comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num: qui ipsam magis obtinere obedien
tiam ꝑmerent᷑. speciali quadã reuerentia
scĩtatis. Nimirũ de eiusmodi dicit᷑: quod
ipso iure mundiciȩ. dii int̾ homines appel¬
lentur. Nec difficile anima du̾tere: qualiter
in hoc beato patre nr̃o. parit̾ hec utraq
conuenerint. Siquide & plurimis fr̾ĩb pa¬
storalem exhibuit sollicitudinẽ: & apud om¬
nem pene ȩccl̃iam. reuerentiã & auctoritatẽ
obtinuit singularẽ. Cui enim sic credebat᷑.
sic deferebatur. sic obtemꝑabat᷑: a religiosis. a
scłarib. a pͥncipib. a pontificib: Secuntur
throni: quos nimirũ exinde nom̃ accepisse
cognouimꝰ qͦd in eis sedeat ds. Et sane pul¬
cherrima hȩc dispositio: siquidẽ om̃i domi¬
natione sublimiꝰ ẽ & gloriosiꝰ subiacere do
Et quamuis iam post casum eiꝰ cum suis
utiq complicib. qui illi similis uoluit ap¬
parere:cetos etiã om̃s ordines angłoꝵ certis¬
sime suo constet auctori uoluntaria de¬

Expanded text:
nes, qui ipsam magis obedientiam obtinere nes, qui ipsam magis obedientiam obtinere promerentur speciali quadam reverentia sanctitatis: nimirum de ejusmodi dicitur, quod ipso jure munditiae dii inter homines appellentur. Nec difficile est animadvertere, qualiter in hoc beato Patre nostro pariter haec utraque conveniant. Siquidem et plurimis fratribus pastoralem exhibuit sollicitudinem, et apud omnes pene ecclesias reverentiam et auctoritatem obtinuit singularem. Cui enim sic credebatur, sic deferebatur, sic obtemperabatur a Religiosis, a saecularibus, a principibus, a pontificibus? Sequuntur Throni, quos nimirum inde nomen accepisse cognovimus, quod in eis sedeat Deus. Et sane pulcherrima haec dispositio. Siquidem omni dominatione sublimius est et gloriosius, subjacere Domino. Et quamvis, jam post casum ejus, cum suis utique complicibus, qui illi similis voluit apparere, caeteros etiam omnes ordines Angelorum certissime suo constet Auctori voluntaria de
Abbreviated transcription (Latin):
rasse sufficiat. qͦd m̾ito creditur in utroq &e¬
lestium nuntioꝵ ordine constitutꝰ: qui in
utroq docendi gn̾e fuerit. tam fidelis. tam
efficax. tam deuotus. Sane ꝑ eos sp̃c qͦs uir
tutes appellant multiplicia aiunt signa fie¬
ri: ꝑ potestates demonia coherceri. Quod si
eisdem connumerant᷑ ordinib qui eisdem
pollent oꝑib: liquet ꝓfecto. qͦd a neutro etiã
intereẽ uidet᷑. qͦd etim utriq credant᷑ electis
etiã pireẽ spiritib pͥncipatꝰ tam̃ uelut ex of¬
ficio cȩt̾is facienda disponant: & tanquam
strenui qͥdam diuinoꝵ exercituũ duces
in ipsa eos oꝑis executione p̾cedant: por¬
ro dominationes gradu sublimiore. ill &
sibi obedientib mira quadã potentia &
auctoritate p̾mineant. Unde etiã int̾ hoĩes
ipsos credimus ad pͥncipatuũ ordinẽ ꝑtin̾e:
qui cȩt̾is fr̾ib utilit̾ p̾sunt in sollicitu dine
administrationis: illos autẽ ad dominatio¬

Expanded text:
rasse sufficiat quod merito creditur in utroque coerasse sufficiat quod merito creditur in utroque coelestium nuntiorum ordine constitutus, qui in utroque docendi genere fuerit tam fidelis, tam efficax, tam devotus. Sane per eos Spiritus, quos Virtutes appellant, multiplicia aiunt edi signa: per Potestates, daemonia coerceri. Quod si eisdem connumerantur ordinibus, qui eisdem pollent operibus: liquet profecto, quod a neutro etiam interesse videtur, quod cum utrique credantur electis etiam praeesse spiritibus, Principatus tamen velut ex officio caeteris facienda disponant, et tanquam strenui quidam divinorum exercituum duces in ipsa ejus operis executione praecedant. Porro dominationes gradu sublimiore illis etiam sibi obedientibus mira quadam potentia et auctoritate praeeminent. Unde etiam inter homines ipsos credimus ad Principatuum ordinem pertinere, qui caeteris fratribus praesunt in sollicitudine administrationis. Illos autem ad Dominatio
Abbreviated transcription (Latin):
& uires contulit laboranti: ipse etiã iacta se¬
mina gelu stringit. pluuiis rigat: uernali
fouer temꝑie: sole torret estiuo. Alioquin ꝑ¬
dit &e qui arat laborem suũ: & qui seminat¬
gos etiã &e eoꝵ sacrilega carmina. studiose mo¬
nebat oportere caueri. nec debere eos nocentes
sibi. cum ñ possent gladiis. labiis insectari:
nec fraudando inuicẽ in magnã ꝑnitiem
modica lucra sectari: s illius meminisse. qui
cũ diues eẽt ꝓpt̾ nos factus ẽ pauꝑ: & quia ei
derelictus ẽ pauꝑ. Ceterũ in paruis etiã refe¬
rendis paruitas nr̃a deficiens: ad maiora do¬
ctrinȩ eius insignia quando sufficeret: Itaq
melius arbitramur ei suarũ laudi cedere
portionẽ: ut spiritał eius doctrina quẽ longe
alia intentione scͥpsisse constat. ex luteris ta¬
m̃ ꝓpͥis innotescat. Nam &e lucerna cũ ad
hoc magis ut cȩt̾a uideant᷑ accensa fuerit.
latere tam̃ ipsa ñ pot̾it. Nob̃ int̾im cõmemo¬

Expanded text:
et vires contulit laboranti. Ipse etiam jactata seet vires contulit laboranti. Ipse etiam jactata semina gelu constringit, pluviis rigat, vernali fovet tepore, sole torret aestivo. Alioquin perdit, qui arat, laborem suum, nisigos etiam et eorum sacrilega carmina studiose monebat oportere cavere: nec debere eos nocentes sibi, cum non possent gladiis, labiis insectari, nec fraudando invicem in magnam perniciem modica lucra sectari: sed illius meminisse, qui cum dives esset, propter nos factus est pauper, et quia ei derelictus est pauper. 19. Caeterum in parvis etiam referendis parvitas nostra deficiens, ad majora ejus insignia quando sufficeret? Itaque melius arbitramur hanc ei suarum laudum cedere portionem, ut spiritualis ejus doctrina, quoniam longe alia intentione scripsisse constat, ex litteris tamen propriis innotescat. Nam et lucerna cum ad hoc magis, ut caetera videantur, accensa fuerit, latere tamen ipsa non poterit. Nobis interim commemo
Abbreviated transcription (Latin):
tan &e tunc ȩxtitit mirabiliꝰ ẽ nc̃ sapit dulcius:
qͦd uidebat᷑ humilius. Quotiens nos &e audire¬
tc̃ delectabat. & nc̃ meminisse delectat: quẽad¬
modum ille homines rusticanos & muliercu¬
las pauꝑes ad congrua sibi humanitaus officia
ꝓuocabat. Nimirũ docebat illos. cũ uicino aliĩ
suus ut assolet panis deficeret᷑. hylarit̾ ei donec
ille alias forsitan occupatꝰ ñ p̾parauerat escas. cũ
caritate eum uocare ad olera magnanimit̾ ei le¬
gumina modica mittere. & exigua cõmunicare
pulmenta. Sic & legitimi fidem seruare ꝯiuigii:
nec ingratos diuino bñficio metas transgre¬
di indulgentiȩ salutaris. Terrenis etiã dñis
stipendia ministrare t̾rena: & fidelit̾ debita:¬
& patient̾ indebita. Reddere illi uł decimas
sine fraude: qui iustius poterat etiã nouẽ par¬
tes quã agricola. sibi uł decimã uendicare.
Ipse enim &e t̾ram condidit: & lacertos dedit.

