comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contemptum & preuaricationẽ uocat
Preuaricatrix enim diuinorum prȩ¬
ceptorum fuit & adultera. quia relicto
proprio uiro hoc est dõ. idolis gentiũ
se miscuerat. Signum quaerit. hoc ẽ.
signum decaelo E tsignum nondabit᷑
ci. nisi signum ione proph&ȩ. Quae¬
ritis inquit signum ame uidere. sed
nondabitur uobis signum diuinitatis
meae decaelo. sed potius humanitatis
meae deinferno:. Sicut enĩ fuit ionas
inuentre cȩti tribus diebus & tribus
noctibus Notaest historia deiona
quod cum fuger& a facie dñi intharsis.
cȩte sorbente deuoratus est. & ibi fuit
tribus dieb & tribus noctibus. hoc fac.¬
to significans mortem dñi quiscriptus¬
est incorde terrae. hoc est in sepulchro
tribus diebus & tribus noctibus iacus
non tot diebus & noctibus ex integro
mansisse Siquidem sexta feria hora
sexta cruci affixusest: nona autem
emisit spm. uespere uero post occasũ
solis depositus est decruce. & collocatꝰ

Expanded text:
contemptum et praevaricationem vocat. contemptum et praevaricationem vocat. Praevaricatrix enim divinorum praeceptorum fuit et adultera: quia relicto proprio viro, hoc est Deo, idolis gentium se miscuerat. « Signum quaerit, » hoc est signum de coelo, « et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae. » Quaeritis, inquit, signum a me videre, sed non dabitur vobis signum divinitatis meae de coelo, sed potius humanitatis meae de inferno. « Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribunoctibus. » Nota est historia de Jona , quod cum fugeret a facie Domini in Tarsis, ceto sorbente devoratus est, et fuit ibi tribus diebus et tribus noctibus: hoc facto significans mortem Domini, qui latuit in corde terrae, hoc est in sepulcro, tribus diebus et tribus noctibus. non tot diebus et noctibus ex integro mansisse? Siquidem sexta feria hora sexta crucifixus est, nona autem emisit spiritum: vespere post occasum solis depositus est de cruce, et collocatus
Abbreviated transcription (Latin):
ICPETEBANT ADNO
signum decaclo uidere. quasi
non fuissent signa ca quae dñs
superius fecerat: Sed quaeren¬
dum est qualia signa postulabant adño
sieri. Uel postula bant utinmo rẽ heliȩ
ynem decaelo ruere facer&. sicut con¬
tigit tempore heliȩ. quando ignis
de caelo descendit. & per cussit duos quin¬
quagenarios. cum quinquaginta suis-
uelctiam postulabant. utsicuti tem¬
pore samuhelis. astiuo tempore contra
consuctudinem illius terrae mugirent
tonitrua. choruscarent fulgura. ẏmbres
ruerent. Sed quia ea calumpniabant᷑
quae cotidie coram suis oculis dñm face¬
rt uidebant. multomagis haec calum¬
niantur si contigissent Diccbant enim
non ex potestate dni hoc euenire. sed
ex diuersis qualitatibus aeris accidisse:
Uel sicut ioħes euuangelista dicit. pc¬
tebant cum utmanna decaclo eis plu
er&. sicut quondam fecerat patribus
corum in deserto. utsine labore & fati¬
gatione uiuerȩ potuissent. Cenera¬
tio mala & adultera. Eenerationẽ
malam populum iudatorũ. ꝓpter

Expanded text:
ic petebant a Domino signa de coelo videre, quasi non fuissent signa ea quae Dominus superius fecerat. Sed quaerendum est qualia signa postulabant a Domino fieri. Vel postulabant ut in morem Eliae ignem de coelo ruere faceret, sicut contigit eo tempore, quando ignis de coelo descendit, et percussit quinquagenarios cum quinquaginta suis. Vel etiam postulabant ut, sicuti tempore Samuelis, aestivo tempore, contra consuetudinem illius terrae, mugirent tonitrua, coruscarent fulgura, imbres ruerent . Sed quia ea calumniabantur quae quotidie coram suis oculis Dominum facere videbant, multo magis haec calumniarentur, si contigissent. Dicerent enim non ex potestate Domini hoc evenire, sed ex diversis qualitatibus aeris accidisse. Vel, sicut Joannes Evangelista dicit , petebant eum ut manna de coelo plueret eis, sicut quondam fecerat patribus eorum in deserto, ut sine labore et fatigatione vivere potuissent. « Generatio mala et adultera. » Generationem malam populum Judaeorum propter
Abbreviated transcription (Latin):
mos obtinuit. ut sacrificium altaris
non inserico neque inpanno tincto
sed in lino terraeno cęlebretur. sicut
corpus est dni insindone munda
sepultum. iuxta quod ingestis ponti
ficalibus abeato papa siluestro legi¬
mus esse statutum. Demonumento
dñi ferunt quinrã aetate dehiero¬
solymis brit taniam uenłre. quod
domus fuerit rotunda. desubiacentẽ
rupe excisa tante altitudinis. ut
intro consistens homo uix manu ex¬
tenta culmen possit attingere. quȩ
hab& introitum aboriente. cui lapis
ille magnus aduolutus. atque inposi¬
tus est: incuius monumenti parte
aquilonari sepulchrum ipsum. hoc ẽ.
locus dominici corporis de eadem
petra factus est septem habens pedes
longitudinis. trium uero palmorum
mensura cetero pauimento altius
eminens. Quiuidelic& locus non
super sed altare meridiano pertotũ
patulus est unde corpus inferebatur
Color autem eiusdem monumenti
ac loculi rubicundo & albo dicitur

Expanded text:
mos obtinuit, ut sacrificium altaris mos obtinuit, ut sacrificium altaris non in serico neque in panno tincto, sed in lino terreno celebretur, sicut corpus est Domini in sindone munda sepultum, juxta quod in gestis pontificalibus a beato papa Silvestro legimus esse statutum. De monumento Domini ferunt, qui nostra aetate Hierosolymis Britanniam venere, quod domus fuerit rotunda, de subjacente rupe excisa, tantae altitudinis, ut intro consistens homo, vix manu extenta culmen possit attingere, qua habet introitum ab Oriente, cui lapis ille magnus advolutus atque appositus est. In cujus monumenti parte aqulocus Dominici corporis de eadem petra factum est, septem habens pedes longitudinis, trium vero palmorum mensura caetero pavimento altius eminens. Qui videlicet locus non desuper, sed a latere meridiano per totum patulus est, unde corpus inferebatur. Color autem ejusdem monumenti ac loculi, rubicundo ac albo dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis accipiant:uenit inquit iosẽph
abarimathia nobilis decurio qui & ipse
erat expectans regnum dĩ. & audac ter
intront adpẏlatum & petiuit corpꝰ
ihũ. Magne quidem ioseph iste digni¬
tatis ad scłm. sed maioris apd dm̃ me¬
riti fuisse laudatur. Talen namque
ex istere decebat quicorpus dni sepeli¬
r& qui &per iustitiã meritorum
tali ministerio dignus esset. & per
nobilitatẽ potentiae sȩcularis. facul¬
tatem poss& optinere ministrandi
Non enim quilib& ignotus aut medi¬
ocris ad presidem accedere. & cruci¬
fixi corpus poterat impetrare.
Ioseph aut̃ mercatus syndonẽ. & de¬
ponens eum in uoluit sindone
Et ex simplici sepultura dñi ambitio
diuitum est condẽpnata. quine
in tumulis quidem possunt carere
diuitiis. Possumus autẽ iuxta intel¬
legentiam spiritalem hoc sentire.
quod corpus dñi non auro. non gẽ¬
mis & scrico. sed linteamine puro
done munda inuoluit iħm purpu¬
reꝰ eum mente suscep it. Hinc eccłae

