comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ticia. Pleriq arbitrant᷑ hȩc inp̃senti
scło precipi. ne corã do facile aliquid
ꝓmutamus: & sine considãtione ui
riũ uoueamus ea quȩ explere non
possumus. ad eẽ. quippe presentẽ dm̃.
& licet ille in cęlo. nos eẽ iudeamur in
t̾ra: tam̃ audire quȩ loquim̃. ⁊ insipi¬
entiã nr̃am argui ex multiplicatio¬
ne sermonũ. Alii uͦ meliꝰ intelligenteᷤᷤ:.
hec p̃cipi affirmant. Ne aut loquen¬
tes aut cogitantes. plus de do quam
possumus opinemur: s sciamu
distat a terra: tantũ nr̃a opinatio
anatura illiꝰ separetur. ⁊ id circo deb̾e
uerba tir̃a. eẽ. mod̾ata. Sic̃ enĩ qui
uoluerit de diuinitate disserere. in¬
cidet instulticiã. Uł certe uerba
nr̃a pauca ido eẽ deb̾e: qi etiã ea
quȩ nosse nos estimam᷑ ꝑ speculum¬
uidemus ⁊ in enigmate. & uelut
sõnia cõprehendimꝰ: qđ tenere nos
estimamus. Cũq plura ut nobis
uisũ fuerit dixerimꝰ: finẽ disputa¬
tionis nr̃e. ee̾ stulticiã. ex multiloqͥo

Expanded text:
monum. Plerique arbitrantur hoc in praesenti loco praecipi, ne coram Deo facile aliquid promittamus, et sine consideratione 427 virium voveamus ea quae explere non possumus. Adesse quippe praesentem Deum, et licet ille in coelo, nos esse videamur in terra: tamen audire, quae loquimur, et insipientiam nostram argui ex multiplicatione sermonum. Alii vero melius intelligentes, hoc praecipi affirmant, ne aut loquentes, aut cogitantes plus de Deo quam possumus, opinemur; sed sciamus coelum a terra, tantum nostra opinatio a natura illius separetur: et idcirco debere verba nostra esse moderata. Sicut enim qui voluerit de divinitate disserere, incidit in stultitiam. Vel certe sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitramur, videmus, et in aenigmate, et veluti somnium comprehendimus quod tenere nos aestimamus; cumque plura, ut visum nobis fuerit, dixerimus, finem disputationis nostrae esse stultitiam: ex multiloquio
Abbreviated transcription (Latin):
talem si dõ auctore res geruntuR
humanȩ. quare iusti calũniã pati-¬
untur. & quare iusti sint udices:
⁊ ñ ds̃ ulciscitur in eos qͥ iniqua faci-¬
unt & iudicant. Nunc infert & soluit
questionẽ quȩ poterat opponi: dicens.
Si uidis calũniam pauꝑis qͥ beatus
in euangłio p̃dicatur. ⁊ res iugere

Expanded text:
 res reguntur humanae, quare justi calumniam patiuntur, et quare iniqui sunt judices, et non Deus ulciscitur in eos qui iniqua faciunt et judicant? Nunc infert, et solvit quaestionem quae poterat opponi, dicens: Si videris calumniam pauperis, qui beatus in Evangelio praedicatur, et res vigere,
Abbreviated transcription (Latin):
opes: multi ⁊ qͥ comedunt eas Q qͥd
ꝓdest possessori. nͥ qd̵ cernit diuitiaᷤᷤ
ocłis sius: Hic uͦ auarus describit᷑.
qͥ nũquã opib expleat᷑: & quanto
capiat tanto plus cupiat. Sic̃ ydro¬
picus qͣnto plus bibit tanto plus
sitis addita crescit. Flacci quoq suꝑ
hoc concordat sententia. qͥ ait. Sẽꝑ
enĩ maior fuerit substantia: tanto
plures ministros habebit qͥ opes deuo¬
rent congregatas. Dñs autẽ earum:
uideat tantũ qđ habeat. ⁊ plusquã
unius hominis cibũ caꝑe ñ possit.

Expanded text:
opes, multi et qui comedunt eas: et quid prodest possessori, nisi quod cernit divitias oculis suis? Hic vero avarus describitur, qui nunquam opibus expletur; et quanto plus capit, tanto plus cupit: sicut hydropicus, quanto plus bibit, tantum sitis addita crescit. Flacci quoque super hoc concordat sententia, qui ait : Semper enim major fuerit substantia, tanto plures ministros habebit, qui opes devorent congregatas: dominus autem earum videat tantum quid habeat, et plus quam unius hominis cibum capere non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fuerunt ante eũ. & qͥ postea futuri
sunt ñ letabuntur in eo.S & hoc
uanitas. & afflictio sp̃s. Hebrei hũc
locũ ita disserunt. Melior ẽ. interior
homo qͥ post quartũ decimũ puber¬
uit: ut regnar& in uiciis. Qui eciã
in natura sua pauꝑ. factꝰ ẽ. ñ habens
sapientiã: male om̃ia desiderando.
eo iudelic& qui priore decedente ge-¬
neratus ẽ. Intellexiq homines in homi¬
ne pͥore peccasse. anteꝗͣ scdo nascente
tẽpore legitimo duo homine ᷤᷤ fuerint:
id ÷ scdo se subicere sciuint: ñ letant᷑
pͥore qui in uitiis regnabat. hos duos
homines doctor egregiꝰ unũ int̾iorẽ.
⁊ alterũ exteriorẽ nominare solebat.
Nos uͦ melius estimamus hȩc intelligen¬
da eẽ. de diabolo rege stulto. ⁊ de xp̃o
pauꝑe sapiente qͥ ingressus ÷ de uir-¬
ginali utero in muncdũ. ut condete¬
ret & subuerter& imꝑiũ stulti regis.
qͥ ei ostendit omĩa regna mundi.
eoq uincto uasa illius raꝑ&. ⁊ domũ

Expanded text:
qui postea futuri sunt, non laetabuntur in eo. Sed et hoc vanitas et afflictio spiritus. Hebraei hunc locum ita disserunt: Melior est interior homo, qui post quartumdecimum puberit ut regnaret in vitiis, qui et in natura sua pauper factus est, non habens sapientiam, mala omnia deserendo  Meo videlicet, qui priore decedente generatus est; intellexique homines in homine priore peccasse, antequam secundo nascente, tempore legitimo duo homines fuerint, id est, secundo se subjicere sciunt, non laetantur in priore qui in vitiis regnabat. Hos duos homines doctor egregius unum interiorem, et alterum exteriorem nominare solebat. Nos vero melius aestimamus haec intelligenda de diabolo rege stulto, et de Christo paupere sapiente, qui egressus est de virginali utero in mundum, ut contereret et subverteret imperium stulti regis, qui ei ostendit omnia regna mundi; eoque victo, vasa illius caperet, et domum
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃ seruat in finẽ iudiciũ & it
consũmatione mundi. quando i
maturas segetes messores uenire uis¬
surus ÷ ut separetur triticũ. & in
horreũ cęlestis regni condat᷑. ⁊ loliũ
ȩterno tradatur incendio. Id̾o nunc
expectat ⁊ differt sententiã. doneo
infitiẽ mundi iniqui puniantur:
& iusti coronã recipiant iusticiȩ.

