comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio fortis res. Wltis uidere quã sit
fortis dilectio: Quisquis aliqua necessitate
non potuerit implere quod iubet dͥs: amet
illum qui implet. & in illo implet. Intendat
caritas ur̃a. Uerbi grã. Uxorem habet quam
dimittere non potest: oportet ut obtemꝑ et
apłõ dicenti. uxori uir debitum redat: &
alligatus es uxori. noli querere solutionem
Nenit in mentem quia melior ẽ illa uita de
attendat eos qui hoc fecerunt. amet eos & in
ipsis implet. quod inse non pot̃. fortis res di
lectio. Ipsa est uita nr̃a. quia si in illa ñ fueri¬
mus: nichil ꝓdest quicquid aliud habuerimꝰ.
Si linguis hominum loquar & angłoꝵ inqͥt
apłs: caritatem autem non habeam: factꝰ sũ
quasi eramentũ sonans. aut cymbalum tin¬
niens. Adiungit aliud magnum. Quod si di¬
stribuero omnem substantiam meam. & si tra¬
didero corpus meum ut ardeam: caritatẽ aũ
ñ habeam: nichil michi ꝑdest. Si aũ sit sola
caritas. ñ inueniat quod distribuat pauꝑib.

Expanded text:
dilectio fortis res. Vultis videre quam sit fortis dilectio? Quisquis per aliquam necessitatem non potuerit implere quod jubet Deus, amet illum qui implet, et in illo implet. Intendat Charitas vestra. Verbi gratia, uxorem habet, quam dimittere non potest; oportet ut obtemperet Apostolo dicenti, «Uxori vir debitum reddat;» et, «Alligatus es uxori? ne quaesieris solutionem.» Venit in mentem quia melior est illa vita deAttendit eos qui hoc fecerunt; amat eos, et in ipsis implet quod in se non potest. Fortis res est dilectio. Ipsa est virtus nostra; quia si in illa non fuerimus, nihil prodest quidquid aliud habuerimus. «Si linguis hominum loquar,» dicit charitatem autem non habeam, factus sum quasi aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens.» Adjungit aliud magnum: «Quod si distribuero omnem substantiam meam, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest» . Si autem sit sola charitas, quae non inveniat quod distribuat pauperibus,
Abbreviated transcription (Latin):
eritate itaq ꝑfruem᷑.
cum uiderimus facie ad faciem: quia &&
hoc ꝓmittit᷑ nob. Nam quis auderet sꝑare
quod d̃s non dignatus eẽt uł polliceri. uel da¬
re: Hidebimus facie ad faciem. apłs dicit.
Dunc scio ex parte: nec̃ in enigmate ꝑ specłm:
tuno aũ facie ad faciem. Et ioħes apłs in epła¬

Expanded text:
eritate perfruemur, cum viderimus facie ad faciem; quia et hoc promittitur nobis. Nam quis auderet sperare quod Deus non dignatus esset vel polliceri vel dare? Videbimus facie ad faciem. Apostolus dicit: Nunc scio ex parte, nunc in aenigmate per speculum, tunc autem facie ad faciem . Et Joannes apostolus in Ep
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ quodtimet ne uͥginitas sponse
cp̃i: ꝑ astutiam diaboli corrũ pature
Timeo inquitꝰ ne sicut serpens euã seduxit
astutia sua: sic & ur̃ȩ m̃tes corrũpant᷑ a sim
in hominib qͥd ab eis expellunt nͥ u̾itate:¬
Immittunt diabolũ: &e excludunt xpm.
Immittunt adult̾um: excliid̃t sponsum.
Paranimphi scił. uł potius lenones ser¬
do possidet falsitas: serpens possidet. Endo
possidet u̾itas: xꝑc possidet. Ipse enĩ dixit.
Ego sum u̾itas. De illo aũ dixit. & in u̾itate
ñ stetit: quia u̾itas ñ ẽ in eo. Sic ẽ aũ u̾itas
rum u̾bum ds̃. equalis patͥ: uera anima
uera caro. uerus hõ. uerus d̾s: uera natiui¬
tas. uera passio: uera mors. uera resurrectio.
Si aliqͥd hoꝵ dixeris falsum: intrat putre¬
do de ueneno serpentis: nascunt᷑ uermes
mendacioꝵ: & nicħ integrũ remanebit.

Expanded text:
uid est quod timet ne virginitas sponsae Christi per astutiam diaboli corrumpatur? Timeo, inquit, ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a sin hominibImmittunt-diabolum, excludunt Christum; immittunt adulterum, excludunt sponsum; paranymphi scilicet vel potius lenones serdo possidet falsitas, serpens possidet: quando possidet veritas, Christus possidet. Ipse enim dixit, Ego sum veritas : de illo autem dixit, Et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo . Sic est autem veritas Patri, vera anima, vera caro, verus homo, verus Deus, vera nativitas, vera passio, vera mors, vera resurrectio. Si aliquid horum dixeris falsum, intrat putredo, de veneno serpentis nascuntur vermes mendaciorum, et nihil integrum remanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
rissimi. ioueri posse non nullos siue
pios ut requirant. siue impios ut rep̃hen¬
dant: quod postea quã panẽ tinctum suo¬
traditori dñs dedit. intrauerit in illũ satanaᷤ.
porrectus de mensa xꝑi. ut post ulum in¬
traret in eius discipłm fatanas: Quib res¬
pondemus: hinc potius nos doceri. quã sit
cauendũ. male acciꝑe bonum. Aultũ qͥppe
interest. ñ quid accipiat s quis accipiat. nec
quale sit quod datur. s qualis sit ipse cui
datur. Nam & bona obsunt & mala ꝓsuit.
sicut fuerint quib dantur. Peccatũ in qͥt
apłs ut appareat peccatum: ꝑ bonũ mͥ oꝑa¬
tum ẽ mortẽ fece ꝑ bonum factum ẽ malũ:

Expanded text:
rissimi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est malum,
Abbreviated transcription (Latin):
dñm rogaui ut auferret eum a me: & dixit
mͥ. Sufficit tͥ gr̃a mea. Nam uirtꝰ in infir¬
mitate ꝑficitur. Ecce ꝑ malũ factũ ẽ bonũ.
cum bene accipitur malũ. Quid gͦ miraris. si
datus est iude panis xpi. ꝑ quẽ manciparet᷑
diabolo:. cum uideas e contrario. datũ paulo
angłm diaboli. ꝑ quẽ ꝑficeret᷑ in xꝑo. Ita
& malo bonum obfuit: & bono malum
ꝓfut. Recordamini unde sit scriptũ. Quic̃q
manducauerit panẽ aut biberit calicem
dni indigne: reus erit corporis & sangunis
dñi. Et de his erat sermo. cum hoc apłs di¬
in discrete negligenterq sumebant. Hic gͦ
si corripitur. quia ñ diiudicat. hoc est non
discernit a cȩteris cibis dnĩcum corpus: quo
dãmodo dampnatur. qui ad eius m̃sã fingẽs
amicum accedit inimitus. Si rep̃hensione
tangitur negligentia conuiuantis. qua pe¬
na ꝑcutitur. uenditor inuitantis: Probet¬

Expanded text:
dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini . Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diindiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis Dominicum corpus; quo modo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum, accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis?
Abbreviated transcription (Latin):
addendo qd̾ seq̃r. qm̃ õs dii gentiũ dȩmonia.
oꝑante sꝑu etiam dici hoc oportuit quod
dictum ẽ. dii gentiũ demoniaͬ. ut intellige¬
remus sic &̃ in hebreo positũ. dii gentiũ
simiilachra: ut demonia potiꝰ quȩ ft̃ in
simulachris significarentur. Nam qd at¬
tinet adipsa simulachra. quȩ grece appellan¬
tur idola: quo nomine iam utimur ꝓ latino.
oculos habent & ñ uident. & cȩt̾a quȩ de
his ideo dicuntur. quia omĩ sensu carent. qͦ¬
circa nec t̾reri possunt: quia nͥ ea que senrgunt.
lis suꝑ oms dõs. qm̃õs dii gentiũ simulachra.
nͥ ꝑsimiilachra intelligantur demonia. quȩ
ẽ ĩdolum. Hoc enim retulit ad mat̾iam t̾re¬
nam: sensu carentẽ. Item ne qͥsquã putaret.
ñ ẽẽ aliquam iuiuentẽ sentientẽq naturã. qͦ
gentiũ sacͥficiis delectet᷑. adiunxit. s quȩ im

Expanded text:
addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium daemonia.addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium daemonia.ante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, super omnes deos, quoniam dii Gentium simulacra,» nisi per simulacra intelligantur daemonia, quae  quia nihil est idolum:» hoc enim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrific
Abbreviated transcription (Latin):
merito queri solet. Et scͥptum inuenimꝰ ẽẽ
in alio psalmo. dos & homines appellatos
sicut est. ds stetit insinagogadeoꝵ. in medio
aũ deos discernit. Et paulopost. Ego dixi dii
estis: & filii excelsi om̃s. uos aũ sicut homines
moriemini: & sicut unus ex pͥncipib cãdetis
boni ẽẽnt om̃s: ñ sic eos diudicaret. Cũ enim
dixisset d̾s stetit insinagoga deoꝵ ñ ait in me¬
dio dos & homines discernit: tamꝙͣ ostendeis.
qͥd inter sit interdos & homines. s in medio
di factus. diiuocant᷑. utrũ angłi uocandi sut
repperiri: aꝑte dictos angłos deos. S cum de
dño do dictum eẽt t̾ribilis ẽ suꝑ õs dõs: cur
hoc dixerit continuo uelut exponendo sub¬
iunxit: qm̃ õs diigentium demonia. Suꝑ ta¬
les deos dixit dñm t̾ribilem in scĩs suis qͦs
cȩlos fecit: a quib demonia terrent᷑. sic enim
sequit᷑. dñs aũ cȩlos fecit. Non gͦ dii sine ad¬
ditamento. s dii gentium demonia: suꝑius

Expanded text:
merito quaeri solet. Et scriptum invenimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadboni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» i factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentur. Sic enim sequitur, «Dominus autem coelos fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius
Abbreviated transcription (Latin):
deo. Nolo uos socios fieri demonioꝵ. Si gͦ nus¬
quã indiuinis eloquiis repperit᷑ scõs angłos
appellatos dos: ea mͥ causa potissimũ occur¬
rit. ne isto nomine hoĩes ad hoc edificarent᷑.
ut ministeriũ uł seruitiũ religionis q̃ grece
liturgia uł latria dr. scĩs angłis exhiberent:
qd nec exhiberi abhominib uolunt. nͥ illi
dõ qui oe ipsoꝵ &e hominũ ds̃ ẽ. Unde multo
utilius angłi uocant᷑. qui latine nuntii nũ¬
cupant᷑ ut ꝑ nom̃ non substantiȩ. s officii.
satis intelligamus illum dm̃ a nob̃ eos coli
uelle. quem nuntiant. Totam gͥ istam quȩ¬
stionem breuit apłs absoluit. ubi ait. Nã
& si st̃ qͥ dicunt᷑ dii. siue in celo siue in t̾ra.
quẽadmodum sunt dii multi. & dñi mul¬
ti: s nob̃ d̾s unꝰ pat̾ ex quo omĩa. &e nos

Expanded text:
cios fieri daemoniorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra; quemadmodum sunt dii multi et» «domini multi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam illud ẽ ñ eredidit qd dixĩ illud ñ fect
q̃d dixit. Scd̾m hanc fidem quacredimꝰ: fi¬
deles sumus dõ. Scđm illam uͦ qua fit qd̾ ꝓ¬
mittitur: etiam d̾s ipse. fidelis ẽ nob̃. Hoc
enim dicit apls: fidelis ds qui ñ uos ꝑmittat
temptari. suꝑ id qd̃ potestis

