait: Duae sunt naturae Christi, ratione et modo differentes, unitae vero secundum hypostasim. Uet homo perfectus; quem adoramus cum Patre et Spiritu una adoratione cum incontaminata carne ejus, non inadorabilem carnem dicentes. Adoratur enim in una Verbi hypostasi, quae hypostasis generata est, non creaturae venerationem praebentes. Non ergo ut nudam carnem adoramus, sed ut unitam deitati in unam hypostasim Dei Verbi duabus reductis naturis. Timeo
Abbreviated transcription (Latin):
uestigari oportet utrũ caro
xp̃i & anima una eademq cũ
uerbo debeant adoratione ad¬
orari: illa scilicet que latrra dici¬
tur. Si enim anime uł carni
xp̃i exhibetur latria. que intel¬
ugitur ieruitus uue cultus soli
creatori debitus: cum anima
xp̃i uel caro creatura tantũ sit.
creature exhibet᷑. quod soli cre¬
atori debetur: quod facienti in
ydolatriam deputatur. Ideo qͥ¬
busdam uidetur. non illa ad¬
oratione quȩ latria est carnem
sed illa q̃ ẽ duilia cuiꝰ duas sp̃es
uel modos esse dicunt. Est enim
cuiusdam modi dilia. quȩ crea¬
ture cuilibet exhiberi potest: &
ẽ q̃dam soli humanitati xp̃i ex¬
hibenda non alii creature:quia
xp̃i humanitas suꝑ omnem
creaturam ẽ ueneranda & dili¬
genda: non tamen adeo. ut cul¬
tus dͥiuinitati debitus ei exhi¬
beatur: qui cultus in dilectione
& sacfica ꝓxbibitione artp reue¬
rentia consisirt:. qui latine dicit᷑
puitas grecr  item theosebia. id
est deicultus: uel eusebia. idest

Expanded text:
stigare oportet utrum caro sti et anima una eademque cum Verbo debeant adoratione adorari, scilicet illa quae latria dicitur? Si enim animae vel carni Christi exhibetur latria, quae intelligitur servitus, sive cultus soli. Creatori debitus; cum anima Christi vel caro creatura tantum sit; creaturae exhibetur, quod soli Creatori debetur, quod factum in idololatriam deputatur. Ideo quibusdam videtur, non illa adoratione, quae latria est, animam sed illa quae est dulia, cujus duas species vel modos esse dicunt. Est enim cujusdam modi dulia, quae creaturae cuilibet exhiberi potest; et est quaedam soli humanitati Christi exhibenda, non alii creaturae; quia Christi humanitas super omnem creaturam est veneranda et diligenda; non tamen adeo ut cultus divinitati debitus ei exhibeatur. Qui cultus in dilectione et sacrificii exhibitione atque reverentia consistit; qui Latine dicitur pietas, Graece autem theosebia, est, Dei cultus, vel εὐσέβεια, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ambrosii. ordinemdi¬
ligendi scd̾m affectum. magis qͣm
scdm effectum diligenter intuẽ¬
tib explicare uidentur. non in

Expanded text:
erba Ambrosii ordinem diligendi secundum affectum magis quam secundum effectum, diligenter intuentibus explicare videntur, non in
Abbreviated transcription (Latin):
sere complexib iuolari atq cõ¬
tingi: Non quod nuptias con¬
dempnemus: sed quod eo tẽpore
quo carnes agni manducaturi
sumus. uacare a carnalib oꝑib
debeamus. Hoc capitulum ꝓpͥe
ad ministros eccłȩ ꝑtinere uide¬
tur: quib ñ licebat sacra offi¬
cia celebrare atq misteria tẽꝑe
conuigalis amplexus. quo etiã
p̃sentia sp̃c scĩ non dat᷑. Unde i¬

Expanded text:
sere complexibus, violari atque consere complexibus, violari atque contingi! non quod nuptias condemnemus, sed quod eo tempore quo carnes Agni manducaturi sumus, vacare a carnalibus operibus debeamus. Hoc capitulum maxime ad ministros Ecclesiae pertinere videtur, quibus non licebat sacra officia celebrare atque mysteria tempore conjugalis amplexus, quo etiam praesentia Spiritus sancti non datur. Unde i
Abbreviated transcription (Latin):
t licet debitum poscenti sit
semꝑ soluendum: ñ licet
tamen quolibet die poscere.
uenire: aliquando ñ. Propter
ꝓcessionis enim dies & ieiunioꝵ
aliqñ ñ licet conuenire: quia e¬
tiam alicitis abstinendum est.
ut faciliꝰ impetrari possit qd̃
postulat᷑. Idem. Quociens enĩ
dies natiuitatis uel relique fe¬
stiuitates aduenerint: ñ solum
concubinaꝵ consortio. s etiam
a propriis uxorib abstinere. Itẽ
ambrosiꝰ Si causa ꝓcreandoꝵ
filiorum ducitur uxor: ñ mul¬
tum tempus concessum uidẽt᷑
ad ipsum usum: quia & dies fest¬
&̾ dies processionis. & ipsa ratio
conceptꝰ & partus uixta legem.
cessare usum carnis his debere
lli autem quod dictũ ẽ reddere
debitum ñ ẽẽ peccatũ: uidetur
obuiare quod ait ieronimꝰ. Qͥ
care non potest orationi. nec car¬
nes agni edere. Item. Si panes
propositionis ab his qui uxores
suas tetigerant comedi ñ po¬
terant: quantomagis panis qͥ
de celo descendit. non pot̾ ab hi
qui conuigalib pauloante he¬

