comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in eugło ẽ ꝑ onĩs eccłias. & ad t oc dic̃ illũ ordinatũ co¬
mitẽ sibi ut deuitaret hominũ reỹhensioi es ne sinete¬
stimonio seõꝵ in hoc minsterio son ꝵ tanꝗr sibi accros
& in suos sinus conu̾tere ab infirmis ⁊ impiis putaret᷑ que
accipiebat ad supplendas necessitates scoꝵ ꝑ se afferenda
uł distribuenda indigentib: & paulopꝰ dic̃. Nam de
ministerio qd̾ fit scõs: ex habundantia ẽ mͥ scribere
chedones. qm̃ achaia parata ẽ ab anno pͥore: ⁊ qͦ exuob̾
xi parati sitis. ne cũ uenerint mecũ machedones & inue¬
nerint uos imparatos confundam᷑ nos : ut ñ dicamꝰ uos
in hac substantia. Necessariũ gͦ existimaui rogare fr̃s
ut p̾cedant ad uos : & p̃parent iã pͥdem repmissã hanc
benedictionẽ urãm ut fit parata. sic quasi benedictio¬
nem. ñ qͣsi auariciam. Hoc aut̃ dico. qͥ parce seminat
parce ⁊ metet : & qͥseminat in benedictione. de bene
ñ ex tͥsticia aut ex necessitate. Hilarẽ eni datorem: bili¬

Expanded text:
io est per omnes ecclesias. et ad hoc dicit illum ordinatum comitem sibi, ut deuitaret hominum reprehensiones, ne sine testimonio sanctorum in hoc ministerio sociorum tamquam sibi accipere et in suos sinus conuertere ab infirmis et inpiis putaretur. quae accipiebat ad supplendas necessitates sanctorum per se adferenda uel distribuenda indigentibus. Et paulo post dicit: nam de ministerio quod fit in sanctos ex abundanti est mihi scribere cedonas, quoniam Achaia parata est ab anno priore, et quae ex uobis xi, parati sitis, ne cum uenerint mecum Macedones et inuenerint uos inparatos, confundamur nos, ut non dicam uos, in hac substantia. necessarium ergo existimaui rogare fratres, ut praecedant ad uos et praeparent iam pridem repromissam hanc benedictionem uestram, ut sit parata, sic quasi benedictionem, non quasi auaritiam. hoc autem: qui parce seminat, parce et metet. et qui seminat in bennon ex tristitia aut necessitate: hilarem enim datorem dili
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs dĩ seruis consiliũ in hoc dans. qͥa hoc magis ilł qͥhoc
faciebant ꝓderat ꝙͣ ilł erga qͦs hoc faciebant: illis enĩ ali¬
ud ꝓderat. id÷ hoc erga se obseqͥo frm̃ suoꝵ scẽ uti: nec
ꝓpt᷑ hoc do̾ seruire. nec ista sumere nͥ ad supplendã neces¬
sitatem. ñ ad pascendã pigritiã: s etiã suã curã beatꝰ apłs
tantã dicit iministratione que nẽ ꝑ tytũ tͣnsmitcebat᷑¬

Expanded text:
a hoc magis ipsis qui hoc faciebant proderat quam illis erga quos faciebant — illis enim aliud proderat, id est hoc erga se obsequio fratrum suorum sancte uti nec propter hoc deo seruire nec ista sumere nisi ad supplendam necessitatem, non ad pascendam pigritiam — sed etiam suam curam beatus apostolus tantam dicit in hac ministratione, quae nunc per Titum transmit
Abbreviated transcription (Latin):
nau .b :iii. ticia eiꝰ manet in ȩxernũ. Qui aũ submini¬
strat semen sentmanti. ⁊ pane̾ in escã subministrabit.
& multiplicabit seminationẽ uram. ⁊ augebit crescen¬
tes fruges iusticie urẽ: ut in om̃ib ditat in omnẽ sim-¬
plicitatẽ quȩ oꝑat᷑ ꝑ nos grãrũ actionẽ dõ. qmͣ in mini

Expanded text:
manet in aeternum. qui autem subministrat semen seminanti, et panem in escam subministrabit et multiplicabit seminationem uestram et augebit crescentes fruges iustitiae uestrae — ut in omnibus ditati in omnem simplicitatem, quae operatur per nos gratiarum actionem deo, quon
Abbreviated transcription (Latin):
acreptabil est : non scd̃m id qͦd nͨ habet. Non eni᷑ ut aliis
sit remissio. uob̾ angustia: s ꝓ equalitate in hoc temꝑe
ut urã habundantia sit ad illoꝵ mopiã. ut ⁊ illz am
habundantia fiat in ur̃am in opiã: ut fiat equalitas sic̃
scriptũ est. Qui multũ. ñ habundauit: & qͥ modicũ. non
defuit illi. Grãs aut̃ deo qͥ dedit idem studiũ ꝓ uob̾ iN
corde tyti : qr consolationẽ qͥdem suscepit. Studiosioraũ

Expanded text:
eptabilis est, non secundum id quod non habet. non enim ut aliis sit refectio, uobis angustia, sed pro aequalitate in hoc tempore ut uestra abundantia sit ad illorum inopiam, ut et illorum abundantia fiat in uestram inopiam, ut fiat aequalitas. sicut scriptum est: qui multum, non abundauit, et qui modicum, non defuit illi. gratias autem deo, qui dedit idem studium pro nobis in corde Titi, quia consolationem quidem suscepit; studiosior aut
Abbreviated transcription (Latin):
uero multis aliis locis epłarũ suaru᷑ quro hinc sentiat aꝑ¬
tissime doceat. suꝑfluo conant᷑ ⁊ sibi ⁊ ceteris caliginem
obducere: ut qͦd utilit̾ illa monet caritas ñ solũ facere
nolint. seo nec intelligere ipsi aut ab aliis intelligi ue¬
lint : non timentes quos scriptũ est. noluit intellige̾
ut bene ageret. Prius gͦ demonstrare debemus. beatũ
apłm paulũ oꝑa corporalia seruos dĩ oꝑari uoluisse. qͦ
hec ꝓcurarent. deinde ostendere illa euuangłica p̾cep¬
ta de qͥb ñ nulli ñ solũ pigritia᷑ s etiã arro ganciam
suã fouent.