Expanded text:
ditatis accipiant. Venit, inquit, Joseph ditatis accipiant. Venit, inquit, Joseph ab Arimathaea nobilis decurio, qui et ipse erat exspectans regnum Dei. Et audacter introivit ad Pilatum, et petiit corpus Jesu. Magnae quidem Joseph iste dignitatis ad saeculum, sed majoris apud Deum meriti fuisse laudatur. Talem namque existere decebat eum qui corpus Domini sepeliret, qui et per justitiam meritorum tali ministerio dignus esset, et per nobilitatem potentiae saecularis facultatem posset obtinere ministrandi. Non enim quilibet ignotus aut mediocris ad praesidem accedere et Crucifixi corpus poterat impetrare. Joseph autem mercatus est sindonem, et deponens eum involvit sindone. Et ex simplici sepultura Domini ambitio divitum condemnatur, qui ne in tumulis quidem possunt carere divitiis. Possumus autem juxta intelligentiam spiritalem hoc sentire, quod corpus Domini non auro, non gemmis et serico, sed linteamine puro done munda involvat Jesum, qui pura eum mente susceperit. Hinc Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
est mundi creatura per fecta. septima
autem conditor ab opere suo requicuit
Unde & hancsabbatum hoc est requi¬
em uoluit intelligi: recte saluator eadẽ
sexta die crucifixus humanȩ restaura¬
tionis impleuit archanũ Ideoq cũ ac¬
cepiss& iħs acȩtum. dixit. Consuma¬
tum est hoc est sexta diei quod pro
mundi refectione suscepi. iã totum. ẽ
opus expletum. Sabbato aut̃ insepul¬
chro requiescens. resurrectionis quȩ
octaua die uentura erat expectabat
euentum. ubi nraẽ simul deuotionis
ac beatȩ retributionis preluc& exem¬
plum. quo sine hac quidem sexta scłi
aetate prodño p̾ati. & uelut mundo
necesse est crucifigi. Inseptima uero
aetate idest cumlatum quis debitum
soluit corpora quidem intumuli .s.
animas aut̃ secreta inpace cum dño
manere: & post bona oport& opera
quiescere. donec octaua tandem ue¬
niente aetate. etiam corpora ipsa re¬
surrectione glorificata. cũ animabus
simul incorruptionẽ acternȩ here¬

Expanded text:
est mundi creatura perfecta, septima est mundi creatura perfecta, septima autem Conditor ab opere suo requievit , unde et hanc Sabbatum, hoc est, requiem voluit appellari, recte Salvator eadem sexta die, crucifixus, humanae restaurationis implevit arcanum. Ideoque cum accepisset acetum dixit: Consummatum est, hoc est: Sextae diei, quod pro mundi refectione suscepi, jam totum est opus expletum. Sabbato autem in sepulcro requiescens, resurrectionis, quae octava die ventura erat, exspectabat adventum. Ubi nostra simul devotionis ac beatae retributionis praelucet exemplum, quos in hac quidem sexta saeculi aetate pro Domino pati, et velut mundo necesse est crucifigi. In septima vero aetate, id est, cum lethi quis debitum solvit, corpora quidem in tumulis, animas autem secreta in pace cum Domino manere, et post bona oportet opera quiescere, donec octava tandem veniente aetate etiam corpora ipsa resurrectione glorificata cum animabus simul in corruptionem aeternae haere
Abbreviated transcription (Latin):
carnalia. cuius ille metebant spirita¬
lia. Non quod indiger&. cybis dñs creatu¬
rarum. sedut tẏpum ostender& magis¬
trorum. quod uictu atque uestitu ex
discipłis deberent. eẽ. contenti: Sed
uideamus quales comites habuerit.
mariam magdalenam aqua septem
quasinceteris euuangeliis legimus.
Etcumiam sero ess& factum quierat
parasceuȩ quod est ante sabbatum. uenit
ioseph ab arimathia nobilis decurio.
Decurio uocatur quisit deordine cũriȩ
& officium curiae administra. qui
etiam curialis a procurando munera
ciuilia sol& appellari: Arimathia
autem ipsaest ramathaim. ciuitas hel
cane & samuhelis. in regione thamni¬
tica iuxta diospolim. Parascͥeue uero
grece latine preparatio dicitur. Quo
nomine iudaei quimter grecos morabant᷑
sextã sabbati appellabant. eoquod in illo
ea quȩ requiei sabbati necessaria eẽnt
preparare solerent. Iuxta hoc quoꝗde
manna quondam preceptum est : sexta
aut̃ die colligetis duplum. Et cetera.

Expanded text:
carnalia, cujus illae metebant spiritacarnalia, cujus illae metebant spiritalia. Non quo indigeret cibis Dominus creaturarum, sed ut typum ostenderet magistrorum, quod victu atque vestitu ex discipulis deberent esse contenti. Sed videamus quales comites habuerit, Mariam, scilicet, Magdalenam, a qua septem quas in caeteris Evangeliis legimus . Et cum jam sero esset factum, quia erat parasceve, quod est ante Sabbatum, venit Joseph ab Arimathia nobilis decurio. Decurio vocatur, quod sit de ordine curiae, et officium curiae administret. Qui etiam curialis, a procurando munera civilia, solet appellari. Arimathia autcanae et Samuelis in regione Thamnitica, juxta Diospolim. Parasceve vero Graece, Latine praeparatio dicitur. Quo nomine Judaei, qui inter Graecos morabantur, sextam Sabbati appellabant, eo quod in illo ea quae requiei Sabbati necessaria essent, praeparare solerent, juxta hoc quod de manna quondam praeceptum est: Sexta autem die colligitis duplum, etc. Exod.
Abbreviated transcription (Latin):
minoris. & ioseph mater & salomȩ̃
Et cum ess& ingalilea. sequebatur eum
& ministrabant ei. Iacobum minorem.
dicit ia cobum alphei qui & frater dnĩ
dicebatur. eoquod esset filius mariae
matertere dñi. cuius in euuangelio
suo meminit iohannes dicens: StabaNT
aut̃ iuxta crucẽ ihũ mater eius. & soror
matris eius maria eleophȩ. Maria
autem cleophȩ uidetur eam dicere
apatre. siue acognatione uocabat
uero minor iacobꝰ ad distinctionem
maioris iacobi. uidelic& filii zebedȩi
qui inter primos apłos uocatus est
& electus adño Consuetudinis aũt̃
iudaice fuit. nec ducebatur inculpã.
moregentis antique ut mulieres de sub¬
stantia sua uictum atque uestitum pre¬
ceptoribus ministrarent: hoc quia scan¬
dalum facere poterat innationibus
paulus abiecisse memorat: Numquid
non habemus potestatem soror es muli¬
eres circum ducendi. sicut & cęteri
apłi faciunt: Ministrabant autem
dno desubstantia sua ut meterent eoꝵ

