comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ non posse Ergo ab eo factũ ẽ &e corpus: qͥ oñs concordiȩ caput ẽ. Hab& corp
qͥndã pacẽ suȩ formȩ. sine ꝗ prorsus nichil eẽt. Ergo ille ẽ & corporis conditor. a qͦ
pax om̃is ẽ & qͥ forma ẽ infabricata. atq om̃iũ formosissima. Hab& aliquã speciem
sine qͣ corpꝰ non ẽ corpꝰ. Si gͦ querit᷑ quis instituerit corpꝰ ille querat᷑. qui ẽ omium
speciosissinĩ. Om̃is enĩ species ad illo ẽ Quis ẽ autẽ hic nisi unꝰ ds̃. una ueritas. una. salꝰ
om̃iũ. & prima atq sũma essentia: ex qͥ ẽ omñe qͥcꝗd ẽ inqͣntũ ẽ. qͥa inqͣntũ ẽ qͥcꝗd ẽ bonũ ẽ¬
essentia facit om̃e qđ c̃. unde & essentia dicit᷑. Alors autẽ. non ẽẽ cogit quicqͥd morit᷑.
Nã si ea quȩ moriunt᷑ penitꝰ iorerent᷑ ad nichilũ sine dubio ꝑuenirent. S tantum

Expanded text:
et corpus, qui omnis concordiae caput est. Habet corpus et corpus, qui omnis concordiae caput est. Habet corpus quamdam pacem suae formae, sine qua prorsus nihil esset. Ergo ille est et corporis conditor, a quo pax omnis est, et qui forma est infabricata, atque omnium formosissima. Habet aliquam speciem, sine qua corpus non est corpus. Si ergo quaeritur quis instituerit corpus, ille quaeratur qui est omnium speciosissimus. Omnis enim species ab illo est. Quis est autem hic, nisi unus Deus, una veritas, una salus omnium, et prima atque summa essentia, ex qua est omne quidquid est, in quantum est; quia in quantum est quidquessentia fecit omne, quod est, unde et essentia dicitur, mors autem non esse cogit, quidquid moritur. Nam si ea, quae moriuntur, penitus morerentur, ad nihilum sine dubio pervenirent; sed tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ppse seu cũ latrarẽ seu cũ quererẽ fuerĩ. hoc mͦ mͥ utendũ putaui. Quȩ uera ẽẽ ꝑsyes¬
ris. tene. &. ecde catholicȩ tribue. quȩ falsa: respue. & mͥ qͥ homo sũ ignosce. Iuȩ dubia.
crede. donec aut respuenda ẽẽ aut nera eẽ. aut sẽꝑ credenda ẽc̃. uel ratio doceat: uel
p̃cipiat auctontas. Intende gͥ in hȩc quȩ sequunt᷑ diligent̃ ⁊ pie qͥntũ potes. tales enĩ
aliq̃ uita inqͥͣntũ uita ẽ malũ ẽ. s inqͣntũ uergit ad mortẽ. Mors autẽ uitȩ ñ ẽ nͥ neqͥtia
quȩ ab eo qđ ne qͥcquã sit dicta ẽ. & ideo nequissimi homines nichili homines appellant᷑.
Uita gͦ uoluntario d ffectu deficiens ab illo qͥ eã fecit. & cuiꝰ essentia fruebat᷑. & uolens contͣ
dĩ legem frui carporib qͥb eã ds p̃fecit: uergit ad nichilũ. & hȩc ẽ nequitia. Non
corpus iã nichil ẽ. Nã et s ipsũ hab& aliquã concordiã partiũ suarũ. sine qͦ om̃ino

Expanded text:
erem, fuerim; hoc modo mihi utendum putavi. Quae vera esse perspexeris, tene, et Ecclesiae catholicae tribue; quae falsa, respue, et mihi qui homo sum ignosce; quae dubia, crede, donec aut respuenda esse, aut vera esse, aut semper credenda esse, vel ratio doceat, vel praecipiat auctoritas. Intende igitur in haec quae sequuntur, diligenter et pie, quantum potes: tales enim aliqua vita in quantum vita est, malum est, sed in quantum vergit ad mortem: mors autem vitae non est, nisi nequitia, quae ab eo quod ne quidquam sit, dicta est; et ideo nequissimi homines, nihili homines appellantur. Vita ergo voluntario defectu deficiens ab eo qui eam fecit, et cujus essentia fruebatur, et volens contra Dei legem frui corporibus, quibus eam Deus praefecit, vergit ad nihilum; et haec est nequitia: non quia corpus jam nihilum est. Na
Abbreviated transcription (Latin):
studiosũ possumꝰ appellare. si suos tantũ diligit. non tam̃ adiunctio¬
ne nulla cõmuni nomine studiosorum dignum putamꝰ. Fudiendi
autẽ cupidum quemad modum se sui haberent non appellarẽ
studiosum audiendi. nisi gaudens bona fama id ipsum sepe uellet
audire. Studentẽ uͦ eciam semel. Refer nunc ani mũ adcuriosũ
et dic mͥ utrum siquis fabellam libenter audiret nichil sibi osi¬
nino profuturam. idest rerum adse non ꝑtinenciũ. neq iã odiose
Q ua propter eciam curiosi diffinicio. eo reguia quã studiosi emen¬
dandor ẽ ide gͥ utrum & illa suꝑiora emendandia suit. Quer
eni non et suspiciosi nomine indignꝰ sit. qͥ aliquando aliquidere¬

Expanded text:
studiosum possumus appellare, si suos tantum diligit. non tamen adiunctiostudiosum possumus appellare, si suos tantum diligit. non tamen adiunctione nulla communi nomine studiosorum dignum putamus. audiendi autem cupidum, quemadmodum se sui haberent, non appellarem studiosum audiendi, nisi gaudens bona fama id ipsum saepe uellet audire; studentem uero, etiamsi semel. refer nunc animum ad curiosum et dic mihi, utrum si quis fabellam libenter audiret nihil sibi omnino profuturam, id est rerum ad se non pertinentium, neque id odiose Quapropter etiam curiosi definitio ea regula, qua studiosi, emendanda est. Vide igitur utrum et illa superiora emendanda sint. Cur enim non et suspiciosi nomine indignus sit, qui aliquando aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quod quauis uterq agat᷑ magna cupiditate noscendi. curiosus
tam̃ ea reqͥrit que nichil adse atcinent. studios autẽ contra.
que adse attinent requirit. S qͥa ñ negamꝰ ad hominẽ ꝑtinere
coniugẽ. ac liberos. et eorũ salutẽ. si quispiã peregre positꝰ. qu̾e¬
ad modũ ualeant. ac sese agant sua coniux. ac liberi om̃s adue¬
mentes sedulo ꝑcunctet᷑. magna utiq dueit᷑ cupiditate noscendi
Et tam̃ hunc studiosũ ñuocamꝰ. qui & magnopere seite uult &e ea
que adse maxima ꝑtinent. Quare iã intelligis eo uacillare istã
diffinitionẽ studiosi. qd dm̃is qͥde studiosus ea nosse uult que
ad se ꝑtinent. non tam̃ om̃is qui id agit. studiosꝰ uocandus est.
Sedd is qui ea que ad animũ nutriendũ liberaliter. atq ornandum
ꝑtinent impensissime requirit. Tamen studentẽ recte. appellamus
presertim addentes quid studeat audire. Nam eciam suorum

