comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certe meȩ culpȩ qͦd discessisti: delicato
quippe adolescentulo austerus extiterã:
& tenerũ durꝰ nimis in humane tracta¬
ui. Hinc enim & p̾sens qͦndam adu̾sũ
me quantũ memini murmurare so¬
lebas: hinc ce nunc fieut audiui etiã
absenti derogare ñ cessas. Non tͥ imputet᷑
Possem forsitan excusare & dicere. quia
sic lasciui puericie motus cohercendi
erant: ac rudib annis debebantur
asꝑa illa discipline districtioris initia:
scͥptura attestante quȩ ait. Ecute filiũ
tuũ uirga: & liberabis animã eius a
morte. Et rursum. Quos enĩ diligit
dñs corripit: flagellat aũ omnẽ filiũ quẽ
ircipit. Et illud. Utiliora sunt uerb̾a
amici: quã oscula inimici. S fuerit
ut dixi mee culpe qͦd discessisti: ne dũ de
iratus ꝑpetratione contendit᷑. em̃datio
retardetur. At uͦ hic uł ꝓculdubio inci¬
piet eẽ & tue si ñ pairas penitenti ĩ dul¬
geas ꝯfitenti: quia potui qͥdem aliqñ in

Expanded text:
certe meae culpae quod discessisti. Delicato certe meae culpae quod discessisti. Delicato quippe adolescentulo austerus exstiteram, et tenerum durus nimis inhumane tractavi. Hinc enim et praesens quondam adversum me, quantum memini, murmurare solebas; 2 hinc et nunc, sicut audivi, etiam absenti derogare non cessas. Non tibi imputetur. Possem forsitan excusare et dicere, quia sic lascivi pueritiae motus coercendi erant; ac rudibus annis debebantur aspera illa disciplinae districtioris initia. Scriptura attestante, quae ait, Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus a morte ; et rursum: Quos enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit ; et illud: Utiliora sunt verbera amici, quam oscula inimici . Sed fuerit, ut dixi, meae culpae quod discessisti: ne dum de reatus perpetratione contenditur, emendatio retardetur. At vero hinc vel procul dubio incipiet esse et tuae, si non parcas poenitenti, induigeas confitenti: quia potui quidem aliquando in
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. Cui inuiriã feci: si iniurias fugi:
An ñ expedit cedere ꝑsecutori quã resiste̾:
fugere ferientẽ quã referire: Recte. As¬
sentior. Non ut contenderẽ cepi hec: s
ut contentionẽ dirimerẽ. Fugere ꝑse¬
cutorẽ ñ est culpa fugientis: s ꝑsequen¬
tis. sion contradico. Omitto qͦd factũ est.
ñ requiro eur uł quomͦ factũ ẽ: culpas
ñ discutio: ñ retracto causas: ñ recordor
iniurias. Solent enim hec magis insti¬
gare. quã mitigare discordias. Solum
quod mͥ magis ẽ cordi loquor. Me mi¬
serum quod te careo: qͦd te ñ uideo: qͦd
sine te uiuo: pro quo mori mͥ uiuere
ẽ. sine quo uiuere mori. Non gͥ quero
cur abieris: s cur iam ñ redieris queror.
Non causas discessionis: s moras causor
regressionis. Ueni tantum: & pax erit.
Reu̾tere. & satiffactum ẽ. Redi inquã
redi: & letus cantabo. Mortuus fuerat
& reuixit: ꝑierat & rauentus ẽ. Fuerit

Expanded text:
meum. Cui injuriam feci, si injurias fugi? meum. Cui injuriam feci, si injurias fugi? An non expedit cedere persecutori, quam resistere? fugere ferientem, quam referire? Recte: assentio. Non ut contenderem coepi haec, sed ut contentionem dirimerem. Fugere persecutionem non est culpa fugientis, sed persequentis. Non contradico. Omitto quod factum est, non requiro cur, vel quomodo factum est: culpas non discutio, non retracto causas, non recordor injurias. Solent enim haec magis instigare, quam mitigare discordias. Solum quod mihi magis est cordi, loquor. Me miserum, quod te careo, quod te non video, quod sine te vivo, pro quo mori, mihi vivere est; sine quo vivere, mori! Non igitur quaero cur abieris, sed quod jam non redieris queror; non causas discessionis, sed moras causor regressionis. Veni tantum, et pax erit: revertere, et satisfactum est. Redi, inquam, redi, et laetus cantabo: Mortuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus est . 2. Fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
atis & plus ꝗͣ satis
sustinui dilectissi¬
me fili rob̾te. si for¬
te di pietas &e tuam
ꝑ se. &e meam ꝑ te
animã dignaretur
inuisere: &e tͥ scilicet
inspirando salutarẽ cõpunctionẽ. in¬
q de tua salute leticiam. S qm̃ usq ad¬
huc frustratũ me cerno ab expectatiõe
mea: iam ñ ualeo tegere dolorẽ meum᷑.
anxieratẽ repͥmere: dissimulare tͥsticiã.
Unde &e contra uris ordinem cogor re¬
uocare lesus. eum qui me lest: spretus
require̾ contẽptorẽ : iniuriam passus
inuriatori satiffacere: rogare d eniq
a quo rogari debueram. Dolor qͥppe
nimiꝰ ñ deliberat ñ uerecundat᷑. ñ consu¬
lit rationẽ: ñ metuit dignitatis damp¬
num: legi ñ obtemꝑat. iudicio ñ acqͥ¬
escit: modũ ignorat &e ordinẽ. id omĩmꝰ
& solummꝰ satagente animo. quo uel
carrat. qͦd se dolet habere: uł habeat qͦ
se dolet carere. At inquis nec lesi quem¬
piam nec spreui. s spretus potius ego ac
multifarie lesus. tantũ fugi malefactorẽ

Expanded text:
atis et plusquam satis sustinui, dilectissime fili Roberte, si forte Dei pietas, et tuam per se, et meam per te animam dignaretur invisere: tibi scilicet inspirando salutarem compunctionem, mihique de tua salute laetitiam. Sed quoniam usque adhuc frustratum me cerno ab exspectatione mea, jam non valeo tegere dolorem meum, anxietatem reprimere, dissimulare tristitiam. Unde et contra juris ordinem cogor revocare, laesus, eum qui me laesit; spretus, requirere contemptorem; injuriam passus, injuriatori satisfacere; rogare denique, a quo rogari debueram. Dolor quippe nimius non deliberat, non verecundatur, non consulit rationem, non metuit dignitatis damnum; legi non obtemperat, judicio non acquiescit, modum ignorat et ordinem: id omnimodo et solummodo satagente animo, quo vel careat, quod se dolet habere; vel habeat, quo se dolet carere. At, inquis, nec laesi quempiam, nec sprevi; sed spretus potius ego, ac multifarie laesus, tantum fugi malefactorem
Abbreviated transcription (Latin):
ammoneant: & modicũ tempus do¬
minationis eoꝵ. paucitatẽ dierũ tuo¬
rũ nunciet tͥ. Iugi ꝓinde meditatio¬
ne. int̾ huiꝰ transeuntis głȩ blandim̃¬
ta memorare nouissima tua: qͥa qͥb
successisti in sedem: ipsos sine dubio¬
sequeris ad mortem:¬