Expanded text:
nam illud est \'non credidit quod dixi\', illud \'non fecit quod dixit\'. secundum fedem, qua credimus, fideles sumus deo; secundum illam uero, qua fit quod promittitur, etiam deus ipse fidelis est nobis. hoc enim dicit apostolus: fidelis deus, qui non uos permittat temptari super id quod potestis
Abbreviated transcription (Latin):
quent̃ dicens. Non ueni uocare iustos. s pet¬
iusti. interim uiuentes ex fide. donec ꝑfecta¬
iusticia ꝑducantur ad speciem. sicut salute
ꝑfecta etiam ad ipsuis corꝑis immortalitatẽ:
Obsetramus ꝓ xpo reconciliari deo. Ac deinde
subiungit. Fum qui ñ nouerat pecc̃m. peccm̃
ꝑ nob̾ fecit. id est sacͥficium ꝓ peccatis: ut nos¬

Expanded text:
quenter dicens: Non ueni uocare iustos sed pecquenter dicens: Non ueni uocare iustos sed peciustiiustitia perducantur ad speciem sicut salute perfecta etiam ad ipsius corporis inmortalitatem, obsecramus pro Christo reconciliari deo; ac deinde subiungit: Eum, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit — id est sacrificium pro peccatis; n
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod dr. ignorantes dei uisticiã. qͦ nos
ex eius gr̃a iusti sumꝰ. ut ipsa iusticia eiꝰ
nos simus. cũ iuste uiuimꝰ credentes in eũ
qui ustificat impiũ: ñ illa qua ipse iustꝰ ẽ.
ȩtna sua & incõmutabili iusticia. Hec itaꝙ
iusticia. qua nos dei munere iusti sumꝰ. signi¬
ficatur in psalmo illo uͥ scͥptũ ẽ: iusticia tua
sit montes dei. Montes qͥppe di sc̃ĩ eiꝰ sunt.
de quib alibi dr. Suscipiant montes pacẽ
ppło tuo. Et illa gͦ salus gratuita ẽ: de qͥ
in alio psalmo dicitur. Dñi ẽ salus. & suꝑ po¬
płm tuum benedictio tua. Sicut gͦ qd̾ legit᷑
domini ẽ salus. ñ ea salus intelligitur qua dñs
salus ẽ. s qua hi salui sunt quos ipse saluos
fecit: sic cum legitur di iusticia. ñ ẽ illa in¬
telligenda qua d̃s iustus ẽ: s qua iusti sunt
homines. quos grã sua iustificat. Inde enim
salui unde iusti. Qui quod ait ñ est opꝰ sanis
medicus. s male habentib: exposuit conse¬

Expanded text:
in eo, quod dicitur: Ignorantes dei iustitiam, qua nos ex eius gratia iusti sumus, ut ipsa iustitia eius nos simus, cum iuste uiuimus credentes in eum, qui iustificat impium non illa, qua ipse iustus est, aeterna sua et incommutabili iustitia. haec itaque iustitia, qua nos dei munere iusti sumus, significatur in psalmo illo, ubi scriptum est: Iustitia tua sicut montes dei. montes quippe dei sancti eius sunt, de quibus alibi dicitur: Suscipiant montes pacem populo tuo. et multa de in alio psalmo dicitur: Domini est salus et super populum tuum benedictio tua. Sicnt ergo, quod legitur: Domini est salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui vat: sic cum dicitur Dei justitia, non est illa intelligenda qua Deus justus est, sed qua justi sunt hosalui, unde iusti, quoniam, quod ait: Non est opus sanis medicus sed male habentibus, exposuit conse
Abbreviated transcription (Latin):
ereticoꝵ genus callidum ñ sꝑu sapien¬
tie s impatientiȩ. quo solent hereti¬
coꝵ feruere primordia. & pacẽ ꝑtur bare
scõꝵ: s ħ in usum cedt ꝑficientiũ: iuxta
filius eruditus sapiens erit imprudente aũ
ministro utetur. Multa quippe ad fidem
catholicam ꝑtinentia. dum hereticoꝵ calli¬
da inquietudine exagitant᷑. ut aduersꝰ eos
defendi possint: & considerant᷑ diligentiꝰ
& intelliguntur clarius. & instantius p̃¬
dicantur: & ab aduersario mota questio.
discendi existit occasio. S malus frater. in
filio suo. hoc ẽ in oꝑe suo.puer idest seruuᷤ
ẽ fratrum suoꝵ: cum ad exercitationẽ pati¬
entiȩ. uel ad ꝓuectum sapientie. scienter
utuntur malis bont¬

Expanded text:
ereticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere primordia, et pacem perturbareium, juxta m scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudidefendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur, et ab adversario mota quaestio discendi existit occasio: qufilio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis bon
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie catholice alumpnis. uideo cau¬
tissime ꝓuideri. nequid ppłariter agant:
qͦd ñdum ẽẽ temporis ut cum ppło agat᷑ in¬
delligunt. Alim̃ta lactea large auidis infun
bis cum sapientib & paucis uescunt᷑. Sapi¬
entiã enĩ locunt᷑ inter ꝑfectos. Carnalib uͦ
& animalib & quamus nouis hoĩb. ad¬
huc tam̃ pariilis. ñ nulla obtegunt: sed
nulla mentiunt᷑. Non enim uanis honori¬
tati eoꝵ cũ quib societatẽ uite huiꝰ inire
meruerunt. Hec enĩ lex ẽ diuine ꝓuidentiȩ:
ut nemo a suꝑiorib adiuuet᷑. ad cognoscen¬
dam ce ꝑcipiendã grãm dĩ: qui ñ ad eandẽ
puro affectu in feriores adiuuerit.