Expanded text:
quod quamuis uterque agatur magna cupiditate noscendi, curiosus quod quamuis uterque agatur magna cupiditate noscendi, curiosus tamen ea requirit. quae nihil ad se adtinent. studiosus autem contra quae ad sese adtinent requirit. sed quia non negamus ad hominem pertinere coniugem ac liberos et eorum salutem, si quispiam peregre positus, quemadmodum ualeant ac sese agant sua coniux ac liberi. omnes aduenientes sedulo percontetur, magna utique ducitur cupiditate noscendi. et tamen. hunc studiosum non uocamus, qui et magno opere scire uult et ea, quae ad se maxime pertinent. quare iam intellegis eo uaccillare istam definitionem studiosi, quod omnis quidem studiosus ea nosse uult, quae ad se pertinent, non tamen omnis. qui id agit. studiosus uocandus est, sed is. qui ea, quae ad animum nutriendum liberaliter atque ornandum pertinent, inpensissime requirit: tamen studentem recte appellamus praesertim addentes, quid studeat audire. nam etiam suorum
Abbreviated transcription (Latin):
pacto potest. Sed queris fortasse uel de hoc ipso aliquã acciꝑe ratio¬
nem. qua tͥ ꝑsuadeat᷑ ñprius ratione quã fide te eẽ docendum
Qd̾ facile potest simͦ equũ te p̾beas. S ut cõmode fiat. uolo quasi
respoudeas interroganti. et pͥmo dicas mͥ quare tͥ uide at nẽe creden¬
Aũ. Qd̾ ipsa inquis credulitas aqua creduli nominant᷑. uiciũ quodda
mͥ uidetur eẽ. Alio quin hoc nom̃ ñ pro uicio obiectare soleremus.
Tam susspiciosus inuicio ẽ. eo qd ñ cõꝑta suspicat᷑. quantomegip
credulus qui ꝑhoc asuspicioso differt. qd̾ ille in cognitis aliqua. iste
nullã tribuit dubicationẽ. Interim accipio hanc opinionem ac
distinctionem. S scis eciam curiosũ ñ nos solere appellare sine
conuicio. Studiosũ uͦ eciam cũ laude. Quã obrem. attende si
placet. eciam inter hec duo qͥd tͥ distare uideat᷑. Idcerte respondes

Expanded text:
pacto potest. Sed quaeris fortasse uel de hoc ipso aliquam accipere ratiopacto potest. Sed quaeris fortasse uel de hoc ipso aliquam accipere rationem, qua tibi persuadeatur non prius ratione quam fide te esse docendum. quod facile potest, si modo aequum te. praebeas. sed ut commode fiat, uolo quasi respondeas interroganti et primo dicas mihi, quare tibi uideatur non esse credendum. quod ipsa, inquis, credulitas, a qua creduli nominantur, uitium quoddam mihi uidetur esse, alioquin hoc nomen non pro conuicio obiectare soleremus. nam si suspiciosus in uitio est, eo quod non conperta suspicatur, quanto magis credulus, qui hoc a suspicioso differt. quod ille incognitis aliquam, iste nullam tribuit dubiationem. interim accipio hanc opinionem ac distinctionem. sed scis etiam curiosum non nos solere appellare sine conuicio, studiosum uero etiam cum laude. quamobrem adtende, si placet. etiam inter ' haec duo quid tibi distare uideatur. id certe respondes.
Abbreviated transcription (Latin):
ac docere profitent᷑. hoc om̃s heretici negare ñposst̃. Sed ita ut eis quoᷤ
inlectant. rationẽ se de obscurissimis reb polliceant᷑ reddituros. Coqͦq
catholicã maxime criminant᷑ qd̾ illis qͥadeam ueniunt p̃cipit᷑ ut credañ
se autẽ ñ iugum credendi inponere. sed docendi fontẽ aperire głant᷑.
Quid inquis dici potuit. quod adeorum laude maxime ꝑtineret:
non ita ẽ. Hoc enĩ faciunt nullo robore prediti. sed ut aliquã
concilient multitudinẽ nomine racionis. qua ꝓmissa. naturalitꝰ
anima gaudet humana. nec uires suas. ualitudiiẽq considerant
sonorũ ȩscas appetendo quȩ male cõmit tunt᷑ nͥualentib irruit
inuenena fallentiũ. Nam uera relligio. nͥ credant᷑ ea que quisq
postea si se bene gesserit. dignꝰq fuerit assequat᷑. atq ꝑcipiat. et
omnino sine qͦdam gͣui aucboritatis imꝑio. in iri recte nullo

Expanded text:
ac docere. profitentur hac omnes haeretici, negare non possum, sed ita, ut eis, quos ac docere. profitentur hac omnes haeretici, negare non possum, sed ita, ut eis, quos inlectant, rationem se de obscurissimis rebus polliceantur reddituros, eoque catholicam maxime criminantur, quod illis, qui ad eam ueniunt, praecipitur, ut credant, se autem non iugum credendi inponere, sed docendi fontem aperire gloriantur. quid, inquis, dici potuit, quod ad eorum laudem maxime pertineret? non ita est. hoc enim faciunt nullo robore praediti, sed ut aliquam concilient multitudinem nomine rationis: qua promissa naturaliter anima gaudet humana nec uires suas ualetudinemque considerans sanorum escas adpetendo, quae male committuntur nisi ualentibus, inruit in uenena fallentium. nam uera religio, nisi credantur ea. quae quisque postea, si se bene gesserit dignusque fuerit, adsequatur atque percipiat, et omnino sine quodam graui auctoritatis imperio inire recte nullo
Abbreviated transcription (Latin):
deprecarer. atq id sedulo faciebam. Et iam fere cõmouerant:
ñ nulle dissputationes me diolanensis ep̃i. ut ñ sine spe aliqͣ
deipso uetere testam̃to multa querere cuperẽ. que ut scis
male nobis cõm̃data execrabamur. decreueramꝙ tam dui
eẽ catecuminꝰ in ȩccła cui traditꝰ aparentib eram. donec aut
in uenirẽ qd̾ uellem. aut mͥ ꝑsuaderẽ ñ eẽ querendũ:. Oportunĩ¬
simũ gͦ me. ac ualde docilem tunc inuenire posset. si fuisset qͥ¬
posset᷑ docere. Hoc gͦ modo & simili animȩ tuȩ curasit. di ugq
te affectũ uides. et si iam satis tͥ iactatꝰ uideris. finẽq huiꝰ modi
laborib uis inponere. sequere uiã catholicȩ disciplinȩ. que ab
ipso xp̃o ꝑapostolos ad nos usq manauit. & ab hinc ad posteros mana.¬
tura ẽ. Ridiculũ inquis id istua est cũ om̃s hanc se profiteantur teuere

