comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
postularet non igitur mentis sue compos putã-¬
dus est qui auctori et doctori lumĩs candelarũ
aut ceterarum lumen offerret ꝓnuniere. alius
u̾o ille ac nobis exigit lumen et quidem nõ fim-¬
non potest insi qui deum agnou̾it illoꝵ autem
dii qui in t̾rems egent luminibus ne in tenebris
sunt quorum cultores quia celeste nchil sapiũt
eciam religiones quibus deẜuiunt ad terram
reuocauit in ea enĩ lumen opus est quia ratõ
eus et natura tenebrosa est itaq diis non
celestem sensum s huanum potius attribuũt
Ideoq illis inctĩa et grata credunt eẽ que no-¬
bis quibus aut esurientibus opus est cibo
aut sicientibz potu aut neste algentibus aut
cum sol decesẜ̾it lumen ut uide possumus
nullis ergo ex rebus tam probari intelligi
potest deos istos cum aliqñ iux̾int mortuos
esse qm ex ip̃oꝵ qui est totus ethera et qui¬
deuin celestis in se bomi potest habere pecudũ

Expanded text:
postularet. Num igitur mentis suae compos putanpostularet. Num igitur mentis suae compos putandus est, qui auctori et datori luminis candelarum ac cerarum lumen offert pro munere? Aliud vero ille a nobis exigit lumen, et quidem non fuminon potest, nisi qui Deum agnoverit. Illorum autem dii, quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores, quia coeleste nihil sapiunt, etiam religiones, quibus deserviunt, ad terram revocant. In ea enim lumine opus est quia ratio ejus, et natura tenebrosa est. Itaque diis non coelestem sensum, sed humanum potius attribuunt. Ideoque illis necessaria et grata credunt esse, quae nobis; quibus aut esurientibus opus est cibo, aut sitientibus, potu, aut veste algentibus, aut cum sol decesserit, lumine, ut videre possimus. Nullis igitur ex rebus tam probari et intelligi potest, deos istos, cum aliquando vixerint, mortuos esse, quam ex ipso ritu qui est totus e terra. Quid enim coelestis in se boni potest habere pecudum
Abbreviated transcription (Latin):
actant igitur opimas ac pingnes hostias
deo quasi esurienti profundunt uina tamquã
sicienti et accendunt lumĩa uelut in tenebris agẽ
cu ꝙ si suspirari aut ꝑcipere ammo possent que
sunt bona illa celestia quoꝵ magnitudinem terre¬
no adhuc corꝑe obuoluti sensu caꝑe non possumꝰ
iam secum h̃s officiis manib scułtissimos esse
cognostant uol si celeste lumen ꝙ dicimus solem
contemplari ueluit iam sensient ꝙ non indigeat
lucerns eorum deus qui ip̃e in u̾sum hominis
tam claram tam candidam lucem dedit et tam̃
cum uitam ꝑuo circulo qui ꝓpt̾ longiniqͥtatem
non amplius qm̃ humani capitis iudetur mẽ
suram tantum sit fulgoris ut eum mortalium
luminũ acies non queat ꝯtueri et si paulisper
intenderis habeatos oculos caligo ac tenebra cõ¬
ip̃am lucem si moderatum est ut neq nnimo ful¬
gore neq talore uehementi nocẽt ammantib
tantum q istarum reꝵ dedit ei quantũ mortali¬
lium corꝑa pati possent aut frugum maturitaꝰ

Expanded text:
actant igitur opimas ac pingues hostias Deo, quasi esurienti; profundunt vina, tanquam sitienti; accendunt lumina, velut in tenebris agenti. Quod si suspicari, aut percipere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem, terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. Vel si coeleste lumen, quod dicimus solem, contemplari velint, jam sentient quam non indigeat lucernis eorum Deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. Et tamen cum in tam parvo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis videtur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri; et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae conipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore, neque calore vehementi noceret animantibus; tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent, aut frugum maturitas
Abbreviated transcription (Latin):
oratio ẜ ad hanc uitam moremq cuulem quem
non ẽẽ iustitiam et res indicat Et ip̃e citero testa-¬
tus est ẜ nos inquit ueri iuros germaneq iusticie
solidam et expressam effigiem nullam tenemus
umbra et ymagimibus utinuir easq ip̃as uti¬
nam sequeremur. feruntur enim ab optimis na¬
ture et u̾itatis exemplis umbra est igitur et
ymago iustitie quam illi iusticiam putauerũt
Quid sapientiaom Nõne idem confitetur in phi-¬
lo sophis c̃ẽ nullam aut cum fabritus inquit
aut aristides iustus nonnĩãtur aut ab illis for-
petitur exemplum. Nemo enim horum sic sa-¬
pit ut sapientem uolumus intelligi nec hn
qui sapientes habiti et nominati. Marchuo catho
et Gaius et lelus sapientes fuerunt ne illi qͥdẽ
ui. si ex medior officioꝵ frequentia similitudĩẽ
phrĩs ip̃oꝵ confessione adempta sapĩa est et
ħiis qui uisti hĩti sunt adempta iustitia est
Omẽs igitur ille uirtutis desc̾ptõnes false

Expanded text:
oratio, sed ad hanc vitam moremque civilem, quem oratio, sed ad hanc vitam moremque civilem, quem non esse justitiam, et res indicat, et ipse Cicero testatus est. « Sed nos, inquit, veri juris, germanaequae justitiae, solidam et expressam effigiem nullam tenemus. Umbra et imaginibus utimur; easque ipsas utinam sequeremur! Feruntur enim ab optimis naturae ac veritatis exemplis. » Umbra est igitur et imago justitiae, quam illi justitiam putaverunt. Quid sapientiam? nonne idem confitetur in phisosophis esse nullam? « Aut cum Fabricius, inquit, aut Aristides justus nominatur, aut ab illis fortiapiente exemplum. Nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem volumus intelligi. Nec ii qui sapientes habiti et nominati, M. Cato et C. Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quidem septem: sed ex mediorum officiorum frequentia similitudinem phis ipsorum confessione adempta sapientia est et iis qui iusti habiti sunt adempta iustitia est, omnes igitur illae uirtutis descriptiones falsae
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾minari necesse est uerum est emim Ciceronis
illud. ¶ Qui autem ciium racionem dicunt
habendam ext̾norum negant dirimũt hn cõmu¬
nem humam gen̾is sociẽtatem Qua sublata be¬
nefittacencia liberalitas bonitas iusticia fundi¬
tus tollitur. Aam quomodo potest iustus eẽ qͥ
nocet qui odit qui spoliat qui occidit Que omña
faciunt qui patrie ꝑdesse initũtur id enim ip̃m
ꝓdẽe quid sit ignorant qui nichil putant utile
nichil cõmodum insi quod teneri manu potest
quos solum teneri non põt quia eripi potest hoc
itaꝙ ut ip̃i appellant bona quisquis patrie aqͥ¬
siu̾it hoc est qui eu̾sis ciuitatib gentib deletis
errariũ pecunia referẜit agros ceꝑit Ceperit
Cuies suos locupleciores fecerit. hic landibus
fertur in celum. In hoc putatur sũma et ꝓfecta
militarem ꝑtinentib disputant neq ad insttꝰ
neꝙ ad neram uirtutem acõmodatur illa oĩs¬