Expanded text:
esiae catholicae alumnis video cautissime provideri: ne quid populariter agant, quod nondum esse temporis, ut cum populo agatur, intelligunt; alimenta lactea large avidis infirmbis cum sapientibus paucis vescuntur. Sapientiam enim loquuntur inter perfectos, carnalibus vero et animalibus, quamvis novis hominibus, adhuc tamen parvulis, nonnulla obtegunt, sed nulla mentiuntur. Non enim honoritati eorum cum quibus societatem vitae hujus inire meruerunt. Haec enim lex est divinae providentiae, ut nemo a superioribus adjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affectu inferiores adjuverit.
Abbreviated transcription (Latin):
piditate p̃ponant: in eoꝵ amissione passi de¬
trimentum. ꝑ ignẽ quendã doloris ꝑueniunt
ad salutẽ. A quo dolore atq detͥmento tanto
ẽ quisq securior: quanto ea uł minꝰ amau̾it:
uł tamꝙͣ non habens habuerit. Qui uͦ ꝓpt̃ illa isł
tenenda uł ad ipiscenda. homicidiũ. adulterium.
fornicationẽ. idolatriam. & similia queq cõmi¬
serit: ñ ꝓpt̃ fundamentũ ꝑ ignẽ saluabitur s
a misso fundam̃to et̃no igne torquebit᷑ Ex tͣt᷑

Expanded text:
piditate praeponunt, in eorum amissione passi depiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem quendam doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securior, quanto ea uel minus amauerit uel tamquam non habens habuerit. qui uero propter illa uel tenenda uel adipiscenda homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam et similia quaeque commiserit, non propter fundamentum per ignem saluabitur, sed amiss
Abbreviated transcription (Latin):
& habebis thesaurum in celo. ce ueni sequere
me: edificaret suꝑ illud fundam̃tũ. aurũ argẽ¬
tum. lapides p̃ciosos. Non enim cogitaret nisi
quȩ st̃ di: qͦmͦ placeret dõ. Et he cogitatioes st̃
quantũ existimo: aurũ. argentũ. lapides p̃cio¬
si Porro si circa diuitias suas quodam carnali
teneretur affectu. quãuis ex eis multas elemo¬
sinas fac̾e̾t nͨ ad eas augẽdas fraudis aliqͥd rapi¬
neq moliretur. aut eaꝵ minuendaꝵ uł amit¬
tendaꝵ meti. in aliqd̃ facinꝰ flagitiumue labe¬
retur: alioquin iam se istomͦ. ab illiꝰ fundam̃¬
ti stabilitate subtraheret: s ꝓpt̾ carnalem ut
dixi quẽ in eis habebat affectum. qͦ talib bo¬
nis sine dolore carere ñ posset: edificaret suꝑ
fundam̃tũ illud. ligna. fenum. stipulam. maxi¬
me si &e uxorem sic hab̾et. ut õ ꝓpt̾ ipsam co¬
mittuntur: ꝓpt̾ea qui ea sic habent. cum habeant
infundamento fundatam fidem que ꝑdilectio¬
nem oꝑatur. neq huic ista ulla ratione uł cu¬

Expanded text:
thesaurum in caelo; et ueni, sequere me, aedificaret super illud fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos; non enim cogitaret, nisi quae sunt dei, quomodo placeret deo. et hae cogitationes sunt, quantum existimo, aurum, argentum, lapides pretiosi. porro si circa diuitias suas quodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad eas augendas fraudis aliquid rapinaeque moliretur aut earum minuendarum uel amittendarum metu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam comittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cu
Abbreviated transcription (Latin):
fide mortua sibi uitam ꝑpetuã pollicentur:
Qua ꝓpt̃ diligenter oportet attendere: quomͦ
accipienda sit apłi pauli illa sententia plane
ad intelligendum difficilis. ubi ait. funda¬
mentũ enim aliud nemo pot̾ pone̾ pret̾ id
ȩdificat suꝑ fundam̃tum aurũ. argentũ.
lapides pretiosos. ligna. fenum. stipulam:
uniꝰcuiusq opꝰ manifestatur. Dies enĩ de¬
clarabit. quia in igne reuelabit᷑: & unius¬
cuiꝰq opus quale sit ignis ꝓbabit. Si cuiꝰ opꝰ¬
ꝑmanserit qd̃ suꝑedificauit: mercedem ac¬
cipiet. Si cuiꝰ aũ opus arserit. damꝑnum
patiet᷑: ipse aũ saluus erit. sic tñ quasi ꝑ ig¬
nem. Quod ita intelligendum putant: ut
illi uideant᷑ edificare. suꝑ hoc fundam̃tũ.
aurũ argentũ lapides p̃ciosos: qͥ fidĩ quȩ in
nũ. stipulam: qͥcũ eandem fidem habeant.
male oꝑant᷑. Unde arbitrant᷑ ꝑ quasdam
penas ignis eos posse purgari ad salutẽ ꝑci¬

Expanded text:
fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter diligenter oportet adtendere, quo modo accipienda sit apostoli Pauli illa sententia, plane ad intellegendum difficilis, ubi ait: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id eraedificat super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, uniuscujusque opus manifestabitur. Dies enim declarabit, quia in igne revelabitur, et uniuscujusque opus quale sit ignis probabit. Si cujus oper er aedificauit, mercedem accipiet; si cuius autem, opus arserit, damnum patietur; ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. quod ita intellegendum putant, ut illi uideantur aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos, qui fidei, quae in gna, stipulam, qui cum eamdem fidem habeant, male operantur. Unde arbitrantur per quasdam poenas ignis eos posse purgari ad salutem perci
Abbreviated transcription (Latin):
ut haberet uitam ȩt̾nam. & audiuit si ad
uitam uenire uellet seruanda sibi ẽẽ man¬
data & cum quereret que mandata. dictũ ẽ.
ñ occides. ñ mechaberis. ñ furtum facies. non
falsum testimoniũ dices. honora patrẽ tuum
& matrẽ tuam. ce diliges ꝓximũ tuũ tamꝙͣ de
ipsum. hec faciens in fide xꝑi teneret ꝓculdu¬
bio fidem quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ neq enĩ dili-¬
geret ꝓximum tamꝙͣ seipsum. nisi recepta
dilectione di. sine qua ñ diligeret seipsũ. Porro

