comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est filio. non habebit uitam: s
ira dei manet suꝑ eum. In quo
gͥ porum genere ponemus in fã¬
tes. in eorum qui credunt in fi¬
lium. an in eorum qui sunt in¬
creduli filio: In neutro ait ali¬
quis: quia cum adhuc credere
ñ pꝰsunt nec ĩcreduli deputandi sũt.
Non hoc indicat eccłiastica re¬
gła: que baptizatos infantes fi¬
delium numero ad iungit. Por
ro isti qui baptizantur. ꝓpter
uirtutem celebrationẽꝙ tanti sa¬
eram̃ti. qmͣuis suo corde atc ore
ñ agant quod ad credendum cõ¬
fitendumq ꝑtineat tñ in nim̃o
credentium computant᷑. ꝓ fecto
illi quib sacͤm̃tum defuerit.: in
eis habendi sunt qui non crelt̃
filio. Atq ideo si huius mnanes
gr̃e de corpore exieruit. sequet᷑
eos quõd dictum est. ñ udebt̃
uitam. s ira dei manet suꝑ eos.¬
Inde hoc qñdo eos clarum ẽ
peccata ꝓpria non habere. si nec ori¬
ginali peccato teneantur ob nerii:
Bene autem non ait ira dei uenise

Expanded text:
est filio, non habebit uitam, sed est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. in quo igitur horum genere ponemus infantes? in eorum qui credunt in filium, an in eorum qui sunt ineredulifilio?\'inneutro\', ait aliquis, \'quia cum adhuc credere non possunt, nec increduli deputandi sunt\'. non hoc indicat ecclesiastica regula, quae baptizatos infantes fidelium numero adiungit. porro si isti, qui baptizantur, propter uirtutem celebrationemque tanti sacramenti, quamuis suo corde atque ore non agant quod ad credendum confitendumque pertineat, tamen in numero credentium conputantur, profecto illi, quibus sacramentum defuerit, in eis habendi sunt qui non credunt filio; atque ideo si huius inanes gratiae corpore exierint, sequetur eos quod dictum est: non uidebunt uitam, sed ira dei manet super eos.ctundehocquandoeos clarum est peccata propria non habere, si nec originali peccato teneantur obnoxii? Bene autem non ait: ira dei \'ueniet
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ant: Quod utic non ualent
pariuili. S qui hoc dicit. ñ atendit
quia nisi om̃s ista sententia teneat.
ut sine corpore & sanguine fuii hoĩs
uitam habere non possint: frustra
etiam etas maior id curat. Potest
enim si non uoluntatẽ s uerba lo¬
quentis attendas. eis solis uideri die¬
tum. quib tunc dñs loquebatur:
quia non ait. qui ñ mandauerit.
s si non manucaueritis. Et ubi est
quod eodem loco de hac ipsa re ait.
ad nos ꝑtinere illud sacram̃tum
iatelligimus. qui tunc non dr
Quis autem ambigat scłi nomine
hominis significasse. qui nascendo
in hoc scłm ueniunt: Nam sicut
alibi ait. filii scłi huiꝰ generant et
uita caro data est: que data est
ꝓ scł̃i uita. Et si non manducaue¬
rint carnem filii hominis: nec
ipsi habebunt uitam. Hinc est
etiam illud. P ater diligit filium:
& omnia dedit in manu eius. Qi
credit infilium: habet uitam
et̃nam. Qui autem in credulus

Expanded text:
poterant, quod utique non ualent poterant, quod utique non ualent paruuli? sed qui hoc dicit, non adtendit, quia nisi omnes ista sententia teneat, ut sine corpore et sanguine filii hominis uitam habere non possint, frustra etiam aetas maior id curat. potest enim, si non uoluntatem, sed uerba loquentis adtendas, eis solis uideri dictum. quibus tunc dominus loquebatur, quia non ait \'qui non manducauerit', sed: si non manducaueritis. et ubi est quod eodem loco de hac ipsa re ait: ad nos pertinere illud sacramentum intellegimus, qui tunc nondum nem dedit. quis autem ambigat saeculi nomine homines significasse, qui nascendo in hoc saeculum ueniunt? na\'ll, sicut alibi ait. filii saeculi huius generant et paruulorum uita caro data est, quae data est pro saeculi uita; et si non manducauerint carnem filii hominis, nec ipsi habebunt uitam. Hinc est etiam illud: pater diligit filium et omnia dedit in manu eius. qui credit in filium, habet uitam aeternam; qui autem incredulus
Abbreviated transcription (Latin):
tur: qͣsi salus et̾ne uite. et̾na possit
ẽẽ p̾ter xp̃i hereditatem. p̃ter reg¬
num celorum. Habent enim uideli¬
cet quo confugiant atq ubi delites¬
cãt. quia non ait dominus si quis
non renatus fuerit ex aqua & sp̃u
non habebit uitam: s ait non intra¬
bit in regnum dei. Nam si illud
dixiss: nulla hinc dubitatio posset
oboriri. Auferatur gͦ dubitatio iam.¬
dit. Nisi manducaueritis carnem
meam & biberitis sanguinẽ meum:
ñ habebitis uitam inuob̾. Quid iitͣ
querimus: Quid ad hoc responderi
potest. nisi ꝑtinatia pugnaces ner¬
uos. ad uersus constantiam ꝑspicne
ueritatis in tendat : An uͦ etiam qͥs¬
qmͣ hoc dicere auclebit. quod ad par¬
uilos hec sententia ñ ꝑtineat. possint¬
ꝙ sine participatione corporis huius
& sanguinis in se habere iutam. qͥa
ñ ait qui non manducauerit. sicut
de baptismo qui ñ renatꝰ fuerit. sed
ait. si ñ manducaneritis. uelut eos
anoquens qui audire & intelligere