Expanded text:
admoneant; et modicum tempus doadmoneant; et modicum tempus dominationis eorum paucitatem dierum tuorum nuntiet tibi. Jugi proinde meditatione inter hujus transeuntis gloriae blandimenta, memorare novissima tua: quia quibus successisti in sedem, ipsos sine dubiosequeris ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc suspirant ut plantatio quam ñ
plantauit pat̾ celestis. manib tius era¬
dicetur. Ad hoc enim constitutus es su
ꝑgentes & regna: ut euellas & destru¬
as. & edifices & plantes. Multi audi¬
to hoc u̾bo dixerunt apud se. Iam se¬
curis ad radicem arboꝵ posita est.
Multi dicunt in corde suo. Nores ap¬
paruerunt in t̾ra nr̃a : tempus puta¬
tionis aduenit. in quo sarmenta.
sterilia recident᷑: ut ea quȩ p̾ualent.
ub̾ius fructum ferant. Confortare gͥ
& esto robustus: manus tuȩ in cerui¬
cib inimicoꝵ tuoꝵ. Uendica tibi
animi constantia & iugore sp̃c. par¬
tem quã dedit extra fratres tuos om̃pe
gladio & arcu suo. In om̃ib tam̃ oꝑi¬
b tuis memento te eẽ hominẽ: & timor
eius qui aufert sp̃m pͥncipum. semꝑ
sit ante oculos tuos. Quantoꝵ. in bre¬
ui romanoꝵ pontificũ mortes: tuis
ocłis aspexisti. Ipsi te p̾decessores tui.
tuȩ ceitissimȩ & citissimȩ decessionis

Expanded text:
hoc suspirant: ut omnis plantatio, quam non hoc suspirant: ut omnis plantatio, quam non plantavit Pater coelestis, tuis manibus eradicetur. Ad hoc enim constitutus es super gentes et regna, ut evellas, et destruas; et aedifices, et plantes. Multi audito hoc verbo dixerunt apud se: Jam securis ad radicem arborum posita est. Multi dicunt in corde suo: Flores apparuerunt in terra nostra, tempus putationis advenit, in quo sarmenta sterilia recidentur, ut ea quae praevalent, uberius fructum afferant. 7. Confortare igitur, et esto robustus: manus tuae in cervicibus inimicorum tuorum. Vindica tibi animi constantia et vigore spiritus partem, quam dedit extra fratres tuos tibi ogladio et arcu suo. In omnibus tamen operibus tuis memento te esse hominem, et timor ejus qui aufert spiritum principum, semper sit ante oculos tuos. Quantorum in brevi Romanorum Pontificum mortes tuis oculis aspexisti! Ipsi te praedecessores tui tuae certissimae et citissimae decessionis
Abbreviated transcription (Latin):
ipse facit: testimoniũ ꝑhibent de eo.
Porro archiep̃c cantuariensis cui ad¬
u̾santur: uir religiosus ẽ &e suaue¬
olentis opinionis. Pro ipso petimuˢ.
ut respondeat ei iusticia sua. uerũ
illorũ iniquitas suꝑ eos: ut sit sicut
scͥptum ẽ. Iusticia iusti suꝑ eũ erit:
& impietas impii erit suꝑ eũ. Cũ
acceꝑis tempus. scđm oꝑa manuũ¬
ẽẽ in isrł. Quis mͥ det ante quã mori¬
ar. uidere ȩccłiam di sicut in dieb
antiquis. qͣndo apłi laxabant retia
in capturã: ñ in capturã auri uel
argenti. s in capturã animaꝵ: Qm
cupio illius te hereditare uocẽ: cuiꝰ
adeptus es sedem. Pecunia in qͥt tua.
tecũ sit in ꝑditionẽ. O uox tonitrui:
o uox magnificentiȩ & uirtutis: ad
cuiꝰ t̾rorem confundant᷑ & conu̾tant᷑
retrorsum. om̃s qui oderunt syon.
Hoc uehement̾ expectat. & om̃ino
expetit a te: mat̾ tua. Hoc filii matriᷤᷤ
tuȩ pusilli cum maiorib desiderant:

Expanded text:
ipse facit, testimonium perhibent de eo. ipse facit, testimonium perhibent de eo. Porro archiepiscopus Cantuariensis, cui adversantur, vir religiosus est, et suaveolentis opinionis. Pro ipso petimus, ut respondeat ei justitia sua. Verum illorum iniquitas super eos, ut sit sicut scriptum est: Justitia justi super eum erit, et impietas impii erit super eum . Cum acceperis tempus, sesse in Israel. 6. Quis mihi det, antequam moriar, videre Ecclesiam Dei, sicut in diebus antiquis; quando apostoli laxabant retia in capturam, non in capturam argenti vel auri, sed in capturam animarum? Quam cupio illius te haereditare vocem, cujus adeptus es sedem! Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem . O vox tonitrui! o vox magnificentiae et virtutis! ad cujus terrorem confundantur et convertantur retrorsum omnes qui oderunt Sion! Hoc vehementer exspectat et omnino expetit a te mater tua; hoc filii matris tuae, pusilli cum majoribus desiderant,
Abbreviated transcription (Latin):
missa ẽ ȩccłia. cum adhuc tenera ad¬
huc in cunabulis eẽt. cuiꝰ edocta ma¬
gistĩo &e exemplo educata. omĩa ter-¬
rena calcaret: utpote qui excusserat.
manus suas ab om̃i munere: qui
dicebat de corde puro. & conscientia
bona. Auggentũ & aurũ ñ ẽ mͥ. Hec
hactenus. Ceterũ causa quare ante tẽ¬
arrhiep̃o: s incedunt sibi ex adu̾so:
& hec uetus ẽ de legatione querela. ue¬
rumptam̃ quis ẽ ille: & qui sunt illi:
Nonne eboracensis ipse ẽ. eui te p̾sente
cum adhuc quasi unus ex nobis. fr̾s
tui restiterunt in faciem: eo qͦd repre¬
hensibilis erat: S sꝑauit in multi¬
tudine diuitiaꝵ. suaꝵ: & p̾ualiit
in uanitate sua. Certum ẽ tam̃. qͦd
ñ intrauit ꝑ ostium in ouile ouiũ:
s ascendit aliunde. Si pastor fuis¬
set diligendus erat: si mercennariꝰ
tolerandus: nc̃ autẽ eauendus et
repellendus. iitpote fur &. latro. Qd
dicam de dño wintonensi: Oꝑa que

Expanded text:
missa est Ecclesia, cum adhuc tenera, cum admissa est Ecclesia, cum adhuc tenera, cum adhuc in cunabulis esset; cujus edocta magisterio et exemplo educata, omnia terrena calcaret: utpote qui excusserat manus suas ab omni munere, qui dicebat de corde suo et conscientia bona: Argentum et aurum non est mihi . Haec hactenus. 5. Caeterum causa, quare ante temarchiepiscopo: sed incedunt sibi ex adverso, et haec vetus est de legatione querela. Verumtamen quis est ille, et qui sunt illi? Nonne Eboracensis ipse est, cui te praesente, cum adhuc esses quasi unus ex nobis, fratres tui restiterunt in faciem, eo quod reprehensibilis erat? Sed speravit in multitudine divitiarum suarum, et praevaluit in vanitate sua. Certum est tamen quod non intravit per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde. Si pastor fuisset, diligendus erat; si mercenarius, tolerandus: nunc autem cavendus et repellendus, utpote fur et 235 latro. Quid dicam de domino Wintoniensi? Opera quae
Abbreviated transcription (Latin):
causam magis quã ad tempꝰ arbi-¬
tror referendũ: ut sic intelligat᷑ dictũ
cum in honore eẽt ñ intellexit: aesi
diceret᷑. honor absorbuit intelle¬
ctum. Et qͥdem elegeras abiectus ẽẽ
in domo di tui: &e recumbere in no¬
uissimo loco in conuiuio eiꝰ: s placu¬
it dicere ei qui te inuitauit. amice
ascende suꝑiꝰ. Itaq ascendisti in altũ:¬
noli altum sapere si time: ne forto con¬
tingat sero miserabilem illam emit¬
tere uocẽ. A facie ux in dignationis
tuȩ: eleuans allisisti me. Altiorem
quippe locum sortitus es: s ñ tutiorẽ.
Subliiorẽ. ñ sccuriorẽ. Terribilis ꝑr¬
sꝰ t̾ribilis ẽ locus iste. Locus inquã in quo
stas t̾ra scã ẽ: locus petri ẽ. locus pͥn¬
cipis apłoꝵ. uͥ steterunt pedes eius
Locus illius ẽ quẽ constituit dñs do¬
minũ domus suȩ : & pͥncipem om̃is
possessionis sue. Si forte dcclinau̾is
ut sit tͥ contra te in testimonium.
Merito tali pastori tali nutricio cõ¬