Expanded text:
uero multis aliis locis epistularum suarum, quid hinc sentiat, apuero multis aliis locis epistularum suarum, quid hinc sentiat, apertissime doceat, superfluo conantur et sibi et ceteris caliginem obducere, ut quod utiliter illa caritas monet non solum facere nolint, sed nec intellegere ipsi aut ab aliis intellegi uelint, non timentes quod scriptum est: noluit intellegere, ut bene ageret. Prius ergo demonstrare debemus beatum apostolum Paulum opera corporalia seruos dei operari uoluisse, quae procurarent; deinde ostendere euangelica illa praecepta, de quibus nonnulli non solum pigritiam, sed etiam adrogantiam suam f
Abbreviated transcription (Latin):
patris urĩ qui loquit᷑ in uob̃. sermo qͥppe sapientiȩ sp̃italis ẽ
de qͦ illos noluit cogitare. ꝓmittens qd̾ eis nichil inde solli¬
citis p̾staretur: apłm aut̃ iam more apłico aꝑtius disseren¬
tem. ⁊ magis ꝓprie qͣ figurate loquentem. sic̃ multa ac
ciboq dixisse. qui non uult oꝑari ñ manducet. redderet᷑ illis
dubia sentent a eoꝵ. nisi cetera uerba considerantes inuenirent
aliqͥd unde ꝓbarent euꝰ de uictu ⁊ uestitu corporali ñ curando
locutũ fuisse cũ diceret. nolite solliciti ẽẽ qͥd manducetis
aut qͥd bibatis aut quo uestiamini. uelut si animo aduerte¬
rent qͦd ait. Hȩc enĩ omiã gentes inqͥrunt. Ibi enĩ osten¬
dit de ipsis corporalib ⁊ temporalib se dixisse. Ita qͦ si hoc
solũ dehac re dixisset apłs. qͥ non uult oꝑari nec mandu¬
cet: possẽt hec uerba in aliã transduci sententam. Cũ

Expanded text:
patris uestri. qui loquitur in uobis. sermo quippe sapientiae spiritalis est, patris uestri. qui loquitur in uobis. sermo quippe sapientiae spiritalis est, de quo illos noluit cogitare promittens, quod eis nihil inde sollicitis praestaretur — apostolum autem iam more apostolico apertius disserentem et magis proprie quam figurate loquentem, sicut multa ac ciboque dixisse: qui non uult operari, nec manducet, redderetur illis dubia sententia eorum, nisi cetera dominica uerba considerantes inuenirent aliquid, unde probarent eum de uictu et uestitu corporali non curando locutum fuisse, cum diceret: nolite solliciti esse quid manducetis et quid bibatis, et quo uestiamini, uelut si animo aduerterent quod ait: haec enim omnia gentes quaerunt; ibi enim ostendit de ipsis corporalibus et temporalibus se dixisse. ita ergo, si hoc solum de hac re dixisset apostolus: qui non uult operari, nec manducet, possent haec uerba in aliam traduci sententiam; cum
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbo dĩ & in oiationib. psalmis. himinis. canticis spiritalib
reqͥestant. Alloquimur eos. consolam᷑. exortam᷑ edificantes
in eis si qͥd eoꝵ uitȩ ꝓ suo gradu deesse ꝑspicimus. Talia o¬
peri siñ faceremus : ꝑiculose a dnõ alimenta ipsa spiritalia
sumeremus. Hoc eni dixit apłs. Qui ñ uult oꝑari: ñ man¬
ducet. Ita se isti arbitrant᷑ apłicȩ et eugłicȩ obtemꝑare sen¬
tentiȩ. cũ ⁊ eugłm credunt de nͦ curanta corporali ⁊ tem¬
spiritali dixisse. qͥ ñ uult oꝑari ñ manducet : nec attendr̃
quia si alius diceret dnm̃ quidem in pariboł ⁊ in similitu¬
dinib loquente᷑ de uictu ⁊ tegum̃to spali monuisse ut
n inde sint solliciti serui eiꝰ sicut dicit. cũ uos attraxerint
ad iudicia nolite cogitare qͥd loqͣmini. dabit᷑ eni᷑ uob̾ in
illa hora qͥd loquamini. non enĩ uos estis qͥloqͥmini. s sp̃s

Expanded text:
in uerbo dei et in orationibus, psalmis, hymnis, canticis spiritalibus in uerbo dei et in orationibus, psalmis, hymnis, canticis spiritalibus requiescant. alloquimur eos, consolamur, exhortamur, aedificantes in eis. si quid eorum uitae pro suo gradu esse perspicimus. talia opera si non faceremus, periculose a domino alimenta ipsa spiritalia sumeremus; hoc enim dixit apostolus: qui non uult operari, non manducet. ita se isti arbitrantur apostolicae et euangelicae obtemperare sententiae, cum et euangelium credunt de non curanda corporali et teme et cibo spiritali dixisse: qui non uult operari, non manducet. Nec adtendunt, quia, si alius diceret dominum quidem in parabolis et in similitudinibus loquentem de uictu et tegumento spiritali monuisse, ut non inde sint solliciti serui eius — sicut dicit: cum uos adtraxerint ad iudicia. nolite cogitare quid loquamini; dabitur enim uobis in illa hora quid loquamini; non enim uos estis qui loquimini, sed spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
licit ẽẽ in erastinum. Crastinus enĩ dies sollicitꝰ erit s
ipsi. Sufficit enĩ diei malicia sua. Eccc inqͥunt ubi nos
dns ubet de uictu ⁊ tegumento nr̃o ẽẽ securos: Qꝰ mͦ
ergo apłs sentire abuersus dm̃ posset ut nos p̃ciperet ita
debere esse sollicitos. qͥd manducemꝰ ⁊ qurobibamꝰ ⁊ unde
coopiamur: ut nos etiã opificũ artib. curis. laboribus
oneraret: Quaꝓpt̾ in eo qd ait qͥ ñ uult oꝑari nec man¬
ducet oꝑa spualia inqͥunt debemꝰ acciꝑe: de quib alio lo
suã mercedẽ accipiet: scd̾m suũ laborem. Dei enĩ sumus
cooperarii: oĩ agri cultura. dĩ edificatio estis. Secunoũ
Quro enĩ ꝓdest manducanto spiritalit̾ it est pasci uerbo
dĩ ⁊ siñ inde oꝑatur alioꝵ ȩxificationẽ. Sic̃ illi pigro
seruo quid ꝓfuit acciꝑe talentũ ⁊ abscondere: nec oꝑari
luera dnĩca. An ut ei aufferret᷑ in fine. & ipse in exteri¬
ores tenebras mitteretur: Sic inqͥunt & nos facimus. Le