Expanded text:
quasi salus aeternae uitae aeterna possit quasi salus aeternae uitae aeterna possit esse praeter Christi hereditatem, praeter regnum caelorum. habent enim uidelicet quo confugiant atque ubi delitiscant, quia non ait dominus: si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, \'non habebit uitam\', sed ait: non intrabit in regnum dei. nam si illud dixisset, nulla hinc dubitatio posset oboriri. auferatur ergo iam dubitatio, domdit: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam in uo bis. quid ultra quaerimus? quid ad hoc responderi potest, nisi pertinacia pugnaces neruos aduersus constantiam perspicuae ueritatis intendat? An uero quisquam etiam hoc dicere audebit, quod ad paruulos haec sententia non pertineat possintque sine participatione corporis huius et sanguinis in se habere uitam, quia non ait \'qui non manducauerit\', sicut de baptismo: qui non renatus fuerit, sed ait: si non manducaueritis, uelut eos alloquens qui audire et intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
quis ignorat. qd̃ baptitatꝰ paruulus
si ad rationes annos ueniens non cre¬
diderit. nec se ab illicitis concupi̾cen¬
tiis abstinuerit. nichil ei ꝓderit qd̃
paruus accepit. Herumtñ si ꝑcepto
baptismate de hac uita emigrauerit.
soluto reatu cui originalit erat obnor¬
us ꝑficietur in illo lumine uerita¬
tis: quod in cõmutabilit̃ manens. in
et̾num iustificatos p̃sentia creatoris
illuminat. Peccata enim sola seꝑant
int̾ homines & deum: que soluunt
xp̃i gr̃a. ꝑ quem mediatorem recon¬
ciliamur. cum iustificat impium.
Terrentur autem isti sententia dm̃
dicentis. N quis natus fuerit denuo:
non uidebit regnum dei. Qd cum
exponeret ait. nisi renatus fuerit
ex aqua & sp̃u: ñ intrabit in regñ
celorum. Et ꝓpt̾ea conantur pariu¬
lis non baptizatis. innocentie mĩto
salutem ac uitam et̾nam tribuere.
s quia baptizati non sunt. eos a reg¬
no celorum facere alienos. noua qͣ¬
dam & mirabili p̃sumptione ntũ

Expanded text:
quis ignorat quod baptizatus paruulus, quis ignorat quod baptizatus paruulus, si ad rationales annos ueniens non crediderit nec sc ab inlicitis concupiscentiis abstinuerit, nihil ei prode erit quod paruus accepit? uerum tamen si percepto baptismate de hac uita emigraucrit, soluto reatu, cui originaliter erat obnoxius, perficietur in illo lumine ueritatis, quod incommutabiliter manens in aeternum iustificatos praesentia creatoris inluminat. peccata enim sola separant inter homines et deum, quae soluuntur eius gratia, per quem mediatorem reconciliamur, cum iustificat impium. Terrentur autem isti sententia domini dicentis: nisi quis natus fuerit denuo, non uidebit regnum dei — quod cum exponeret, ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum-et propterea conantur paruulis non baptizatis innocentiae merito salutem ac uitam aeternam tribuere, sed, quia baptizati non sunt, eos a regno caelorum facere alienos noua quadam et mirabili praesumptione.
Abbreviated transcription (Latin):
riiere: quod absit ut sentiamus.
uocat eos gͥ medicus. qui non est
opus sanis s egrotantib: nec ue¬
nit uocare iustos s peccatores in pe-¬
nitentiam. Et ideo quia sue uite ꝓ-¬
prie peccatis nullis tenentur adhic¬
ob noxii: orͥginalis in eis egͥtudo sana¬
tur. in euis gr̃a qui saluos facit ꝑ
laucrum regenerationis. Dicet ali¬
quis. Quomͦ gͦ & ipsi uocantur
inpenitentiam: Nũ ed̃ tantillus
potest aliquid penit̾e: Huic respon¬
detur. Si ꝓpt̾ea penitentes dicendi
ñ sunt. quia sensum penitendi nõ
habent: nec fideles dicendi sunt. qͥa
similit̾ sensum credendi ñdum ha¬
bent. Si autem ꝓpt̾ea recte fideles
uocant᷑. q̃m fidem ꝑ uerba gestanti¬
um quodamm ꝓfitentur. cur nõ
prius etiam penitentes habentur.
cum ꝑeorundem uerba gentanti¬
um. diabolo & huic scło renuntia¬
re monstrantur: Totum hoc in
spe fit ui sacͣmenti & diuine gr̃e:
quam dominus donauit eccłie. Cẽt̃m

Expanded text:
ruere; quod absit ut sentiamus. ruere; quod absit ut sentiamus. uocat eos igitur medicus, qui non est opus sanis, sed aegrotantibus, nec uenit uocare iustos, sed peccatores in pnitentiam. Et ideo quia suae vitae propriae peccatis nullis adhuc tenentur obnoxii, originalis in eis aegritudo sanatur in ejus gratia qui salvos facit per lavacrum regenerationis. 25. Dicet aliquis: Quomodo ergo et ipsi vocantur in poenitentiam? Numquid tantillos potest aliquid poenitere? Huic respondetur: Si propterea poenitentes dicendi non sunt, quia sensum poenitendi non habent, nec fideles dicendi sunt, quia similiter sensum credendi nondum habent. Si autem propterea recte fideles vocantur, quoniam fidem per verba gestantium quodam modo profitentur; cur non prius etiam poenitentes habentur, cum per eorumdem verba gestantium diabolo et huic saeculo renuntiare monspe fit ui sacramenti et diuinae gratiae. quam dominus donauit ecclesiae.\' ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
quod humilitas paruulos fatiat.
s ꝓpt̾ puerorum uitam laudabi¬
lem dictum est : ꝓfecto & iusti st̃.
Non enim recte᷑ alit dici potuit
talium est regnum celorum: cum
eẽ non possit nisi iustorum. Set
forte hoc quidem non congruent
dicitur. quod pariilorum uitam
lauclanerit dominꝰ dicens. talii ẽ
regnum celorum: cum uerax ille
sit intellectus. quod humilitatis
similitudinẽ in parua etate posue¬
rit. Uerũtũ forsitan hoc tenendũ
est quod ayxi ꝓpt̾ea paruilos
baptitari debere: quia sicut pecc̃ore
non sunt. ita nec iusti sunt. S cum
dicit cum ẽẽnt non ueni uocare iꝰtos.
quasi ei responderetur quos gͦ uo¬
care uenisti. continuo subuuxit: set
peccatores inpenitentiam. Ac ꝑ hoc qͦ¬
modo si iusti sunt ita etiam si pecca-¬
tores non sunt. non eos uenit uoca¬
re qͥ dixit. non ueni uocare iustos
s peccatores. Et ideo baptismo eius
qui eos non uocat ñ tantum frustͣ
uerum etiam imꝓbe uidentur ir¬

