comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo. Si amorẽ petas tolla¬
błus est mẽte uirgĩe ꝙͣ
carneã bre utrũq bonũ sill¬
ceat si non liceat saltẽ non
homini caste. S dosim̃ tia
et raaib metrix fuit. s pꝰꝙͣ dõ
rredidit salutẽ iuenit et in
namore faciebat: Nemo et̃ ad¬
eltb iudicabat bñ successit
ere plũ Nã si illa q̃ se ꝯmisit
tengioni ⁊ pudorem seruauit
⁊ pu̾am fortassis ⁊ nos ẜuãdo
resgionẽ seruabimꝰ ⁊̃ castita¬
te. Ouod si iudich pudicitia
mul dĩo tenens u̾ba dm̃ quib
auit. Quicũq perdid̾it aĩa suã
ppͥme inueniet eã fleuit et ta¬

Expanded text:
virgo, si amorem petas? Tolerabilius est mentem virginem quam carnem habere. Utrumque bonum, si liceat: si non liceat, saltem non homini castae, sed Deo simus. Et Rahab meretrix fuit, sed postquam Deo credidit, salutem invenit. . Et non amore faciebat, nemo eam adulteram judicavit. Bene successit exemplum. Nam si illa quae se commisit religioni, et pudorem servavit et patriam; fortassis et nos servando religionem, servabimus etiam castitatem. Quod si Judith pudicitiam mul animo tenens verba Domini, quibus ait: Quicumque perdiderit animam suam propter me, inveniet eam ; fle
Abbreviated transcription (Latin):
dit m̃ia tua nõ nͣa sua susana
tid suppliciũ genu fixit. ⁊ de ad¬
ult̾is triumphanit. aruit dex¬
tera q̃ templi tui dona uiola¬
bat. Nñc templũ ip̃m attret¬
tat᷑ snũ ne paciaris ĩ cestũ sa¬
trilegii. qͥ nõ passus es furtũ
bñdicat᷑ nñs nom̃ tuũ ut que
adult̾iũ ueni: uͥgodiscedam

Expanded text:
dia tua, non natura sua. Susanna ad supplicium genu fixit, et de adulteris triumphavit : aruit dextera quae templi tui dona violavit : nunc templum ipsum attrectatur tuum; ne patiaris incestum sacrilegii, qui non passus es furtum. Benedicatur et nunc nomen tuum; ut quae ad adulterium veni, virgo discedam
Abbreviated transcription (Latin):
utm̃ adult̾are potuerit ore q̃
nõ noce adulterauit. Iã dudũ
re gestoꝵ seriẽ cͥminosã atq
explanare formidat. claudite
ares uͥgĩes dei ducitͤ puella.
dei ad lupanar S aꝑite aures

Expanded text:
utrum adulterare potuerit corpus, quae nec vocem adulteravit. 26. Jamdudum re gestorum seriem criminosam atque explanare formidat. Claudite aurem, virgines. Ducitur puella Dei ad lupanar. Sed aperite aurem,
Abbreviated transcription (Latin):
ris ⁊ cogitatõis dũ ⁊ nich̾ octur¬
rit ꝙ minꝰ placeat ⁊ plus pu¬
det ocłs explorats ãimꝰ amator
cius alerẽtur pociẽdi spe cupi¬
ditatis ĩteg̾tatẽ pudoris ꝓfes
uit. tani religiosa ut moreis
tim̾et tã pudica ut mortẽ¬
taret uenit corone ułtorrato
dies maxĩe oĩm expectatõ⁊¬
ducitur. puella duplex ꝓfesi
rertam̃ ⁊ tastitatis ⁊ religi
S ubi uiderũt ꝯstãtiã pro¬
onis metu pudoris ꝑatam¬

Expanded text:
cognitionis: dum et nihil occurrit quod minus placeat, et plus pudex oculus explorat, sed animus amator tius alerentur potiendi spe cupiditates, integritatem 168 pudoris professaravit: tam religiosa, ut mortem non timeret: tam pudica, ut exspectaret. Venit coronae dies. Maxima omnium exspectatio. Producitur puella, duplex professa certamen, et castitatis, et religionis. Sed ubi viderunt constantiam professionis, metum pudoris, para
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. Cui illa. n ͨ sacͥficabo
diis tuis nec sordibz pollu¬
ar aliens mecũ ẽt h̾eo custodẽ
corꝑis mei .s. angłm dñi tũc
iussit p̾fectus eam expoliari.

Expanded text:
s». At illa: «Nec sacrificabo ydolis tuis nec sordibus polluar alienis. Mecum enim habeo custodem corporis mei angelum domini». Tunc iussit eam prefectus expoliari
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ iã nͣa mctorie c̃tare diffi¬
cił habił coronari magist̾ĩ
sic ad thalamũ nuꝑta ꝓpera¬
ret. ut ad supplicii locũ leta suc¬
cessu gradu festina nͥgo ꝓces

Expanded text:
 matura victoriae: certare difficilis, facilis coronari: magisterium sic ad thalamum nupta properaret, ut ad supplicii locum laeta successu, gradu festina virgo proces
Abbreviated transcription (Latin):
iusdẽ succedens ⁊ õib place̾
exiens ad athancisiũ uenit
niano regnãte sopitis arna¬
nis eu sebius u̾cellas rediia
tacõe suscepit./ s it̾m ualens
regnãte arrism tepululas¬

Expanded text:
i succedens uolens placere ebius ad Athanasium uenit niano regnante sopitis arrianis Eusebius Vercellis rediit, ultatione suscepit. Sed iterum Valente regnante arri
Abbreviated transcription (Latin):
ab ĩꝑatore nͨ minis nec blã¬
uos dicitis filiũ minorẽ ẽẽ pr̃e
Cur gͦ mͥ flliũ meũ ⁊ discipłm
p̾tulistis. Non est eĩ discipłs
Qͣ illi tõne comoti. statim ty
rogͣphũ ꝙ̃ scriphant ⁊ cui dy¬
omsius ꝯscripserat ei optu¬

Expanded text:
ab imperatore cum nec minis nec blan«Vos dicitis filium minorem esse patre. Cur michi meum filium et discipulum pretulistis? Non enim est discipulus Qua illi ratione permoti, statim ei cyrographum quem scripserant et cui Dyonisius subscripserat optu
Abbreviated transcription (Latin):
puelle iuuenẽ amore fili¬
e sue tam diligent̾ colebat
ut nõ maior eẽt aioͬ pu¬
elle ad pũm ꝙͣ socrus ab
ceret s ut eidem pro filia se¬
se ĩg̾eres. Cum gͥmłris aui¬
num tantai fli̾tas cõcussis¬
at timẽs ne ĩuulgi fabu

Expanded text:
puelle iuuenem amore filie sue tam diligenter colebat ut non maior esset amor puelle ad maritum quam socrus ad ceret, sed ut eidem pro filia sese ingeret. Cum ergo mulieris animum tanta falsitas concussisset, timens ne in uulgi fabul
Abbreviated transcription (Latin):
ad pastores suos cũ iͥcͥqmͣ diu
fuiss q̃dã die ei soli ãgłs cũ
magͣ claritate appuit ⁊ deeiꝰ
uisione tlatum ne tim̃ec ad¬
monuit dicens eꝰ sum ãgłs¬