Expanded text:
tan tunc exstitit mirabilius, et nunc sapit dulcius, tan tunc exstitit mirabilius, et nunc sapit dulcius, quod videbatur humilius. Quoties enim et nos audire delectabat, et nunc meminisse delectat, quemadmodum iste homines rusticanos, et mulierculas pauperes ad congrua sibi humanitatis officia provocabat? Nimirum docebat illos, cum vicino alteri suus, ut assolet, panis deficeret, hilariter ei, donec i ille, alias forsitan occupatus, non praeparaverat escas, cum charitate eum vocare ad olera; magnanimiter ei legumina modica mittere, et exigua communicare pulmenta. Sic et legitimi fidem servare conjugii; nec ingratos divino beneficio, metas transgredi indulgentiae salutaris. Terrenis etiam dominis stipendia ministrare terrena, et fideliter debita reddere illi, vel decimas sine fraude, qui justius poterat etiam novem partes, quam agricola sibi vel decimam vindicare. Ipse enim et terram condidit, et lacertos dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
in cuiꝰ semine tantas undiq gentes uident. nͦ
inuident bñdici. Nostis etiam dilectissimi scos
& summos sensisse doctores: electoꝵ sp̃c hõmũ
uehi ordines angłoꝵ. Dicunt᷑ enĩ angłi nun¬
cii: archangłi pͥncipales &e summi nuncii: qͦd
ꝑ illos mmora crecdant᷑. ꝑ istos quedã summa
&x p̾cipua nunciari. Nichilominꝰ etiã in electiᷤᷤ
hominib inuenire ẽ alios.qui licet minꝰ erudi¬
ti parua capiant. fidelit̾ tam̃ ꝓximis quib poᷤ¬
sunt eadem ipsa annuntiant: alios qui subli¬
sine inuidia ꝑfectis & capatiorib quibq com¬
municant: ut illi qͥdem hinc transeant ad an¬
głicum ordinẽ: obtineant isti int̾ archangłos
mansionẽ. Neutrum autẽ doctrinȩ genus. hu-¬
ic beatissimo patri nr̃o defuisse cognouimus.
Si qͥdem spiritalib spiritalia comparans sub¬
limia ꝓponebat: nec in eruditis tam̃ & paruuliᷤᷤ
condescendere renuebat. At illud in eo foesi¬

Expanded text:
in cujus semine tantas undique gentes vident, nec in cujus semine tantas undique gentes vident, nec invident benedici. 18. Nostis etiam, dilectissimi, sanctos et summos sensisse doctores, electorum species hovehi ordines Angelorum. Dicuntur enim Angeli nuntii; Archangeli et Principatus, summi nuntii; quod per illos minora credantur, per istos summa quaedam et praecipua nuntiari. Nihilominus etiam in electis hominibus invenire est alios, qui licet minus eruditi parva capiant, fideliter tamen proximis quibus possunt, eadem ipsi annuntiant: alios, qui sublisine invidia perfectis et capacioribus quibusque communicant. Et illi quidem hinc transeunt ad angelicum ordinem, obtinent isti inter Archangelos mansionem. Neutrum autem doctrinae genus huic beatissimo Patri nostro defuisse cognovimus. Siquidem spiritualibus spiritualia comparans, sublimia proponebat: nec ineruditis tamen et parvulis condescendere renuebat. At illud in eo forsi
Abbreviated transcription (Latin):
auit. dorsum quoq subrufum. mr̃m supparẽ
fecit: apłicum uirũ excellens doctna ꝓbauit:
sic eiusde uos imitato. tam ipsiꝰ desicdabili con¬
tub̾nio. quã scõꝵ omniũ felici consortio & beata
uisione donabit. Nimirum ñ inter eos solos
qͦs p̾diximus. eundem patrẽ ur̃m si mecũ fr̃es
in hac parte sentitis:aut querere studebitis:
aut inuenire sꝑabitis. Multas ille in domo
patris ut a multis multũ expectatꝰ aduenit:
mansiones sibi paratas inuenit. Nisi forte ã¬
bigimus felicit̾ eum in ꝓpħico ciineo eẽ suscep¬
tum: quẽ in tantis exꝑimentis sepe ꝓbauimꝰ
sp̃m habuisse ꝓpħicum. S nec illud in credibi¬
le cuiqͣm uideat᷑: scõs etiã patͥarchas. ut pri¬
mũ ille uir di celeste palaciũ & diuinũ intro¬
iit tempłu. gratant̾ ei suũ ñ mͦ aꝑuisse sinũ:
s annuisse consessũ. Siqͥdem ñ indignũ iudi¬
cant in illo sacro numero sui senatus ascribi:

Expanded text:
avit, dorsum quoque subrufum martyrum supparem avit, dorsum quoque subrufum martyrum supparem fecit, apostolicum virum excellens doctrina probavit: sic ejusdem vox in utero tam 1317 ipsius desiderabili contubernio, quam saeculorum omnium consortio et beata visione donabit. Nimirum non eos solos, quos praediximus, eumdem Patrem, si mecum, fratres, in hac parte sentitis, aut quaerere stupebitis, aut invenire sperabitis. Multas ille in domo Patris, ut a multis multum exoptatus advenit, mansiones sibi paratas invenit: nisi forte ambigimus, feliciter eum in prophetico cuneo esse susceptum, quem in tantis experimentis saepe probavimus spiritum habuisse propheticum. Sed nec illud incredibile cuiquam videatur, sanctos etiam patriarchas, ut primum ille Vir Dei coeleste palatium et divinum introivit templum, gratanter ei suum non modo aperuisse sinum, sed annuisse consessum. Siquidem non indignum judicarunt in illo sacro numero sui senatus ascribi,
Abbreviated transcription (Latin):
suo conformatꝰ ẽ capiti: ut quẽadmodũ ille
candidus & rubicundꝰ. electus predicat᷑ ex mili¬
b̃ sic iste suo utiq mͦ candidus: & si ñ passione
rubicundus: patientia tam̃ subriifus extiterit.
Oportet autẽ nos quoq km̃i imitatores eiꝰ eẽ:
sieut ce ipse xp̃i. Nonne enim & si ñ aliis:. uob̾
tam̃ apls ẽ. Nonne signa apłatus eiꝰuos estis
ante dm̃: Nec mͦ uos pauci qui cum eo etiã nc̃
p̾sentialit̾ cohabitare uidemini: s qui in locis
hodie tam mnnum̾is sub umbra nominis eiꝰ
uiuunt int̾ gentes tam diu̾sas pleriq etiã bar¬
baras ce ꝑu̾sas. Utinam ñ degeneres uos ꝓbetis
filios tanti patͥs: s candidos in sc̃imonia. subru¬
fos in patientia. Latrantes zelo ordinis̃. feruore
iusticie: uoce libera ueritatis. Sicut enĩ eunde
patrẽ candor excellens totius suȩ conu̾sationis
&e uitȩ confessorib scĩs &e electis uirginib soci¬