Expanded text:
quod humilitas paruulos faciat, quod humilitas paruulos faciat, sed propter puerorum uitam laudabilem dictum est, profecto et iusti sunt. non enim recte aliter dici potuit: talium est regnum caelorum, cum esse non possit nisi iustorum. sed forte hoc quidem non congruenter dicitur, quod paruulorum uitam laudauerit dominus dicens talium esse regnum caelorum, cum uerax ille sit intellectus, quod humilitatis similitudinem in parua aetate posuerit. uerum tamen forsitan hoc tenendum est, quod dixi, propterea paruulos baptizari debere, quia, sicut peccatores non sunt, ita nec iusti sunt. sed cum dictum esset: non ueni uocare iustos, quasi ei responderetur: \'quos ergo uocare uenisti\'? continuo subiunxit: sed peccatores in paenitentiam. ac per hoc quomodo si iusti sunt, ita\' etiam si peccatores non sunt, non eos uenit uocare qui dixit: non ueni uocare iustos, sed peccatores. et ideo baptismo eius, qui eos non uocat, non tantum frustra, uerum etiam inprobe uidentur in
Abbreviated transcription (Latin):
uillos fieri. quis audeat affirmare.
nichil insua ꝓpa uita impie cõmise¬
runt. si nec originaliter ullo impi¬
etatis uincło detinentur quomͦ ꝓ eis
mortiuis est. qui ꝓ impiis mortuus
est: Si nulla originalis sunt peccati
egͥtudine sautiati. quomͦ ad medicũ
xp̃m hoc est ad ꝑcipiendum sacͣm̃tũ
salutis et̾ne. suorum currentium pio
timore portant᷑. & ñ eis in eccłia di¬
citur auferte hinc in nocentes istos.
ñ est opus sanis medicus s male
habentibis. non uenit xp̃c uocare
ustos s peccatores: Nũqmͣ dictũ ẽ:
numqm dicatur: numqmͣ omino
dicetur in eccłia xp̃i tale cõmentũ.
Ac nequis existimet ideo paruu¬
los ad baptismum afferri oportere.
quia sicut peccatores non sunt. ita
nec uisti sunt: quomͣ gͦ quidara
meritum huus etatis adomino
laudatum ẽẽ cominemorant ubi ait.
sinite pueros uenire ad me. taliũ ẽ
enim regnum celorum: Si enim ħ
non ꝓpt humilitatis similitudinem.

Expanded text:
vulos fieri, quis audeat affirmare, vulos fieri, quis audeat affirmare, nihil in sua propria vita impie commiserunt, si nec originaliter ullo impietatis vinculo detinentur, quomodo pro eis mortuus est qui pro impiis mortuus est? Si nulla originalis sunt peccati aegritudine sauciati, quomodo ad medicum Christum, hoc est, ad percipiendum Sacramentum salutis aeternae, suorum currentium pio timore portantur, et non eis in Ecclesia dicitur, Auferte hinc innocentes istos; non est opus sanis medicus, sed male habentibus; non uenit Christus uocare iustos, sed peccatores\'? numquam dictum est, numquam dicitur, numquam omnino dicetur in ecclesia Christi tale commentum. Ac ne quis existimet ideo paruulos ad baptismum adferri oportere, quia, sicut peccatores non sunt, ita nec iusti sunt. quomodo ergo quidam meritum huius aetatis a domino laudatum esse commemorant, quandoait: sinite paruulos uenire ad me; talium est enim regnum caelorum? si enim hoc non propter humilitatis similitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
ant. eodem modo filii & heredes dei:
eoheredes autem xp̃i. Aquibus tñ
cum queritur. utrum ñ baptizati &
ñ effecti coheredes xp̃i. regnic celoꝵ
participes. habeant benefitium salu¬
tis et̾ne in resurrectione mortuorum:
laborant uehement. nec exitum inue¬
niunt. Quis enim xp̃ianorum ferat.
cum dicitur ad et̾nam salutem posse
quemqmͣ ꝑuenire si ñ renascatur in
xp̃o. quod ꝑbaptismum fieri uoluit
eo iam tempore. quo tale sacͣmentũ
constituendum fuit. regeñandus in
spem salutis et̃ne: Inde dicit apłs.¬
non exoꝑib iustitie que nos fecimuᷤ.
s sccłm suam miscłiam saluos nos
fecit. ꝑ lauachrum regenerationis.
Qmͣ tñ salutem in spem dicit eẽ cũ
hic iuuimus. ubi ait: spe enĩ sal¬
ui facti sumis. Spes autem que ui¬
detur: non est spes. Qd̃ enim uidet
quis. quid sꝑat: Si autem quod
ñ uidemus sꝑamus: ꝑ patientiam
ex pectͥamus. Sine ista ergo regene¬
ratione saluos inẽt̾num posse par¬

Expanded text:
ant eodem modo filii et heredes dei, ant eodem modo filii et heredes dei, coheredes autem Christi. a quibus tamen cum quaeritur, utrum non baptizati et non effecti coheredes Christi regnique caelorum participes habeant saltem beneficium salutis aeternae in resurrectione mortuorum, laborant uehementer nec exitum inueniunt. quis enim Christianorum ferat, cum dicitur ad aeternam salutem posse quemquam peruenire, si non renascatur in Christo, quod per baptismum fieri uoluit eo iam tempore, quo tale sacramentum constituendum fuit regenerandis in spem salutis «aeternae? unde dicit apositiae quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis . Quam tamen salutem in spe dicit esse, cum hic vivimus, ubi ait: Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Sine ista ergo regeneratione salvos in aeternum posse par
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ alterius sententie p̃iuditio nisi
fallor impulsi sunt: ac ꝓpt̾ea cum re¬
mitti baptirato peccata necessario fa¬
terentur. nec fateri uellent ex adam
ductum ẽẽ peccatum. quod remitti
fatebantur infantib. ipsam in fantiã
coacti sunt accusare: quasi si accusa¬
retur infantia. hoc securior fieret.
quo accusatus et respondere non poᷤ¬
set. S istos ut dixi omutamus. Neꝙ
enim sermone uł docum̃tis opus ẽ.
quib in nocentia ꝓbetur infantum.
quantum ad eorum ꝑtinet uitam.
qmͣ recenti ortu in se ipsiagunt: si eã
non agnoscit sensus humanus. nulliᷤᷤ
amminiculis cuiꝰqm disputationis
aduitus. S illi mouentur. & aliquid
consideratione ac discussione dignĩ
uidentur afferre qui dicunt par¬
uulos recenti uita elitos. uiscerib
matrum ñ ꝓpt̾ remittendum pecca¬
tum pciꝑe baptismum. s ut spũalẽ
ꝓcreationẽ habentes creentur inxp̃o:
& ipsuis regni celorum participes fi¬