Expanded text:
t licet debitum poscenti semper sit solvendum, non licet tamen qualibet die poscere. venire, aliquando non. Propter processionis enim dies, et jejuniorum aliquando non licet convenire; quia etiam a licitis abstinendum est, ut facilius impetrari possit quod postulatur. Idem: Quoties enim vel dies Nativitatis, vel reliquae festivitates advenerint, non solum a concubinarum consortio, sed etiam a propriis uxoribus abstinete. Item Ambrosius: Si causa procreandorum filiorum ducitur uxor, non multum tempus concessum, videtur ad ipsum usum, quia et dies festi, et dies processionis, et ipsa ratio conceptus et partus juxta legem cessare usum carnis debere Illi autem quod dictum est, reddere debitum non esse peccatum, videtur obviare quod ait Hieron., care non potest orationi, nec carnes Agni edere. Item, si panes propositionis ab his qui uxores suas tetigerant, comedi non poterant; quanto magis panis qui de coelo descendit, non potest ab his qui conjugalibus paulo ante hae
Abbreviated transcription (Latin):
Qui exigit uirationem: multũ
interẽ. si nescit illum uiraturũ
falsum anscit. Si enim nescit.
nem. & scit eum falsum iurare.
uincit homicidam: quia ho¬
micida corpus occisurus est
ille animam. immo duas ani¬
mas: & eius quem uirare pro¬
uocauit & suam

Expanded text:
Qui exigit jurationem, multum interest, si nescit illum jurare falsum, an scit. Si enim nescit, nem et scit eum falsum iuraturum esse, vincit homicidam quia homicida corpus occisurus est, ille animam, immo duas animas et eius quem iurare provocaverit et suam
Abbreviated transcription (Latin):
docet. t̾ractans illud domi¬
niuerbum. ego pono animam
meam ut iterum sumam eam.
nemo tollit eam a me sed ego po¬
no eam. ame ipso potestatẽ habeo
ponendi eam & iterum sumendi eã:
hic animam dicitemissam. Aquo
emissa ẽ : a seipła nonẽ emissa: qr
seipsam non posuit: nec uerbum
animam posuit uel camem. Caro
ergo animam posuit: sed potesta¬
te in semanentis ditatis. Potentia
ergo deitatis anima diuisa ẽ a
carne. sed neutrum a uerbo dei.¬

Expanded text:
docet, tractans illud Domini verbum: Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam; nemo tollit eam a me, sed ego pono eam; a meipso potestatem habeo ponendi eam, et iterum sumendi eam; hic animam dicit emissam. A quo emissa est? A seipsa non est emissa, quia seipsam non posuit; nec Verbum animam posuit, nec carnem. Caro ergo animam posuit, sed potestate in se manentis deitatis. Potentia ergo deitatis anima divisa est a carne, sed neutrum a Verbo Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ed ipło a peccati᷑ absolutos ostẽ¬
dunt:. quia non imponit alicui
satis factio penitentialis. nisi
quẽ sacerdos uere penitentem
neri indicat. Quõdaũ hoc ad
claues ꝑtineat: augustinus os¬
tendit dicens. frustrat claues
eccłȩ qui sine arbitrio sacerdocᷤ
penitentiam agit: si sine oris
confessione criminis indulgen¬
tiam impetratur. Est & alius
modus ligandi & soluendi qui
ꝑ excommunicationem gerit᷑:
dum aliquis scd̾m canonicam
disciplinam. tercio uocatꝰ ad
emendationem manifesti delic¬
ti. & satis facere uilipendens. sẽ¬
tentia eccłȩ a loco orationis &
sacramentoꝵ communione &
fidelium consortio preciditur
ut erubescat: & pudore sceleris
conuersus peniteat: ut sic spi¬
ritꝰ eius saluus sit. Quods¬

Expanded text:
eo ipso a peccatis solutos osteneo ipso a peccatis solutos ostendunt, quia non imponitur alicui satisfactio poenitentialis, nisi quem sacerdos vere poenitentem Deo judicant. Quod autem hoc ad claves pertineat August. ostendit dicens, Ecclesiae, qui sine arbitrio sacerdotis poenitentiam agit, si sine oris confessione criminis indulgentiam imprecatur. Est et alius modus ligandi et solvendi, qui per excommunicationem geritur, dum aliquis secundum canonicam disciplinam tertio vocatus ad emendationem manifesti delicti, et satisfacere vilipendens, sententia Ecclesiae a loco orationis, et sacramentorum communione, et fidelium consortio praescinditur, ut erubescat, et pudore sceleris conversus poeniteat, ut sic spiritus ejus salvus sit, 1 Co
Abbreviated transcription (Latin):
non faciunt leprosos uł mundoᷤ.
sed discernunt qui mundi uel
cat scđm ueritatem. & in remit¬
tendis & in retinendis culpis. Id
legales incurandis leprosis. hii
tinent: dum dimissa adeo uel
retenta iudicant & ostendunt.
Ponunt enum sacerdotes nom̃
dei suꝑ filios isrł. sed ipse bene¬
modum ligandi uel soluendi:
ieronimus supra notauit. Aliuᷤ
satis factionem penitentiȩ con¬
fitentibus imponunt. Soluunt
cum de ea aliquid dimittunt:
uel ꝑ eam purgatos ad sacram̃¬
torum communionẽ admittt̃.
Quem modum suꝑius leo papa
notauit. Scđm hunc modum:¬
etiam dicuntur sacerdotes pec¬
cata dimittere uel retinere.Un¬
remittunt remittit d̾s & cet̾a.
Opus enim iusticiȩ exercent in
peccatores. cum eos iusta pena
ligant: opus miscdiȩ dũ de ca a¬
liquid relaxant. uel sacramento¬
rum communioni conciliant:
alia oꝑa in peccatores exercere
nequeunt. Et notandum. qͥa qͦs
satis factione penitentiȩ ligant