Expanded text:
ut haberet uitam aeternam, et audiuit, si ad ut haberet uitam aeternam, et audiuit, si ad uitam uenire uellet, seruanda sibi esse mandata, et cum quaereret, quae mandata, dictum est ei: non occides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuuet matrem tuam; et, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Haec faciens in fide Christi, teneret procul dubio fidem quae per dilectionem operatur. Neque diligeret proximum tanquam se ipsum, nisi recepta dilectione Dei, sine qua non diligeret se ipsum. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ẽ: in structura architecti sapientis. Hoc ex¬
positione ñ indiget. Aꝑte enim dictum ẽ. fun¬
dam̃tũ enim aliud nemo pot̃ pon̾e preter id
dubio fides xp̃i: ꝑ fidem quippe habitat xꝑc
in cordib nr̃is. sicut idem apłs dicit. Porro si
fides xꝑi. illa utiq quã definiuit apłs. quȩ ꝑ
dilectionẽ oꝑatur: ñ enĩ fides illa demonũ cum
& ipsi credant & contremiscarit. & filiũ dĩ confi¬
teantur iħm. potest accipi in fundam̃tũ. Quare:
xp̃iane. id est ea fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ posi¬
ta in fundam̃to neminẽ ꝑire ꝑmittit. S qͥd sit
edificare suꝑ hoc fundam̃tũ. aurũ. argentum.
lapides preciosos. ligna. fenũ. stipulã:. si sub¬
tilius disserere coner: uereor ne ad intelli¬
gendũ difficilior sit ipsa expositio. Enitar
tam̃ quãtũ dñs adiuuat: & breuit̃. & qͣntũ
potero diliicide expedire qͦd sentio. Ecce ille
qui quesiuit a magistro bono qͥd boni facẽt.

Expanded text:
 est in structura architecti sapientis; hoc expositione non indiget: aperte enim dictum est, Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id dubio fides Christi: per fidem quippe habitat Christus in cordibus nostris, sicut idem apostolus dicit . Porro si fides Christi, illa utique quam definivit Apostolus, quae per dilectionem operatur. Non enim fides illa daemonum, cum et ipsi credant et contremiscant, et Filium Dei confiteantur Jesum, potest accipi in fundamento. Quare, christianae, id est, ea fides quae per dilectionem operatur, posita in fundamento, neminem perire permittit. Sed quid sit aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos et ligna, fenum, stipulam, si subtilius disserere coner, uereor, ne ad intellegendum difficilior sit ipsa expositio; enitar tamen, quantum dominus adiuuat, et breuiter et, quantum potero, dilucide expedire quod sentio. ecce ille, qui quaesiuit a magistro bono, quid faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
quit omĩb ꝑeuntib. quales oportet ẽẽ uos
in scĩs conuersationib & pietatib expectan¬
tes & ꝓperantes ad p̃sentiam diei dñi ꝑ quam
celi ardentes soluentur. & elem̃ta ignis ardore
decoquentur. Nouos uͦ cȩlos & t̾ram nouã scdm
ꝓmissa ipsiꝰ expectamus. in quib iusticia in
habitat. Qua ꝓpter kmĩ hec expectantes: sat¬
agite inuiolati &e immacłati. apud eũ re¬

Expanded text:
quit, omnibus pereuntibus, quales oportet esse uos in sanctis conuersationibus et pietatibus, expectantes et properantes ad praesentiam diei domini, per quam caeli ardentes soluentur et elementa ignis ardore decoquentur. nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius expectamus, in quibus iushabitat. Quapropter charissimi hec expectantes: satagite immaculati et inviolati apud eum in
Abbreviated transcription (Latin):
quib dam sub obscuris sententiis. non¬
nullos iniquos accepisse occasionẽ. ut tamꝙͣ
securi de salute quȩ in fide ẽ. bene uiuere
ñ curarent. commemorauit quȩdã ad intel¬
ligendum difficilia ẽẽ in epłis eiꝰ que hoĩes
ꝑuerterent. sicut & alias scripturas ad ꝓpͥũ
suum interitũ: cum tam̃ & ille apłs de salute
et̾na quȩ nͥ bene uiuentib ñ daret᷑. ead̾e sen¬

Expanded text:
quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tanquam securi de salute quae in fide est, bene vivere non curarent, commemoravit quaedam ad intelligendum difficilia esse in Epistolis ejus, quae homines perverterent, sicut et alias Scripturas, ad proprium suum interitum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dĩ ñ possidebunt. ñ gͦ ert̃ ad extris
cum illis quib dr̃. uenite benedicti pat̾s mei
ꝑcipite regnum: quia qͥ talia agunt regnũ
dĩ ñ possidebunt. Si gͦ adextͥs ñ ert: ñ restat
nͥ ut sint a sinistris. Sinistris qͥd dr: Ite in

Expanded text:
regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt a dextris regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt a dextris cum illis quibus dicetur, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Si ergo a dextris non erunt, non restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet? «Ite in
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dĩ non possidebunt. Et ignoras quia
patientia dĩ ad penitentiã te adducit: Tu nescio
quid tibi pollicens. scđm duritiam tuã. &e cor im¬
penitens. thesaurizas tibi iram indie ire & reue¬
lationis iusti iudiciidi: qui reddet uniciuiq se¬
cundũ oꝑa sua. Attende gͦ ipsum udicẽ uenientẽ.
Bene. Deo grãs: ñ tacuit sententiã definitã. Non
misit foras reos: ce duxit uelum. Ante uoluit
p̃nuntiare: qd̃ disposuit facere. Nempe congre¬
gabuntur. ante eũ omĩs gentes. Qd de illis
faciet: Separabit eos: &e alios ponet ad dexterã
alios ad sinistr̃a. Numqͥd medius locus seruatꝰ ẽ ÷
Quid dextris dicturus ẽ: Uenite benedicti patͥs
mei ꝑcipite regnum. Quid sinistris: Ite inignẽ
omĩa oꝑa regnum dĩ ñ possidebunt. immo
ñ oꝑa. s qui talia agunt: nam oꝑa talia in
igne non erunt: nemo enĩ illo igne ardens
furaturus ẽ & adulteraturus. s qͥ talia agunt