Expanded text:
ad pastores suos cum ibi aliquandiu fuisset quadam die ei soli angelus cum magna claritate apparuit; et de eius uisione turbatum ne timeret admonuit dicens: «Ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
tumłtuãtis se audisse reuer¬
tẽs exposuit ⁊ cũ cͥca eũ ugi¬
laret finẽ eius expectans
media nocte it̾m iubetur
exire. ⁊quid audiret iatẽti
referret. qͥ cũ se nich̾ audisse
renũciasset mox numis cla¬
sic paulatĩ recedẽte lũe ad

Expanded text:
uitatis se audisse reuertens exposuit. Et cum iuxta eum uigilaret, finem eius expectans, media nocte iubetur exire et quid audire posset iacenti referre. Qui dum nichil se audisse renuntiat, mox nimia clasic paulati
Abbreviated transcription (Latin):
in festaret ut uͥgies et mo¬
nachos nudatos publice
u̾b̾aꝵ sic ei scripsit antoniꝰ.
entẽ iam desine persequi x¬
tibi cura de mõcchis ad te
quoq ꝑueniat nr̃i discipli¬

Expanded text:
infestaret ut uirgines et monachos nudatos publice uerberaret, sic ei scripsit Antonius te; iam desine persequi ctamen curas de monachis ad te quoque transiet nostri discipli
Abbreviated transcription (Latin):
cipe terra tuo corpꝰ de corꝑe
inficante deo. Sp̃e astra pe¬
tit: leti nil iura nocebunt
Cuiuita alt̾ius mors ma¬
gis ip̃ami̾a ẽ. Pontificis sũ¬
mus: clandũtur m̃bra se¬

Expanded text:
cipe, terra, tuo corpus de corpore vificante Deo. Spiritus astra petit, leti nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis ipsa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra se
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ ꝓprius fui. ⁊ ĩd rogo per
om̃ipotentẽ d̾m ne hoc uerbũ.
minaxi. instituit libros suos
dũ ad huc uiu̾et obnimiam.
humilitatẽ publiceiri nuoli¬
os nicħ uale̾ existĩabat. uni
nocencio p̾fecto affrice si¬
et adcõꝑacõem illius siła¬
nis nr̃m furfurẽ non q̃ ras
Neq enĩuolo dum in hacee¬
ne sũ si qua dixisse me cõtu¬
git ea facile hõinib ĩnote
¶Legit᷑ tioq in quodã libu
degreco in latinũ tnslati

Expanded text:
ceptum proprius fui? Et ideo rogo per omnipotentem Deum ne hoc verbum minari instituit. Libros suos, dum adhuc viveret, ob nimiam humilitatem publicari noleos nichil valere extimabat. Unde Innocentio prefecto Affrice sic scriet ad comparationem illius similaginis nostrum furfurem non queratis. Neque enim volo, dum in hac carne sum, si qua dixisse me contigit, ea facile hominibus innotesci». Legitur quoque in quodam libro de Greco in Latinum translato
Abbreviated transcription (Latin):
tum romanoꝵ relicta ꝯiu¬
ge fuerat a pontifice cõmu¬
none priusitus. Q ille mo¬
lestissime ferẽs. S auttori¬
euasuare non ualens magoꝵ
imisso demone tã diu cabal¬
lis pontificis nexaretur qͦus¬
q cũ fessore suo ꝑ iclitaret᷑¬

Expanded text:
tum Romanorum, relicta conjuge, fuerat a Romano pontifice communione privatus. Quod ille molestissime ferens, et auctorievacuare non praevalens, magorum immisso daemone, tandiu caballus pontificis vexaretur quousque cum sessore suo periclitaret
Abbreviated transcription (Latin):
ins alta destribiis ruine
mee michi gemittũ renoua¬
tis qr audiui quid ĩtus per¬
didi dum foras ad calmem
reginimis ĩmeritus ascen¬
di.tanto autem me percus¬
sum merore cognoscite: ut
uix loqui sufficiam. Nolite gͦ

Expanded text:
inem alte descripsistis, ruinae meae mihi gemitum renovastis, quia audivi quid intus perdidi, dum foris ad culmen regiminis immeritus ascendi. Tanto autem me percussum moerore cognoscite, ut vix loqui sufficiam; oculos
Abbreviated transcription (Latin):
atore ⁊ filios eius suꝑ morte
sic ait in epła ꝙͣ a pocͥfarĩo
eoꝵ ĩ mortẽ longobardoꝵ uł¬
dãpnũ me mistere noluissẽ
hedie lõgobardoꝵ gẽs nͨ regẽ
nec ducẽ nec comites hr̃et at¬
ũ timeo in mortẽ cuiꝰ lib ho¬
mĩs memisc̃e formido. Ecce
eẽt sũmus põtifex ĩꝑatoris
se ẜuũ uocabat ⁊ dñm suũ eũ

Expanded text:
ratorem et filios eius super mortem sic ait in epistola quam apocrisario  in morte Longobardorum me miscere voluissem, hodie Longobardorum gens nec regem, nec duces, nec comites haberet, atum timeo, in mortem cuiuslibet hominis me miscere formido». Ecce esset summus pontifex, imperatoris se servum vocabat et dominum suum eum
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Sibi dicentem cũ diuitẽ
non possõ diuiciaꝵ fatiat sed
cupido. Cur audes pauꝑtatẽ
tuã gregorii diuiciis comꝑa¬
re. qui mag̾ illã catã qͣꝵ hes
baris: quam ille qͥtantas
nẽdo cũctis q lib̾alit̾ largi¬
endodisꝑgit. Itaq solitariꝰ¬

Expanded text:
mnis dicentem: « Quando divitem non possessio divitiarum faciat, sed cupido, cur audes paupertatem tuam Gregorii divitiis comparare, qui magis illam gattam quam habes, baris, quam ille qui tantas nendo, cunctisque liberaliter largiendo, dispergit? » Ita Solitari
Abbreviated transcription (Latin):
lmutabat. In ter quos di¬
e quadal unus accessit in cu
ꝰmtnib dũ ip̃e ex hũilitate
aquam fũ d̾e uellet ꝯu̾sus
u seũ accepit. S repente e
ũi cuiꝰ manib aquã fũ¬
d̾e uolu̾at nõ iuenit. Cũq

Expanded text:
invitabat; inter quos die quadam unus accessit, in cuius manibus dum ipse ex humilitate aquam fundere vellet, conversus urceum accepit. Sed repente, in cuius manibus aquam fundere voluerat, non invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
uit.⁊ pͥmo secoram ip̃o ĩ tu
ꝓstraint. nec inde surrerir
tidus atbas primo surren
ĩ quo maxĩa eius hũi litas
p̾sentib set eciã lõge põĩti
⁊inmõte synai mon achis
cessĩa m̃istͣrͣet. Nam om̃m iss¬
genciũ noĩa scripta hebas
⁊ eis lib̾aliter subueiebat

Expanded text:
t primo se coram ipso in terram prostravit, nec inde surrexit, quoadusque abbas primo surrexit. In quo maxima eius humilitas presentibus, sed etiam longe positis, etiam in monte Synai monachis, necessaria ministraret. Nam omnium indigentium nomina scripta habebat et eis liberaliter subveniebat.
Abbreviated transcription (Latin):
constantino politanꝰ hoc noca¬
bulũuanitatis sͥ usurparet
⁊se uniu̾salẽ ppͥm nocan frau¬
dulent a synodo optimuiss in¬
t̾ cet̾a sic de eo scribit gͣg̾. Qͥs ẽ
iste qui contra statuta enͣngnĩ
ca ꝯͣ canonũ dext̾a nouũ sibi
nom̃ usurpare p̾sumit. Utinã
uł sñ ĩminucõe sit unus qͥ ẽe
appetit. Uniu̾sus u̾bũ ⁊ uisio
ait mepła ad eulogiũ ep̃m a¬
lexandrinĩ. Ur̃a michi caritas
loquitur dicens sicut ussistis
Q uerbũ uisionis peto a meo
auditu remon̾i. qr scio qui sũ.
⁊ qui estis. loco enim mñi mͥ fres
estis morib p̾res. In suꝑ ob ni¬
miam huilitatem quã erat
p̾ditus nolebat ꝙ matrone se
ancillas suas dr̃ent. Uñ rusti¬
cane pat̾cie scribens ait. uñ in
tus epłis egre suscepi cy qr se¬
mel dici poterat sepuis diceba¬
tͣ. ancilla nr̃a ⁊ ancilla nr̃a. E¬
go enim qui ꝑ ep̃atus oñsa oĩz¬

