comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et decorũ ẽ cognoscere: li eoꝵ clausi erãt oculi is
Nec tñ ideo ꝓpter uiꝰ u̾bi tmillationẽ totũ figu¬
rate accipiendũ ẽ Biderit enĩ quẽadmodũ dixit
serpẽs adaꝑientur uobis oculi Hoc em̃eũ sĩꝑtor li¬
bri dixisse narrauit In qua u̾o signfĩcatioẽ. uel
sm̃a dixerit. lectori considerure ꝓmisit Hoc autẽ
qd̾ sc̃ptũ ẽ. et aꝑti sũt oculi ãboꝵ. et cognouerũt
quia ludi eit̃. ita sc̃ptũ ẽ. quẽadiodũ oiã gesta
ticrrãtur nec tũ ideo ĩ alle goricã nariitionẽ nos
debet̃ ducere Neq et euãgelista narrator dicta cuiꝰ¬
ꝙ figuratai ex enis ꝑsona ĩserebat. at nõ ex ꝑsona
suai q̃ ft gesta fuerant nar rabat. cũ dicet de ilis
duobus quoꝵ erat unꝯ cleaphcis. ꝙ cũ fregisset eũ dũs
pariẽ ciꝑti sũt oculi eoꝵ et cognouerũt eũ. quẽ ꝑ uiã
nõ cognouerãt Nõ utiq oculis clansis ãbulãtes. sed¬

Expanded text:
et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt eum, quem per uiam non cognouerant, non utique cl
Abbreviated transcription (Latin):
nõ eẽ cernebat. Ergo ederũt. et aꝑti stͥ oculi
ãborũ Quo nͨ adĩitẽ cõcupiscendĩ. ad pt̃ pe¬
nã carnis ip̃ius morte cõceptã: ut icĩ eẽt corpꝯ
nõ aĩale tm̃ ꝙ potent si obedientiã cõserua¬
ret̃ ĩ meliorẽ Ipualẽq habitũ sine morte muta¬
ri sed etiã corpus moitis: ĩ quo lex ĩ mẽbris repu¬
gnaret legi mẽtis. Neq enĩ clausis oculis fcĩ erãt.
et ĩ ꝑadiso delicicrũ ceci palpãtesq obre oberrabat̃
ut uetitũ lignũ etiã uescientes attingerẽt: pal¬
pãtes q fructus ꝓhibitos ignorãdo decerꝑent Euõ
aut̃ aĩalia et uolatilia adducta sũt ad cidã ut di¬
deret quid en uocaret. si nõ uidebat. Quõ et ip̃a
tuulier ad uirũ adducta ẽ. qñ fici ẽ ut de illa quã
nõ uidebat diceret. hoc nc̃ os ex ossib meis. et ca¬
ro de carnie meai. et ceta̾ Postremo quõ uidit mu

Expanded text:
non esse cernebat? Ergo ederunt. et aperti sunt oculi non esse cernebat? Ergo ederunt. et aperti sunt oculi amborum. quo nisi ad inuicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte cntum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed etiam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis. Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent. Quomodo autem animalia et volatilia adducta sunt ad Adam, ut videret quid ea vocaret, si non videbat? et quomodo ipsa mulier ad uirum adducta est, quando facta est, ut de illa, quam non uidebat, diceret: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea et cetera? postremo, quomodo uidit muli
Abbreviated transcription (Latin):
la ẽ exrusatio Dixit erꝑo serpẽs mulieri Llon
morte moriem̃ Gciebat em̃ deus qm̃ quo die mã¬
ducaueritis de eo adꝑient᷑ uobis oculi et eritis si¬
cut dii cognoscẽtes bõnũ et malũ. Qñ hiis ubis
crederet mulier a bona atq utili is diuinitus se
fuisse ꝓhibitos rasi iã ĩesset maẽti ceor ilłe ꝓp̾e
ptãtis. et quedã de se suꝑba p̃sup̃tio. q̃ ꝑ iłiã¬
tep̃tationẽ fuenit cõuĩcenda et hũilianida
Demi u̾bis nõ cõtenta serpẽtis. cõsiderauit li¬
griũ. uiditq bonũ ad escã. et decorũ ad aspectũ.
et nõ credens posse bade se mori. arbitror ꝙ puta¬
uerit deũ alicuiꝰ significaitioĩs causa dixitse.
si mãducaueritis morte mouerũ ⁊tq ideo sup̃¬
sit de fructu eius et mãducauit. et dedit etiã
uiro suo: sed fortassis etiã eũ ũdo suatorio. ꝙ sĩp¬
tura tacẽs ĩtelligendũ reliquit An forte nẽc sua¬
dere iã opus erat uiro. qñ eã ilio tibo mortuã

Expanded text:
est excusatio. 39. Dixit ergo serpens mulieri, Non morte moriemini. Sciebat enim Deus, quoniam quo die manducaveritis de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. Quando his verbis crederet mulier a bona atque utili re divinitus se fuisse prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio, quae temtationem fuerat conuincenda et humilianda? denique uerbis non contenta serpentis considerauit lignum uiditque bonum ad escam et decorum ad aspectum et non credens posse inde se mori, arbitror, quod putauerit deum alicuius significationis causa dixisse: si manducaueritis, morte moriemini. atque ideo sumsit de fructu eius et manducauit et dedit etiam uiro suo secum, fortassis etiam cum uerbo suasorio, quod scriptura tacens intellegendum relinquit. an forte nec suaderi iam opus erat uiro, quando illam eo cibo mortuam
Abbreviated transcription (Latin):
assĩtur diuinitus hec demõstrari: qñquidẽ
aꝑte scͥptura dicit. etfundã de spũ meo suꝑ oẽ
carnẽ. et iuuenes nisa uidebũt. et senes sop̃̾¬
na sep̃mabut̃ diuine oꝑatiom utrũq tribu¬
ens Et angelus dni apparuit hoĩ ĩ sop̃ms di¬

Expanded text:
strari: quandoquidem aperte Scriptura dicit, Effundam de spiritu meo super omnem carnem, et juvenes visa videbunt, et senes somnia somniabunt , divinae operationi utrumque tribuens; et, Angelus Domini apparuit Joseph in somnis di
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ spẽ ĩ qua ẽ. et aliter absens ĩ aliqua ymagiẽ¬
sui siłi: Nõ utiq ced qñtũ mẽte cerni pt̃. ab alio
magis ab alio mĩꝰ ip̃a cerntur Si ant̃ aliꝙͣ¬
corꝑalis ymcigĩs cogitatur nõ ip̃ã cernitii.
Hec stͤ tric gña uisiomĩ de quib et ĩ suꝑiorib
łibris aliquid diximꝰ. sicut res postulare uide b atͣ
nõ tñ earũ tuĩm cõmeõrauimꝰ Et nc̃ breuit᷑
eis ĩ simiatis̃. qm̃ suscepta questio flagitat. uti
De hiis aliquãto uberius disseramꝰ. debectnus
ea certis et cõgrius cõgruere signare nõĩbus.
ue acsidue tucũloquẽdo moras faciamnꝰ Primũ
ergo appellemꝰ corpale quã ꝑ corpus ꝑcipitur:
et corpis sensibus exhietur Scom̃ spuã le Cnd