Expanded text:
Sed quoniam servat in finem judicium, et in consummationem mundi, quando in maturas segetes messores venire jussurus est, ut separetur triticum et in horreum coelestis regni condatur, lolium autem aeterno tradatur incendio; ideo nunc exspectat et differt sententiam, donec in fine mundi iniqui puniantur et justi coronam recipiant justitiae.
Abbreviated transcription (Latin):
baptismi. in regnũ. s ñ ꝑmanent in
eo reuertentes aduitia. ido consũpti
dias. Multo enĩ melior ÷ obedientia:
quã stultorũ uictimȩ. Qui nesciunt
qͥd faciant mali. Precepta dat uitȩ.
& ñ uult offendere euntes ad ȩcłiam.
Non enĩ ingredi domũ łĩ. s sitie offen¬
sione ingredi: laudis ẽ. & si eõe om̃iũ
qui sunt in ȩcłia dĩ audire sermonem.
appropinquat ut audias: Deniq moy ses
solus ꝓpe accedebat ad audiendũ dm̃:
ceteri accecdere ñ ualebant. Qđ stulti
nescientes remediũ eẽ. peccati estiman
dare uelle que inique fecerint. huic
congruit illud qd̃ in euangłio ipsa ue¬
ritas ait. discite qͥd ÷ miscđiam uo

Expanded text:
baptismi in regnum, sed non permanent in eo, revertentes ad vitia, ideo consumpti  propinqua ut audias. Multo enim melior est obedientia quam stultorum victimae, qui nesciunt quid faciunt mali. Praecepta dat vitae, et non vult offendere euntes ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed sine offensione ingredi laudis est. Et si esset omnium qui sunt in Ecclesia Dei, audire sermonem Appropinqua ut audias. Denique Moyses solus prope accedebat ad audiendum Deum: caeteri accedere non valebant. Quod stulti nescientes remedium esse peccati, aestimadare velle, quae inique fecerint. Huic congruit illud, quod in Evangelio ipsa Veritas ait: Discite quid est, miserico
Abbreviated transcription (Latin):
e&̃ : pauꝑ ꝓ nob̃ factus ẽ. & sapientẽ eũ
euuangłista testat᷑ dicens. & iħs ꝓsicie¬
bat etate & sapientia. ⁊ gr̃a. corã dõ
& hominibus. Iste natꝰ ÷ in regno senis
⁊ stulti optimus pauꝑ.⁊ puer admira¬
bilis: ut de domo uinculatoꝵ ꝓced&
in regnũ abiens in regionẽ longitiquã.
uixta parabolã euangłicã acciꝑe sibi
regnũ. ⁊ reuerti eosq post aliquantũ
tẽporis qͥ suꝑ se regnare noluerutit.

Expanded text:
apientem eum Evangelista testatur dicens: Et Jesus proficiebat aetate et sapientia et gratia coram Deo et hominibus  . Iste natus est in regno senis et stulti, optimus, pauper, et puer admirabilis, ut de domo vinculatorum procederet in regnum, abiens in regionem longinquam, juxta parabolam evangelicam, accipere sibi regnum et reverti, eos post aliquantum te
Abbreviated transcription (Latin):
De hac sodalitate in euuangłio dicit᷑.
⁊ pater m̃s diliget eũ. & ad eũ uenie-¬
mus. & mansionẽ apud eũ faciemꝰ.
& paulo post. Paraclitus autẽ sp̃c. ipse
uos docebit omnia. significans triũ.

Expanded text:
n Evangelio dicitur: Et pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Et paulo post: Paracletus autem Spiritus, ipse vos docebit omnia ; significans trium,
Abbreviated transcription (Latin):
Non ÷ qͥ faciat bonũ. ñ ẽ.usq ad
unũ. Solus xp̃s sine om̃i labe pec¬
cati. inuentus ẽ. bonus. Millenariꝰ
uͦ numerus ꝓ scõrũ discretione
apeccatorib qui mulieris nomine
designant᷑. hoc in loco ponitur
litia. Potest quoq mulier ꝓ carna¬
libus accipi oꝑib. ⁊ uir qͥ auirtute
dicit᷑: ꝓ rationalis animi excellentia.
S ne uideret᷑ his ser monib cõmunẽ
⁊ dm̃ actorẽ facere mali. dũ taliũ
conditor sit qui malũ uitare uon
sumus arbitrio derelicti. uitio
nr̃o ad peiora labimur dũ maiora

Expanded text:
Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Solus Christus sine omni labe peccati inventus est bonus. Millenarius vero numerus pro sanctorum discretione a peccatoribus, qui mulieris nomine designantur, hoc in loco ponitur.litie. Potest quoque mulier pro carnalibus accipi operibus, et vir, qui a virtute dicitur, pro rationalis animi excellentia. Sed ne videretur his sermonibus communem et Deum auctorem facere mali, dum talium conditor sit qui malum vitare non sumus arbitrio derelicti, vitio nostro ad pejora labi, dum majora
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sint docenda. Tempus loquendi.
ut doceamus quȩ recte didicimus.
Nichil nob̾ uideatur rectũ eẽ. nͥ qđ
discimus. ut post multũ silentium
de discipłis efficiamur magistri. Tempꝰ
amandi legẽ. ⁊ ea quȩ ex lege fuerinT
imꝑata. circũcisionẽ. hostias. sabbata.
neomenias. ⁊ tempꝰ ocdiendi eas euuan¬
gelii grã succedente. Tẽpus belli. et
tẽpus pacis. Iuandui in hoc scło sumꝰ:¬
de hoc scło: pacis tẽpus adueniet. It i¬
pace enĩ ẽ. laus dĩ. & ciuitas Nĩra
ierłm. de pace sortita uocabulum ẽ.¬
Nemo gͦ nunc se putet ẽẽ. securũ in
tẽpore belli. ubi certandũ ẽ. ⁊ apłica
arma tractanda: ut uictores qͦndam

Expanded text:
quae sint docenda; tempus loquendi, quae sint docenda; tempus loquendi, ut doceamus quae recte didicimus. Nihil nobis videatur rectum esse, nisi quod discimus, ut post multum silentium, de discipulis efficiamur magistri. Tempus amandi legem, et ea quae ex lege fuerint imperata: circumcisionem, hostias, sabbata, neomenias; et tempus odiendi ea, Evangelii gratia succedente. Tempus belli, et tempus pacis. Quandde hoc saeculo, pacis tempus adveniet. In pace enim locus Dei, et civitas nostra Hierusalem de pace sortita vocabulum eNemo ergo nunc se putet esse securum in tempore belli, ubi certandum est, et apostolica arma tractanda, ut victores quondam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpeti. Rursũ contẽplatus labore
om̃s hominũ. ⁊ industrias: animad.¬
uerti patere inuidie ꝓximi.⁊ in hoc
gͦ uanitas. ⁊ cura suꝑflua ẽ.
Conuerti me rursus ad alia. ⁊ iudi
omnẽ fortitudinẽ ⁊ głam laborantiũ.
& dep̃hendi bonũ alterius eẽ. alteriꝰ
malũ. dũ inuidus aliena felicita¬
te torquet᷑. ⁊ patet insidiis głõsus.
Quid etũ uanius ꝗͣ homines ñ suas
flere miserias. nec ꝓpria lugere pec¬
cata. alios uidicare. seipsos obliuisci.
⁊ meliorib tattũ inuidere. alioꝵq
suas. Totũ qđ disserit. hoc ÷ ut osten¬
dat eũ qͥ laborat. ⁊ aliqͥd hab& it
mundo patere inuidiȩ. ⁊ rursũ eũ
qͥ uiuere uult quietus. inopia oppͥmi.
⁊ ẽẽ utrũq miserabilẽ. dũ alius ꝓpt̾
opes ꝑiclitatur: alius ꝓpt̾ in opiam
egestate conficitur. Aliter. Manus cre¬
bro ꝓ oꝑib accipiuntur. Stultus re¬
trahit manus suas ab oꝑe bono. ⁊ ñ
uult uriliter agere. s comedit car¬