Expanded text:
exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem generis humani societatem: qua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, justitia funditus tollitur. Nam quomodo potest justus esse, qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia faciunt, qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum prodesse, quid sit, ignorant, qui nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod teneri manu potest, quod solum teneri non potest, quia eripi potest. Haec itaque ut ipsi appellant bona quisquis patriae acquisierit, hoc est, qui eversis civitatibus, gentibusque deletis, aerarium pecunia referserit, agros ceperit, cives suos locupletiores fecerit; hic laudibus fertur in coelum, in hoc putatur summa et perfecta militarem pertinentibus disputant, neque ad justitiam, neque ad veram virtutem accommodatur illa o
Abbreviated transcription (Latin):
tõne sunt potentõres quam bomi ut ad cos
susperandos non tam uirtus sit ꝙͣ felicitas
ncc̃ia/ an aliquis ignorat quociens melior
iistiorq pars ncta sit huic semp dñatõ¬
nes acerbe in ciues extiterũt plena est ex¬
emplis omĩs hystoria et nos contenti erimꝰ
uno grecũ pomponis bonoꝵ uoluit esse
desensor si quid pro re płia puͨ ͣ ꝓ senatu
pro libertate arma suscepit idem tamem
uictus cum ip̃a libertate occidit et ab spa-¬
dombus egyptiis detruncatus in sepultus
abiectus est rion est igitur uirtus aut hostẽ
maloꝵ cẽ aut defensorem bonorum quia
uirtus in certis casibus non põt cẽ subiet
ta cõmoda preterea patrie pͥma putare
Ciuitatis aut gentis in cõmoda .i. fines
ꝓpagare aluis uiolent̾ ereptos aug̾e impe-¬
rium uectigalia face maiora. Que omnia
non utiq uirtutes ẜ unrtutum sunt euersiones
iusticia que discidium gem̾s humani ferre nõ põt
et ubicumq arma sulserint huic eum fugari et

Expanded text:
ione sunt potentiores, quam boni; ut ad eos ione sunt potentiores, quam boni; ut ad eos superandos, non tam virtus sit, quam felicitas necessaria. An aliquis ignorat, quoties melior iustiorque pars uicta sit? hinc semper dominationes acerbae in ciues extiterunt. plena est exemplis omms historia, sed nos contenti erimus uno. Gnaeus Pompeius bonorum uoluit esse defensor, siquidem pro re publica, pro senatu, pro libertate arma suscepit. idem tamen uictus cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectus est. non est igitur uirtus aut hostem malorum esse aut defensorem bonorum, quia uirtus incertis cta. Commoda praeterea patriae sibi prima putare.civitatis, aut gentis incommoda? Id est, fines propagare aliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones.issidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et
Abbreviated transcription (Latin):
que secuntur nullo modo n̾a funt nam im-¬
probus inimicicias indicere aut bonorum
defensionem suscipere potest cum malio eẽ
ꝯmẽ quidam enm ꝓbitate ficta uam sibi
ad potentiam minuit faciuntq multa q̃
bom solent eo quidem promptius ꝙ fallen-¬
di grã faciunt et uti non quia tam facile
ess prestare qͣm facile est simlare bonitatem
s hñ cum ẽẽ ceperint ꝓpoĩti ac noti sui cõ¬
potes et sũmum potentie gradum ceperint
tamen nõ simulacõe depoĩta mores suos
detegunt rapiunt omĩa et molant et uex¬
ant cos q ip̃os bonos quoꝵ cã susteperant
insecuntur et gradus ꝑ quos ascenderũt
amputant nequis illos contͣ ip̃os possit imi-¬
tari uerũptamen putemus hoc officium nõ
nisi bonis ẽẽ ut bonos defendat ac is susci¬
pere sticile implere difficile quia cum te c̾¬
miseris in arbitrio dei non tuo poĩta nitoria
est et plerumq in ꝓbi et numo et conspira-¬

Expanded text:
quae sequuntur, nullo modo vera sunt. Nam imquae sequuntur, nullo modo vera sunt. Nam improbis inimicitias aut indicere, bonorum defensionem suscipere, potest cum malis esse commune. Quidam enim probitate ficta viam sibi ad potentiam muniunt, faciuntque multa, quae boni solent, eo quidem promptius, quod fallendi gratia faciunt. Utinamque tam facile esset praestare, quam facile est simulare bonitatem. Sed ii, cum esse coeperint propositi ac voti sui compotes, et summum potentiae gradum ceperint, tum vero simulatione deposita, mores suos detegunt: rapiunt omnia, et violant, et vexant; eosque ipsos bonos, quorum causam susceperant, insequuntur, et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. Verumtamen putemus, hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. At id suscipere, facile est, implere, difficile; quia cum te cermiseris, in arbitrio Dei, non tuo, posita victoria est. Et plerumque improbi, et numero, et conspirat
Abbreviated transcription (Latin):
perandis uirtutibus ratõ consistat quas
nobis nec homo ullus nec mors ip̃a pos¬
sit auferre. Cum hec ita se habeant illud
ꝙ sequitur uerum est uirtus diuiciis p̾ci¬
um ꝑsoluere posse qui uersus idem fere
siginficat qd pͥmi duo s neq ip̃e neq qͥsꝙͣ¬
phoꝵ scire potinit p̾cum ip̃m nel quale nel
ꝙ sit idem eum poeta et illi om̃s quos secutꝰ
est putauerunt recte opibus uti hoc est
frugi esse non instrue̾ cõuiuia sumptuose ñ
largiri teniere non effundere in res suꝑna¬
cuas aut turpes rem familiarem. dicet ali-¬
quis fortasse quis tu negas ne hanc ẽẽ nir¬
tutem. N e quidem nego contraria enm ude¬
ar ꝓbare si negem s nego quia non sit illa
celestis ẜ tota t̾rena quando quidem inchil
efficit ausiq remaneat in terra. Quid sit
autem recte opibus uti. ut quid sit ex diui¬
ciis fructus petendus declarabo apertiuis
cum de pietatis officõ loqui ceꝑo sam cet̾a