Expanded text:
in specie qua ein specie qua esibi simili? Non utique. Sed quantum mente cerni potest, ab alio magis, ab alio minus ipsa cernitur. Si autem alitur, non ipsa cernitur. Haec sunt tria genera uisionum, de quibus et in superioribus libris aliquid diximus, sicut res postulare uidebatur, non tamen earum numerum commemorauimus; et nunc breuiter eis insinuatis, quoniam suscepta quaestio flagitat, ut de his aliquanto uberius disseramus, debemus ea certis et congruis signare nominibus, ne adsidue circumloquendo moras faciamus. primum ergo appellemus corporale, quia per corpus percipitur et corporis sensibus exhibetur; secund
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc em̃ uidetur celũ et tra et oiã q̃ ĩ eis cõ¬
¶picua sũt oculis nr̃is Nec ilłud alterũ quo ab
Ipm̃ quiꝑpe celũ et terrã et ea q̃ĩ ea uidere possu¬
nus. etia ĩ tenebris cõstituti cogitamo. ubi nichil
undẽtes oculis corporeis aĩo tñ corꝑales ymagi¬
nes ĩ tuerui. seu ueras sicut ip̃a corꝑa uidimꝰ
et menioria retinemꝰ. sen fictas sicut᷑ cogitatio
formare potuerit Aliter em̃ cogitranꝰ carthagi¬
nẽ quã nouimꝰ aliter alexemndriã quã nõ nou¬
inꝯ Cerciũ uero illud quo dilectio ĩtellectu cõspi¬
citur. eas res tõtinet que nõ hñt ymagines sui
sise̾s: q̃ nõ sũt quod ip̃e Nã hõ uesarbor uel sol
et queq alia corꝑa siue celestia siue terre stria et
p̃sentia uidẽtur ĩ suis formis. et. ibsentia cogitãt᷑
ymagiub aiõ ĩpiessis Et fciiũt duo gũa uisoꝵ.
unũ ꝑ corꝑis sensus alterũ ꝑ spm̃ quo ille ymcga¬
nes cõtinent᷑ Dilectio aũt nũꝙ̃ aliter uidet᷑ pñs

Expanded text:
in hoc enim uidetur caelum et terra et omnia, quae in eis conspicua sunt oculis nostris. nec illud alterum, quo absipsum quippe caelum et terram et ea, quae in eis uidere possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus, ubi nihil uidentes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu ueras, sicut ipsa corpora uidimus et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quam nouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sunt quod ipsae. nam homo uel arbor uel sol et quaecumque alia corpora, siue caelestia siue terpraesentia videntur in suis formis, et absentia cogitantur imaginibus animo impressis; et faciunt duo genera visorum, unum per corporis sensus, alterum per spiritum, quo illae imagines continentur. Dilectio autem numquid aliter videtur praesens
Abbreviated transcription (Latin):
apli uerba redeamꝰ̃. et ea diligentiꝰ ꝑscrutenuur.
hoc sine dubitatione p̾mitus cõstituto multoma-¬
gis atq ĩcõꝑaibilit ãplius apłm sclse qd̾ de ĩ cor¬
porea corꝑeciq natura nos ut sciamꝰ utrũq co¬
namꝰ Si ergo sciebat spuãlia ꝑ corpus corꝑalia
extra corpus om̃o lnderi nõ possẽ: cur nõ ꝑ ẽa ipã
que uidit quõ etiã potuerit udere discreuit Si
em̃ certus erat ilła usa eẽ spũalia cur nõ cõseꝙ̃t᷑
extra corpus ea se uidisse certus inchilomimꝰerat
Si aut̃ corꝑcilia ẽẽ nouerat. nõ ñ ꝑ corpus uideri
potuisse cũr nõ etiã nouãt/. Mñ ergodubitat utͫ
ĩ corꝑe. cmi extra corpus ea uidi̾t᷑: ñ forte ita etiã du¬
bitat utrũ illa corꝑa an sili̾tudines corporũ fuerit̃
Prius itaq iudeãmꝰ quid sit ĩ u̾beꝵ istoꝵ cõceptio
ne uñ nõ dubitet fortassis ex hiis de quibus nõ

Expanded text:
em ipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur em ipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur hoc sine dubitatione primitus constituto multo magis atque inconparabiliter amplius apostolum scisse, quod de incorporea corporeaque natura nos ut sciamus utcumque conamur. si ergo sciebat spiritalia per corpus, corporalia extra corpus uideri omnino non posse, cor non per ea ipsa, quae uidit, quomodo etiam potuerit uidere, discreuit? si enim certus erat illa esse spiritalia, cur non consequenter extra corpus ea se uidisse certus nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri potuisse cur non etiam nouerat? unde ergo dubitat, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in ue unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non
Abbreviated transcription (Latin):
si se uidisse cõst̾psit. ut ezechieli cãpus ille cũ
ossibus mortuoꝵ. et ilła eõꝵ resurrectio. ut ysaie
sedens deus. et ĩ cõsptũ eius seraphin et aui unde
carbo assup̃tus ꝓph̾e labia mũdauit. maĩfestũ ẽ
eũ ignorare potui̾sse. utrũ ĩ corꝑe an extra corpus
eci uiderit. Sed si extra corpus uisa sũt et corpa
nõ fuerũt. ad hec q̃ri pt̃ utrũ ymagines corporũ
deus. sicut ipã mẽs hoĩs. Uel ĩtelsigẽtia nel ratio.
sicut u̾tutes. prudẽtia. iiisti cia. castitas. caritas.
do enu̾aumꝰ.discerminꝰ. difaimimꝰ. nõ utiq ĩtuẽ¬
tes limamẽta eaꝵ uel colores aut quõ sonẽt. aut
quid redolecnt. aut quid ĩ ore sapiãt. aut quid cõtrec¬
tantibus de calore sen frigore. mossitudiẽ. siue du¬
ricia: lenitate siue asꝑitate renũtiẽt. sed cilia qua¬
dã uisione. alici luce. alia rerũ eiudẽtia. et ea lõge