Expanded text:
 in crastinum; crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipse. sufficit diei malitia sua. ecce, inquiunt, ubi nos dominus iubet de uictu et tegumento nostro esse securos. quomodo ergo apostolus sentire aduersus dominum posset, ut nos praeciperet ita esse debere sollicitos quid manducemus et quid bibamus et unde cooperiamur, ut nos etiam opificum artibus, curis, laboribus oneraret? quapropter in eo, quod ait: qui non uult operari, non manducet, opera spiritalia, inquiunt, debemus accipere, de quibus suam mercedem accipiet secundum suum laborem. dei enim sumus cooperarii; dei agricultura, dei aedificatio estis. secundum quid enim prodest manducare spiritaliter, id est pasci uerbo dei, si non inde operatur aliorum aedificationem? sicut illi pigro seruo quid profuit accipere talentum et abscondere nec operari lucra dominica? an ut ei auferretur in fine et ipse in exteriores tenebras mitteretur? sic, inquiunt, et nos facimus: leg
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis inspirans. utrũ filiis ⁊ frĩb nr̃is monachis qͥ beato
apło paulo obedire negligunt dicenti. qui ñ laborat nec
manducet ꝑmittenda sit ista licentia. uoluntatẽ ac linguã
tuam in opus suu̾ imperatut mͥ exte: ut hinc ad te aliqͥd
parere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi laboris intel¬
ligam. Primũ ergo uidendũ qͥd dicant illius ꝓfessioĩs
homines qͥ oꝑari nolunt: deuoe si eos ñ recte sentire in
oꝑe corporali in quo agricolȩ uł opifices laborant p̃ cep̾
euuangło posset esse contrarius.: ubi ait ipse dñs. Iõõ di¬
co uobis ne solliciti sitis animȩ urẽ qͥd manducetis: neq
corpori ur̃o quit induamini. Nonne anima plus ẽ qͣm

Expanded text:
caritatis inspirans, utrum filiis et fratribus nostris monachis, qui beato caritatis inspirans, utrum filiis et fratribus nostris monachis, qui beato apostolo Paulo oboedire neglegunt dicenti: qui non uult operari, non manducet, permittenda sit ista licentia, uoluntatem ac linguam tuam adsumens in opus suum imperauit mihi ex te, ut hinc ad te aliquidparere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi laboris intellegam. Primum ergo uidendum quid dicant illius professionis homines qui operari nolunt, deinde, si eos non recte sentire inuopere corporali, in quo uel agricolae uel opifices laborant, praecepenim euangelio posset esse contrarius, ubi ait ipse dominus: ideo dico uobis, ne solliciti sitis animae uestrae quid manducetis neque corpori uestro quid indu
Abbreviated transcription (Latin):
monachoꝵ librũ scriberem. illa neces¬
sitas compulit. Cum apiro cartaginẽ
monasteria cẽ cepissent. alii se sus mani¬
bus transiebant obtemꝑantes apło: alii uero
ex oblationib religiosoꝵ uiuere uolebant. ut
nichil oꝑantes ut necessaria uł haberent uł supplerent. se
potius implere p̃ceptũ euuangłicũ existimarent atq iacta¬
rent: ubi dñs ait. Respicite uolatilia cęli: ⁊ lila agri:
Unde etiã int̾ aliquos inferioris ꝓposit sedtamen studios e¬
feruentes. existere ceperant tumultuosa certamina qͥb ȩccłã
turbaretur: aliis hoc. aliis illuo defendentib. Huc accede¬
bat. qͦd eriniti erant quidã eoꝵ: qui oꝑandũ non ẽẽ dice¬
bant. Unde contentiones hinc rep̾hendentũ. inde quasi
relius eccłȩ ipsius ciuitatis ep̃s ut hinc aliquio scriberem
USSIOAtuȩ sc̃e frater aureli tanto deuotꝰ¬
inceriore tuo. tibiq sollicituoinem paternȩ ⁊ frat̾nȩ¬

Expanded text:
monachorum librum scriberem, illa necessitas conpulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant optemperantes apostolo, alii uero ita ex oblationibus religiosorum uiuere uolebant, ut nihil operantes, unde necessaria uel haberent uel spotius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi relius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem ussioni tuae, sancte frater Aureli. CAPUTinteriore tuo tibique sollicitudinem paternae et frater
Abbreviated transcription (Latin):
suã fouent. apłico p̾cepto ⁊ exẽplo non ẽẽ¬
contraria. Uicleamus itaq unde ad hec uenerit apł
ut diceret. si qͥs non uult oꝑari nec manducet. ⁊ qͦd dein
conterat : ut ex ipsa circunstantia lectionis appareat de¬
eclarata sententia: Denuntiamꝰ inquit uob̾ fr̃s in nomĩe

Expanded text:
suam fouent, apostolico praecepto et exemplo non econtraria. uideamus itaque, unde ad hoc uenerit apostolus, ut diceret: si quis non uult operari, nec manducet, et quid deinde contexat, ut ex ipsa circumstantia lectionis adpareat declarata sententia. denuntiamus, inquit. uobis, fratres, in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescet suꝑ illũ pax urã. Sin aut̃: ad uos reuercetur. In
eadem auc̃ domo manete: edentes ⁊ bibentes qͦ apd̾ illos st̃:
Dignus est enĩ oꝑaruis mercede sua. Hic apparet non esse
illa i ussa s ꝑmissa: ut qͥsqͥs uti uellec eo uteret᷑ qͦd sibi li¬
ceret ex doniꝰ constitutione. Si qͥs aut̃ uti nollet ñ contra
iussũ faceret. sed de suo iure cederet. misedius ⁊ laborio¬

Expanded text:
ertetur. In eadem autem domo manete, edentes et bibentes quae apud illos sunt: dignus est enim operarius mercede sua . Hic apparet non esse illa jussa, sed permissa; ut quisquis uti vellet, eo uteretur quod sibi liceret ex Domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra jussum faceret, sed de suo jure cederet misericordius et laborio
Abbreviated transcription (Latin):
testatur stipendiis militabat. In euuangłio enĩ scriptũ ẽ.
Deinceps et iter faciebat ꝑ ciuitatẽ & castellũ p̾dicans ⁊ euuã¬
gelitans regnũ dĩ & cũ illo. xii.&. mulieres aliquȩ qͣ erint