Expanded text:
 Rursus contemplatus sum omnes labores hominum, et industrias animadverti patere invidiae proximi, et in hoc ergo vanitas et cura superflua est. Converti me rursus ad alia, et vidi omnem fortitudinem et gloriam laborantium, et deprehendi bonum alterius esse alterius malum, dum invidus aliena felicitate torquetur, et patet insidiis gloriosus. Quid enim vanius quam homines non suas flere miserias, nec propria lugere peccata; alios judicare, seipsos oblivisci; et melioribus tantum invidere, aliorumque suas. Totum, quod disserit, hoc est ut ostendat eum qui laborat et aliquid habet in mundo, patere invidiae; et rursum eum qui vivere vult quietus, inopia opprimi; et esse utrumque miserabilem, dum alius propter opes periclitatur, alius propter inopiam egestate conficitur. Aliter: Manus crebro pro operibus accipiuntur. Stultus retrahit manus suas ab opere bono, et non vult viriliter agere, sed comedit car
Abbreviated transcription (Latin):
leticiã acdo cdari. intelligi. ⁊ iudere
bonitatẽ dĩ. ⁊ iocunditate sui cordis.
In om̃i labore suo qͦ sp̃ualit̃ in bonis la¬
borat oꝑib spe consolatꝰ futurȩ retri¬
butionis. & hec ÷ pars nr̃a: ut letem᷑
instuclio bonorũ oꝑũ. quȩ leticia licet
bona sit: nec tam̃ plene bona ÷ donec
ẽ. & iocunditas. Notandũ quoq ẽ. qđ
occupatio in hoc loco inbono intelligi
debet. ꝓ intentione spũali ueraq
leticia: quã duuna inspirat gr̃a. hic
in p̃ceptis laborantib di. Est ⁊ aliud¬

Expanded text:
laetitiam a Deo dari intelligi, et videre laetitiam a Deo dari intelligi, et videre bonitatem Dei, et jucunditatem cordis sui in omni labore suo, quo spiritaliter in bonis laborat operibus, spe consolatus futurae retributionis: et haec est pars nostra, ut laetemur in studio bonorum operum; quae laetitia, licet bona sit, nec tamen plene bona est, donec est et jucunditas. Notandum quoque est quod occupatio in hoc loco in bono intelligi debet, pro intentione spiritali veraque laetitia, quam divina inspirat gratia hic in praeceptis laborantibus Dei. 427 CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ ÷ bonũ. ut comedat quis et
bibat. ⁊ fruat᷑ leticia. ex labore suo qͦ
laborauit ipse sub sole. numero dierũ
uitȩ suȩ qͦs dedit ei d̃s. ⁊ hec ÷ pars¬
S illius. & om̃i homini cui dedit ds
diuitias atq substantiã. potestatẽq
Sei tribuit. ut comedat ex eis ⁊ frua¬
tur parte sua. ⁊ letetur de labore
suo. hoc ÷ donũ dĩ. Non enĩ satis re¬
cordabit᷑ dierũ uitȩ sue. eo qđ d̾s¬
occupet delitiis cor eiꝰ. Eo qͥ laboribus
siuis incurarũ tenebris uescit᷑. & cũ
grandi uite tedio ꝑitura cõportat:
bonis in leticia & iocunditate. Hinc
enĩ uł parua uoluntas ẽ. infruendo:
ibi uͦ sollicitudinũ. tantũ mͦ magni¬
tudo. E reddidit causas quare dei
donũ sit frui posse diuitiis. qm̃ ñ
multũ recordabit̾ dierũ laboris sui.
Io̾o ñ erit in tristicia. nĩ cogitatione
uexabitur. ab ductꝰ leticia & iocundi¬
tate p̃senti. S melius ÷ uixca apłm¬
sp̃alem escã. & spualẽ potũ. sp̃ualẽq

Expanded text:
visum est bonum, ut comedat quis, et bibat, et fruatur laetitia ex labore suo, quo laboravit ipse sub sole, Numero dierum vitae suae, quos dedit ei Deus: et haec pars illius. Et omni homini, cui dedit Deus divitias, atque substantiam, potestatemque ei tribuit ut comedat ex eis, et fruatur parte sua, et laetetur de labore suo: hoc est donum Dei. Non enim satis recordabitur dierum vitae suae, eo quodoccupet deliciis cor ejus. Qui laboribus suis in curarum tenebris vescitur, et cum grandi vitae taedio peritura comportat, bonis in laetitia et jucunditate. Hic enim vel parva voluptas est in fruendo, ibi vero sollicitudinis tantummodo magnitudo. Et reddit causas quare donum Dei sit, frui posse divitiis; quoniam non multum recordabitur dierum laboris sui, ideo non erit in tristitia, non cogitatione vexabitur, abductus laetitia et voluptate praesenti. Sed melius est juxta Apalem escam et spiritalem potum spiritalemque
Abbreviated transcription (Latin):
his intelligere qͥ libros conscribunt. &¬
eos fastidiosis lectorib relinquut it.
Quidam hunc locũ abeo qđ ait unus
ẽ. ⁊ ñ ẽ. scds suꝑ saluatorẽ interp̃tant᷑.
qđ solus ⁊ absq ullo comite ad saluan
dicantur : tamen nullus dignus ex¬
titit qͥ in hoc ei oꝑe iungeret᷑. Cuius
ñ saciabit᷑ diuitiis. sẽꝑ nr̃am cupiens
salutẽ. E quanto plus quẽ peccare
uiderit: tanto magis ad penitentiam
quia nos dolere fac̃ ꝓ peccatis nr̃is

Expanded text:
his intelligere qui libros conscribunt et his intelligere qui libros conscribunt et eos fastidiosis lectoribus relinquunt. Quidam hunc locum ab eo, quod ait, unuset non est secundus, super Salvatore interpretantur, quod solus et absque ullo comite ad salvandtione dicantur: tamen nullus dignus exstiterit, qui in hoc ei opere jungeretur. Cujus non satiabitur divitiis, semper nostram cupiens salutem, et quanto plus quem peccare viderit, tanto magis ad poenitentiamquia nos dolere facit pro peccatis nos
Abbreviated transcription (Latin):
modicũ habere iusto. ꝗͣ diuitias pecca¬
torũ multas. Cleganter iusticia re-¬
quiẽ habet: iniquitas laborẽ. & qi
singularis numerus in bono semꝑ
accipitur. ⁊ duplex in malo: ꝓpterea
unus pugillus hab& requiẽ. ⁊ due
manus labore sunt plene. Considans
ẽ. ⁊ scdm ñ habet. ñ filiũ. ñ fratrem.
⁊ tam̃ laborare ñ cessat. nec satiant᷑
ocłi eiꝰ diuitiis. nec cogitat dicens.
cui laboro ⁊ fraudo animã meam
botus: In hoc uatuitas ẽ. ⁊ afflictio
pessima. Conuersus sũ ad alios. ⁊ iuidi
eos plus quã necesse ÷ laborare. congre¬
gare opes ꝑfas. ⁊ nefas. ⁊ ñ uti congre¬
gatis. habere om̃ia. incubare diuitiis.
maxime cũ nec filiũ. nec frẽm nol
habeat. nec ꝓpinquum: ut uideat᷑
prior labor necessarius re. seruatis.
Nichil itaq uanius eẽ. dep̃hendi. ꝗͣ
eũ hominẽ qͥ diuitias congregat ciu
eas relinquat ignorans. Qđ̾ qͥdẽ possu
mus scłm suꝑiorẽ interp̃tationẽ ⁊ de