Expanded text:
si se uidisse conscripsit, ut Ezechieli campus ille cum si se uidisse conscripsit, ut Ezechieli campus ille cum ossibus mortuorum et illa eorum resurrectio, ut Esaiae sedens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum Deus, sicut ipsa mens hominis, vel intelligentia, vel ratio, sicut virtutes, prudentia, justitia, castitas, charitas, do enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes lineamenta earum vel colores, aut quomodo sonent, aut quid oleant, aut quid inore sapiant, aut quid contrectantibus de calore seufrigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum euidentia et ea longe
Abbreviated transcription (Latin):
et ego uiderẽ omo nescurẽ Necũ cũ eidẽ ip̃i ꝑsua/¬
dere moliebar ꝙ ipẽ nõ eet̃. adducebar ex ꝑte etiã
afficerer ꝙ ipe nõ eet Ita nõ potãt ꝙnus mirabi¬
liter uigisas̃ cuã dorm̃entis mlĩ dũci ymaginib
corporũ: ac si corꝑti ip̃a essent In extasiaũt unũ
audire potui. et eũ rusticanũ uix ualentẽ quod
sentiebat expͥmere. qui et uigilãre se sciret et ui¬
dere quiddã nõ oculis corꝑeis Nã ut eius uerbis
utar qnͣtũ recolere possũ. cauã mea ĩquit uidebat
eũ nõ oculi mei Rõ tñ sciebat utrũ corpus eẽt an
ymago corpis Nõ eñ erat talis: ut ista disc̾nẽt
Cerup̃tũ simplicitꝰ fidelis. ut eũ sic cuidirẽ ac si
iliud quod se uidisse uariabat ip̃e uidissẽ Nt ꝑ hoc
si ꝑadisũ paulus ita uidit ut apparuit petro ille
discus sũmissus e celo. ut ioħ̾i quidquid ĩ apocalip/¬

Expanded text:
 ego uiderem, omnino nescire. uerum cum eidem ipsi persua ego uiderem, omnino nescire. uerum cum eidem ipsi persuadere moliebar, quod ipse non esset, adducebar ex parte etiaadficerer, quod ipse non esset. ita non poterat quamuis mirabiliter uigilans anima dormientis nisi duci imaginibus corporum, ac si corpora essent ipsa. In extasi autem unum audire potui et eum rusticanum uix ualentem quod sentiebat exprimere, qui et uigilare se sciret et uidere quiddam non oculis corporis. nam, ut eius uerbis utar, quantum recolere possum, "anima mea, inquit, uidebat eum, non oculi mei; non tamen sciebam, utrum corpus esset an imago corporis". non enim erat talis, ut ista discerneret, uerum tamen simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud, quod se uidisse narrabat, ipse uidissem. Ac per hoc si paradisum Paulus ita uidit, ut adparuit Petro ille discus submissus e caelo, ut Iohanni quidquid in Apocalyp
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝑ sensus corꝑis hauriebat Quĩs enĩ tũ ai sop̃¬
no eugila uit nõ cõtrnuo sentiat ymagmaria
fuisse que uidebat. ꝙ̃nis cũ ea uideret dormiẽs
a uigi santiũ corꝑaliłs uisis discernere nõ uale¬
but. Em̃ꝙ̃ i accidisse scio. et ob hoc etiã aliis acci¬
dere potłusse rel posse nõ dubito. ut ĩ sõp̃nis uidẽs
ĩ sep̃nis me uidere sentirã illasq ymagiẽs que
i pacrñ nram̃ cõsensionẽ ludifĩcare cõsueuerũt nõ
eẽ uera corꝑa sed ĩ sop̃nis eas p̃sentari firmissiẽ
etiã doriens tenerẽ atq sentirẽ Hoc tñ fallebat
ipm̃ ꝑs̃uadere conabar: nõ eẽ illa corꝑa q̃ uideba¬
mus sed eẽ ymagines sop̃martiũ. cũ et ip̃e utiq
ĩter ilłos sic m̃ appare̾t quõ ilła Cui tñ et hoc dĩce¬
bã neq id uerũ eẽ ꝙ ꝑiter loq̃rem᷑: sed etiã ipiñ
tut aliud aliquid uidere dormientẽ et utrũ ista¬

Expanded text:
non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somnon per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium corporalibus uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubito, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirem illasque imagines, quae ipsam nostram consensionem ludificare consuerunt, non esse uera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime etiam dormiens tenerem atque sentirem. hoc tamen fallebar debamus, sed esse imagines somniantium, cum et ipse utique inter illa sic mihi adpareret, quomodo illa: cui tamen et hoc dicebam neque id uerum esse, quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid uidere dormientem et, utrum ista
Abbreviated transcription (Latin):
et ipm̃ terciũ celũ quid sit nõ liquido appareat.
utrũ ĩ rebus corꝑalib an forte ĩ spũalib ĩ tel
ligetidũ sit Posset quidẽ dici nõ isi ĩ socũ cili¬
quẽ corꝑalẽ hoiem̃ rapi potuisse cũ corꝑe: s qt
et hoc ita posuit. ut nestire se dixĩt. utrũ ĩ corꝑe
an extra corpus iaptus sit. quis andeat dicẽre
se saire. quod se nestire apls̾ dixit: Merup̃tamẽ si ne
q sp̃s sine corꝑe ad lora corꝑalia inpi pt nec corpꝯ
ad sꝑũalia. hec ip̃a dubitatło eius ueluti cogit ĩtel¬
ligi: si quidẽ de serpõ hec eũ cõsc̃psisse nemo ãbigit.
tale fuisse illud quo raptus ẽ ꝙ utrũ corꝑale an spũa¬
le eẽt dinosci discermq nõ posset Cũ em̃ uel ĩ sop̃¬
nis uel ĩ extasi corꝑm expͥmũtur ymagiẽs nõ di¬
scernũt᷑ om̃o a corꝑib ñ cũ hõ redditus sensib cor¬
ꝑis recognoscit se ĩ illis fuisse ymaginib quas

Expanded text:
et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, uligendum sit. Posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit ut nescire se dixerit, utrum in corpore, an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire quod se que spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi — siquidem de se ipso haec eum scripsisse nemo ambigit — tale fuisse illud, quo raptus est, quod, utrum corporale an spiritale esset, dinosci discernique non posset. Cum enim uel in somnis uel in extasi corporum exprimuntur imagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas
Abbreviated transcription (Latin):
ne putemur euitasse. qd̾ iudetur aplu̾s ĩ tercio
celo ĩ sinuare ꝑadisũ. ubi ait Scio hoiẽm ĩ y ͦ
ãte ãnos quatuordecĩ. siue ĩ corꝑe nestio. sine
extra corpus nescio deus stit. quia raptus ẽ in¬
ꝑ adisũ. et ciudiuit sefttibilia ũba. q̃ nõ licet hoĩ
loqui In hiis u̾bis pͥmũ q̃ri solet quid dicat tciũ
celũ. de̾inde utrũ illic uoluerit ĩtelligi ꝑadisũ. an
postea ꝙͣ raptus ẽ ĩ terciũ celũ raptũ eẽ et ĩ ꝑa¬
disũ ubicũq sit ꝑadisus. nõ ut hoc fũ ipi᷑ ĩ
terciũ celũ qd̾ ĩ ꝑadisũ sed p̾us ĩ tertiũ celũ et
post inde ĩ ꝑaduũ Et hoc hir ãbiguũ ẽ ut nõ
m̃ uideatur posse dissolui nisi aliquis nõ ex p̃¬
sentib apłi uerbis. sed ex aliis forte sc̃ptuurũ
locis uel ratione ꝑspicua ĩuemat aliquid quo
doceat siue ĩ tertio celo ẽẽ ꝑadisũ siue nõ eẽ tũ