Expanded text:
parandis uirtutis ratio consistit quas parandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur uerum est: uirtus, diuitiis pretium persoluere posse. qui uersus idem fere significat quod primi duo. sed ne- . que ipse neque qphorum scire potuit pretium ipsum, vel quale, vel quod sit. Id enim poeta, et illi omnes, quos secutus est, putaverunt, recte opibus uti, hoc est, frugi esse; non instruere convivia sumptuose; nec largiri temere; non effundere in res supervacuas, aut turpes, rem familiarem. Dicet aliquis fortasse: Quid tu? negas ne hanc esse virtutem? Non equidem nego; contraria enim videar probare, si negem. Sed veram nego; quia non sit illa coelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit, nisi quod remaneat in terra. Quid sit autem recte opibus uti, et qui sit ex divitiis fructus petendus, declarabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. Jam caetera,
Abbreviated transcription (Latin):
est non sunt progressi ulterius ẜ omĩa coꝵ
uitam hõi compandam s ad querendas
uel augendas opes honores głia potentiã
que sunt unu̾falia mortalia tam stil ꝙͣ
ut ille qui ut ea sibi contingerent laborauit
huic est illud urrtuo querende finem rei stite
modum et p̾cipunt enm quibus modis
et quibus artibus res familiaris querẽda
sit quia udent mala queri solere s huiꝰ
uirtus non est ꝓposita sapienti nec enm
uirtus est opes querere quoꝵ neq iuẽ-¬
tio neq posẜ̾o in nr̃a potestate est et ita
et questu et obtentu faciliores sunt malis
ꝙͣ bonis et non potest gͥ uirtus cẽ in hiis
rebus querendis in quarum contemptu
ius ac ratõ urtutes apparet nec ad ea ip̃a
transfugiet que magno eciam excelso aĩo
caltare ac protere gestat neq fas est aĩa
celestibus intentam boms ut hec fragilia
sibi comparet ab in mortalibus suis oꝑib
anotari. ẜ potissimum in hiis rebus cõm-¬

Expanded text:
est: non sunt progressi ulterius. Sed omnia eest: non sunt progressi ulterius. Sed omnia evitam homini comparandam, sed ad quaerendas vel augendas opes, honores, gloriam, potentiam; quae sunt universa mortalia, tam scilicet, quam ille qui, ut ea sibi conhinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus con
Abbreviated transcription (Latin):
ixi ꝙ erat pͥmum stĩam bom nõ eẽ uirtu-¬
tem deinde quid sic uirtus et in quo sit sẽ
ut id quoq ip̃m quid sit bonum et malum
qui aũt quid eẽt sũmũ nestierũt et in cet̾is¬
it bonis malis suis que sũma non sunt erra¬
uerunt ncce est que non potest nõ indicio ex¬
amimare qui fontem ip̃m non tenet uñ illa
destenduunt. fons aũt bonoꝵ deus est malo
de quo sepe dixmmus ab hus dnob pͥncipuꝰ
bonaq mala oriuntur / que ueniũt c dee
hant habent ratõem ut inmortalitatẽ ꝑa¬
rent qͥd est sumum honum añi pout dl
buint est h̾ue aũt ab illo alt̾o id habent offir¬
cuim ut acelestibus aduocatum terrenisꝙ
demersum ad penam int̾ficiant sempit̾uã
qd̵ est suĩmum bement malum. diõ igit
dubium est qm̃ enum om̃s quiess bonum
et malum ignorauerunt qui nec denus¬
nec aduersariũ dei stierint Ita ꝙ finem lo¬
norum ad corpus et ad hanc uitam breuẽ
retulerunt quam stil solui idoccibe̾ nc̃ce

Expanded text:
 erat primum, scientiam boni non esse uirtutem, deinde, quid sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum,qui autem quid esset summum nescierunt, et in ceteris bonis malisue, quae summa non sunt, errauerint necesse est: quae non potest uero iudicio examinare qui fontem ipsum non tenet unde illa descendunt. fons autem bonorum deus est, malorum de quo saepe diximus: ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. quae ueniunt a deo, hanc habent rationem, ut inmortalitatem parent, quod est summum bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a caelestibus auocatum terrenisque demersum ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. num igitur dubium est quin illi omnes quid esset bonum et malum ignorauernec adversarium Dei scierint? Itaque finem bonorum ad corpus, et ad hanc brevem vitam retulerunt, quam scilicet solvi et occidere necesse
Abbreviated transcription (Latin):
Firmianus qui et lactancius arnobii discipulꝰ
sub diocliciano pͥncipe accitus cum fabulo gra¬
matico caiuis de medicinalib uersu cõpositi extãt
libri. Nichomedie retthoricam docuit at pemria
discipulorum ob grecã uidelic Cuutatem ad
scribendum se contulit. habenius eius simphosiũ
quod adolescentulus scripsit affrite et Edepori-¬
cum de affrica usq nichomediam ex ametuis
stͥptum uersib. et alium librum qui inscribitur
gramaticus eciam pulcherrimũ de sra dei. et
institutionum diuinarum aduersus gentes
libro uno. Azestilon et ad astlepiadem. libros
duos. de ꝑsecutione librum unũ. ad probuz
matione homĩs. librum. Hic in extrema senec¬
tute magister Cesaris crispi filii constantim
in gallia fuit qui postea a patre interfectus est ĩ

Expanded text:
Firmianus qui et Lactantius Arnobii discipulus sub Diocletiano principe accitus cum Flauio grammatico, cuius De medicinalibus uersu conpositi extant libri, Nicomediae rhetoricam docuit ac penuria discipulorum ob Graecam uidelicet ciuitatem ad scribendum se contulit. habemus eius Symposium, quod?adulescentulus scripsit Airicae et hodoeporicum Africa usque Nicomediam hexametris scriptum uersibus et alium librum qui inscribitur Grammaticus et pulcherrimum De ira dei et Institutionum Diuinarum aduersus gentes librum unum άκέφαλον. et Ad Asclepiadem libros duos, De persecutione librum unum, Ad Probum matione hominis librum unum. hic extrema senectute magister Caesaris Crispi filii Constantini in Gallia fuit. qui postea a patre interfectus est. I
Abbreviated transcription (Latin):
consilio pisois soceris .2.l. cesaris ꝓpinqui qͥ
uetabant fuuꝰ ei fr̾ et dolabelle consulis qui
columpnam in foro .i. timuilum eius euertit
ac forum expiauit. Nam romulum desiderio
suis fuisse declãt enius apud quem pplu̾s
amissum regem dolens ħ loquitur. O ro
mule dic qualem te patrie custodem dii ge¬
nuere tu produxisti nos int̾ lumĩs horas
O pater O genitor prĩe. O sang̾ne dio orĩdꝰ
ob hoc desiderium fatib creditũ est iulio pro¬
culo mentient qui subornatus est a pribus
ut nũciaret plebi iudissẽ se regem hũano
hĩtu augustiorem eumq mandasse ad ppłm
ut sibi de lubrum fiet se deum ẽẽ et quiriũ
uocari quo sc̃o et om̃i pploͬ ꝑsuasit romulũ
ad deos abisse ⁊ senatum suspitõe cedis regie