Expanded text:
minoris, et Joseph mater, et Salome. minoris, et Joseph mater, et Salome. Et cum esset in Galilaea, sequebantur eum et ministrabant ei. Jacobum minorem dicit Jacobum Alphaei, qui et frater Domini dicebatur, eo quod esset filius Mariae materterae Domini, cujus in Evangelio suo meminit Joannes, dicens: Stabat autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae . Maria autem Cleophae videtur eam dicere a patre, sive a cognatione. Vocabatur vero minor Jacobus, ad distinctionem majoris Jacobi, videlicet filiqui inter primos apostolos vocatus est et electus a Domino. Consuetudinis autem Judaicae fuit, nec ducebatur in culpam more gentis antiquo, ut mulieres de substantia sua victum atque vestitum praeceptoribus ministrarent; hoc, quia scandalum facere poterat, in nationibus, Paulus abjecisse se memorat: Nunquid non habemus potestatem sorores mulieres circumducendi, sicut et caeteri Apostoli faciunt ? Ministrabant autem Domino de substantia sua, ut meteret earum
Abbreviated transcription (Latin):
nationum. Ante & enim dictũ
fuerat. notus in iudata ds̃ in isra hel
magnum nomen eius. Nunc autem
post passionem uero suam. cuntes in¬
quit docete om̃s gentes: Uidens autẽ
centurio qui ex aduerso stabat quia
sic clamans ex pirass&. ait. Uere. homo
hic filius dĩ erat. Manifesta causa
miraculi centurionis exponitur quod
uidens dnm sic expirasse. hoc est sp̃m
emisisse dixerit uere homohic filius
dĩ erat: Nullus enim hab& potestatẽ
emittendi spm̃. nisi qui animarũ condi
tor est. Et hoc considerandum est¬
quod centurio ante crucẽ in ipso scan¬
dalo passionis ueredĩ filium confiteat᷑.
& arrius ineccła predicit creaturam.
Vnde merito percenturionem fides
eccłae designatur. quae uel mysterioꝵ
caelestium ꝑ mortem dnĩ rescratos con¬
tinuo iħm & uere iustũ hominem.
& uere dĩ filium synagoga tacente
confirmat. Erant autem & mulieres
delonge aspicientes. in terquas erat
maria magdalenȩ & maria iacobi

Expanded text:
nationum. Ante etenim dictum nationum. Ante etenim dictum fuerat: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus . Nunc autem: . Post passionem vero suam: Euntes, inquit, docete omnes gentes . Videns autem centurio, qui ex adverso stabat, quia sic clamans exspirasset, ait: Vere homo hic Filius Dei erat. Manifesta causa miraculi centurionis exponitur, quod videns Dominum sic expirasse, hoc est, spiritum emisisse, dixerit: Vere homo hic Filius Dei erat. Nullus enim habet potestatem emittendi spiritum, nisi qui animarum condtor est. Et hoc considerandum quod centurio ante crucem in ipso scandalo passionis veri Dei Filium confiteatur, et Arius in Ecclesia praedicat creaturam. Unde merito per centurionem fides Ecclesiae designatur, quae vel mysteriorum coelestium per mortem Domini reserata, continuo Jesum et vere justum hominem, et vere Dei Filium, Synagoga tacente, confirmat. « Erant autem et mulieres de longe aspicientes, inter quas erat Maria Magdalene, et Maria Jacobi
Abbreviated transcription (Latin):
effusus. Per harundinem uero cui inpo¬
sitaest spongia scriptura significatur.
quae implebatur hocfacto. Sicut enĩ
lingua dicitur uel greca. uel latina.
uel alia quȩ lib& sonum significaNs
qui lingua promitur. sic arundo
dici potest littera quȩ harundine
scribitur. Sed significantius sonts
uocis humanȩ usitatissimȩ dicimus
linguas. scripturam uero harundinẽ
dici quominus usitatũ eo magis est mys
tuas commendo sp̃m meum: & haec
inquit dicens ex pirauit. Quꝰ duero
scribit iohannes. quiacum accepiss&
iħs a coetum dixit consummatũ : & in¬
clinato capite tradidit spm̃: inter
illud quod ait consummatum est. &
illud inclinato capite tradidit. emissa
est illa uox magna quã tacuit ioħ es.
ceteri autẽ tres commemorauerunt
Etuelum templi scissum est in duo.
a summo usque deor sum: Scinditur
uelum templi. ut arca testamenti &
omã legissacramenta quae tegebant᷑
appareant: atque ad popłm transeat

Expanded text:
effusus. Per arundinem vero, cui impoeffusus. Per arundinem vero, cui imposita est spongia, Scriptura significatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur vel Graeca, vel Latina, vel alia quaelibet, sonum significans qui lingua promitur, sic arundo dici potest littera quae arundine scribitur. Sed significantius sonos vocis humanae usitatissime dicimus linguas; scripturam vero arundinem dici, quo minus usitatum, eo magis est mysttuas commendo spiritum meum. Et haec, inquit, dicens exspiravit . Quod vero scribit Joannes, quia cum accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est, et inclinato capite tradidit spiritum , inter illud quod ait: Consummatum est, et illud, Et inclinato capite tradidit spiritum, emissa est illa vox magna, quam tacuit Joannes, caeteri autem tres commemoraverunt. Et velum templi scissum est in duo a sursum usque deorsum. Scinditur velum templi, ut arca testamenti et omnia legis sacramenta, quae tegebantur, appareant, atque ad populum transeant
Abbreviated transcription (Latin):
summata sunt omã quae oportebat
utfierent antequã acciper& acętũ.
& trader& sp̃m: atque ut hoc etiam
consummaretur quod ait: & insiti
mea potauerunt me acoeto: Sitio in¬
quit tamquã hoc dicer& hoc minus
fecistis. date quod estis: Iudaei quip¬
pe ipsi erant acoetum degenerantes
auino patriarcharum & prophetarũ.
tamquã deplenouase. de iniquita te
mundi huius impletũ cor habentes.
uelut spongia cauernosis quodã modo
atque tortuosis latibulis fraudu¬
lentum hy sopum cui circũposuer̃
spongiam acoeto plenam. qnm herba
est. humilis & pectus purgat ipsius xpi
humilitatem congruenter accipimus.
quam circum dederunt. & se circum¬
uenisse putauerunt: unde illud in
psalmo : Aspergesme dnẽ hysopo &
mundabor xpinamque humilitate
mundamurꝰ. quia nisi humiliass&
semet ipsum factus oboediens patri
usque ad mortem crucis. non utique
sanguis eius inpeccatorum remissionẽ.
hoc est in nr̃am mundationem fuisset