Expanded text:
ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio caelo insinuare paradisum, ubi ait: scio hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus sparadisum et audiuit ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In his uerbis primum quaeri solet, quid dicat tertium caelum, deinde, utrum illic uoluerit intellegi paradisum, an, posteaquam raptus est in tertium caelum, raptum esse et in paradisum, ubicumque sit paradisus, non ut hoc fuerit rapi in tertium caelum, quod in paradisum, sed prius in tertium caelum et post inde in paradisum. et hoc sic ambiguum est, ut non mihi uideatur posse dissolui, nisi aliquis non ex praesentibus apostoli uerbis, sed ex aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliquid, quo doceat siue in tertio caelo esse paradisum siue non esse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ilła esca nõ ẽẽ mortuã scd̾m ea q̃ suꝑius trataui¬
mus. nõ tñ eũ arbitror suã spuãli mẽte p̃ditus
erat ullo mõ credere potuisse ꝙ deus eos ab esca
illius ligii ĩ uidendo uitusset Sed quid pła: ꝓtua¬
tũ ẽ Illud̾ pccm̃ sicut ꝑsuaderi talib posset: cõscp¬
tũ ẽ aunt sicut legi ab oĩbus oꝑteret. et si a pau¬
cis hec ĩtelligerẽtur sit oꝑteret
bexordio sc̾pture stẽ q̃
ĩstribit᷑ genesis donet hõ p̾mus de
ꝑadiso dimissus ẽ. undetĩ libris siue as¬
serendo atq defendendo q̃ terta nobis
de rebus obscuris unicuq quid sentiat ꝙ̃ tios do¬
cendos ĩ quibus dubitaumꝰ ostẽdentes: temerita-¬
tẽq affirmãdi cmonẽtes a lectore. ubi nõ ualu¬
mus p̃bere sciẽ uel sentẽtie firmitatẽ Iste aũt
duodecimꝰ liber eci iã cura expeditus qua nos
ꝑtrrictandus textus saciaꝵ liãꝵ orcupabat.
liberius atq ꝓlixius uersabit de ꝑadiso q̃stionẽ:

Expanded text:
a esca non esse mortuam, secundum ea quae superius tractavimus; non tamen eum arbitror, si jam spirituali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse quod eos Deus ab esca illius ligni invidendo vetuisset. Sed quid plura? Persuasum est illud peccatum sicut persuaderi talibus posset: conscriptum est autem sicut legi ab omnibus oporteret, etsi a paucis haec intelligerentur sicut oporteretexordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendo atque defendendo, quae certa nobis de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestionem,
Abbreviated transcription (Latin):
cõtinuo diudicat᷑ ar malus sit Tamẽ et ꝑ corpo/¬
rcilẽ uisionẽ et ꝑ ymagines corꝑciliũ q̃ dẽmon¬
strãtur ĩ spũ et bom ĩstriut et̾ mali falsunt
Intesleñcilis ciũt uisio nõ fallit᷑ ⁊uut enĩ nõ ĩtel¬
ligit qui aliud opmatur ꝙͣ ẽ: aut si ĩtelligit
cõtinuo uerũ ẽ Quid em̃ faciat otuli nõ hnt
cũ silẽ corpus ĩduerit qd̾ ab alio disternere nõ¬
possrat ⁊ lut quid faciat ꝙ̃ ĩtẽtio cũ ĩ spũ fcũ
fuerit corꝑis sili̾tudo quã nõ ualeat distinguẽ
a corpe: Sed adhibetur ĩtelłrũs q̃rẽs quid illa
signiticet᷑. uel utile doceant Et aut ĩueniens
ad fructũ suũ ꝑuenit. auit nõ ĩueraes̃ ĩ discep¬
tatione se tenet ne aliqua ꝑuiriosa temerita¬
te ꝓlabatus ĩ exitia bilẽ er̃porẽ Iudicat aut̃
sobrius ĩtelicũs diunitꝰ cidiutus que uel ꝙ̃ta¬

Expanded text:
continuo diiudicatur an malus sit. Tamen et per corpocontinuo diiudicatur an malus sit. Tamen et per corporalem uisionem et per imagines corporalium, quae demonstrantur in spiritu, et boni instruIntellectualis autem visio non fallitur. Aut enim non intelligit, qui aliud opinatur quam est; aut si intelligit, continuo verum est. Quid enim faciant oculi non habent, cum simile corpus possint, aut quid faciat animi intentio, cum in spiritu facta fuerit corporis similitudo, quam non ualeat distinguere a corpore. sed adhibetur intellectus quaerens, quid illa significent uel utile doceant, et aut inueniens ad fructum suum peruenit aut non inueniens in disceptatione se tenet, ne aliqua perniciosa temeritate prolabatur in exitiabilem errorem. Iudicat autem sobrius intellectus diuinit
Abbreviated transcription (Latin):
uera dicũt q̃ cibsũt a p̃sentiũ sensibus ¶ad̾
certe nestio ꝙ̃ occultri mixtur eiusdẽ sp̃s fit
ut quasi unus sit patiẽtis atq uexantis Cũ
cuĩt spũs bonus ĩ hec uisa hũanũ ĩpm̃ allumit.
cuit rapit nullomõ illas ymaigiẽs signa rerũ
aliciꝵ eẽ dubitandũ ẽ: et eaꝵ quas nõsse utile ẽ
Dei em̃ taunꝯẽ Distretio sane difficilima ẽ cũ
spus malignꝰ quasi srãquillus cigit. ac sine cili¬
qua uexitione corꝑis assũpto huãno spũ dicit qd̾
guras se sicut sep̾tũ ẽ uelut angelũ lucis: cid
hoc ut cũ illi ĩ mcũfestis bors creditũ fuerit:
seducat ad sua Hũt disterni nõ arbitror. insi do¬
loq̃retur Rlii diuidicatio spñu Nõ em̃ magnũ
ẽ tũt eũ dinoscere. cũ ad aniqua ꝑuert uel ꝑ¬
duxerit que sũt̃ cõtua bonos morẽs uel regulã
fidei Quc̃ em̃ a multis disceriat᷑ Illo aũt dono
ĩ ip̃o pͥmordio quo mnultis cidhuc bonꝯ apparet.