Expanded text:
suo conformatus est Capiti, ut quemadmodum ille suo conformatus est Capiti, ut quemadmodum ille candidus et rubicundus, electus praedicatur ex millibus : sic iste suo utique modo candidus, et sine passione rubicundus, patientia tamen subrufus exstiterit. Oportet autem nos quoque imitatores ejus esse, sicut et ipse Christi. Nonne enim, etsi non aliis, nobis tamen apostolus est? Nonne signa apostolatus vos estis ante Deum? Nec vos pauci tantum, qui cum eo etiam nunc praesentialiter cohabitare videmini; sed qui in locis hodie tam innumeris sub umbra nominis ejus vivunt, inter gentes tam diversas, plerumque etiam barbaras et perversas. Utinam non degeneres vos praebeatis filios tanti Patris, sed candidos in sanctimonia, subrufos in patientia, latrantes zelo Ordinis, fervore justitiae, voce libera veritatis. Sicut enim eumdem Patrem candor excellens totius suae conversationis et vitae, confessoribus sanctis et electis virginibus soci
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ & expresse eloquii ẽ commendata dulce¬
do. Cuius autẽ doctrina tam feruens. tam sub¬
tilis. tam copiosa. tam utilis: tam dulcis de¬
niq & acceptabił fuit: s̾ quid dicimus qͦd
in corpore toto candido: dorsum uisus ẽ ha¬
buisse subrufum: Candor enim castitas:
candor innocentia uite: candor corporis. pu¬
itas ẽ actionis. Quid autẽ rubor me mar¬
tyrium: Quod si rufus apparuisset. ñne mar-¬
tyr fuisset: Nam dorso portantur onera:
dorsum ad flagella p̾betur. Et quãuis non
timuerit canere sc̃s aliquis. plus currit in
certamine confessor iste sustmens. quã mar-¬
tyr ictum sufferens: humano tam̃ arbitͥo
famulus: quã multa. quã grauia. ñ uniꝰ ictꝰ
mortificatione. s longa sui corporis macerati¬
one sustinuit: ñ immerito forsitan sic̃ beatũ
laurentiũ apłoꝵ supparẽ canimus. sic bernar
fum in matͥs utero apparuisse cognouimꝰ. felix
qui int̾ cȩlestis sponsi membra tam celeriter

Expanded text:
autem et expresse eloquii est commendata dulceautem et expresse eloquii est commendata dulcedo. Cujus autem doctrina tam fervens, tam subtilis, tam copiosa, tam utilis, tam dulcis denique et acceptabilis fuit? 17. Sed quid dicimus, quod in corpore toto candido dorsum visus est habuisse subrufum? Candor enim castitas; candor, innocentia vitae; candor corporis, puritas est actionis. Quid autem rubor est? Nonne martyrium? Quid si rufus apparuisset, nonne martyr fuisset? Nam dorso portantur onera, dorsum ad flagella praebetur: et quamvis non timuerit cavere  fort. currere, quis plus currit in certamine, confessor ista sustinens, quam martyr ictum sufferens? Humano tamen arbitrifamulus, quam multa, quam gravia, non unius ictus mortificatione sed longa sui corporis maceratione sustinuit: non immerito forsitan, sicut beatum Laurentium Apostolorum supparem, sic Bernardubrufum in matris utero apparuisse cognovimus. Felix, qui inter coelestis sponsi membra, tam celeriter
Abbreviated transcription (Latin):
Uel magis ipse iam p̾dicabat: & nec lactens
quidẽ adhuc erat. iam tam̃ laudans dñm ap¬
parebat. Nec imm̾ito sic cõmendatꝰ. antequã
natus ẽ. Non imm̾ito inquã diumo magni¬
ficabatur oracło: dum adhuc mat̾no gestaret᷑
in utero. fidelis siqͥdem uiri u̾bum. quã uera¬
cit̾ sit p̾dictum. quã efficacit̾ adimpletum:
ipsi nimirũ deuotiꝰ hodie recolunt: qui in se
ipsis erꝑti. & latratuũ eius efficatiã. & medici¬
nał linguȩ grãm cercius cognouerunt. Et
nunc dñe qui te diligit. & canem tuũ utiq di¬
ligit: utinam & ipse diligas quẽ ille dilexit. In
cuiꝰ eloquio euident̾ ꝓbauimus ec̃ completum:
qͦd in laudem sponse ꝓsequit᷑ sponsus in can¬
tico canticoꝵ. Sic̃ uitta coccinea labia tua:
& eloquiũ tuum dulce. Paucis siqͥdem u̾bis
feruor in colore cocemeo: in ui̾ta subtilitas ce
latitudo. s &e cogitationũ cordis cohibitio.
tanquã capilloꝵ capitis colligatio: euident̃

Expanded text:
vel magis jam ipse praedicabat: et nec lactans vel magis jam ipse praedicabat: et nec lactans quidem adhuc erat, jam tamen laudans Dominum apparebat. Nec immerito sic commendatur antequam natus est: non immerito, inquam, divino magnificabatur oraculo, dum adhuc materno parvulus gestaretur in utero. Fidelis siquidem viri verbum quam veraciter sit praedictum, quam efficaciter adimpletum, ipsi nimirum hodie recolunt, qui in se ipsis experti latratuum ejus efficaciam et medicinalem linguae gratiam certius cognoverunt. Et nunc, Domine, qui te diligit, canem tuum utique diligit. Utinam et ipse diligas, quem ille dilexit. In cujus eloquio evidenter probavimus esse completum, quod in laudem sponsae persequitur in Cantico canticorum: Sicut vitta coccinea labia tua, et eloquium tuum dulce . Paucis siquidem verbis fervor in colore coccineo, in vitta subtilitas et latitudo, sed et cogitationum cordis cohibitio, tanquam capillorum capitis colligatio, evidenter
Abbreviated transcription (Latin):
cia. alios in iuuentute. alios in senectute uo¬
cauerit: ñ nullos tam̃ s paucos. uelut qͦd̾̃a
pͥuilegio gr̃ẽ sp̃itał in bñdictione p̾ueniens.
immo p̾ripiens necdu natos:quales essent¬
futuri. quib uoluit signis & indiciis declara¬
uit. Sic electi sui & preelect huiꝰ uenerabilem
matrẽ adhuc felicissimo onere grauida. insolita
uisione ꝑt̾ruit: s int̾pretatione eiusdẽ ꝯsolatꝰ e
uisionis. Cum enim nobili foret grauida fe-¬
tu. somniũ uidit. qͦd religioso ciuda solitario
indicans ait. Uidi &e audim quasi catulũ toto
corpore candidũ. in dorso subriifum. in meo
latrantẽ utero: & expaui. Cui ille ne metuas
ait. Paries filium acceptabilẽ do: qui p̾dicator
efficax & eximius. magnus & excelsus in u̾bo
głe ẽ futurus. Sic nimirũ bernandus nr̃ ex
quo cepit utcunq uiuere: cepit mirabił appa¬
rere.Necdum parturiebatur: & iam p̾dicabat᷑.