Expanded text:
summata sunt omnia quae oportebat summata sunt omnia quae oportebat ut fierent, antequam acciperet acetum, et traderet spiritum, atque ut hoc etiam consummaretur quod ait: Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit. Tanquam hoc diceret: Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino patriarcharum et prophetarum; tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleto, cor habentes velut spongiam cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum, cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pecus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus, quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Unde illud in psalmo: Asperges me hyssopo, et mundabor ; Christi namque humilitate mundamur, quia nisi humiliasset semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem crucis , non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostri mundationem fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
ferens motus. quod impericulis positi
adõ deseri nosputamus ut homo tur¬
batur. ut homo flet. ut homo crucifi¬
gitur: Etquidã decircumstantibus
audientes. dicebant. Ecce heliã uocat
Non om̃s sed quidã. quos arbitror
milites fuisse romanos. non intellegen¬
tes sermonis hebrȩi proprietatem.
sed ex eo quod dixit. heli. heli. putantes
heliam ab eo inuocatum. Sinaut̃ iudȩos
qui hoc dixerunt intellegere uolueris.
& hoc more sibi solito faciunt. ut dñm
inbecillitate infament. quod helie
auxilium de precetur: Currens autẽ
unus & implens spongiam acoeto circũ¬
ponensque calamo. potum dabat ei
dicens. Sine. uideamus siueniat helias
ad deponendum eum. Quã obcausam
dño acoetũ sit potui datũ. iohannes
ostendit plenus dicens. Postea sciens
iħs quia iam om̃a consummata sunt.
ut consum maretur scriptura dicit.
Sitio. Uasergo positũ erat acoecople¬
num hysopo circum ponentes obtu¬
lerunt ori eius. uidit ergo qnm̃ con¬

Expanded text:
ferens motus, quod in periculis positi, ferens motus, quod in periculis positi, a Deo nos deseri putamus; ut homo turbatur, ut homo flet, ut homo crucifigitur. Et quidam de circumstantibus audientes dicebant: Ecce Eliam vocat. Non omnes, sed quidam. Quos arbitror milites fuisse Romanos, non intelligentes sermonis Hebraici proprietatem, sed ex eo quod dixit Heloi, Heloi, putantes Eliam ab eo invocatum. Siu autem Judaeos, qui hoc dixerint, intelligere volueris, et hoc more sibi solito faciunt, ut Dominum imbecillitate infament, qui Eliae auxilium deprecetur. Currens autem unus, et implens spongiam aceto, circumponensque calamo potum, dabat ei, dicens: Sine, videamus si veniat Elias ad deponendum eum. Quam ob causam Domino acetum sit potui datum, Joannes ostendit plenius, dicens: Postea sciens Jesus quia jam omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Sitio. Vas autem positu hyssopo circumponentes, obtulerunt ori ejus. Vidit ergo quoniam con
Abbreviated transcription (Latin):
latromi dñs pęnitenti ianuã paradysi
reserar&: Etqua hora primus adam
peccando mortẽ huic mundo inuex̃.
eadem hora secundus adam mortem
moriendo destruer& Ethora non a
exclamauit iħs uoce magna dicens.
helor. helos lemasabactani: Quod
uicesimi primi psalmi abusus est illud.
quod inmedio uersiculi legitur respice
inme: suꝑ fluum est. Legitur enim in
hebrȩo. ds̃ms. ds̃m̃s. quare me dereli¬
quisti . Nec mireris uerborum humili¬
tatem querimonias derelicti. cũ formã
serui sciens. scandalum crucis uideas
Sicut enim esurire & sitire & fatigari
non erant propria diuinitatis sed cor¬
poralis passionis. ita & quod dicitur
ut quidme dereliquisti. corporalis
uocis erat proprium. quia sol& scđm
naturam corpus nulla tenus uelle
asibi coniuncta uita fraudari. Licet
enim & ipse saluator dicebat hoc. sed
propriȩ ostendebat corporis fragili¬
tatem manens uirtus & sapientia dĩ
Utergo homo loquitur: meos circum¬

Expanded text:
latroni Dominus poenitenti januam paradisi latroni Dominus poenitenti januam paradisi reseraret, et qua hora primus Adam peccando mortem headem hora secundus Adam mortem moriendo destrueret. « Et hora nona exclamavit Jesus voce magna, « dicens: Eloi, Eloi, lamma sabachtani? Quod vicesimi primi psalmi usus est. Illud vero quod est in medio versiculi: Respice in me, superfluum est. Legitur enim in Hebraeo: Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti? Ne mireris verborum humilitatem, querimonias derelicti, cum formam servi sciens, scandalum crucis videas. Sicut enim esurire et sitire et fatigari non erant propria Divinitatis, sed corporalis passionis, ita, et quod dicitur, « Ut quid me dereliquisti? » corporalis vocis erat prnaturam corpus nullatenus velle a sibi conjuncta vita fraudari. Licet enim et ipse Salvator hoc dicebat, sed proprie ostendebat corporis fragilitatem, manens virtus et sapientia Dei. Ut homo ergo loquitur, meos circum
Abbreviated transcription (Latin):
Etfacta hora sexta. tenebrȩ factę sunt
per totam terram usque in horã nonã
Clarissimum mundi lumen retraxit
radios suos. ne aut pendentem uider&
dñm. aut impii blasphemantes sua
luce fruerentur. E tnotandũ qͥa
dñs sexta hora hoc est recessuro
acentro mundi sole crucifixus sit
diluculo aut̃ hoc est oriente iã sole.
resur rectionis suȩ mysteria celebra¬
uerit. Statutum enim temporis signa¬
uit quod effectum temporis ex hibuit
quimortuus est propter peccata nrã.
& resurrexit propter iustificationẽ
nram. Nam & deadam peccante scrip¬
tum est. quod audierit uocẽ dnĩ dei
deambulantis inparadyso. ad auram
post meridiem. Post meridiem nãque
mclinata luce fidei. ad aurã uero re¬
frigescente feruore caritatis. deambu¬
lans auttm audiebat. quia ab homine
peccante recesserat. Rationis igitur
immo diuinȩ pietatis ordo poscebat
ut eodem temporis articulo quotunc
adȩ prȩuaricanti obcluserat. nunc