Expanded text:
ium sensibus: quod certe nescio qua occulta mistura eiusdem spiritus fit, ut tamquam unus sit patientis atque uexantis. cum autem spiritus bonus in haec uisa humanum spiritum adsumit aut rapit, nullo modo illas imagines signa rerum aliarum esse dubitandum est, et earum, quas nosse utile est; dei enim munus est. discretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillius agit ac sine aliqua uexatione corporis adsumto hugurans se, sicut scriptum est, velut angelum lucis , ad hoc ut cum illi in manifestis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. Hunc discerni non arbitror, nisi doloqueretur: alii diiudicatio spirituum. non enim magnum est tunc eum dinoscere, cum ad aliqua peruenerit uel perduxerit, quae sunt contra bonos mores uel regulam fidei; tunc enim a multis discernitur. illo autem dono in ipso primordio, quo multis adhuc bonus adparet,
Abbreviated transcription (Latin):
fentata uel ad uidendñ uel ad audiendũ. sicut ĩ ati¬
gelis suis solet inderi deus uel sonare ꝑ nubẽ Nũc
tã ꝙ audierũt nocẽ dm̃ ãbulãtis ĩ ꝑcidiso ad ues¬
perã. nõ insi ꝑ creciturã uisibilit factũ ẽ: ne sb̾a

Expanded text:
aesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in anaesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc illa cõturbcitione cõpussi sũt: ut etiã talis pe¬
ne sue significaitio a nescientib fieret q̃ pttõr ss
frm̃ cõiĩceret et doceret st̃ptura ltõrẽ Et ciudie¬
rũt uocẽ dnĩ deãbulãtis ĩ ꝑadiso ad uesꝑam En
quippe hora triles iã cõuenerat uisitari qͥ defẽcercĩt a
bus modis deus tũ issis cĩteci loquebat : sicut etiã cũ
angłis loquitur: ppã ĩcõmutabili ueritate illustrãs
mẽtes eoꝵ: ubi ẽ ĩtellectus nosse simul quecũq etiã
ꝑ tꝑa nõ fit̃ simul. forte ĩꝙ̃ sic cũ eis loquebatur.
et si nõ tãta ꝑticipatione diuine saipiẽ quãtã ca¬
piũt cngeli. tñ pro huãno modulo qñtũlibet minꝯ.
sed ip̃õ gn̾e uisitationis et locutionis. fortassis etiã
illo qui fit ꝑ treaturã siue ĩ extasi sp̃s corꝑalibus
ymaginib. siue ipĩs sensibus corꝑis aliqu̾a spẽ p̃¬

Expanded text:
hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poehoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a s uel ineffabilibus modis deus cum illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrmentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul. Forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione divinae sapientiae, quantam capiunt Angeli; tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere visitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam, sive in ecstasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie pr
Abbreviated transcription (Latin):
pecorib ac ꝑ hoc etiã eundẽ motũ quo fit ĩ peto¬
ribus tõtimbendi appetitus: ut succedãt nascentia
morientib Sed tñ etiã ĩ ipã iã pena sue gonerosita¬
tis iudes cã rationalis bestialẽ motũ ĩ mẽbris
sue cariis erubuit. eiq ĩtussit pudorẽ. niõ solũ qr
hoc ibi sentie bat ubi nũꝙ̃ anteci tͥcile aliquid sense¬
iat. Uerũ etiã qd̾ iũe pudendus motus de p̃cepti
trãsgressione uernebat Ibi em̃ sensit qua pus grã
uestiretur. qñ ĩ sua nuditate tnchil ĩ decens patieba¬
tur Ibi cõpletũ ẽ Dnẽ ĩ uolũtrite tuci p̃stitisti decori
meõ uirtutẽ: auertisti faiciẽ tuã a me et fcũs lũ cõ¬
turbatus Dem illa cõturbatione ad folia ficulnee
tucurrerũt: suctinctoria tõsuerũt Et quia gloriã¬
da deseruerãt. pudenda texerũt Uet arbitror eos
cogitasse aliquid ĩ iłus foliis ꝙ talib cõgrueret
tõtegi iã mẽbra pruriẽtia: sed octulto ĩ stinctu ad

Expanded text:
carni, ac per hoc etiam eumdem motum quo fit in pecoribus concumbendi appetitus, ut succedant nascentia morientibus: sed tamen etiam in ipsa jam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem, non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit, qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. Ibi completum est, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo uirtutem. auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt et quia glorianda deseruerant pudenda texerunt. nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi iam membra prurientia; sed occulto instinctu ad
Abbreviated transcription (Latin):
erat̃ Rpłs aũt isłud ĩquit scio iłłud nescio Rłt si
utrũq ymagiãlitꝭ cipparuit. utrũq ꝑiter scitur
ue nestitur Si aut̾ ꝓp̾e celũ et ideõ sc̃it᷑. quõ potuit
ymagiãlit᷑ corpus iius̃ hoĩs appcirẽ o Nã a celũ
rorporeũ uidebatur.quare latebat utrũ corpris o¬

Expanded text:
tolus autem, Illud, inquit, scio, illud nescio. 11. At si utrumque imaginaliter apparuit, utrumque pariter scitur, pariterve nescitur: si autem proprie coelum, et ideo scitur; quomodo potuit imaginaliter corpus illius hominis apparere? 12. Nam si coelum corporeum videbatur, quare latebat utrum corporeis o
Abbreviated transcription (Latin):
eius dicta cõuerũt̃ ꝓadisus erñ dcã ẽ ecrlia: sicut legi¬
tui ĩ cãtico cãticoꝵ. Ortus cõclusus. fons signatꝰ. pute
us aque uiue. ꝑadisus cũ fructu pomorũ Inde cecide¬
pũt uel aꝑta ĩ corꝑali seꝑatione om̃s hdretici. uel
occulta et spuãli: ꝙͣuis ĩ ea ẽẽ corꝑalit̾ uideantur
orus tõu̾si ad uomitũ suũ. cũ post̃ remissionẽ pccoꝵ
paululũ ãbulasset̃ ĩ uia iusticie. ĩ quib ftã st̾ poste

Expanded text:
eius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est ecclesia, sicut legieius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: hortus conclusus, fons sius aquae uiuae, paradi- SQV cum fructu pomorum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici, uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uideantur, omnes conuersi ad uomitum suum, cum post remissionem peccatorum paululum ambulassent in uia iustitiae, in quibus facta sunt poste
Abbreviated transcription (Latin):
quodẽ xp̃s. et iterũ sicut em̃ torpus unũẽ et mẽbra
qt̃ multa. oiã aũt mẽbra corpio cũ sint taulta: unis̃
ẽ corpus. ita et xp̃o: eo mõ etiã corpus diaboli. cui
caput ẽ diabolũs. idest ipã ĩpioꝵ multitudo maxiẽ¬
q eoꝵ quii xp̃o uel de eccłia sicut de celo decidũt d̾r
cibulus. Et ĩ iprñ corpꝰ figuiaite multa dicũtur ⁊
qͣue nõ tã capiti ꝙͣ corꝑi mẽbris q cõuerut Itaq
lucifer qui manẽ oriebat᷑ et cecidit. potest ĩ tełł¬
si apostatari ĩ genus: uel a xp̃o nel ab eccłia Eid̾ ittu
cõu̾titur ad fenebras amissa luce quã portabat quẽ¬
ldmodũ qui cõntũtur ad deũ a tenebeis ad lucẽ trã¬
Teut̃ : idest qui fuerut̃ tenebre lux fuit I tẽ ĩ figura
principis tirs ꝑ ezechiesẽ ꝓphcan ĩ diabolũ dcã ĩ telligũ¬
tur tu es signaculũ silitudiris. et corona decoris. ĩ de¬
liciis ꝑadisi dei fuisti om̃i lãpade p̃cioso ornatus es ꝑ

