comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Quãobrem quicqͥd prudent̾. fortiter.
temꝑant̾ & iuste agimꝰ. ad eam ꝑtinet
scientiã siue disciplinã. qua in euitan¬
dis malis. bonis q appetendis actio nr̃a
uersat᷑: & qͥcqͥd propt̾ exempla
uł cauenda uel imitanda. & propt̾ qua¬
rũq rerũ quȩ nr̃is accõmodata st̃ usib
necessaria docum̃ta. hystorica cognitio¬
ne colligimꝰ. De his gͦ sermocum fit. eũ
scientiȩ sermonẽ puto discernendum
a sermone sapientiȩ ad quã ꝑtinent ea
quȩ nec fuerunt nee futura sunt. s st̃:
& propt̾ ȩcernitatẽ in qua sunt. & fuis¬
se & esse & futura ẽẽ dicunt᷑ sine ulla
mutabilitate tẽpoꝵ. Non enĩ sic fue¬
r̃t. ut ẽẽ desinerent: aut sic futura st̃
quasi nunc ñ fint: s id ipsum ẽẽ semꝑ
habuer̃t. semꝑ habitura sunt. Manẽt
aũ ñ tamꝙͣ in spaciis locoꝵ fixa uelu¬
ti corpora: s in natura incorporali sic
intelligibilia prestosunt m̃tis aspectib.
sicut ista in locis uisibilia uł contrecta¬

Expanded text:
d prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, et propter eam aeternitatem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrecta
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ di. contexuit dicens. fecit d̾s eũ mas-¬
culũ & feminã. fecit eos & benedixit eos :
Uel si ita distin guendii est. & fecit deus
hominẽ. ut deinde inferat᷑ ad ymaginẽ
di fecit eũ. & t̾cia subiunctio sit. mascłm
& feminã fecit eos. quid̾a enĩ timuer̃t
dicere. ferit eũ mascłm & femmnã. ne qͣsi
monstruosũ aliquid intelligeret᷑. sicut

Expanded text:
ginem Dei; contexuit dicens, Fecit Deus eum; masginem Dei; contexuit dicens, Fecit Deus eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos ? Vel si ita distinguendum est, Et fecit Deus hominem; ut deinde inferatur, ad imaginem Dei fecit illum; et tertia subjunctio sit, masculum et feminam fecit eos. Quidam enim timuerunt dicere, Fecit eum masculum et feminam, ne quasi monstruo
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficationis iħu xp̃i. aut filius dĩ ex re¬
surrectione mortuoꝵ iħu xp̃i. cum dici
potuiss usitate in uirtute sua. aut scd̾m
mortuoꝵ eiꝰ. uel mortuoꝵ suoꝵ. ñ cogim᷑
intelligere aliam ꝑsonam. s unã ean¬
cum audiuimiꝰ fecit d̾s hominẽ ad yma¬
ginẽ di. qͣmuis posset usitatꝰ dici ad y¬
maginẽ suã. non tam̃ cogim᷑ aliam
ꝑsonam intelligere in tͥnitate: s ip¬
sam unã eandeq trinitatẽ qui est unꝰ
d̾s. ad cuiꝰ ymaginiẽ factus ẽ homo. Quȩ¬
cũ ita sint: si eandẽ trintatis ymaginẽ
ñ in uno s in trib hominib acceꝑimꝰ
patre & matre & filio: ñ erat gͦ ad yma¬
ginẽ dĩ factus homo. anteqͣm ei uxor fi
eret. & anteqͣm filiũ ꝓpagarent: qͥa ñdũ
erat tͥnitas. An dicit aliquis. iam tͥnitas
erat: qͥa & si nondu forma ꝓpria. iam tam̃
originali natura & mulier erat in latere
uiri. & filius in lumbis patͥs. Cur gͦ cũ
scͥptura dixiss fecit d̾s hominẽ ad yma¬

Expanded text:
ificationis Jesu Christi, aut, Filius Dei ex resurrectione mortuorum Jesu Christi; cum dici potuisset usitate, In virtute sua, aut, Secunmortuorum ejus, vel mortuorum suorum; non cogimur intelligere aliam personam, sed unam eamcum audimus, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei: quamvis posset usitatius dici, Ad imaginem suam; non tamen cogimur aliam personam intelligere in Trinitate, sed ipsam unam eamdemque Trinitatem, qui est unus Deus, et ad cujus imaginem factus eaginem, non in uno, sed in tribus hominibus acceperimus, patre et matre et filio, non erat ergo ad imaginem Dei factus homo antequam uxor ei fieret, et antequam filium propagarent; quia nondum erat trinitas. An dicit aliquis: Jam trinitas erat, quia etsi nondum forma propria, jam tamen originali natura et mulier erat in latere viri et filius in lumbis patris? Cur ergo, cum Scriptura dixisset, Fecit Deus hominem ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
currit. Etiam in hac gͥ inueniamꝰ si poᷤ¬
sumꝰ aliquã trinitatẽ. sicut inue-¬
niebamꝰ in sensib corporis. & in his
que ꝑ eos in animã uel sp̃m nr̃m
ymaginabiltt̾ intrauert̃: ut ꝓ corpora¬
lib reb quas corporeo foris positas attin¬
gimꝰ sensu. intꝰ corpoꝵ similitudines ha¬
beremꝰ imp̃ssas memoriȩ ex quib cogi¬
tatio formaret᷑. tercia uoluntate utrũq
iungente: sicut formabat᷑ foris acies
ocłoꝵ quã uoluntas ut
uisio fieret adhibebat rei insibili et
utrũq ungebat. etiã illic ipsa se ad¬
mouens terciã. S ñ est hoc coartan¬
du in hunc librũ: ut in eo qui sequitur
sids adiuuerit. conuenient̾ possit inqͥ¬
ri̾& qd̾ iuuentũ fuerit explicari. Ex¬

Expanded text:
 inveniamus, si possumus, aliquam trinitatem, sicut inveniebamus in sensibus corporis, et in iis quae per eos in animam vel spiritum nostrum imaginaliter intraverunt; ut pro corporalibus rebus quas corporeo foris positas attingimus sensu, intus corporum similitudines haberemus impressas memoriae, ex quibus cogitatio formaretur, tertia voluntate utrumque jungente: sicut formabatur foris acies oculorum, quam voluntas, ut visio fieret, adhibebat rei visibili, et utrumque jungebat, etiam illic ipsa se admovens tertiam. Sed non est hoc coarctandum in hunc librum, ut in eo qui sequitur, si Deus adjuverit, convenienter possit inquiri, et quod inventum fuerit explicari.
Abbreviated transcription (Latin):
utiq duo sine dubitatione distinguit: licet
ñ ibi explicet quid int̾sit. & unde possit u¬
trũꝙ dinosci. Uerum scͥpturaꝵ sc̃an multi¬
plicẽ copiam scrutatꝰ. imieni scriptum ẽẽ
in libro iob: eodem sco uro loq̃nte. Fcce pi¬
etas ẽ sapientia: abstinere aũ amalis sci¬
entia est. In hac differentia intelligendu
est: ad contemplationẽ sapĩam. ad actio¬
nẽ scientiã ꝑtinere. Pietatẽ quippe hoc
loco posuit di cultũ: quȩ grece dicitur
theosebia. Nam hoc uerbum habet ista
sententia: in codicib grecis. Et quid est
in ȩt̾nis excellentiꝰ qͣm ds: cuius soluis
ĩmutabilis ẽ natura: Et qͥs cultus ens.
nͥ amor eiꝰ. quo ñc̃ desideramꝰ eũ uidere:

Expanded text:
utique duo sine dubitatione distinguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco posuit Dei cultum, quae graece dicitur θεοσέβεια. Nam hoc verbum habet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor
Abbreviated transcription (Latin):
raliũ mutabiliũ ꝙ rerũ sine quo hec
uita ñ agitur dirigendu: ñ ut conforme¬
mͣ huic scło. finem consticuendo in bonis
talib. & in ea decorquendo beatitudins
appetitũ : s ut quicquid in usu tp̃rali¬
um rationabilit̾ facimꝰ. ȩt̾noꝵ adipiscen¬
doꝵ. contẽplatione faciamꝰ: ꝑ ista tran¬
seuntes. illis inherentes. Habet enĩ &
flat uel inflare assolet. et̾noꝵ caritate
uincat᷑. quȩ ñ inflat. s ut scimꝰ edificat.
Sine scientia quippe nec urtutes ipsȩ
quib recte uiuitur possunt baberi. ꝑ
quas hȩc uita misera sic gubernetur.
ut ad illamquȩ uere beata ẽ ꝑueniat᷑
ȩternã. Distat tam̃ ab et̾noꝵ contẽpla¬
tione actio qua bene utim̾ tpr̃alib re¬
b: & illa sapientiȩ. hȩc scientiȩ deputat᷑.
Qͣmͣuis enĩ & illa quȩ sapĩa est possit sci

Expanded text:
raliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo , finem constituendo in bonis talibus, et in ea detorquendo beatitudinis appetitum; sed ut quidquid in usu temporalium rationabiliter facimus, aeternorum adipiscendorum contemplatione faciamus, per ista transeuntes, illis inhaerentes. CAPUT XIV. Inter flat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapient
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ in utroq m̃tis unitate seruata.
salua illiꝰ ueritatis hẏstoria quã de du¬
ob pͥmis hominib uiro scilicet eiusq
muliere. de quib ꝓpagataĩ est genus
humanũ duuina tradit auctoritas. ad
hoc tantũ modo audienda ẽ : ut intel¬
ligat᷑ apls ymaginẽ di uiro tantum
tͥbuendo. ñ etiam feminȩ. qͣmius in diu̾so
sexu duoꝵ hominũ: aliquid tam̃ signifi¬
care uoluisse. qd̾ in uno homine q̃reret᷑.
Nec me fugit quos da qui fuert̃ ante nos
egregii defensores catholice fidei. & ding¬
&̃ diumi eloqͥi tͣctatores. cũ in homine uno
cuiꝰ uniu̾sam animã bonam quẽd̃a para¬
dysum ẽẽ senserunt. duo ista reqͥrerent:
uirũ mentẽ. mulierẽ uͦ dixisse corporis
sensum. Scdm hanc aũ distributionem
qua uir ponit᷑ mens. sensꝰ aut̃ corporis
mulier. uident᷑ apta omĩa conuenire.
si consid̾ata tractent᷑: nisi qd̾ in omnib
bestiis & uolatilib scriptũ est. ñ ẽẽ inu̾e¬

Expanded text:
tamen in utroque mentis unitate servata, tamen in utroque mentis unitate servata, salva illius veritatis historia, quam de duobus primis hominibus, viro scilicet ejusque muliere, de quibus propagatum est genus humanum, divina tradit auctoritas, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei viro tantum ndo, non etiam feminae, quamvis in diverso sexu duorum hominum, aliquid tamen significare voluisse quod in uno homine quaereNec me fugit, quosdam qui fuerunt ante nos egregii defensores catholicae fidei et divini eloquii tractatores, cum in homine uno, cujus universam animam bonam quemdam paradisum esse senserunt, duo ista requirerent, virum mentem, mulierem vero dixisse corporis sensum. Et secundum hanc distributionem qua vir ponitur mens, sensus vero corporis mulier, videntur apte omnia convenire, si considerata tractentur: nisi quod in omnibus bestiis et volatilibus scriptum est non esse inven
Abbreviated transcription (Latin):
torib nr̃is. Neq enĩ sicut in illis duob
pͥmis hominib ꝑsonam suam quisq
portabat. & ideo si sola mulier cybumꝰ
ediss illicitũ sola utiq mortis supplicio
plecteret᷑. ita dici potest in homine uno
si delectationib illicitis a quib se conti¬
nuo deberet auertere. cogitatio libent̾
sola pascat᷑. nec facienda decernant᷑ mala.
s tantũ suauit̾ in recordatione teneant᷑.
qͣsi mulierẽ sine uiro posse damnari.
Abisit hoc credere. Hȩc quippe una ꝑso¬
na ẽ. unꝰ homo est. totusꝙ damnabit᷑:
nͥ hec quȩ sine uoluntate oꝑandi. sed
tam̃ cũ uoluntate animũ talib oblec¬
tandi. soluis cogitationis sentiunt᷑ eẽ
peccata. ꝑ mediatoris grãm remutant᷑.
Hȩc itaq disputatio. qua in nĩte unius¬
cuiꝰq hominis quesuumꝰ quoddã ratio¬
nale coniugiũ contẽplationis et ac¬
tionis. officiis ꝑ queda singła distributᷤ.