Expanded text:
 arbitror esse referendum: ut sic intelligatur dictum, cum in honore esset, non intellexit, ac si diceretur, Honor absorbuit intellectum. 4. Et quidem elegeras abjectus esse in domo Dei tui, et recumbere in novissimo loco in convivio ejus; sed placuit dicere ei qui te invitavit: Amice, ascende superius . Itaque ascendisti in altunoli altum sapere, sed time, ne forte contingat sero miserabilem illam emittere vocem: A facie irae et indignationis tuae, elevans allisisti me . Altiorem quippe locum sortitus es, sed non tutiorem; sublimiorem, non securiorem. Terribilis prorsus, terribilis est locus iste. Locus, inquam, in quo stas, terra sancta est; locus Petri est, locus Principis Apostolorum, ubi steterunt pedes ejus. Locus illius est, quem constituit Dominus dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae. Si forte decliut sit tibi contra te in testimonium. Merito tali pastori, tali nutritio com
Abbreviated transcription (Latin):
numero letantiũ: Exultaui fate¬
or.s eum tremore. Exultaui. s in
ipso exultationis meȩ articulo. ti¬
mor & tremor uenerunt suꝑ me.
Ego enim & si nom̃ patris depo¬
sui: s ñ timorẽ. s ñ anxietatẽ: po¬
stremo nec affectum. nec uiscera pa¬
tris. Considero gradum: & casum
uereor. Considero fastigium digni¬
tatis: & intueor faciem abyssi iacen¬
tis deorsum. Attendo celsitudinẽ

Expanded text:
numero laetantium? Exsultavi, fatenumero laetantium? Exsultavi, fateor, sed cum tremore: exsultavi, sed in ipso exsultationis meae articulo timor et tremor venerunt super me. Ego enim etsi nomen patris deposui, sed non timorem, sed non anxietatem, postremo nec affectum, nec viscera patris. Considero gradum, et casum vereor: considero fastigium dignitatis, et intueor faciem abyssi jacentis deorsum. Attendo celsitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͦd ꝓ ea si oportuerit etiã animã
dare debes. Si xp̃c te misit: estimabis
te ñ ministrari s ministrare uenisse:
& ministrare ñ solum substantiã:
s ipsam quoq animã sic̃ p̾fatꝰ sum.
Uerus successor pauli. dicet cũ paulo.
Non qͥa dominam᷑ fidi uĩe: s adiu¬
tores sumus gaudii ur̃i. Petri he¬
res: audiet petrũ dicentẽ. Neq ut
sideratos asciscetur amplerus. Alioqͥn
ꝑ quẽ alium hec tam debita lib̾tas
sꝑabitur: si & tu qͦd absit in xp̃i here¬
ditate queras quȩ tua sunt. qͥiam &
ante didiceras ñ dico tua ñ retin̾e.
s nec tuus eẽ: Ergo fiduciam ta¬
lem habens in te. quale in nullo p̾¬
decessoꝵ tuoꝵ a multis retro tem¬
porib uisa ẽ habuisse: exultat ubiq¬
sc̃oꝵ: s specialit̾ illa euiꝰ uterꝰ te por¬
tauit.: & cuiꝰ ub̾a tu suxisti. Quid
gͦ: Nonne &e mͥ licet gaudere cũ gau¬
dentib: Nunquid ñ ero unus de

Expanded text:
nisi quod pro ea, si oportuerit, etiam 234 animam nisi quod pro ea, si oportuerit, etiam 234 animam dare debes. Si Christus te misit, aestimabis te non ministrari, sed ministrare venisse: et ministrare non solum substantiam, sed ipsam quoque animam, sicut praefatus sum. Verus successor Pauli dicet cum Paulo: Non quia dominamur fidei vestrae, sed adjutores sumus gaudii vestri . Petri haeres audiet Petrum dicentem: Neque ut sideratos adsciscetur amplexus. Alioquin per quem alium haec tam debita libertas sperabitur, si et tu quod absit in Christi haereditate quaeras quae tua sunt, qui jam et ante didiceras, non dico tua non retinere, sed nec tuus esse? 3. Ergo fiduciam talem habens in te, qualem in nullo praedecessorum tuorum a multis retro temporibus visa est habuisse, exsultat mesanctorum: sed specialiter illa, cujus uterus te portavit, et cujus ubera tu suxisti. Quid ergo? Nonne et mihi licet gaudere cum gaudentibus? nunquid non ero unus de
Abbreviated transcription (Latin):
gła ẽ patris. Amͦ tam̃ ñ uocab̾is filiꝰ.
s uocabit᷑ tͥ nom̃ nouũ. qͦd os dñi no¬
minauit. Hȩc ẽ mutatio dext̾e excel¬
si & multi in mutatione ista gau¬
debunt. Nam quẽadinodu olim
abiam in abraham. ia cob in isrł̃.
le ut de tuis magis p̾decessorib tͥ ꝓpo¬
nam. sicut sẏmon in cepham. sauluᷤᷤ
in paulum: sic filius meus bernardꝰ
in patr̃e meũ eugeniũ. leta ꝓrsus &
utili ut sꝑamus translatione ꝓmo¬
tus ẽ. Digitus di ẽ iste. suscitans de
puluere egenum. & de stercore eri¬
gens pauꝑem: ut sedeat cũ pͥncipi¬
b. & solium głe teneat. Suꝑ est ut
facta hac mutatione tui. ipsa quoq
quȩ tͥ cõmissa ẽ dm̃i tui sponsa mu¬
tetur in melius: & iam nequaquã
sarai s sara de cȩt̾o nominet᷑. Intelli¬
ge quod dico: dabit enim tͥ dñs
intellectũ. Si amicus sponsi es. ne
dixeris dilectam eiꝰ pͥncipẽ meã. s
pͥncipem: nil tuũ in ea uendicans :