Expanded text:
deprecarer. atque id sedulo faciebam; et iam fere me commouerant deprecarer. atque id sedulo faciebam; et iam fere me commouerant nonnullae disputationes Mediolanensis episcopi, ut non sine spe aliqua de ipso uetere testamento multa quaerere cuperem, quae, ut scis, male nobis commendata execrabamur. decreueramque tamdiu esse catechumenus in ecclesia, cui traditus a parentibus eram, donec aut inuenirem, quod uellem, aut mihi persuaderem non esse quaerendum. oportunissimum ergo me ac ualde docilem tunc inuenire posset, qui posset docere. hoc ergo modo et simili animae tuae cura sit. diu quoque te adfectum uides; et si iam satis tibi iactatus uideris finemque huiusmodi laboribus uis inponere, sequere uiam catholicae disciplinae, quae ab ipso Christo per apostolos ad nos usque manauit et abhinc ad posteros manatura est. Ridiculum, inquis. istuc est, cum omnes hanc se profiteantur tenere
Abbreviated transcription (Latin):
incidisse penitebat. sed qͦnã mͦ uerũ inueniendũ eẽt. in cuiꝰ amorem
niri. Magniq fluctꝰ cogitationũ mearũ. in academicorũ suffra¬
giũ ferebãt᷑. Sepe rursus intuens quantũ poterã m̃tẽ humanã tã
uiuacẽ. tã sagacem. tam ꝑspicacem ñ putabam latere uerita¬
tem. nͥ qd̾ in ea querendi modus lateret. eidẽq ipsum mod̾u
abaliqua diuina auctoritate sumendũ. Restabat querer
que nam illa eẽt autoritas. cũ intantis dissensionibus se quisq
illã traditurũ polliceret᷑. Occurrebat gͥ in explicabilis silua.
cui demũ inseri multũ pigebat. atꝙ̃ iter hec sine ulla reqͥ
cupiditate repperiendi ueri. animꝰ agitabat᷑. Dissuebãme tam̃
magis magisq abistis. quos iam desere ꝓposuerã. Restabat
autẽ aliud nichil intantis ꝑiculis. quam ut di uinã ꝓuide¬
ciam. lacrimosis. & miserabilib uocib ut opem m ferret

Expanded text:
incidisse paenitebat, sed quonam modo uerum inueniendum esset. in cuius amorem incidisse paenitebat, sed quonam modo uerum inueniendum esset. in cuius amorem niri magnique fluctus cogitationum mearum in academicorum suffragium ferebantur. saepe rursus intuens, quantum poteram, mentem humanam tam uiuacem, tam sagacem, tam perspicacem, non putabam latere ueritatem, nisi quod in ea quaerendi modus lateret, eundemque ipsum modum ab aliqua diuina auctoritate esse sumendum. restabat quaerere, quaenam illa esset auctoritas, cum in tantis dissensionibus se quisque illam traditurum polliceretur. occurrebat igitur inexplicabilis silua, cui demum inseri multum pigebat; atque inter haec sine ulla requie cupiditate reperiendi ueri animus agitabatur. dissuebam me tamen magis magisque ab istis. quos iam deserere proposueram. restabat autem aliud nihil in tantis periculis, quam ut diuinam prouidentiam lacrimosis et miserabilibus uocibus. ut opem mihi ferret,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectȩ felicitatis ẽ: sipotuerit ibi uerũ inueniri. ubi & inquisitio
eius: & retentio securissima ẽ. Si non potuerit. tũ demũ alio qͦcũq
ꝑiculo adeundũ atq rimandũ. His gͥ constitutis. que ut opinor
ita uista sunt ut optinere apud te istam causa quouis aduersan
debeam. edam tibi ut possum cuiꝰ modi uia usus fuerim. cũ eo
animo quererẽ uerã relligionẽ. quo nunc exposui eẽ querendã
Ut enĩ auobis transmare abcessi. iã cunctabundus atq hesitans
quid mͥ tenendũ. qͥd̾ dimitendũ eẽt. que mͥ cunc tacio indies
maior oboriebat᷑. ex qͦ illũ homine̾ cuiꝰ nobis aduentꝰ ut nosti ad
explicanda om̃ia que nos mouebant. quasi decelo ꝓmittebatur
audiui. eũq excepta quadã eloquencia talẽ quales ceteros ẽẽ
cognoui. racionẽ ipse mecũ habui magnãq deliberationẽ iam
in italia constitutꝰ. ¶ Lon utrũ manere̾ in illa secta inquam me

Expanded text:
perfectae felicitatis est, si potuerit ibi uerum inueniri, ubi et inquisitio perfectae felicitatis est, si potuerit ibi uerum inueniri, ubi et inquisitio eius et retentio securissima est: si non potuerit, tum demum alia quocumque periculo adeunda atque rimanda sunt. His igitur constitutis, quae, ut opinor. ita iusta sunt, ut obtinere apud te istam causam quouis aduersario debeam, edam tibi, ut possum, cuiusmodi uiam usus fuerim, cum eo animo quaererem ueram religionem, quo nunc exposui esse quaerendam. ut enim a uobis trans mare abscessi, iam cunctabundus atque haesitans. quid mihi tenendum, quid dimittendum esset — quae mihi cunctatio in dies maior oboriebatur, ex quo illum hominem, cuius nobis aduentus, ut nosti, ad explicanda omnia, quae nos mouebant, quasi de caelo promittebatur, audiui eumque excepta quadam eloquentia talem quales ceteros esse cognoui — rationem ipse mecum habui magnamque deliberationem iam in Italia constitutus. non utrum manerem in illa secta, in quam me
Abbreviated transcription (Latin):
minant. una ẽ aeccła ut om̃s concȩdunt. Si totũ orbẽ consideres
refertior multitudine. ut autẽ qͥ nouert̃ affirmant eciam ueri¬
tate sincerior ceteris om̃ib sed deueritate alia questio est. Quod
autẽ querentib satis ẽ u̾na est catholica cui hereses aliȩ diui̾sa no.
mina inponunt. cũ ipsȩ siungulȩ propriis uocabulis que negare
ñ audeant appellent᷑. Ex quo intelligi dat᷑ udicantib arbitris
quos nulla impedit grã quod ei sit catholicũ nom̃ ad qd̾ om̃s ãbiunt
tribuendũ. Sed ne id loquacissune aut suꝑflus quispiam disserendũ
putet. Una ẽ certe. inqua ipse qd̾amͦ eciam humanȩ leges xꝑiane
sunt. Nullũ hinc pͣuidiciũ ego fieri uolo. sed exorduĩ querenqa opor.¬
tunssimũ uidico. Nonenĩ metuendũ ẽ ne uerꝰ dei cultꝰ nullo ꝓptio robore
in nixus abeis qͦe fulcire debeat. fulciendus eẽ uideat᷑. Sed ceite