Expanded text:
consilio Pisonis soceri, et L. Caesaris propinqui, qui consilio Pisonis soceri, et L. Caesaris propinqui, qui vetabant funus fieri, et Dolabellae consulis, qui columnam in foro, id est, tumulum ejus evertit, ac forum expiavit. Nam Romulum desiderio suis fuisse declarat Ennius, apud quem populus amissum regem dolens, haec loquitur: O Romule, Romule dic, o, Qualem te patriae custodem dii genuerunt? Tu produxisti nos intra luminis oras. O pater, o genitor, o sanguen diis oriundum! Ob hoc desiderium facilius creditum est Julio Proculo mentienti, qui subornatus a patribus est, ut nuntiaret plebi vidisse se regem humano habitu augustiorem, eumque mandasse ad populum, ut sibi delubrum fieret, se deum esse, et Quirinum vocari. Quo facto, et ipsi populo persuasit Romulum ad deos abiisse, et senatum suspicione caedis regiae
Abbreviated transcription (Latin):
h̾cule libõ estulapio castore polluce incunctant᷑
fac̾e̾tur de apolline ac ioue prĩb coꝵ idm de
neptino nultano marte merturio quos ma¬
iorum gentium deos appellauit timuit a ꝑte
confiteri. et idcirco ait late ħ patere ut idm̃ de
pone cet̾isq antiquiorib diis intelligamꝰ qͦꝵ
memoriam si eadem rõe uete̾s consecrauerũt
qua se ymaginem nomenq silie consecratuꝵ
ẽẽ dicit ignoste merentib potest credentibus
non p̃t quis eni tain demens qui consẜu ⁊
placito iniem̾abilium stłtorum apire celũ
mortius arbitretur aut aliquẽ ꝙ ip̃e non hebat
dare alt̾i posse apud Romanos deus Iulus qr
hoc scelato honn placuit antonio deus qͥrinꝰ
quia hoc pastorib iusum est cum alt̾ genumi
frĩs extiterit alt̾ patrie prĩcida ꝙ si consul ñ
fuiss antomiꝰ .c. cestir ꝓ suis iurẽ .p. meritis
eciam defuncti homĩs honore caruissi et quide

Expanded text:
Hercule, Libero, Aesculapio, Castore, Polluce incunctanter Hercule, Libero, Aesculapio, Castore, Polluce incunctanter fateretur; de Apolline ac Jove, patribus eorum, item de Neptuno, Vulcano, Marte, Mercurio, quos majorum gentium deos appellavit, timuit aperte confiteri. Et idcirco ait late hoc patere, ut idem de Jove caeterisque antiquioribus diis intelligamus, quorum memoriam si eadem ratione veteres consecraverunt, qua se imaginem nomenque filiae consecraturum esse dicit, ignosci moerentibus potest, credentibus non potest. Quis enim tam demens, qui consensu et placito innumerabilium stultorum aperiri coelum mortuis arbitretur? aut aliquem, quod ipse non habeat, dare alteri posse? Apud Romanos deus Julius, quia hoc scelerato homini placuit Antonio; deus Quirinus, quia hoc pastoribus visum est: cum alter gemini fratris extiterit, alter patriae parricida. Quod si consul non fuisset Antonius, C. Caesar pro suis in rempublicam meritis etiam defuncti hominis honore caruisset, et quidem
Abbreviated transcription (Latin):
idem honos c̾te dicendus est ꝙ quidem fa¬
tasse dicat aliquis premimio luctu delicasse
ciceronem an quin illa omĩs or̃o et doctna
amicoꝵ et longicudo temporis mitigasset
quid qđ idm̃ dicit in libris. de re .p. idem de
glia nam de legibus quo in ope platonem
secutus leges noluit pon̾e quib putaret
usimam eẽ iustĩam et sapientem Cuutatẽ
de religione ita sauxit diuos et eos qui ce¬
lestes semꝑ hĩci sunt colunt et illos quos
in celo mita e locauerũt herculem liberum
estulapium castorem pollutem Oriuum
Rem in tusculans cũ dice̾t totum pene
cdum hũano gne completum si u̾o in quit stri¬
tari ueta et ex illis ea sc̃̾ptores g̾ce tradidere
eruere couer ip̃i illi maioꝵ gentiũ dii hñtur
huic a nobis ꝓfecti in celum reꝑuentur quare¬
qm̃ demonstrantur sepulcra in grecia remmnistẽ¬
te pateat intelliges testatus uidel actici cõ
honnẽs posse fuerint qui coluntiir et cũ de

Expanded text:
idem honos certe dicandus est. quod quidem faidem honos certe dicandus est. quod quidem fatasse dicat aliquis prae nimio luctu delirasse Ciceronem. atquin illa omnis oratio et doctrina amicorum et longitudo temporis mitigasset. quid quodgloria? Nam De legibus, quo in opere Platonem secutus leges voluit ponere, quibus putaret usuram esse iustam et sapientem civitatem, de religione ita sanxit: "divos et eos qui celestes semper habiti sunt colunto, et illos quos colendos celo merita locaverunt Herculem, Liberum, Esculapium, Castorem, Pollucem, Quirinumem in Tusculanis, cum diceret totum pene elum humano genere completum: « Si vero, inquit, scrutari vetera, et ex illis ea quae scriptores Graeciae prodiderunt, eruere coner, ipsi illi majorum gentium dii qui habentur, hinc a nobisquorum demonstrantur sepulcra in Grecia; reminiscerte pateat inthomines fuerunt, qui coluntur: et cum de
Abbreviated transcription (Latin):
philosophus fuit si quidem solus extitit pla¬
tors imuitator meo libro quo se ip̃e de morte
filie consolatus est non dubitaiit dice̾ deos
qui pur coleretur honñes fuisse ꝙ ipĩus tis¬
timoniũ eo deb granissimũ indicari qd et
augurale hũit sacdocium et se colere eos ue¬
nari q testatur itaq intra pancos u̾siculos
duas res nobis dedit. ¶Alam dum ymaginiẽ
silie codem se mo consecraturũ ẽẽ profic̾etur
qͦ illi a uet̾ib sint consecrati ⁊ illos mortuos
esse docuit et originem nane su ꝑstitõis oñdit¬
çim uo mquit et mares et femmas ꝙ̃ plines ex
homibus in deoꝵ nini̾o ẽẽ indamius᷑ cor in ur¬
bibus atq agris augustissima delubra uen̾a¬
mur astenciamus eoꝵ sapĩe quoꝵ ingeniis
et uiuentis om̃ẽm uitam legib et institutis
ammal consecrandum fuit illud profecto fuit
Si cadii progemes aut auphit̾ons aut
tiridaridis in celum tollenda fama fuit huic