Expanded text:
non faciunt leprosos vel mundos, non faciunt leprosos vel mundos, sed discernunt qui mundi vel cat secundum veritatem remittendis vel retinendis culpis. Id legales in curandis leprosis. Hi tinent, dum dimissa a Deo vel retenta judicant et ostendunt. Ponunt enim sacerdotes nomen Domini super filios Israel, sed ipse benemodum ligandi et solvendi B. Hieronymus supra notavit. Hic etsatisfactionem poenitentiae confitentibus imponunt. Solvunt, cum de ea aliquid dimittunt, vel per eam purgatos ad sacramentorum communionem admittunt, quem modum superius Leo papa notavit. Secundum hunc modum dicuntur etiam sacerdotes dimittere peccata vel retinere. Unremittunt, et remittit Deus, etc. Opus enim justitiae exercent in peccatores, cum eos justa poena ligant; opus misericordiae, dum de ea aliquid relaxant, vel sacramentorum communioni conciliant; alia opera in peccatores exercere nequeunt. Et notandum est quia quos satisfactione poenitentiae ligant,
Abbreviated transcription (Latin):
on autem hoc sacerdotib
concessit: quibus tamen tribuit
idest ostendendi homines ligatoᷤᷤ
uel solutos. Unde dominus leꝓ¬
sum prius sanitati ꝑ se restituit:
deinde ad sacerdotes misit: quoꝵ
iudicio ostenderetur mundatus.
Ita etiam lazarum iam uiuifica¬
tum obtulit discipulis soluen¬
dum: quia & si aliquis apudde¬
um sit solutus: non tamen in fa
dis igitur culpis uel retinendis.
ita operatur sacerdos euangłicꝰ
& iudicat. Sicut olim legalis in
illis qui contaminati erant
lepra. quȩ peccatum significat.
bo claues regni celorum: & qd̃¬
cumq ligaueris suꝑ terram. e¬
rit ligatum & in celis: & quod¬
cumq solueris suꝑ terram erit
solutum & in celis. Hunc inquit
locum quidam non intelligenteᷤᷤ.
aliquid sumunt de suꝑciliopha¬
riseoꝵ: ut dampnare innoxioᷤᷤ
uel soluere seputent noxios. cũ
apud ãm non sententia sacer¬
dotum. sed reorum uita querat᷑.
In leuitico ostendere se sacerdo¬
tibus iubentur leprosi: quos illi

Expanded text:
on autem hoc sacerdotibus concessit, quibus tamen tribuit id est, ostendendi homines ligatos vel solutos. Unde Dominus leprosum sanitati prius per se restituit, deinde ad sacejudicio ostenderetur mundatus . Ita etiam jam Lazarum vivificatum obtulit discipulis solvendum , quia etsi aliquis apud Deum sit solutus, non tamen in facdis igitur culpis vel retinendis ita operatur sacerdos evangelicus et judicat, sicut olim legalis in illlepra, quae peccatum signat. Undebo claves regni coelorum, et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; et quodculigatum et in coelis . Hunc, inquit, locum quidam non bene intelligentes, aliquid sumunt de supercilio Pharisaeorum, ut damnare innoxios, vel solvere se putant noxios, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed reorum vita quaeratur. In Levitico ostendere se sacerdotibus jubentur leprosi : quos illi
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur autem de uiris. qͥ
fuerunt ante circumcisiõ¬
nem. & de feminis quȩ fuerũt
ante & post: quod remedium
contra peccatum habuerint.
Quidam dicunt sacrificia &
oblationes eis ualuisse. ad re¬
missionem peccati. sed melius
est dicere illos qui de abrahã
prodierunt.ꝑ circumcisionẽ
iustificatos: mulieres uero ꝑ
fidem & oꝑationem bonam
uel suam si adultȩ erant. uel pa¬
rentum si paruulȩ: eos uero
qui fuerunt ante circumcisionẽ
paiiulos in fide parentũ. pa¬
rentes uero ꝑ uirtutem sacrifi¬
ciorum. scilicet quam intellige¬
bant sp̃ualiter in illis sacͥficii
iustificatos. Unde gregorius.
baptismi: hoc egit apud uet̾es
uel pro paruulis sola fides. uel
pro maioribus uirtus sacrificii.
uel pro his qui ex abrahȩ stir¬
pe prodierunt. misterium cir¬
cumcisionis¬

Expanded text:
eritur autem de viris quae fuerunt ante circumcisionem, et de feminis quae fuerunt ante et post, quod remedium contra peccatum habuerint. Quidam dicunt sacrificia et oblationes eis valuisse ad remissionem peccati. Sed melius est dicere illos qui de Abraham prodierunt, per circumcisionem justificatos; mulieres vero per fidem et operationem bonam, vel suam, si adultae erant, vel parentum, si parvulae. Eos vero qui fuerunt ante circumcisionem, parvulos in fide parentum; parentes vero per virtutem sacrificiorum, scilicet quam intelligebant spiritualiter in illis sacrificiis, justificatos; unde Greg., in 4Baptismi, huel pro paruulis sola fides, uel pro maioribus uirtus sacrificii, uel pro his qui ex Abrahae stirpe descenderant mysterium circumcisionis
Abbreviated transcription (Latin):
i autem queritur. quis ma¬
gis teneatur. an qui ꝑ d̾m̃
per eum hec facta sunt. Unde
rit. modicum uidetur facere. qͥ
gelium: maius aliquid fecisse
uidetur. Quibus dicendum ẽ.

Expanded text:
i autem quaeritur quis magis teneatur, an qui per Deuper Deum haec sancta facta sunt. Unde rit, modicum videtur facere qui gelium, maius aliquid fecisse videtur quibus dicendum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nitentia ꝑ fectorum uel ad
salutem sufficienti. intelligen¬
dum ẽ quod supra dixit. scilicet
penitentia ẽ uindicta semꝑ pu¬
niens quod commisit: & alia hꝰ¬
modi. Iuud uero si penitentia
finttur: nichil de uenia relinqͥt.
dupliciter accipi potest. Sienĩ
uixta quoꝵ dam intelligentiã.
peccata dimissa red eunt. facile
ẽ intelligere nichil de uenia re¬
linqui : quia peccata dimissa
iterum replicantur. Sicut enim
ile qui ex seruitute in libertatẽ
manumitttur: interim uere
liber ẽ. & tamen propter offen¬
sam in seruitutem postea reuoca¬
tur sic & penitenti peccata ue¬
re dimittuntur: & tamen ꝓpt̾
offensam quȩ replicatur iterum
redeunt. Siuero non redire di¬
cantur. sane potest dici etiam
sic nichil de uenia relinqui. nõ
quod dimissa peccata iterum
imputentur: sed quia propter
ingratitudinẽ ita reus est &¬
immundus constituitur. ac si
ila redirent
be sollempni & uni