Expanded text:
rum, Sicut enim corpus unum est, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus; ita et Christus : eo modo etiam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa impiorum multitudo, maxime a Christo uel de ecclesia sicut de caelo decidunt, dicitur diabolus et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conueniant. itaque lucifer, qui mane oriebatur et cecidit, potest intellegi apostatarum genus uel a Christo uel ab ecclesia: quod ita conuertitur ad tenebras amissa luce, quam portabat, quemadmodum qui conuertuntur ad deum a tenebris ad lucem transeunt, id est qui fuerunt tenebrae lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechielem prophetam in diabolum dicta intelleguntur: tu es signaculum similitudinis et corona decoris; in deliciis paradisi dei fuisti. omni lapide pretioso ornatus es et
Abbreviated transcription (Latin):
mattebat oid om̃s gentes tuãt dixisti tensu tuo ĩ
celo tõstendã. suꝑ sidera celi ponã thronũ meũ. sede¬
bo ĩ mõte excelso. suꝑ mõtes excelsos. qui sũt aid aq̃¬
lonẽ asdendã suꝑ nubes. ero sisis altissiõ: nc̃ aũt ad
ĩteros destendens. et cetn̾ q̃ ĩ figura regis uelud bai¬
biloris ĩ dicibolũ dicta stessigñtur psa ĩ eiꝯ corpus
maxiẽ qui ei ꝑ suꝑbiã coherẽt cipostatãdo a mã¬
datis dei. Sicut em̃ qͥ euit diabols hõ dr̃s ẽ ut ĩ euã¬
gelio ĩrmicꝯ hõ hoc fecit: ita qui hõ erat diabolus
Dictꝯ ẽ. et rursus ĩ euãgelio: nõne ego uos. xlielegi.
et unꝰ ex uobis diabolꝯ ẽ Et sicut corpus xp̃ĩ qd̾ ẽ¬

Expanded text:
u tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem; ascendam super nubes, ero similis altissimo; nunc autem ad inferos descendes et cetera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus maxime qui ei per superbiam cohaerent, apostatando a mandatis Dei. Sicut enim qui erat diabolus, homo dictus est, ut in Evangelio, Inimicus homo hoc fecit ; ita qui homo erat, diabolus dictus est, ut rursus in Evangelio, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Et sicut corpus
Abbreviated transcription (Latin):
gmes erãt: siue cũ pͣmũ ĩ alienatione uise sunt ⁊¬
siue cũ posteai recordate atq cogitate Cũ nero
disceptabatur et requrebatur ut illa signa ĩtel¬
ligerent. mẽtis erat actio conãtis: sed dcerat ef̃¬
fectus dones nũtiati sĩt qui uenerãt a comelio
Hec uero corꝑali etiã accidente uisione. cũ sps̃ sc̃õ
signũ ostenda̾t et ĩpresserat uoces adiuta dini¬
intus meris ĩtellexit quid issis signis̃ oĩbus age¬
petur Hiis atq huioĩ rebus diligent cõsideratis. sa¬
tis apparet corꝑalẽ uisionẽ referri ad spũalẽ eãq
spũalẽ referri ad ĩteliectualẽ Sed cũ uigilãtes
ueq mẽte ci sensib corꝑis alienata ĩ uisione cor¬
porali sumꝯ discermim ab ea uisionẽ spuãlẽ qua
corꝑa absentia ymagnialit᷑ cogitamꝯ: siue me¬
moriter recordantes que nourꝯ: siue que nõ no¬
uimis. et tñ sut̃ ĩ ipã sp̃s cogitatione uteũq foriã¬

Expanded text:
gines erant, siue cum primum in ipsa alienatione uisae sunt gines erant, siue cum primum in ipsa alienatione uisae sunt siue cum postea recordatae atque cogitatae. cum uero disceptabatur et requirebatur, ut illa signa intellegerentur, mentis erat actio conantis, sed deerat effectus, donec nuntiati sunt qui uenerunt a Cornelio; hac uero corporali etiam accedente uisione, cum et spiritussignum ostenderat et inpresserat uoces, adiuta diuinitus mens intellexit, quid illis signis omnibus ageretur. his atque huius modi rebus diligenter consideratis satis adparet corporalem uisionem referri ad spiritalem eamque spiritalem referri ad intellectualem. Sed cum uigilantes neque mente a sensibus corporis . alienata in uisione corporali sumus, discernimus ab ea uisione spiritalem, qua corpora absentia imaginaliter cogitamus, siue memoriter recordantes, quae nouimus, siue quae non nouimus et tamen sunt in ipsa spiritus cogitatione utcumque forman
Abbreviated transcription (Latin):
eilienatiõne sp̃s mẽtis uas quãtuor lineis alliga¬
tũ siue mitti de celo plenũ uariis cuãilib cũ aũ¬
diuit et uocẽ macta et manduca Enũ cũ red¬
ditus sensib de uisu disceptaret: ecte quos ror¬
nelius miserat nũtiauit eos sp̃s dicẽs Ette ui¬
ri querũt te: sed surge descende et uade tũ issis.
quia ego misi eos Qui cũ uenisset ad coreliũ
quid ĩ illa uisione ĩtessexert ubi audierat q̃ deus
mĩdauit. tu ne coiã dixens ip̃e mdica uit dices̃
Sed m̃ deus ostendit nemuinẽ coem̃ aut ĩmiũdũ hoĩe
dicere Cũ ergo illũ distũ uideret alienatꝰ a corpis̃
sensibus: et illas uoces macta et manduca. Et q̃
deus mũda uit tu ne coiã dixeris: ĩ spũ audiebat
Redditus aũt corpis sensibus id ip̃m qd̾ uisũ atq
auditũ memoria tenuerit ĩ eodẽ spũ cogitando
cernebat Que oiã nõ corꝑalia sed corꝑaliũ yma¬

Expanded text:
alienatione mentis uas quattuor lineis alligaalienatione mentis uas quattuor lineis alligatum submitti de caelo, plenum uariis animalibus, cum audiuit et uocem: macta et manduca. qui cum redditus sensibus de uisu disceptaret, ecce quos Cornelius miserat nuntiauit ei spiritus dicens: ecce, uiri quaerunt te; sed surge, descende et uade cum illis, quia ego misi eos. qui cum uenisset ad Cornelium, quid in illa uisione intellexerit, ubi audierat: quae deus mundauit, tu ne communia dixeris, ipse indicauit dicens: mihi deus ostendit neminem communem aut inmundum dicere hominem. cum ergo illum discum uideret alienatus a corporis sensibus, et illas uoces „macta et manduca" et "quae deus mundauit, tu communia ne dixeris in spiritu audiebat. redditus autem corporis sensibus id ipsum, quod uisum atque auditum memoria tenuerat, in eodem spiritu cogitando cernebat. quae omnia non corporalia, sed corporalium ima
Abbreviated transcription (Latin):
los manus scribẽtis ĩ ꝑiete. cõtinuoq ꝑ corpio sẽ¬
sñ ymago rei corꝑaliter ftã spiũ eius ĩprẽssa ẽ
sit Hidebat᷑ ĩ spũ et nõ ĩcelligebañ: nec tut̃ ĩtel¬
lectũ eicit hoc signũ cũ corꝑaliter fieret atq o¬
culis corꝑalibus ãppares: iã tñ signũ ẽẽ ĩteslige¬
batur. id hñs ex meͣtis officio Et quia req̾re batur
quid significaret etiã ipam̃ ĩquisitionẽ utiq mẽs
agebat Quo nõ cõꝑto damel acressit: et spũ
ꝓphetico mẽte issustrata: ꝑturbato regi quid sine
Rigno ꝓtenderetur aꝑuit Ipẽ potius ꝓpha per
hoc genus uisionũ quod mẽtis ẽ ꝓpũ potuit ĩ¬
et signũ corꝑaliter tcm̃ corꝑciliter uideret. et
tiñsacti eius ymaiginẽ ĩ spũ cogitãdo cernebat
Nec ciliquid ĩ telloũ poterat msi nosse signũ eẽ ÷¬
et quid significaret ĩquirere Tidit petrus m