Expanded text:
tia, alios in juventute, alios in senectute votia, alios in juventute, alios in senectute vocaverit: nonnullos tamen, sed paucos, velut quodam privilegio gratiae specialis in benedictione praeveniens, imo praeripiens, necdum natos, quales essent, quibus voluit signis et indiciis declaravit. 16. Sic electi sui et praedilecti hanc venerabilem matrem, adhuc felicissimo onere gravidam, insolita visione perterruit, sed interpretatione ejusdem consolatus est visionis. Cum enim nobili foret gravida foetu, somnium vidit quod Religioso cuidam solitario indicans ait: « Vidi et audivi quasi catulum toto corpore candidum, in dorso subrufum, in meo latrantem utero, et expavi. » Cui ille: « Ne metuas, ait, paries filium acceptabilem Deo, qui praedicator efficax et eximius, magnus et excelsus in verbo gloriae est futurus. » Sic nimirum Bernardus noster ex quo coepit utcunque vivere, coepit mirabilis apparere. Necdum parturiebatur, et jam praedicabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
& uidere nullatenus dubitetis. Nimirũ ipse
ẽ qui pͥma die qua felicissimũ illud cum dño
fedus iniit. & uotũ uouit sacrȩ conu̾sationis.
necdum posito habitu scłari. in fr̃is latere nec¬
dum infixam lanceã uidit: c& pꝰt dies cuciter
qͥndecim infligendi locum uuln̾is digito de¬
monstrauit. Nunc autẽ corruptibilib exone¬
ratꝰ exuuiis. corporalibꝰ uincłis absolutꝰ t̾rem ͤ edu¬
tꝰex tenehͥs. & mundano de carrẽ erutꝰ: ex his potꝰ¬
simũ que ad necessitates pertinent filiorum
aliquid ignorare credatur: Non ẽ ista necessi¬
tudo carnalis: nec spiritał ẽ estimanda pat¬
nitas in carnis resolutione dissolui. Sane etiã
gnoscitur in multa bñdictione eiꝰ memoria
p̾t decessum: cuiꝰ magnifice comm̃data ẽ san¬
ctitas etiam ante ortum. sicut enĩ nouit dñs¬
cipio: etiã sua qͥbuq tp̃ra & mom̃ta constitu¬
it: quib et̾ne suȩ electionis. uł ipsis uł de ip¬
sis innotescat archanũ. Cumq allos in pueri¬

Expanded text:
et videre nullatenus dubitatis. Nimirum ipse est, qui prima die, qua felicissimum istud cum Domino foedus iniit et vovit sacrae conversationis, necdum posito habitu saeculari, in fratris latere nondum infixam lanceam vidit, et post dies circiter quindecim infigendi locum vulneris digito demonstravit. Nunc autem corruptibilibus exoneratus exuviis, corporalibus vinculis absolutus, terrenis eductus a tenebris, mundano de carcere erutus, ex his potissimum, quae ad suorum necessitates pertinent filiorum, aliquid ignorare credatur? Non est ista sollicitudo carnalis, nec spiritualis est aestimanda paternitas in carnis resolutione dissolvi. Sane etiam randa cognoscitur in multa benedictione ejus memoria post decessum, cujus magnifice commendata est sanctitas etiam ante ortum. Sicut enim novit c 1316 etiam sua quibusque tempora et momenta constituit, quibus aeternae suae dilectionis, vel ipsis, vel de ipsis innotescat arcanum. Cumque alios in pueri
Abbreviated transcription (Latin):
Noueris qͥa pꝰtquã me ñ uidisti ip̃se te uidi:
etqͥdem mestũ nimis ac uehement̾ afflictũ.
Et cũ tͥ pacem cupiens pacis oscułu darem:
lacrimis tuis ipse ꝑmadui. Hec ait: & ꝓpiꝰ illũ
accedere iubens. sua illa dignantissima pie¬
tate osculatus. ac magnifice consolatꝰ ẽ eum.
Nec mirũ qͦd mira facilitate. mira celeritate.
nubem illam radius ille dissoluit. siquide
ñ manis illa uisio fuerat: nam in multa an̾
p̾uentũ bñdictione dulcedinis. pt eiusde bi
patris egressum grauissima quedã occupa¬
uerat ea tempestate temptatio: & ꝓpe mo-¬
dum uehemens absorbuerat meror. S ed
piremus ad dñm: donec arenti terrȩ nr̃e utrũ¬
q adiciat᷑ irriguũ. Deducant ocdi nr̃i diuifi¬
ones aquarũ. si forte in illum influant pat̾ne
clementiȩ sinũ. si forte etiã nc̃ ad filioꝵ fletus
pat̾num madeat pectus. Quẽ enim uelut in
cunis adhuc infantilib uagientis pariuili

Expanded text:
Noveris quia, postquam me non vidisti, ipse te vidi, Noveris quia, postquam me non vidisti, ipse te vidi, et quidem moestum nimis, ac vehementer afflictum, et cum tibi pacem, cupidus pacis osculum darem, lacrymis tuis ipse permadui. » Haec ait, et propius illum accedere jubens, sua illa piissima dignatione osculatus ac magnifice consolatus est eum. Nec mirum quod mira facilitate, mira celeritate nubem illam radius ille dissolvit; siquidem non jam illa visio fuerat. Nam in multa ante praeventum benedictione dulcedinis, post ejusdem beati Patris egressum, gravissima quaedam occupaverat ea tempestate tentatio, et propemodum vehemens absorbuerat moeror. Sed gpiremus ad Dominum, donec arenti nostrae terrae utrumque adjiciatur irriguum: deducant oculi nostri divisiones aquarum, si forte in illum pluant paternae clementiae sinum, si forte etiam nunc ad filiorum fletus paternum madeat pectus. Quem enim velut in cunis adhuc infantilibus vagientis parvuli
Abbreviated transcription (Latin):
suspicem᷑. Quam multa uir sc̃s etiã dum in
carne uixit. uidit in sp̃ũ qͣnta etiã longe po
sinis comꝑit: quã multa quoq futura p̾no¬
uit. atq p̾nuntiauit.scio hominẽ. quẽ di¬
umi sermonis hamo cum aliis qͥdem ñ pau¬
cis ipse piscatus: in cellam fr̃m nouitiorũ.
uͥ plures eo tp̃r iuxta legis dominicȩ sancti¬
onem. pͥmitiaꝵ manipuli frangebant᷑ &e tor¬
rebantur. induxit. Int̾im causa extitit. sicut
frequens illum trahebat necessitas tam suoꝵ.
quã totiꝰ eccł̃ie di:ut egressus a monastĩo per
dies aliquot pat̾ sc̃s abeẽt: s corpore solo ñ corde:
nec efficaci ꝓuidentia sp̃c. s p̾sentia carnis in¬
firma. Regressus deniq de uia ipsa. tirones do¬
mini sui confestim uisitat: q̃s ad miliciam ex̃
si bene memin cucit̾ octoginta. armis sp̾itali¬
b instruebat. Quib consalutatis. ñ multa lo¬
cutus: unũ illum ex nomine euocans aiebat.