Expanded text:
alicuius alterius sententiae suae praeiudicio, ni alicuius alterius sententiae suae praeiudicio, ni fallor, inpulsi sunt. ac propterea cum remitti baptizato peccata necessario faterentur nec fateri uellent ex Adam ductum esse peccatum, quod remitti fatebantur infantibus, ipsam infantiam coacti sunt accusare; quasi accusator infantiae hoc securior fieret, quo accusatus ei respondere non posset. sed istos, ut dixi, omittamus; neque enim sermone uel documentis opus est, quibus innocentia probetur infantum, quantum ad eorum pertinet uitam, quam recenti ortu in se ipsis agunt, si eam non agnoscit sensus humanus nullis amminiculis cuiusquam disputationis adiutus. Sed illi monent et aliquid consideratione ac discussione dignum uidentur afferre, qui dicunt paruulos recenti uita editos uisceribus matrum non propter remittendum peccatum percipere baptismum, sed ut spiritalem procreationem habentes creentur in Christo et ipsius regni caelorum participes fi
Abbreviated transcription (Latin):
ustitie uiteq et̾ne sci hominis
sociati. renascũtur in baptismo: sicͤ
& in eccłiastico scriptum est. Amu¬
liere initium factum est peccati:
& ꝑ illam om̃s mormur. Siue autẽ
amuliere siue ab adam dicatur. utr̃¬
q ad pͥmum hominem ꝑtinet: qm̃
sicut nouimus milier ex uiro est. &
utrusꝙ una caro est: unde illud qd̾
scͥptum est. & erunt duo incarne una.
gͥ iam ñ duo inquit dñs s una caro.
Qua ꝓpt̾ qui dicunt pariuilos ideo
baꝑtͣcari. ut hoc eis remitatur quod
in hac uita ꝓprium contraxerunt. ñ
qd̾ ex adam traduxerunt: ñ magno
molimine refellendi sunt. Qnͣdo enĩ
secum ipsi paululum sine certandi
studio cogitauerunt qmͣ sit absur¬
dum. nec dignum disputatione qd̾
dicunt: continuo sententiam cõmu¬
tabunt. Eo si noluerunt: non usq
adeo dehumanis sensib despandum
est. ut inetuamus ne hoc ciipiam su¬
adeant. Ipsi quippe ut hoc dicerent.

Expanded text:
iustitiae uitaeque aeternae secundi hominis iustitiae uitaeque aeternae secundi hominis sociati renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere initium faetum est peccati et perillamomnesmorimur.siueautem a muliere siue ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet, quoniam, sicut nouimus, mulier ex uiro est et utriusque una caro est. unde et illud quod scriptum est: et erunt duo in carne una. igitur iam non duo, inquit dominus, sed una caro. Quapropter qui dicunt paruulos ideo baptizari, ut hoc eis remittatur quod in hac uita proprium contraxerunt, non quod ex Adam traduxerunt, non magno molimine refellendi sunt. quando enim secum ipsi paululum sine certandi studio cogitauerint. quam sit absurdum nec dignum disputatione quod dicunt, continuo sententiam commutabunt. quod si noluerint, non usque adeo de humanis sensibus desperandum est, ut metuamus, nc hoc cuipiam persuadeant. ipsi quippe, ut hoc dicerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ebat. Tunc ille extitit uestialis
mortus puniendus hominibus:
quem in sua erubuit nuditate.
Tunc etiam morbo quodam ex re¬
pentina & pestifera corruptione cõ¬
cepto: factum in illis est. ut illa ĩ
qua creati sunt stabilitate etatis
amissa. ꝑ mutabilitates etatum
irent in mortem. Qmͣuis eͦ ãnos
multos postea uxerint: illo tñ
die mori ceperunt. quo mortis le¬
gem qua in semũ ueterascerent ac¬
ceꝑunt. Non enim stat uł tẽporiᷤ
puncto. s sine int̾missione labitur.
quicquid continua mutatione sen¬
sim currit infinem: non ꝑficiẽ¬
tem. s consumentẽ. Sic itaꝙ cõple¬
tum est quod dixerat deus: qua
die ederitis morte moriemini. Ex
hac gͥ mobedientia carnis. ex hac
lege peccati & mortis. quisquis car¬
naliter generatur. regenerari sp̃ua¬
lit opus habet: ut non solum ad
regnum dei ꝑducatur uerumetiã
apeccati damnatione lib̾etur. Simł
itaꝙ peccato & morti pͥmi homĩs
ob norii nascunt᷑ in carne. & simł

Expanded text:
ebat; tunc ille extitit bestialis ebat; tunc ille extitit bestialis motus pudendus hominibus, quem in sua erubuit nuditate; tunc etiam morbo quodam ex repentina et pestifera corruptione concepto factum in illis est, ut illa in qua creati sunt stabilitate aetatis amissa per mutabilita est aetatum irent in mortem. quamuis ergo annos multos postea uixerint, illo tamen dic mori coeperunt, quo mortis legem, qua in senium ueteres cerent, acceperunt. non enim stat uel temporis puncto. sed sine intermissione labitur quicquid continua mutatione sensim currit in finem non perficientem, sed consumentem. sic itaque impletum est quod dixerat deus: qua die ederitis, morte moriemini. ex hac igitur inoboedientia carnis, ex hac lege peccati et mortis quisquis carnaliter generatur regenerari spiritaliter opus habet, ut non solum ad regnum dei perducatur, uerum etiam a peccati damnatione liberetur. simul itaque peccato et morti primi hominis obnoxii nascuntur in carne et simul
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit peccatum in mortem.
hic non ad didit ꝑunum aut per
adam: quia supͣdixerat etiam de
peccato illo qd̃ subintrante lege
abundauit. & hoc utq ñ est origi¬
nis: s iam ꝓpe uoluntatis. Cum
autem dixiset. sic & gr̃a regnet
ꝑ uistitiam inuitam et̾nam. ad
generante carne illud tantumn
tͣhitur quod ẽ originale peccatũ:
regenerante autem sp̃u. non so¬
lum originalis. s etiam uolunta¬
riorũ fit remissio ꝑeccatorum.
P otest ꝓ inde recte dici. paruuloͤ
sme baptismo de corpore exeunt
in dampnatione oniniũ mitissi¬
ma futuros. multum autem fal¬
lit & fallitur qui eos in damp¬
nationẽ p̾dicat ñ futuros: dicẽ¬
te apło. Iuditium ex uno de¬
licto in condemnationẽ. E
paulõpost. ꝑ unius delictum:
i om̃s homines ad conlemna¬
tionem. Qnͣdo gͦ peccauit adã
non obediens deo: tunc eius
corpus quamius eẽt animale
ac mortale gr̃am ꝑdidit. qua¬
eius anime omni ex parte obedi¬