Expanded text:
philosophus fuit, siquidem solus extitit Plaphilosophus fuit, siquidem solus extitit Platonis imitator, in eo libro quo se ipse de morte filiae consolatus est, non dubitauit dicere deos qui publice colerentur homines fuisse. quod ipsius testimonium eo debet grauissimum iudicari, quod et augurale habuit sacerdotium et eosdem se colere uenerarique testatur. itaque intra paucos uersiculos duas res nobis dedit. nam dum imaginem filiae eodem se modo consecraturum esse profitetur quo illi a ueteribus sint consecrati, et illos mortuos esse docuit et originem uanae superstitionis ostcum uero inquit et mares et feminas complures ex hominibus in deorum numero esse uideamus et eorum in urbibus atque agris augustissima delubra ueneremur, adsentiamur eorum sapientiae quorum ingeniis et inuentis omnem uitam legibus et institutis lum umquam animal consecrandum fuit, illud profecto fuit. si Cadmi progenies aut Amphitryonis aut Tyndari in caelum tollenda fama fuit, huic
Abbreviated transcription (Latin):
apid maronem legat enee uerba socus imꝑ¬
antis nuĩc pateros libate iom p̾cibus noca¬
ret anchisem genitorem cui non tantum
minortalitatem ueꝵ eciam uentorũ t̾buit
potestatem Postamus uentos atq yeme
satͣ qd quot annis urbe uelit poĩta templid̃
sibi ferre dicatio Idem. si. de Ioue lib. ⁊ pan. mͥ¬
curiis et apollo fecere ac postea de hiis ip̃is suc¬
cessores coꝵ actesserunt eciam et poete et cõpoĩt
ad uoluntatem carmĩb in celum eos sustule¬
runt sicut facuent qui apud regtes eciã malo s
pane grecis mandacibus adulantur qd malũ
a grecis ortum est. quoꝵ leuitas instructa di¬
cendi facultate et copia incredibilis est ꝙͣtas
mendatioꝵ nebulas excitam̾it itaq admira
gentibus tradiderunt. ¶Ob hanc uanitate
Sibilla sic eos increpat grecia quid confidis
hostias ydolis celebras quis tibi errorem in
mente posuit ut ħ facias delicta dei magni
cullius qui non cm̃ ꝑfectus orator s eciam

Expanded text:
apud Maronem legat Aeneae uerba sociis impapud Maronem legat Aeneae uerba sociis imperantis: nunc pateras libate Ioui precibusque uocate Anchisen genitorem —? cui non tantum immortalitatem, uerum etiam uentorum tribuit potestatem: poscamus uentos, atque haec me sacra quotannis urbe uelit posita templis sibi ferre dicatis. idem scilicet de Ioue Liber et Pan et Mercurius et Apollo fecerunt ac postea de his ipsis successores eorum. accesserunt etiam poetae et compositis ad uoluptatem carminibus in caelum eos sustulerunt, sicut faciunt qui apud reges etiam malos panegyricis mendacibus adulantur. quod malum a Graecis ortum est, quorum leuitas instructa dicendi facumendaciorum nebulas excitaverit. Itaque admiratgentibus tradiderunt. Ob hanc vanitatem Sibilla sic eos grece increpat: Grecia quid confidis hostias idolis celebras? Quis tibi errorem in mente posuit ut hec facias derelicta dei magni ullius, qui non tantum perfectus orator, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
oñs posteros imbuere et hu tam̃ sumini reges
ad celebritatem nonĩs in ꝓuĩciis omib cele¬
brantur p̾natum u̾o singuli ppłi gentis ac
urbis sue ꝯditores seu uiri fortitudie insig¬
nes erant seu femme castitate mirabiles sũ¬
ma uenatione coluerunt ut egyptiis. iõn mau¬
ri/ uiba / macedones. gabinum. pemi uramã
latimi fannũ dabimi annieum. Romani qͥri¬
nuum eodem modo utiq athene iineruam
samos iunonom papħos uen̾em uultanũ
lenmios liberuinaxos apollinẽ delos sic
ꝑ pplõs atꝙs regioẽs naria sacra suscepta
sunt dum honñes gͣti in suo pͥncipes cupi¬
unt et quos honores alios uita carentib
deferant muentre non possunt / pret̾ea pi¬
etas eoꝵ qui successen̾t p̾mum contulit ad
errorem qui ut diuinã scuipe nati ind̾e̾ntur
diuinos honores parentibus deculerunt
deferriꝙ iusserunt an possit aliquis dubita¬
re quomodo rłiones deoꝵ sunit institute cũ

Expanded text:
omnes posteros imbuerunt. Et hi tamen summi reges omnes posteros imbuerunt. Et hi tamen summi reges ob celebritatem nominis in provinciis omnibus colebantur. Privatim vero singuli populi gentis aut urbis sue conditores, seu viri fortitudine insignes erant, seu femine castitate mirabiles, summa veneratione coluerunt ut Egiptus Ysidem, Mauri Iubam, Macedones Cabyrum, Peni Uraniam, Latini Faunum, Sabini Sancum, Romani Quirinum, eodem utique modo Athenae Mineruam, Samos Iunonem, Paphos Venerem, Vulcanum Lemnos, Liberum Naxos, Apollinem Delos. sic per populos atque regiones uaria sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt et quos alios honores uita carentibus deferant, inuenire non possunt. praeterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorem: qui ut • diuina stirpe nati uiderentur, diuinos honores parentibus detulerunt deferrique iusserunt. an potest aliquis dubitare, quomodo religiones deorum sint institutae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tabant rudes ad hunc et simplices. siue ut
fieri solet madulonis p̾oris potentie p̾sentis
siue ob bñficia quibus erant ad huanitatem
compositi deinde ip̃i reges cum cari fuissent
hus quoꝵ nicam composuerant magnũ sui
desideriũ mortui relinquerunt. Itaꝙ hoĩes
coꝵ simulacra fmxerunt ut hẽrent aliquod
ex ymagiium contemplatione solaciũ ꝓrot¬
grossiq longuis ꝑ amorem memoriam Sefuãti¬
torum colere ceꝑunt ut et grãs referie bñ mitis
uid̾ent᷑ et successores eoꝵ allicent ad bñ imꝑ¬
andi cupiditatem ꝙ aceto de natura deorũ
docet dicens suscepit aũt uita hõĩ consue¬
tudo q comunis ut bñcus excellentes iuros in
celum fama ac uoluntate tollent huic hercules
tã ꝑiculum adir̃et optimus quisq iurorum
sorciũ memoria honore deoꝵ imortalium
religiones ẽẽ ceperunt dum illi p̾mi qui eos no¬
uerunt eo ntu suos libos ac nepotes deinde