Expanded text:
suspicemur! Quam multa Vir sanctus, etiam, dum in suspicemur! Quam multa Vir sanctus, etiam, dum in carne vixit, vidit in spiritu? quanta ets comperit? quam multa quoque futura praenovit, atque praenuntiavit? Scio hominem, quem divini sermonis homo cum aliis quidem non paucis ipse piscatus, in cellam 1311 Novitiorum, ubi plures eo tempore juxta legis Dominicae sanctionem, primitiarum manipuli frangebantur, et torrebantur, induxit. Interim causa exstitit, sicut frequens illum trahebat necessitas, tam suorum, quam totius Ecclesiae Dei, ut egressus a monasterio per dies aliquot Pater sanctus absens, sed corpore solo, non corde, nec efficaci providentia spiritus, sed praesentia carnis infirma. Regressus denique de via, tirones Domini sui confestim visitat, quos ad militiam ejus si bene memini circiter octoginta armis spiritualibus instruebat. Quibus salutatis, non multa locutus, unum illorum nomine evocans, aiebat: «
Abbreviated transcription (Latin):
fuero: Nec minus ut uereor apłica eũ u̾ba
mouebant: qͦd intraturos forte p̾nosceret
post discessũ suũ in discipuloꝵ. ouilia lu
leiueniat᷑ abbas. & uos filii eius: ur̃ ille pa¬
stor. & uos oues pascuȩ eiꝰ. Nos enim ut ipsi
seitis ñ ꝓpt̾ nos. s ꝓpt̾ illum qui dilexit nos
hodie hic sedemus: qd cauere ante omuia
uolueritis. ne surrerisse uideret᷑ in uob̾ qui
in nob̾ tp̃ralia sunt &e continuo tͣnsitura.
ñ sic autẽ quȩ in illo credimus: & si iam ñ ui¬
demus. Inuisibile itaq tanquã uidentes e¬
mulemur & reuereamur: in om̃ib obseruã¬
tes p̾cepta eiꝰ. consilia eiꝰ. eiꝰ exempla: optanteᷤ
etiam & orantes. ut cuiꝰ int̾im cõmemoratiõe
temporali gratulam᷑ officiõ: ꝑpetuo letemur
aspectu. Nunquid enĩ uł mͦ sicut uidere eũ
nos ñ meremͣ: sic ab eo ipsi etiã non uidemur
Absit a nob̃ fr̃s absit. ut tale aliquid uł tenuit̾

Expanded text:
fuero? Nec minus, ut vereor, apostolica eum verba fuero? Nec minus, ut vereor, apostolica eum verba movebant, quod intraturos forte praenosceret post discessum suum in discipulorum ovilia luple inveniatur Abbas, et vos filii ejus; vester ille pastor, et vos oves pascuae ejus! Nos enim, ut ipsi scitis, non propter nos, sed propter illum qui dilexit nos, hodie hic sedemus, quod cavere ante omnia volueritis, ne surrexisse videretur in nobis quin nobis, temporalia sunt, et continuo transitura: non sic autem quae in illo credimus, etiam videmus. Invisibilem itaque, tanquam videntes aemulemur et veneremur, in omnib optantes, etiam et orantes. Utimur interim commemoratione, temporali congratulamur officio, perpetuo laetamur aspectu. Nunquid enim vel modo, sicut videre eum non meremur, sic ab eo ipsi etiam non videmur? Absit a nobis, fratres, absit, ut tale aliquid vel tenuiter
Abbreviated transcription (Latin):
mus de filiis isrł qͦd seruierunt dño cunctiᷤ
dieb iosue. &e senioꝵ qui nouerant omĩa
oꝑa dñi. quȩ fecerat in isrł. Utinã longo ui
uat tp̃r huiꝰ beati patͥs generatio quã p̾sen¬
tialit̾ ꝑ euangłium ipse genuit. ipse sepiꝰ
parturiuit: utinã eiꝰ uestigia sic sequatur.
ne qͦd absit adu̾sus eam secutura posteritas
causas habeat querelarũ: qͦd declinantes etto
a uia uite quȩ ostensa ẽ eis. nec ipsi intraue¬
rint. nec ꝑmiserint suos deinceps introire
mo qͥa ñ fallor pat̾na desiderat caritate: ut
sed̾m illud apłi. quẽ admodu accepistis ab
eo. quomͦ uos oporteat ambulare ce placere
deo ꝑ omĩa sicut & ambulatis ut abundetiˢ
magis. Nimirũ sollicitus erat. ꝑ illud forfi¬
tan moysi sc̃i t̾ribile u̾bum qͦd legerat: ne for¬
te dicendu aliquib uideret᷑. Adhuc uniente.
me. & ingrediente uobiscũ semꝑ contentio¬
se egistis contra dnm̃: qͣntomagis cũ mortuuᷤ

Expanded text:
mus de filiis Israel, quod servierunt Domino cunctis mus de filiis Israel, quod servierunt Domino cunctis diebus Josue, et seniorum, qui noverant omnia opera Domini quae feceraati Patris generatio, quam praesentialiter per Evangelium genuit ipse, et saepius parturivit! Utinam ejus vestigia sic sequatur, ne quod absit! adversus eam secutura posteritas causas habeat querelarum, quod declinantes cito a via vitae, quae ostensa est eis, nec ipsi intraverint nec permiserint nos deinceps introire mo quia non fallor, paterna desiderat charitate, ut, secundum illud Apostoli, quemadmodum accepistis ab eo quomodo oporteat vos ambulare et placere Deo per omnia, sic et ambuletis, ut abundetis magis . Nimirum sollicitus erat propter illud forsitan Moysi sancti terribile verbum quod legerat, ne forte dicendum aliquibus videretur: Adhuc vivente me et ingrediente vobiscum, semper contentiose egistis contra Dominum: quanto magis, cum mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
tractauere. Eiusmi enim secũ locunt᷑. & de eiꝰ
ꝓnuntiant uniu̾si: qͦd de beato helya qͥdam
sapiens aiebat. Beati sunt qui te uiderunt:
& in amicicia tua decorati sunt. C eterũ in
om̃i int̾i̾m iocunditate. captanda nob̃ utili¬
tas:̃ a&e querendꝰ in omĩ deuotionis affectu fru¬
ctus salutis: edificationis effectus. P auꝑtas
siquide nr̃a refici magis eget. quã delectari:
& si ñ defipit. escas potius quã deliciaᷤ qͣrtt.
Et sane utrasq simul in hac sacra & fructu¬
osa arbore: si pie querimꝰ inuenimus. Hoc
enim lignũ pͥmo qͥdem plantatũ secus de¬
cursus aquarũ fructũ suũ dedit in tp̃r suo:
s iam nc̃ ut alibi legitur. transplantatũ est
potius suꝑ aqͣs. nec aliqñ desinit facere fru¬
ctum. Uiunt adhuc in uob̃ exempla con¬
ũsationis eiꝰ: frequentant᷑ eloquia oris eiuᷤ:
orationũ eiꝰ suffragia sacra ñ desunt. Legi¬