Expanded text:
ocaberis filius, ocaberis filius, sed vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominavit . Haec est mutatio dexterae Excelsi, et multi in mutatione ista gaudebunt. Nam quemadmodum olim Abram in Abraham . Jacob in Israel ; et, ut de tuis magis praedecessoribus tibi proponam, sicut Simon in Cepham , Saulus in Paulum : sic filius meus Bernardus in patrem meum Eugenium, laeta prorsus et utili, ut speramus, translatione promotus est. Digitus Dei est iste, suscitans de pulvere egenum, et de stercore erigens pauperem, ut sedeat cum principibus, et solium gloriae teneat. 2. Superest ut, facta hac mutatione tui, ipsa quoque quae tibi commissa est, Domini tui sponsa mutetur in melius, et jam nequaquam Sarai, sed Sarra de caetero nominetur . Intellige quae dico: dabit enim tibi Dominus intellectum. Si amicus sponsi es, ne dixeris dilectam ejus. Principem meam; sed, Principem: nil tuum in ea vindicans,
Abbreviated transcription (Latin):
considerabam. Expectabam enĩ lit¬
teras ur̃as: & p̾ueniri a uob̃ in bene¬
dictionib dulcedinis. Expectabam iii.¬
rum fidelem qui ueniret a latere
tuo: qui diceret cuncta ꝑ ordinem
quid quomͦ. uł qualit̾ actum eẽt. Ex¬
pectabam siquis forte de filiis meis
reu̾teret᷑. qui leniret dolorem patriˢ.
qui diceret ioseph filius tuus in¬
uit: & ipse dominat᷑ in tota terra¬
egypti. Hinc ẽ qͦd littere istȩ ñ sunt
uoluntatis s necessitatis. & amicoꝵ.
extortȩ p̾cib: qͥbuᷤᷤ negare ñ possũ
uitȩ mee. Quia tam̃ semel cȩpi: lo¬
quar ad dñm meũ. Iam enim filium
dicere ñ audeo: qͥa filius in patrẽ. patͥ¬
ẽ mutatꝰ in filium. Qui post me ue¬
nit ante me factꝰ ẽ. s ñ inuideo:. qa
qͦd mͥ deerat in eo me habere confido:
qͥ ñ solũ post me. sed etiam ꝑ me uenit.
Nam si dignaris: quodammͦ ꝑ eu
angłium ego te genui. Que ẽ gͦ speᷤͤ
uos ante dm̃: Deniq filius sapienᷤ.¬

Expanded text:
litteras vestras, et praeveniri a vobis in benedictionibus dulcedinis. Exspectabam virum fidelem, qui veniret a latere tuo, qui diceret cuncta per ordinem: quid, quomodo, vel qualiter actum esset. Exspectabam si quis forte de filiis meis reverteretur, qui leniret dolorem patris, qui diceret: Joseph filius tuus vivit; et ipse dominatur in tota terra Aegypti . Hinc est quod litterae istae non sunt voluntatis, sed necessitatis, et amicorum extortae precibus, quibus negare sepulcrum. Quia tamen semel coepi, loquar ad dominum meum. Jam enim filium dicere non audeo, quia filius in patrem, pater mutatus est in filium. Qui post me venit, ante me factus est: sed non invideo, quia quod mihi deerat, in eo me habere confido, qui non solum post me, sed etiam per me venit. Nam si dignaris, quodammodo per Evangelium ego te genui. Quae est ergo spes vos ante Deum? Denique filius sapien
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas ñ deeste Legi si quid̃ẽ ⁊e¬
lum ur̃m ꝓ eccłia illa in litteris
urĩs: & iam exigo de manib urĩs.
Qua nam uia ꝓcedendii sit ad eiuᷤ
tum nr̃a int̾est. qua parte arbor in¬
fructuosa cadat: dum mͦ cadat. Di¬
cotam̃. Qui sibi possessionẽ uendi¬
cat furtiuaꝵ cõmercio luterarũ: ñ¬
ne fur ẽ & latro: Deniq uͥ asserit
habuisse se clandestinas litteras.
execrationis suȩ: aut uerũ ẽ aut fal¬
sum qͦd loquit᷑. Si uerũ ẽ reus ẽ furti:
& summi pontificis criminator. Si
falsum: debet audire occidisti & pos¬
sedisti. Os enĩ qͦd mentit᷑. occidit ani¬
mam. S absit ut tanta de tali uiro
credatur dupplicitas: qͣnta ab isto
ei imponit᷑. Nempe innocentiꝰ hic e¬
rat: eui si ꝓ se respondere. liceret: pro¬
culdubio diceret huic. qͥa palam ego¬
in te dedi sententiã: & in occulto lo

Expanded text:
voluntas non deest? Legi siquidem zevoluntas non deest? Legi siquidem zelum vestrum pro Ecclesia illa in litteris vestris, et jam exigo de manibus vestris. Quanam via procedendum sit ad ejus tum nostra interest, qua parte arbor infructuosa cadat, dummodo cadat. Dico tamen, qui sibi possessionem vindicat furtivarum commercio litterarum, nonne fur est et latro? Denique ubi asserit habuisse se clandestinas litteras exsecrationis suae, aut verum est, aut falsum quod loquitur. Si verum, reus est furti, et summi Pontificis criminator: si falsum, debet audire: Occidisti, et possedisti. Os enim quod mentitur, occidit animam . Sed absit ut tanta de tali viro credatur duplicitas, quanta ab isto ei imponitur. Nempe Innocentius hic erat: cui si pro se respondere liceret, procul dubio diceret huic, quia Ego palam in te dedi sententiam, et in occulto lo
Abbreviated transcription (Latin):
Uinea dm̃i sabaoth ẽ. uinea electa. ui¬
nea speciosissima: s heu in desertũ
pene redacta: quia singularis ferꝰ
depascit᷑ eam. Cur dicunt int̾ genteᷤᷤ
uͥ ẽ d̾s eius: uͥ quẽ posuerunt cu¬
stodem in uineis: Ubi manus pu¬
tantis: uͥ sarrulus excolentis. Quo¬
usq sarmento inutili occupat᷑ tel¬
lus. suffocat᷑ fructus: Et certe tempꝰ
putationis aduenit. Si quide homo
pacis eius in quo sꝑauit. qͦd se pur¬
gare deberet: ñ puigatione s ampu¬
tatione opus eẽ testatur. Extant de¬
niq littere ipsius de eo ad apłicȩ se¬
dis legatũ: in quib manifeste mani¬
festam asserit intrusionẽ electionẽ
negat. Ita gͦ quẽ sibi parauerat de¬
fensorẽ: accusatoiẽ sustinet. Ad hec
que ubiq de eo publica fama conee¬
lebrat: etiam uirũ militarẽ. possent
omĩno iuire spoliare cingulo mili¬
litari. Quomͦ iam pot̾it stare. uͥ mul¬
tiplex uob̃ sub est ratio deiciendi: et

Expanded text:
Vinea Domini Sabaoth est, vinea electa, viVinea Domini Sabaoth est, vinea electa, vinea speciosissima: sed, heu! in desertum pene redacta, quia singularis ferus depascitur eam. Cur dicunt inter gentes, Ubi est Deus ejus? ubi quem posuerunt custodem in vineis? ubi manus putans? ubi sarculus excolentis? Quousque sarmento inutili occupatur tellus, suffocatur fructus? Et certe tempus putationis advenit. Siquidem homo pacis ejus, in quo speravit, quod se purgare deberet, non purgatione, sed amputatione opus esse testatur. Exstant denique litterae ipsius de eo ad apostolicae Sedis legatum, in quibus manifeste manifestam asserit intrusionem, electionem negat. Ita ergo quem sibi paraverat defensorem, accusatorem sustinet. Ad haec quae ubique de eo publica fama concelebrat, etiam virum militarem possent omni jure spoliare cingulo militari. 3. Quomodo jam poterit stare, ubi multiplex vobis subest ratio dejiciendi? et
Abbreviated transcription (Latin):
sperare: supra quã dici possumus
facti sumus letantes. Non autẽ nos
tantũ: s & om̃s qui diligunt nomen
urm̃. gauisi sunt gaudio magno.
tinensis eccłie destinastis. tunc ꝓrsuᷤˢ
tunc repletum ẽ gaudio os nr̃m: &
lingua nr̃a exultatione. Hȩc atq hu¬
iusmodi digna sunt ur̃o apłatu. sũ¬
mam sedem nobilitant: decent pla¬
ne orbis ep̃m. Unde & flecto genua
mea. ad ipsum unici huiꝰ ur̃i pͥmatꝰ
auctorẽ: ut det uob̾ sie sapere & sic
agere semꝑ. in euellendo & plantan¬
do. in destruendo & edificando. si qui¬
dem in ruinã & resurrectionẽ mul¬
toꝵ ascendistis hanc cathedram. Quant
ruant qͥ noxie stant: erigant᷑ digni. Po¬
natur securis ad radicẽ steriliũ plan¬
tationũ. purgent᷑ fructifere ut fru¬
ctum plus afferant. Presidente in¬
quam humili eugenio deponant᷑
suꝑbi de sede: & exaltent᷑ humiles.
& ad miseram illam ȩccłiam trans¬
marinã: quia tempꝰ miseiendi eius