Expanded text:
testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedicans et euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
Quor quisqͥs putat ñ potiusse ab apłis fieri ut cũ eis sc̃ę ꝯuersati¬
Dnĩs enĩ nost̾ more miscd̾iȩ suȩ infirmiorib cõpatiens. eũ ei pos
loculos iudȩ cõmendauit: ut. etiã fures si euitare ñ posse¬
mus colerare in ȩccłia disceremus : ille enĩ ea qͣ mittebant᷑
si cut de illo scriptũ est auferebat. Et mulieres uoluit ut se
ad p̃paranda ⁊ ministranda necessaria sequerent᷑: ostendens
qͦo eugłistis ⁊ ministris dĩ tanꝙͣ militib a plebib dĩ tã qͣm
ꝓuntialib deb̾etur: ut si quis eo quod sibi deberet᷑ uti nol¬
let sicut paulus apłs noluit: ampliꝰ impenderet ȩccłiȩ ñ exi¬
gendo stipendiũ debitũ. s cotidianũ uictũ de suis manibus
transigendo. Audierat enĩ stabularius ad quẽ uulneratꝰ ille
ꝑductus est : si qͥd amplius erogaueris. in redeundo reddam̃
tibi. Amplius gͦ erogabat apłs paulus. qͥ sius. ut ipse

Expanded text:
Quod quisquis putat non potuisse ab apostolis fieri, ut cum eis sanctae conuersatiQuod quisquis putat non potuisse ab apostolis fieri, ut cum eis sanctae conuersatidominus enim noster more misericordiae suae infirmioribus conpatiens, cum ei possloculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam prouincialibus deberetur; ut, si quis eo quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
manib suis s ex ergło uiuat. sic̃ dñs constituit: qͦd in cõ¬
sequentib aꝑtissime demonstrauit. Ad hoc enĩ ⁊ fioe¬
les mulieres habentes t̾renã substantiã ibant cũ illis &
ministrabant ilł desubstantia sua. ut nullius indige¬
rent hoꝵ qͣ ad substantiã huius uite ꝑtinent. qͦdbeatꝰ
paulꝰ apłs licere quide sibi demonstrat. sic̃ & ceteri apłi faci¬
ebant: sed ea potestate se uti noluisse. postea cõmemorat. Hoc
qͥdã non intelligentes: ñ sororẽ mulierẽ cũ ille diceret. nũqͥd
ñ habemus potestatẽ sororẽ mulierẽ circunducendi. s uxorem
interp̃tatist̾. fefellit eos uerbi greci ambigiutas. qͦd uxor ⁊ mu-¬
lier eodẽ uerbo grece dr̃.: quãꝙͣ hoc ita posuerit apłs ut falli
ñ debuerint. qr neq mulierẽ tantũmͦ ait. s sororẽ mulierem.
neq ducendi s circunducendi. Nerũtam̃ alios int̾pretes non
fefellit ambiguitas hȩc : & mulierẽ non uxorem interp̃tati st̃

Expanded text:
manibus suis, sed ex euangelio uiuat, sicut dominus constituit, quod in consequentibus apertissime demonstrauit; ad hoc enim et fideles mulieres habentes terrenam substantiam ibant cum eis et ministrabant eis de substantia sua, ut nullius indigerent horum, quae ad substantiam uitae huius pertinent. quod beatus Paulus licere quidem sibi demonstrat, sicut et ceteri apostoli faciebant, sed ea potestate se uti noluisse postea commemorat. hoc quidam non intellegentes non \'sororem mulierem\', cum ille diceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor et mulier eodem uerbo graece dicitur, quamquam hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque "mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'. uerumtamen alios interpretes non fefellit haec ambiguitas et cmuliel\'em, non \'uxorem\' interpretati sunt.\'
Abbreviated transcription (Latin):
cuniam. neq argentũ in zonis ur̃is . non peram in uia.
neq duas tunicas habeatis. neq calciam enta neq uirgã.
Dignus est enĩ oꝑarius cibo suo. Ecce ubi constituit dñs:
qͦs idem apłe cõmemorat. Ad hoc eni dixit illa omĩa
ne portarent: ut ubi opus esset ab eis acciꝑent. qͥb an-¬
nuntiabant regnũ di. Ne quis aut̃ arbitret᷑ solis . xiiͫ.
hoc fusse concessum: uide qͥd etia lucas narret. Post hȩc¬

Expanded text:
non peram in uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam; dignus enim est operarius cibo suo. ecce ubi constituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ habitus. sermo. incessus. uita. formã intuentib pre¬
bent: Nam illos cũ uideris in modũ turturis pingere
incessum. curiosos. uerbosos. in risu faciles. sine puoore. si¬
ne uerecuntia. fabulas uiles ⁊ uanas referentes. ad cursum
taroos. ad mensam paratos. ad ieiuniũ ingratos. quoꝵ ocłi
ut faces ardentes. huc illucq uento animi flante. scintillas
concupiscentiȩ spargunt. & ut rota uoluuntur: qui pprio
igne torquentur in sartagine mentissuȩ: hos ut dixi deui¬
ta. qr scriptum legis. Cũ sc̃o osc̃s eris: & cũ ꝑuerso sub¬
uerteris. Humules uͦ. obedientes. lecti onem amantes. ora¬
tioni instantes. ama ⁊ dilige. tãqͣm menbra xꝑi. Nam
illos quos te deuitare monui: non attendas. Magis
.uolo ut te timeant ⁊ emulentur mali: boni uero di¬
Quro significat