Expanded text:
regnum Dei non possidebunt.» Et ignoras quia regnum Dei non possidebunt.» Et ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu nescio quid tibi pollicens, secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum judicem venientem. Bene; Deo gratias: non tacuit sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in igneomnia regnum Dei non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi; sed «qui talia agunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ inquiunt qd sequit᷑. unusquisq aũ suꝑ
fundam̃tum uideat qd suꝑedificat: Alius
enĩ suꝑedificat. aurum. argentũ. lapides p̃cio¬
sos alius ligna. fenũ. stipulam: uniuscuiꝰq
opus quale sit ignis ꝓbabit. Dies enĩ dñi de¬
clarabit: qr in igne reuelabit᷑. Sicuiꝰ opꝰ ꝑ¬
manserit qd suꝑedificauit mercedẽ accipiet.
hoc ẽ quia suꝑ fundamentum iusta oꝑa ȩdĩ¬
ficat. aurum argentum. lapides pretiosos:
accipio: timens terreo. Securos uos facerem.
si securus fierem. Ego ignem et̾nũ timeo. Scͥp¬
tura dicit. Ignis eoꝵ ñ extinguet᷑: & u̾mis eoꝵ ñ
morietur. S de impiis dixit. ait aliqͥs. ñ de me.
qͥ quamuis peccator sim qͣmuis adulter. qͣmui ᷤᷤ
tus sum. Ego ꝑ ignem purgor: & ꝓp̃t fundam̃¬
tum ñ ꝑeo. Dic i iterum qͥd es: Xp̃iamis inqͥs.
Interim transi. Qͥd aliud: Raptor. adult̾. & cȩt̾a.
de talib cõmissis. penitentiã ñ agens regnum
celoꝵ sꝑas: Nonopinor: quia qui talia agunt

Expanded text:
Quid est, inquiunt, quod sequitur? «Unusquisque autem super fundamentum videat quid superaedificat. Alius enim superaedificat aurum, argentum, lapides pretiosos; alius ligna, fenum, stipulam: uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit; dies enim Domini declarabit, quia in igne revelabitur. Si cujus opus permanserit quod superaedificavit, mercedem accipiet:» hoc est, quia super fundamentum justa opera aedificavit; «aurum, argentum, lapides pretiosos.»accipio, timens terreo: securos vos facerem, si securus fierem; ego ignem aeternum timeo. «Etmorietur» . Sed de impiis dixit, ait aliquis, non de me; qui quamvis peccator sim, quamvis adulter, quamvis tus sum: ego per ignem purgor, et propter fundamentum non pereo. Dic mihi iterum, Quid es? Christianus, inquis. Interim transi. Quid aliud? Raptor, adulter, et caeterde talibus commissis poenitentiam non agens, regnum coelorum speras? Non opinor; «quoniam qui talia agunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in fundamento: saluus eris tamꝙͣ ꝑ ignem.
Audi aliud. Non potes tenere possessionẽ istã
nͥ dixeris falsum testimoniũ: &e hoc ñ face. xp̃m
in fundam̃to ponere ẽ. Ueritas enim dixit. Os
qd̾ mentitur: occidit animã. Ergo si possessio¬
nem tuam diligis. non tñ ꝓpter illam facis
rapinam. ñ ꝓpt̾̃ illam dicis falsum testimoniẽ.
&e tristaris si ꝑdis illam. suꝑ fundam̃tũ posiust
ñ aurũ. uł argentũ. aut lapides p̃ciosos: s lig¬
enm suꝑ fundam̃tum hoc edificet adult̾ia.
blas phemias. sacrilegia. idolatriã. ꝑiuria: &
putet se saluum futurũ ꝑ ignem: quasi ista¬
sint. ligna fenum. stipula. Et qui edificat a¬
ralium: & ipse saluus ꝑ idoneum erit fun¬

Expanded text:
in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. audi aliud: non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium; et hoc non facere Christum in fundamento ponere est. ueritas enim dixit: os, quod mentitur, occidit animam. ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimonium, contristaris, si perdis illam, super fundamentum posuisti non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligergo super fundamentum hoc aedificet adulteria, blasphemias, sacrilegia, idolatrias, periuria et putet se saluum futurum sint ligna, fenum, stipula: sed qui aedificat aralium, et ipse salvus erit per idoneum fun
Abbreviated transcription (Latin):
aliquam eius partem trahit in terra. Deniq
siueniat temptatio ducendi martyrii. illis qͥ
habent in fundam̃to xꝑm. ce edificant aurũ
argentũ. lapides p̃ciosos: qͥ dicunt ex hac opor¬
tunitate bonum ẽ mͥ dissolui. & ẽẽ cũ xꝑo.
alacres currunt. aut nicħ. aut modice de
trena fragilitate contristantur. Illi aũ amã¬
tes res ꝓpͥas. domos ꝓpͥas. grauit̃ conturban¬
tur: fenum. stipula & lignum. ardet Habent
gͦ ligna fenum. stipulam. suꝑ fundamentũ:
s rerum concessaꝵ ñ illicitaꝵ. Dico enĩ fr̃s.
Possides fundam̃tum: Here celo: calca derram.
Si talis es: ñ edificas nisi aurũ. argentũ. lapi¬
des preciosos. Cum aũ dixeris. amo possessio¬
nem istam. timeo ne ꝑeat & iiminet dãp¬
num. & tu contristaris: ñ qͥdem p̃ponis eam
xꝑo. Nam si sic amas possessionẽ istam. ut
si dicatur tͥ ipsam uis an xꝑm: &e si tͥstiᷤ eã ꝑ¬
dis. plus tam̃ amplecteris xꝑm quẽ posuisti