Expanded text:
toribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus toribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esse peccata per Mediatoris gratiam remittantur. 19. Haec itaque disputatio qua in mente uniuscujusque hominis quaesivimus quoddam rationale conjugium contemplationis et actionis, officiis per quaedam singula distributis,
Abbreviated transcription (Latin):
quodcũq peccatũ. ut si potestas sit euã
corpore compleat᷑: intelligenda est illa
mulier dedisse uiro suo secũ simul eden¬
du illicitũ cybum. Neq enĩ potest pec¬
catũ ñ solum cogitandu suauit̾. uerũ
etiã efficacit̾ ꝑpetrandũ m̃te decerni: nͥ
& illa m̃tis intentio penes quã sũma
potestas ẽ. m̃bra in opus mouendi. uel
ab oꝑe cohibendi. malȩ actioni cedat
& seruiat. Nec sane cum sola cogitatio¬
ne mens oblectat᷑ illicitis. ñ quide decer¬
nens ẽẽ facienda. tenens tam̃ & uoluẽs
libent᷑. quȩ statim ut attigert animũ.
respui debuert̃. negandũ est eẽ peccatũ:
s longe minꝰ qͣm si & oꝑe statuat᷑ implẽ¬
đu. Et ideo de talib quoq cogitationib
uenia petenda ẽ. pectusq ꝑcutiendii. atq
dicendu. dimite nob̾ debita nr̃a: faci
endu quoq qd̾ sequitur. atq in oratione
uingendu. sicut & nos dimitimꝰ debi¬

Expanded text:
quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18. Nec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Dimitte nobis debita nne jungendum, sicut et nos dimittimus debi
Abbreviated transcription (Latin):
corporalib quȩ sensu corporis sentum¬
tur. ratiocinat᷑ ea quȩ scientia dicit᷑
actionis. Si bene. ut eam noticiã refe¬
rat ad finem sũmi boni: si aut̃ male.
ut eis fruat᷑. tamꝙͣ bonis talib in qͥb falsa
beatitudĩe conquiescat. Cum gͦ huic inten¬
tioni m̃tis quȩ in reb temporalib & cor¬
poralib propt̾ actionis officiũ ratioci¬
nandi uiuacitate uersatur: carnalis
ille sensꝰ uel animalis ingerit quanda
muni qd̃ est incõmutabile bonũ: tunc
uelut serpens alloquit᷑ feminã. Huic
aũ illecebre consentire: de ligno ꝓhibi¬
to manducare ẽ. S iste consensꝰ si sola
cogitationis delectatione contentus est.
suꝑioris uͦ auctoritate consilii ita m̃bra
retinent᷑. ut ñ exhibeant᷑ iniqͥtatis ar¬
ma peccato: sic habendu existimo. ue¬
lite cybum uetitũ mulier sola comed̾it.
Si aũ in consensionẽ mali utendi reb q̃
ꝑ sensum corporis sentiunt᷑. ita decerit᷑

Expanded text:
corporalibus quae sensu corporis sentiuncorporalibus quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam muni quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sensum corporis sentiuntur, ita decernitur
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Nunc de illa parte rationis ad quã
ꝑtinet scientia. id est cognitio rerũ tpr̃a¬
liũ atq mutabiliũ. nouandis uitȩ huiꝰ
actib necessaria: susceptã consid̾ationẽ
quantũ dns aduuat ꝑagamꝰ. Sic̃ enĩ
in illo manifesto comugio duoꝵ hõiũ
qui pͥmi facti sunt. ñ manducauit ser¬
pens de arbore uetita. s tantũmͦ man¬
ducandu ꝑsuasit: mulier aũ ñ mandu¬
cauit sola. s uiro suo dedit. & simul
manducauert̃. qͣmuis cũ serpente sola
locita. & ab eo sola seducta sit: ita & i
hoc qd̃ etiam in homine uno gerit᷑. e d¬
noscitur occulto quoda secreto coningio.
carnalis uel ut ita dicam qͥ in corporis
sensꝰ intendit̾ sensualis animȩ motus.
qͥ nob̾ pecorib q cõmunis ẽ. seclusus
ẽ a ratione sapientiȩ. Sensu quippe cor¬
poris corporalia sentiunt᷑: et̾na uͦ &
incõmutabilia sp̃ĩtali ratione sapĩȩ
intelligunt᷑. Rationi aũ. scientiȩ ap¬
pecitꝰ uicmꝰ est: qͣndo quide de ipsis

Expanded text:
. Nunc de illa parte rationis ad quam pertinet scientia, id est, cognitio rerum temporalium atque mutabilium navandis vitae hujus actionibus necessaria, susceptam considerationem, quantum Dominus adjuvat, peragamus. Sicut enim in illo manifesto conjugio duorum hominum qui primi facti sunt, non manducavit serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum persuasit: mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; quamvis cum serpente sola locuta, et ab eo sola seducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio carnalis, vel, ut ita dicam, qui in corporis sensus intenditur, sensualis animae motus, qui nobis pecoribusque communis est, seclusus est a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur: aeterna vero et incommutabilia spiritualia ratione sapientiae intelliguntur. Rationi autem scientiae appetitus vicinus est: quandoquidem de ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
pe nat᷑alib bonis quȩ nob̾ & irrationa¬
bilib animantib uidemꝰ ẽẽ cõmunia:
uiuacitate quada sensꝰ excellit. Non ille
de qͦ scͥpͥtum ẽ in epła quȩ̃ est ad hebreos.
uͥ legitur ẽẽ ꝑfectoꝵ solidu cybum. qui¬
ꝑ illum habitũ exercitatos habent sensꝰ
ad separandu bonũ amalo: illi quippe

Expanded text:
alibus bonis, quae nobis et irrationabilibus animantibus videmus esse communia, vivacitate quadam sensus excellit: non ille de quo scriptum est in Epistola quae est ad Hebraeos, ubi legitur, perfectorum esse solidum cibum, qui per habitum exercitatos habent sensus ad separandum bonum a malo ; illi quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ eius qui creauit eũ. Scđm hanc aũ
renouationẽ efficim᷑ etiã filii dei. ꝑ bap¬
tismũ xp̃i. & induentes nouũ hominẽ.¬
xp̃m utiq indium᷑ ꝑ fidem. Quis est gͦ qui
ab hoc consortio feminas alienet. cũ sint
nob̾cum gr̃ȩ coheredes: & alio loco id̃e
apłs dicat. om̃s em̃i filii di estis ꝑfid̾e in xp̃o¬

Expanded text:
ginem eius qui crginem eius qui cr etiam filii Dei per baptismum Christi, et induentes novum hominestum utique induimus per fidem. Quis est ergo qui ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae cohaeredes; et alio loco idem apostolus dicat, Omnes enim filii Dei estis per fidem in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd apłs significare uoluerit. Id̾o fig᷑ate
ac mystice: qͥa de uelando muliebri ca¬
pite loquebat᷑. Qd̃ nͥ ad aliquod secretũ
sacram̃ti referat᷑: in aue remanebit. Sic̃
enĩ ñ solum ueracissima ratio. s etiam
ipsiꝰ apłi declarat auctoritas: ñ scđm for¬
mã corporis homo factus ẽ ad ymaginẽ di.
s scđm rationałe mentẽ. Cogitatio quip¬
pe turpit̾ uana ẽ: quȩ opinat᷑ dm m̃broꝵ
corporaliũ liniam̃tis circũscribi atq fi¬
niri. Porro aũ nonne id̾e beatus paulus
dicit. renouanini sp̃u mñtis ur̃ȩ. & indute
hominẽ cum actib sius. induite nouũ qͥ
renouat᷑ in agnitione di. scđ̾m ymagi¬
nẽ eius qui creauit eum: Si gͦ spũ mentis
nr̃e renouam᷑. & ipse est nouus homo qui
renouat᷑ in agnitione di. scd̾m ymaginẽ
eius qui creauit eum: nulli dubiũ est. ñ
sca̾m corpꝰ neq scłm qualibet animi
partẽ: s scam rationałe mentẽ ubi põt
ẽẽ agnitio di. hominẽ factum ad yma¬