Expanded text:
regnauit peccatum in mortem, regnauit peccatum in mortem, hic non addidit: \'per unum\' aut \'per Adam,\' quia supra dixerat etiam de peccato illo, quod subintrante lege abundauit, et hoc utique non est originis, sed iam propriae uoluntatis. cum autem dixisset: sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam, addostrum, quia generante carne illud tantummodo trahitur, quod est originale peccatum, regenerante autem spiritu non solum originalis, sed etiam uoluntariorum fit remissio peccatorum. Potest proinde recte dici paruulos sine baptismo de corpore exeuntes in damnatione omnium mitissima futuros. multum autem fallit et fallitur, qui eos in damnatione praedicat non futuros, dicente apostolo: iudicium ex uno delicto in condemnatione met paulo post: per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. quando ergo pcccauit Adam non oboediens deo, tunc eius corpus, quamuis esset animale ac mortale, gratiam perdidit, quaeius animae omni ex parte oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
postea multos dicit. Possunt
quippe maliqua re om̃s ẽẽ: qui
pauci sunt. S multos habet
generatio carnalis. multos et
sp̃ualis: qmͣuis non tam mul¬
tos hec sp̃ualis qmͣ illa carnał.
uerũtũ quemadmodũ illa om̃s
habet homines . sic ista om̃s ui¬
stos hommes: quia sieut nemo
p̃t̃ illam homo. sic nemo pret̾
istam uistus homo. & in ut racy
constituti sunt multi: ita ꝑ obe¬
dientiam uniꝰ homĩs iusti consti-¬
tuent᷑ multi. Lex autẽ subin¬
trauit: ut habundaret delictũ.
Hoc ad originale homines ad dide¬
runt iam ꝓpͥa uoluntate non ꝑ
adam: s hoc soluitur sanaturq ꝑ
xp̃m. quia ubi abundauit delic¬
tum suꝑhabundaũ gr̃a: ut quẽ¬
admodum regnauit peccatum
in mortem. etiam quod ñ est ex
adam traxerunt homines s sua
uoluntate ad diderunt. sic & gr̃a
regnet ꝑ ustitiam in uitam et̾nã:
non tñ aliqua ustitia p̃ter xp̃m.
sicut aliqua peccata p̃ter adam.
Ideo cum dixiss quemadinodum

Expanded text:
postea multos dicit. Possunt postea multos dicit. Possunt quippe in aliqua re omnes esse, qui pauci sunt. Sed multos habet generatio carnalis, multos et spiritualis, quamvis non tam multos haec spiritualis, quam illa carnalis. Verumtamen quemadmodum illa omnes habet homines, sic ista omnes justos homines, quia sicut nemo praeter illam homo, sic nemo praeter istam justus homo, et in utraque bedientiam unius hominis justi constituentur multi. 20. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Hoc ad originale homines addiderunt jam propria voluntate, non per Adam: sed hoc quoque solvitur sanaturque per Christum; quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia: ut quemadmodum regnavit peccatum in mortem, etiam quod non ex Adam traxerunt homines, sed sua voluntate addiderunt; sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam. non tamen aliqua iustitia praeter Christum, sicut aliqua peccata practer Adam. ideo cum dixisset: quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
cerint peccatores. eosq imitati fuerñt
qui posteriori tempore peccauerun:
soeo tam̃ uolunt isti non insi adan
dictum in quo om̃s mutatione pec¬
cauerunt. quia pͥmus hominum
ipse peccauit. Ac ꝑ hoc abel dici de¬
buit. in quo uno similit homines
imitatione iustificentur: qm̃ ipse
pͥmus hominum iuste uir. Aut si
ꝓpt̾ quendam artieulum temporis.
ad noui testrmenti exordium ꝑti¬
nentem. xp̃c est positus ꝓpt̾ ĩmita¬
tionem caput iustorum: uidas aũ
traditor caput debuit poni pecc̃ore
imitatio iustos facit s ꝑ sp̃m regene¬
rans gr̃a: ꝓꝓt̾̃ea & adam unus est
in quo om̃s peccauer̃t. qͥa nõ sola eiꝰ
imitatio peccatores facit. s ꝑ carnẽ
generans pena. Ob hoc etiam dictũ
nerantur ꝑadam: ioem ipsi omneᷤ
ꝑ xp̃m regenerantur. S hoc recte
dictum est. quia sic̃ nullius carna
possent carne generari ñ ꝑ adam.
liquide om̃s suie hic siue ibi di¬
cerentur. Eosclem autem omnes:

Expanded text:
serint peccatore? eosque imitati fuerint serint peccatore? eosque imitati fuerint qui posteriore tempore peccauerunt, ideo tamen uolunt isti non nisi Adam dictum, in quo omnes imitatione peccauerunt, quia primus hominum ipse peccauit. ac per hoc Abel dici debuit, in quo uno similiter homines imitatione iustificentur, quoniam ipse primus hominum luste uixit. aut si propter quendam articulum temporis ad noui testamenti exordium pertinentem Christus est positus propter imitationem caput iustorum, ludas eius traditor caput poni debuit peccatorum. imitatio justos facit, sed per spiritum regenerans gratia, propterea et Adam unus est, in quo omnes peccaverunt, quia non sola ejus imitatio peccatores facit, sed per carnem generans poena. Ob hoc etiam dictum nerantur per Adam iidem ipsi omnes per Christum regenerantur; sed hoc recte dictum est, quia sicut nullius carnalpossent carne generari, non per Adliquide omnes, sive hic, sive ibi, dicerentur. Eosdem autem omnes
Abbreviated transcription (Latin):
intelligenda non imutatio. s pro-¬
pagatio peccati. Nam & quod
iustitiam diceret. Eam quippe tͦti¬
ficationem dicit qua xp̃c iustifi¬
cat imꝑium. qmͣ ñ imitanclam ꝓposu¬
it: s solus hoc potest. Nam potiit
apłs recte dicere. imitatores mei esto¬
te. sicut & ego xp̃i. numqmͣ autem
diceret. iustificamini ame sicut & ego
& imitandi. iustus autem & iustificãs
nemo nͥ xp̃c. unde dicitur: credenti
meum qui ustificat impium de pu¬
tatur fides enus ad iustitiam. Quisqͥs
gͦ ausus fuerit dicere iustifico te: cõ¬
credite in deum & in me credite: ut
tetur fides ad iustitiam credenti ineũ¬
Nam si sola imitatio facit peccatoreᷤᷤ
ꝑ adam. cur non etiam ꝑ xp̃m sola
inuitatio iustos facit: Sicut enim
inquit ꝑunus delictum inomnes
homines ad condemnationẽ: sic ꝑ
unius iustificationẽ in om̃s homineᷤ
ad iustificationẽ uite. Proinde istiu
multi nos in huius iuite tempore p̃ces¬