Expanded text:
Et facta hora sexta, tenebrae factae sunt Et facta hora sexta, tenebrae factae sunt per totam terram usque in horam nonam. Clarissimum mundi lumen retraxit radDominum, aut impii blasphemantes sua luce fruerentur. Et notandum quod Dominus sexta hora, hoc est recessuro a centro mundi sole, crucifixus sit. Diluculo autem, hoc est oriente jam sole, resurrectionis suae mysteria celebravit. Statu enim temporis signavit quod effectu operis exhibuit. Quia mortuus est propter peccata nostra, et surrexit propter justificationem nostram. Nam de Adam peccante scriptum est, quod audierit vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem . Post meridiem, namque inclinata luce fidei. Ad auram vero, refrigescente fervore charitatis. Deambulans autem audiebatur quia ab homine peccante recesserat. Rationis igitur imo divinae pietatis ordo poscebat, ut eodem temporis articulo quo tunc Adae praevaricanti occluserat, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ris in regnum tuum . Usque hodiegeri
in eccła uidemus cummundanis tacti
afflictionibus uerisimul & falsi xp̃iani
Illi quidem quificta mente dominicę
passionis sacramenta gestant. ad presen¬
tis uitae gaudia cupiunt liberari adño
atque simplici intentione cum apło
xp̃i: ita potius a prȩsentibus crump¬
nis is optant erui. ut spm suũ in manꝰ
commendent auctoris unaque cum
ipso regni caelestis desiderent esse parti¬
cipes: Unde bene ille quifide dubia
dnm precabatur. funditus est contentꝰ
ad nõ. neque ulla repositione dignus
habitus. A tuero prȩces illius quiaet̃nã
a se salutem quȩrebat. pia mox dñs
exauditione suscipere dignatus est:
quia nimirum quicum que intribu¬
lationibus positi temporalia tantũ
ad nõ sola requir̃. a temporalibus
separantur. & acternis gaudiis priuan¬
tur. Qui aut̃ ueraciter bona patriȩ
caelestis suspirant. ad haec absque ulla
dubietate xp̃o miserante ꝑueniunt

Expanded text:
ris in regnum tuum, usque hodie geri ris in regnum tuum, usque hodie geri in Ecclesia videmus, cum mundanis tacti afflictionibus veri simul et falsi Christiani, illi quidem qui ficta mente dominicae passionis sacramenta gestant, ad praesentis vitae gaudia cupiunt liberari a Domino. At qui simplici intentione cum Aposttri , ita potius a praesentibus aerumnis optant erui, ut spiritum suum in manus sui commendent auctoris, unaque cum ipso regni coelestis desiderent esse participes. Unde bene ille, qui fide dubia Dominum precabatur, funditus est contemptus a Domino, neque ulla responsione dignus habitus. At vero preces illius, qui aeternam a se salutem quaerebat, pia mox Dominus exauditione suscipere dignatus est. Quia nimirum quicunque in tribulationibus positi temporalia tantum a Domino solatia requirunt, temporalibus se pariter et aeternis gaudiis privant. Qui autem veraciter bona patriae coelestis suspirant, ad haec absque ulla dubietate Christo miserante perveniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi intellegamus matheum & marcũ
breuiter perstringentes. hunc locum
pluralem numerum ꝓsingulari posus se
sicut in epła adhebreos legimus plura¬
liter dictum cluserunt ora leonum
cum solus danihel significari intellega¬
tur. & pluraliter dictum secti sunt
cum desolo esaia tradatur. Quid enĩ
usitatius uerbi grã quã ut dicat aliquis.
& rustici mihi insultant & iamsi unus
insult&. Tuncenim esset contrarium.
quia lucas deuno manifestauit
Si illi dixissentambo latrones. con¬
uitiatos dnõ tamen poss& subnu¬
mero plurali unus intelligi Cum
uero dictum est latrones uel quicũeo
crucifixi erant. nec additum est ambo
nonsolum si ambo fecissent poss&
hocdici. sed etiam quiunus hoc fecit
posuit usitato locutionis modo. per
plura lem numerũ significari . Quia
uero luca testante unus latro dñm
& illum digna inuectione redarguit.
& dnm fideli supplicatione precatur
dicens Dnẽ memento mei. cũ uene¬

Expanded text:
nisi intelligamus Matthaeum et Marcum, nisi intelligamus Matthaeum et Marcum, breviter perstringentes hunc locum, pluralem numerum pro singulari posuisse, sicut in Epistola ad Hebraeos legimus pluraliter dictum: Clauserunt ora leonum , cum solus Daniel significari intelligatur . Et pluraliter dictum Secti sunt, cum de sola Isaia tradatur. Quid autem usitatius, verbi gratia, quam ut dicat aliquis: Et rustici mihi insultant, etiamsi unus insultet? Tunc enim esset contrarium quod Lucas de uno manifestavit, si illi dixissent ambos latrones conviciatos Domino, cum non posset sub numero plurali unus intelligi. Cum vero dictum est latrones, vel, qui cum eo crucifixi erant, nec additum est ambo, non solum si ambo fecissent, posset hoc dici, sed etiam quia unus hoc fecit, potuit usitato locutionis modo per pluralem numerum significari. Quod vero, Luca testante, unus latro Dominum  illum digna invectione redarguit, et Dominum fideli supplicatione precatur, dicens: Domine, memento mei cum vene
Abbreviated transcription (Latin):
dear: caritatẽ aut̃ non habeã. nihil
mihi prodest. Beatiaut̃. qui sua ꝓpt̃
dñm & propter euuangłm relinquunt
Bcati qui persecutionem patiuntur ꝓpt̃
iustitiam. qnm̃ ipsorum est regnum
caelorum: Similiter summi sacerdotes
illudentes ad alterutrũ cumscribis dice¬
bant Alios saluos fecit. seipsum non po¬
test saluum facere: Etiam nolentes con¬
fitentur scribȩ & pontifices. quia alios
saluos fecit. itaque uos ur̃a condẽpnat
sententia: Qui enim alios saluos fecit.
utiq siuel l& seipsum saluare poterat:
Ap̃s rex isrł descendat nunc decruce. ut
uideamus & credamus. Fraudulenta
promissio. Quid est plus decruce adhuc
uiuentem descendere. an desepulchro
mortuum surgere: Surrexit & non
creditis. ergo etiam si decruce descen de¬
rit similiter non credetis Et qui cũ eo
Quando quidem unuseorum conuitia¬
tus est. scđm lucȩ testimonium. alter
compescuit eum & indm̃ credidit