Expanded text:
quid apostolus significare uoluerit, ideo figurate ac mystice, quia de uelando muliebri capite loquebatur. quod nisi ad aliquod secretum sacramenti referatur, inane remanebit. Sicut enim non solum ueracissima ratio sed etiam ipsius apostoli declarat auctoritas, non secundum formam corporis homo factus est ad imaginem dei, sed secundum rationalem mentem. cogitatio quippe turpiter uana est, quae opinatur deum membrorum corporalium liniamentis circumscribi atque definiri. porro autem nonne idem beatus apostolus dicit: renouamini spiritu mentis uestrae et induite hominem cum actibus suis induite nonum, qui renouatur in agnitio ne dei secundum imaginem eius qui creauit eum? si ergo spiritu mentis nostrae renouamur et ipse est nonus homo, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit eum, nulli dubium est non secundum corpus neque secundum quamlibet animi partem, sed secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio dei, hominem factum ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ tͣnsitorie gerit᷑: sic̃ inde afficiunt᷑ sensꝰ
carnales animaliũ & hominũ. uł etiã
cȩlestes angłoꝵ. In isto quippe mani¬
festo sexu mascłi & femine. apłs paulus
occultioris cuiusd̃a rei figurasse myste¬
riũ. uł hinc intelligi potest. quod cum
alio loco dicat. uerã iuduam ẽẽ desola¬
tã sine filiis & nepotib. & tam̃ eã sꝑare
debere in d̾no. & ꝑsistere in orationib
nocte & die: hic dicit mulierẽ seduc̃tã
in p̃uaricatione factam. saluã fieri per
filioꝵ generationẽ. Et addidit. Si ꝑmã¬
serĩt in fide & dilectione & scĩficatione:
cũ sobrietate. Quasi uͦ possit obesse bo

Expanded text:
ac transitorie geritur, sicut inde afficiuntur sensus vel ac transitorie geritur, sicut inde afficiuntur sensus vel carnales animalium et hominum, vel etiam coelestes Angelorum. 11. In isto quippe manifesto sexu masculi et feminae apostolus Paulus occultioris cujusdam rei figurasse mysterium, vel hinc intelligi potest, quod cum alio loco dicat, veram viduam esse desolatam, sine filiis et nepotibus, et tamen eam sperare debere in Dominum, et persistere in orationibus nocte et die , hic indicat mulierem seductam in praevaricatione factam, salvam fieri per filiorum generationem: et addidit, si permanserint in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate . Q
Abbreviated transcription (Latin):
miꝰ: quia & si tota cont̾ẽplet᷑ ueritatem.
ymago di est: & cum exea distriburt᷑ ali¬
qͥd. & quada intentione diriuat᷑ ad actio¬
nẽ rerũ tẽporaliũ. nicħominꝰ ex qua par¬
te consulit conspectã ueritatẽ. ymago
d̃i est: ex quauͦ intenditur in agenda
inferiora. ñ est ymago di. Et qm̃ qͣntum¬
cũq se extenderit in id qd̃ ȩt̾num ẽ. tanto
magis inde format᷑ ad ymaginẽ dĩ. & ꝓp.¬
terea ñ est cohibenda. ut se inde contine¬
at ac temꝑet: ido uir ñ debet uelare ca-¬
put. Quia uͦ illi rationali actioni quȩ in
reb corporalib tẽporalib q uersatur
ꝑicłosa est nuia in inferiora ꝓgressio. de¬
bet habere potestatẽ suꝑ caput: qͦd indicat
uelamentũ quo significat᷑ ẽẽ cohibenda.
Grata est enim scĩs angłis sacrata & pia
significatio. Nam d̾s non ad tempus
uidet: nec aliquid noui fit in eꝰuisione.
atq scientia. cum aliquid tẽporaliter

Expanded text:
mus, quia et si tota contempletur veritatem, mus, quia et si tota contempletur veritatem, imago Dei est; et cum ex ea distribuitur aliquid, et quadam intentione derivatur ad actionem rerum temporalium, nihilominus ex qua parte conspectam consulit veritatem, imago Dei est; ex qua vero intenditur in agenda inferiora, non est imago Dei. Et quoniam quantumcumque se extenderit in id quod aeternum est, tanto magis inde formatur ad imaginem Dei, et propterea non est cohibenda, ut se inde contineat ac temperet; ideo vir non debet velare caput. Quia vero illi rationali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, periculosa est nimia in inferiora progressio; debet habere potestatem super caput, quod indicat velamentum quo significatur esse cohibenda. Grata est enim sanctis Angelis sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi fit in ejus visione atque scientia, cum aliquid temporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
du est qͣm ñ sit contrariũ quod dicit apłs.
ñ mulierẽ s uirũ ẽẽ ymaginem di. huic
qͦd scͥptum ẽ in genesi. fecit deus hominẽ.
ad ymaginẽ di fecit eum. mascłm & fe¬
minã fecit eos: & benedixit eos. Ad yma¬
ginẽ quippe di naturã ipsam humanã
factã dicit qͤ sexu utroꝙ complet᷑: nec
ab intelligenda ymagine di separat
feminã. Dicto enim quod fecit ds ho¬
minẽ ad ymaginẽ di. & fecit feminã¬
ctione mascłm & feminã fecit eos. Quomͦ
unde caput uelare ꝓhibetur. mulierem
aũ non. & ideo ipsa hoc facere iubet᷑ inisi
credo illud ẽẽ quod iam dixi cũ de natura
humane m̃tis agerem. mulierẽ cũ iuro
suo ẽẽ ymaginẽ di. ut una sit ymago
tota illa substantia: cum aũ ad aduito¬
riũ distribuitur. qͦd ad eam ipsam solã
attinet. ñ est ymago di. Quod aũ ad iurũ
solum attinet. ymago di est tam plena
atq integra. qͣm in unum conuincta mu¬
liere. sicut de natura humanȩ m̃tis dixi¬

Expanded text:
non sit contrarium quod dicit Apostolus, non mulierem, sed virum esse imaginem Dei, huic quod scriptum est in Genesi, Fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Ad imaginem Dei quippe naturam ipsam humanam factam dicit, quae sexu utroque completur, nec ab intelligenda imagine Dei separat feminam. Dicto enim quod fecit Deus hominem ad imaginem Dei, Fecit ectione, masculum et feminam fecit eos. Quomodunde caput velare prohibetur, mulierem autem non, et ideo ipsa hoc facere jubetur? nisi, credo, illud quod jam dixi, cum de natura humanae mentis agerem, mulierem cum viro suo esse imaginem Dei, ut una imago sit tota illa substantia: cum autem ad adjutorium distribuitur, quod ad eam ipsam solam attinet, non est imago Dei; quod autem ad virum solum attinet, imago Dei est, tam plena atque integra, quam in unum conjuncta muliere. Sicut de natura humanae mentis dixi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͣ dicemꝰ ad hȩc:. Si ꝓ sua ꝑsona mu¬
lier adimplet ymaginẽ tͥnitatis: cur
ea detracta de latere uiri. adhuc ille y¬
mago dicitur: Aut si & una ꝑsona ho¬
minis ex trib potest dici ymago di. sic̃
in ipsa sũma trinitate. & una queq plo¬
na d̾s est. cur & mulier non est ymagod̾r᷑.