Expanded text:
sperare, supra quam dicere possumus, sperare, supra quam dicere possumus, facti sumus laetantes. Non autem nos tantum, sed et omnes qui diligunt nomen vestrum, gavisi sunt gaudio magno. tinensis ecclesiae destinastis, tunc prorsus, tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione. Haec atque hujusmodi digna sunt vestro apostolatu, summam Sedem nobilitant, decent plane orbis Episcopum. Unde et flecto genua mea ad ipsum unici hujus vestri primatus auctorem, ut det vobis sic sapere, et sic agere semper in evellendo, et plantando; in destruendo, et aedificando: siquidem in ruinam et resurrectionem multorum ascendistis hanc cathedram. Ruant, ruant qui noxie stant; erigantur digni. Ponatur securis ad radicem sterilium plantationum, purgentur fructiferae, ut fructum plus afferant. Praesidente, inquam, humili Eugenio, deponantur superbi de sede, et exaltentur humiles: et ad miseram illam Ecclesiam transmarinam, quia tempus miserendi ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
soliꝰ romani pontificis noscitur ẽẽ:
ꝓ eonimirũ qͦd & si alii multi uoca¬
ti sunt in partẽ sollicitudinis: solus
iꝑse plenitudinẽ habeat potestatis.
Solus ꝓ inde si dicere audeam in cul¬
pa c̃. si culpa ñ feritur quȩ ferienda ẽ:
& eo impetu quo fuerit ferienda.
Quo autẽ impetu ñ dico ferienda
s fulminanda fuerit p̾dicti eboracen¬
sis culpa: uiẽ conscientie derelinquo.
Cȩterum qͦd factũ ñ ẽ uob̾ credimuᷤ
reseruatũ: ut in eo exꝑiatur eccłia di
cui ipso auctore preestis. feruorẽ ⁊eli
ur̃ĩ. potentiam brachii ur̃i & animi
sapientiã: & timeat omĩs ppłs saccri¬
dotem dñi: audiens sapientiã di eẽ
in illo ad faciendum iudicium. Ad¬
re in quib glificetur d̃s: hono¬
rificet᷑ minist̾ium ur̃m: & anima me¬
a lȩtificetur: Inde ẽ qͦd audita respon¬
sione ur̃a de quibdam. qui ad offi¬
cium legationis. nimiũ uidebant᷑
& ambitiose aspirare & impudent

Expanded text:
solius Romani Pontificis noscitur 236 esse: solius Romani Pontificis noscitur 236 esse: pro eo nimirum, quod etsi alii multi vocati sunt in partem sollicitudinis, solus ipse plenitudinem habeat potestatis. Solus proinde si dicere audeam, in culpa est, si culpa non feritur, quae ferienda est: et eo impetu, quo fuerit ferienda. Quo autem impetu, non dico ferienda, sed fulminanda fuerit praedicti Eboracensis culpa, vestrae conscientiae derelinquo. aeterum quod factum non est, vobis credimus reservatum, ut in eo experiatur Ecclesia Dei, cui ipso auctore praeestis, fervorem zeli vestri, potentiam brachii vestri et animi sapientiam: et timeat omnis populus sacerdotem Domini, audiens sapientiam Dei esse in illo ad faciendum judicium. re, in quibus glorificetur Deus, honoretur ministerium vestrum, et anima mea laetificetur! Inde est quod audita responsione vestra de quibusdam, qui ad officium legationis nimium videbantur et ambitiose aspirare, et impudenter
Abbreviated transcription (Latin):
sum: s habeo excusationẽ. Eugenii
apłatus: excusat me. Auint ñ uos eẽ
paꝑam s me: & undiq ad me conflu¬
unt qui habent negotia. nec desunt
in tanta multitudine amicoꝵ. qͥb
officium negare ñ possum. ñ solum
absq scandalo. s etiã absq peccato.
Et nunc ẽ etiam alia excusatio ñ minꝰ
idonea: quia cura honestissima ẽ. Contͣ
idolum illud eboracense iterato stilus
dirigitur: ca scilicet necessitate. qͦd sepe¬
numero hoc telo impetitum a nob̾ nͣ¬
dum confossum ẽ.Cur hoc: Quia nil¬
forte a nobis talc duxtum ẽ. qual fu¬
it gladius ionathȩ: qui nunquã re¬
diit retrorsum. Nec sane fuit culpa
iaculi: s dirigentis iaculum. Patet
tuit missum ẽ. Nec mirũ. Quis enĩ
in manu forti sagutas mittere potͦ:.
nͥ filius excussoꝵ: Qui locum petra
tenet: pot̾ uno ictu extinguere ana¬
niam: uno symonẽ magum. Et ut
planius qͦd loqͥmur fiat: ꝑemptoriã
dare sententiã ad depositionẽ ep̃oꝵ.

Expanded text:
sum, sed habeo excusationem: Eugenii apostolatus excusat me. Aiunt non vos esse Papam, sed me: et undique ad me confluunt, qui habent negotia. Nec desunt in tanta multitudine amicorum, quibus officium negare non possum, non solum absque scandalo, sed etiam absque peccato. Et nunc est etiam alia excusatio non minus idonea, quia causa  al. cura honestissima est. Contra idolum illud Eboracense iterato stilus dirigitur: ea scilicet necessitate, quod saepenumero hoc telo impetitum a nobis, necdum confossum eforte a nobis tale directum est, qualis fuit gladius Jonathae, qui nunquam rediit retrorsum. Nec sane fuit culpa jaculi, sed dirigentis jaculum. Patet tudine missum est. Nec mirum. Quis enim in manu forti sagittas mittere potest, nisi filius excussorum? Qui locum Petri tenet, potest uno ictu extinguere Ananiam, uno Simonem Magum: et, ut planius quod loquimur fiat, peremptoriam dare sententiam ad depositionem episcoporum,
Abbreviated transcription (Latin):
di magistros. quã soli xp̃i discipł̃i id ẽ
mundi contẽptores. dĩ munere asse¬
quunt᷑. Nec enĩ hanc lectio docet. sẽd
eiritatio in mandatis dñi. Seminate
inquit uob̃ ad iusticiã: metite spem
uitȩ. illuminate uobis lum̃ scientiȩ.¬
mam: & ex quo formet᷑ granũ uite: &e
ñ palea głiȩ. Quid gͦ Nondu tͥ ad
iusticiã seminasti. ñdum spei mani