Expanded text:
quorum habitus, sermo, incessus, vita, formam intuentibus praequorum habitus, sermo, incessus, vita, formam intuentibus praebent. Nam illos quos videris in modum turturis pingere incessum, curiosos, verbosos, in risu faciles, sine pudore, sine verecundia, fabulaaniles et vanas referentes, ad cursum tardos, ad mensam paratos, ad jejunium ingratos, quorum oculi ut faces ardentes huc illucque vento animi flante, scintillas concupiscentiae spargunt, et ut rota volvuntur, qui proprio igne torquentur in sartagine menti suae, hos, ut dixi, devita, quia scriptum legis: Cum sancto sanctus eris, et cum perverso perverteris . Humiles vero obedientes, lectionem amantes, orationi instantes, ama et dilige, tanquam membra Christi. Illos quos te devitare monui, non attendas, magis volo ut te timeant et aemulentur mali, boni vero diQuid significet
Abbreviated transcription (Latin):
fulgebis. Si uis ut superius dictũ est. cormundũ habere:
nunꝙͣ. te inanib fabulis occupes. Quicquid turpe est &
contiã scĩtatem : nũꝙͣ aut agas. aut delecteris audiRe:
ne de tecto urtutũ: pristina quesiturus uestimenta descẽ¬
das: Nec de agro reuertaris domũ: ne fimbriam saluatoris.
ne cincinos noctis rore madefactos quos semel tenere ce¬
pisti: aliquando dimittas: Esto ut domꝰ fundata supra pe¬
cram. Nulla ce aura scli huius concutiat: nullus te uentus
desiderii prauus exiuat: fsto apis prudentissima. fauũ inel¬
iis oꝑa tua componat: ut tua dulcedine sacies xꝑm. Suꝑ¬
uola uicia. & continges eum qͥ tibi dicit: ego flos campi.
⁊ flos agri. Pecerpe flores ꝑ seripturas scãs: ut orẽgradus
dicas cũ propha. Eructauit cormeũ uerbũ bonũ: dieo ego
oꝑa mea regi. Lingua mea calamus scribȩ uelocit᷑ seriben¬
ds. llos gͦ imitare illos sequere. qͥ ista airoire meruerunt

Expanded text:
fulgebis. Si vis, ut superius dictum est, cor mundum habere, fulgebis. Si vis, ut superius dictum est, cor mundum habere, nunquam te inanibus fabulis occupes. Quidquid turpe est et contra sanctitatem nunquam aut agas, aut delecteris audire. ne de tecto virtutum, pristina quaesiturus vestimenta descendas , nec de agro revertaris domum, ne fimbriam Salvatoris, nec cincinnos noctis rore madefactos, quos semel tenere coepisti aliquando dimittas: Esto ut domus fundata super petram , nulla te aura saeculi hujus concutiat, nullus te ventus desiderii pravi exurat. Esto apis prudentissima, favum mellis opera tua componant, ut tua dulcedine saties Christum. Supervola vitia et continges eum qui tibi dicit: Ego flos campi, et flos agri . Decerpe flores per Scripturas sanctas, ut dicas cum Propheta: Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribae velociter scribentis . Illos ergo imitare, illos sequere qui ista audire meruerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ loquitur. quȩ cogitat. aut despicit. aut nescit. coram
se iste ñ ambulat: quia qualis sit insuis morib uł actib
ignorat: nec sibimecipsi p̾sens est: qui semetipsũ cotioie ex¬
quirere atq cognoscere sollicitꝰ ñ est. Iile aut̃ ueraeit᷑ se
ante se ponit. sibiq in p̾senti est: qui se insuis actib tã ꝙͣ.
aliũ actendit. Debemus gͦ nosmetipsos sollicite sic̃ alios ui¬
dere. nosq ipsos ut dictũ est ante nos ponere: &. in cunctis
icis fortasse. Quomͦ possũ custodire cor meu̾ ut mala
nͨ cogitet: Auoi breuit̾ rationem. Potes euidenter:
si diuina ⁊ celestia meoiteris: Tamen tria sunt: quȩ posstꝰ
a malis cogitationib animam liberare. Uigilia scã. oratio.
⁊ meditatio. Harũ assidiuitas confert animȩ stabilitatem.
ut bonis cogitationib n nͨ malis occupetur. Si uis in mun¬
consequeris premiũ. ⁊ clariore sapientiȩ & scientiȩ lumine

Expanded text:
quae loquitur, quae cogitat, aut despicit, aut nescit, coram quae loquitur, quae cogitat, aut despicit, aut nescit, coram se iste ignorat. Nec sibimetipsi praesens est, qui semetipsum quotidie excutere atque cognoscere sollicitus non est. Ille autem veraciter se ante se ponit, sibique in praesenti est, qui se in suis actibus tanquam alium attendit. Debemus ergo nosmetipsos sollicite sicut alios videre, nosque ipsos, ut dictum est, ante nos ponere, et in cunctis  tuum . Dicis fortasse, quomodo possum custodire cor meum, ut mala non cogitet? Audi breviter rationem. Potes evidenter, si divina et coelestia mediteris. Tamen tria sunt quae possunt a malis cogitationibus animam liberare: vigilia sancta, oratio et meditatio. Harum assiduitas confert animae stabilitatem, ut bonis cogitationibus et non malis occupetur. Si vis in munconsequeris praemium, et clariore sapientiae et scientiae lumine
Abbreviated transcription (Latin):
muli casu gaudere: impetus carnis est. At contͣ amare cȩ¬
lestia. contempnere transitoria. non ad fructũ uoluptat
transitura. s ad usũ necessitatis querere. de minuci morte tri¬
tib exercent. recte nunc de scis animalib or̃: ubi erat ĩpetus
& ante faciẽ suã ⁊ coraᷤ facie sua ambulet: xeui:¬
Nte faciem ergo suam gradit᷑ iustus: quia ad ea quȩ
reliquerat nullo iam appetitu respicit. & in ecernis quȩ
appecit. sub contemplationis suȩ oculo. boni oꝑis pedẽ ponit:
ti uͦ ambulare est: sibimetipsi absentẽ non esse. Omi̾s et¬
enĩ iustus qui uitam suã sollicitꝰ aspicit. ⁊ diligent᷑ con¬
siderat. quantũ cotioie in bonis oꝑib crescit. aut fortasse
quantũ decrescat: iste quia se ante se ponit. coram se am¬
bulat : quippe qui uigilant᷑ uidet utrum surgat an deflu¬
at Quisqͥs uͦ uitȩ suȩ custodia negligit oiscutere qd agit