Expanded text:
trectaverunt. Ejusmodi enim secum loquuntur, et de iis trectaverunt. Ejusmodi enim secum loquuntur, et de iis pronuntiant universi quod, de beato Elia quidam Sapiens aiebat: Beati sunt qui te viderunt, et in amicitia tua demorati sunt . Caeterum, in omni veterum jucunditate captanda nobis utilitas, et quaerendus in omnibus devotionis affectus, salutis fructus, aedificationis effectus. Paupertas siquidem nostra refici magis eget, quam delectari: et si non desipit, escas potius quam delicias quaerit. 2. Et sane utrasque in hac sancta et fructuosa arbore, si pie quaerimus, invenimus. Hoc enim lignum primo quidem plantatum secus decursus aquarum, fructum suum dedit in tempore suo. Sed jam nunc, ut alibi transplantatum est secus aquas, nec aliquem desinit facere fructum. Vivunt adhuc in nobis exempla conversationis ejus, et frequentantur eloquia oris ejus, orationum ejus suffragia sacra non desinunt. Legi
Abbreviated transcription (Latin):
bilis quã acceptabił: quam
iocunda quã celebris. Cum enim sit p̾tiosa
in conspectu dñi mors serui eiꝰ nullatenu ẽ
negligenda mortalib. Nec sepelienda tanti
uiri memoria negligentiȩ tumulo: nec ob¬
liuionis ẽ tumulanda sepulchro. Amplecten¬
dum in om̃ib & ꝑ omĩa nom̃ sc̃m. magnifica
eiꝰ oꝑa audientib u̾ba legentib. consid̾antibꝰ
fructum. Nec decet illos corporeum eiꝰ obitũ
obliuisci: qui ipsiꝰ uitam nouerunt sp̾itałe.
quã deuota dõ. quã pura sibi: quã fuerit u¬
tilis & fructuosa quã plurimis. Uerumptam̃
dulcior satis. & longe eis dieb etiã iocundior
hodierna memoria: qui inserti in illius tam
bonȩ oluȩ pinguedinẽ. etiã nc̃ ab ipsa radic
scã portant᷑. Suꝑ om̃s autẽ dulcissima eis et
om̃imodis debet eẽ deuota: qui memoriam
abundantiȩ suauitatis. quã aliquando gusta¬
uerunt. & ruminant & eriictuant: dum sibi¬
recolunt. & referunt aliis. quȩ de illo di hoĩe

Expanded text:
 quam jucunda, quam celebris! Cum enim sit pretiosa in conspectu Domini mors servi ejus; nullatenus 1310 est negligenda mortalibus, nec sepelienda tanti viri memoria negligentiae tumulo, nec oblivionis est tumulanda sepulcro. Amplectendum in omnibus, et per omnia nomen sanctum, magnifica ejus opera audientibus, verba legentibus, considerantibus fructum. Nec decet illos corporeum ejus obitum oblivisci, qui ipsius vitam noverunt spiritualem; quam devota Deo, quam pura sibi, quam fuerit utilis et fructuosa quamplurimis. Verumtamen dulcior satis, et longe eis debet esse jucundior hodierna memoria, qui inserti in illius tam bonae olivae pinguedine, etiam nunc ab ipsa sancta radice portantur. Super omnes autem dulcissima ejus et omnimodis debet esse devota, qui memoriam abundantiae suavitatis, quam aliquando gustaverunt, et ruminant, et eructant, dum recolunt et referunt aliis, quae de illo Dei homine
Abbreviated transcription (Latin):
partes deportauerunt. Et sicut eorũde certa
relatione didicimꝰ. cũ iam decimꝰ annus tran-¬
sierit. ñ mͦ aqua illa usq mͦ manet omimodiᷤ
illibata: s eandem obtinet gram quȩcũq fu-¬
erit supfusa. Cum enim plurib iam ad mor¬
borum remedia postulantib. de eodẽ sacͦ
liquore donauerint: nam &e multis opem
tulisse confirmant: impleto tam̃ sepius aqua
altera uascło. talis ꝑmanet usq hodie:. qual
pͥma fuerat die. Atq utinã in ꝑpetuũ in eidẽ
beati patris congregatione ꝓbetur. quod in
liquore fieri ꝑhibetur: ut nec color optimus
in ext̾iori conu̾satione. nec sapor in cȩlesti in¬
tentione. nec odor in opinione mutet᷑. s eidẽ
gr̃e in qua uir sc̃s instituit. qͥcqͥd infunditur
conformet᷑. Neq enim ipsius nunc ꝓposuimꝰ

Expanded text:
partes deportaverunt; et, sicut eorumdem certa partes deportaverunt; et, sicut eorumdem certa relatione didicimus, cum jam decimus annus transierit , non tantum aqua illa usque modo manet omnimodis illibata, sed eamdem obtinet et gratiam quaecunque fuerit superfusa. Cum enim pluribus jam ad remedia postulantibus de eodem sacro liquore donaverint nam et eum multis opem tulisse confirmant, impleto tamen saepius aqua altera vasculo, talis permanet usque hodie, qualis prima fuerat die. Atque utinam in perpetuum in ejusdem beati Patris congregatione probetur, quod in liquore fieri perhibetur, ut nec color optimus in exteriore conversatione nec sapor in coelesti intentione, nec odor in opinione mutetur; sed eidem gratiae in qua Vir sanctus exstitit, quidquid infunditis conformetur. Neque nunc ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
ctius urã omĩa ꝑcipit: om̃ia nouit. omĩa sen¬
tio: Aut quomͦ singulis quibq cũ apparue¬
rit. adhuc enim sine ulla hesitatione uidebimꝰ
eum: & utinã gaudeat cor nr̃m. & gaudium
nr̃m nemo tollat a nob̃. quomͦ inquã singłos
amplectet᷑. singłos alloquetur. singlis indica¬
bit quia ego tͥ cũ nescires in illa tunc necessita¬
te sic affui. illos audiui gemitus. illos conatus
adiuui: illas uidi lacrimas. suspiria illa suscepi:
sc̃s adhuc in carne degens sp̾̃italit̾ educauit. pͥ¬
mos conuenit eẽ ñ solos. Utrumq enim eadem
de seipsa ueritas ait: & beati ocłi qui uident qͦ
uos uidetis: & beati qui non uidert̃ & credide
rt̃. Nonnullis etiam pat̾ sc̃s eũ in carne eũ ñ ui¬
derint. benignũ sese in sp̃u exhibuit patrem: tu¬
lit opem: abstulit temptationẽ: attulit conso¬
lationẽ. Nam & ex lauacro sacri corporis eius.
cũ ex more ei post transitũ debitas exhiberemꝰ
exequias: fr̃s quidam in remotissimas orbis

Expanded text:
c nostra omnia percipit, omnia novit, omnia sentit? Aut quomodo singulis quibusque, cum apparuerit adhuc, si sine ulla haesitatione viderimus eum: et utinam gaudeat cor nostrum, et gaudium nostrum nemo tollat a nobis, quomodo, inquam, singulos amplectetur, singulos alloquetur, singulis indicabit, « Quia ego tibi, cum nescires, in illa tunc necessitate adfui, illos audivi gemitus, illos conatus adjuvi, illas vidi lacrymas, suspiria illa suscepi? sanctus adhuc in carne degens spiritualiter educavit, primos convenit, et non solos: utrumque enim eadem de se ipsa Veritas ait: Beati oculi qui vident quae vos videtis ; et: Beati qui non viderunt, et crediderunt . 5. Nonnullis etiam Pater sanctus, cum in carne eum non viderunt, benignum sese in spiritu exhibuit patrem, tulit opem, abstulit tentationem, attulit consolationem. Nam ex lavacro sacri corporis ejus, cum ex more ei post transitum debitas exhiberemus exsequias, fratres quidam in remotissimas orbis
Abbreviated transcription (Latin):
trii. s diumȩ gr̃e in ipso siue de ipso. Prima
creatio: scda reformatio: tercia ẽ consũma¬
tio. Rrimonamq in xꝑocreati. in lib̾tatem
uoluntatis: scdo reformamur ꝑxꝑminsꝑm¬
lib̾tatis: cũ xpodemde consummandi in sta¬
tum eternitatis. Siquidẽ quod non erat.
in illo creari oportuit qui erat. ꝑ formam
reformari deformẽ: menbra non ꝑfici nisi
cum capite. Quod utiq tunc complebitur.
cum omnes occurrerimus in uirũ ꝑfectũ.
inmensuram etatis plenitudinis xꝑi: qͦn¬
& nos cum ipso ingła. Cum igit᷑ consum¬
matio fieri habeat de nobis. siue etiam in
nobis. non aũ a nobis: ereatio uͦ facta sit
& sine nob̃: sola que nobiscum quodam¬