Expanded text:
intelligenda, non imitatio, sed prointelligenda, non imitatio, sed propagatio peccati. Nam et quodjustitiam diceret. Eam quippe justificationem dicit, qua Christus justificat impium, quam non imitandam proposuit, sed solus hoc potest. Nam potuit apostolus recte dicere: imitatores mei estote, sicut et ego Christi, numquam autem diceret: \'iustificamini a me. sicut et eet imitandi, iustus autem et iustificans nemo nisi Christus. unde dicitur: credenti in eum qui iustificat impium deputatur fides eius ad iustitiam. quisquis ergo ausus fuerit dicere: \'iustifico te\', cont. credite in deum et in me credite, ut,tetur fides ad iustitiam. Nam si sola imitatio facit peccatores per Adam, cur non etiam per Christum sola imitatio iustos facit? sicut enim, inquit, per unius delictum in omnes homines ad condemnationem sic et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. proinde isti \multi nos in huius uitae tempore praeces
Abbreviated transcription (Latin):
suasorem peccati habuit: si potest
quisqmͣ imitari etiam illum qui
nichil tale suasit. uł omnino q̃m
nescit. Quid est autem qui abun¬
dantiam gr̃e & uistitie accipiunt.
nisi quod non ei tantum peccato
in quo om̃s peccauerunt. s etiam
que ad diderunt gr̃a remissionis
datur. eisq hominib tanta iustitia
donatur. ut cum adam consense¬
rit ad peccatum suadenti. ñ tedant
to magis inuita regnabunt. cum
mortis regnum multo plures in
et̾nam penam trahat: nisi intelli¬
gamꝰ eos ipsos in utrocy dici qui
transeunt ab adam ad xp̃m. id ẽ
a morte ad uitam. quia inuita et¬
na sine fine regnabunt. magis
qmͣ ineis mors temporalit̃ & cũ
fine regnauit: Itaꝙ sicut ꝑumiꝰ
delictum inom̃s homines ad cõdẽ¬
nationem: ita ꝑ unius iustificati¬
onem momis homines ad iustifi
cationẽ uite. Hoc unius delictum
si imitationẽ atcendamiis: nõ erit nͥ
diaboli. S quia manifestum est
de adam ñ de diabolo dici: restat

Expanded text:
suasorem peccati habuit, si potest suasorem peccati habuit, si potest quisque imitari etiam illum, qui nihil ei tale suasit uel omnino quem nescit. quid est autem: qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, nisi quod non ei tantum peccato, in quo omnes peccauerunt, sed eis etiam, quae addiderunt, gratia remissionis datur eisque hominibus tanta iustitia donatur. ut, cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant to magis in uita regnabusnt, \'cum mortis regnum multo plures in aeternas poenas trahat, nisi intellegamuseosipsosin utroque dici qui transeunt ab Adam ad Christum, id est a morte ad uitam, quia in uita aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors temporaliter et cum fine regnauit? Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem itaet per unius iustificationem in cationem vitae. » Hoc unius delictum, si imitationem attendamus, non erit nisi diaboli. Sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici restat
Abbreviated transcription (Latin):
uit ꝑunum. nisi quia mortis iun¬
culo tenebantur in illo uno. incͦ
om̃s peccauert. etiam si ꝓpͥa pecc̃a
non adderent: Alioquin non
obuniꝰ delictum mors ꝑunum reg¬
nauit: s obdelicta multa multoꝵ
ꝑ unumquemꝙ peccantem. Nain
si ꝑpt̾ea cet̾i obalt̾ius hominis delic¬
tum mortui sunt. quia illum in de¬
linquendo p̃cedentem subseq̃ntes
imitati sunt: ille quocs & multo
magis obalteruis delictum mor¬
tuus est. quem diabolus delinq̃ndo
ita p̾cesserat. ut ei delictum etiam
iꝑse suaderet. Aoam nichil suasit
imitatorib suis. Et multi qui imi
tatores eius dicuntur: eum fuisse
& tale aliquid cõmisisse uł non
audierunt. uł omnino non credũt.
Qnͣto eͦ rectius sicut iam dixi dia¬
bolum pͥncipem constituiss apłs.
aquo uno peccatum & mortem ꝑ
om̃s tͤnsisie diceret. si hoc loco non
ꝓpagationem s mmitationem dicere
uoluiss: Multo enim rationabiliꝰ
adam dicitur imitator diaboli. cͦꝑ

Expanded text:
uitpcr unum, nisi quia mortis uinuitpcr unum, nisi quia mortis uinculo tenebantur in illo uno, in quo omnes peccauerunt, etiamsi propria peccata non adderent? alioquin non ob unius delictum mors per unum regnauit, sed ob delicta multa multorum per unumquemque peccantem. nam si propterea ceteri ob alterius hominis delictum mortui sunt, quia illum in delinquendo praecedentem subsequentes imitati sunt, ille quoque et multo magis ob alterius delictum mortuus est, quem diabolus delinquendo ita praecesserat, ut ei delictum etiam ipse suaderet. Adam uero nihil suasit imitatoribus suis et multi, qui eius imitatores dicuntur, cum fuisse et tale aliquid commisisse uel non audierunt uel omnino non credunt. quanto ergo rectius, sicut iam dixi, diabolum principem constituisset apostolus, a quo uno peccatum et mortem per omnes transisse diceret, si hoc loco non propagationem, sed imitationem docere uoluisset 1 multo enim rationabilius Adam dicitur imitator diaboli, quem
Abbreviated transcription (Latin):
uit: tñ etiam illud solum quod ori¬
ginalit tractum est. non tantum a
regno dei separat. quo paruulos sine
accepta xp̃i gr̃a defunctos intrare ñ
posse iꝑsi etiam confitentur. uerum
& a salute ac uita et̃na facit alienos.
que nulla ẽẽ alia potest p̃ter regnũ
dei. quo sola xp̃i societas introdu¬
eit. Ac ꝑhoc abadam inquo omnes
peccauimus non omnia nr̃a peccata
om̃s ustificam᷑. ñ illuis tantum ori¬
ginalis. s etiam cet̾orum que ipsi¬
ad didimus peccatorum remissionẽ
consequimur. Ideo ñ sicut ꝑ unum
peccantem: ita est & donum. Nam
iuditium quidem ex uno delicto si
non remittitur io est originali. in
condẽnationem potest ducere: gr̃a
uͦ ex multis delictis remissis. hoc est
ñ solum originali. uerumetiam oĩbꝰ
cet̾is. ad iustificationẽ ꝑdutit. Si em̃
ob unͥiis delictum mors regnauit
ꝑunum. multomagis qui abundã
Cur obunius delictum mors regna¬

