comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stũ ostendã studio caluniandi etiã abipsiꝰ ma¬
nichei uanitatib exorbitare uoluisse. & in
uulgarẽ atq poeticã paganoꝵ opinionẽ aqͥb
se alienissimũ cupit uidi nescio qͣm incautũ
incidisse. Cũ enĩ dixisset nos uertisse idola in
marty res: qͦs uotis inqͥt similib colitis. Defun¬
ctoꝵ umbras. uino placatis & dapibꝰ. St̃ gͦ¬
nib audiuimꝰ. nunꝗ inlitt̃is legimꝰ. Immo
contradicere soletis talib opinionibꝰ. asseren¬
tes animas mortuoꝵ malas minꝰue purga¬
tas aut in reuolutiones irȩ. aut ingrauio¬
res aliqͣs poenas: bonas autẽ innaues imponi
& incęlo nauigantes transire hinc. in illud
phantasma t̾rȩ luminis ꝓqua pugnando peri¬
erant lta nullas animas circa suoꝵ corpoꝵ se¬
pulchra detiner i. Unde gͥ umbrȩ defuncto¬
rũ Quȩ substantia earũ. qͥlocꝰ : S maledicen¬
di cupiditate. faustꝰ qͥd ꝓfiteret᷑ oblitꝰ ẽ. Aut

Expanded text:
stum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Mastum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atque poeticam paganorum opinionem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quomodo incautum incidisse. cum enim dixisset nos uertisse idola in martyres — quos uotis, inquit, similibus colitis, defunctorum umbras uino placatis et dapibus — nibus audiuimus, numquam in litteris legimus; immo contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut in reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant; ita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detineri. unde igitur umbrae defunctorum ? quae substantia earum ? qui locus ? sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃ ueritatẽ. qm̃ oĩs creatura dĩbona ẽ. &
nichil abiciendũ qͦdcũ grãrũ actione ꝑcipit᷑.
ingrati creatori. & ꝓlargis eiꝰ beneficiis sacrile¬
gas retribuentes inurias. qm̃ plerũq inaga¬
pib etiã carnes pauꝑibꝰ erogant᷑: miscłiã xp̃i
a nors similẽ dicitis sacrificus paganoꝵ. quoꝵs
ñ nullis in hoc qͦq similes estis. ꝓpt̾ea enĩ
nefas habetis pecora occidi: qͥa humanas anima
inea reuolui arbitramini. qd inqͦrundã genti¬
liũ phylosophorũ libris inuenit᷑. quanquam
a posteriorib alit̾ intellectũ. eẽ. dicat᷑. Uerũ
in hoc etiã multo deteriꝰ erratis. Illi enĩ inpeco¬
re tumuert̃ trucidare ꝓximũ suũ: nos aut̃
dm̃ ur̃m: cuiꝰ m̃bra. cẽ. etiã pecoꝵ animas ar¬
bitramini. Nã qͦd etiã hinc nob̃ calũniat᷑ fau¬
stꝰ qͦd martȩrũ memorias honoramꝰ. in hoc
dicens nos idola conuertisse: ñ tã me mouoe
ut huic calũniȩ respondeã. quã ut ipsũ fau¬

Expanded text:
unt ueritatem, quoniam omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, ingrati creatori et pro largis eius beneficiis sacrilegas retribuentes iniurias, quoniam plerumque in agapibus etiam carnes pauperibus erogantur, misericordianorum similem dicitis sacrificiis paganorum, quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. propterea enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter intellectum esse dicatur. uerum in hoc etiam multo deterius erratis; illi enim in pecore timuerunt trucidare proximum suum, uos autem deum uestrum, cuius membra esse etiam pecorum animas arbitramini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Fau
Abbreviated transcription (Latin):
uis capite nata sit ad prudentiã consiliorũ in¬
t̃p̃tant᷑. quȩ rationis : ꝓpͥa cui sedẽ capitis
etiã plato dedit: s etiã uitia sicut de cupidine
diximꝰ. Unde qͥdã eoꝵ tragicꝰ ait. dm̃. eẽ amorẽ.
turpis & uitio fauens fux̃ libido. Nã & corpo¬
raliũ intiorũ simulacra romani consecraue¬
rt̃. sicut palloris & febris. Ut gͦ omittã qͦd
simulacrorũ adoratores circa ipsas corpors
figuras habent affectũ. ut eas ipsas formas
in locis honobilib sullimatas qͥb tantũ obse¬
quiũ exhibi uident tanquã deos timeant: il¬
lȩ ipsȩ int̾p̃tationes qͥbꝰ hȩc muta & surda &
cȩca. & exanimia defendunt᷑. digniꝰ accusant᷑.¬