Expanded text:
los manus scribentis in pariete, continuoque per corporis senlos manus scribentis in pariete, continuoque per corporis sensum imago rei corporaliter factae spiritui ejus imprsit: videbatur in spiritu, et nondum intelligebatur, nec tunc intellectum erat hoc signum, cum corporaliter fieret atque oculis corporalibus appareret; jam tamen signum esse intelligebatur, id habens ex mentis officio. Et quia requirebatur quid significaret, etiam ipsam inquisitionem utique mens agebat. Quo non comperto Daniel accessit, et spiritu prophetico mente illustrata, perturbato regi quid illo signo portenderetur aperuit ; ipse potius propheta per hoc genus visionis, quod mentis est proprium, et signum corporaliter factum corporaliter uiderat et transacti eius imaginem in spiritu cogitando cernebat nec aliquid intellectu poterat nisi nosse signum esse et, quid significaret, inquirere. Uidit Petrus in
Abbreviated transcription (Latin):
pñs pt̃ corꝑalit̾ iuderi. dilcio aũt nec ꝑ substraitics suã
pt̃ oculis corꝑis cerm. nec ꝑ ymaginẽ corꝑi si le̾ spũ
mente idest ĩtellcũ gognosci et ꝑcipi Corꝑalis sane
Unsio nulli hoꝵ ꝑm̃ p̃sidet: sed qd̾ ꝑ eã sentit᷑ illi sꝑuã¬
li quasi p̃sidenti nũtiatur. Nc̃i cũ aliquid oculis
ceriitur cõtinuo fit ymago eius ĩ spũ: sed nõ di¬
nostitur facta. nili cũ aiblatis oculis ab eo ꝙ ꝑ ocłos
Uidebamꝯ ymaginẽ eius ĩ cuõ ĩuenimꝰ. Et sĩqui¬
dẽ sp̃s̃ irrationalis ẽ ueluti pecoris. huc usq ocliꝰ
nũtiant Ei cũt aiã rõnalis ẽ. etiã ĩteliaũ nũtia¬
tur qui et spiũ p̃sidet. ut si ilłud qd̾ hanseint̃ ocłi
atq id spiũ ut eius illic ymago fieret nũtiauert᷑
aliciuꝰ rei signũ ẽ aut ĩtelligat᷑ cõtrmo quid si¬
graficet aut querat᷑: qm̃ nec ĩtelligi tiet requiri
rali oft̃icio mẽtis pt̃ Didit rex balthasar articu¬

Expanded text:
ideri; dilectio autem nec per substantiam suam potest oculis corporis cerni, nec per imaginem corporis similem spiritu mente, id est intellectu, cognosci et percipi. Corporalis sane visio nulli horum generi praesidet, sed quod per eam sentitur, illi squam praesidenti nuntiatur. Nam cum aliquid oculis cernitur, continuo fit imago ejus in spiritu; sed non dignoscitur facta, nisi cum ablatis oculis ab eo quod per oculos videbamus, imaginem ejus in animo invenerimus. Et siquidem spiritus irrationalis est, veluti pecoris, hoc usque oculi nuntiant. Si autem anima rationalis est, etiam intellectui nuntiatur, qui et spiritui praesidet, ut si illud quod hauserunt oculi, atque id spiritui, ut ejus illic imago fieret, nuntiaverunt, alicujus rei signum est, aut intelligatur continuo quid significet, aut quaeratur; quoniam nec intelligi nec requiri nisi officio mentis potest. 23. Vidit rex Balthasar articu
Abbreviated transcription (Latin):
ligmoso: tercio cũ corpulẽtiore humore. quarto
cũ terrena crassitudine. qn̾q sẽnsus tũ ip̃o ubi so¬
ia excellit oculoꝵ sensu efficit. sicut ĩ libro amͦ
itẽq ĩ .uiiͦ. disseruisse me recolo Est cũt hoc celũ
oculis cõspituũ uñ liuãria et syderci effulgent :
excellentius utiq oĩbus corporeis elemẽtis. sicut o¬
loci positione sed nature dignitaite p̃stattior sit na¬
tura spuãlis isto torporeo celo. etiã illa ubi rerũ

Expanded text:
ebuloso, tertio cum corpulentiore humore, quarto cum terrena crassitudine, quinque sensus cum ipso, ubi sola excellit, oculorum sensu efficit: sicut in libro quarto, itemque in septimo disseruisse me recolo. Est autem hoc coelum oculis conspicuum, unde luminaria et sidera effulgent, excellentius utique omnibus corporeis elementis, sicut oloci positione, sed naturae dignitate praestantior sit natura spiritualis isto corporeo coelo, etiam illa ubi rerum
Abbreviated transcription (Latin):
tñ nec ĩprobe dicunꝰ btõs iã fuille hor ip̃o ꝙ spũales
oeũt nõ corꝑe sẽd iusticia fider: spe gcudetes. ĩ tribu¬
sus qui spe ita gaudebat ꝓpter p̃rmũ fnture cõmutal¬
tienis: ut nulła eẽt tribulatio. cui tolerãde patiã mi¬
litaret  Em̃ius emĩ nõ uana p̃sup̃tione de ĩcerto c̾tus
uelud stultus sed sꝑe nõ ĩfidelis cñc̃ cpp̃henderet
illã uitã. ubi certissimꝰ ipĩus eternẽ uite sue futiuꝵ
eẽt posset exultara. quẽ cidmodũ scͥptũ ẽ. tũ tremore
et hac exultatione tnulto habũdantiꝯ ĩ ꝑadisi q̃
stĩ ĩ hiis tr̃is bts̃ eẽ modo quodã ĩferiore ꝙ̃ ĩ iłsa ui