Expanded text:
uit, tamen etiam illud solum, quod oriuit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccauimus, non omnia nostra peccata, omnes iustificamur, non illius tantum originalis sed etiam ceterorum, quae ipsiaddidimus, peccatorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantsum Christum. cur ob unius delictum mors regna
Abbreviated transcription (Latin):
ex multis delictis homines ducit:
Neq enim gr̃a multa delicta do¬
nat: et non etiam iuditium mul
ta condemnat delicta. Aut si ꝓpt̾¬
ea exuno delicto incondeminationẽ
ducuntur. quia omnia delicta que
condemnantur ex illiuis unius imi¬
tatione commissa sunt: eadem causa
est. cur ex uno delicto etiam ad iusti¬
ficationem duci in telligantur. quia
omnia delicta que iustificatis remit¬
tuntur. ex illius unius imitatione cõ¬
missa sunt. S hoc uidelicet ñ intelli¬
gebat apłs cum dicebat. uditium qͥ¬
dem ex uno delicto in condẽnationem.
gr̃a uͦ ex multis delictis in iustificatio¬
nẽ: Inmo uͦ nos intelligamus apłm
& uideamus ideo dictum iuditium ex
uno delicto in condemnationẽ: quia
sufficeret ad condemnationẽ. etiam si
non eẽt in hõibuᷤᷤ insi originale pecc̃m.
Qnͣiuis enim condeminatio gͣuior sit
eorum qui orignniali delicto etiam ꝓ¬
pͥa coniuurerunt. & tanto singulis
grauior. quanto grauus quis pecca¬

Expanded text:
ex multis delictis homines ducit? ex multis delictis homines ducit? Neque enim gratia multa delicta donat, et non etiam judicium multa delicta condemnat. Aut si propterea ex uno delicto in condemnationem ducuntur, quia omnia delicta quae condemnantur, ex illius unius imitatione commissa sunt; eadem causa est cur ex uno delicto etiam ad justificationem duci intelligantur, quia omnia delicta quae justificatis remittuntur, ex illius unius imitatione commissa sunt. Sed hoc videlicet non intelligebat Apostolus cum dicebat, Judicium quidem ex uno delicto in condemnationem, gratia uero ex multis delictis in iustificationem ! immo uero nos intellegamus apostolum et uideamus ideo dictum iudicium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque pecca
Abbreviated transcription (Latin):
it: xp̃c autem etiam que homines
delicta ꝓprie uoluntatis ad originale
in quo nati sunt ad diderunt. gr̃a sua
soluit atcy donauit. Qd̃ euidentuis
inconsequentib dicit. uerum illud
diligentius intuere quod ait: ob
unius delictum multos mortuos.
Cur enim ob illiꝰ unius & ñ potius
ob delicta sua ꝓpria. si hoc loco in del¬
ligenda est imitatio non ꝓpagatio:
s attende quod sequitur. Et non
sic̃ ꝑ unum peccantem: ita & do
num. Nam uiditium quidem ex
uno incondemnationẽ: gr̃a autẽ
ex multis delictis inuistificationem.
Nunc dicant ubi locum habeat
in eis uerbis illa imitatio: ex uno
inquit in conlempnationẽ. Quo
uno. nisi delicto: Hoc enim expla¬
nat: cum adiungit. Gr̃a autẽ er
multis delictis: in ustificationem.
Cur gͦ iuditium ex uo delicto in
condempnationẽ. gr̃a uͦ ex multis
delictis in iustificationẽ: Nonne
si nullum est originale peccatum.
non solum ad iustificationem
gratia. uiditium ad condẽnationẽ

Expanded text:
it; Christus autem etiam quae homines it; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere, quod ait ob unius delictum multos mortuos. cur enim ob unius illius et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intellegenda est imitatio, non propagatio? sed adtende quod sequitur: et non sicut per unum peccantem ita est et donum; nam iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. nunc dicant, ubi locum habeat in his uerbis illa imitatio. ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, nisi delicto? hoc enim explanat, cum adiungit: gratia autem ex multis delictis in iustificationem. cur ergo iudicium ex uno delicto in condemnationem, gdelictis in justificationem? Nonne si nullum est originale delictum, non solum ad justificationem gratia, sed etiam judicium ad condemnationem
Abbreviated transcription (Latin):
ri. quia millo constituta est forma
condẽnationis futuris poteris. qui
eius ꝓ pagatione crearentur. ut ex
uno om̃s in condemnationẽ nascẽnt.
ex qua non lib̾at nisi gr̃a saluatori
SciO quidem plerosq codices latinoᷤ
sic habere: regnauit mors ab adam
usq ad moysen. in eos qui peccaue¬
rt insimilitudinẽ p̃uaricationis ad
Quod etiam ipsum qui ita legunt
ad eundem referunt intellectum.
ut insimilitudinẽ p̃uaricationis
ade peccasse accipiant. qui in illo
peccauerunt: ut ei similes crearen¬
tur. sieut ex homme homines ita
ex peccatore peccatores. ex mortuo
morituri. damnatoq damnandi.
Greci autem codices unde in latinã
linguam int̾p̃tatio facta est: aut
om̃s aut pene om̃s id qd̃ ame pri¬
mo positũ ẽ hñt. s ñ inqͥt siẽ delictũ: ita ⁊
tos io est multo plures homines.¬
plures iustificant᷑ qmͣ condempnant᷑.
s multomagis habundauit. Ad am
quippe ex uno suo delicto reos genu¬

Expanded text:
ri, quia in illo constituta est forma ri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, quod etiam ipsum qui ita legunt ad eundem referunt intellectum, ut in similitudinem praeuaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccauerunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri damnatoque damnati. graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut paene omnes id quod a me primo positum est habent. Sed non, inquit, sicut delictum ita et tos\', id est multo plurcs hominesplures iustificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genu
Abbreviated transcription (Latin):
mortis uult intelligi. qnͣdo ita do¬
minatur in hominib reatus pecẽi.
ut eos ad uitam et̾nam que uera
uita est uenire ñ sinat: s ad sccłam
etiam que penalit̾ et̾na est mortẽ
tͣhat. Hoc regnum mortis sola in
quolibet homine gr̃a destruit
saluatoris. que opata est etiam¬
in antiquis sc̃ĩs: quicumq antequã
in carne xp̃c ueniret. ad euis tñ ad¬
iuuantem gr̃ãm ñ ad legis litt̾am.
que iubere tantum non adiuuart
pot̾at ꝑtinebant. Hoc namꝙ occul¬
tabatur in ueteri testam̃to. ꝓtem¬
porum dispensatione iustissima. qd̃
nũc reuelatur in nouo. Ergo moĩbꝰ
regnauit mors abadam usꝙ ad
moysen: qui grã xp̃i non ad uiti
sunt. ut in eis regnum mortis destͣ¬
eretur. Ergo etiam ineis qui non pͣ¬
cauerunt in similitudinẽ p̃uarica¬
tionis ade. id ẽ qui non dum sua
& ꝓpria uoluntate sicut ille pecca¬
uerunt. s ab illo peccatum orrigi¬
nale traxerunt qui est forma futu¬