Expanded text:
Quid ergo dicemus ad haec? Si pro sua persona mulier adimplet imaginem Trinitatis, cur ea detracta de latere viri adhuc ille imago dicitur? Aut si et una persona hominis ex tribus potest dici imago Dei, sicut in ipsa summa Trinitate, et unaquaeque persona Deus est, cur et mulier non
Abbreviated transcription (Latin):
minis ad ymaginẽ di facta. pret̾ mascu¬
lum &e feminã non cõmemorat scͥptu¬
dã debuit addere & filium. qͣmuis adhui
in patͥs lumbis constitutũ: sic̃ mulier
erat in latere. An forte iam facta erat
& mulier. & scͥptura breui cõplexione
constrinxerat. qd postea quẽ ammodũ
sit factũ diligentiꝰ explicaret. & ꝓpt̾ea
filius cõmemorari non potuit. qͥa nondõ
erat natus. Quasi &e hoc ñ poterat ea
breuitate cõplecti sp̃c sc̃s. suo loco postea
natũ filiũ narraturꝰ: sicut mulierẽ de
uiri latere assumptã suo postmodũ loco
narrauit. & tam̃ hic eam nominare ñ

Expanded text:
cta, praeter masculum et feminam non commemorat Scriptutatis debuit addere et filium, quamvis adhuc in lumbis patris constitutum, sicut mulier erat in latere. An forte jam facta erat et mulier; et Scriptura brevi complexione constrinxerat, quod postea quemadmodum sit factum, diligentius explicaret; et propterea filius commemorari non potuit, quia nondum erat natus? quasi et hoc non poterat ea brevitate complecti Spiritus sanctus, suo loco postea natum filium narraturus, sicut mulierem de viri latere assumptam suo postmodum loco narravit , et tamen hic eam nominare non
Abbreviated transcription (Latin):
liter erectum est: sic aminꝰ quȩ substan¬
tia spĩtalis est. ad ea quȩ sunt in sp̃ĩtalib
excelsa erigendꝰ est. ñ elatione suꝑbiȩ:
poralia. & ea memoriȩ fixa reminisci: atq
in eis appetere conducibilia. fugere in¬
cõmoda. S ea notare. ac ñ solum nat᷑a¬
lit̾ apta. s etiã de industria memoriȩ
cõmendata retinere. & in obluuonem
iam iamq labentia recordando. atq
cogitando rursꝰ impͥmere. ut quẽ ammo¬
dũ ex eo quod gerit memoria. cogitatio
format᷑. sic & hoc ipsum qd̾ in memoria
ẽ. cogitatione firmet᷑: fictas etiã uisio¬
nes. hinc atq inde recordata quelibet
sum̃do & quasi assuendo cõponere. in¬
spicere quẽ ammodu in hoc rerũ gen̾e
quȩ uerisimilia sunt discernant᷑ a ue¬
ris. ñ spĩtalib s ipsis corporalib. hec¬

Expanded text:
liter erectum est; sic animus, qui substanliter erectum est; sic animus, qui substantia spiritualis est, ad ea quae sunt in spiritualibus excelsa erigendus est, non elatione superbiae, poralia, et ea memoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut quemadmodum ex eo quod gerit memoria cogitatio formatur, sic et hoc ipsum quod in memoria est cogitatione firmetur: fictas etiam visiones, hinc atque inde recordata quaelibet sumendo et quasi assuendo, componere, inspicere, quemadmodum in hoc rerum genere quae verisimilia sunt discernantur a veris, non spiritualibus,
Abbreviated transcription (Latin):
se nunc uideamꝰ: ubi sit
quasi quodd̾a hominis
ext̾ioris int̾iorisꝙ con¬
finiũ. Quicqͥd enĩ ha¬
bemꝰ in animo com¬
mune cũ pecore: rec¬
te adhuc dicitur ad exteriorẽ hominẽ ꝑti¬
nere. Non enim solum corpꝰ homo ext̾ior
deputabit᷑: s adiuncta quada uita sua.
qua compages corporis & om̃s sensꝰ uigent
quib instructus est ad ext̾iora sentienda
Quoꝵ sensoꝵ ymagines infixe in memo¬
ria cũ recordando reuisuntur: res adhuc
agitur ad exteriorẽ hominẽ ꝑtinens.
Atq in his om̃ib ñ distamꝰ a pecore: nili
qͦd figura corporis ñ ꝓni. s erecti sumus.
Qua in re ammonemur ab eo qui nos
fecit. ne meliore nr̃i parte id est animo
similes pecorib simꝰ. a quib corporis ere¬
ctione distamꝰ: ñ ut in ea quȩ sublunia
st̾ in corporib animũ ꝓiciamus. namuł
intalib quietẽ uoluntatis appetere pro¬
sternere est animũ: s sicut corpꝰ ad ea quȩ
st̃ excelsa corpoꝵ. id est ad cȩlestia natura¬

Expanded text:
e nunc, videamus ubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia natura
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ista ꝑueniat: ñ secũ ad sũma ꝑtra¬
hat. qd̾ contemnit in infimis. Nec enim
erubuit quida uxorẽ sͥ eligere sapĩam:
qͥa nom̃ uxoris in ꝓle gignenda corrup¬
tibilem concubitũ ingerit cogitanti At
uͦ ipsa sapĩa sexu femina ẽ: quia femini¬
n gen̾is uocabulo & in greca & in lati¬