Expanded text:
minent, una est ecclesia, ut omnes concedunt: si totum orbem consideres, minent, una est ecclesia, ut omnes concedunt: si totum orbem consideres, refertior multitudine; ut autem qui nouerunt adfirmant, etiam ueritate sincerior ceteris omnibus. sed de ueritate alia quaestio est. quod autem quaerentibus satis est. una est catholica, cui haereses aliae diuersa nomina e • ito inponunt, cum ipsae singulae propriis uocabulis, quae negare non audeant, appellentur. ex quo intellegi datur, iudicantibus arbitris, quos nulla inpedit gratia, cui sit catholicum nomen, ad quod omnes ambiunt, tribuendum. sed ne id loquacissime aut superfluo quispiam disserendum putet. una est certe, in qua ipsae quodam modo etiam humanae leges christianae sunt. nullum ego hinc praeiudicium fieri uolo, sed exordium quaerendi oportunissimum iudico. non enim metuendum est, ne uerus dei cultus nullo proprio robore innixus ab eis. quos fulcire debeat, fulciendus esse uideatur; sed certe
Abbreviated transcription (Latin):
si diligenter quesita ut ubi tutissime licet in uenca non fuerit. cũquoui
discrimine queri debeat. Omniũ dignitatũ & potestatũ gradus huic
diuino cultui inseruiunt. Honestissimũ ẽ re ligionis nom̃. & pre¬
clarissimũ. Quid impedit tandem perscrutari atq discutere pia
& sedula in uestigatione. utrum hic sit illud qd̾ sincerissime. nos e ꝙ̃
custodire paucos necesse est & iam si om̃iuĩ in id gencuĩ uoluntas
fauor ꝙͥ conspiraret: Que cũ ita suit fac nos ut dixi nc̃ primum
querere cuinã re ligioni animas nr̃as purgandas instauratidasqꝙ
tradamus. Procul dubio acacholica eccła sum̃dũ exordium
Piures eñ iam xꝑiani sunt. qua si uideis simulacrorũ eultores add¬
iungerentur. Corumdem autẽ xꝑianorũ cũsint hereses plures.
atq om̃s se catholicos uelint uideri. aliosq preter se hereticos no¬

Expanded text:
si diligenter quaesita, ubi tutissime licet, inuenta non fuerit, cum quouis si diligenter quaesita, ubi tutissime licet, inuenta non fuerit, cum quouis discrimine quaeri debeat - omnium dignitatum et potestatum gradus huic diuino cultui deuotissime inseruiunt; honestissimum est religionis nomen et praeclarissimum. quid inpedit tandem perscrutari atque discutere pia et sedula inuestigatione. utrum hic est illud. quod sincerissime nosse et custodire paucos necesse est, etiamsi omnium in id gentium uoluntas fauorque conspiret? . Quae cum ita sint, fac nos, ut dixi, nunc primum quaerere, cuinam religioni animas nostras purgandas instauran dasque tradamus. procul dubio a catholica ecclesia sumendum exordium. plures enim iam christiani sunt, quam si Iudaei simulacrorum cultoribus adiungantur. eorundem autem christianorum, cum sint haereses plures atque omnes se catholicos uelint uideri aliosque praeter se haereticos no
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. sccretã significationẽ mulco studiosius quereremꝰ: Non ne
cernis ut catamitã buccolicorũ. cui pastor durꝰ effluxit conent᷑ homine
interp̃tar & alexim puerũ inquẽ plato eciam carm̃ amatoriũ fecisse legitur
nescio quid magnũ significare. sed imperitorum iuidiciũ fugere affir¬
ment cũ sine ullo sacrilegio poeta uberrimꝰ uideri possit libidinosas
canciunculas edidisse: Sed re uera reuocabat nos atq prohibebat
a querendo aut alicuiꝰ iegis sanctio. aut adu̾sanciũ potencia. aut
sacratoꝵ ꝑsona uilis. aut fama turpis. aut institutionis nouitas. aut
occulta professio. Nichil horum ẽ. Omia diuina & humana tura ꝑ¬
mittunt querere catholicã fidem. Tenere autẽ & colere ꝑhumanũ
certe ius licet. si deduno quam dui erramꝰ incertum ẽ. Nemo
inbecillitatẽ nr̃am decerret inimicus. quãqua̾ ueritas atq anime salus.

Expanded text:
rentur, secretam significationem multo studiosius quaereremus? nonne rentur, secretam significationem multo studiosius quaereremus? nonne cernis, ut Catamitum bucolicorum, cui pastor durus effluxit, conentur homines interpretari et Alexim puerum, in quem Plato etiam carmen amatorium fecisse dicitur, nescio quid magnum significare, sed inperitorum iudicium fugere adfirment, cum sine ullo sacrilegio poeta uberrimus uideri possit libidinosas cantiunculas edidisse? Sed reuera reuocabat nos atque prohibebat a quaerendo aut alicuius legis sanctio aut aduersantium potentia aut sacratorum persona uilis aut fama turpis aut institutionis nouitas aut occulta professio? nihil horum est. omnia diuina et humana iura permittunt quaerere catholicam fidem: tenere autem et colere per humanum certe ius licet. si de diuino quamdiu erramus, incertum est: nemo inbecillitatem nostram terret inimicus - quamquam ueritas atque animae salus
Abbreviated transcription (Latin):
nequeunt: Quereres alique̾ piũ simul & doctũ. uel qui calis eẽ multis
consencientib diceret᷑. cuiꝰ et preceptis melior & doctrina peritior fieres
Non facile reperiebat᷑. Cũ labore in uestigaret᷑. Deerat inea terra
quã incolebas. Que causa utiliꝰ cogeret peregrinari : in contuienti ꝓrsu
latebat aut non erat. Nauigaret᷑ si in propinqͦ transmare non inuenie¬
batur. progrederis usq ad illas terras in quib ea que illis libris con¬
tinentur. gesta eẽ diciuitur. Qiuid tale fecimus honorate: Ettamͣ
religionẽ fortasse sciͣssimã adhuc enĩ quasi dubitandũ sit loquor
cuiꝰ opinio totũ iam terrarũ orbem occupauit miserrimi pueri pro
nr̃o arbitrio iudicioq dãpnauimꝰ. Quid suilla que non nullos imꝑitos
in eis de̾ scripturis uident᷑ offendere: eo sunt ita posita ut cũ res
abhortentes asensu qualiũ cũq hominũ. nedũ prudenciũ atq scoꝵ lege¬

Expanded text:
nequeunt? quaereres aliquem pium simul et doctum. uel qui talis esse multis nequeunt? quaereres aliquem pium simul et doctum. uel qui talis esse multis consentientibus diceretur, cuius et praeceptis melior et doctrina peritior fieres. non facile reperiebatur? cum labore inuestigaretur. deerat in ea terra, quam incolebas? quae causa utilius cogeret peregrinari? in continenti prorsus latebat aut non erat? nauigaretur. si in propinquo trans mare non inueniebatur, progredereris usque ad illas terras, in quibus ea, quae illis libris continentur. gesta esse dicuntur. quid tale fecimus, Honorate? et tamen religionem fortasse sanctissimam — adhuc enim quasi dubitandum sit loquor — cuius opinio totum iam terrarum orbem occupauit, miserrimi pueri pro nostro arbitrio iudicioque damnauimus. quid? si illa, quae nonnullos inperitos in eisdem scripturis uidentur offendere, eo sunt ita posita, ut cum res abhorrentes a sensu qualiumcumque hominum, nedum prudentium atque sanctorum, lege
Abbreviated transcription (Latin):
lant. nulla deterruit multitudo: At absurda ibi dici uidebant᷑. Quib
asserentib: nẽpe iuimicis. Dualibet causa qualibet ratione: non enim hoc
nunc queritur. Tamen inimicis cũ legerem ꝑme ipse cognoui. Itans
est: nulla inbutꝰ poetica disciplina terrianũ murũ sine magistro atting̃¬
re ñ auderes. asper cornutꝰ. donatus. et alii innu merabiles reqͥruntur
ut qͥlibet poeta possit intelligi cuiꝰ carmina & theatri plausus uident᷑
captare. tũ eos libros qͥ quo qͦmͦ se habeant. scĩ tam̃ diuinarũq rerũ pleni.
prope tocius generis humani confessione diffamant᷑: sine duce in ru is.
et dehis sine pͣceptore audes ferre sentenciã: Nec si tibi aliqua occurrunt
que deant᷑ absurda tarditatẽ tuam. & putrefactũ cabe huiꝰ mundi animũ
qualis om̃iũ stultoꝵ ẽ accusas pocuis quã eos qui fortasse atalib intelligi