Expanded text:
nitentia perfectorum vel ad salutem sufficienti, intelligent quod supra dixi, scilicet poenitentia est vindicta semper puniens quod commisit; et alia hujusmodi. Illud vero, si poenitentia finitur, nihil de venia relinquitur, dupliciter accipi potest. Si enim juxta quorumdam intelligentiam peccata dimissa redeunt, facile est intelligere nihil de venia relinqui, quia peccata dimissa iterum replicantur. Sicut enim ille qui ex servitute in libertatem manumittitur, interim vere liber est, et tamen propter offensam in servitutem postea revocatur; sic et poenitentia peccata vere dimittuntur, et tamen propter offensam quae replicatur, iterum redeunt. Si vero non redire dicantur, sane potest dici etiam sic nihil de venia relinqui; non quod dimissa peccata iterum imputentur, sed quia propter ingratitudinem ita reus et immundus constituitur. ac si illa redirent. 3. De solemni et uni
Abbreviated transcription (Latin):
cunt omnem formam. & quicquid
est a deo eẽ inquantũ ẽ. & formã
idoli in quantum ẽ. uel in quan¬
tum forma ẽ adeo eẽ: sed non in
quantum est idoli. idest posita
ad adorandũ. In hoc enim non est
creatura. sed ꝑuersio ereaturȩ: sic̃
uiud quod peccatum est in qͣntũ
peccatum ẽ nichilest: & homi⁊es
cum peccant nichil fuint: quia
ab illo qui uere ẽ separantur.
Unde ieronimus. Quod ex deo ñ
est. qui solus uere est. non eẽ dict᷑t.
Ioeoq peccatum quod nos a uero
eẽ abducit: nil eẽ. uel non ẽẽ dici¬
tur. Alii uero dicunt omnem for¬
mam quȩ scilicet naturalit̃ ẽ. &
omne quod naturaliter ẽ eẽ a dõ:
sed forma idol non est naturałr.
quia nature iusticiȩ non seruit.
Io enu naturaliter eẽ dicitur. qd̾
simplici nature iusticiȩ quȩ ds ẽ.
militat non resultat: & naturam
creatam non uitiat. Scd̾m
scđm litteram. non uirabis pro
nichilo nomen di. Allegorice ue¬
ro precipitur. ut non putes creaty¬

Expanded text:
cunt omnem formam, et quidquid cunt omnem formam, et quidquid est, a Deo esse in quantum est, et formam idoli in quantum est vel in quantum forma est, a Deo esse, sed non in quantum idoli est, id est, posita ad adorandum. In hoc enim non est creatura, sed perversio creaturae. Sicut illud quod peccatum est, in quantum peccatum est, nihil est; et homines cum peccant, nihil fiunt, quia ab illo qui vere est, separantur. Unde Hieron.: Quod ex Deo non est, qui solus vere est, non esse dicitur. Ideoque peccatum quod nos a vero esse abducit, nihil esse vel non esse dicitur. Alii vero dicunt omnem formam, quae scilicet naturaliter est, et omne quod naturaliter est, esse a Deo; sed forma idoli non est naturaliter, quia naturae justitiae non servit. Id enim naturaliter esse dicitur, quod simplici naturae justitiae quae Deus est, militat, non resultat, et naturam creatam non vitiat. Secundsecundum litteram, non jurabis pro nihilo nomen Dei. Allegorice vero praecipitur, ut non putes creatu
Abbreviated transcription (Latin):
em quam non uidit oculus. s
animus sibi finxit: ut si quis
humanis membris caput canis
uel auetis formet. uel in uno ha¬
bttu hominis dias facies nonsi¬
militudinem s idolum facit:
enim ex rebus constantib aliqua
assumitur species: sed quod menᷤ
tudo uero ẽ cum aliquid ex his
quȩ sunt uel in celo uel interra
uel inaquis formatur. Augusti¬
nus uero ita exponit illud. ydo¬
lum nichil est in mundo. idest ĩ¬
ter creaturas mundi non est
forma ydoli: materiam enim for¬
mauit ds: sed stulticia hominũ
formam dedit. Quecumq facta
sunt naturaliter fac̾ta sunt per
uerbum: sed forma hominis in
ydolo non est facta ꝑ uerbum:
sicut peccatum ñ est factum ꝑ
uerbum: sed est nichił & nichil fi¬
unt homines cum peccant. Sed
queritur quomodo hec dicatur
forma ydoli non eẽ facta ꝑ uer¬
bum: cum alibi legatur. omnis
forma. omnis compago. omnis
concordia partium facta ẽ per
uerbum. Hocautem a diuersis
uarie soluitur. Quidam enim di¬

Expanded text:
em quam non vidit oculus, sed em quam non vidit oculus, sed animus sibi finxit; ut si quis humanis membris caput canis, vel arietis formet, vel in uno habitu hominis duas facies, non similitudinem, enim aliqua ex rebus exstantibus assumitur species, sed quod ipsa tudo vero est, cum aliquid ex his quae sunt vel in coelo, vel in terra, vel aquis formatur. August. vero ita exponit illud: Idolum nihil est in mundo, id est, inter creaturas mundi non est forma idoli, materiam enim formavit Deus, sed stultitia hominum formam dedit. Quaecumque facta sunt, naturaliter facta sunt per Verbum, sed forma hominis in idolo non est facta per Verbum, sicut peccatum non est factum per Verbum, sed est nihil, et nihil fiunt homines cum peccant. Sed quaeritur quomodo hic dicatur forma idoli non esse facta per Verbum, cum alibi legatur: Omnis forma, omnis compago, omnis concordia partium facta est per Verbum. Hoc autem a diversis varie solvitur. Quidam enim di
Abbreviated transcription (Latin):
que in duob mandatis cõplet᷑:
consideranda ẽ. habet enim deca¬
logus decem precepta quȩ sunt
decacordaium & psalterium: quȩ
sc sunt distributa. ut tria quȩ st̃
in prima tabula ꝑtineant ad de¬
um. scilicet ad cognitionem &
dilectionem trinitatis: septem
quȩ sunt in secunda tabula. ad
dilectionem proximi. Prium¬
in prima tabula est. non habebis
deos alienos: non facies tibi sculp¬
tile neq omnem similitudinem¬
& cetera: hec origenes dicit eẽ duo
mandata: sed augustinus unũ:
hoc ipsum enim quod dixerat.
non habebis deos alienos ꝑfectiꝰ
explicat cum prohibet col fig¬
menta. scilicet ydolum uel suni¬
litudinem alicuuis rei: que duo
origenes ita dicit distare. ut ido¬
lum sit quod nichil habet simile
fui similitudo uero quod habet
speciem alicuius rei. Ut uerbigr̃a
siquis in auro uel ligno uł alia
re faciat speciem serpentis uela¬
uis. uel alius rei. & statuatad orã¬
dum: non ydolum. sed similitu¬
dinem fecit. Qui uero facte speci¬