Expanded text:
facta ista perveniat, non secum ad summa pertrafacta ista perveniat, non secum ad summa pertrahat quod contemnit in infimis. Nec enim erubuit quidam, uxorem sibi eligere sapientiam, quia nomen uxoris in prole gignenda corruptibilem concubitum ingerit cogitanti: aut vero ipsa sapientia sexu femina est, quia feminini generis vocabulo et in graeca et in lati
Abbreviated transcription (Latin):
carnalib habere offensionẽ. dum corpo¬
rei conceptus partusq cogitant᷑: quãqͣm
& hec ipsa castissime cogitent. quib nũ¬
dis omĩa munda sunt. Immundis aut̃
& infidelib quoꝵ polluta sunt mens &
conscientia. ita nicħ est mundu: ut qͦsd̾a
eoꝵ etiã de uirgine scđm carnẽ xp̃c natꝰ¬
offendat. S tam̃ in spĩtalib illis sũmis.
ubi ñ est aliquid uiolabile aut corrupti¬
bile. nec natũ ex tempore. nec ex infor¬
mi formatũ. si qua dicunt᷑ talia. ad qͦꝵ
similirudinẽ etiã ista uiferioris creat᷑e
genera qͣmius longe remotissime facta
sunt: ñ debent cuuisquã sobriã ꝑtur¬
bare prudentiã : ne cũ uanũ deuitat
horrorem. in ꝑniciosũ decurrat errorẽ.
Assuescat in corporib ita spĩtalium re¬
ꝑire uestigia: ut cũ inde sursum uersus
duce ratione ascendere cȩꝑit. ut ad ipsã
incõmutabilem ueritatẽ. ꝑ quã facta

Expanded text:
carnalibus habere offensionem, dum corpocarnalibus habere offensionem, dum corporei conceptus partusque cogitantur. Quanquam et haec ipsa castissime cogitent, quibus mundis omnia munda sunt: immundis autem et infidelibus, quorum polluta sunt et mens et conscientia, ita nihil est mundum , ut quosdam eorum etiam de virgine secundum carnem natoffendat. Sed tamen in spiritualibus illis summis, ubi non est aliquid violabile aut corruptibile, nec natum ex tempore, nec ex informi formatum, si qua dicuntur talia, ad quorum similitudinem etiam ista inferioris creaturae genera, quamvis longe remotissime facta sunt, non debent cujusquam sobriam perturbare prudentiam, ne cum vanum devitat horrorem, in perniciosum incurrat errorem. Assuescat in corporalibus ita spiritualium reperire vestigia, ut cum inde sursum versus duce ratione ascendere coeperit, ut ad ipsam incommutabilem veritatem per quam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ueniri. Promde ñ michi uidentur ꝓba¬
bilem afferre sententiã. qui sic arbit᷑n¬
tur truitatẽ ymigins di in trib ꝑso¬
nis qd̾ attinet ad humanã naturam.
posse reꝑiri. ut in coniuigio mascłi & fe¬
mine atq in eoꝵ ꝓle compleat᷑: qd qͣs
ur ipse patͥs ꝑsonam intimet. filii uͭ qd̾
de illo ita ꝓcessit ut nasceret᷑. atq ita ter¬
ciam ꝑsonam uelut sp̃c dicunt ẽẽ mu¬
lierẽ: quȩ ita de uiro ꝓcessit. ut ñ ipsa
eẽt filius aut filia. qͣmuis ea concipien
In huiꝰ gͥ opinionis errore hoc solũ ꝓba¬
bilit̾ affertur. qd̾ in origine facte feminȩ
qd̵ de aliqua ꝑsona ita existit. ut ꝑsonã
alterã faciat filiũ posse dici: qͣndo quid̾e
de iuri psona extitit ꝑsona mulieris.
nec tam̃ eiꝰ filia dicta est. Cetera sane ita
sunt absurda. immo uͦ ita falsa: ut facil¬
lue redarguant᷑. Omitto enĩ quale sit
sp̃m̃ scm̃ matrẽ filii di putare. & coniugẽ
patͥs. Fortassis quippe respondeat᷑ hȩc in

Expanded text:
e. Proinde non mihi videntur probabilem afferre sententiam, qui sic arbitrantur trinitatem imaginis Dei in tribus personis, quod attinet ad humanam naturam, posse reperiri, ut in conjugio masculi et feminae atque in eorum prole compleatur: quod quasi vir ipse Patris personam intimet; Filii vero, quod de illo ita processit ut nasceretur; atque ita tertiam personam velut Spiritus dicunt esse mulierem, quae ita de viro processit, ut non ipsa esset filius aut filia , quamvis ea concipientIn hujus igitur opinionis errore, hoc solum probabiliter affertur, quod in origine factae feminaequod de aliqua persona ita existit, ut personam alteram faciat, filium posse dici; quandoquidem de viri persona exstitit persona mulieris, nec tamen ejus filia dicta est. Caetera sane ita sunt absurda, imo vero ita falsa, ut facillime redarguantur. Omitto enim quale sit, Spiritum sanctum matrem Filii Dei putare et conjugem Patris: fortassis quippe respondeatur haec in
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ nr̃m qd̾ in actione corporaliũ atq
temporaliũ tractandoꝵ ita uersat᷑. ut
ñ sit nob̾ cominune cũ pecore. rationale¬
ẽ quide: s ex illa rationali nr̃e mentis
substantia. qua subheremꝰ intelligibili
atq incõmutabili ueritati. tanꝙͣ ductũ.
& inferiorib tractandis gub̾nandisq
ueputatũ est. Sic̃ enĩ in om̃ĩb pecorib
ñ inuentũ est uiro aduitoriũ simile il¬
ret᷑: ita m̃ti nr̃e qua suꝑnam & internã
consulimꝰ ueritatẽ. nullũ est ad usum
rerũ corporaliũ quantũ nat᷑e hominis
sat est simile adiutoriũ. ex animȩ par¬
tib quas cõmunes cũ pecorib habemꝰ.
Et ideo quiddã rationale nr̃m. ñ ad uni¬
tatis diuortiũ separatũ:. s in auxiliũ
societatis quasi diruiatũ. in sui oꝑis¬
disꝑtitur officio. Et sicut una caro est
duoꝵ in mascło & femina: sic intellectũ
nẽ uł rationẽ & appetitũ rationalem.