Expanded text:
modicum habere justo, quam divitias peccatorum multas. Eleganter justitia requiem habet, iniquitas laborem; et quia singularis numerus in bono semper accipitur, et duplex in malo, propterea unus pugillus habet requiem, et duae manus labore sunt plenae. VERS. 7, est, et secundum non habet, non filium, non fratrem; et tamen laborare non cessat, nec satiantur oculi ejus divitiis, nec cogitat dicens, cui laboro et fraudo animam meam bonis? In hoc vanitas est, et afflictio pessima. Conversus sum ad alios, et vidi eos plus quam necesse esset, laborare, congregare opes per fas et nefas, et non uti congregatis; habere omnia, incubare divitias, maxime cum nec filium nec fratrem habeant, nec propinquum, ut videatur pius labor necessariis reservatus. Nihil itaque vanius esse deprehendi, quam eum hominem qui divitias congregat, cui easm  Ms., superiorem interpretationem et de
Abbreviated transcription (Latin):
xerit eã. Unde & plura sunt in rebus
noxia creata. ut dũ uitamus ea: ad
sapientiã erudiamur. E qualis gͦ stu-¬
dii fui salomoni scire sapientiã. erro¬
rẽ & stultitiam: ut in appecendis aliis.
& aliis declinandis ueracius sapientia
modi cogitationib afflictio sp̃s et
sapientia multa sit indignatio. &
qui addit scientiã: addit dolorẽ.
Auatito magis quis sapientiã fuerit
consecutus: tanto plus indignat᷑
quas requurit. Dolet ignorantiam :
dũ querit scientiã. Intelligit se ex
parte agnoscere. & ad plenũ intelli¬
gendi lumen occultarum se ñ posse
ꝑuenire uidet: idõ addit dolorem
Hic concionatoris modo cõmuni senten¬
tia uulgi loquitur: quã tam̃ uanã
ostendit. Ꝙ est sensus. Post quam
in multitudine sapientię.⁊ adiectione
scientiȩ dolorẽ & laborẽ ẽẽ. cõprehendi.
& nichil aliud nͥ cassũ laborẽ. ⁊ in a¬
ne certamen: transtuli me ad leti¬
ciam ut luxu fruerer. & congrega¬

Expanded text:
xerit eam. Unde et plura sunt in rebus xerit eam. Unde et plura sunt in rebus noxia creata, ut, dum vitamus ea, ad sapientiam erudiamur. Aequalis ergo studii fuit Salomoni scire sapientiam, errorem et stultitiam, ut in appetendis aliis, et aliis declinandis, veracius sapientia modi cogitationibus afflictio spiritus et sapientia multa sit indignatio; et qui addit scientiam, addit dolorem. Quanto magis quis sapientiam fuerit consecutus, tanto plus indignaturquas requirit: dolet ignorantiam, dum quaerit scientiam. Intelligit se ex parte agnoscere, et ad plenum intelligendi lumen rerum occultarum se non posse pervenire videt, ideo addit dolorem,Hic concionatoris modo, communi sententia vulgi loquitur, quam tamen vanam ostendit. Et est sensus: Postquam in multitudine sapientiae, et adjectione scientiae, dolorem et laborem esse comprehendi, et nihil aliud nisi cassum laborem et inane certamen, transtuli me ad laetitiam, ut luxu fruerer, et congrega
Abbreviated transcription (Latin):
Dinumerabo eos. id ÷ scõs suꝑ harenã
maris. id ẽ. stultos qͥ harene cõparati᷑.
Sic̃ ad abrahã dñs dix̃. Et erit
semen tuũ sic̃ stelle cęli. & sic̃ hare¬
titudinẽ stellarũ & omnib eis no¬
dicens. ecce magnus effectus su: &
p̃cessi sapientia om̃s qͥ fuerunt ante
me in ierłm. & mens mea contem¬
plata ẽ. multa sapienter & didicit.
Legimus ⁊ in regum libris multe
sapientiȩ fuisse salomonẽ. ⁊ hoc adõ
spetiale donũ p̃ceteris scł diuitiis
uł honorib postulasse. Mundi ergo
cordis ocłs multã sapientiã ⁊ scientiã.
eloqui om̃ia quȩ̨ sentimus. Latior
ẽ. iã cordis intelli gentia: quã oris
prudentiã. atq doc̃trinã. erroresq
& stulticiã: & agnoui qđ in his quoq
e&̃. labor. ⁊ afflictio sp̃s. Contraria
contrariis intelligunt᷑. ⁊ sapientia
prima ẽ: stulticia cariusse.Sculticia
autẽ carere ñ potest: nisi qͥ in telle-¬

Expanded text:
Dinumerabo eos, id est sanctos, super arenam Dinumerabo eos, id est sanctos, super arenam maris , id est stultos qui arenae comparantur. Sicut ad Abraham Dominus dixit: Et erit semen tuum sicut stellae coeli, et sicut aretitudinem stellarum, et omnibus eis nodicens: ecce magnus effectus sum, et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem, et mens mea contemplata est multa sapienter, et didicit. Legimus et in Regum libris, multae sapientiae fuisse Salomonem, et hoc a Deo speciale donum prae caeteris saeculi divitiis vel honoribus postulasse . Mundi ergo cordis oculus multam sapientiam et scientiam eloqui omnia quae sentimus: latior est enim cordis intelligentia quam oris rinam, erroresque et stultitiam, et agnovi quod in his quoque esset labor et afflictio spiritus. Contraria contrariis intelliguntur, et sapientia prima est stultitia caruisse. Stultitia autem carere non potest, nisi qui intelle
Abbreviated transcription (Latin):
sub sole. Hanc occu pationẽ pessimam
dedit d̃s filiis hominũ: ut distendant᷑
in ea. Dedit uero : dix̃. eo locutionis
genere qͦ apłs ad romanos ait. tradidit
sensum. ꝓposuit gͦ ęccłiastes primo
omniũ cor suũ ad sapientiã requi¬
rendã. ⁊ ultra licitũ se extenden
uoluit causas rationesq cognoscere:
quare paruuli corriꝑentur ademone.
cur naufragia pios impiosq pariter
absorberent. Utrũ gͦ ⁊ his similia
casu euenirent. an uidicio dĩ: et
datã. ut scire cupiant qđ scire non
licitũ ẽ. Et in hoc ꝓpt̃̾ curiositatẽ
iniquã se sua sponte in iecerunt.
uniuersa uanitas. & afflictio sp̃e.¬
Est sensus. Consideraui uniuersa
quȩ inmundo sunt: & nichil aliud
dep̃hendi quã uanitatẽ ⁊ malitiã.
id ÷ miserias sp̃e quib animus di¬
uersis fatigatur cogitationibus.
stultorũ infinitus ẽ.numerus.
Scõrum numerabilis ẽ. multitudo.
stultorũ uero congregatio ñ ẽ. nu-¬
mero digna. Tale qͥd ⁊ psalmista ait.