Expanded text:
tabant rudes adhuc et simplices — siue, ut tabant rudes adhuc et simplices — siue, ut fieri solet, in adulationem praesentis potentiae siue ob beneficia quibus erant ad humanitatem conpositi. deinde ipsi reges cum cari fuissent iis quorum uitam composuerant, magnum sui desiderium mortui reliquerunt. itaque homines eorum simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium, progressique longius per amorem memoriam defunctorum colere coeperunt, ut et gratiam referre bene meritis uiderentur et successores eorum adlicerent ad bene imperandi cupiditatem. quod deorum dicens: "Suscepit autem vita hominum consuetudoque comunis ut beneficiis excellentes viros in celum fama ac voluntate tollerent: hinc Hercules,ice causa periculum adiret optimus quisque, virorum fortium memoriam honore deorum immortalium religiones esse ceperunt, dum illi primi qui eos noverant eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
crecentium mulcitudĩe titanũq ac filios eius
pugna iuxisse pentes iunculis exemisse pr̃i
regnũ reddidisse atq incretam remeasse pꝰ
ħ deinde saturno sortem datam ut caneret
ne filius eum regno expellẽt illum eleuã¬
de fortis acq fugiendi ꝑicł̃i grã insidatum
ioui ut eum necaret iouem cognitis insi¬
diis regnum sibi denuo iundicasse ac fu¬
gasse sacurnum qui cum iactatris esẜ per
om̃s t̾ras ꝑsequentibus armatꝭ quos ad
eum comp̾hendendum ulꝰ necandum iupit̾
mmiẜat iux in ytalia locum in quo lateret in
uib ex rebus cum constet illos suent.¬
homines fuisse non est obsturũ qua ratõe
dii cepint nominari si enĩ nulli reges añ
agrestain sine ullo rectore uiebant non ẽ du¬
bium quin ill temporib homines regem ip̃m
totamq gentem iactare sumimis laudib ac
nouis honorib ceꝑunit et eciam deos appella-¬
rent sine ob miraculum u̾tutis hoc uere pu-¬

Expanded text:
Cretensium multitudine Titanumque ac filios eius Cretensium multitudine Titanumque ac filios eius pugna uicisse, parentes uinculis exemisse, patri regnum reddidisse atque ita in Cretam remeasse. post haec deinde Saturno sortem datam, ut caueret ne filius cum regno expelleret; illum eleuandae sortis atque effugiendi periculi gratia insidiatum Ioui, ut cum necaret; Iouem cognitis insidiis regnum sibi denuo uindicasse ac fugasse Saturnum. qui cum lactatus esset per omnes terras persequentibus armatis, quos ad eum conprehendendum uel necandum Iuppiter miserat, uix in Italia locum in quo lateret inuenit. Quibus ex rebus cum constet illos homines fuisse, non est obscurum qua ratione dii coeperint nominari. si enim nulli reges ante agrestem uitam sine ullo rectore uiuebant, non est dubium quin illis temporibus homines regem ipsum totamque gentem mactare summis laudibus ac nonis honoribus coeperint, ut etiam deos appellarent siue ob miraculum uirtutis — hoc uere pu
Abbreviated transcription (Latin):
filium plutonem celant atq abscondunt de¬
inde glanca pue moritur. hic ut sc̃̾pta sũt
Ionis sr̃mq eius scirp̃s atq cognatio eciã
hunc modum nobis sac sc̾ptõne tradicum
est item paulo post ħ infert deinde titan postꝙͣ¬
restuut saturno filios procieatos atꝙ̃ edicatos es
clam se ducit secum filios suos qui titam nocebãtur
fim ꝙ suum saturnũ atq opem comp̾hendit coẜ
muros circum egit et custodiam his opponit. ħ
hystoria qua uera sit docet sibilla erit rea ead
fere dicens. insi ꝙ in paucis que a dr̃e nõ attiuz
discrepat. lib̾atur gͦ iupit̾ sũmi sceleris cmine
ꝙ pr̃em iuxisse compedibus ꝑhibetus id emm
citan pͥus fecit ꝙ ille contra potõem iusq iurã¬
dum mares liberos sustulisẜ̾ reliqua hystoria
sic contexitur iouem adultum cum audiss pa-¬
trem atq matrem custodiis ciecũseptos atq
uinculis is comectos uenisse cum magna

Expanded text:
filium Plutonem celant atque abscondunt. defilium Plutonem celant atque abscondunt. deinde Glauca parua emoritur. haec, ut scripta sunt, Ionis fratrumque eius stirps atque cognatio: in hunc modum nobis ex sacra scriptione traditum est. item paulo post haec infert: deinde Titan postresciuit Saturno filios procreatos atque educatos esse clam se, seducit secum filios suos qui Titani uocantur, fratremque suum Saturnum atque Opem conprehendit eosque muro circumegit et custodiam iis apponit. haec historia quam uera sit, docet Sibylla Erythraea eadem fere dicens, nisi quod in paucis quae ad rem non attinent discrepat. liberatur ergo Iuppiter summi sceleris crimine, quod patrem uinxisse compedibus perhibetur. id enim Titan patruus fecit, quod ille contra pactionem iusque iurandum mares liberos sustulisset. reliqua histona sic contexitur: Iouem adultum, cum audisset patrem atque matrem custodiis circumsaeptos atque in uincula coniectos, uenisse cum magna
Abbreviated transcription (Latin):
litteris ueris que continentur ne poetaru
meptieo maccusandis ieligiombus sequi ac
probare uideamur ł enuii uerba sunt ex iusa¬
turmis uxorem duxit opem titan qui maior
natu erat postulat et ip̃e regnare ibi uesta mat̾
corũ et sorores om̃o atq opis suadent sacurno
uci de regno ne concedat sũ ibi titan qui facie
acq sorores suas oꝑam dare uti satͬnus reg¬
naret concessit ei ut is regnaret. Itaq pactꝰ
est cum saturno uti si quid liberum iurile sex¬
us us ei natum esẜ̾ ne educaret ideius rei
causa fecit uti ad suos natos regnũ rediret
Tum sacurno filus qui pͥmus natus est eũ
ne cauer. deiide postius naci sunt gemimi
um iuuonem sacurno
in conspectum dede̾ atq Iouem clam abscõdũt
dancq eum ueste educand celantes saturno
¶tem neptimũ clam sacurno opis ꝑit eumq
lauculum abscondit ad eundem modum t̾co
ꝓtu opis ꝓit gemimos plutonem et glantã
pluto latine est cliespit̾ alii ortum uocant
ibi filiam glancam saturno ostendunt. at