Expanded text:
mortis uult intellegi, quando ita domortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est forma futu
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt. secutus adunxit usꝙ
ad legem enim peccatum ininun¬
do fuit . hoc est quia nec lex po¬
tuit auferre peccatum. que sub¬
intrauit ut habundaret peccatũ:
siue naturalis lex. inquisq qua
iam ratione utens incipit peccato
originali ad dere & ꝓpͥa. siuie ipsa
que scripta ꝑmoysen popło data
est. Si enim data eẽt lex que poss
uiuificare: omnino ex lege ẽẽt iꝰti¬
tia. S conclusit scriptura omĩa
sub peccato: ut ꝓmissio ex fide ih̾n
xp̃i daretur credentib. Peccatum
autem non deputabatur: cum lex
ñ eẽt. Quid est ñ deputabatur. nͥ
ignorabatur. & peccatum eẽ non
ꝓutabatur: Neq enim abipso
domino deo tanqmͣ ñ ẽẽt habebat᷑ cũ.
ꝯscͥptũ sit. qͥc̃ꝙ sine lege p̾cauer t̃ smne
lege peribunt. S regnauit ĩqͥt
mors ab adam usꝙ ad moysen idẽ
aꝑmo homine usꝙ ad ipsam etiã
legem. que diuinitus ꝓmulgata
est: quia nec ipsa potuit regnũ
mortis auferre. Regnum enim

Expanded text:
caverunt; secutus adjunxit, Usque caverunt; secutus adjunxit, Usque ad legem enim peccatum in mundo fuit: hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintravit ut magis abundaret peccatum; sive naturalis lex, in qua quisque jam ratione utens, incipit peccato originali addere et propria; sive ipsa quae scripta per Moysen populo data est. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. Quid est, non deputabatur; nisi, Ignorabatur, et peccatum esse non putabatur? Neque enim ab ipso Domino Deo tanquam non esset habebatur, cum scriptum sit, Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ista est manifestatione manifes¬
stiũ e Nẽpe legimus iustificari inxͦ
qui credunt in eum. ꝓꝑter occultam
cõmunicationẽ & inspirationẽ gr̃e sp̃u¬
alis. qua quisqͥs heret domino unus
sp̃s est: quamius eum & imitentur
scĩ eius. Legatur michi tale aliquid
de his qui scõs euis mmuitati sunt. u
in paulo aut in petro. aut quolib&
horum quoꝵ in popło dei magna
excellit auctoritas. nisi qd̃ in abra¬
ham dicimͣ benedici sicut ei dictũ q̃
nem. Qd̃ manifestius dicitur: cum
hoc idem ita dicitur. Benedicentur
insemine tuo om̃s gentes. Dictum
autem quemqmͣ diuinis eloquiis
peccare uł peccasse in diabolo. cum
eum iniqui & impii om̃s imitent᷑:
nescio utrum quisqmͣ reꝑiat. Quod
tñ cum apłs de pͥmo homine dixe¬
rit in quo om̃s peccauert. ad huc
de peccati ꝓpagie disceptatur:
nescio que nebula imitationis oppo¬
nitur. Attende etiam que secunt
Cum enim dixiss in quo om̃s pec¬

Expanded text:
etiam ista est manifestatione manifeetiam ista est manifestatione manifestius? Nempe legimus justificari in Christo qui credunt in eum, propter occultam communicationem et inspirationem gratiae spiritualis, qua quisquis haeret Domino unus spiritus est, quamvis eum et imitentur sancti ejus: legatur mihi tale aliquid de iis, qui sanctos ejus imitati sunt, ut in Paulo aut in Petro, aut in quolibet horum, quorum in populo Dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum estnem. Quod manifestius dicitur, cum hoc idem ita dicitur: Benedicentur in semine tuo omnes gentes . Dictum autem quemquam divinis eloquiis, peccasse vel peccare in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam reperiat: quod tamen cum Apostolus de primo homine dixerit, In quo omnes peccaverunt, adhuc de peccati propagine disceptatur, nescio quae nebula imitationis opponitur. 12. Attende etiam quae sequuntur. Cum enim dixisset, In quo omnes pec
Abbreviated transcription (Latin):
euiꝰ auctoritati doctrineq succum¬
bitnt. nobis intelligendi obituint
tarditatem: cum ea que tam ꝑspicue
dicta sunt. in nescio quid aliud de¬
torquere conantur. ꝑ unum in quit
hominẽ peccatum intrauit ĩmun¬
dum: & per ꝑeccatum mors. Hoc ꝓpl¬
gatõnis ẽ non imitationis. Nam si¬
antem nemo ambigit istum pͥmum
hominẽ dicit: qui est appellatus adã.
Et ita inquit ꝑ om̃s hommes ꝑtͣnsñt.
Deinde. sequitur in quo omnes
ꝓeccauerunt. qmͣ circumspecte. qmͣ ꝓpͥe
qmͣ sine ambiguitate dictum est: Si
enim peccatum intellexeritis quod ꝑ
unum hominem intrauit in mun¬
oum. in quo om̃s peccauerunt. cer¬
te manifestum est alia eẽ ꝓpͥa cuuiqͦ
pecc̃a. in quib tantum hi peccant qͦꝵ
peccata sunt: aliud hoc unum in quo
om̃s peccauerunt. qnͣdo om̃s ille unꝰ
homo fuerunt. Si autem non pecc̃m.
s ipse unus homo intelligitur in quo
uno homine om̃s peccauerunt. quid

Expanded text:
cuius auctoritati doctrinaeque succumcuius auctoritati doctrinaeque succumbunt, nobis intellegendi obiciunt tarditatem, cum ea quae perspicue dicta sunt in nescio quid aliud detorquere conantur. per unum, inquit, hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors: hoc propagationis est, non imitationis; nam autem nemo ambigit, istum primum hominem dicit, qui est appellatus Adam. et ita, inquit, in omnes homines pertransiit. Deinde quod sequitur: in quo omnes peccauerunt, quam circumspecte, quam proprie, quam sine ambiguitate dictum est! si enim peccatum intellexeris, quod per unum hominem intrauit in mundum, in quo peccato omnes peccauerunt, certe manifestum est alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt, aliud hoc unum, in quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus homo fuerunt. si ased ille unus homo intelligitur, in quo uno homine omnes peccaverunt, quid