Expanded text:
lant, nulla deterruit multitudo? At absurda ibi dici uidebantur. quibus lant, nulla deterruit multitudo? At absurda ibi dici uidebantur. quibus adserentibus? nempe inimicis, qualibet causa, qualibet ratione — non enim hoc nunc quaeritur — tamen inimicis. cum legerem, per me ipse cognoui. itane est? nulla inbutus poetica disciplina Terentianum Maurum sine magistro adtingere non auderes, — Asper, Cornutus, Donatus et alii innumerabiles requiruntur, ut quilibet poeta possit intellegi, cuius carmina et theatri plausus uidentur captare — tu in eos libros, qui quoquo modo se habeant, sancti tamen diuinarumque rerum pleni prope to tius generis humani confessione diffamantur, sine duce inruis et de his sine praeceptore audes ferre sententiam nec si tibi aliqua occurrunt, quae uideantur absurda, tarditatem tuam et putrefactum tabe huius mundi animum, qualis omnium stultorum est, accusas potius quam eos, qui fortasse a talibus intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
impitorum parte copiosa ẽ. ut id quod pauci ad ipisci possunt adama¬
remus: cur nobis eẽ similẽ inre ligione nolumꝰ causam. quã cũ magna
animȩ discrimine foitasse contẽpnimꝰ. Nienim uerissunus et sicerissimꝰ
dĩ cultꝰ quã iussit apud paucos: apud eostam̃ est quib multitudo quã quã
cupiditatib inuoluta & apuritate intelligencie remota consentit. quod
fieri posse quis dubitet.: Quero si quis temeritatẽ uecordiãq nrãm arguat
quod non apud eiuis magistros cam diligenter inuestigamꝰ cuiꝰ inueniende
nobis magna cura in est quid respon dere possimꝰ. Hecerruit me mul¬
titudo. Cur ab studio arcium. liberaliũ uix huic presenti aliquid como¬
di afferentiũ. cur ab inquirenda pecunia. cur abhonore adipiscendo
cur deniq acõparanda et retinenda bona ualitudine. postremo cur
ab ipsa beatȩ uite appectcione cũ his om̃i occupentur pauci excel¬

Expanded text:
inperitorum parte copiosa est, ut id, quod pauci adipisci possunt, adamainperitorum parte copiosa est, ut id, quod pauci adipisci possunt, adamaremus. cur nobis esse similem in religione nolumus causam, quam cum magno animae discrimine fortasse contemnimus? si enim uerissimus et sincerissimus dei cultus, quamuis sit apud paucos, apud eos tamen est, quibus multitudo quamquam cupiditatibus inuoluta et a puritate intellegentiae remota consentit-quod fieri posse quis dubitet? — quaero, si quis temeritatem uecordiamque nostram arguat, quod non apud eius magistros eam diligenter inuestigamus, cuius inueniendae nobis magna cura inest, quid respondere possimus? deterruit me multitudo? cur ab studio artium liberalium uix huic praesenti uitae aliquid commodi adferentium, cur ab inquirenda pecunia, cur ab honore adipiscendo, cur denique a conparanda et retinenda bona ualetudine, postremo cur ab ipsa beatae uitae adpetitione, cum his omnes occupentur, pauci excel
Abbreviated transcription (Latin):
quã pauci sũmã eloquenciã consequant᷑. cũ ꝑtotũ orbem rechorum
scolȩ adolescenciũ gregib ꝓstrepent: Nũquid nam imperitoꝵ ꝑterriti
multitudine qͥcumq boni oratores euadere uolunt cecilii sibi pocuis
aut eruci orationib quã tullianis nauandã operã existimant: Hec
appetunt om̃s. que maioꝵ auctoritate firmata sunt. E adem ĩperito
turbȩ discere moliuntur. que apaucis doctis dicenda recepta sunt.
Issequuntur autem per pauci: agunt pauciores. clarescunt paucissumi
Qiuid sitale quoddam ẽ re ligio: quid simultitudo ĩperitorum ȩccłas
srequentat: Sed nullũ argumentũ eꝰ. ideo neminẽ illis mysteriis
factum eẽ perfectum Et tamen si tam pauci studerent eloquenciȩ. quã
pauci sunt eloquentes: nũquã nos parentes nr̃i magistris calibus com̃dan-¬
dos putarent. Cum gͥ adhec studia nos multitudo inuitauerit que

Expanded text:
quam pauci summam eloquentiam consequantur, cum per totum orbem rhetorum quam pauci summam eloquentiam consequantur, cum per totum orbem rhetorum scholae adulescentium gregibus perstrepant? numquidnam inperitorum perterriti multitudine, quicumque boni oratores euadere uolunt, Caecilii sibi potius aut Eruci orationibus quam Tullianis nauandam operam existimant? haec adpetunt omnes, quae maiorum auctoritate firmata sunt. eadem inperitorum turbae discere moliuntur. quae a paucis doctis discenda recepta sunt; adsequuntur autem perpauci, agunt pauciores, clarescunt paucissimi. quid? si tale quiddam est uera religio. quid? si multitudo inperitorum frequentat ecclesias, sed nullum argumentum est ideo neminem illis mysteriis factum esse perfectum. et tamen si tam pauci studerent eloquentiae quam pauci sunt eloquentes, numquam nos parentes nostri magistris talibus commendandos putarent. cum igitur ad haec studia nos multitudo inuitauerit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
re ligionis insinuatorem. Eece res noua est anobis negociũq susce¬
tũ. Qui credendi sunt : credo huiꝰ rei si ulla ẽ ꝓfessores. ⁊ ae nos
reperisse alios aliud opinantes. et diuersitate opinionũ adse quẽq
trahere cupientes. Sed inter hos excellere fame interim celebritate
quosdam atq om̃iũ pene occupatione płoꝵ. Utrũ isti uerũ teneant
magna questio ẽ. Sed non ne sunt prius explorandi. ut quã diu errar
siquidẽ homines sumꝰ. cũ ipso genere humano errare uideam̃: At
enum apud paucos quosdam ẽ ueritas. Scis ergo iam quesit: si seis apud
quos sit. Nonne dixerã paulo ante. ut quasi rudes quereremꝰ: sed si exipsa
ui ueritatis paucos eam tenere con iectas. qui uͦ sint nescis: quid si ita pauci
sunt qui uerũ scuint : ut auctoritate sua multitudine̾ teneant: unde se
in illa secreta expedire et quasi eliquare possit paucitas: Non ne uidemꝰ