Expanded text:
aliquam eius partem trahit in terram. denique aliquam eius partem trahit in terram. denique si ueniat temtatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, qui dicunt ex hac opportunitate: bonum est mihi dissolui et esse cum Christo, alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos proprias, grauiter conturbantur: faenum, stipula et lignum ardet. habent ergo ligna et faenum et stipulam super fundamentum, sed rerum concessarum, non inlicitarum. dico enim, fratres: possides fundamentum: haere caelo, calca terram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris: "amo possessionem istam, timeo ne pereat" et imminet damnum et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. nam sic amas possessionem istam, ut, si dicatur tibi: "ipsam uis an Christum?" et si tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti
Abbreviated transcription (Latin):
Obscura quidẽ illa questio: s ut possũ breuit
dicam fr̃s: sunt homines omĩno contẽptores
scĩ. casti. continentes. iusti. fortassis & omĩa sua
uendentes. & pauꝑib distribuentes. aut possi¬
dentes. tamꝙͣ ñ possidentes: aut utentes hoc mũ¬
do. tamꝗͣ ñ utentes. Sunt item alii qui rebus
infirmitati concessis. inherent aliquantũ dilec¬
tione. ñ rapit uillam alienam: s sic amat suam.¬
ut si ꝑdiderit conturbet᷑. Non appetit uxorem
alienam: s inheret suȩ. Sic miscetur suȩ. ut mo¬
dum ibi ñ teneat. p̃scriptum tabulis: liberoꝵ
ꝓcreandoꝵ causa. Non tollit aliena. s repetit
sua: & habet iudicium cũ fr̃e suo. Talib enĩ dr.
Iam qͥdem omnino delictum ẽ in uob̃: quia
iudicia habetis uob̾cum. uerũ etiã iudicia
in eccłia iubet agi. ñ ad foꝵ trahi : tñ delicta ẽẽ
dicit. Contendit enim xꝑianus ꝓ reb t̾renis
ampluis quã decet eum: cui ꝓmissum ẽ regnũ
celoꝵ. Non totum cor suum sursum leuat: s

Expanded text:
possum, breviter dico. Fratres, sunt homines omnino contemptores eribus, sancti, casti, continentes, justi, fortassis et omnia sua vendentes et pauperibus distribuentes, aut possidentes tanquam non possidentes, et utentes hoc mundo tanquam non utentes . Sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione. Non rapit villam alienam; sut si perdiderit conturbetur; non appetit uxorem alienam, sed sic haeret, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua et habet indicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa iudicia in ecclesia iubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse dicit. contendit enim christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
chil ẽ abiciendum. quod cum gr̃aꝵ acti¬
one ꝑcipitur. Ergo & si paulo ñ solum
uero. uerum etiam dispensatori maximo
fidei. nec solum cognitori uerum etiam
doctori ueritatis. omĩs utiq in cibis crea¬
tura di non simulate. s uere bona erat
cur gͥ nicħ simulate suscipiendo. sacrors
cerimonaꝵq gentiliũ. s de cibis & p̃putio
uerum sentiendo ac docendo. tñ tamquã
gentilis factus ẽ gentib: oe ñ potuit fieri
tãꝙͣ iudeꝰ uideis. nisi fallacit suscipiendo
sacram̃ta iudeoꝵ: Cur oleastro inserto
seruauit dispensationis ueracẽ fidẽ. & na¬
turalib ramis. nec extra s in arbore consti¬
tutis. nescio qͦd dispensatoriũ simmulatiõis
uelamen obtendit: Cur factus tãꝙͣ genti¬
lis gentib qd̃ sentit docet. qd̾ docet sentit:
pectore. aliud ꝓmit uerbis. in fac̾tis. in
scripturis: S absit hoc saꝑe. Utrisq enĩ
debebat caritatem de corde puro. & con¬

Expanded text:
hil abiciendum, quod cum gratiarum actihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et con
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dixi quod miscditer illa si mulauerit.
s quia sic ea ñsimulauit quȩ faciebat si miha
uideis. queadmodũ nec illa quȩ faciebat si¬
milia gentib. quȩ tu quoq cõmemorasti.
atq in eo me qͦd ñ ingrate fateor. adiuuisti
Cum enim abste quesissem in epła mea qͦmͦ
fallacit suscepit sacram̃ta iudeoꝵ. & cũ gen¬
tib tamꝙͣ gentilis factꝰ sit. nec tñ susceꝑit
fallacit̾ sacrificia gentium: tu respondisti.
in eo factum gentib tamꝙͣ gentilẽ. qͦd p̃pu¬
tium receꝑit. qd̃ in differenter ꝑmiserit ues¬
q cibis quos dampnant iudei. Ubi ergo
quero utrum & hoc simulate fecerit.
Quod si absurdissimum atq falsissimu
ẽ: sic gͦ & illa inquib udeoꝵ consuetu¬
dini congruebat. lib̾tate prudenti. ñ
necessitate seruili: aut quod ẽ indigniꝰ
dispensatione fallaci. potius quã fideli
fidelib enim &e his qui cognouerunt ue¬
ritatem. sicut ipse testatur. nisi forte &
hic fallit. omĩs creatura dĩ bona ẽ: & ni¬

Expanded text:
ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et ni
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ sibi agenda minime retusabat. non
miscđ̾itẽr fallebat. s ñ omĩno fallens. atq
hoc mͦ a dno deo. ula usq ad certi tẽporis
dispensationẽ iussa ẽẽ cõmendans. a sacri¬
legis sacris gentium. distinguebat. Tc̃ aũ
ñ mentientis astu. s cõpatientis affectu.
uideis tamꝙͣ iudeus fiebat: qñ eos ab illo
errore quo uł inxꝑm credere nolebant. uł
ꝑ uet̾a sacerdotia sua cerimoniaꝵq obser¬
uationes. se apeccatis posse mundari fie¬
riq saluos existimabant. sic liberari cu¬
piebat. tãquã ipse illo errore teneret᷑. dili¬
gens utiq ꝓximum tamꝙͣ scipsũ. & hȩc
aliis faciens. quȩ sibi ab aliis fieri uellet. si
hoc illi opꝰ ẽẽt. Ed cum dñs admonuisset.
adiunxit. Hec ẽ enim lex & ꝓpħȩ. Hc̃ com¬

Expanded text:
etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caeremoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: Haec est enim lex et prophetae. Hunc com
Abbreviated transcription (Latin):
Inuenti sunt martyres. qui hab̾ent ista scła¬
ria. Quã multi diuites &e senatores passi st̃.
Edificabant tñ quidã eoꝵ. ligna. fęnũ. stipu¬
lam: in affectib carnalib ce scłariũ curarũ.