Expanded text:
ocabulum vanitatis sibi usurpare et se universalem papam vocari fraudulenter a synodo obtinuisset, inter cetera sic de eo scribit Gregorius: «Quis est iste qui contra statuta evangelica, contra canonum decreta novum sibi nomen usurpare presumit? Utinam vel sine imminutione sit unus, qui esse appetit universus». Verbum etiam ait in epistola ad Eulogium episcopum Alexandrinum: «Vestra michi caritas loquitur dicens: 'Sicut iussistis'. Quod verbum iussionis peto a meo auditu removeri, quia scio qui sum et qui estis: loco enim michi fratres estis, moribus patres». Insuper, ob nimiam humilitatem qua erat preditus, nollebat quod matrone se ancillas suas dicerent. Unde Rusticane patricie scribens ait: «Unum in tuis epistolis egre suscepi, quia, quod semel esse poterat, sepius dicebatur 'ancilla vestra' et 'ancilla vestra'. Ego enim, qui per episcopatus onera o
Abbreviated transcription (Latin):
te autez hũlitatis b̃s gg̃.
extitit ut se laudari millo ꝑ
mitteret. Nã stepho ep̃o qui
eũ in suis epłis laudau̾at:
petout dignus efficiar: ut si
ad narsium priciũ. Q uod cãe
⁊ nõis siłitudinẽ faciendo ꝑ
sa ipt᷑as clansulas de clama¬
tiones q formatis. certe fr̃.
scabiosos sepe tatulos ꝑdos
ułtigres uocamꝰ. It̃ in epła ad
tis extimacone mͥ meam fai¬
teor indubitacõem maximã
ꝑduxistis consido̾ namq qui
sum ⁊ nich̾in me ex huius bo
in signo deprehendo. Consido̾
autem qui estis. ⁊ uos mẽtiri
posse non arbitror Cũ gͦ cred̾e
liolo ꝙ dicitis contradicit mͥ
ĩfirmitas mea tum dispnta¬
re nolo ꝙ in laude mea dicit᷑
contͣdicit mͥ sanitas nr̃a. S q̃so
uir sce nob̾ aliꝙͣ de hoc certa¬
mine nr̃o ꝯueniant. ut si ñ ꝙ¬
dititis ita est: sit ita qr dicitis
nocabula ⁊ iactanciam uł ua¬
nitatẽ sonãcia õĩo respuebat
Uñ enlogio pr̃iarche a lexan¬
imprimere turaiustis ꝙ petͥ

Expanded text:
te autem humilitatis beatus Gregorius extitit, ut se laudari nullo modo permitteret. Nam Stephano episcopo, qui eum in suis epistolis laudaverat, to, ut dignus efficiar, ut si ad Narsum patricium: «Quod cause et nominis similitudinem faciendo per scripturas clausulas declamationesque formatis, certe, fratscabiosos sepe catulos, pardos ygrides vocamus». Item in epistola ad tis, extimationem michi meam, fateor, in dubitationem maximam perduxistis. Considero namque qui sum, et nichil in me ex huius boni signo deprehendo. Considero autem qui estis, et vos mentiri posse non arbitror. Cum ergo credere volo quod dicitis, contradicit mihi infirmitas mea. Cum disputare volo quod in laude mea dicitur, contradicit mihi sanctitas vestra. Sed quaeso, vir sancte, nobis aliquid de hoc certamine nostro conveniat, ut etsi ndicitis ita est, sit ita, quia dicitis». Vocabula etiam iactantiam et vanitatem sonantia omnino respuebat. Unde Eulogio patriarche Alexanimprimere curavistis; quod, peto,
Abbreviated transcription (Latin):
magni maris fluctib qͣt¬
or atqiz in nau mentis p̃¬
pestatis nalide pro tellis
lidor. Et cum prioris nur
recolo ꝙ post tergum du¬
tis oculis uiso litore supn¬

Expanded text:
magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor. Et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum ductis oculis viso littore su
Abbreviated transcription (Latin):
chis ꝓlrãs sic mãdauit.
¶ Nobili orta gn̾e marga¬
elta ĩscło dc̃a fuit q̃ ut pe¬
lagus tẽptacõnũ tnͣsirem
pelagius mͥ nom̃ ĩ posui
ꝙ fcĩs on̾di. De cͥmine uͥtutẽ
nam nescierunt sce sorores
femine uͥginem recognos¬
cant qͣm ralumpnicitores ad¬
nultu indicabunt hiis an¬
ditis montichis ⁊ scĩmoni¬
alib ad sepe spelucam tͣ¬
urentib pelagius afeminis
fenu̾a u̾go ĩtacta ꝯgnosci᷑.
⁊ cunctis ꝓm̾tim agẽtib
ĩmonastio uͥginum hono¬
rifice sepelłr.¬

Expanded text:
achis per litteras sic mandauit: ‘Nobili orta genere Margarita in seculo dicta fui ut pelagus temptationum transirem Pelagius michi nomen imposui. quem factis ostendi. De crimine uirtutem nam nescierunt sancte sorores femine uirginem recognoscant quam calumpniatores adulterum iudicabant’. Hiis auditis monachis et sanctimonialibus ad speluncam currentibus Pelagius a feminis femina et uirgo intacta cognoscitur et cunctis penitentiam agentibus in monasterio uirginum honorifice sepel
Abbreviated transcription (Latin):
bula continue ĩ culpabeliter
mnstraret. Dycꝰ ei ĩ uidẽs
obiectu tͥuiius impediret.
Nam unam uͥgiem q̃ p̾fori¬
b erat ĩ adułt̾ium tͣrit ⁊ ĩ tu¬
mescente ut̾ocum iam cela¬
ri nõ posset tantꝰ pudort
chos utͥus moͣst̾ii const̾nauit

Expanded text:
ontinue et inculpabiliter ministraret dyabolus inuidens obiectu criminis impediret. Nam unam uirginum que pro foribus erat in adulterium traxit et intumescente utero cum iam celari non posset tantus pudor et achos utriusque monasterii consternauit
Abbreviated transcription (Latin):
smensci diuiciarum ⁊ delici¬
ciarum gła p̃pantur ¶ Eũ¬
simul nobilitas ãte chala¬
festa cum gaudio celebra¬
rent uirgo deo ĩ spirante ꝯ¬
sid̾ans. Dãpnum uͥgĩtatis
tam dãpnosis plausib ꝯꝑa
uite gaudicl. qiͣ st̾cora respu¬