Expanded text:
litteris continentur, ne poetarum ineptias in accusandis religionibus sequi ac probare uideamur. haec Ennii uerba sunt: exim Saturnus uxorem duxit Opem. Titan, qui maior natu erat, postulat ut ipse regnaret. ibi Vesta mater eorum et sorores Ceres atque Ops suadent Saturno, uti de regno ne concedat fratri. ibi Titan, qui facie atque sorores suas opera dare ut Saturnus regnaret, concessit eis ut is regnaret. Itaque pactus est cum Saturno, uti si quis liberorum virilis sexus ei natus esset ne quem educaret. Id eius rei causa fecit uti ad suos natos regnum rediret. Tum Saturno filius qui primus natus est, eum necaverunt. Deinde posterius nati sunt gemini: onem Saturno in conspectum dedere atque Iouem clam abscondunt dantque eum Vestae educandum celantes Saturnum. item Neptunum clam Saturno Ops parit eumque clanculum abscondit. ad eundem modum tertio partu Ops parit geminos Plutonem et Glaucam. Pluto Latine est Dis pater, alii Orcum uocant. ibi filiam Glaucam Saturno ostendunt, at
Abbreviated transcription (Latin):
t enĩ dicet aliquis et huis sũmo qui fecit
omĩa et illis qui ꝑtum ꝓfu̾nt suam uen̾atõ¬
nem esse tribuendam. Pmum factum est ũꝙͣ
ut qui hos coluit eciam deum coluerit neq¬
fieri potest qm̃ si honos Idem tribuitur aluis ip̃e
omnino non colitur cuꝰ rłio est illum esse unũ
ac solum deum crede̾. ¶ Clamat suminꝰ poeta
eos om̃s qui uiuentas uitam excoluere et artes
apud inferos ẽẽ ip̃m q illum reꝑtorem medi¬
cine talis et artis ascigias undas flumĩe ẽẽ
detrusum ut intelliganius quantũ ualet pat̾
omĩpotens qui eciam deos fulmĩb extinguat
ẜ honnes ingenio si hanc secum hẽant fortas¬
se rõm quia deus fulminari non põt appet
non esse factum. ymo n̾o quia factum est aꝑpet
si hunc c̾stat int̾ ip̃os ex homĩb deos factos
Cur gͦ non credunt poetis si qm̃ illoꝵ fugas
et uuln̾a et mortes ac bella et adultĩa destri-¬
bunt quibus de rebus intelligi datur non
potiusse ullo pacto fieri deos qui nec hoĩes

Expanded text:
t enim dicet aliquis, et huic summo qui fecit omnia, et illis partim profuerunt, suam venerationem esse tribuendam. Primum nec factum est unquam, ut qui hos coluit, etiam Deum coluerit: neqfieri potest; quoniam si honos idem tribuitur aliis, ipse omnino non colitur, cujus religio est, illum esse unum ac solum Deum credere. Clamat summus poeta, eos omnes, Qui inventas vitam excoluere per artes, apud inferos esse, ipsumque illum repertorem medicinae talis et artis ad Stygias undas fulmine esse detrusum: ut intelligamus, quantum valeat pater omnipotens, qui et deos fulminibus extinguat. Sed homines ingeniosi hanc secum habebant fortasse rationem: quia Deus fulminari non potest, apparet non esse factum; immo vero, quia factum est, apparet si hoc constat inter ipsos, ex hominibus deos factos, cur ergo non credunt poetis, si quando illorum fugas, et vulnera, et mortes, et bella, et adulteria describunt? Quibus de rebus intelligi datur, non potuisse ullo pacto fieri deos: quia ne homines
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑse ad notionem ueri scĩamꝙ nitatur Qm̃i
mens hoñs cum fragili corpore illigata
et intenebroso domicilio inclusa neq liberiꝰ
enagari neq clarius inspice m̾tatem põt
Quius notitia diuine condicioĩs est deo
enim soli oꝑa sua nota sunt homo autem
non cogitando aut disputando assequi eam
potest. s distendo et audiendo ab co qui stire
solus potest et docere sdeo tullius sentenciam
socratis de platone transferens dicentis uenisse
tempus ut ip̃e migraret e uita illos aũt apud
quos causam suam ꝑ orabat ag̾e intam utrum
melius inquit di iminortales stiunt hominem
phĩe sectas alienas esse a u̾itate quia homĩes
erant qui eas constituerunt Nec ullum fun-¬
damentum aut firmitatẽ possunt hre que
nullis diuinaꝵ reꝵ fulciũtur oraculis

Expanded text:
per se ad notionem veri scientiamque nitatur; quoniam per se ad notionem veri scientiamque nitatur; quoniam mens hominis cum fragili corpore illigata, et in tenebroso domicilio inclusa, neque liberius evagari, neque clarius perspicere veritatem potest; cujus notitia divinae conditionis est. Deo enim soli opera sua nota sunt. Homo autem non cogitando, aut disputando assequi eam potest, sed discendo, et audiendo ab eo, qui scire solus potest, et docere. Ideo Marcus Tullius sententiam Socratis de Platone transferens dicentis, venissetempus ut ipse migraret e uita, illos autem aput quos causam suam perorabat agere uitam, utrum melius sit, inquit dii immortales sciunt, hominem mnes philosophiae sectas alienas esse a ueritate, quia homines erant qui eas constituerunt, nec ullum fundamentum aut firmitatem possunt habere quae nullis diuinarum uocum fulciuntur oraculis
Abbreviated transcription (Latin):
in homine insi deo docente p̾cepta riam si
potest homo intelligere dĩna poterit et face̾
riam intellig̾e est quasi euestigio subsequi ñ
nion potest autem saice que deus quia mortali
corpore indutus est Ergo ne intellig̾e quidẽ
potest que facit deus quod an fieri possit ex in¬
mensitate rex atq oper diumoꝵ facile est b¬
nicuiq metiri Nam si mũdum cum omĩbus
que sunt in eo contemplari uelis intelligas
ꝓfecto quantum dei opus humanis oꝑibus
est diam quia deus incorruptus atq minor¬
talis est Et ideo ꝑfectus quia sempit̾nus ẽ
sapientia quo enis ꝑuide ut ip̃e ꝑfecta est
nec obstare illi quicꝙͣ potest quia nulli rei
et sapiã eius errori sicut hoĩs uitã multe
ies impedunit quominꝰ esse possit ꝑpetua
Ita sapiãm quo eius multis rebus impedi-¬
ri necesse quominꝰ in ꝑspicienda penitus i̾-¬
tate ꝑfcã sit Ergo nulla est hũana sapĩa si