Expanded text:
rum quod in actione corporalium atque temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationali nostrae mentis substantia, qua subhaeremus intelligibili atque incommutabili veritati, tanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile ilretur; ita menti nostrae qua supernam consulimus Veritatem, nullum est ad usum rerum temporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus . Ideoque rationale nostrum non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in suo dispartitur officio. Et sicut una caro est duorum in masculo et in femina; sic intellectum  rationem et appetitum rationalem
Abbreviated transcription (Latin):
& inuiolabilẽ atq incõmutabilẽ caritatẽ
tanꝙͣ conuigẽ di patͥs de illo existentẽ.
s ñ sicut ꝓlem ad gignendu uerbũ ꝑ qd̾
facta sunt omĩa cogitare: s quia eam
falsam diuina scͥptura euident̾ ostendit.
Dixit enĩ as. faciamꝰ hominẽ ad ymaginẽ
&̾ similitudinẽ nr̃am. Paulopost aũ dic¬

Expanded text:
inviolabilem atque incommutabilem charitatem, tanquam conjugem Dei Patris, de illo existentem, sed non sicut prolem ad gignendum Verbum per quod facta sunt omnia cogitare: sed quia eam falsam divina Scriptura evidenter ostendit. Dixit enim Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem n
Abbreviated transcription (Latin):
ti docet filiũ eẽ ad equalitatẽ essentiȩ si¬
milẽ patͥ: qd ad similitudinẽ filii factũ
ẽ. necesse ẽ etiã ad similitudinẽ patͥs fac¬
tũ sit. Deinde si hominẽ pater ñ ad suã.
s ad filii fecit ymaginẽ. cur ñ ait. faciamꝰ
hominẽ ad ymaginẽ & similitudinẽ tuã.
s ait. nr̃am : nisi qͥa tͥnitatis ymago fie¬
bat in homine. ut hoc mͦ ẽẽt homo yma¬
go uniꝰ ueri di. quia ipsa trintas unꝰ ue¬
rus ds est: locutiones aũ sunt innume¬
rabiles tales in scripturis: s has ꝓtulis¬
se suffecerit. Est in psalmis ita dictũ. Dñi
est salus. & suꝑ ppłm tuũ benedictio tua.
quasi alteri dictum sit: non ei de qͦ dixe¬
rat dni est salus. Et iterũ. ate inqͥt eruar
a temptatione. & in do meo sꝑans tͣns¬
grediar murũ: quasi alt̾i dixerit. a te
eruar a tẽptatione. Et iterũ. ppłi sub te
cadent in corda inimicoꝵ regis: acsi dice¬

Expanded text:
ti docet, Filium esse ad aequalitatem essentiae sti docet, Filium esse ad aequalitatem essentiae smilem Patri, quod ad similitudinem Filii factum est, necesse est etiam ad similitudinem Patris factum sit. Deinde, si hominem Pater non ad suam, sed ad Filii fecit imaginem, cur non ait, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem tuam, sed ait, nostram; nisi quia Trinitatis imago fiebat in homine, ut hoc modo esset homo imago unius veri Dei, quia ipsa Trinitas unus verus Deus est? Locutiones autem sunt innumerabiles tales in Scripturis, sed has protulisse suffecerit. Est in Psalmis ita dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi alteri dictum sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, A te, inquit, eruar a tentatione, et in Deo meo sperans transgrediar murum : quasi alteri dixerit, A te eruar a tentatione. Et iterum, Populi sub te cadent in corde inimicorum regis : ac si dice
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. siue patͥs. siue filii. suie sp̃c sci. Sed
qͥa fiebat ad ymaginẽ trinitatis: ꝓpterea
dictum est. adymaginẽ nr̃am. Rursus aũ
ne intrinitate credendos arbitrarem᷑
tres dos. cum sit eadem tͥnitas unus ds:
& fecit inqͥt ds hoĩem ad ymaginẽ cdi. ꝓ eo
acsi dice̾t. ad ymaginẽ suam. St̃ enim tales
usitatȩ millis luteris locutiones: quas ñ¬
nulli etiã si catholicam fidem asserunt.
ñ tam̃ diligent̾ adu̾tunt. ut putent ita
dictum. fecit ds ad ymaginẽ dĩ. quasi di¬
ceret᷑. fecit pater ad ymaginẽ filii: sic uolẽ¬
tes asserere in scͥpturis scĩs d̾m dictũ eciã
filiũ. quasi desint alia uerissima & mami¬
festissima docum̃ta. ubi ñ solum ds. sed
etiã uerus d̾s. dictus ẽ filius. In hoc enim
testimonio du aliud soluere intendunt:
sic se implicant. ut expedire ñ possint.
Si enĩ pater fecit ad ymaginẽ filii. ita
ut ñ sit homo ymago patͥs s filii: disimi¬
lis ẽ patͥ filius. Si autẽ fides pia docet. sicu¬

Expanded text:
 sive Filii, sive Spiritus sancti: sed quia fiebat ad imaginem Trinitatis, propterea dictum est, ad imaginem nostram. Rursus autem ne in Trinitate credendos arbitraremur tres deos, cum sit eadem Trinitas unus Deus, Et fecit, inquit, Deus hominem ad imaginem Dei: pro eo ac si diceret, Ad imaginem suam. 7. Sunt enim tales usitatae in Litteris illis locutiones, quas nonnulli etiamsi catholicam fidem asserunt, non tamen diligenter advertunt, ut putent ita dictum, Fecit Deus ad imaginem Dei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asserere in Scripturis sanctis Deum dictum etiam Filium, quasi desint alia verissima et manifestissima documenta, ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. In hoc enim testimonio dum aliud solvere intendunt, sic se implicant, ut expedire non possint. Si enim Pater fecit ad imaginem Filii, ita ut non sit homo imago Patris, sed Filii, dissimilis est Patri Filius. Si autem pia fides docet, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃te una. Cum gͥ disserimꝰ de natura
m̃tis humanȩ. deuna quada re dissermiꝰ:
nec eam in hec duo quȩ cõmemoraui
nͥ ꝑ officia geminamꝰ. Itaq cũ inea q̃rimꝰ
trinitatẽ. in tota querimꝰ: non separantes
actionẽ rationalem in tpr̃alib a contempla-¬
tione ȩt̾noꝵ. ut terciũ aliquid iam q̃ramꝰ.
quo tͥnitas impleat᷑. S in tota natura
m̃tis ita trinitatẽ reperiri opus est: ut
si desit actio temporaliũ. cui oꝑi necessari¬
ũ sit aduitoriũ. propt̾ quod ad hec infe¬
riora amministranda diriuet᷑ aliqͥd m̃tis:
in una nusquã disꝑtita iñte tͥuitas inue¬
uiat᷑. Et facta iã ista distributiõe in eo solo
qd̾ ad contẽplationẽ ꝑtinet ȩt̾noꝵ ñ solũ
tͥnitas s etiã ymago di: in hoc aũ qd̃ diriua¬
tũ est in actione temporaliũ. etiã si tri

Expanded text:
um. Cum igitur disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravi, nisi per officia geminamus. Itaque cum in ea quaerimus trinitatem, in tota quaerimus, non separantes actionem rationalem in temporalibus a contemplatione aeternorum, ut tertium aliquid jam quaeramus quo trinitas impleatur. Sed in tota natura mentis ita trinitatem reperiri opus est, ut si desit actio temporalium, cui operi necessarium sit adjutorium, propter quod ad haec inferiora administranda derivetur aliquid mentis, in una nusquam dispertita mente trinitas inveniatur: et facta jam ista distributione, in eo solo quod ad contemplationem pertinet aeternorum, non solum trinitas, sed etiam imago Dei; in hoc autem quod derivat
Abbreviated transcription (Latin):
noluerint. S qͥa ea quȩ dicunt᷑ oꝑa
bona tanꝙͣ filii sunt uite nr̃e. scđ̃m quã
querit᷑ cuiꝰ uitȩ sit quisq id est quomodo
agat hȩc temporalla. qua uit̃a greci ñ
⁊coni s byon uocant: & hec opera bona
maxime in officiis miscđiȩ freq̃ntari solert:¬