Expanded text:
quae in duobus mandatis completur, consideranda est. Habet enim Decalogus decem praecepta, quae sunt decachordum psalterium; quae sic sunt distributa, ut tria quae sunt in prima tabula, pertineant ad Deum, scilicet, ad cognitionem et dilectionem Trinitatis; septem quae sunt in secunda tabula, ad dilectionem proximi. in prima tabula est: Non habebis Deos alienos; non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem, etc. Haec Origenes dicit duo mandata; sed August. , unum; hoc enim ipsum quod dixerat, Non habebis Deos alienos, perfectius explicat cum prohibet coli figmenta, scilicet, idolum vel similitudinem alicujus rei; quae duo Origenes ita dicit distare, ut idolum sit quod nihil habet simile sui; similitudo vero, quod habet speciem alicujus rei; ut, verbi gratia, si quis in auro vel in ligno vel alia re faciat speciem serpentis vel avis vel alterius rei, et statuat ad adorandum, non idolum sed similitudinem fecit. Qui vero facit speci
Abbreviated transcription (Latin):
nis tantum corpus xp̃i sumi.
ec uerba & alia huiusmõdi
ubi de sp̃uali manducatioe
agitur. quidam obtuso corde
legentes erroris caligine inuolu
nis sumi non modo sacramenta¬
liter. sed & spiritaliter: a malis
uero tantum sacramentaliter id
est sub sacramento. scilicet sub sꝑe
uisibili. carnem xp̃i de uirgine sũ¬
ptam. & sanguinem pro nobis
fusum sumi. sed non misticam
quȩ tantum bonorum ẽ: quod
subditis probatur testimoniis.
Gregoriꝰ ait. Est quidem in pecca¬
torib & indigne sumentibus

Expanded text:
nis tantum corpus Christi sumi. Haec verba et alia hujusmodi, ubi de spirituali manducatione agitur, quidam obtuso corde legentes, erroris caligine involutnis sumi, non modo sacramentaliter, sed et spiritualiter; a malis vero tantum sacramentaliter, id est, sub sacramento, scilicet sub specie visibili carnem Christi de virgine sumptam, et sanguinem pro nobis fusum sumi; sed non mysticam, quae tantum bonorum est. Quod subditis probatur testimoniis. Gregor.: Est quidem in peccatoribus et indigne sumentibus
Abbreviated transcription (Latin):
um autem dilectio
dei immutabilis sit. &
deoñ intenditur uel remittit᷑:
siqueritur. quȩ sit ratio dicti
cum dicitur magis uel minus
diligere hoc quam illud. & cũ
dicitur omnia diligere: dicimꝰ
dilectionem d sicut pacem ex¬
suꝑare omnem sensum huma¬
num: ut ad tante altitudinis
intelligentiam. uix aliquatenꝰ
telligi. ea ratione diciomnia di¬
ligi a deo quȩ fecit. quia omnia
quantum eius oꝑa sunt: nec tẽ
uel prius uel amplius placuert
ei cum facta sunt. sed & anteqͣm
fierent. immo ab eterno omnia
placuerunt ei. non minus quã
postquam eẽ ceꝑunt. Quod uero
rationales creaturas. idest ho¬
mines uel angelos. alios magiᷤ
alios minus diligere dicitur. ñ
mut abilitatẽ caritatis eius sig¬
nificat: sed quod alios ad maiora
bona. alios ad minora dilexit: ali¬
os admeliores usus. alios admi¬
nus bonos. Omnia enu bona
nrã ex eius dilectione nobis ꝓ¬

Expanded text:
um autem dilectio Dei immutabilis sit, et ideo non intenditur, vel remittitur, si quaeritur quae sit ratio dicti cum dicitur magis vel minus diligere hoc quam illud, et cum dicitur Deus omnia diligere, dicimus dilectionem Dei sicut pacem exsuperare omnem sensum humanum, ut ad tantae altitudinis intelligentiam vix aliquatenus telligi, ea ratione dici omnia diligi a Deo quae fecit, quia omnia quantum opera ejus sunt, nec tunc vel prius vel amplius placuerunt ei cum facta sunt, scilicet antequam fierent, imo ab aeterno omnia placuerunt ei, non minus quam postquam esse coeperunt. Quod vero rationales creaturas, id est, homines vel angelos, alios magis, alios minus diligere dicitur, non mutabilitatem charitatis ejus significat, sed quod alios ad majora bona, alios ad minora dilexit; alios ad meliores usus, alios ad minus bonos. Omnia enim bona nostra ex ejus dilectione nobis
Abbreviated transcription (Latin):
nisi pro pace facienda ut
omnes fideles ieiuni ad sacra
preceptum ẽ: Non desiderabis
uxorem proximi tui. Septi¬
mum ẽ.: Non concupisces do¬
mum ꝓximi tui. non seruum.
non ancillam. & cetera. Sed ui¬
detur preceptum de non coney¬
piscendis reb ꝓximi unũ ẽẽ cũ eo
quo dicitur Non furaberis: &
preceptum de non concupiscẽda

Expanded text:
nisi pro pace facienda, ut omnes fideles jejuni ad sacrampraeceptum est: Non desiderabis uxorem proximi tui. Septimum est: Non concupisces domum proximi tui, non servum, non ancillam, etc. Sed videtur praeceptum de non concupiscendis rebus proximi, unum esse cum eo quo dicitur: Non furaberis; et praeceptum de non concupiscenda
Abbreviated transcription (Latin):
tinentiam uouert̃. Quod enĩ
ante erat licitum: post uotũ
fit illicitum. Non ẽ hic pret¬
mittendũ. quod innocentiꝰ de¬
uidius & puellis decreuit. quȩ
xp̃o sp̃ualiter nubunt. si postea
publice nupserint. non eas
am̾mittendas esse ad peniten¬
tiam: nisi hii quib se iunxe¬
rant de mundo recesserint.Si
enim de hominib hec ratio cus¬
toditur. ut quȩcumq uiuente
uiro alii nupserit. ad ultera ha¬
beatur: nec ei agende penitenti¬
De licentia concedat᷑ nͥ unus de illiᷤ
fu̾it defunctꝰ: quantomagis de illa
ñ solũ ꝯiugiũ talib negare uidetur.
s etiã locũ penitentie s ñ ita in¬
telligendũ ẽut aliqͣndo excludant᷑¬
apenitentia que digne penitentiã
agere uolunt. Sed ille non sunt
am̾mittende ad penitentiam.
quȩ ab incesti copula discedere
noluerint: quia post religionis
habitum sue ꝓfessionis redire
neglexerint. Tunc ille cui se un¬
xerat ei defunctus erit: cũ ab eiꝰ