Expanded text:
 diuitiarum et deliciarum gloria preparantur. Dusimul nobilitas ante thalanuptiarum gaudia celebrarent, uirgo deo inspirante considerans dampnum uirginitatis tam dampnosis plausibus comuite gaudia quasi stercora respu
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ us sursum ⁊ respiciẽ¬
tem ad nos ⁊ dicẽte̾. Netimea¬
cẽdite ut metum ẽẽ possitis.
hec audientes õs gr̃as eg̾unt
qr seuccatos ad martõriũ ꝯ¬

Expanded text:
dentem usque sursum et respicientem ad nos et dicentem: “Ne timeacendite ut mecum sitis”». Hec audientes sancti gratias egerunt quia se uocatos ad martyrium c
Abbreviated transcription (Latin):
ih̾m xp̃m ut confessorib su¬
is fontem ĩ isto loco acuenas
aꝑiat. ⁊ qui ꝑcussit petram
hũntancia. ip̃e nob̃ laticem
fc̃a hinc ĩde tͥcũspice̾̃t idͭ ag¬
num stantẽ qui pede dextro

Expanded text:
Jesum, ut confessoribus suis fontis in isto loco venas aperiat; et qui percussit petram satietatem, ipse nobis laticem ta hinc inde circumspiceret, vidit agnum stantem, qui, pede dextro
Abbreviated transcription (Latin):
qr nõ sũ mortuus s uiuꝰ. S tu
hiis dictis disꝑuit Nero fuit̃
ex nimio timore uł ut ameus
effectꝰ ꝙ̃ ag̾et ignorabat et
milites .s. longinus mag̃r ⁊

Expanded text:
 tu hiIs dictis disparuit. Nero autem ex nimio timore uelut amens effectus quid ageret ignorabat et milites
Abbreviated transcription (Latin):
lus ut scias me post mortẽ e
t̾nałr uu̾e cũ michi caput
abscisũ fu̾it nimis tibi appa¬
rebo⁊ tunc ꝯgnosce̾. pot̾is cy
ei tres milites qui eũ ducebãt
Dic nob̾ paule quis est ille rex

Expanded text:
lus: «Vt scias me post mortem in eternum uiuere, cum michi caput abscissum fuerit, uiuus tibi apparebo et tunc cognoscere poteris quia ei tres milites qui eum ducebant: «Dic nobis Paule, quis est ille rex
Abbreviated transcription (Latin):
iħc an nõ tetiẽs ꝯ fortaris qͦ eũ re¬
tordaris. Quid eq̃ mẽtẽ cogitan¬
tis ĩpinguat. qͥd ita ex̾citatos
reparat sensus nirtutes robo¬
rat. uegetat bonos mores ar¬
q honestos. castas fouet affe

Expanded text:
 An non toties confortaris, quoties recordaris? Quid aeque mentem cogitantis impinguat? quid ita exercitatos reparat sensus, virtutes roborat, vegetat mores bonos atque honestos, castas fovet affe
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. mltis modis cognitũ est dũ de
deo testat᷑ pat̾: dũ de se ip̃o ꝓfi¬
tet᷑. dũ apłi p̾ditãt. dũ religio¬
si credũt. dũ demones ꝯfittent᷑.
dũ iudei negant. dũ gentiles

Expanded text:
eri multis modis cognitum est; dum de eo testatur Pater, dum de se ipse profitetur, dum apostoli praedicant, dum religiosi credunt, dum daemones confitentur, dum Judaei negant, dum gentes
Abbreviated transcription (Latin):
duo pͥmidies sũt dolor de ꝑpe¬
fͣtione pcc̃i. ⁊ desid̾iũ emẽdan¬
di Alii duo ꝯfiteri mala q̃ fe¬
cimus ⁊ bõ q̃ omisimꝰ. Alii .iiiiͦ.
st or̃o lacrimaꝵ effusio cors.

Expanded text:
Duo primi dies sunt dolor de perpetratione peccati et desiderium emendandi. Alii duo dies confiteri mala que fecimus et bona que omisimus. Alii quatuor sunt oratio, lacrimarum effusio, corporis
Abbreviated transcription (Latin):
tradam. Post qͣtuordies dixit
ei quĩtianus ut deos adoraret
rem.⁊d̃m celi qui me sanauit
quis te sanauit. Cui agatha
xp̃c dei filius. Qͥntianꝰ dixit.
quam diu uixero xp̃m corde
et labiis inuocabo. Qͥntianꝰ
qui totãtinitatẽ tta ꝯtussit ut
ꝑs corruẽs duos eẽs ꝯsilicri¬
os Qͥnciani oppͥmeret ⁊ oĩs

Expanded text:
t». Post quatuor ergo dies dixit ei Quintianus ut deos adoraret eum celi qui me sanauit quis te sanauit?». Agathai». Quintianus dixit: «Quamdiu uixero ipsum corde et labiis inuocabo». QuintianQui totam ciuitatem ita concussit ut pars muri corruens duos consiliarios Quintiani occide
Abbreviated transcription (Latin):
palmamͣrtyrii. uͥ diligẽter
fec̾im corpꝰ meũ a carnifici¬
cianus iussit eiꝰ mamillam
es cõfusus amputare ĩ feĩa
ꝙ ip̃e ĩ mre suxisti. Ego ħeo
manullas ĩtegras intꝰ in

Expanded text:
rii . nisi diligenter feceris corpus meum| a carneficitianus| iussit eam in mammillam es confusus hoc ampotare in| faeminam quod ipse in matre suxisti. Sed ego habeo| mammillas integras intus in
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Miror te uirũ pruden
ad tantã stulticiam deu
cas tibi iniuriam fĩ si a
uiuas exẽplo. Nam si d
tui st̃ boni honũ tibi opt¬

Expanded text:
it miror te urum pruden| tem . ad tantam stulticiam deuocas tibi iniuriam fieri. Si| eorum uiuas exemplo . si enim dii tui sunt . bonum tibi opt
Abbreviated transcription (Latin):
fusũ se uidẽs p̃ pudore domũ redi
Secedens gͥ ad pastores suos cũ iͥ
aliꝙͣ duu fuissz q̃dam die ei soli au¬
głꝰ cũ magua claritate aꝑꝑuit ⁊
de eiꝰ iusione tͥbatũ ne tim̾et ad¬
mouuit dicẽs. Ego sũ auglꝰ doͥ¬

Expanded text:
resumeret. Et pre pudore domum redirSecedens itaque ad pastores suos cum ibi aliquandiu fuisset quadam die ei soli angelus cum magna claritate apparuit; et de eius uisione turbatum ne timeret admonuit dicens: «Ego su
Abbreviated transcription (Latin):
ss stephꝰ ppͣ qui zacharie suocessit ad
pipniũ regẽ fũcie ꝯͣ longobardos au¬
xiliũ petiturꝰ accessit pipinꝰ ã coprosũ
phĩc regẽ obsedit a quo xl. obsides
accep̃ ut ecc̃e tõne oĩa p̃dia q̃ abstu¬
Rat cedet ⁊ ipͣmi ampliꝰ nõ ĩ qͥ etaret
S recedence pipuio astulphꝰ totũ ꝙ

Expanded text:
sset, Stephanus papa, qui Zacharie successerat, ad Pippinum regem Francie contra Longobardos auxilium petiturus accessit. Pippinus autem copiosum phum regem obsedit, a quo XL obsides accepit, ut ecclesie Romane omnia predia, que abstulerat, redderet et ipsam amplius non inquietaret; sed recedente Pi
Abbreviated transcription (Latin):
occid̃ unc. Corui ꝙͦ ⁊ ꝙͣ plures aues ꝑ¬
aera uolitãt ini hcͣ tempestati uola̾ces
insi st carbones inuos ⁊ ĩtostis portare
tuo innocentiꝰ t̾cuis ue fr̃ eiꝰ philippꝰ
ꝓ mou̾et᷑ ie opposuit ⁊ octoui filio duciᷤ
sarome adhefit ⁊ eũ aqius gͣui ĩ regẽ