Expanded text:
religionis insinuatorem. ecce res noua est a nobis negotiumque suscereligionis insinuatorem. ecce res noua est a nobis negotiumque susceptum. quaerendi sunt, credo, huius rei, si ulla est, professores. fac nos repperisse alios aliud opinantes et diuersitate opinionum ad se quemque trahere cupientes. sed inter hos excellere famae interim celebritate quosdam atque omnium paene occupatione populorum. utrum isti uerum teneant. magna quaestio est; sed nonne prius sunt explorandi, ut, quamdiu erramus, si quidem homines sumus, cum ipso genere humano errare uideamur? At enim apud paucos quosdam est ueritas. scis ergo iam quae sit, si scis, apud quos sit. nonne dixeram paulo ante, ut quasi rudes quaereremus? sed si ex ipsa ui ueritatis paucos eam tenere coniectas, qui uero sint, nescis, quid? si ita pauci sunt, qui uerum sciunt, ut auctoritate sua multitudinem teneant, unde se in illa secreta expedire et quasi eliquare paucitas possit? nonne uidemus,
Abbreviated transcription (Latin):
aut eciam id ipsum in eadem re ligione uelle inuenire. Anime gͥ causa
omis re ligio. Nam corporis natura quo qͦ modo sehAbelt nullam ciuã
ac sollicitu dinem in cutit ei. presertim post mortem cuiꝰ animam cenuent
uo beata sit. Animȩ gͥ causa uel solius uel maxime. uera siqua est re ligi
constituta est Hec autẽ anima uidero quã obcausam. & obscurissimũ
eẽ confiteor errat tamen ac stulta est ut uidemus. donee adipiscatur
ꝑcipiatq sapienciam. Et fortasse ipsa est uera ro ligio. Num te adfabulas
mitto : num te aliquid cogo temere credere. Animã nostram
dico errore ac stulticia irretitam. ademersam. uiam siqua est que¬
rere ueritatis. Si hoc inte non est. da ueniam. et participare mecũ
queso sapienciam tuam. Sin id quod dico agnoscis inte. simul
obsecro queramus uerum. Puta nos adhuc neminẽ audisse. cuiꝰpiã

Expanded text:
aut etiam id ipsum in eadem religione uelle inuenire. animae igitur causa aut etiam id ipsum in eadem religione uelle inuenire. animae igitur causa omnis religio; nam corporis natura quoquo modo se habeat, nullam curam ac sollicitudinem incutit ei, praesertim post mortem, cuius anima tenuerit quo beata sit. animae igitur causa uel solius uel maxime uera, si qua est, religio constituta est. haec autem anima — uidero quam ob causam et hoc obscurissimum esse confiteor — errat tamen ac stulta est, ut uidemus, donec adipiscatur percipiatque sapientiam, et fortasse ipsa est uera religio. num te ad fabulas mitto? num aliquid cogo te temere credere? animam nostram dico errore ac stultitia inretitam et demersam uiam, si qua est, quaerere ueritatis. si hoc in te non est, da ueniam et participare mecum, quaeso, sapientiam tuam; sin id, quod dico, agnoscis in te, simul, obsecro, quaeramus uerum. Puta nos adhuc neminem audisse cuiuspiam
Abbreviated transcription (Latin):
eum discipuli uel datis mercedib remanebunt. Quantũ erat ut sima
uturna uecustate firmatũ ẽ: Sed scilicet intelligentissimi ado¬
lescentes et miri rationũ exploratores. ñ euolutis saltem illis liceris
non quesitis magistris. ñ aliquantũ nr̃a tarditate accusata: non
deniq uel mediocri corde concesso eis. que eiꝰmodi litceras ꝑ cotuĩ
orbem tam longo tẽpore legi custodiri. tractariq uoluerunt: n¬
chil aput illos credendũ putauimꝰ eorũ qui istis inimici infestiq
sunt uoce cõmoti apud qͦs falsa pollicitatione racionis: in audi¬
ta milia fabularum credere: & colere cogerem. Sed nura
catholicam non teru aperiam. sed adscrutanda eius magna miste¬
ria eis quorũ ani mȩ sibi curȩ sunt: spem diuini fructus. et in uenien¬
dȩ ueritatis. ostendam. Nemo dubitet eum qui ueram re ligionem
requirit aut iam credere unmortalem eẽ animã cui prosit illa re ligio

Expanded text:
eum discipuli uel datis mercedibus remanebunt. quantum erat, ut simieum discipuli uel datis mercedibus remanebunt. quantum erat, ut simiuturna uetustate firmatum est? sed scilicet intellegentissimi adulescentes et miri rationum exploratores non euolutis saltem illis litteris, non quaesitis magistris. non aliquantum nostra tarditate accusata, non denique uel mediocri corde concesso eis, qui huiusmodi litteras per totum orbem tam longo tempore legi, custodiri tractarique uoluerunt, nihil apud illos credendum putauimus, eorum qui istis inimici infestique sunt uoce commoti, apud quos falsa pollicitatione rationis inaudita milia fabularum credere et colere cogeremur. Sed nuncatholicam non interim aperiam, sed ad scrutanda eius magna mysteria eis. quorum animae sibi curae sunt, spem diuini fructus et inueniendae ueritatis . ostendam. nemo dubitat eum, qui ueram religionem requirit, aut iam credere inmortalem esse animam, cui prosit illa religio,
Abbreviated transcription (Latin):
quia si uirgiliũ odissemus. imo si non eũ priusquam intellectis eẽt
maiorum nr̃oꝵ c̃om̃datione diligeremꝰ. nũqua nob̾ satis fieret deillis
eiꝰ questionib in numerabilib quib gramatici agitari. & ꝑturbari
solent. Nec audiremꝰ libenter qui cum eiꝰ laude illas expediret. sed ei faue¬
remꝰ qui ꝑeas illum errasse ac delirasse conaret᷑ ostendere. Nunc uͦ cum ea
multi ac uarie prosuo quisq captu aperire conent᷑. his potillimum
plaudit᷑ ꝑ quoꝵ exposicionẽ melior inuenit᷑ poeca: qui non solum nichil pec¬
casse sed nichil nor. laudabiliter cecinisse ab eis eciam qui illum non inte¬
ligunt credit᷑. Itaq inquestiuncula magistro deficienti. & quid respon¬
deat nonhabenti succensemꝰ pocꝰ qu̾a illit̃ mutũ uicio maronis putamꝰ. Tam
si ad defensionẽ suam peccatũ tanti auctoris asserere uoluerit: ux apud

Expanded text:
quia si Vergilium odissemus. immo si non eum, priusquam intellectus esset, quia si Vergilium odissemus. immo si non eum, priusquam intellectus esset, maiorum nostrorum commendatione diligeremus, numquam nobis satis fieret de illis eius quaestionibus innumerabilibus, quibus grammatici agitari et perturbari solent; nec audiremus libenter, qui cum eius laude illas expediret, sed ei faueremus, qui per eas illum errasse ac delirasse conaretur ostendere. nunc uero cum eas multi ac uarie pro suo quisque captu aperire conentur, his potissimum plauditur, per quorum expositionem melior inuenitur poeta, qui non solum nihil peccasse, sed nihil non laudabiliter cecinisse ab eis etiam, qui illum non intellegunt, creditur. itaque in quaestiuncula magistro deficienti et quid respondeat non habenti suscensemus potius quam illum mutum uitio Maronis putamus. iam si ad defensionem suam peccatum tanti auctoris adserere uoluerit. uix apud
Abbreviated transcription (Latin):
calco clamare cepit. Stulte omnino atq muliebriter. duis negat:
Sed non ne tibi cales uidentur isti qͥea que non intelligunt. aut cur.
aut omnino qualia sint. quaue iacentib similia. subtilia tam̃ intel¬
ligentibus atq diuina: magno impetu orationis maledictisq laceran¬
tes: quia eis imperiti plaudunt aliquid seproficere existimant :¬
Quia est mͥ crede inscripturis illis altum et diuinũ est. In est omnino
ueritas. & reficiendis instauiandisq animis ac cõmo datissima disci¬
plina. et plane ita modificata ut nemo inde haurire nonpossit quod sibi
satis est: si mͦ adhauriendum deuote ac pie ut uera relligio poseit. Quod ut
tibi probem multis rationib & longiore oratione opus est. Agendũ enĩ
tecũ prius est: ut auctores ipsos non oderis. deuide ut ames. Et hoc agen¬
dũ qͦuis alio mͦ pocus qua exponendis eoꝵ sentenci is & litceris. propterea