Expanded text:
trii, sed divinae gratiae in ipso, sive de ipso. Prima, trii, sed divinae gratiae in ipso, sive de ipso. Prima, creatio; stio. Primo namque, in Christo creati in libertatem voluntatis. Secundo, reformamur libertatis; cum Christo deinde consummandi in statum aeternitatis. Siquidem quod non erat, in illo creari oportuit qui erat; per formam reformari deformem; membra non perfici nisi cum capite. Quod utique tunc complebitur, cum omnes occurremus in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi : quanet nos cum ipso in gloria. Cum autem consummatio fieri habeat de nobis, sive etiam in nobis, non autem a nobis; creatio vero fit et sine nobis: sola, quae nobiscum quodam
Abbreviated transcription (Latin):
ingeminans. non nobis inquit dñe non no¬
bis. s nomini tuo dagłam: quod utramq a
deo stolam & iusticiȩ scilicet expectaret ⁊ glȩ.
uis est qui ignorat di iusticiam: Qui
seipsum iustificat. Quis ẽ qͥ seipsum
iustificat: Quimerita sibi aliunde p̃sumit.
quam a gratia. Cȩterum qui fecit qͦd salua-¬
ret: etiam dat unde saluet. Ipse inꝗͣ merita
donat: qui fecit quib donaret. Quid retͥbuã¬
utruimlibet negaret. utrumq ꝑderet: a¬
mittendo utiq unde iustus ẽ. & sic damnã¬
do quod est. S sic uł tercio loco inuenit:
quod uicissim rependeret: Calicẽ salutariᷤᷤ¬
inquit accipiam. Calix salutaris: sanguis
est saluatoris. frgo si deest tibi omnino de tuo.
qd itł scd̃is deidonis retribuas: unde tͥ salutẽ
presumis: Nomen inquit dñi inuocabo. qd̾
nimirum quicumq inuocauerit salius
erit. Igitur qui recte sapiunt. triplicẽ confi¬
tentur oꝑationẽ: non quidem liberi arbi¬

Expanded text:
ingeminans: Non nobis, inquit, Domine, non noingeminans: Non nobis, inquit, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam : quod utramque a Deo stolam, et justitiae scilicet exspectaret, et gloriae. Quis est qui ignorat Dei justitiam? Qui se ipsum justificat. Quis est qui se ipsum justificat? Qui merita sibi aliunde, quam a gratia praesumit. Caeterum, qui fecit quod salvaret, etiam dat unde salvet. Ipse, inquam, merita donat, qui fecit quibus donaret. Quid retribua, si utrumlibet negaret, utrumque perderet, amittendo utique unde justus est, et sic damnando quod est. Sed sic vel tertio loco invenit quod vicissim rependeret: Calicem, ait, salutaris accipiam. Calix salutaris, sanguis est Salvatoris. Ergo, si deest tibi omnino de tuo, quod vel secundis Dei donis retribuas, unde tibi salutem praesumis: Nomen Domini, inquit, invocabo , quod nimirum quicunque invocaverit salvus erit . 49. Igitur qui recte sapiunt, triplicem confitentur operationem, non quidem liberi arbi
Abbreviated transcription (Latin):
aut currere possit inuanum: s qͦdis qui
uult & currit. non in se s in eo a quo ac¬
cepit & uelle & currere. debeat gloriari.
eniq ait. Quid habes quod ñ acce¬
pisti: Crearis. sanaris. saluaris.
Quid hoꝵ tibi exte ohomo: Quid hoꝵ
non impossibile libero arbitrio: Nec cre¬
are qui noneras. nec iustificare peccator.
nec mortuus poteras teipsum resuscita¬
re: ut cȩtera pret̾mittã bona. quȩ aut sa¬
nandis necessaria sunt. aut saluandis re¬
posita. Quod dicimus: de primo patet¬
& ultimo. Sed & de medio nemo dubi¬
tat: nisi qui ignorans dĩ iusticiã. ⁊ sũã
uolens constituere. iusticie dĩñ ẽ subiect.
Quid enim: Agnoscis creantis potentiã.
sticiam: Sana me ait & sanabor: saluũ
me fac & saluus ero: qm̃ laus meatu es.
ste dĩ iusticiam agnoscebat: a quo eque
spabat. tam sanari a pecato. quam a
miseria liberari: & ideo laudẽ illum suam
non se merito statuebat: spter hoc & dauid

Expanded text:
aut currere possit in vanum: sed quod is qui aut currere possit in vanum: sed quod is qui vult et currit, non in se, sed in eo a quo accepit et velle, et currere, debeat gloriari. Denique ait: Quid habes quod non accepisti? Crearis, sanaris, salvaris. Quid horum tibi ex te, o homo? quid horum non impossibile libero arbitrio? Nec creare qui non eras, nec justificare peccator, nec mortuus poteras te ipsum resuscitare: ut caetera praetermittam bona, quae aut sanandis necessaria sunt, aut salvandis reposita. Quod dicimus, de primo patet et ultimo. Sed et de medio nemo dubitat, nisi qui ignorans Dei justitiam, et suam volens constituere, justitiae Dei non est subjectus . Quid enim? Agnoscis creantis potentiam, stitiam? Sana me, ait, et sanabor; salvum me fac, et salvus ero, quoniam laus mea tu es . Iste justitiam Dei agnoscebat, a quo aeque sperabat, tam sanari a peccato, quam a miseria liberari: et ideo laudem suam illum, non se, merito statuebat: Propter hoc, et David
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati attribuamus que infirma
ẽ. aut cdĩ necessitati quȩ nuua ẽ: s soli
gr̃e qua plenus est. Ipsa liberium ex¬
citat arbitrium. cum seminat cogita¬
tum: sanat cum mutat affectum: ro¬
horat. ut ꝑducat ad actum. seruat.
ne sentiat defectum. Sic aũ ista cum
ubero arbitrio oꝑatur: ut tantum in¬
ad hoc utiq preueniens. ut iam sibi
deinceps cooꝑetur. Itatam̃ qd̃ a sola
grã ceptum est. pariter ab utroq ꝑficit᷑
ut mixtim non singillatim. simul non
uicissim. ꝑsingłos ꝓfectus oꝑent᷑ Non
partim gratia. partim liberum arbitri¬
um. s totum singła oꝑe indiuiduo ꝑa¬
gunt. Totum quidem hoc & totum illa:
s ut totum millo: sic totum ex illa. Pla¬
cere credimus lectori. quod asensu apłi
nusquam recedimus: & quaquauersum
euagetur oratio: ineadem pene ipsus
nr̃a aliud sonant quam illud: ergo neq
uolentis neq currentis. s miserentis ẽ dĩ:
Qͦ sane non ideo dicit. quasi quis uelle