Expanded text:
plures aves per aera in hac tempestate volantes visi sunt carbones vivos in rostro portare tuo Innocentius tercius, ne frater eius Phylippus promoveretur, se opposuit et Octoni filio ducis Saxonie adhesit et eum Aqu
Abbreviated transcription (Latin):
lont diĩs sempla ꝯstiͥ altaria erigi nũ¬
stri ad ẜmend ordinari ĩ molari pe cu¬
templũ ẽ coqͥna altare mẽsa isustri
co qui i̾molate pe en des soctes carues
fumꝰ ĩ censoꝵ odor sapoꝵ. Rex autio¬

Expanded text:
im diis templa construi, altaria erigi, ministri ad serviendum ordinari, immolari pecutemplum est coquina, altare mensa, ministri coqui, immolatae pecudes, coctae carnes, fumus incensorum, odor saporu
Abbreviated transcription (Latin):
uerrat longobardi gͥ roͣno ĩꝑio płi¬
gie domꝰ fnͣcoꝵ defnuctꝰ ẽ cui suc cessic
Rarolꝰ filiꝰ esꝰ qui cucides appłłabat᷑
qui młas inctorias faciens reliqͥt du¬
os filios e̾id̃ aule regie p̾ncpes .s. ka¬
guꝰ telicta scłi põpa cassmẽsis moͣ¬

Expanded text:
um: Longobardi igitur Romano imperio plurigie domus Francorum, defunctus est, cui successit Karolus, filius eius, qui Cutides appellatur. Qui multas victorias faciens reliquit duos filios, eiusdem aule regie principes Kagnus relicta seculi pompa Cassinensis mon
Abbreviated transcription (Latin):
uestẽ eiꝰ seꝯ fe̾ntes abirent solũ
palliolũ dimiẜunt. Qͥ stat̃ĩ pt
eos clamauit dicens reutinũ dñi
cõpallio iueĩ qui nob̃ forsitã ucci
lũ cũ denario attułunt ⁊ ud̾ pe¬
intꝰ dimiẜ ũt s cũ festinãt᷑ ad
sua beingne recepit pedes q eoꝵ

Expanded text:
uestem eius secum ferentes abirent solum ei palliolum dimiserunt. Qui statim post eos clamauit dicens: «Reuertimini, domini colligatus, qui uobis forsitan erium cum denario rapuissent eum nudum penitus dimiserunt. Sed cum festinantius ad sua benigne recepit et pedes eorum
Abbreviated transcription (Latin):
uallem deducitur. et in arboris ramis suspendit. euidẽs
documentũ prebens omnib. quod deus noluit impu¬
nitum dimitti. qui matri sue iniuriam fecerit. Hec st̾
que tempore domni bartho lomei ep̃i contigerũt lau

Expanded text:
vallem deducitur, et in arboris ramis suspenditur, evidens vallem deducitur, et in arboris ramis suspenditur, evidens documentum praebens omnibus, quod Deus nolit impunitum dimitti, qui Matri suae injuriam fecerit. Haec sunt quae tempore domni Bartholomaei episcopi contigerunt Lau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficisc̾et Anselmus consueto more imp̾catur sibi ut sic sus¬
pendat᷑ sicut uidas qui deum tradidit. si aliquid exinde
habuerit. Tunc presul palam est inquit te mentiri: quia
lapides castellano recdlidisti ꝙ mnͥ cred̾e noluisti. Sponte
uͭ tua mn ꝓmisisti. qd̾ si tibi exide non cred̾em uiclicio aqque
te purgares: aut si face̾ nolles. concessisti publice ut suspen¬
dereris. Elige gͦ qd̵ uolueris. Dico tͥ coram omnib: qđ̵ non cre¬
do tibi te non habuisse thesaurum sc̃e marie. Aut illum
redde: aut purga te sicut obtulisti uidicio aque aut suspen¬
deris sicut concessisti. De hiis trib optionem tibi concedo.Bes¬
pondet anselmus. nec se habuisse thesaurum: nec iudiciũ
aque ꝓuide facturum. Tunc ep̃c conuocato generali conuẽ¬
tu clicoꝵ militum et ciuium causam profert. in medium.
Communi omnium sententia iudicatur. ut quod miser
ore propuo statuerat: compleret᷑. Protinus de monte in

Expanded text:
proficiscere. Anselmus consueto more imprecatur sibi, ut sic susproficiscere. Anselmus consueto more imprecatur sibi, ut sic suspendatur sicut Judas, qui Deum tradidit, si aliquid exinde habuerit. Tunc praesul: Palam est, inquit, te mentiri; quia lapides castellano reddidisti, et mihi reddere noluisti. Sponte vero tua mihi promisisti, quod si tibi exinde non crederem, judicio aquae te purgares, aut si facere nolles, concessisti publice ut suspenderis. Elige ergo quod volueris. Dico tibi coram omnibus quod non credo tibi, te non habuisse thesaurum S. Mariae. Aut illum redde, aut purga te sicut obtulisti judicio aquae, aut suspenderis sicut concessisti. De his tribus tibi optionem concedo. Respondet Anselmus nec se habuisse thesaurum, nec judicium aquae proinde facturum. Tunc episcopus convocato generali conventu clericorum, militum et civium, causam profert in medium. Communi omnium sententiam judicatur, ut quod miser ore proprio statuerat compleretur. Protinus de monte in
Abbreviated transcription (Latin):
tem receptis castellano lapidib recordatus socii. supradicti
in quo sc̃a maria ei p̾ceꝑat ne latronem suum impunitum
abire ꝑmitte̾t. s iusticiam de eo faceret. ꝓtinus conuocatĩ
ministris suis p̾cepit ut anselmum qͣntocius quererent
et sibi pͥsentarent. Ministri ꝑ diu̾sa loca discurrentes: tan¬
dem eum reꝑiunt in ualle sub cenobio sc̃ĩ uincentii fugere
uolentem. sed p̃p fluuium redundantem ñ ualentem. Iubent
ei ut secum ad ep̃m ueniat. Ille tremens et exangius rogat
ut se ꝑmittant loqui domno alberoni abb̃i scĩ uincentu.
Nolente eum relinq̃re uaclunt cum eo: p̾ceperat enim ep̃c
ut caute custodirent eum. ꝓstratus ille peclib abbatis: ro¬
gat ut secum ad ep̃m eat. acquiescit abbas: ꝙ cum eo uadit.
sibi concedi. Cui ep̃c. quis enim inquit te ꝑsequit᷑ Redde
thesaurum dñe mee sc̃e maaie. & quocumq uolueris lib̾