Expanded text:
calco' clamare coepit. stulte omnino atque muliebriter — quis negat? calco' clamare coepit. stulte omnino atque muliebriter — quis negat? — sed nonne tibi tales uidentur isti, qui ea, quae non intellegunt, aut cur, aut omnino qualia sint, quamue iacentibus similia, subtilia tamen intellegentibus atque diuina, magno inpetu orationis maledictisque lacerantes, quia eis inperiti plaudunt, aliquid se proficere existimant? quicquid est, mihi crede, in scripturis illis altum et diuinum est: inest omnino ueritas et reficiendis instaurandisque animis adcomodatissima disciplina et plane ita modificata, ut nemo inde haurire non possit. quod sibi satis est. si modo ad hauriendum deuote ac pie, ut uera religio poscit, accedat. quod ut tibi probem, multis rationibus et longiore oratione opus est. agendum enim tecum prius est, ut auctores ipsos non oderis, deinde ut ames; et hoc agendum quouis alio modo potius quam exponendis eorum sententiis et litteris, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
abhis qui conditorib eorũ. atq auctorib acerbissimũ nescio qua cogente
causa bellum in dixerint. Quis enim sibi unqu̾a libros aristotilis recondi¬
tos et obscuros ab eiꝰ inimico exponendos putauit ut dehis loquar dis¬
ciplinis inqͥb lector fortasse sine sacrilegio iabi potest Quis deniq
geometricas litteras archimedis iegere magistro epicuro aut discere
uoluit. s contra quas ille multũ ꝑtinaciter. nichil earũ quantum
arbitor intelligens disserebat. An istȩ scriptiue legis planissimȩ sun
inquas isti quasi uulgo expositas impetũ faciunt frustra et in aniter.
qͥm similes uident᷑ illi mulierculȩ quã idẽ ipsisolent deridere. que
irata quod eisol iste laudaretur. et amanichea quadã femina colendꝰ
cõmendaretur: ut erat relligiose simplex concita exiluit. et locũ quem
sol ꝑfenestram illustrauerat. crebro pede ꝑcuciens. ecce solem dm̃q tuũ

Expanded text:
ab his, qui conditoribus illorum atque auctoribus acerbissimum nescio qua cogente ab his, qui conditoribus illorum atque auctoribus acerbissimum nescio qua cogente causa bellum indixerunt. quis enim sibi umquam libros Aristotelis reconditos et obscuros ab eius inimico exponendos putauit, ut de his loquar disciplinis, in quibus lector fortasse sine sacrilegio labi potest? quis denique geometricas litteras Archimedis legere magistro Epicuro aut discere uoluit, contra quas ille multum pertinaciter nihil earum, quantum arbitror, intellegens disserebat? an istae scripturae legis planissimae sunt, in quas isti quasi uulgo expositas inpetum faciunt frustra et inaniter? qui mihi similes uidentur illi mulierculae, quam iidem ipsi solent deridere, quae irata, quod ei sol iste laudaretur et a manichaea quadam femina colendus commendaretur, ut erat religiose simplex, concita exiluit et eum locum, quem sol per fenestram inlustrauerat, crebro pede percutiens: ecce solem deumque tuum
Abbreviated transcription (Latin):
credo. Et id qu̾aqu̾a ꝑ pauca eiꝰ generis librorũ sciam. ꝑsuadere cam̃
facile possum si mͥ equus et minime ꝑtinax animus adhibeat᷑. tq
id faciam cũ copia nobis data fuerit beniuolarũ auriũ ac mentis tuȩ
Sed hoc cumptero. Nunc autẽ nonne mͥsatis ẽ qͦquo mͦ se ista res habeat
deceptũ ñfusse. Testor honorate conscienciã meã. epuris anim isiu¬
habitantẽ dm̃ nichil me existimare prudentius oastius. relligiosuis
quã sunt ille scripture om̃s quas testam̃ti ueceris nomine cat holica
ȩccła retinet. oruraris. noui. Nonenim dissimulare possũ longe alites
nobis fuisse ꝑsuasum. Sed nil est ꝓfecto temeritatis pleniꝰ que nobis
tunc pueris inerat. quam quorumq librorũ exposicores desecere. qui
eos se tenere ac discipulis tradere posse ꝓfitent᷑. et eorũ sentenciã requirere

Expanded text:
credo et id, quamquam perpauca eius generis librorum sciam, persuadere tamen credo et id, quamquam perpauca eius generis librorum sciam, persuadere tamen facile possum. si mihi aequus et minime pertinax animus adhibeatur. atque id faciam, cum copia nobis data fuerit beniuolarum aurium ac mentis tuae; sed hoc cum potero. nunc autem nonne mihi satis est, quoquo modo se ista res habeat, deceptum non fuisse? Testor, Honorate, conscientiam meam et puris animis inhabitantem deum nihil me existimare prudentius, castius. religiosius, quam sunt illae scripturae omnes, quas testamenti ueteris nomine catholica ecclesia retinet. miraris, noui. non enim dissimulare possum longe aliter nobis fuisse persuasum. sed nihil est profecto temeritatis plenius, quae nobis tunc pueris inerat, quam quorumque librorum expositores deserere, qui eos se tenere ac discipulis tradere posse profitentur, et eorum sententiam requirere
Abbreviated transcription (Latin):
crimen. Ded defensionẽ longinquã non requirit. Satis ẽ enĩ negare ita noᷤ
intelligere ut illi cũ in uehuntur existimant. Si inscdo ñ minꝰ graue est
sed eadẽ uoce refellent᷑. Si intercio. nullũ crimen ẽ. Age ac deinde seriptu¬
ras ipsas considera. Quid enĩ libris obiciunt ueteris quod dicit᷑ testamti.
nũquid nã quod boni sunt sed male intelligunt᷑ anobis: at eos ipsi accipi¬
unt minune. Anquia nec boni sunt nec bene accipiuntur: at hoc superior
defensio satis expugnat. An illud dicent quauis bene anobis accipiant᷑
mali sunt camen: duid ẽ aliud ui uos cũquib res agit᷑ aduersarios ab¬
soluere atq olim mortuos cũ qͥb nulla contentio ẽ accusare Ego quidẽ
illos uiros et om̃ia utiliter memoriȩ mandasse: et magnos ac diuinos
fiusse: et illam legẽ dĩ uissu acuoluntate promulgatã eẽ et conditan