Expanded text:
tinentiam voverunt. Quod enim tinentiam voverunt. Quod enim ante erat licitum, post votum fit illicitum. Non est igitur praetermittendum quod Innocentividuis et puellis decrevit, quae Christo spiritualiter nubunt: Si postea publice nupserint, non eas admittendas esse ad poenitentiam, nisi hi quibus se junxerant, de mundo recesserint. Si enim de omnibus haec ratio custoditur, ut quaecumque vivente viro alteri nupserit, adultera habeatur, nec ei agendae poenitentiae licentia conceditur, nisi unus de illis fuerit defunctus, quanto magis de illa non solum conjugium talibus negare viderur, sed etiam locum poenitentiae; sed non ita intelligendum est, ut aliquando excludantoenitentia quae digne poenitentiam agere volunt; sed illae non sunt admittendae ad poenitentiam, quae ab incestus copula discedere noluerint, quia post religionis habitum suae professionis redire neglexerit. Tunc ille qui se conjunxerat ei, defunctus erit, cum ab ejus
Abbreviated transcription (Latin):
lauerunt ꝑmanere. licet uelate
ñ fuerint. tamen si nupserint
aliquo tempore his agenda pe¬
nitentia ẽ: quia sponsio earum
a domino tenebat᷑. Si enim int̾
homines solet bone fidei contͣc¬
tus nulla ratione dissolui: quã¬
tomagis ista pollicitatio quam
cum deo pepigit. solui sine uin¬
dicta non poterit:Item. Siuir¬
gines nondum uelate. taliter
publica penitentia puniunt᷑.
&̃ a cetu fidelium usq ad satis¬
factionem excluduntur: quan¬
tomagis uiduȩ que ꝑfectioris
etatis & maturioris consilii ex¬
istunt. & habitũ religionis as¬
sumpsert̃. & deinde apostataue¬
runt. atq ad pͥorem uomitũ
sunt reuerse. a nob̾ & ab om̃ib
fidelibus. a liminib eccłȩ & a ce¬
tufidelium usq ad satis factionẽ
sunt eliminande & carcerib tra¬
dendȩ: Ex his apparet uirgineᷤ
uel uiduas uoto continentiȩ as¬
trictas. siue fuerint uelate siue
non: nullatenus conuigiũ sor¬
tui posse. Quod itidem de om̃i¬
bus intelligendum ẽ. qui con-¬

Expanded text:
laverunt permanere, licet velatae non fuerint, tamen si nupserint aliquo tempore, his agenda poenitentia est, quia sponsio earum a Domino tenebatur. Si enim inter homines solet bonae fidei contractus nulla ratione dissolvi, quanto magis ista pollicitatio quam cum Deo pepigerunt, solvi sine vindicta non poterit! Item: Si virgines nondum velatae taliter publica poenitentia puniuntur, et a coetu fidelium usque ad satisfactionem excluduntur, quanto magis viduae, quae perfectioris aetatis, et maturioris concilii existunt, et habitum religionis assumpserunt, et deinde apostataverunt, atque ad priorem vomitum sunt reversae, a nobis et ab omnibus fidelibus, a liminibus ecclesiae, et a coetu fidelium usque ad satisfactionem sunt eliminandae, et carceribus tradendae. Ex his apparet virgines vel viduas voto continentiae astrictas, sive fuerint velatae, sive non, nullatenus conjugium sortiri posse. Quod itidem de omnibus intelligendum est, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem ꝓ uoluntate nubẽdi
dampnantur: constat si eã ef¬
fectui mancipauerĩt. reuocan¬
dum id ẽẽ in irritũ: easq arcen¬
das redire ad propositũ. Unde
a scõ paulo nͥ conuertantur olĩ
ẽẽ dampnatas: quas & nos apłi¬
ca auctoritate dampnandas. &
a communione fideliũ atq a
liminib eccłȩ arcendas fore cen

Expanded text:
Si autem pro voluntate nubendi Si autem pro voluntate nubendi damnantur, constat si eam effectui mancipaverint, revocandum id esse in irritum, easque arcendas redire ad propositum. Unde a S. Paulo, nisi convertantur, olim esse damnatas; quas et nos apostolica auctoritate damnandas, et a communione fidelium atque a liminib
Abbreviated transcription (Latin):
metur. Sed in uiduali continẽ¬
tia. & in uirginali excellentia.
iuitꝰ muneris amplioris expetit᷑:
que expetita & electa & uoto ob¬
lata. iam ñ solum capessere nup¬
tias. sed etiam si ñ nubant nu¬
bere uelle dampnabile ẽ. Uo¬
uentibus enim uirginitatem
uel uiduitatẽ: ñ solum nubere.
sed etiam uelle dampnabile ẽ.
in xp̃o nubere uolunt: id est cũ
post uotum continentiȩ in deli¬
ciis egerint uitam. non dico nu¬
bunt. sed nubere uolunt in xͦ.
quasi tune ñ sit peccatũ: sed
quod sit ostendit subdens. haben¬
tes dãpnationẽ ⁊ quare subdit. qͥa
pͥmã fidẽ irritã fecert̃. & si ñ nuben¬
do tam̃uolendo: ut uoluntatẽ
quȩ a proposito cecidit appa¬
reat eẽ dampnatã: siue sequan¬
tur nuptie siue ñ. Dampnatur
enim propositi fraus. dampnan¬
tur tales qͥa continentie fidẽ
primam irritã fecert̃: id est uo¬
tum. uel in uoto iuolato fidẽ.
quam in baptis mo ꝓfessi sunt.