Expanded text:
autem receptis a castellano lapidibus recordatus somnii supradicti, autem receptis a castellano lapidibus recordatus somnii supradicti, in quo S. Maria ei praeceperat, ne latronem suum impunitum abire permitteret, sed justitiam de eo faceret, protinus convocatis ministris suis, praecepit ut Anselmum quantocius quaererent, et sibi praesentarent. Ministri per diversa loca discurrentes, tandem eum reperiunt in valle sub coenobio S. Vincentii, fugere volentem, sed propter fluvium redundantem non valentem. Jubent ei ut secum ad episcopum veniat. Ille tremens et exsanguis rogat, ut se permittant loqui domno Alberoni S. Vincentii abbati. Nolentes eum relinquere vadunt cum eo, praeceperat enim episcopus ut caute custodirent eum. Prostratus ille pedibus abbatis rogat ut secum ad episcopum eat. Acquiescit abbas et cum eo ad epissibi concedi. Cui episcopus, quis enim, inquit, te persequitur? Redde thesaurum dominae meae sanctae Mariae, et quocunque volueris liber
Abbreviated transcription (Latin):
repetens sic inquit suspendi merear ficut iudas qui deum
tradidit. si aliquid exinde habui. Quod si ñ creditis: iterũ
paratus sum iudicium aque subire. ꝙ si culpabilis inuen¬
tus fuero. uł si uidicium face noluero: facite me suspendi.
Tunc ep̃c rogabat ut saltem lapides p̾ciosos qui in crucib
aureis inserti fuerant redd̾et: ꝓmittens qd̾ pro auro nullam
ei molestiam fac̾et. Ille uͦ nichil pontifici redd̾e uoluit: sed eos
se habere omnino negauit. Postea tñ nicholao castellanoius¬
su ep̃i priora ei tormenta cõminante nimis ꝑterrit᷑ duxit
eundem nicholaum ad uineas sub monte positas. ponensq
manum in terre cauerna extraxit de sacculo iamputrefacto
lapides preciosissimos reddidit q eos ip̃i castellano. Quo facto:
iterum conscientia remordente tremefactus qm̃ eos celau̾at
ep̃o. & reclliderat castellano. rursum fug̾e temptauit. Ep̃c au

Expanded text:
repetens, sic, inquit, suspendi merear sicut Judas, qui Deum repetens, sic, inquit, suspendi merear sicut Judas, qui Deum tradidit, si aliquid exinde habui. Quod si mihi non creditis iterum paratus sum judicium aquae subire; et si culpabilis inventus fuero, vel si judicium facere noluero, facite me suspendi. Tunc episcopus rogabat ut saltem lapides pretiosos, qui in crucibus aureis inserti fuerant, redderet, promittens quod pro auro nullam ei molestiam faceret. Ille vero nihil pontifici reddere voluit; sed eos se habere omnino negavit. Postea tamen Nicolao castellano jussu episcopi priora ei tormenta comminante nimis perterritus, duxit eumdem Nicolaum ad vineas sub monte positas, ponensque manum in terrae caverna extraxit de sacculo jam putrefacto lapides pretiosissimos, tradiditque eos ipsi castellano. Quo facto iterum conscientia remordente tremefactus, quoniam eos celaverat episcopo, et reddiderat castellano, rursum fugere tentavit. Episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
bat libere est abire ꝑmissus. ꝙ cum ip̃o ep̃o ꝑ aliquot dies
familiariter conuersatus. Conscientia tñ se interius gra¬
uiter torquente ꝑterritus: cepit fugam meditari. tandẽq
clanculo. ex urbe fug̾e uoluit. Sed cum de monte descend̾e
cepisset. mirum dictu uidit quasi fluuium magnum instar
maris contra se redundantem seq in montem reclire cogentẽ.
Unde stupefactus rursum ꝑ aliam portam descend̾e & fug̾e
temptauit. sed ꝓtinus fluuium sicut prius contra se re¬
clundando uenientem iudit. Cum hoc ei sepius contingeret.
nec de monte descend̾e ualeret secrete hoc ep̃o confessus est.
Quamobrem ep̃c occasione sumpta suadere ei cepit. ut prio¬
rem thesaurum partem sicut supradictum est suessionis ue¬
nundandam aurifici tradiderat. sc̃e masie exintegro redd̾et
sicq securius ihrłm ire posset. Ille consuetam negationem

Expanded text:
bat libere est abire permissus, et cum ipso episcopo per aliquot dies bat libere est abire permissus, et cum ipso episcopo per aliquot dies familiariter est conversatus. Conscientia tamen se interius graviter torquente perterritus, coepit fugam meditari, tandemque clanculo ex urbe fugere voluit. Sed cum de monte descendere coepisset, mirum dictu! vidit quasi fluvium magnum instar maris contra se redundantem, seque in montem redire cogentem. Unde stupefactus rursus per aliam portam descendere, et fugere tentavit, sed protinus fluvium sicut prius contra se redundando venientem vidit. Cumque hoc ei saepius contingeret, nec de monte descendere valeret, secrete hoc episcopo confessus est. Quamobrem episcopus, occasione sumpta, suadere ei coepit, ut priorem thesaurum, cujus partem, sicut supradictum est, Suessionis venundandam aurifici tradiderat, S. Mariae ex integro redderet, sicque securus Hierusalem ire posset. Ille consuetam negationem
Abbreviated transcription (Latin):
lumbe facturas cum alio thesauro reddidit: facultatẽ
dormiendi recepit. In crastino gͦ anselmus ad cep̃m ue¬
niens: ut se ab excõicatione ꝓfurto thesauro facta absol¬
ueret. crucemq sibi daret ꝙ ihrłm ad sepulchrum dñi abire
ꝑmitt̾et petiit. Respondit ep̃c se nichil hoꝵ facturum:
qm̃ nec absolutio nec iter iherosolimitanum ei aliqiid
rat teneret. Non enim inquit compunctus eum redlidisti.
ideoq non potes absolui. sed aslhuc excõicationis reus teneris.
S si pecuniam istam reddens. ueracem confessionem de fur¬
to immo de sacrilegio faceres. ꝙ pnĩam exinde susciꝑes: tunc
tificis: prefatam pecuniam publice suꝑ altare posuit. fide¬
iussores qui se decem miliarib ꝓcul a lauduno secure declu¬
cenclum spoponderant. lib̾os a fideiussione sua esse concessit.
sicq ab ep̃o absolutus. ꝙ crucem suscipiens quocumq uole¬

Expanded text:
lumbae fracturas cum alio thesauro reddidit, facultatem lumbae fracturas cum alio thesauro reddidit, facultatem dormiendi recepit. In crastino ergo Anselmus ad episcopum veniens, ut se ab excommunicatione pro furato thesauro facta absolveret, crucemque sibi daret, et Jerusalem ad sepulcrum Domini abire permitteret, petiit. Respondit episcopus se nihil horum facturum, quoniam nec absolutio, nec iter Hierosolymitanum ei aliquid rat, teneret. Non enim, inquit, compunctus eum reddidisti, ideoque non potes absolvi, sed adhuc excommunicationis reus teneris; sed si pecuniam istam reddens veracem confessionem de furto, imo de sacrilegio faceres, et poenitentiam exinde susciperes, tuntificis praefatam pecuniam 560 publice super altare posuit, fidejussores, qui se decem milliaribus procul a Lauduno secure deducendum spoponderant, liberos a fidejussione sua esse concessit, sicque ab episcopo absolutus, et crucem suscipiens, quocunque vole
Abbreviated transcription (Latin):
thesaurus absconclitus erat ꝑtendentem. Uñ nimis ammi¬
ratus non nullis monachoꝵ scĩ iuncentii eundem lucis ra¬
clium ostendit: sed illi quamius cotidie thesaurum reliqͥ¬
ar sc̃e masue requiri audirent. nullus tñ eum ibi esse co¬
gitabat. Tam lui gͦ monachi raclium lucis nocte chorus¬
cantem uiderunt: qmͣ dui saccus ibi cum thesauro iacuit.
luid quoq miracłm non silendum contigit. Ex quo enim
anselmus ille cum thesauro reliquo etiam columbam
auream confregit de qua supradiximꝰ in qua de lacte sce
masie et capillis eius contineri ferebatur: diuino uicli¬
cio numqͣm dormire potuit. sicut ip̃e postmoctum ep̃o con¬
fessus est. Sed quandocumq ocłos ꝓ sompno claudebat: ꝓti¬
nus eandem columbam rostrum ocłis suis infigentem.
q eos aꝑientem uidebat. diabolo tñ corsuum oblurante.
nulla ꝓpter hoc penitentia compungebat᷑. Postqͣm uero co¬