Expanded text:
a quae dicuntur opera bona, tanquam filii sunt vitae nostrae, secundum quam quaeritur cujus vitae sit quisque, id est, quomodo agat haec temporalia, quam vitam Graeci non ζωήν, sed βίον vocant; et haec opera bona maxime in officiis misericordiae frequentari solent
Abbreviated transcription (Latin):
diũ sempiternũ. &e ñ intelligebat cũ
qͦ loquebatur. qͥ tantũmͦꝰ eũ filiũ hõis
arbitrabat᷑: quid me int̾rogas inqͥt debo¬
no. idest istam formã quã uides qͥd inter¬
rogas debono: & uocas me scd̃m quod
uides magistrũ bonu̾: Hȩc forma filii
hominis est. hȩc forma accepta ẽ. hȩc
forma apparebit in uidicio. ñ tantũ
iustis. sed & impiis: & huiꝰ formȩ uisio
ñ erit eis in bonũ qui male agunt. Est
aũ uisio formȩ meȩ. in qua cũ eem non
rapinã arbitratꝰ sum eẽ ȩquał do: sed
ut hanc acciꝑem. me ipsum exinani
futuro suspirabat qui dicit. unã petii
a dno hanc requira. ut inhabitẽ in do¬
mo dni ꝑ om̃s dies uitȩ meȩ. ut contẽ¬
pler delectationẽ dni: unus gͦ ds ipse
ẽ solꝰ bonꝰ. ad hoc quia neno eũ uidet.
ad luctũ & planctũ: s tantũ ad salu¬
tem & ad leticiã uerã. Scd̾m illã for¬
mã si me intelligis. bonꝰ sum: si aut̃
scđm hanc solam. quid me int̾rogas

Expanded text:
n intellegebat cum quo loquebatur, quia tantummodo eum filium hominis arbitrabatur: quid me interrogas, inquit, de bono? id est "istam formam, quam uides, quid me interrogas de bono et uocas me secundum quod uides magistrum bonum? haec forma filii hominis est, haec forma accepta est, haec forma apparebit in iudicio non tantum iustis sed et impiis, et huius formae uisio non erit in bonum eis qui male agunt. est autem uisio formae meae, in qua cum essem non rapinam arbitratus sum esse aequalis deo, sed ut hanc acciperem, me ipsum exinaniufuturo suspirat qui dicit: unam petii a domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo domini per omnes dies uitae meae, ut contempler deleest solus bonus, ob hoc, quia nemo eum videt ad luctum et planctum, sed tantum ad salutem et laetitiam veram. Secundum illam formam si me intelligis, bonus sum: si autem secundum hanc solam, quid me interrogas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ filius hominis iudicabit. ut uerũ sit
qd̃ ait. ego ñ iudicabo. & ego ñ quero głã
meã: est qui querat & iudicet. Nam se¬
cundu id quod in iudicio ñ forma dei
s forma filii hominis apparebit: nec
ipse pater iudicabit. Sodm hoc enĩ die¬
tum est. pat̾ non iudicat quẽquã: s om̃e
iudiciũ dedit filio. Qd̃ utrũ ex illa locuti
one dictum sit. quã supͣ commemorauiniꝰ
ubi ait. sic dedit filio uitã habere in se¬
met ipso. ut significaret quia sic genuit
filiũ: an ex illa dequa loquit᷑ apłs dicẽs.
ꝓpt̾ quod eum suscitauit. & donauit ei
nom̃ quod ẽ suꝑ omẽ nom̃. hoc enĩ de
filio hominis dictũ est. scdm quẽ di filiꝰ
excitatus ẽ amortuis: ille quippe in for¬
ma d̃i ȩqualis est patͥ. ex qua se exina¬
niuit formã serui accipiens. in ipsa
forma serui agit & patitur. & accipit
quȩ consequent̾ contexit apłs. humi¬
liauit se factus obediens usq ad mort̾e
mortẽ autẽ crucis. ꝓpter qd̾ eum exal¬

Expanded text:
us hominis iudicabit, ut uerum sit quod ait: ego non iudicabo et: ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat et iudicet. nam secundum id quod in iudicio non forma dei, sed forma filii hominis apparebit, nec ipse pater iudicabit. secundum hoc enim dictum est: pa ter non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio. quod utone dictum sit, quam supra commemoravimus, ubi ait, Sic dedit Filio habere vitam in semetipso , ut significaret quia sic genuit Filium: an ex illa de qua loquitur Apostolus dicens, Propter quod eum suscitavit, et donavit illi n, quod est super omne nomen - hoc enim de filio hominis dictum est, secundum quem dei filius suscitatus est a mortuis. ille quippe in forma dei aequalis est patri, ex qua se exinaniuit formam serui accipiens; in ipsa forma serui et agit et patitur et accipit, quae consequenter contexit apostolus: humiliauit se, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. propter quod eum exal
Abbreviated transcription (Latin):
patre ista paraui. Nam & illud quero
quomͦ dictum sit: siquis ñ audit uerba
mea. ego ñ uidico eum. Fortassis enim
hic ita dixit. ego ñ iudico illũ: quẽ admo¬
du ibi. ñ est meũ dare. S quid hic sequi¬
tur᷑. Non em̃ ueni inqͥt ut iudicẽ mun¬
du: s ut saluũ faciam mundi. Deinde
adiungit: & dicit. Qͥ me sꝑnit & non
accipit u̾ba mea:. ht̃ qui se iudicet. Hic
iam intelligeremꝰ patrẽ. nͥ adiungeret
& diceret: uerbũ quod locutꝰ sum ipsũ udi¬
cabit illũ in noiuissima die. Quidigitur.¬

Expanded text:
Patre, ista paravi. 26. Nam et illud quaero, Patre, ista paravi. 26. Nam et illud quaero, quomodo dictum sit, Si quis non audit verba mea, ego non judicabo illum. Fortassis enim ita hoc dixit: ego non iudicabo illum, quemadmodum ibi: non est meum dare uobis. sed quid hic sequitur? non enim ueni, inquit, ut indicem mundum, sed ut saluum faciam mundum. deinde adiungit et dicit: qui me spernit et non accipit uerba mea, habet qui se iudicet. hic iam intellegeremus patrem, nisi adiungeret et diceret: uerbum, quod locutus sum, ipsum iudicabit illum in nouissima die. quid igitur