Expanded text:
metur; sed in viduali continenmetur; sed in viduali continentia et virginali excellentia virtus muneris amplioris expetitur: qua expetita, et electa, et voto oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiam si non nubat, nubere velle damnabile est. Voventibus enim virginitatem vel viduitatem, non solum nubere sed etiam velle damnabile est. in Christo nubere volunt; id est, cum post votum continentiae in deliciis egerint vitam, non dico nubunt, sed nubere volunt in Christo, quasi tunc non sit peccatum; sed quod sit ostendit subdens, habentes damnationem; et quare, subdit, quia primam fidem irritam fecerunt, etsi non nubendo, tamen volendo, ut voluntatem quae a proposito cecidit, appareat esse damnatam, sive sequantur nuptiae, sive non. Damnatur enim propositi fraus; damnantur tales, quia continentiae fidem primam irritam fecerunt, id est, votum vel in voto violato fidem quam in Baptismo professae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
torum: quȩ frangenda sunt.
De uotorum differentiis.
ciendum uero quod uotũ
aliud ẽ commune: aliud si¬
gulare. Commune ut illud qd̃
in baptismo faciunt omnes: cũ
spondetur renuntiare diabolo
& pompis eiꝰ. Singulare ut cũ
aliquis sponte ꝓmittit seruare
uirginitatem uel continentiam:
uel aliquid huiusmodi. Itẽ. Sin¬
ẽ pͥuatum: aliud sollempne. Pri¬
uatum ẽ in abscondito factum:
sollemne inconspectu ȩccłe factu Itẽ
Priuatum uotum si uiolat᷑: pec¬
catum ẽ mortale. Sollempne uͦ
iuiolare peccatũ: ẽ & scandalum.
Qui pͥuatum faciunt uotum cõ¬
tinentiȩ matͥmoniũ contrahere
non debent. quia contrahendo
mortaliter peccant: si tamen cõ¬
traxerint ñ separentur: quia ꝓ¬
bari non potest. quod occulte ac¬
tum ẽ. Qui enim sollempniter
uouent. nullatenus contugium
inire queunt: quib non solum
nubere.s uelle dãpnabile ẽ. Unde
augͦ. In coniugali uincło si pu¬
dicitia seruat᷑. dampnatio ñ ti¬

Expanded text:
torum, quae frangenda sunt. 2. torum, quae frangenda sunt. 2. De votorum differentiis. Sciendum vero quod votorum aliud est commune, aliud singulare. Commune, ut illud quod in Baptismo omnes faciunt, cum spondent renuntiare diabolo, et pompis ejus; singulare, ut cum aliquis sponte promittit servare virginitatem vel continentiam, vel aliquid hujusmodi. Idem sinvatum, aliud solemne. Privatum est, in abscondito factum; solemne vero, in conspectu Ecclesiae factum. Item privatum votum si violetur, peccatum est mortale; solemne vero violare, peccatum et scandalum est. Qui privatum faciunt votum continentiae, Matrimonium contrahere non debent; quia contrahendo mortaliter peccant. Si tamen contraxerint, non separentur, quia probari non potest quod occulte factum est. Qui vero solemniter vovent, nullatenus Conjugium inire queunt; quibus non solum nubere, sed et velle, damnabile est. Unde . In conjugali quippe vinculo, si pudicitia servatur, damnatio non ti
Abbreviated transcription (Latin):
is adiciendũ ẽ de occisorib
suaꝵ coniugũ: de quib
nicholaus papa scribit. Inter
fectores suaꝵ conuigũ sine uidi.¬
cio. cum ñ addis adulteraꝵ uł
aliquid huius modi: quid aliud
habendi sunt quam homicide:
Ac ꝑ hoc ad penitentiã redigen¬
di: quib penitus denegatur cõ¬
uigium. Hic uidetur nicho¬
laus ꝑmittere maritis ꝓ adult̾io
uel aliqͦ huius modi uxores suaᷤˢᷤ¬
ut̾ficere: sed eccłastica disciplina
spũali gladio ñ materiali cri¬
minosos feriri uibet. Unde idẽ
nicholaus. Inter hec ur̃a scĩtas
addere studuit. si cuius uxorad¬
ulterium ꝑpetrau̾it: utrũ ma¬
rito eius liceat scđm mundanã
legib. Gladium ñ habet᷑. nisi
spualem. Item pius papa. Qui
& sine causa interfecerit. aliam¬
q duxerit: armis depositis pubh¬
cam agat penitentiã: & si con¬
tumax extiterit. anathematriẽt
est testificatio quedam pro¬
missionis spontanee: quȩ deo &
de his quȩ dei sunt proprie fieri
debet. Sunt tamen & uota stul¬

Expanded text:
is adjiciendum est de occisoribus suarum conjugum, de quibus Nicolaus papa scribit Rfectores suarum conjugum sine judicio cum non addis adulterarum vel aliquid hujusmodi, quid aliud habendi sunt, quam homicidae? ac per hoc ad poenitentiam redigendi; quibus penitus denegatur Conjugium. Hic videtur Nicolaus permittere maritis pro adulterio aut alio hujusmodi uxores suas interficere; sed ecclesiastica disciplina spirituali gladio, non materiali, criminosos ferire debet. Unde idem Nicolaus: Inter haec vestra sanctitas addere studuit, si cujus uxor adulterium perpetraverit, utrum marito ejus secundum mundanam legibus; gladium non habet nisi spiritualem. Item Pius papa, 33, et sine causa interfecerit, aliamque duxerit, armis depositis publicam agat poenitentiam; et si contumax extiterit, anathematizeturest testificatio quaedam promissionis spontaneae, quae Deo, et de his quae Dei sunt, proprie fieri debet. Sunt tamen et vota stul
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs iam beatificatis. uel in an¬
gelis non sunt: & tamen scĩ cre¬
dunt & sperant resurrectionẽ
futuram: & angeli eandem cre¬
dunt. nec tamen in eis fides uł
spes uirtus ẽ: quia & deo ꝑ spe¬
ciem contemplando fruuntur.
& in dei uerbo resurrectionem
futuram siue iudicium. non per
speculum in enigiate sed pre¬
clarissime inspiciunt. Si enim