Expanded text:
ole. Hanc occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea. Dedit vero, dixit, eo locutionis genere quo Apostolus ad Romanos ait: Tradidit sensum. Proposuit ergo Ecclesiastes, primo 415 omnium cor suum ad sapientiam requirendam, et ultra licitum se extendens, voluit causas rationesque cognoscere, quare parvuli corriperentur a daemone, cur naufragia pios impiosque pabsorberent. Utrum haec, et his similia casu evenirent, an judicio Dei. Et datam, ut scire cupiant, licitum est. Et hoc propter curiositatem, in quam se sua sponte injecerunt, universa vanitas, et afflictio sp est sensus: Consideravi universa quae in mundo sunt, et nihil aliud deprehendi quam vanitatem et malitiam, id est miserias spiritus, quibus animus diversis fatigatur cogitationibus. stultorum infinitus est numerus. Sanctorum numerabilis est multitudo, stultorum vero congregatio non est numero digna. Tale quid et Psalmista ait:
Abbreviated transcription (Latin):
locũ. de t̾ra facta sunt. & in terrã
parit̾ reuertent᷑. Nuis nouit si sp̃c
filiorũ adã ascendat sursũ.⁊ si sp̃c
iumentorũ descendat deorsum:
Non mirandũ ÷ inp̃senti uita. inter
iustũ ⁊ impiũ nullã eẽ. distantiam
nec aliquid iurtutis ualere s incer
to euentu om̃ia uolutari. cũ etiã
int̾ pecudes ⁊ homines scd̃m corporiᷤᷤ
iulitatẽ nichil diffeͬre uideatur.
Sic̃ eadẽ conditio ÷ nascendi: ita sors
una moriendi. Suniliter ꝓcedimus
ad lucẽ: equȩ dissoluemur in pulue¬
rẽ.Si autẽ uidetur hȩc eẽ. distantia.
quia sp̃c hominis ascendat incęlũ.
& sp̃s peccoris descendat in terrã.
Quis potest scire utrũ uerũ an falsũ
sit que sꝑantur: Hoc autẽ dicit.
sĩ qd̃ aniniã putet ꝑire cũ corpore.
uł unũ bestiis ⁊ hominib p̃parari
locũ. S qđ̃ ante aduentũ xp̃i omĩa

Expanded text:
ram pariter revertentur. Quis novit si spiritus filiorum Adam ascendat sursum, et si spiritus jumentorum descendat deorsum? Non mirandum est in praesenti vita, inter justum et impium nullam esse distantiam, nec aliquid virtutis valere  Hieram inter pecudes, et homines secundum corporis vilitatem nihil differre videatur. Sicut eadem conditio est nascendi, ita sors una moriendi. Similiter procedimus ad lucem, aeque dissolvemur in pulverem. Si autem videtur haec esse distantia, quia spiritus hominis ascendat in coelum, et spiritus pecoris descendat in terram, Quis potest scire utrum verum an falsum sit quod speramus? Hoc autem dicit, non quod animam putet perire cum corpore, vel unum bestiis et hominibus praeparari locum, sed quod ante adventum Christi omnia
Abbreviated transcription (Latin):
& in loco iusticie iniquitatẽ. et
dixi in corde meo. lustũ ⁊ impium
udicabit cłs. tempus om̃e rei
tune erit. Sub sole inquit isto ue¬
ritatẽ ⁊ iudiciũ requisiui. ⁊ uidi
in iuidiciis ueritatẽ ñ ualere s
munera. Alit̃. Arbitratus sũ aliqͥd
iusticiȩ inp̃senti scło geri. ⁊ uł piũ
ꝓ suo nunc merito reciꝑe. uł in
uero cũ corde meo colloquens &
reputans intellexi ñ ꝑ partes dm̃.
⁊ ꝑ singłos sẽꝑ iudicare. s in futurũ
tẽpus seruare uidiciũ. ut om̃s pa

Expanded text:
loco justitiae iniquitatem. Et dixi in corde meo: justum et impium judicabit Deus, tempus omni rei tunc erit. Sub sole, inquit, isto veritatem et judicium requisivi; et vidi in judiciis non veritatem valere, sed munera. Aliter: arbitratus sum aliquid justitiae in praesenti saeculo geri, et vel pium pro suo nunc merito recipere, vel vero cum corde meo colloquens et reputans, intellexi, non per partes Deum, et per singulos semper judicare, sed in futurum tempus servare judicium, ut omnes pa
Abbreviated transcription (Latin):
do fuit. & post quã mortui fuerimus
oriturus ẽ. Qđ de sole diximus: hoc
de omnib cognoscendũ ẽ. creaturis.
Terra singulis annis arescit. iterumq
iurescit. in germine suo. Mare fluit.¬
⁊ recedit ut refluat. Animalia
moriunt᷑. & renascunt᷑ iterũ eiꝰdẽ
generis. homines morte finiuntur.
⁊ alii ꝓ eis oruintur. & ea lege crea-¬
turarũ nichil nouũ inueniri pote¬
rit. s dͥs ꝑ succedentia tẽpora om̃ia
restaurat quȩ fuerunt. & uidi

Expanded text:
do fuit, et postquam mortui fuerimus, do fuit, et postquam mortui fuerimus, oriturus est. Quod de sole diximus, hoc de omnibus cognoscendum est creaturis. Terra singulis annis arescit, iterumque virescit in germine suo. Mare fluit, et recedit ut refluat. Animalia moriuntur, et renascuntur iterum ejusdem generis. Homines morte finiuntur, et alii pro eis oriuntur. Et ea lege creaturarum nihil novum inveniri poterit, sed Deus per succedentia tempora omnia restaurat quae fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
spuali iocunditate letari debemus.
ñ solũ in ministerio. s etiã inlectione
scãrũ scripturarũ. Bbi pascamur &
om̃ia oꝑa quȩ fecit ds ꝑseuerent it
ꝑpetuũ. Hon possumus eis addere quic¬
quã. nec auferre quȩ fecit ds. ut time¬
atur. Hichil ÷ inmundo qđ nouũ sit.
Solis cursus. ⁊ lune uices. & t̃rȩ arboꝵq
siccitas. uł res que cũ ipso mundo na¬
ta sunt. atq concreta. E idcirco cls
certa ratione cuncta moderatus ẽ: &
iussit humanis usibus elementa ser-¬
uire. ut homines uidentes hȩc intelli¬
gant eẽ. ꝓuidentiã dĩ. ⁊ timeant
afacie cl̃i. dũ ex rerũ equalitate. cursu.
ordine. atq constantia. intelligunt
creatorẽ. Pulchrȩ autẽ tẽꝑauit dñs:
ut timeant afacie eiꝰ. Wltus quippe
ipsũ ꝑmanet. quȩ futura sunt iam
fuerunt. ⁊ d̾s instaurat qđ abiit.
Uel preterita. uł p̃sentia. uł futura.
ipsa & fuerunt. ⁊ sunt. & erutit
uniuersa quȩ cernimus. Sol qͥ nunc
oritur: ⁊ antequã essemais in mun-¬