Expanded text:
ales essent, non corpore, sed justitia fidei, spe gaudentes, in tribusus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commutationis, ut nulla esset tribulatio cui tolerandae patientia militaret? Quamvis enim non vana praesumptione de incerto certus velut stultus, sed spe non infidelis; antequam apprehenderet illam vitam, ubi certissimus ipsius aeternae vitae suae futurus esset, posset exsultare, quemadmodum scriptum est, cum tremore ; et hac exsultatione, multo abundantius in paradiso, quam sancti in his terris, beatus esse, modo quodam inferiore
Abbreviated transcription (Latin):
pscius nõ tu̾it s Si p̃scius nõ fuit merito q̃rit᷑tur nõ
fuit Heq em̃ scĩ cingli eterne sue uite ac beatitatis
ĩterti sũt Nã quõ bt̃. si ĩcerti: Rn dicemꝰ hoc deũ
diabolo reuelare noluisse cũ adhuc eẽt ãgłs honus.
uel ꝙ facturꝯ uel ꝙͦ passurꝰ eẽt: ceti̾s aũt reuelas/
ẽ: ideo iã tiõ equalit᷑ bts̃. ĩmo iã nec plene btõ fuit.
qñ quidẽ plene btĩ de sua btĩtudiẽ terti sũt. ut eã nul¬
lus ꝑtarbet metus Quo aũt malo merito ita disder¬
nebat᷑ a ret̾ĩs ut ei deus nec ea q̃ ad ipm̃ ꝑtinerẽt fu¬
tura reuelaret. Nũquid ilłe p̾us ultor ꝙ̃ iste pctõr
ailio gn̾e angłoꝵ fuit. quib deus nõ dedit uel de

Expanded text:
scius non fuit? si praescius non fuit, merito quaeritur, cur non fuerit. neque enim sancti angeli aeternae suae uitae ac beatitatis incerti sunt. nam quomodo beati, si incerti? an dicemus hoc deum diabolo reuelare noluisse, cum adhuc esset angelus bonus. uel quid facturus uel quid passurus esset, ceteris autem reuelasse, immo iam nec plene beatus fuit, quandoquidem plene beati de sua beatitudine certi sunt, ut eam nullus perturbet metus. quo autem malo merito ita discernebatur a ceteris, ut ei deus nec ea, quae ad ipsum pertinerent, futura reuelaret? numquid ille prius ultor quam iste peccator? alio ge
Abbreviated transcription (Latin):
serpens ille Tignificauit: illi ꝓuidẽtie tribuẽdũ ẽ.
fub quaet pp̃e dicibolus suã quidẽ cupiditatẽ no¬
cendi. facultatẽ ciũt nõ tnsi que datur. uel ad subuer¬
tenda atq ꝑdende uasci ire. uel cd hũilianda siue
nouimꝰ ꝓduxit etñ terra ĩ u̾bo dei oiã pecorci et
bestics et serpẽtes: q̃ uimũsa crecitura habẽs in se

Expanded text:
ibuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura habens
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ ciũt frusra putari pt̃ ab ñicio tꝑis diabolũ suꝑbia
tecidisse. nic fuisse ullũ ãtea tꝑs quo tũ ãgłis scis
pacatꝰ uixerit et btũs: sed ab ip̃o p̃mordio creature
⁊ suo creatore apostatasse. ut illud qd̾ dñs ait. ilie
honacida erat ab ĩicio. et ĩ ueritate nõ stetit utrũ¬
q ab ũcio ĩtelligamꝰ. nõ solũ ꝙ homicida fuit. sed
etiã ꝙ ĩ ueritate nõ stetit Et homicida quidẽ ab ssso
ñcio: ex quo hõ potuit occidi Nõ aũt potuit octidi
añqͣ eet qui occideret᷑ ⁊ i ũcio ergo hoĩcida diabolꝯ.
quĩc ip̃e octidit hoiẽma pͥrnũ. arite quẽ nuliq̃ hom̃i fuit
In ueritate cuĩt nõ stetit. et hoc ab ñcio ex quo ip̃e
creatus ẽ: qui staret si stare uoluisset Quõ em̃ duxisse¬

Expanded text:
non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quo cum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso primordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit utrumque ab initio intellegamus, non solum quod homicida fuit sed etiam quod in ueritate non stetit. et homicida quidem ab illo initio, ex quo homo potuit occidi: non potuit autem occidi antequam esset qui occideretur. ab initio ergo homicida diabolus, quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. in ueritate autem non stetit, et hoc ab initio, ex quo ipse creatus est, qui staret, si stare uoluisset. XXI
Abbreviated transcription (Latin):
Qtunꝰ qua quisq appetit aliquid ãplius ꝙ opor¬
tet ꝓpter excellentiã sucĩ et quẽdã ꝓpͥe rei ãmorẽ
tui coentꝰ noniẽ latinai lrngua indidit cũ aꝑ¬
pellauit ꝓͣnicitũ qued ꝑotius ci detrimẽto q̃ ab ĩcre¬
fuẽto dictũ elucet Ois̃ erã p̃uatio minuit Unde
ue redigitur. Epãlis ẽ aut aucaicia. q̃ usitatius
dicendo U Raidix om̃i maloꝵ ẽ aiuaricia Hac enĩ
et diabolus cecidit: qui utiq nõ amauit pecuniã.
sed ꝓpͥã potesititẽ ꝓide ꝑuersus sui amor pri¬
uat᷑ scã societate turgidũ spm̃. eũq choartat
mmseria ⁊ ici ꝑ ĩ iquitatẽ sciciari cupientẽ Lunic ĩ¬
cilio loco cũ drxisset : erũt em̃ hoies seipõs amãtes:
tiores quo ditiores Cui morbo cõtrairia caritas
nõ q̃rit q̃ suci sũt. id est nõ pͥuata excessentia leta¬
tus. altꝰ coĩ utilitati cõsulẽs ꝓpt̾ suꝑnã societatẽ alter

Expanded text:
amplius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem. cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellauit priuatam, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde re redigitur. Specialis est autem avaritia, quae usitatius dicendo, Radix omnium malorum est avaritia. Hac enim et diabolus cecidit, qui utique non amavit pecuniam, sed propriam potestatem. Proinde perversus sui amor privat sancta societate turgidum spiritum, eumque coarctat miseria jam per iniquitatem satiari cupientem. Hinc alio loco cum dixisset, Erunt enim homines seipsos amantes; tiores, quo ditiores. Cui morbo contraria charitas non quaerit quae sua sunt, id est non privata excellentia laetatus; alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter
Abbreviated transcription (Latin):
trãq potius faceret deus At ꝑ hos qui ꝑatieust de
illci sola deũ laudars liberius eñ debẽt lcuidare de utõ
Illa quippe ẽ ĩ scĩs angłis: hec ĩ scĩs hoĩb Qui aũt
sibi ꝑtes ĩquitatis elegerũt. lcuidabilẽq naturã culpa¬
bili uolũtaite deprauarit: nõ qr p̃sciti sũt ideo crectri
mitnne debuerũt Habẽt em̃ et ppĩ locũ suũ. quẽ ĩ reb¬

Expanded text:
tramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de tramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa solilla quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt laudabilemque naturam culpabili uoluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt ideo creari minime debuerunt; habent enim et ipsi locum suu