Expanded text:
sanctis jam beatificatis, vel in ansanctis jam beatificatis, vel in angelis non sunt, et tamen sancti credunt et sperant resurrectionem futuram, et angeli eamdem credunt; nec tamen in eis fides vel spes virtus est, quia et Deo per speciem contemplando fruuntur, et in Dei Verbo resurrectionem futuram sive judicium, non per speculum in aenigmate, sed praeclarissime inspiciunt. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
t sicut fides ita & spes: est
de inuisibilibus. Unde augꝰ
tinus. fidem appellamus earum
uel quȩ creduntur. uel que sꝑan¬
tur: fidei speiq commune est.
istinguitur tñ fides a spe:
rerum & bonaꝵ: quia & bona
creduntur & mala: & hoc fide
bona non mala. Est etiã fides
& preteritaꝵ rerum: & p̃sentiũ
& futuraꝵ. Credimus enimmor¬
tem xp̃i quȩ iam preteriit. Cre¬
dimus sessionem quȩ nuncẽ:Cre¬
dimus uenturĩ ad iudicandũ
quod futurum ẽ. Iterum fides
&e se quisq credit eẽ. cepisse nec
fuisse utiꝙ̃ sempit̾num: &̃ alia
atq alia. non modo de aliis
hominib multa quȩ ad religi¬
onem ꝑtinent. uerum etiam.
de angelis credimus.Spes au¬
tem nõn nisi bonaꝵ rerum. net
nisi futurarum. & ad eum ꝑti¬
nentium: qui earum spem ge¬
rere perhibetur. lxxx¬
ost hec suꝑest inuestigare
utrum fides & spes inxp̃o
fuerint: unde tractatus iste sũ¬
sit exordium. Quibdam non ĩ¬
docte uidetur. fidem urtutem
& spem in eo non fuisse: sicut in

Expanded text:
t sicut fides, ita et spes est de invisibilibus; unde Augustinus, in Euch., cap. 8: Fidem appellamus earum vel quae creduntur, vel quae sperantur, fidei speique commune est. Distinguitur tamen fides a spe, rerum et bonarum; quia et bona creduntur et mala, et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. Credimus enim mortem Christi, quae jam praeteriit; credimus sessionem, quae nunc est; credimus venturum ad judicandum, quod futurum est. Item fides et se quisque credit esse, coepisse, nec fuisse utique sempiternum: et alia atque alia non modo de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. ost hoc superest investigare utrum fides et spes in Christo fuerint; unde tractatus iste sumpsit exordium. Quibusdam non indocte videtur fidem virtutem et spem in eo non fuisse, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem habuit: quia ꝑspeciẽ
uidebat ea que credebat. De
antiqͥs uero patrib qui apudĩ¬
feros usq ad passionem tenebas¬
tur. non incongrue dici potest.
quod fidem & spem uirtutẽ ha¬
buerinit. quia credebant & sp̃e¬
rabant se uisuros deum ꝑ specis̃.
qualtter eum tunc non uidebãt.
quia non patuit eis cognitio di
ꝑspeciem ante passionem xp̃i.
qua consummata a fide transe¬
runtad speciem.

Expanded text:
virtutem habuit, quia per speciem virtutem habuit, quia per speciem videbat ea quae credebat. De antiquis vero patribus qui apud inferos usque ad passionem tenebantur, non incongrue dici potest quod fidem et spem virtutem habuerunt, quia credebant et sperabant se visuros Deum per speciem, qualiter eum tunc non videbant; quia non patuit eis cognitio Dei per speciem ante passionem Christi, qua consummata, a fide transierunt ad speciem.
Abbreviated transcription (Latin):
quia credunt resurrectionem fu¬
turam. ideo uerum est eos fidẽ
habere ergo ea consummata.
post uidicium similiter & fidẽ
habere dicentur. quia credent
eam preteritam: sed sicut tunc
credent nec tamen fidem que
fideles facit habebunt. quiañ
credent absq scientia. quȩ ñ erit
enigmatica. sed ꝑ speciemita &
modo credunt & sꝑant resur¬
rectionem. nectamen fidem ha¬
bent. quia credendo cognoscũt
Uenit enim eis quod ꝑfectumẽ:
& euacuatũ ẽ qd exparte ẽ uenit
enĩ cognitio⁊ euacuata ẽ fides. uenit
specieᷤ ⁊ desiit spes. Ita ⁊ xp̃c in qͦ
fuerunt bona patͥe. credidit qͥdẽ ⁊
sꝑauit resurrectionẽ t̃cio die fu¬
turã. ꝓ qua⁊ patrẽ orauit: nͨ tñ fidẽ
uͥtutẽ uł spẽ habuit. qͥa ñ enigma¬
ticam & specularem. sed cla¬
rissimam de ea cognitionẽ habu¬
it: quia nõ ꝑfectius eam cogno¬
uit preteritam. quam inteĩlexit
futuram. Sꝑauit tamen xp̃c:
sicut in psalmo ait. In te domine
sꝑaui. Nec tamen fidem uel spẽ

Expanded text:
quia credunt resurrectionem futuram, ideo verum est eos fidem habere; ergo ea consummata post judicium similiter et fidem habere dicentur, qui credent eam praeternam. Sed sicut tunc credent, nec tamen fidem quae fideles facit, habebunt; quia non credent absque scientia, quae non erit aenigmatica, sed per speciem; ita et modo credunt et sperant resurrectionem; nec tamen fidem habent, quia credendo cognoscunt. Venit enim eis quod perfectum est, et evacuatum est quod ex parte est. Venit enim cognitio, et evacuata est fides. Venit species, et desiit spes. Ita et Christus, in quo fuerunt bona patriae, credidit quidem et speravit resurrectionem tertia die futuram, pro qua et Patrem oravit, nec tamen fidem virtutem et spem habuit, quia non aenigmaticam et specularem, sed clarissimam de ea cognitionem habuit, quia non perfectius eam cognovit praeteritam, quam intellexit futuram. Speravit tamen Christus, sicut in psalm. 30 ait: In te, Domine, speravi; nec tamen fidem vel spem