Expanded text:
di magistros, quam soli Christi discipuli, id est di magistros, quam soli Christi discipuli, id est mundi contemptores, Dei munere assequuntur. Nec enim hanc lectio docet, sed uexercitatio in mandatis Domini. Seminate, inquit, vobis justitiam, metite spem vitae, illuminate vobis lumen scientimam, ex quo formetur granum vitae, et non palea gloriae. Quid ergo? nondum tibi ad justitiam seminasti, nondum spei mani
Abbreviated transcription (Latin):
recundiȩ parro coram hominibꝰ. nũ
illa quȩ coram dõ ẽ impudentiaam¬
punita relinquit᷑: Quid quesorati¬
onis habet uerecundari ad diem hoĩs:
& uultu di ñ uereri: Nam uultꝰ dm̃
suꝑ facientes mala. Tugͦ plus times
obꝑbria quã tormenta: & qui trepi¬
das ad linguã carnis. contemnis gla¬
dium qui deuorat carnes ⁊ Heccine
ẽ illa moꝵ. pulcherrima cõpositio qͣ
informari te scribiᷤᷤ scientiȩ huiꝰ app̾¬
hensione: cuiꝰ studio & amore sic fer¬
ues. ut ñ uerearis sc̃o ꝓposito p̾iudici¬
um facere: S queso te. qͦd memoriale
uirtitis. quȩ laus disciplinȩ. qͥs scien¬
tiȩ ꝑfectus uł artis fructꝰ. trepidare ti¬
more uͥ non ẽ timor᷑ & timorẽ dñi de
relinquere: Quam salubriꝰ disceres
iħm ae hunc crucifixũ: quã utiq sci¬
entiam haud facile nͥ qui mundo cru¬
cifixus erit app̾hendit. Falleris fili
falleris: si te puras muenire apud mũ¬

Expanded text:
recundiae parco coram hominibus, num recundiae parco coram hominibus, num illa, quae coram Deo est, impudentia impunita relinquitur? Quid quaeso, rationis habet verecundari ad diem hominis, et vultum Dei non vereri? Nam vultus Domini super facientes mala . Tu ergo plus times opprobria quam tormenta; et qui trepidas ad linguam carnis, contemnis gladium qui devorat carnes? Haeccine est illa morum pulcherrima compositio, qua informari te scribis scientiae hujus apprehensione, cujus studio et amore sic ferves, ut non verearis sancto proposito praejudicium facere? 2. Sed quaeso te, quod memoriale virtutis, quae laus disciplinae, quis scientiae profectus, vel artis fructus, trepidare timore ubi non est timor, et timorem Domini relinquere? Quam salubrius disceres Jesum, et hunc crucifixum! quam utique scientiam haud facile, nisi qui mundo crucifixus est, apprehendit. Falleris, fili, falleris, si te putas invenire apud mun
Abbreviated transcription (Latin):
timoris ambulare. Benefaesᷤᷤ
agnoscens debitũ tuȩ ꝓmissioniᷤ: oe
reatũ dilatȩ solutionis ñ diffitens.
S uolo te ñ solum qͥd. s & cui ꝓmise¬
ris cogitare. Nam ego nichil mͥ usur¬
po:ex eo qͦd me corã & ñ mͥ ꝓmissũ ipe
mecũ recolis. frustra ꝑinde times ex¬
ꝓbratum tͥ iri a me. suꝑ frustratoria
dilatione: qui testis accitus sũ & non
dñs uoti. Uidi &e gauisus sum. & hoc
oro ut gaudiũ meũ plenũ sit: qͦd non
erit nͥ c̃ fuerit impleta ꝓmissio. Ter¬
minũ posiusti: quẽ ñ oportuit tranᷤ¬
gredi. Cransgressus es quid ad me:
Tuo dño stas aut cadis. Michi sane
decretũ ẽ ꝓ imminenti ꝑicło ñ ꝓbriᷤᷤ
ñ minis agere tecum s monitis: idq
quatenus equo admiseriᷤ animo. Si me
audieriᷤᷤ bene: siñ. ego ñ iudico quẽꝙͣ
ẽ qui querat & iudicet. Qui enĩ iudi¬
cat nos dñs ẽ. Et hinc tͥ plus timen¬
dum arbitror ac dolendu: qͥa ñ hõis
d̾o mentitꝰ es. Et si ego ut uis tuȩ ue¬

Expanded text:
timoris ambulare. 1. Bene facis agnoscens debitum tuae promissionis, et dilatae reatum solutionis non diffitens: sed volo 116 te non solum quid, sed et cui promiseris, cogitare: nam ego mihi nihil usurpo ex eo quod me coram, et non mihi promissum ipse mecum recolis. Frustra proinde times exprobratum tibi iri a me super frustratoria dilatione, qui testis accitus sum, et non dominus voti. Vidi et gavisus sum; et hoc oro, ut gaudium meum plenum sit: quod non erit, nisi cum fuerit impleta promissio. Terminum posuisti, quem non oportuit transgredi. Transgressus es, quid ad me? tuo domino stas, aut cadis. Mihi sane decretum est pro imminenti periculo non probris, non minis agere tecum, sed monitis; idque quatenus aequo admiseris animo. Si me audieris, bene; si non, ego non judico quemquam: est qui quaerat et judicet; qui enim judicat nos, Dominus est . Et hinc tibi plus timendum arbitror ac dolendum, quia non homini, sed Deo mentitus es. Etsi ego tuae, ut vis, ve
Abbreviated transcription (Latin):
affecerit & me in obsequiũ tuȩ dile¬
ctionis. Tu gͦ uideris quomͦ me te¬
cum retinueris: ego ut uerũ fatear.
nusquã abs te absq te recedo. Hȩc
tͥ interim de uia breuit̾ in transitu
scribere uolui: sꝑans me maiori otio
maiora missurum. si d̾s annuerit.

Expanded text:
affecerit et me in obsequium tuae dileaffecerit et me in obsequium tuae dilectionis. Tu ergo videris quomodo me tecum retinueris: ego, ut verum fatear, nusquam abs te absque te recedo. Haec tibi interim de via breviter in transitu scribere volui; sperans me majori otio majora missurum, si Deus annuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
humili xp̃i ancille . B. abbas clare¬
uallis. pium sc̃e dilectionis affectũ.
Utinam sicut cartam nc̃ p̾sentem:
ita & meã tͥmentẽ expandere pos¬
sem. O si legere posses in corde meo.
qͦd ibi de amore tuo suo digito ds scͥ¬
bere dignatus ẽ: cerit agnosceres
quã nulla lingua uł penna suffi¬
ciat expͥmere. quod in intimis mͥ
medullis di sp̃c impͥmere potuit. Et
nunc quidẽ p̾sens sum sp̃n. licet cor¬
pore absens: s nec mͥ nec tͥ ẽ unde ap¬
paream. Est tam̃ penes te unde poᷤ¬
sis de me uteunq conicere: & si ñdu¬
cognoseere qͦd dico. Intra gͦ cor tuum
&e inspice meũ: e uł tantũ mͥ tͥbue
amoris erga te. quantũ tͥ erga me in¬
ẽẽ sentis: nesi nos quidẽ minuᷤ. te
uͦ ampliꝰ amare p̾sumpseris. eo nob̃
te p̾ferre puteriᷤ. quo & uincere nos
caritate putaueris. Cȩterum tuȩ
modestie ẽ id potiꝰ sentire de nobis:
ut qui te affecit ita me diligere. et
eligere ad consilium tuȩ salutis eqͦ