Expanded text:
dear, charitatem autem non habeam, nihil dear, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Beati autem qui sua propter Dominum et propter Evangelium relinquunt: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam quoniam ipsorum est regnum coelorum . Similiter et summi illudentes, ad alterutrum cum scribis dicebant: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. » Etiam nolentes, confitentur scribae et pontifices quia alios salvos fecerit. Itaque vos vestra condemnat sententia. Qui enim alios salvos fecit, utique, si vellet, seipsum salvare poterat. « Christus Rex Israel descendat nunc de cruce, ut videamus et credamus. Fraudulenta promissio. Quid est plus, de cruce adhuc viventem descendere, an de sepulcro mortuum resurgere? Surrexit, et non creditis; ergo etiamsi de cruce descenderit, similiter non credetis. Et qui cum eoQuandoquidem unus eorum conviciatus est secundum Lucae testimonium , alter et compescuit eum, et in Deum credidit?
Abbreviated transcription (Latin):
tate titulo pretendit. ut cunctis lege¬
re hocest audire & credere uolentib:
insinuar&. quia percrucis patibulũ
non perdiderit suum. sed confirmaue¬
rit potius & corroborauerit imperiũ.
Etcũ eo crucifigunt duo latrones.
unũ ad extris & alium a sinistris.
Latrones quicum dño sunt hinc &¬
inde crucifixi. significant eos qui sub
fide & confessione xp̃i uel agonẽ mar¬
tẏrii. uel cuiꝰlib& continentiȩ artio¬
ris instituta subeunt. Sed quicumq
haec pro aeterna solum caelestique
gła agunt. hi profecto dextri latronis
merito ac fide designantur: At qui
siue humane laudis inuiti seu qͥlib&
minus digna intentione mundo abre¬
nuntiant. non in merito blasphemato¬
ris acsinistris latronis mentẽ unitan᷑
& actus. dequa libus dicit apłs. Sitra¬
didero corpus meum ut ardeat. si dedero
om̃s facultates meas incẏbos pauperum.
si alia plura aut pietatis opera facerẽ.
autdona grae spiritalis accepisse ui¬

Expanded text:
tatem titulo praetendit, ut cunctis legetatem titulo praetendit, ut cunctis legere, hoc est, audire et credere volentibus insinuaret, quia per crucis patibulum non perdiderit suum, sed confirmaverit potius et corroboraverit imperium. Et cum eo crucifigunt duos latrones, unum a dextris, et alium a sinistris ejus. Latrones qui cum Domino sunt hinc inde crucifixi, significant eos qui sub fide et confessione Christi vel agonem martyrii, vel quaelibet continentiae arctioris instituta subeunt. Sed quicunque haec pro aeterna solum coelestique gloria gerunt, hi profecto dextri latronis merito ac fide designantur; at qui sive humanae laudis intuitu, seu qualibet minus digna intentione mundo abrenuntiant, non immerito blasphematoris ac sinistri latronis mentem imitantur et actus. De qualibet dicit Apostolus: Si tradidero corpus meum ut ardeam, si dedero omnes facultates meas in cibos pauperum, si alia plura aut pietatis opera facere aut dona gratiae spiritalis accepisse vi
Abbreviated transcription (Latin):
clamauerunt iudaei ut dñs crucifigere¬
tur: & ueracissime demonstratur tunc
eos crucifixisse quando clamauerunt.
maxime quia nolebant uideri se hoc
fecisse. & propterea eum pylatotradi¬
derant. quod eorum uerba satis indi¬
cant scđm iohannem. Quodergo maxi¬
me uideri fecisse nolebant. hoc eos
hora tertia fecisse marcus ostendit. ueris¬
sime iudicans magis fuisse dñi nec atricẽ
linguã iudaeorum. quãmilitum manꝰ
Et erat titulus cause eius inscriptus. rex
iudacorum: Titulus positus supra crucẽ
cius in quo scriptum .ẽ. rex iuda eorũ.
illud ostendit quodnec occidendo effi
cere potuerunt ut eum regem non habe¬
rent. qui eis manifestissima potesta¬
te scđm sua oꝑa redditurus est: Vnde
inpsalmo canit. Ego aut̃ constitutus
sum rex abeo. super syon montẽ scm̃
eius. Qui apte etiam qnm̃ rex simul¬
& pontifex. ẽ. cum eximiam patri suȩ
carnis hostiam in altari crucis offerr&.
regis quoque qua preditus erat digni¬

Expanded text:
clamaverunt Judaei ut Dominus crucifigereclamaverunt Judaei ut Dominus crucifigeretur. Et veracissime demonstratur tunc eos crucifixisse quando clamaverunt, maxime quia nolebant videri se hoc fecisse, et propterea eum Pilato tradiderant, quod eorum verba satis indicant secundum Joannem. Quod ergo maxime videri fecisse nolebant, hoc eos hora tertia fecisse Marcus ostendit, verissime indicans magis fuisse Domini necatricem linguam Judaeorum quam militum manus. Et erat titulus causae ejus inscriptas: Rex Judaeorum. Titulus positus supra crucem ejus, in quo scriptum erat Rex Judaeorum, illud ostendcere potuerunt, ut eum regem non haberent: quia ejus manifestissima potestate secundum sua opera redditurus est. Unde in Psalmo canit: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus . » Qui apte etiam, quoniam rex et pontifex est, cum eximiam Patri suae carnis hostiam in altari crucis offerret, regis quoque, qui rex praedictus erat, digni
Abbreviated transcription (Latin):
gabatha. Sequitur enim parasceue pa¬
schȩ hora quasi sexta. Et dicit iu da eis.
pilato sedente protribunali traditus
est. crucifigendus iud aeis. quomodo hora
tertia crucifixus est. sicut uerba marci
non intellegentes quidam putauerunt.
Iam certe dixerat marcus. & crucifi¬
Siergo eius rei geste tempus uoluit
cõmemorare: sufficer& dicere. erat aut̃
hora tertia: Utquid adiunxit & cruci¬
fixerunt eum: nisi quia uoluit aliquid
recapitulando significare quod quȩsi¬
tum inuenir&. cum scriptura ipsa
illius temporibus legeretur quibus
uniuersȩ eccłae notum erat quahora
dñs ligno suspensus est unde posset
huius uel error corrigi uelmendaciũ
refutari: Sed quia sciebat amilitibus
dnm̃ crucifixum non aiuda eis occulte :¬
occulte ostendere uoluit eos magis
crucifixisse quiclamauerunt ut cruci¬
figeretur. quã illos quiminis terium
principi suo scđm suum officiũ prebuer:
Intelligitur ergo fuisse hora tertia cum