Expanded text:
voluntati attribuamus, quae infirma voluntati attribuamus, quae infirma est; aut Dei necessitati, quae nulla est; sed soli gratiae, qua plenus est. Ipsa liberum excitat arbitrium, cum seminat cogitatum; sanat, cum immutat affectum; roborat, ut perducat ad actum; servat, ne sentiat defectum. Sic autem ista cum libero arbitrio operatur, ut tantum ilad hoc utique praeveniens, ut jam sibi deinceps cooperetur. Ita tamen quod a sola gratia coeptum est, pariter ab utroque 622 perficitur: ut mistim, non singillatim; simul, non vicissim; per singulos profectus operentur. Non partim gratia, partim liberum arbitrium, sed totum singula opere individuo peragunt. Totum quidem hoc, et totum illa; sed ut totum in illo, sic totum ex illa. 48. Credimus placere lectori, quod a sensu Apostoli nusquam recedimus; et quaquaversum evagetur oratio, in eadem pene ipsius nostra aliud sonant quam illud: Ergo neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei? Quod sane non ideo dicit, quasi quis velle
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Siquidem inmittendo bonam
iungit: ministrando & consensui fa¬
cultatem uł facilitatẽ. foris ꝑ aꝑtum
corpus nr̃m internus opifex in notestit.¬
Sane ipsi nos preuenire nequaquam
possumus. Qui aũ bonum neminem
inuenit: neminẽ saluat quem ñ pre¬
uenit. A deo ergosine dubio nr̃ȩ fit sa¬
lutis exordium: nec ꝑ nos utiq nec no¬
biscum. Uerum consensus & opus. ⁊ si
non exnob̾: non iam tam̃sine nobis.
ec primum itaq. in quo quippe
nos nil facimus: nec ultimum q̃d
& plerumq extorquet. aut timor inu¬
tilis. aut simulatio damnabilis: s tam̃
medium nobis reputatur in meritũ.
Sola nempe interdum bona uoluntas
sufficit: cȩtera non ꝓsunt. si sola defuerit.
Non ꝓsunt dixerim: s agenti. ñ cernenti.
Ualet itaq intentio ad meritum: actio
ad exemplum: utramq preueniens co¬
gitatio. tantummꝰ ad excitandũ. Cauẽ¬
dum gͦ. ne cum hec inuisibilit intͣ nos
ac nob̃cum actitari sentimus: aut nr̃e

Expanded text:
facit. Siquidem immittendo bonam facit. Siquidem immittendo bonam sum voluntarium jungit, ministrando consensui facultatem vel facilitatem, foris per opertum opus nostrum internus opifex innotesSane ipsi nos praevenire nequaquam possumus. Qui autem bonum neminem invenit, neminem salvat quem non praevenit. A Deo ergo sine dubio nostrae fit salutis exordium, nec per nos utique, nec nobiscum. Verum consensus, et opus, etsi non ex nobis, non jam tamen sine nobis. Neque primum itaque, in quo quippe nos nil facimus; nec ultimum, quod et plerumque extorquet aut timor inutilis, aut simulatio damnabilis; sed tantum medium nobis reputatur in meritum. Sola nempe interdum bona voluntas sufficit: caetera non prosunt, si sola defuerit. Non prosunt dixerim, sed agenti, non cernenti. Valet itaque intentio ad meritum; actio, ad exemplum; utramque praeveniens cogitatio, tantummodo ad excitandum dum ergo, ne cum haec invisibiliter intra nos ac nobiscum actitari sentimus, aut nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
quam correpto filio inignẽ ꝓiciet. tãꝙ sar¬
mentum inutile. Utitur angłis & hõĩb
bone uoluntatis. tanquã commilitonib.
& coadiutorib suis: quos ꝑacta iuictoria
amplissime munerabit. Deniq ⁊ paulꝰ.
de se siusq similib audacter ꝓnunciat.
Coadiutores enim dei sumus. Ibi itaꝙ
oꝑari dignanter instituit. Hinc coad¬
sensum utiq uoluntariũ. diuine uolũ¬
liberi arbitrii opus. hoc solum eius ẽ meri-¬
tum quod consentit. Est ꝓrsus. ñ qui¬
dem quod uel ipse consesus. inquoomẽ
meritum consistit abipso sit. cum nec
cogitare quod minus ẽ. quam consenti¬
re aliqͥd a nob̃ qͣi ex nob̃ sufficientes simꝰ.
quod boni potest ẽẽ. idest cogita¬
re & uelle & ꝑficere ꝓbona uoluntate at¬
tribuit deo: non suo arbitrio. Si ergo d̃s
tria hec hoc est bonum cogitare. uelle
ꝑficere. oꝑatur in nobis: primũ ꝓfecto si¬
ne nobis. scđm nob̃cum. tercium ꝑ nos

Expanded text:
quam, correcto filio, in ignem projiciet tanquam sarquam, correcto filio, in ignem projiciet tanquam sarmentum inutile. Utitur et angelis et hominibus bonae voluntatis, tanquam commilitionibus et coadjutoribus suis, quos peracta victoria amplissime munerabit. Denique et Paulus de se, suisque similibus, audacter pronuntiat: Coadjutores enim Dei sumus I Id. IIIoperari dignanter instituit. Hinc coadsensum utique voluntarium divinae volunliberi arbitrii opus, hoc solum ejus est meritum quod consentit? Est prorsus. Non quidem quod vel ipse consensus, in quo omne meritum consistit, ab ipso sit: cum nec cogitare quod minus est, quam consentire aliquid a nobis, quasi ex nobis sufficientes simus . quod boni potest esse, idem cogitare velle et perficere pro bona voluntate , attribuit Deo, non suo arbitrio. Si ergo Deus tria haec, hoc est bonum cogitare, velle perficere operatur in nobis, primum profecto sine nobis secundum nobiscum, tertium per nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝙͣ ⁊ sine qͣ fit. qd fit. quid mereri potest:
Quidilla contra qͣm fit nisi iram: Quid
& cum qua fit nisi grãm: In primaitaq
nulla: in sequenti mala: in ultima bona
merita conquirunt᷑. Nec enim pecudes cũ
ꝑeas bonum aut malum quodcumq fit
boni quippiam merent᷑ aut mali. ñ habẽt
qͥppe unde bono maloue consentiant. Mul¬
do aũ minus lapides: cum nec sentiant.
Cȩterum diabolus. uł homomalus. cum
uigeant & iugilent ratione. iam quidẽ
merent᷑. s non nisi penam: ꝓ eo quodabo¬
no dissentiant. Paulus aũ qui uolens eu¬
angelizat. ne si inuitus. dispensatio t̾m ei
credita sit. ⁊ quicumq similit̃ sapunt:
qm̃ quide ex consesu uoluntatis obediuũt:
repositam sibi ẽẽ confidunt coronã iusticiȩ
Utitur ergo ds̃ in salutem suoꝵ irrationa¬
li & item insensibili creatura. tanquam
iumento.uł instrum̃to. quȩ iã expleto
oꝑe nusquam erunt. uUtitur creatura ra¬
tionali. s maliuola quasi uirga discipline:

Expanded text:
 et sine qua fit quod fit, quid mereri potest? quid illa contra quam fit, nisi iram? quid et cum qua fit, nisi gratiam? In prima itaque nulla, in sequenti mala, in ultima bona merita conquiruntur. Nec enim pecudes, 621 cum per eas bonum aut malum quodcunque fit, boni quidpiam merentur, aut mali. Non habent quippe unde bono malove consentiant. Multo autem minus lapides; cum nec sentiant. Caeterum diabolus, vel homo malus, cum vigeant et vigilent ratione, jam quidem merentur, sed nonnisi poenam, pro eo quod a bono dissentiant. Paulus autem, qui volens evangelizat, ne, si invitus, dispensatio ei tantum credita sit ; et quicunque similiter sapiunt: quoniam quidem ex consensu voluntatis obediunt, repositam sibi esse confidunt coronam justitiae. Utitur ergo Deus in salutem suorum irrationabili, et item insensibili creatura, tanquam jumento vel instrumento, quae jam expleto opere nusquam erunt. Utitur creatura rationali, sed malevola, quasi disciplinae virga,