Expanded text:
thesaurus absconditus erat, procedentem. Unde nimis admithesaurus absconditus erat, procedentem. Unde nimis admiratus nonnullis monachorum Sancti Vincentii eumdem lucis radium ostendit, sed illi quamvis quotidie thesaurum reliquiarum S. Mariae requiri audirent, nullus tamen eum ibi esse cogitabat. Tandiu ergo monachi radium lucis nocte coruscare viderunt, quandiu saccus ibi cum thesauro jacuit. Aliud quoque miraculum non silendum contigit, ex quo enim Anselmus ille cum reliquo thesauro etiam columbam auream confregit, de qua supradiximus, in qua de lacte S. Mariae et capillis ejus contineri ferebatur, divino judicio nunquam dormire potuit, sicut ipse postmodum episcopo confessus est. Sed quandocunque oculos pro somno claudebat, protinus eamdem columbam rostrum oculis suis infigentem, et eos aperientem videbat. Diabolo tamen cor suum obdurante nulla propter hoc poenitentia compungebatur. Postquam vero co
Abbreviated transcription (Latin):
sitam ꝑuenitur ad quemdam locum ꝓpe uineas in quo pax¬
illoꝵ quib uites sustentant᷑ ingens acenuis erat congestꝰ.
Sub eis in montis precipitio quasi in tartarum descendit:
manumq ad saccum mittens. primum auream tabulam
de dextu esigłioꝵ disceptam ꝓtulit. subridensꝙ circuistan¬
tib bonum inquit mertatum feci. qui tantum thesaurum
Sic gͦ thesauriis recllitus ad eccłiam sc̃e marie ꝓtinus
refertur: totaq ciuitate letante. clamorib in uoce exulta¬
tionis ꝙ confessionis platee resonant. signa etiam pre gau¬
dio ꝑ om̃s eccłias pulsant᷑. Sed non est reticendum magnũ
quoddam miraculum.
uidam enim monachus aurifex noĩe sigerus in ce¬
nobio sci uincentii manens. dum operi suo etiam
nocte insistens. aꝑiret elicule sue fenestram. qua sc̃i mar¬
tini ꝓficiebat᷑ eccłia uidebat quasi radium splendidissi¬
mum lucis de celo ꝓcedentem. ꝙ usq ad illum locum quo

Expanded text:
sitam, pervenitur ad quemdam locum prope vineas, in quo paxsitam, pervenitur ad quemdam locum prope vineas, in quo paxillorum, quibus vites sustentantur, ingens acervus erat congestus, sub eis in montis praecipitio quasi in tartarum descendit, manumque ad sacrum mittens, primum auream tabellam de textu Evangeliorum discerptam protulit, subridensque circumstantibus, bonum, inquit, mercatum feci, qui tantum thesaurum Sic ergo thesaurus redditus ad ecclesiam S. Mariae protinus refertur, totaque civitate laetante clamoribus, et in voce exsultationis et confessionis plateae resonant, signa etiam prae gaudio per omnes ecclesias pulsantur. Non est reticendum magnum quoddam miraculum. uidam enim monachus aurifex, nomine Sigerus, in coenobio S. Vincentii manens, dum operi suo etiam nocte insistens, aperiret aediculae suae fenestram, qua S. Martini prospiciebatur ecclesia, videbat quasi radium splendidissimum lucis de coelo procedentem, et usque ad illum locum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
rum redderet. Hec uox auclita: continuo spem recuperancli
thesauri cunctis dedit. Poposcit centum libras sibi dari:s.
paulatim minuendo uentum est ad .xl. lib̾. miliarib pro.
pecunia decluceret᷑. ꝓtinus ad ep̃m currit᷑. petitio eius refert᷑.
Annuit presul. ꝙ quicquid petisset concecli precepit: eo tñ
pacto ut continuo thesaurum redderet. qm̃ timebat ne si cli¬
latio uł breuis daret᷑. ille demonum instinctu fuga laberet᷑
Iam lux diei transierat. noxq tenebrosa successerat. Iuben¬
te tñ ep̃o per totam urbem faces ꝙ lichni. ceteraq lumina¬
ria accendunt: ut illud psalmiste lauduni ea hora cõpleret᷑
q nox sicut dies illuminabit᷑. Nullus domi remaneret: om̃s
qͣi ad spectaculum ꝓgrediunt᷑. Anselmus instar ursi de.
cauea ꝓducti deducitur: custodib ꝙ ppło caute ne fugiat
circundat᷑. Petit eccliam scĩ martini extra muros urbis po¬

Expanded text:
rum redderet. Haec vox audita, continuo spem recuperandi rum redderet. Haec vox audita, continuo spem recuperandi thesauri cunctis dedit. Poposcit centum libras sibi dari; sed paulatim minuendo ventum est ad quadraginta libras. pecunia deduceretur. Protinus ad episcopum curritur, petitio ejus refertur, annuit praesul, et quidquid petisset concedi praecepit, eo tamen pacto ut continuo thesaurum redderet, quoniam timebat ne si dilatio vel brevis daretur, ille daemonum instinctu fuga laberetur. Jam lux diei transierat, noxque tenebrosa successerat. Jubente tamen episcopo per totam urbem faces et lychni, caeteraque luminaria accenduntur, ut illud Psalmistae Lauduni ea hora compleretur; « Et nox sicut dies illuminabitur . » Nullus domi remanet, omnes quasi ad spectaculum progrediuntur. Anselmus instar ursi de cavea producti deducitur, custodibus et populo caute ne fugiat circumdatur. Petit ecclesiam S. Martini extra muros urbis po
Abbreviated transcription (Latin):
temptauerat. sed plurimum hanc aqm distare ab ea in qͣ
prius dum in custodia esset se deponi fecerat. Moxgͦ uincu¬
lis religatus. utꝙ thesaurum furatum redderet ab ep̃o cõ-
monitus: statim publice ĩprecatus est ut sic suspendi mere¬
retur sicut iudas qui deum tradidit si aliquid ex eo habe¬
ret uel furatus fuisset. Uidens pontifex quod nichil exhor¬
tando posset ꝓficere: nicholao castellano eum tradidit p̾-¬
cipiens ei. ut torquendo thesaurum reddli cogeret. ille nu¬
datum terreq ꝓstratum atq ligatum lardo calido fecit ꝑ¬
funca: sed nil extorquere potuit. Inde iubente p̾sule fecit
eum suspendi: non ut int̾ficeret᷑. sed tm̃modo ut torqueret᷑.
Amane gͦ usq ad uesperum tortus. deciesq suspensus. decies
depositus. cum iam se deficere uidere. iudex etiam uiraret qd
si se ulterius suspendi ꝑmitteret. iam deinceps uiuens non
deponeret᷑: tandem interrogauit quid sibi daret᷑ si thesau¬