Expanded text:
crimen, sed defensionem longam non requirit; satis est enim negare ita nos crimen, sed defensionem longam non requirit; satis est enim negare ita nos intellegere, ut illi, cum inuehuntur, existimant. si in secundo, non minus graue est, sed eadem uoce refellentur. si in tertio, nullum crimen est. age ac deinde scripturas ipsas considera. quid enim libris obiciunt ueteris quod dicitur testamenti? numquidnam, quod boni sunt, sed male intelleguntur a nobis? at eos ipsi non accipiunt. an quia nec boni sunt nec bene accipiuntur? at hoc superior defensio satis expugnat. an illud dicent: quamuis bene a uobis accipiantur, mali sunt tamen? quid est aliud uiuos, cum quibus res agitur, aduersarios absoluere atque olim mortuos, cum quibus nulla contentio est. accusare? ego quidem illos uiros et omnia utiliter memoriae mandasse et magnos ac diuinos fuisse et illam legem dei iussu ac uoluntate promulgatam esse et conditam
Abbreviated transcription (Latin):
melus. sepe inferuis. utiliter cam̃. Cũ autẽ ꝙ hoc sentimꝰ quod ille. quem
legimꝰ. ꝙ id est uitȩ bene agendȩ accõmodatissimũ. cu mulatissime sese habet
ueritas. nec aliunde aperitur falsitatis locꝰ. Qd̾ genꝰ cũ dereb obscurissimis est
lectio. iaris Simũ ẽ omnino. Neq id mea sentencia liqͥdo sciri. sed cantũ mͦ eredi
potest. Quib: enĩ argumentis absentis uel mortui hominis uoluntatẽ ita colligã
ut deilla uirare possim. cum eciam sip̃sens interrogaret᷑ multa eẽ possent. que sin
ess et malus officiosissime absconderet: illud autẽ nichil adrem cognoscenda
ualere arbitror qͥlis fuent ille qͥscrpsit. Honestissime cam̃ bonꝰ credit̃ cuiꝰ lit¬
teris gmeri bumano postentatiq. consultum ẽ. Quã obien uellẽ mͥ isti dicerent
inqͦ genere ponant eccłȩ catholice qu̾e putant errorẽ. Si inpͥmo graue omnino

Expanded text:
melius, saepe inferius.utiliter tamen. cum autem et hoc sentimus, quod ille quem melius, saepe inferius.utiliter tamen. cum autem et hoc sentimus, quod ille quem legimus — et id est uitae bene agendae adcommodatissimum — cumulatissime sese habet ueritas nec aliunde aperitur falsitatis locus. quod genus cum de rebus obscurissimis lectio est, rarissimum omnino est neque id mea sententia liquido sciri, sed tantummodo credi potest. quibus enim argumentis absentis uel mortui hominis uoluntatem ita colligam, ut de illa iurare possim, cum etiam si praesens interrogaretur, multa esse possent, quae, si malus non esset, officiosissime absconderet? illud autem nihil ad rem cognoscendam ualere arbitror, qualis fuerit ille, qui scripsit; honestissime tamen bonus creditur, cuius litteris generi humano posteritatique consultum est. Quamobrem uellem mihi isti dicerent, in quo genere ponant ecclesiae catholicae quem putant errorem. si in primo, graue omnino
Abbreviated transcription (Latin):
cũ & in nocencia mͥ place̾ret. & homo de homine. inre dubia bene pocius existi¬
marẽ cũ eciam matediceret. Que cũ ita sint. audi eciam earũde scripturarũ
totide condiciones & differencias. Nam necesse: eͣ totidẽ occurrant. Aut
enĩ utiliter scripsit qͥspiã. & ñutiliter abaliqͦ intelligit᷑. aut utrũq inutiliter
fit. Aut utilit᷑ intelligit lector. cũ ille contra qͥlegit᷑ scripserit. Norũ trium
pͥmũ ñ imꝓbo. ultimũ ñcuro. Nam neq possũ rep̃hendere hominẽ qͥnulla su
culpa male utellectꝰ ẽ. nec moleste habere quẽqu̾a legi qͥuerũ ñ uiderit cum
cũ & bona scripta sunt. & inbonã partẽ accipiunt᷑ alegentib lã qͦq cam̃ adhuc
induo diuidit᷑. Non enĩ penitꝰ excludit errorẽ. Euenit enĩ plerumq ut cum
bene senserit scriptor. bene eciam lector senciat. sed alud quã ille. Et sepe

Expanded text:
cum et innocentia mihi placeret et homo de homine in re dubia bene potius existicum et innocentia mihi placeret et homo de homine in re dubia bene potius existimarem, cum etiam male liceret. Quae cum ita sint, audi etiam earundem scripturarum totidem condiciones et differentias; nam necesse est totidem occurrant. aut enim utiliter scripsit quispiam et non utiliter ab aliquo intellegitur, aut utrumque inutiliter fit, aut utiliter intellegit lector, cum ille contra, qui legitur, scripserit. horum trium primum non inprobo, ultimum non curo. nam neque possum reprehendere hominem, qui nulla sua culpa male intellectus est, nec moleste habere quemquam legi, qui uerum non uiderit, cum cum et bona scripta sunt et in bonam partem accipiuntur a legentibus. id quoque tamen adhuc in duo diuiditur; non enim penitus excludit errorem. nam euenit plerumque, ut cum bene senserit scriptor, bene etiam lector sentiat, sed aliud quam ille et saepe
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sibi cũ esset barbatꝰ pucriciam atq infanciã ita placere multis audientib
dixerit. ut eciam uirauerit se similiter uelle iuuere. idq ita mͥ ꝓbaretur
uti inpuodenter negarẽ. nũ rephendendus uiderer si eũ existimarẽ cũhoc di¬
ceret significare uoluisse. sibi placere innocenciã. & ab eis qͥb hominũ genꝰ
in uolueret᷑ cupiditatib animũ alienũ: & exeo illũ magis magisq diligerẽ
qũa antea diligebam & iamsi fortasse. ille inpueroꝵ ętatib libertatẽ quandã
in ludendo & cibando atq ignauu ociũ stultꝰ adamasset: Rac enĩ eũ esse
defunctũ. postqu̾a hoc mͥ nunciatũ est. nec interrogari ame potuisse quicꝙ
laudarẽ ꝓpositũ. & uolunt atẽ per illa. ipsa u̾ba que acceperã: Quid qd̾eciam rustꝰ
rerũ existimator. ñ dubitaret forsitan laudare opinionẽ. ac uoluntatẽ meam

Expanded text:
quod sibi, cum esset barbatus, pueritiam atque infantiam ita placere multis audientibus quod sibi, cum esset barbatus, pueritiam atque infantiam ita placere multis audientibus dixerit. ut etiam iurauerit se similiter uelle uiuere, idque ita mihi probaretur, ut inpudenter negarem, num reprehendendus cuipiam uiderer, si eum existimarem, cum hoc diceret, significare uoluisse sibi placere innocentiam, et ab eis, quibus hominum genus inuolueretur cupiditatibus animum alienum, et ex eo illum magis magquam antea diligebam; etiamsi fortasse ille in puerorum aetatibus libertatem quamdam in ludendo et cibando atque ignavum otium stultus adamasset? Fac enim eum esse defunctum, postquam hoc mihi nuntiatum est, nec interrogari a me potuisse quicquam, laudarem propositum et uoluntatem per illa ipsa uerba, quae acceperam? quid? quod etiam iustus rerum existimator non dubitaret fortasse laudare opinionem ac uoluntatem meam,