Expanded text:
muli casu gaudere, impetus carnis est. At contra amare coemuli casu gaudere, impetus carnis est. At contra amare coelestia, contemnere transitoria, non ad fructum voluptatis transitura, sed ad usum necessitatis quaerere, de inimici morte tritibus exercent, recte nunc de sanctis animalibus dicitur: « Ubi erat impetus et ante faciem suam, et coram facie sua ambulat. Ante faciem ergo suam graditur justus, quia ad ea quae reliquerat, nullo jam appetitu aspicit, et in aeternis quae appetit, sub contemplationis suae oculo, boni operis pedem ponitti vero ambulare, est sibimetipsi absentem non esse. Omnis etenim justus qui vitam suam sollicitus aspicit, et diligenter considequantum a bonis decrescat, iste, quia se ante se ponit, coram se ambulat: quippe qui vigilanter videt utrum surgat an defluat. Quisquis vero vitae suae custodiam negligit, discutere quae agit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nelectis ⁊ reprobis oiuersi st̃ impetus: in electis urdeli¬
cet ĩpetus sp̃s. in reprobis impetꝰ carnie Impetꝰ quippe
carnis: ad odiũ. ad elationem. ad immundiciã. ad rapinã.
ao exteriorem głam. ad erudelitatẽ: ad suꝑbiam. ad des¬
perationẽ. adiram. ad uirgia. ad uoluptates animũ impel¬
lit. Impetus uͦ sp̃s.: ad caritatẽ. ad humilitatẽ. ad continẽ¬
tiam. ad largitatẽ miscdĩȩ. ad interiorem ꝓfectũ. ad pieta¬
tis opera. ad ȩcernoꝵ fidem. ad spem sequentis gaudii. ad
pacientiã. ad pacem. ad considerationẽ uitȩ mortaliss.
& lacrimas mentẽ ꝓtrahit. Unde necesse est. ut magna
semꝑ cura consioerare debeamꝰ in omne qͦd agimus. quinos
impetus ducat᷑ nr̃a cogitatio ꝑ impetũ carnis an ꝑimpetũ
sp̃s impellatur. Amare etenĩ terrena. temporalia eternis
p̃ponere. exteriora bona non adusũ necessaria habere. s ad
uoluptatẽ concupiscere. ultione᷑ de inimico querere. de e¬

Expanded text:
electis et reprobis diversi sunt impetus. In electis videlicet impetus spiritus, in reprobis impetus carnis. Impetus quippe carnis ad odium, ad elationem, ad immunditiam, ad rapinam, ad exteriorem gloriam, ad crudelitatem, ad perfidiam, ad desperationem, ad iram, ad jurgia, ad voluptates animum impellit. Impetus vero spiritus ad charitatem, ad humilitatem, ad continentiam, ad largitatem misericordiae, ad interiorem profectum, ad pietatis opera, ad aeternorum fidem, ad spem sequentis gaudii, ad patientiam, ad pacem, ad considerationem vitae mortalis, et lacrymas mentem pertrahit. Unde necesse est ut magna semper cura cogitare debeamus in omne quod agimus, qui nos impetus ducat; utrum nostra cogitatio per impetum carnis, an per impetum spiritus impellatur. Amare etenim terrena, temporalia aeternis praeponere, exteriora bona non ad usum necessarium habere, sed ad voluptatem concupiscere, ultionem de inimico quaerere, de ae
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. Illa inflaca suꝑbiȩ factu cor miserũ eleuat: ista ne
a celsitudine sua corruat. usq ad infima seipsam humiliat
Sed quid plura: Concupiscentia carnis in omĩum uicioꝵ
multitiroinẽ sibi consentientes p̾cipitat: concupiscentia uͦ
sp̃s mentem lassã ne deficiat. spe futurȩ głȩ corrroborat:¬

Expanded text:
tat. Illa inflata superbiae fastu cor miserum eleuat; ista, ne tat. Illa inflata superbiae fastu cor miserum eleuat; ista, ne a celsitudine sua corruat, usque in infima seipsam humiliat. Sed quid plura? Concupiscentia carnis in omnium uitiorum multitudinem sibi consentientes praecipitat, concupiscentia uero spiritus mentem lassam ne deficíat, spe futurae gloriae corroborat
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ affectus quos intentione cogitationis agit. ꝑfectioẽ
uoluntatis explere contendit: ista castitatis ⁊ pudiciȩ ho
lucrũ. ⁊ fugit dampna temporaliũ rerum: ista contempnẽs
mundũ. solũ sibi uendicat. xꝑm. Illa inuioia nullũ sibi su¬
croꝵ ꝓfectu tabescit: ista de cuntoꝵ uirtutib gaudet: &
minores sibi ꝓ caritate p̃ponit. Illa exestuans nichil equani¬
miter portat. s ꝑturbata mente usq ad uoces tumultum
exaltat: ista nulla exasꝑastione mouetur. s ꝑ tratiquilli¬
ratis mansuetudinem pacient̾ omia̾ sustinet: Illa tristi¬
cia inficit᷑. dũ quelibet aduersa ꝑsenserit: ista nullo mero¬
re frangit᷑. s etiã mala de proximis portans ab interiore gau¬
dio non mouetur. Illa ambitzone honorũ inficit᷑. & huma¬
nis laudib uł illecebris uanȩ głȩ selinitur. ista humilitatẽ
amat. ⁊ soli dosuo qui inspector est mentis. placere delec¬

Expanded text:
tionum affectus, quos intentione cogitationis agit, perfectione tionum affectus, quos intentione cogitationis agit, perfectione voluntatis explere contlucrum et fugit damna temporalium rerum; ista contemnes mundum solum sibi uindicat Christum. Illa inuidia nullum sibi suctorum profectu tabescit; ista de cunctorum uirtutibus gaudet, et minores sibi per caritatem praeponit. Illa ira exaestuans, nihil aequanimiter portat, sed perturbatam mentem usque ad uocis tumultum exaltat; ista nulla exasperatione mouetur, sed per tranquillitatis mansuetudinem patienter omnia sustinet. Illa tristitia inficitur, dum quaelibet aduersa persenserit; ista nullo maerore frangititur, sed etiam mala de proximis portans, ab interiore gaudio non mouetur. Illa ambitione honorum inficitur et humanis laudibus, uel inlecebris uanae gloriae delinitur; ista humilitatem amat, et soli Deo suο, qui inspector est mentis, placere delec
Abbreviated transcription (Latin):
otcupiscentia carnis : est motus anime turpis. in
affectũ soroioȩ delectationis. Concupiscentia uero
sp̃s : est ardens intentio mentis. in desideria scȩ uirtutis
Ista sibi consentientes mittit ad regnũ: illa adsupplieiũ
sempiternũ. Toncupiscentia namq carnis: primũ ille¬
cebras uicioꝵ in cogitationib gignit. Concupiscentia uero
sp̃s: e contrano cogitationes scas indesinent᷑ opponit. Illa
sabulis uanis oblectat᷑. ⁊ uerbis: ista scripturarũ meditatio¬
nib ac p̃ceptis. Illa gaudet spectaculis rerũ terrestriũ: is ta
contemplatione cȩlestiuꝰ gaudioꝵ. Illa t̾rena gaudia qͣrit.
ista gemitꝰ ⁊ suspiria trahit. Illa in sõnum atq pigritiã
corpus relaxat : ista uigiliis & competentib orationibus
elaborat. Illa ꝑ ingluiuiem. illecebris uentris ⁊ desiderio
gutturis in estuat: ista semetipsã ieiuniis ⁊ abstinentiȩ
crueratib macerat: lila luxunȩ subdita. curpiũ ꝑpetra¬