Expanded text:
Gabbatha. Sequitur enim: Parasceve paGabbatha. Sequitur enim: Parasceve paschae hora quasi sexta, et dicit Judaeis: EPilato sedente pro tribunali, traditus est crucifigendus Judaeis, quomodo hora tertia crucifixus est, sicut verba Marci non intelligentes quidam putaverunt? Jam certe dixerat Marcus: Crucifisi eius rei gestae tempus uoluit commemorare Marcus, sufficeret dicere: erat autem hora tertia; ut quid adiunxit: et crucifixerunt eum, nisi quia uoluit aliquid recapitulando significare, quod quaesitum inueniretur, cum scriptura ipsa illis temporibus legeretur, quibus uniuersae ecclesiae notum erat, qua hora dominus ligno suspensus est, unde posset huius uel error corrigi uel mendacium refutari. Sed quia sciebat a militibus Dominum crucifixum, non a Judaeis, occulte ostendere voluit eos magis crucifixisse, qui clamaverunt ut crucifigeretur, quam illos qui ministerium principi suo secundum suum officium praebuerunt. Intelligitur ergo fuisse hora tertia, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tia facit angustias. Peraltitudinem
autem cui caput ad iungitur. expectatio
retributionis de sublimi iustitia dĩ qui
redd & unicuique scđm opera sua.
his quidem qui scđm tolerantiã boNi
operis głam & honorem. & incorrupti¬
onem quȩrentibus uitam aeternam
Itaq iam longitudo quatotum corpus
ex tenditur. ipsam tolerantiã significat.
unde longanimes dicuntur quitoleraNT.
Profundum aut̃ quod terrae infixum. ẽ.
secretum sacramenti prȩsigurat. quȩ
cis expediunt ubi ait. incaritate radica¬
ti & fundati. ut possitis comprehen¬
hora tertia. & crucifixerunt cum.
Sunt qui arbitrantur. hora quidem
tertia dnm̃ crucifixum. asexta
aut̃ hora tenebras factas usque ad nona
ut consumpte intellegantur tres horȩ
ex quo crucifixus est usque ad tenebras
factas. Et poss& quidem hoc rectissime
intelligi. nisi iohannes dicer& hora qͣsi
sexta pylatum sedisse protribunali in
loco quidicitur lithostratos. hebraicȩ aũt

Expanded text:
tia facit angustias. Per altitudinem tia facit angustias. Per altitudinem autem, cui caput adjungitur, exspectatio retributionis de sublimi justitia Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua , his quidem secundum tolerantiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus vitam aeternam. Itaque etiam longitudo, qua totum corpus extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur qui tolerant. Profundum autem quod terrae infixum est, secretum sacramenti praefigurat. Recorcis expediantur, ubi ait: In charitate radicati et fundati, ut possitis comprehenhora tertia, et crucifixerunt eum. Sunt qui arbitrentur hora quidem tertia Dominum crucifixum, a sexta autem hora tenebras factas usque ad nonam, ut consumptae intelligantur tres horae ex quo crucifixus est, usque ad tenebras factas. Et posset quidem hoc rectissime intelligi, nisi Joannes diceret hora quasi sexta Pilatum sedisse pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos , Hebraice autem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium partium significat unitatem.
quȩ caritatis uinculo continetur.
Sienim caritas iuxta apłm & supra¬
eminentiorem hab& uiam & supra¬
eminet scientiae & supra om̃a pre¬
cepta est. merito uestis qua signifi¬
catur de super contexta ꝑhibet᷑¬
Insortem autem. quid nisi dĩ gratia cõmen¬
dataest: : Sic quippe inuno om̃s ꝑuenit.
cumsors omĩb placuit. quia & dĩ gratia
inunitate ad om̃s ꝑuenit: Etcum sors
mittitur non persone cuiusque me
ritis. sed occulto dĩ iudicio ceditur. St
etur corpus peccati. ut ultra non seruiamꝰ
peccato: Quãdiu id agunt opera nra
ut euadecur corpus peccati. quã diu ex
crucis. haec sunt & bona opera quidem.
tamen adhuc laboriosa. quorũ merces
requies est: Sed ideo dicitur. spe gauden
in laborib operemur. hanc hilaritatẽ.
significat crucis latitudo intransuerso
ligno ubi figuntur manus. Permanus
enim opera intelligimus. per latitudi
nem hilaritatẽ operantis. quia tristi¬

Expanded text:
omnium partium significat unitatem, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. Si enim charitas juxta Apostolum, et supereminentiorem habet viam et supereminet scientiae et super omnia praecepta est, merito vestis qua significatur, desuper contexta perhibetIn sorte autem quid nisi gratia Dei commendata est. Sic quippe una ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit. Et cum sors mittitur, non personae cujusque vel meritis, sed occulto Dei judicio conceditur, etur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. quam diu ergo id agunt opera nostra, ut euacuetur corpus peccati, quam diu extcrucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. sed ideo dicitur: Spe gaudentin laboribus operemur. hanc hilaritatem significat crucis latitudo in transuerso ligno, ubi figuntur manus; per manus enim opera intellegimus, per latinem hilaritatem operantis, quia tristi
Abbreviated transcription (Latin):
die resurrexerit. Quod enim ait marcus
non accepit. intelligit᷑ non accepit ut bibe¬
r&. Gustauit aũt sicut matheus testis
est. ut quodidem matheus ait noluit
bibere. hoc marcus dixerit non accepit.
intellegendum est matheum dixisse cum
fellemixtum Fel quippe ꝓamaritudine
posuit . & myrratum uinum amarissimũ ÷
quãquã fieri possit utfelle & myrra ui¬
num amarissimum reddent. Etcrucifi
gentes cũ. diuiserunt uestimenta cius
mittentes sortem super eis quis quid
toller& haec ioħes euuangelista pleni¬
us exponit. quia similiter ceterainquat¬
tuor partes iuxta suum numerũ diui¬
dentes detunica quae inconsurtilis erat
desuper contexta ꝑ tot ũ. sortẽ miseruNł
Quadri pertita aut uestis dnĩ. quadri¬
pertitam eius figurauit eccłam. toto
scilic& quaequat tuor partib constat
terrarum orbe diffusam. & om̃ib eisdẽ
partibus aequaliter id est concor diter
distributum. Tunica uero illa sortita