Expanded text:
tentaverat, sed plurimum hanc aquam distare ab ea in qua tentaverat, sed plurimum hanc aquam distare ab ea in qua prius, dum in custodia esset, se deponi fecerat. Mox ergo vinculis religatus, usque  f., usquequo thesaurum furatum redderet ab episcopo commonitus statim publice imprecatus est, ut sic suspendi mereretur sicut Judas qui Deum tradidit, si aliquid ex eo haberet, vel furatus fuisset. Videns pontifex quod nihil exhortando posset proficere, Nicolao castellano eum tradidit, praecipiens ei ut torquendo thesaurum reddi cogeret. Ille nudatum terrae et prostratum atque ligatum lardo calido fecit profundi, sed nil extorquere potuit. Inde jubente praesule fecit eum suspendi, non ut interficeretur, sed tantummodo ut torqueretur. A mane ergo usque ad vesperum tortus, deciesque suspensus, decies depositus, cum jam se deficere videret, judex etiam juraret, quod si se ulterius suspendi permitteret, jam deinceps vivens non deponeretur. Tandem interrogavit quid sibi daretur, si thesau
Abbreviated transcription (Latin):
sibi seruanclum committeret. sicq ad domum suam eo con¬
cedente illum duxit. ubi dum seruaretur: quadam nocte
uas maximum aqua impleri. seq in eo ligatum fecit deponi.
temptare scilicet uolens utrum in aqua totus mergeret᷑: an
suꝑ nataret. Cum uero se sine ulla dilatione uidisset ab aqͣ
receptum fuisse ꝙ ad uasis fundum ꝑuenisse: exhilaratus
cdixit. se nichil ultra timere. sed sponte in aquam ingres¬
surum fore. Quid longius morer. uenit dies constituta: con¬
fluit ad eccłiam innumera multitudo clicoꝵ militum et
rusticoꝵ diuersi sexus et etatis. iuuenes et uirgines senes cũ
iuniorib inuocant nomen dñi. eiusq glosissime genitricis.
Qui gͭ primus in aqua positus est: saluus et gaudens exiit.
scd̃s antem corruit. tercius saluus: quartus inuentus est
reus. Quintus liberatur: sextus idem anselmus culpabi¬
lis inuenit᷑. sicq ꝓbauit nichil sibi ꝓfuisse qd̾ prius deum

Expanded text:
sibi servandum committeret, sicque ad domum suam eo consibi servandum committeret, sicque ad domum suam eo concedente illum duxit. Ubi dum servaretur, quadam nocte vas maximum aqua impleri, seque in eo ligatum fecit deponi, tentare scilicet volens utrum in aqua totus mergeretur an supernataret. Cum vero se sine ulla dilatione vidisset ab aqua receptum fuisse, et ad vasis fundum pervenisse, exhilaratus dixit se nihil ultra timere, sed sponte in aquam ingressurum fore. Quid 559 longius moror? Venit dies constituta, confluit ad ecclesiam innumera multitudo clericorum, militum, et rusticorum diversi sexus et aetatis juvenes, et virgines, senes cum junioribus invocant nomen Domini ejusque gloriosissimae Genitricis. Qui ergo primus in aqua positus est, salvus et gaudens exiit, secundus autem corruit, tertius salvus, quartus inventus est reus, quintus liberatur, sextus idem Anselmus culpabilis invenitur, sicque probavit nihil sibi profuisse quod prius Deum
Abbreviated transcription (Latin):
te aliciuot annos priusqmͣ ip̃e pontificatum suscepisset.
aurificem qui sibi maculam similis criminis impone¬
bat. a se in cluello fuisse suꝑatum non ignoraret. Responsio¬
ni eius uniuersus ppłs acclamat: eumꝙ urum sc̃m ꝙ dei
tultorem esse ꝓtestantes. omnes una uoce non debere eũ
ad uidicium uocari subiugunt. Tunc ab antiquo nature¬
sue statu uisus est mutari ep̃c. Numqͣm enim uł antea ł
post idem pontifex inuentus est ꝑtinax in aliquo fuisse.
sed semꝑ p̾cib aut dictis alioꝵ a sua sententia facile flecti
consueut. In hac uero sola causa tante fuit constantie: ut
cum nullus
anselmum accusaret. immo pe.¬
ne cuncti contra ep̃m ei fauerent dei tñ nutu nullo mͦ ad eum
dimittendum flecti potuerit. Cum gͦ presul eum custodiri.
usq ad p̾finitam diem examinis iussisset: quidam miles ei
uehementer fauens noĩe Willelmus. rogauit ep̃m ut eũ

Expanded text:
te aliquot annos priusquam ipse pontificatum suscepisset te aliquot annos priusquam ipse pontificatum suscepisset aurificem, qui sibi maculam similis criminis imponebat, a se in duello fuisse superatum non ignoraret. Responsioni ejus universus populus acclamat eumque virum sanctum, et Dei cultorem esse protestantes, omnes pariter una voce non debere eum adjudicium vocari, subjungunt. Tunc ab antiquo naturae statu visus est mutari episcopus, nunquam enim vel antea, vel post idem pontifex inventus est pertinax in aliquo fuisse, sed semper precibus aut dictis aliorum a sua sententia facile flecti consuevit. In hac vero sola causa tantae fuit constantiae ut, cum nullus Anselmum accusaret, imo pene cuncti contra episcopum ei faverent, Dei tamen nutu nullo modo ad eum dimittendum flecti potuerit. Cum ergo praesul eum custodiri usque ad praefinitam diem examinis jussisset, quidam miles ei vehementer favens, nomine Guillermus, rogavit episcopum ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
se aqua benedicta repleto poneret᷑. ꝙ quecumꝙ parrochia
forte culpabilis inueniret᷑. de singulis domib eiusdem par¬
rochie unus infans in aqua poneret᷑. ꝙ quecumꝙ domus
deprehensa fuisset om̃s uiri uł femine ad eam pertinentes
iudicio aque se purgare eogerent᷑. Hoc consilio magr̃i ansel¬
ii germaniꝙ eius magr̃i Ralulfi comꝑto ꝑterriti ciues
licet innocentie sue conscii adepm confluunt. ꝙ non lon¬
ge reanotos sed potuis eccłie custodes. & ꝓpe templum manen¬
tes ad iuidicium primo debere uocari conclamant. ilnnuit
ep̃e. ꝙ sex uiros de quib maior erat suspicio ad facienclũ
examen uocat. inter quos etiam ip̃e solus p̾fatum ansel¬
num nominatim compellat: dicens se contra eum exinde
moueri suspicione. Respondet anselmus se multum mi¬
rari. quomͦ ep̃c de tanto scełe contra se suspicionem habe.¬
re potuerit: p̃sertim cum ꝙ se dei seruum esse sciret. ꝙ an¬

Expanded text:
se aqua benedicta repleto poneretur; et quaecunque parochia se aqua benedicta repleto poneretur; et quaecunque parochia forte culpabilis inveniretur, de singulis domibus ejusdem parochiae unus infans in aqua poneretur; et quaecunque domus deprehensa fuisset, omnes viri vel feminae ad eam pertinentes judicio aquae se purgare cogerentur: hoc consilio magistri Anselmi, germanique ejus magistri Radulhi comperto perterriti cives licet innocentiae suae conscii, ad episcopum confluunt, et non longe remotos, sed potius ecclesiae custodes, et prope templum manentes, ad judicium primo debere vocari conclamant. Annuit episcopus, et sex viros, de quibus major erat suspicio, ad faciendum examen vocat, inter quos etiam ipse solus praefatum Anselmum nominatim compellat, dicens se contra eum exinde moveri suspicione. Respondet Anselmus se multum mirari quomodo episcopus de tanto scelere contra se suspicionem habere potuerit, praesertim cum et se Dei servum esse sciret, et an