Expanded text:
oncupiscentia carnis est motus animae turpis in affectum sordidae delectationis. Concupiscentia vero spiritus est ardens intentio mentis in desideria sanctae virtutis. Ista sibi consentientes mittit ad regnum, illa ad supplicium sempiternum. Concupiscentia namque carnis primum illecebras vitiorum in cogitationibus gignit. Concupiscentia vero spiritus e contrario cogitationes sanctas indesinenter opponit Illa fabulis vanis oblectatur et verbis, ista Scripturarum meditationibus atque praeceptis. Illa gaudet spectaculis rerum terrestrium, ista contemplatione coelestium gaudiorum. Illa terrena gaudia quaerit, ista gemitus et suspiria trahit. Illa in somnum atque pigritiam corpus relaxat, ista in vigiliis et competentibus orationibus elaborat. Illa per ingluviem illecebris ventris et desiderio gutturis inaestuat, ista semetipsam jejuniis et abstinentiae cruciatibus macerat. Illa luxuriae subdita turpium perpetra
Abbreviated transcription (Latin):
intellexit uir dei alloris ingenii hoc eum mͦ posse constringi
si id ei offic ⁊ imponeret. in quo quidam locus iniurię uideret
Itaq exorcistani eum eẽ p̃cenr. Quã ille ordinationẽ ne despexi¬
se tanqͣm bumiliorem iud̾et᷑: non repudiauit. Nec multũ

Expanded text:
intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliore
Abbreviated transcription (Latin):
dictis: ut inermis barbaris obiceretur. Postero die hostes lega¬
tos de pace miserunt: sua oĩa seq dedentes. Unde quis dubitet
hanc uere beati uiri ę̾ẽ uictoriani: cui p̃stitũ sit ne mermis ad
p̃lium micteretur. Et quanuis pius dñs seruare militẽ susĩ
licet int̾ hostiũ cimeos ⁊ tela potuisset: cam̃ ne uł glioꝵ mor¬
te scĩ uiolarent᷑ obtutꝰ. exemit pugnȩ necessitatẽ. Neq enim
aliam ꝓ milite sui xp̃c debuit p̃stare uictoriã: qͣm ut suba¬
tis sine sanguine hostib nemo moreretur. Ex inde relicta
militia sc̃m hylarium pictauȩ ep̃m ciuitatis cuiꝰ cunc in dĩ
reb spectata ⁊ cogni ia fides hobebatur expetiuit: & aliquali¬
diu apud eum cõmorat᷑ ẽ Temptauit idem hylariꝰ iniposito
diac.ii officio.. um ar .ꝰ. inplicare: ⁊ ministerio uiueiri
diunio. S cum sepissime restitisset. indignũ se eẽ uociferans.

Expanded text:
dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legadictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans,
Abbreviated transcription (Latin):
donatiuũ cepit erogare nulitib. Ut est consuetudinis
singuli recitabantur: donec ad Martinũ uentũ est. Tunc
uͦ oportiiũ tẽpꝰ existimans quo peteret missioneni. neq
enĩ iutegrum sibi fore arbit᷑bat᷑. si donatiuũ ñ milita¬
curꝰ acciꝑet: hactenꝰ inquit ad cęsarẽ militaui tibił
patere ut nc̃ militẽ deo. Donatiuũ cuũ pugnaturꝰ ac¬
cipiat: xp̃i ego sum miles. pugnare mͥ ñ licet Tunc uͦͥ ad¬
uersũ hanc uocem ꝙyraimꝰ infremuit: cdicens eui nictus
pugne quȩ postero die erat futura non religionis grã detices¬
re militiam. at martinꝰ intrepidꝰ. immo illato sibi terroreꝯ
stantior: si ħ inquit ignauie adscribitur non fidei: crassina
die ante aciem muermis adstabo. & in nomine dñi iħit nor eli¬
p̃eo signo crucis non clipeo ꝓtectꝰ aut galea: hostium cuneos
penet᷑bo secuiꝰ. Retrudi gͦ in custodiam ubet᷑ facturꝰ fidem.

Expanded text:
donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem
Abbreviated transcription (Latin):
los a uirei astra multitudinẽ: audiuit iħm clara uoee dicen¬
memardiñs dctorii suoꝵ qui ante pͥddixerat. qͣndiu secistis¬
ree uii ex minimis istis mͥ fecistis. se in pauꝑem ꝓfessus est
fuisse uestitum : n ad confirmandũ cã boni oꝑis testimonium.
in eodem habiti quẽ pauꝑ acceꝑat ẽ dignatus ostendẽ. Quio
uiso uir beatissi mͦ: non in gła est elat᷑. Cum eͥe̾t annorũ duode¬
uiginti: ad baptisma conuolauit. Nec statĩ militiȩ renuntie-¬
uit tribuni sui p̃cib deuictꝰ eui contub̾niũ familiarit̾ p̃staba
Et enĩ transacto tribunat᷑ sui cempore: renuntiaturĩ se seło
pollicebatur. Qua martiũ expectatione suspensus: ꝑ bienniũ
fere postea qͣm est baptisma consecut᷑ solo scilicet nomine mili¬
tauit. Interea irruentib intra gallias barbaris uilianꝰ cę¬
sar eoacto munũ exercitu apud uuangionũ eiuitatem