Expanded text:
ali jucunditate laetari debemus, non solum in mysterio, sed etiam in lectione sanctarum Scripturarum, ubi pascamur et omnia opera quae fecit Deus, perseverent in perpetuum, non possumus eis addere quidquam, nec auferre, quae fecit Deus, ut timeatur. Nihil est in mundo quod novum sit. Solis cursus et lunae vices, et terrae arborumque siccitas vel viror, cum ipso mundo nata sunt atque creata, et idcirco Deus certa ratione cuncta moderatus est, et jussit humanis usibus elementa servire, ut homines videntes haec intelligant esse providentiam Dei, et timeant a facie Dei, dum ex rerum aequalitate, cursu, ordine atque constantia, intelligunt Creatorem. Pulchre autem temperavit dicens, ut timeant a facie ejus: vultus quippe psum permanet: quae futura sunt, jam fuerunt: et Deus instaurat quod abiit. Vel praeterita, vel praesentia, vel futura, ipsa et fuerunt, et sunt, et erunt, universa quae cernimus. Sol qui nunc oritur, et antequam nos essemus, in mun
Abbreviated transcription (Latin):
bona in tẽpore suo. & mundum tradi¬
dit disputationi eoꝵ: ut ñ inueniat
homo opꝰ qd oꝑatus ẽ. ds ab initio. usq
ad finẽ. Periq putant hoc de magistriᷤᷤ
eẽ. dictũ. quib dedit d̃s sensũ. ut que¬
rerent naturas rerũ: ⁊ creatorẽ lau¬
darent ex eis. ne forte otiosa mens tor¬
pesceret: ⁊ in uitia corrueret. Prius
& uarietate mutabiliũ rerũ: nunc
suo nͥ ut sapient̃ intelligat. creato¬
rẽ laudare in creaturis suis. nec qͥcꝗͣ
in hoc scło ꝑpetuũ putare. Qͥo enim
ãplius habere possumus it hoc scło
laborando. quã ut nos erudiam᷑ exdli¬
uersitate creaturarũ creatoris agnosce¬
re magnitudinẽ. ⁊ om̃e bonũ ẽẽ. qđ
d̃s fec̃ qͥ delit mundũ homitub ad in¬
habitandũ. ut fruam̾ eo ⁊ uariecateᷤᷤ
intelligant tẽporũ: Nec querant qͦmͦ
creata sunt om̃ia. quare hoc uł illud
ab initio mundi usq ad conscĩmationẽ
fecerit crescere. manere. mutare.

Expanded text:
adidit disputationi eorum, ut non inveniat homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Plerique putant hoc de magistris esse dictum, quibus Deus dedit sensum, ut quaererent naturas rerum, et Creatorem laudarent ex eis, ne forte otiosa mens torpesceret et in vitia corrueret. Prius t varietate mutabilium rerum, nunc suo, nisi ut sapienter intelligat Creatorem laudare in creaturis suis nec quicquam in hoc saeculo perpetuum putare? Quid enim amplius habere possumus in hoc saeculo laborando, quam ut nos erudiamur ex diversitate creaturarum Creatoris agnoscere magnitudinem, et omne bonum esse quod Deus fecit, qui dedit mundum hominibus ad inhabitandum, ut fruantur eo et varietates intelligant temporum, nec quaerant quomodo creata sint omnia, quare hoc vel illud ab initio mundi usque ad consummationem fecerit crescere, manere, mutari.
Abbreviated transcription (Latin):
& facere bene in uita sua. om̃is enin
homo qͥ comedit & bibit. ⁊ uid& bonũ
de labore suo: hoc donũ dĩ ẽ. Apterea
colonus ⁊ hospes mundi homo datus ẽ.
ut breui uita fruat᷑ tẽpore: ⁊ spe ꝓli¬
xioris etatis abscisa. cuncta quȩ possid&
quasi ad alia citt ꝓfecturus aspiciat.
& quantũ potest bene faciat in uita
sua: nec frustra congregando mag-¬
nas opes cogitationib torqueat᷑. neq
se plus putet de labore suo lucrari posse
quã cibũ & potũ: & si qͥd de opib suis
in bonis oꝑib expenderit. hoc solũ dĩ
donũ ẽ. uon ut ad desꝑationẽ ⁊ luxuriã
ꝓuocemur. s habentes uictũ & uestum̃¬
tũ. his contenti simus. & quicqͥd plus ÷
necessitate corporis: in pauꝑũ expendat᷑
solatia. qr siẽ caro cibo alitur ⁊ potu:
ita anima elemosinis pauꝑũ. & solaciis
miserorũ. luxta anagogen uerus est¬

Expanded text:
ene in vita sua. Omnis enim homo qui comedit et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Propterea colonus et hospes mundi homo datus est, ut brevis vitae fruatur tempore, et, spe prolixioris aetatis abscissa, cuncta quae possidet quasi ad alia cito profecturus aspiciat, et quantum potest, bene faciat in vita sua; nec frustra congregando magnas opes, cogitationibus torqueatur: neque se putet plus de suo labore lucrari posse quam cibum et potum; et si quid de opibus suis in bonis operibus expenderit, hoc solum Dei donum est. Non ut ad desperationem et luxuriam provocemur, sed habentes victum et vestitum his contenti simus, et quidquid plus est necessitate corporis, in pauperum expendatur solatia. Quia sicut caro cibo alitur et potu, ita anima eleemosynis pauperum, et solatiis miserorum. Juxta anagogen, verus
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantia uoluptari. Cũq hȩc ita
se habeant. int̾ sapientẽ. & stultũ
ea distantia ẽ: qđ alter diei. alter
tenebris cõparatur. Ille occłos ad cęlũ
leuat. iste in terrã deprimit. Nepen
te mͥ cogitatio ista subrepsit. quare
sapiens & stultus cõmuni pereant
interitu. sur eadem plaga. eodẽ
euentu. eadẽ morte. p̃mant utrosq¬

Expanded text:
ignorantia volutari. Cumque haec ita ignorantia volutari. Cumque haec ita se habeant, inter sapientem et stultum ea distantia est, quod alter diei, alter tenebris comparetur: ille oculos ad coelum levat, iste in terram deprimit. Repente autem mihi cogitatio ista subrepsit, quare sapiens et stultus communi pereant interitu; cur eadem plaga, eodem eventu, eadem morte premantur
Abbreviated transcription (Latin):
inquãcũq uoluptatẽ cupido traxiss
me: infrenis ꝑ preceps ferebar. puta¬
bamq hunc eẽ. fructũ laboꝵ meorũ:
si ipse in luxuriȩ libidine consumer&.
Tandẽ in me reuersis. & qͣsi de graui
somno eiuigilans: aspexi manus mas
& oꝑa mea. plena uanitatis. plena
sordium. plena spu erroris. intuitus
sũ. Nichil enĩ quod inmundo putatur
bonũ. bonũ potui repperire. feputans
gͥ quȩ essent. sapientiȩ bona. ⁊ q̃ stulti¬
ciȩ mala: consequenter in laudem
hominis illius erupi. qͥ post uitia se
refrenans uirtutũ possit eẽ. sectator.
Magna quippe distantia ẽ: int̾ sapien-¬
tiam & stulticiã. ⁊ quantũ distat
dies a nocte: tantũ uirtutes auitiis
separant᷑. Uidet᷑ itaq mͥ qͥ sapientiã
sequitur ocłos ad cęlũ semꝑ erigere.
& in sublime os habere erectũ. eaq
quȩ suꝑ uerticẽ sunt contemplari.
qui uero stulticiȩ & uitiis dediti
sunt uersari intenebris. & in rerũ