Expanded text:
hristi ancillae, BERNARDUS abbas Clarae-Vallis, pium sanctae dilectionis affectum. Utinam sicut chartam nunc praesentem, ita et meam tibi mentem expandere possem! O si legere posses in corde meo, quod ibi de amore tuo, suo digito Deus scribere dignatus est! certe agnosceres quam nulla lingua vel penna sufficiat exprimere quod in intimis mihi medullis Dei spiritus imprimere potuit. Et nunc quidem praesens sum spiritu, licet corpore absens; sed nec mihi, nec tibi est unde appaream. Est tamen penes te unde possis de me utcunque conjicere, etsi nonducognoscere, quod dico. Intra ergo cor tuum, et inspice meum; et vel tantum mihi tribue amoris erga te, quantum tibi erga me inesse sentis: ne, si nos quidem minus, te vero amplius amare praesumpseris, eo te nobis praeferre puteris, quo et vincere nos charitate putaveris. Caeterum tuae modestiae est id potius sentire de nobis, ut qui te affecit ita me diligere et eligere ad consilium tuae salutis, aeque
Abbreviated transcription (Latin):
hominis sunt: seni mors in ianuis ẽ.
Aodicum habes. prorsus modicũ tem¬
pus. cũ his qui dicunt tͥ euge euge. Sit
etiã ꝓ modico tͥ iudicari ab ipsis. aut
ab humano die. qui angłico examini
iã iamq es p̾sentandus: qui ad t̾bu¬
nal t̾rificum xp̃i. ipso iam defectu na¬
tuix miserandꝰ urgeris. Illi te oportet
p̾parare iudicio: illi scło conformare:
illiꝰ curiȩ affectare fauorẽ: formidare re¬
pulsam. Quid illoꝵ sententia contur¬
baris: quoꝵ nec laude ꝓbatus nec ui¬
tuꝑatione reꝑb inueniris: Deniq ua¬
ni filii hominũ: mendaces filii homi¬
num in stateris: ut decipiant de ua¬
nitate in idipsum. Propt̾ea qui te bea¬
tificant in errorẽ te adducunt: dantes
uerba. munera reportantes. uana hec
atq illa: s uerba ampliꝰ. & decipitis de
uanitate in idipsum: s tu magis deci¬
ꝑis: illi minus. Das quippe qͦd utcũq
pluris ẽ: & das ingratis. das imm̾itis

Expanded text:
hominis sunt : seni mors in januis est. hominis sunt : seni mors in januis est. Modicum habes, prorsus modicum tempus cum his qui dicunt tibi, Euge, euge. Sit etiam pro modico tibi judicari ab ipsis, aut ab humano die, qui angelico examini jamjamque es praesentandus, qui ad tribunal terrificum Christi ipso jam defectu naturae miserandus urgeris. Illi te oportet praeparare judicio, illi saeculo conformare, illius curiae affectare favorem, formidare repulsam. Quid illorum sententia conturbaris, quorum nec laude probatus, nec vituperatione reprobus inveniris; Denique vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum . 4. Propterea qui te beatificant, in errorem te inducunt, dantes verba, munera reportantes. Vana haec, atque illa: sed verba amplius. Et decipitis de vanitate in idipsum: sed tu magis deciperis, illi minus. Das quippe quod utcumque pluris est: et das ingratis, das immeritis;
Abbreviated transcription (Latin):
lumine sicut uestimento: Reu̾tere su¬
namitis reu̾tere. ut intueam̃ te. Con¬
surge consurge indiiere fortitudine:
indiiere uestimento salutis. Surge qͥ
dormis. & exurge a mortuis: & illumi¬
nabit te xp̃c. Amortuo tanquã qͥ ñ ẽ.
ꝑit confessio. Usq quo obliuisceris te
in finẽ: usq quo dormis in morte. decꝰ
nobiliũ. fidelium fletus: Quamdiu
contra morẽ tuum ꝑtinax: contra ho¬
norem tuũ sequestris: contra salutẽ
tuã rebellis: Quid illos egregios mo¬
res actusq tuos. tam dissimili ꝑgis exi¬
tu consummare: Quomͦ etas ista qͣm
in miscd̃ia ub̃i requiescere oportebat:
omniũ p̾t̾itoꝵ dicrum tuoꝵ penas
luit. nec diluit culpas: Cur ꝓhdolor
sola ueneranda canicies. solita uene¬
ratione fraudatur: sola sine honore
marrescit: quã uł maxime decuit ho¬
norari: Miserere animȩ tue placens
d̾o. Etenĩ qui hominib placent consti¬
si sunt: qm̃ d̾s spiruit eos. Breues dies

Expanded text:
lumine sicut vestimento? Revertere, Sulumine sicut vestimento? Revertere, Sunamitis, revertere, ut intueamur te? Consurge, consurge, induere fortitudine, induere vestimento salutis . Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . A mortuo tanquam qui non est, perit confessio . 3. Usquequo oblivisceris te in finem? usquequo dormis in morte, decus nobilium, fidelium fletus! Quandiu contra morem tuum pertinax, contra honorem tuum sequestris, contra salutem tuam rebellis! quid illos egregios mores, actusque tuos tam dissimili pergis exitu consummare? Quomodo aetas ista, quam in misericordia uberi requiescere oportebat, omnium praeteritorum dierum tuorum poenas luit, nec diluit culpas? Cur, proh dolor! sola veneranda canities solita veneratione fraudatur, sola sine honore marcescit, quam vel maxime decuit honorari? Miserere animae tuae placens Deo . Etenim qui hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos . Breves dies
Abbreviated transcription (Latin):
scm duriciã quidẽ. s scd̾m ueretun¬
diam: Quid iefert scđm quid ꝓcas:
Duerecundia expers rationis: inimi¬
ca salutis: totiꝰ ignara honoris et ho¬
nestatis. Hȩc plane illa quã sapiens
loquitur confusio ad ducens peccatũ
Itane uerecundũ ẽ homini uincia do.
& ꝓbro ducitur humiliari sub poten¬
ti manu altissimi: Non ita rex ille
caris. Summũ uictoriȩ genus diui¬
nȩ cedere maiestati: & auctoritati mai̾s
Oꝑu̾sitas. Non pudet inquinari: &
ablui pudet: Est pudor iuxta sapi¬
entẽ adducens głam: si uidelicet pee¬
eare pudeat. Si ñ pudeat uł peccasse:
a&e ita uł sera gła ñ carbis:. reducente m¬
mirũ pudore quã culpa fugauerat.
Seddm tenent beatitudinis locũ qͦꝵ
remisse sunt iniquitates: & quorum
tecta sunt pecrata. Honorabile tegu¬
mentũ. de quo legitur. Confessio & pul-¬
chritudo in ꝯspectu eiꝰ. Qͥs m tͥbuat uidẽ
te in uestitu deaurato : ut dicamus &
tͥ confessionẽ & decorẽ industi. amictꝰ

Expanded text:
m duritiam quidem, sed secundum verecundiam? Quid refert secundum quid pereas? O verecundia expers rationis, inimica salutis, totius ignara honoris et honestatis! Haec plane illa, quam Sapiens loquitur, confusio adducens peccatum . Itane verecundum est homini vinci a Deo, et probro ducitur humiliari sub potenti manu Altissimi? Non ita rex ille judicaris . Summum victoriae genus, divinae cedere majestati: et auctoritati matris ia. O perversitas! Non pudet inquinari, et ablui pudet! Est pudor, juxta Sapientem, adducens gloriam ; si videlicet peccare pudeat, si non pudeat vel peccasse: et ita vel sera gloria non carebis, reducente nimirum pudore quam culpa fugaverat. Secundum tenent beatitudinis locum, quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Honorabile tegumentum, de quo legitur: Confessio et pulchritudo in conspectu ejus . Quis mihi tribuat videre te in vestitu deaurato, ut dicamus et tibi: Confessionem et decorem induisti, amictus
Abbreviated transcription (Latin):
laudatur peccator in desidiis anime
suȩ: & iniquus benedicit᷑. Ab his gͦ ca¬
uere. ñ ego s sapiens doceat. fili ait si te
lactauerint peccatores: ñ acquiescas
eis. Attende potiꝰ illi qui iudicat in eqͥ¬
tate ꝓ mansuetis t̾rx. quos tua ñ pasto¬
ralis diligentia pascit. s scłaris premit
potentia: quã ñ haberes suꝑ eos ulła÷
potstas tenebraꝵ. Attende aut̃c. Iud̃içi¬
um graue his qui p̾sunt: & potentes
potent᷑ tormenta patient᷑. Hoc si paueᷤ
caues: si negligis incidis: & horrendu
ẽ ineidere in manus di uiuentis. Auer¬
tat hoc unus & uerꝰ ds. qui ñ uult moꝵ¬
tem peecatoris: s magis ut conu̾tatur
& iuuat. Plura adhuc loqui fert am¬
mus: s ñ fert forte auditus: nec pla¬
cent asꝑa qu̾auis ircta: & salubria qͥa
sunt amara. ñ sapiunt. Ponam itaꝙ
digitum suꝑ os meũ: donec sciam ifta
qualit̾ acceptent᷑. P lacebo autẽ si po¬
tero. ñ stilo neq lingua. s oꝑe & u̾itate¬