Expanded text:
lorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicenlorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicenmemor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, uiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
anum uictũ reseruabat. Iam tunc euangłii non fur¬
dus auditor: decrastino non cogitabat. Quodam
itaq cempore cum iam nichil pt̾ arma ⁊ simplicẽ
militie uestem hab̃et: media hẏeme q̃ solito asꝑior
inhorruerat. ad eolut plerosq uis algoris extingue¬
ret: obuium. habet. in porta ambianensium cix.¬
tatis pauꝑem nudum. Qui cum p̃tereuntes ut
sui misererent᷑ exoraret. om̃sq miserum p̃terirent.
intellexit uir deo plenꝰ sĩbi illum aliis mised̃ĩam
non prestantib reseruari. Quid tauien ageret s
Nichul p̃t̃ clamidem qͣ indutꝰ erat ħabeb at. Iam. Rt.
reliꝗͣ in op̾ simile consũpserat. Arrepto itaq ferro que
accine ert mediã diuidit. partemꝙ eꝰ pauꝑi dbuiti reliq̃te
aceis s indiit. Interea decireũstantib radere ñmubli qͥor
erat mens sanior altł gemere. quod uchil simile fecisse not
cum utios pbꝰ habentes iiestire pauꝑem sine sua nudicate potu¬

Expanded text:
anum uictum reseruare: iam tum euangelii non suranum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potu
Abbreviated transcription (Latin):
actib inuidebat. cũ ee̾t annorum duodecĩ raptꝰ & cathe¬
nat᷑. sac̃mentis militarib implicitꝰ est: uno tm̃ seruo
comite contentꝰͥ cui tam̃ u̾sa uice diis seruiebat. adeo ut
ple ũq ei & calciamenta ipse det̾heret. n ipse detergeret:
cibũ una caperent. hic sepiꝰ ministrar&. Triennium
sere ante baptisma in armis fuit: integer tam̃ ab his
uicus qͥb illud hominũ genꝰ ĩplicari solet. Multa
illi circa cõmilitones beniguitas: mira caritas. Pa¬
tientia uͦ atq humilitas: ultra humanũ modũ.
Nam frugalitatem in eo laudare ñ ẽ necesse: qͣ ita
usus est ut iam illo tẽpore non miles s monachus
putaretur. Quib reb ita sibi commilitones suos de¬
umxerat: ut eum miro affectu uenerarent᷑. Necdũ
tauien regenerat᷑ in xp̃o. agebat quendam bonis o¬
ꝑib baptismatis candidatum: assistere scilicet la¬
borantib: opem ferre miseris: alere egentes. uestire
nudos. Nichil sibi ex militie stipendiis: p̃t̃ cotidi¬

Expanded text:
inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugaliusus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum miro adfectu uenerarentur. necdum tamen regeneratus in Christo agebat quendam bonis operibus baptismi candidatum: adsistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidi
Abbreviated transcription (Latin):
gentilitas detinebat uisitaret : ex uolinitate scĩ hẏlarii ꝓfect
est. Multisq ab e obstritͦ p̃cib ⁊ lacrimis ut rediret. mestꝰ
ut ferunt peregrinationeni ingressus ẽ constestat᷑ fr̃s multa
se aduersa passurum. quod postea ꝓbauit euentꝰ. Ac pͥmum
int̾ alpes deuia secutꝰ: incidit in latrones Cũq uꝰ securim
eleuatam in caput eiꝰ uibrasset: ictũ ferientis dextere susti¬
nuit alt̃. Uic̃t̾is tamen post t̾gum mau.h : uii serusindus
i custodiendꝰ tradit᷑. Qui cuni eum ad remotiora duxisset.
ꝑcunctari ab eo cepit quis nam ẽt. Respondit xpiauuor
se esse. Querehat etiam ab eo an timeret. Tunc uero constan¬

Expanded text:
icitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constan
Abbreviated transcription (Latin):
potens etiam n uere apłicus haberenur. Nec multo post dĩs
ret: clamore ⁊ luctu turbȩ plangentis excipitirr. Adquã¬
cum sollicitꝰ astitisset & quis e̾e̾tꝰ hic sletus inquireret:
indicatur unum ⁊ familia seruulum laqueo sibi utru
ermnpt sse. Qcie cognito cellulam inqua corpus iacebat in

Expanded text:
potens etiam et vere apostolicus haberetur. VIII. Nec multo post, dum potens etiam et vere apostolicus haberetur. VIII. Nec multo post, dum ret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur. Ad quam sollicitus cum astitisset, et quis esset hic fletus inquireret; indicatur unum e familia servulum laqueo sibi vitam extorsisse. Quo cognito cellulam, in qua corpus jacebat, in
Abbreviated transcription (Latin):
uendi uidit defunctum paulatim menbris om̃ib commnoueri.¬
⁊ laxatis in usum uiuendi palpitare luminib. Tunc uͦ magna
ad dimm̃i uoce conuersus gr̃ãs agens. cellulam clamore conpleue¬
rat. Quo audito qui ꝓ forib astiterant: statin irruunt. Mi¬
rum spectaculum quod uidebant uiuere: queni mortuũ reli¬
quissent. Ita reddit᷑ uite statun est baptisma consecut᷑: plures
postea uixit anuos: pͥmꝰq apud nos martini uircutum uł
materia uł testimoniumm fuit. Idem cam̃ referre erat solitus
e corpore exutum ad tribunal uidicis ductum: deputatũq
obscuris locis ⁊ uulgarib turbis: tristem excepisse sententiã.
Tunc ꝑduos angłos uidici fuisse suggestũ: hune esse ꝓ quo mar¬
tinis oraret. Ita ꝑ eodem angłos se uissum reduci. & martino
redditum: uiteq pristinȩ restitutum. Ab boc pͥmo tempore beg¬
ti uiri nomen enituit: ut qui sc̃s iam ab omib habebatub

Expanded text:
dendi dendi et laxatis in usum videndi palpitare luminibus. Tum vero magna ad Dominum voce conversus gratias agens, cellulam clamore compleverat: quo audito qui pro foribus astiterant, statim irruunt. Mirum spectaculum, quod videbant vivere quem mortuum reliquissent! Ita redditus vitae, statim baptisma consecutus, plures postea vixit annos: primusque apud nos Martini virtutum vel materia vel testimonium fuit. Idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal judicis ductum, deputatumque obscuris locis et vulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos judici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se jussum reduci, et Martino redditum vitaeque pristinae restitutum. Ab hoc primum tempore beati viri nomen enituit, ut qui sanctus jam ab omnibus habebatur,