Expanded text:
in quamcunque voluptatem cupido traxisset in quamcunque voluptatem cupido traxisset me, infrenis per praeceps ferebar, putabamque hunc esse fructum laborum meorum, si ipse in luxuriae  Ms., luxuria libidine consumerer. Tandem in me reversus, et quasi de gravi somno evigilans aspexi, et manus meas, et opera mea plena vanitatis, plena sordium, plena spiritu erroris intuitus sum. Nihil enim quod in mundo putatur bonum, bonum potui reperire. Reputans igitur quae essent sapientiae bona, et quae stultitiae mala, consequenter in laudem illius hominis erupi, qui post vitia se refrenans, virtutum possit esse sectator. Magna quippe distantia est inter sapientiam et stultitiam, et quantum dies distat a nocte, tantum virtutes a vitiis separantur. Videtur mihi itaque qui sapientiam sequitur, oculos ad coelum semper erigere, et in sublime os habere erectum, eaque quae super verticem sunt, contemplari: qui vero stultitiae et vitiis deditus 417 sit, versari in tenebris et in rerum
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ utilius eẽ. legentib hȩc om̃ia
quȩ ȩccłiastes de sua gła sub infert
breui sermone cuncta cõprehende.
& quasi in unũ corpus sensim redi¬
gere: ut possint facilius intelligi.
quȩ dicuntur. Igitur ea quȩ pu¬
tantur in scło bona: quasi rex &
potens habui. E dificaui mͥ palatia.
uitib montes collesq conserui. ⁊ ne
hortos mͥ pomariaq plantaui. diuersi
generis arbores instituens qͣs collecte
in piscinas de suꝑ irrigarent: ut lon
Seruorũ quoq siue emptorũ. siue an¬
cillarũ. siue uernaculoꝵ michi fuit
innumera multrtudo. ⁊ quadrupe¬
dum greges multi. Boum scilicet
& ouium. quantũ nullus alter ante
me rex habuit in ierłm. Nec non
& thesauri argenti ⁊ auri innume¬
rabiles condebantur: quos diuersoꝵ.
regũ & gentiũ tributa contulerutĩ.
Unde & accidit. ut exnimiis opibus
ad maiores delitias ꝓuocarer: & mu
rent. ut uterq sexus inconuiuii
mͥ ministraret. S quanto ista cresce¬
bant: tanto sapientia deerat. Nã

Expanded text:
mihi utilius esse legentibus haec omnia quae Ecclesiastes de sua gloria subinfert, brevi cuncta sermone comprehendere, et quasi in unum corpus sensum redigere, ut possint facilius intelligi quae dicuntur. Igitur ea quae putantur in saeculo bona, quasi rex et potens habui. Aedificavi mihi palatia, vitibus colles montesque consevi, et ne hortos mihi pomariaque plantavi, diversi generis arbores instituens, quas collectae aquae in piscinas desuper irrigarent, ut longServorum quoque sive emptorum sive ancillarum sive vernaculorum mihi fuit innumera multitudo, et quadrupedum greges multi, boum scilicet et ovium, quantum nullus alter ante me rex habuit in Hierusalem. Nec non et thesauri argenti et auri innumerabiles condebantur, quos diversorum regum et gentium tributa contulerunt. Unde et accidit ut ex nimiis opibus ad majores delicias provocarer, et rent, ut uterque sexus in conviviis mihi ministraret. Sed quanto ista crescebant, tanto sapientia deerat. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
morte. ⁊ om̃ĩa in hoc scło mala euen¬
ti simili sustinebunt. Sic̃ enĩ impiꝰ
tribulationes patitur: ita etiã ⁊ iustꝰ.
Nec quẽlib& in hoc scło sua adiuuabit
iusticia. s omnia incerta sunt ꝓ qͦ
qͥd cui eueniat. si ita ẽ. dixi incorde
sapientiã.⁊ plus ceteris laboraui.
si m̃s occursus ⁊ stulti equalis erit:
S rursũ cogitans ⁊ diligentius consi¬
derans ñ similem sapientẽ ⁊ stultũ
habere in furore memoriã. qm̃ con¬
sũmatio ueniet uniuersitatis: et
nequaquã pari exitu : in iustus &
iustꝰ iudicabitur. quia hic ad refrige¬
ria. ille ꝑgit ad penã: idõ priorẽ sen¬
tentiã meã damnaui.⁊ me stulte
antea sic senseram. Q id circo tedet¬

Expanded text:
, et omnia in hoc saeculo mala eventu simili sustinebunt. Sicut enim impius tribulationes patitur, ita etiam et justus: nec quemlibet in hoc saeculo sua adjuvabit justitia, sed omnia incerta sunt, pro quo quid cui eveniat. Si ita est, dixi in corde sapientiam, et plus caeteris laboravi, si meus occasus et stulti aequalis erit? Sed rursum cogitans, diligentiusque considerans, non similem sapientem et stultum habere in futuro memoriam quando consummatio veniet universitatis; et nequaquam pari exitu injustus et justus judicabitur, quia hic ad refrigeria, ille pergit ad poenam: ideo priorem sententiam meam damnavi, et me stulte antea sic senseram. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
& afflictionẽ. rursũ decestatus sum
omnẽ industriã meã qua sub sole
studiosissime laboraui habiturue
heredẽ post me. quãe ignoro utrum
sapiens an stultus futurus sit. &
dñabitur in laborib meis inquibus
de sudaui. ⁊ sollicitus fui & ẽ. qͥeꝗͣ
tam uanũ : Uidetur quidem de diui¬
tiis & oꝑib retractare. qr sccłm euuan-¬
geliũ repentina morte subtracti quali
moriamur herede nescimus utrum
sapiens an stultus sit. qͥ nr̃o ẽ. labore
fruiturus. & hoc salomoni malum
accidisse regũ libri testant᷑. qͥ roboam.
insipienti filio labores suos reliquit.
ritali labore in quo dieb ac noctibus
iur sapiens in lege dñi meditatur.
& scripturarũ scãrum desudat
interp̃tatione ⁊ libro scõ ponit mul¬
stultorũ ꝑueniant. qͥ frequent̃ scđm
ꝑuersitatẽ cordis sui ex scõrũ patrũ
dictis heretice prauitatis semina ca¬
piunt. & alienos labores calumniant᷑.¬

Expanded text:
s sum omnem industriam meam, qua sub sole studiosissime laboravi; habiturus haeredem post me, quem ignoro utrum sapiens an stultus futurus sit, et dominabitur in laboribus meis, in quibus desudavi et sollicitus fui; et est quidquam tam vanum? Videtur quidem de divitiis et opibus retractare, quia secundum Evangelium repentina morte subtracti, quali moriamur haerede, nescimus utrum sapiens an stultus sit, qui nostro labore est fruiturus. Et hoc Salomoni malum accidisse, Regum libri testantur, qui Roboam insipienti filio labores suos reliquit. ritali labore, in quo diebus ac noctibus vir sapiens in lege Domini meditatur, et Scripturarum sanctarum desudat interpretatione, et libros componit mulstultorum perveniunt, qui frequenter secundum perversitatem cordis sui, ex sanctorum Patrum dictis, haereticae pravitatis semina capiunt, et alienos labores calumniant
Abbreviated transcription (Latin):
ceterũ quod insuꝑiori loco suꝑ xp̃o
sunt. Meliuis ÷ duos pariter ẽẽ. ꝗͣ
diis aduersantis. Mlerces quippe
contubernii. statĩ in ipsa socie¬
tatis utilitate monstrat᷑. Si enĩ
ceciderit unus: xp̃s er iget partici¬
pem suũ. Ue quipe ei: qui cũ
corruerit xp̃m in se ñ habet erigen
si morte fuerit dissolutus & secum
xp̃m habuerit: calefactus cicius re¬
uiuescit. Ꝙ si aduersus hominem
robustior in expugnando diabolus
extiterit: stabit homo. stabit ⁊ xp̃s
ꝓ homine suo. ꝓsodali suo. Non qđ
solius xp̃i aduersus diabolũ uirtus
infirma sit: s quod liberũ homini