Expanded text:
in homine nisi deo docente percepta. nam si in homine nisi deo docente percepta. nam si potest homo intellegere diuina, poterit et facere: nam intellegere est quasi e uestigio subsequi. non potest autem facere quae deus, quia mortali corpore indutus est, ergo ne intellegere quidem potest quae facit deus: quod an fieri possit, ex inmensitate rerum atque operum diuinorum facile est uni cuique metiri. nam si mundum cum omnibus quae sunt in eo contemplari uelis, intellegas profecto quantum dei opus humanis operibus est. Nam quia Deus incorruptus, atque immortalis est, et ideo perfectus, quia sempiternus est, sapientia quoque ejus, perinde ut ipse, perfecta est; nec obstare illi quidquam potest, quia nulli rei et sapientia ejus errori; et sicut hominis vitam multae res impediunt, quominus possit esse perpetua: ita sapientiam quoque ejus multis rebus impediri necesse est, quominus in perspicienda penitus veritate perfecta sit. Ergo nulla est humana sapientia, si
Abbreviated transcription (Latin):
suit ad eterna supplicia destinandi s erit nob¬
contͣ Iudeos separata materia in qua illos erroris
sic ordinatũ est ut inuistum hoc seculum decur-¬
so temporum spacio t̾minũ sumat extinctaꝙ
protinus om̃i malitia et pioꝵ aniiis ad be¬
atam uitam reuocatis quietum tranquillũ
pacificum. aureumꝙ deniq ut poete uocant
seculũ deo ip̃o regnante florestat. In pͥmis cã
que totam sapĩam continet non comphende-¬
runt Ea u̾o sensu ꝓprio interna intelligentia
non potest comprehendi quod illi sine doc¬
doctore ꝑ se ip̃os fac̾e uoluerũt Itaq in ua¬
rias sib̃iq sepe contͣrias sententias inciderũt
ex quibus exitum non haberent et in eodem
luco sicut comicus ait hesitauerũt stil assũp¬
tiomibus coꝵ non respondente ratione Cum
assumpsissent quidem uera s que affirmari
ꝓbariꝙ non possent sine stiencia u̾itatis reꝵ¬
q colestiũ que ut sepe iam dixi non potest ẽẽ

Expanded text:
sint ad aeterna supplicia destinati. Sed erit nobsint ad aeterna supplicia destinati. Sed erit nobcontra Judaeos separata materia, in qua illos erroris sic ordinatum, ut iniustum hoc saeculum decurso temporum spatio terminum sumat extinctaque protinus omni malitia et piorum animis ad beatam uitam reuocatis quietum tranquillum pacificum, aureum denique ut poetae uocant saeculum deo ipso regnante florescat. in primis cauquae totam sapientiam continet, non conprehenderunt. ea uero sensu proprio et interna intellegentia non potest conprehendi: quod illi sine doctore per se ipsos facere noluerunt. itaque in uarias sibique saepe contrarias sententias inciderunt ex quibus exitum non haberent, et in eodem luto, sicut comicus ait, haesitauerunt, scilicet adsumtionibus eorum non respondente ratione, cum adsumpsissent quidem uera, sed quae adfirmari probarique non possent sine scientia ueritatis rerumque caelestium: quae, ut saepe iam dixi, non potest esse
Abbreviated transcription (Latin):
lum hunc tenere non potest ist qui fu̾it expe¬
dicus ac midus riam isti locupletes multis et
ingentibus sarcinis onerati ꝑ uiam mortis
inicedunt que latissima est qm̃ late ꝑdicio dña¬
tur hus acerba sunt hus uenena que deus ad
iusticiam p̾cepit Queq nos dei magisterio
de uirtute ac de u̾itate discerminꝰ quib si
tunt constituetur cum dñs nr̃ redierit ĩ t̾rã
ut unituiꝙ ꝓ merito aut pͥmiũ ꝑsoluat aut
penam Itaq ut in quarto libro de aduentu
euis p̾mo diximus sic in hoc ẜmi referemus
aduentum quem iudei quoq et confitentur
et sperant si frustra qũi necesse est ad eos cõ¬
solandos reuertatur ad quos cõnocandos
pͥus uenerat ⁊lam qui molarunt impie hu-¬
milem sentient in potestate niitorem Caq
omña que legũt et non incelligunt deo re-¬
pensante patientur Qmippe qui pectatis
om̃ib inquinati et in su ꝑ sancto cruore ꝑfu¬
si ab illo ip̃o cui nefandas manus intulerũt

Expanded text:
lum, hunc tenere non potest nisi qui fuerit expelum, hunc tenere non potest nisi qui fuerit expeditus ac nudus. nam isti locupletes multis et ingeincedunt, quae latissima est; quoniam late perditio dominatur. His acerba sunt, his venena, quae Deus ad justitiam praecipit, quaeque nos Dei magisterio de virtute ac veritate disserimus. Quibus si tum constituetur, cum Dominus noster redierit in terram; ut unicuique pro merito aut praemium persolvat, aut poenam. Itaque ut in quarto libro de primo adventu ejus diximus, sic in hoc secundum referamus adventum, quem Judaei quoque et confitentur, et sperant, sed frustra, quoniam necesse est ad eos confundendos revertatur, ad quos convocandos prius venerat. Nam qui violaverunt impie humilem, sentient in potestate victorem; eaque omnia quae legunt, et non intelligunt, Deo repensante patientur, quippe qui peccatis omnibus inquinati, et insuper sancto cruore perfusi, ab illo ipso, qui nefandas manus intulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sint et credent hus et libent̾ accedent et que
opus est uera et iexpugnabilia illis inde¬
buntur Nemo urtuti fanet insi qui seqͥ
põt Sequi aũt nõ facile est oĩb. hii possunt
quos pauꝑtas et reꝵ indigentia excuit et
capaces uirtutis effecit riam si uirtus est
tollerantia maloꝵ non capuinit ergo n̾tutẽ
qui semꝑ in bomis fuerũt quia mala neq ex-¬
perti sunt neq ferre possunt assuecudine naq
desiderio bonor que sola nouerũt. Eo fit ut
paupes et humiles deo credant facilius qui
sũt expedici ꝙͣ diuites qui sũt impedimẽtis
plib iplicati ymo n̾o cathenati et cõpediti
seruiunt ad mitũ dñe cupiditatis q̃ illos in¬
tricabilib uinculis irritiit nec possũt in
celum aspice qm̃ mens eoꝵ in t̾ram prona
humq defixa fixe est uirtutis autem uia non
capit magna onerai gestantes angustus ad modũ
traies ꝑ quem institia hominem deducit in te-¬

Expanded text:
sint, et credent his, et libenter accedent; et quasint, et credent his, et libenter accedent; et quaopus est, vera et inexpugnabilia illis videbuntur. Nemo virtuti favet, nisi qui sequi potest; sequi autem non facile est omnibus: ii possunt, quos paupertas et rerum indigentia exercuit, et capaces virtutis effecit. Nam si virtus est tolerantia malorum, non capiunt ergo virtutem, qui semper in bonis fuerunt, quia mala neque experti sunt neque ferre possunt adsuetudine ac desiderio bonorum, quae sola nouerunt. eo fit ut pauperes et humiles deo credant facilius, qui sunt expediti, quam diuites, qui sunt inpedimentis pluribus inplicati. immo uero catenati et conpediti seruiunt ad nutum dominae cupiditatis, quae illos inextricabilibus uinculis inretiuit, nec possunt in caelum aspicere, quoniam mens eorum in terram prona humique defixa est. uirtutis autem uia non capit magna onera gestantes: angustus admodum trames est per quem iustitia hominem deducit in cae