Expanded text:
Inventi sunt martyres qui haberent ista saeculaInventi sunt martyres qui haberent ista saecularia. Quam multi divites et senatores passi sunt! Aedificabant tamen quidam eorum ligna, fenum, stipulam in affectibus carnalium et saecularium curarum:
Abbreviated transcription (Latin):
nis domus: uideamꝰ qi ĩã dedicatũ ẽ
caput nr̃m. Iam facta ẽ dedicatio in capite: t̃ãꝙͣ
dedicatio fundam̃ti. Caput sursũ ẽ fundam̃¬
tum inferuis. ne forte ꝓpt̾ea male dixerimus
incelum sedet ad dexterã dĩ patͥs: s puto nos
non errasse. Apłs enĩ dix̃. fũ dam̃tũ aliud nemo
aurum. argentũ. lapides p̃ciosos: qui bene
uiuunt. qͥ dm̃ honorant. & laudant. qui
patientes st̃ in tribulatiõib. qͥ desiderant
patriam: ipsi edificant aurum. argentũ.
lapides pretiosos. Qui aũ amant ad huc scła¬
ria. & negociis terrenis implicati st̃. & dediti st̃
uinculis quib dam & affectionib carnis. do
ni sunt. ita ut cor eoꝵ ñ recedat a xp̃o. &e nil
p̃ponant xꝑo. quomͦ in edificando nicħ p̃po¬
nitur fundam̃to: edificant qͥde ipsi. ligna. fe¬
nũ. stipulam. S qͥd secutus ẽ: Uniuscuiꝰq
opus quale sit. ignis ꝓbabit. Ignis tribula
uit: om̃e aũ genus hominũ ꝓbat in fine.

Expanded text:
nis domus, videamus quia jam dedicatum est caput nostrum: jam facta est dedicatio domus in capite, tanquam dedicatio fundamenti. Caput sursum est, fundamentum deorsum: ne forte propterea male dixerimus in coelum, sedet ad dexteram Patris. Sed puto nos non errasse. Apostolus enim dixit: Fundamentum enim aliud nemo aurum, argentum, lapides pretiosos. Qui bene vivunt, qui Deum honorant et laudant, qui patientes sunt in tribulationibus, qui desiderant patriam, ipsi aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos: qui autem amant adhuc saecularia, et negotiis terrenis implicati sunt, et dediti sunt vinculis quibusdam et affectibus carnis, domni sunt, ita ut cor eorum non recedat a Christo, et nihil praeponant Christo, quomodo in aedificando nihil praeponitur fundamento; aedificant quidem ipsi ligna, fenum, stipulam: sed quid secutus est? Uniuscujusque opus quale sit ignis probabit: ignis tribulatvit, omne autem genus humanum probat in fine.
Abbreviated transcription (Latin):
ignẽ. S aliud ẽ igne ñ ledi. aliud ꝑignẽ sal¬
uari. Et unde hoc: Propt̃ fundam̃tũ. Non re¬
cedat gͦ de corde fundam̃tũ: noli supra fenum
fundamentũ hoc pone̾. & noli ante ponere fe¬
num fundam̃to: ut fenuĩ habeat pͥmũ locũ

Expanded text:
. Sed aliud est igne non laedi, aliud per ignem salvari. Et unde? Propter fundamentum. Non recedat ergo de corde fundamentum. Noli super fenum ponere fundamentum, hoc est, noli anteponere fenum fundamento, ut fenum habeat primum locum
Abbreviated transcription (Latin):
aut latere. ñ nullos fideles ꝑignẽ quendam
purgatoriũ. quantomagis minꝰue bona ꝑe¬
untia dilexerunt. tanto tardius citiꝰue sal¬
ñ possidebunt. nͥ conuenient̃ penitentib.
eadem crimina remittant᷑. Conuenient̃ aũ
dixi. ut steriles in elemosinis ñ sint. qͥb tan¬
tum tribuit scͥptura diuina ut eaꝵ tantũ¬
m̾ fructum. se imputaturum p̃nuintiet
Ddñs dextris: & eaꝵ tantũmͦ sterilitatẽ sini¬
stris: quando his dicturus ẽ. uenite benedicti
patͥs mei ꝑcipite regnũ. illis aũ ite in ignem
et̾num.¬

Expanded text:
aut latere nonnullos fideles per ignem quemdam aut latere nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium. Quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt; tanto tardius citiusque salnon possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
lationis. de quo aꝑte alio loco scriptũ ẽ. Uasa
figuli ꝓbat fornax. &e homines iustos tẽpta¬
tio tribulationis. Iste ignis in hac interim
uita facit: quod apłs dixit. Si accidat duobꝰ
fidelib uni scił cogitanti quȩ sunt di. quomͦ
placeat deo. hoc ẽ edificanti suꝑ xp̃i fundam̃tũ
aurũ. argt̃. lapides p̃ciosos: alteri aũ cogitan
canti suꝑ idem fundam̃tum. ligna. fenũ. sti¬
pulam: illiꝰ enĩ opꝰ ñ exuritur: qr ñ ea dilex̃
quoꝵ amissione cruciet᷑. exiirit᷑ aũ huiꝰ qm̃¬
sine dolore ñ ꝑeunt. quȩ cũ amore possessa ft̃.
S qm̃ alterutra conditione ꝓposita. eis potiꝰ
mallet carere quã xꝑo. nec timore amitten¬
di talia deserit xꝑin. quãius doleat cũ amit¬
tit: saluus ẽ qͥdem. sic t̃n quasi ꝑ ignẽ: quia
urit eũ dolor rerũ quas dilexerat amissaꝵ.¬
damenti atq incorruptione munitũ. Lale
aliquid oẽ pꝰ hanc uitam fieri incredibile ñ
ẽ. & utrũ ita sit queri potest: & aut inuenire

Expanded text:
te alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitacanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit, quorum amissione crucietur; exuritur autemsine dolore non pereunt quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione proposita, eis potius maluit carere quam Christo, nec timore amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat cum amittit salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem, quia urit eum dolor rerum quas dilexerat amissarum, atque incorruptione munitum, tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est. Et utrum ita sit quaeri potest, et aut invenire