Expanded text:
laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur . Ab his ergo cavere non ego, sed Sapiens doceat. Fili, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Attende potius illi qui judicat in aequitate pro mansuetis terrae, quos tua non pastoralis diligentia pascit, sed saecularis premit potentia: quam non haberes super eos ullam, potestas tenebrarum. Attende autem: Judicium grave his qui praesunt, et potentes potenter tormenta patientur . Hoc si paves, caves; si negligis, incidis. Et, Horrendum est incidere in manus Dei viventis . Avertat hoc unus et verus Deus, qui non vult mortem peccatoris, sed ut magis convertatur et vivat . Plura adhuc loqui fert animus, sed non fert forte auditus. Nec placent aspera, quamvis recta; et salubria, quia sunt amara, non sapiunt. Ponam itaque digitum super os meum, donec sciam ista qualiter acceptentur. Placebo autem si potero, non stilo, neque lingua, sed opere et ve
Abbreviated transcription (Latin):
mo illustri eustachio: frat̾ s S alu
ꝓhibet: Affctui nec leges imꝑant: nce
pͥncipes dominant᷑. Liber ẽ. & marie
si sp̃u ducit᷑: quia uͥ sp̃c̃ dñi. ibi lib̾tas.
Inde ẽ sane iste meus ausus de p̾senti.
quo ad tuã magnitudinẽ p̾sumo seri¬
bere. tanquã aliquis magnus: fateor
nec ussus a te. nec rogatus. nec inuitatꝰ.
S quid si caritas iubet: Aliꝰ alit̾ fortas¬
sis accipiat: ego uirũ nobiłe qͦd in me
ẽ in uera caritate. decreui his litteris
a somno. reuocare ad cor. ꝓuocare ad
grãm. Quis seit si conu̾tatur & ignoᷤᷤ¬
cat qͥs: & relinquat post se bñdictionẽ:
Immo quis nescit. quas & quantas iã
diuitias sue bonitatis & longanimita¬
tis. thesaurizauit suꝑ eũ miserator &
miserieoes dñs: Deniq imseret᷑ parcit
expectat: dissimulatq usq adhuc. fa¬
ctus sicut homo ñ audiens. & ñ habes
in ore suo redargutiones: taulans feri¬
re. paratꝰ ignose. S: tu dñe usꝙqͦ: Tu inꝗͣ¬

Expanded text:
o illustri EUSTACHIO, frater BERNARDprohibet? Affectui nec leges imperant, nec principes dominantur. Liber est, et maxime si spiritu ducitur: quia ubi spiritus Domini, ibi libertas . Inde est sane ausus iste meus de praesenti, quo ad tuam Magnitudinem praesumo scribere, tanquam aliquis magnus fateor, nec jussus a te, nec rogatus, nec invitatus. Sed quid si charitas jubet? Alius aliter fortassis accipiat: ego virum nobilem, quod in me est, in vera charitate decrevi his litteris a somno, revocare ad cor, provocare ad gratiam. Quis scit si convertatur et ignoscat Deus, et relinquat post se benedictionem? Imo quis 179 nescit, quas et quantas jam divitias suae bonitatis et longanimitatis thesaurizavit super eum misericors et miserator Dominus? Denique miseretur, parcit, exspectat, dissimulatque usque adhuc, factus sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones, tardans ferire, paratus ignoscere. Sed tu, domine, usquequo? Tu, in
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsisti ꝯquerendo suꝑ tͥbulationib
ur̃s: scis qͥa uixta ẽ dñs his qͥ tbulato
sunt corde. De ipso confidite: qͥa ipse
uicit mundi. Ipse scit int̾ qͦs habita¬
tis: & in conspectu eiꝰ st̃ om̃s qui tͥbu¬
lant uos. Ipse exaudiet uos in abscõ¬
dito tempestatiᷤ: qui nunc ꝓbat ad
aquas contradictionis. Ual̃t

Expanded text:
scripsisti, conquerendo super tribulationibus scripsisti, conquerendo super tribulationibus vestris, scitis quia juxta est Dominus his qui tribulato sunt corde. De ipso confidite, quia ipse vicit mundum. Ipse scit inter quos habitatis, et in conspectu ejus sunt omnes qui tribulant vos. Ipse exaudiet vos in abscondito tempestatis, qui nunc probat ad aquas contradictionis. Valet
Abbreviated transcription (Latin):
rimo p̾cor: ut p̾sentes litt̾as
domino abbati aqu icincti
monastii dirigere ñ graueris. Dem¬
de ut ad id qͦd portant: ꝑ absente ami¬
co p̾sens satagas. cum uenerit locus:
Neq enim cuiuslibet. ne dum tanti
patris iustum imustumue adu̾sum
me debeo scandału dissimulare. Qd̾
quam ñ faciam: loquens potiꝰ quã
scribens ei aꝑire forsitan potuissem.
Nam solet in talib acceptior ẽẽ sermo
uuus quã scͥptus: & efficatior lingna
quã littera. Ocłi quippe loquentiᷤ fi¬
dem faciunt dictis: nec ita potest af
fectũ expr. amere digitus. qͣmͦ uultꝰ.
Nunc autẽ qͥa absens ꝑ meñpossũ:
ꝑ te satifacio quantũ possũ. Rogo gͦ
te &e iterum rogo: ut de regno d̃i qͦd ẽ
uidelicet intra uos. scandału auferas
dum salubrit̾ potes. ne si qͦd absit
usq ad angłos. qui utiq in fine scłi
in id ministii deputandi st̃ ꝑdura¬
uerit rancor necesse sit ir reuocabilit̾
aut ambos aut alterũ e nob̃ emedio
tolli. Unde autẽ ad me tu iã dudum

Expanded text:
rimo precor ut praesentes litteras domno abbati Aquiscincti monasterii dirigere non graveris. Deinde ut, ad id quod portant, pro absente amico praesens satagas cum venerit locus. Neque enim cujuslibet, nedum tanti patris, justum injustumve adversum me debeo scandalum dissimulare; quod quam non faciam, loquens potius quam scribens, ei aperire forsitan potuissem. Nam solet in talibus acceptior esse sermo viuus, quam scriptus: efficacior lingua, quam litera. Oculi quippe loquentis fidem ffectum exprimere digitus, quomodo vultus. Nunc autem, quia absens per me non possum, per te satisfacio quantum possum. Rogo ergo te, et iterum rogo, ut de regno Dei, quod est videlicet intra nos, scandalum auferas, dum salubriter potes; ne si quod absit! usque ad angelos, qui utique in fine saeculi in id ministerii deputandi sunt , perduraverit rancor, necesse sit irrevocabiliter aut ambos aut alterum a nobis de medio tolli. Unde autem ad me tu jamdudum