Expanded text:
Caeterum quod in superiori loco super ChrCaeterum quod in superiori loco super Chrsunt. Melius est duos pariter esse, quadiis adversantis. Merces quippe contubernii statim in ipsa societatis utilitate monstratur. Si enim ceciderit unus, pem suum. Vae quippe ei, qui cum corruerit, Christum in se non habet erigentsi morte fuerit dissolutus, et secum Christum habuerit, calefactus citius reviviscit; et si adversus hominem robustior in expugnando diabolus exstiterit, stabit homo, stabit et Christus pro homine suo, pro sodali suo: non quod solius Christi adversus diabolum virtus infirma sit, sed quod liberum homini
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hab& subleuantẽ. ⁊ si dormierit
duo: fouebunt᷑ mutuo. unus qͦmͦ
calefiet: Et si qͥspiã preualuerit con¬
tra eũ: duo resistunt ei. funiculus
triplex: difficile rumpit᷑. Post
sollicitudines & miserias. in quibus
corruptus ẽ. ille qͥ inopibus conqueren¬
dis absq certo herede se cruciat: nẽ
ad sodalitatẽ sermo conuertit᷑. et
dicitur. qͥd boni habeat amicorum
contuberniũ : & in cõmune solatiũ.
qĩ & alteriꝰ riuna. alterius auxilio
subleuatur: & curas domesticas ipsiꝰ
quoq noctis requiẽ meliuis exigat
ille qͥ fidũ hab& amicũ. quã qui solis
opib incubat requisitis. Ił si robus¬
tior qͥs inimicus contra utiũ surre¬
xerit: alterius imbecillitatẽ amici
solatio sustentari. & quantũ duo
utu differutit. si amore coniuncti
sunt : tatito etiã triũ contubernũ
plus ualere. Q enĩ uera caritas. &
nullo uiolata luiore. quanto auget᷑
numero: tanto crescit et robore.
Et hȩc interim simplicit̾ dic̃ta sint.

Expanded text:
si dormierint duo, fovebuntur mutuo; unus quomodo calefiet? Et si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistunt ei. Funiculus triplex difficile rumpitur. Post sollicitudines et miserias, in quibus corruptus est ille qui in opibus conquirendis absque certo haerede se cruciat, nunc ad sodalitatem sermo confertur, et dicitur quid boni habeat amicorum contubernium, et commune solatium, quia et alterius ruina alterius auxilio sublevatur; et curas domesticas, ipsius quoque noctis requiem melius exigit ille, qui fidum amicum habet quam qui solis opibus incubat acquisitis. Quod si robustior quis inimicus contra unum surrexerit, alterius imbecillitatem amici solatio sustentari dicit. Et quantum duo uno differunt, si amore conjuncti sunt, tanto etiam trium contubernium plus valere. Etenim vera charitas, et nullo violata livore, quanto augetur numero, tanto crescit et robore. Et haec interim simpliciter dicta sint.
Abbreviated transcription (Latin):
ad paradisi fores xp̃s cũ latroNe
reseraret. clausa erant cȩlestia :¬
⁊ sp̃s hominis peccorisq equalis ui
tam̃ ñ multũ intererat ꝑire cum
corpore. aut inferni tenebris deci-¬
neri. Id uero ait de t̾ra facta sutt.
⁊ in terrã reuertent᷑: hoc eũ de
corpore dicere manifestũ ẽ: qr corpꝰ
de t̾ra creatũ ẽ. ñ anima sic̃ uin¬
dex peccati sententia homitu in¬
tulit: t̾ra es. & in t̾rã ibis. Hȩc
interĩ uixta litterã. quantũ ad
sp̃alem intelligentiã ꝑtinet. qͥs

Expanded text:
 paradisi fores Christus cum latrone reseraret, clausa erant coelestia, et spiritus hominis pecorisque aequalis viltamen non multum intererat, perire cum corpore, aut inferni tenebris detineri. Quod vero ait, de terra facta sunt, et in terram revertentur, hoc eum de corpore dicere manifestum est, quia corpus de terra creatum est, non anima; sicut vindex peccati sententia homini intulit: Terra es, et in terram ibis . Haec interim juxta litteram. Quantum ad spiritalem inte
Abbreviated transcription (Latin):
dimitit: & hoc gͦ uanitas ⁊ magnũ
malũ. luid enĩ ꝓderit homini de
uniuerso labore suo ⁊ afflictione sp̃s
qua sub sole cruciatus ẽ. cuncti dies
dolorib ⁊ erumnis pleni sunt :
Nec ꝑ noctẽ mente requiescit. & hȩc
non uanitas: hic ut supra de incer-¬
to herede loquitur. utrũ stultus an
sapiens futurus sit. qͥ labore alteruis
fruiturus sit: & in eundem circulũ
res reuertitur. ut labores morientiũ
delitiȩ sint uiuentiũ: maxime tam̃
de labore sapientiȩ disputat. in quo
inquorũ manus ꝑueniant opuscula
sua. utrũ sapientes de litteris dis¬
putent sius: uł etiã stulti & otiosi.¬
& ẽ. quicquã tã uanũ. qi nec noctib
nec dieb cessat alabore. & nescit ad
quẽ ꝓfectũ futuro tẽpore labores eue¬

Expanded text:
t hoc ergo vanitas et magnum malum. Quid enim proderit homini de universo labore suo, et afflictione spiritus, qua sub sole cruciatus est? Cuncti dies ejus doloribus et aerumnis pleni sunt, nec per noctem mente requiescit; et haec, nonne vanitas? Hic ut supra de incerto haerede loquitur, utrum stultus an sapiens futurus sit, qui labore alterius fruiturus sit: et in eumdem circulum res revertitur ut labores morientium deliciae sint viventium. Maxime tamen de labore sapientiae disputat, in quo in quorum manus perveniant opuscula sua, utrum sapientes de litteris disputent suis, vel etiam stulti et otiosi. Est quidquam tam vanum? quia nec noctibus, nec diebus cessat a labore, et nescit ad quem profectum futuro tempore labores eve
Abbreviated transcription (Latin):
presentib erudiens. unde & ad filium
crebro sermo repecit᷑. In ȩcłiaste uͦ. mapi
iurũ etatis instituens. ne qͥcquã iN
mundi rebus putet ẽẽ. ꝑpetuũ: s ca¬
duca ⁊ breuia uniuersa que cernimus.
Ad extremũ iã consũmatũ uirũ. ⁊ cal¬
cato scło preparatũ: in cantico canticoꝵ
sponsi iungit amplexibus. Nisi prius
antes expeditos nos ad aduentum xp̃i
preparauerunꝰ. ñ possumꝰ dicere osculet᷑
me oscło oris sui. Haud ꝓcul ab hoc ordi¬
ne doctrinarũ ⁊ philosophi sectatoree
suos erudiunt. ut primũ ethicã doce.¬
ant: deinde phisicã interp̃tent᷑.i quẽ
in his ꝓfecisse ꝑspexerint: ad theoloycã
usq ꝑducant. Nec ñ ⁊ hoc diligentius
attendendũ: qđ ꝑ tres libros actoris di¬
uersus ẽ. titulus. In ꝓuerbiis enĩ adno¬

Expanded text:
entias erudiens, unde ad filium crebro sermo repetitur. In Ecclesiaste vero, maturae virum aetatis instituens, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum, sed caduca et brevia universa quae cernimus. Ad extremum jam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum, in Cantico canticorum, sponsi jungit amplexibus. Nisi enim pantes expeditos nos ad adventum Christi praeparaverimus, non possumus dicere: Osculetur me osculo oris sui . Haud procul ab hoc ordine doctrinarum, et philosophi sectatores suos erudiunt, ut primum ethicam doceant, deinde physicam interpretentur, et quem in his profecisse perspexerint, ad theologicam usque perducant. Nec non et hoc diligentius attendendum, quod per tres libros auctoris, diversus est titulus. In Proverbiis eni