Expanded text:
die resurrexit. Quod enim ait Marcus: die resurrexit. Quod enim ait Marcus: non accepit, intelligitur: non accepit ut biberet. Gustavit autem, sicut Matthaeus testis est, ut, quod idem Matthaeus ait, Noluit bibere, hoc Marcus dixerit Non accepit, intellegendum est Mattheum dixisse: cum felle mixtum. fel quippe pro amaritudine posuit, et murratum enim uinum amarissimum est, quamquam fieri possit, ut et felle et murra uinum amarisgentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret. Haec Joannes evangelista plenius exponit: quod scilicet milites caetera in quatuor partes, juxta suum numerum, dividentes, de tunica, quae inconsutilis erat desuper contexta per totum, sortem miserint. Quadripertita autem vestis Domini quadripertitam ejus figuravit Ecclesiam, toto scilicet orbe qui quatuor partibus constat terrarum diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaldistributam. Tunica vero illa sortita
Abbreviated transcription (Latin):
locum. quod est interpretatũ caluariȩ
locus. Extra urbem & foris portã. loca
sunt in quibus truncantur capita dãpna¬
torum. & caluariȩ idest decollatorum
sumpsere nomen: Propterea aut̃ ibi
crucifixus est dñs. ut ubi prius erat area
dampnatorum. erigerentur uexilla mar¬
tyrii. & quomodo pronobis maledic¬
tum crucis factus ÷ & flagellatus . &
crucifixus. sic proom̃ium salute quasi
noxius internoxios crucifigitur:. Etda¬
bant ei bibere myrratum uinum. &
non accepit: Ds loquitur ad hierłm
Egote plantaui uineam meam uerum.
quomodo factaes inamaritudine uitis ali.¬
ene. A mara uitis amarum uinum facit.
quod propinat dño ihũ. utimpleatur
quod scriptum est. Dederunt incybum
meumfel & insiti mea potauerunt me
acc̨to. Q uodaut̃ dr̃ & non accepit. uel
scđm matheũ cumgustass& noluit bibere
hoc indicat quod gustauerit quidem pro
nobis mortis amaritudinem. sed tertia

Expanded text:
locum, quod est interpretatum Calvariae locum, quod est interpretatum Calvariae locus. » Extra urbem et foris portam loca sunt in quibus truncantur capita bellatorum, et Calvariae, id est decollatorum sumpsere nomen. Propterea autem ibi crucifixus est Dominus, ut ubi prius erat area damnatorum, erigerentur vexilla martyrii. Et quomodo pro nobis maledictum crucis factus est, et flagellatus, et crucifixus, sic pro omnium salute quasi noxius inter noxios crucifigitur. « Et dabant ei bibere myrrhatum vinum, et non accepit. » Deus loquitur ad Jerusalem: « Ego te plantavi vineam meam veram, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae? » Amara vitis amarum vinum facit, et propinat Domino Jesu, ut impleatur quod scriptum est: « Dederunt in cibum meum fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Quod autem dicitur: Et non accepit, vel secundum Matthaeum: Cum gustasset, noluit bibere , hoc indicat, quod gustaverit quidem pro nobis mortis amaritudinem, sed tertia
Abbreviated transcription (Latin):
positaest Et hoc congruo ordine myste¬
rii. quianimirum ipse passus est ꝓnobis
relinquens nobis exemplum. ut sequamur
uestigia eius Et quia symoniste non hiero¬
solymita. sed cyreneus. eẽ. per hibetur
Cyrene enim libie ciuitasest. ut in actib
apłorum legimus: recte pereum popłi
gentium designantur. qui quondã pere¬
grini & hospites testamentorum. nunc
oboediendo ciuessunt & domestici dĩ.
Et sicut alibi dicitur. heredes quidẽ dĩ.
coheredes aut̃ xp̃i. Unde apte symon
oboediens. cyren heres inter pretatur.
N ec pretereundum. quia idem symon
deuilla uenisse refer tur. uilla enim
grece. pagus dicitur: unde paganos
appellamus eos. quos aciuitate dĩ alienos
& quasi urbanȩ conuersationis. eẽ. uide¬
mus expłrtes. Sed de pago sẏmon egre¬
diens crucem portat põstiħm. cũ popłs
nationum paganis ritibus derelictis. uesti¬
gia dñicȩ passionis oboedienter amplecꝰ¬
titur Et perducunt illum ingolgo cha

Expanded text:
posita est. Et hoc congruo satis ordine mysteposita est. Et hoc congruo satis ordine mysterii. Quia nimirum ipse passus est pro nobis, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus. Et quia Simon iste non Jerosolymita, sed Cyrenaeus esse perhibetur Cyrene enim Libyae civitas est, ut in Actibus apostolorum legimus, recte per eum populi gentium designantur, qui quondam peregrini et hospites testamentorum, nunc obediendo cives sunt et domestici Dei, et, sicut alibi dicitur, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Unde apte Simon obediens, Cyrene, haeres interpretatur. Nec praetereundum quod idem Simon de villa venisse refertur. Villa enim Graece πάγος dicitur. Unde paganos appellamus eos quos a civitate Dei alienos, et quasi urbanae conversationis videmus esse expertes. Sed de pago Simon egrediens crucem portat post Jesum, cum populus nationum, paganis ritibus derelictis, vestigia dominicae passionis obedienter amplect
Abbreviated transcription (Latin):
grae uerbis execrandis ex interna cecę
mentis insania conceptis respuunt.
gant. Et quidem milites eum quasi
dm̃ seipsum falso dixiss&. in ludentes
adorabant. Sed sunt hodie quod est
grauioris uesaniȩ. quieum certa fide
ut dm̃ uerum ad orant. sed peruersis
actib mox uerba eius quasi fabulosa
despiciunt. ac promissa regni illius
temporalibus in lecebris longe post¬
ponunt. Et educunt illum utcrucifi¬
gerent eum: E tangariauerunt prete¬
reuntem quẽ piã sẏmonem cxreneum
uenientem deuilla. patrẽ alex andri
& rufi. ut toller& crucẽ eius. Magne
tunc opinionis fuisse symon iste uide¬
tur. cumfilii quoque eius quasi iam
noti omĩbus se signent ex nomine
Sed cauendum necui uideatur contra¬
rium. quod iohannes scripsit ipse
dñm sibi crucem portasse. ceteri uero
euuangeliste symonem cyreneum eam
baiulasse referunt. Primo namque ad nõ
portata acdeinde symoni quẽ exeuntes
forte obuium habuerunt. portanda in¬

Expanded text:
gratiae ejus verbis exsecrandis ex interna caecae gratiae ejus verbis exsecrandis ex interna caecae mentis insania conceptis respuunt, gant. Et quidem milites eum, quasi qui Deum se ipse falso dixisset, illudentes adorabant. Sed sunt hodie, quod est gravioris vesaniae, qui eum certa fide ut Deum verum adorant, sed perversis actibus mox verba ejus quasi fabulosa despiciunt, ac promissa regni illius temporalibus illecebris longe postponunt. Et educunt illum ut crucifigerent eum. Et angaria verunt praetereuntem quempiam Simonem Cyrenaeum, venientem de villa, patrem Alexandri et Rufi, ut tolleret crucem ejus. Magnae tunc opinionis fuisse Simon iste videtur, cum filii quoque ejus quasi jam noti omnibus designentur ex nomine. Sed cavendum ne cui videatur contrarium, quod Joannes scribit, ipsum Dominum sibi crucem portasse; caeteri vero evangelistae hunc Simonem Cyrenaeum eam bajulasse referunt. Primo namque a Domino portata, ac deinde Simoni, quem exeuntes forte obvium habuerunt, portanda im