Expanded text:
uis capite nata sit, ad prudentiam consiliorum inuis capite nata sit, ad prudentiam consiliorum interpretantur, quae rationis est propria, cui sedem capitis etiam Plato dedit, sed etiam uitia, sicut de Cupidine diximus. unde quidam eorum tragicus ait: . deum esse amorem turpis et uitio fauens finxit libido. Nam et corporalium uitiorum simulacra Romani consecrauerunt, sicut Palloris et Febris. ut ergo omittam, quod simulacrorum adoratores circa ipsas corporum figuras habent adfectum, ut eas ipsas formas in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum obsequium exhiberi uident, tamquam deos timeant, illae ipsae interpretationes, quibus haec muta et surda et caeca et exanima defenduntur, dignius accusant
Abbreviated transcription (Latin):
certo acidant que fortinta aicunt᷑ ł c¬
tria fata. incolo fuso. digitisq: filũ exlana tor¬
quentiuꝰ ꝓpt̃ tru tẽpori P rȩteritũ: qͦo infuso iã
netu ata in uolutũ ẽ Presens: qͦd int̾ digitos nen¬
tis teaicit᷑. futurũ inlana quȩ eolo implicata
est qͥd adhuc ꝑdigitos nentis adfusũ. tanquã
ascsscit᷑. & martis adulterã: qͥa belligerantibꝰ in¬
congrua . ẽ. & cupidinem puerũ uolitantẽ ac
sagittantẽ. qͥd irrationabilis & instabilis amor
corda uulneret miserorũ. &alia ꝑmulta iN
hunc modũ. Quo circa hoc ineis ridemꝰ qͦd int̾¬
p̃tata sic adorant: quȩ ñ intellecta: quãuis
dãnabilit tam̃ excusabilit̃ adorarent. Ipsis qͥp¬
pe int̾ptationibꝰ conuincunt᷑. ñ se illũ dm̃ co¬
lert cuiꝰ soliꝰ participatione mens beata fit. s
abillo conditã creaturã. Nec solas uirtutes
ipsiꝰ creaturȩ. sic̃ mineruã cuiꝰ fabulã qͦd de io¬

Expanded text:
certo accidant, quae fortuita dicuntur, certo accidant, quae fortuita dicuntur, tria Fata in colo et fuso digitisque filum ex lana torquentibus propter tria tempora, praeteritum, quod in fuso iam netum atque inuolutum est, praesens, quod inter digitos nentis traicitur, futurum in lana, quae colo inplicata est, quod adhuc per digitos nentis ad fusum tamquam asciscitur, et Martis adulteram, quia belligerantibus incongrua est; et Cupidinem puerum uolitantem ac sagittantem, quod inrationabilis et instabilis amor corda uulneret miserorum, et alia permulta in hunc modum. quocirca hoc in eis inridemus, quod interpretata sic adorant, quae non intellecta quamuis damnabiliter, tamen excusabilius adorarent. ipsis quippe interpretationibus conuincuntur non se illum deum colere, cuius solius participatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam; nec solas uirtutes ipsius creaturae, sicut Mineruam, cuius fabulam, quod de Io
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac fide doctrinaq uiuitis. & miramini
qͥa sic abominamini. Uerũ si mnistis tã emi¬
nentibꝰ notissimisq luminibꝰ sic erratis. ut
incis ñ qͥ st̃ s qͦd uob̾ dem̃tissime fingitis ad¬
oretis qͥd de cȩteris ur̃is fabulis dica: Quis
enĩ splenditenens suspendit mundũ: Et
qͥs athlas cũ illo supportat: hȩc & innume¬
rabilia quȩ similit deliratis omĩno ñ st̃. &
colitis ea. Hinc uos paganis dicimꝰ deteriores.
eo tantũ similes qͥd multos deos colitis. eo uͦ
inpeiore partẽ dissimiles: ꝗͥd illi ꝓ diis ea co¬
bunt quie sc̃ s: dii nsunt: uos aut᷑ colitis ea
Habent qdem & illi quȩda fabulosa figmenta
s esse illas fabulas norunt. & uel ã poetis de¬
sectandi causa fictas esse assert̃: uł eas adna¬
curã rerũ uł mores hominũ int̃ p̃tari co¬
nant᷑ scut uulcanũ clauduĩ: qͥa ignis t̾re¬
ni motꝰ cĩmodi ẽ. & fortuniã cecã qͦ exin¬

Expanded text:
ex hac fide doctrinaque uiuitis. et miramini, ex hac fide doctrinaque uiuitis. et miramini, quia sic abominamini ! Uerum si in istis tam eminentibus notissimisque luminibus sic erratis, ut in eis non quod sunt, sed quod uobis dementissime fingitis adoretis, quid de ceteris uestris fabulis dicam? quis enim splenditenens suspendit mundum et quis Atlas cum illo subportat ? haec et innumerabilia, quae similiter deliratis, omnino non sunt et colitis ea. hinc uos paganis dicimus deteriores, eo tantum similes, quod multos deos colitis; eo uero in peiorem partem dissimiles, quod illi pro diis ea colunt, quae sunt, sed dii non sunt; uos autem colitis ea, habent quidem et illi quaedam fabulosa figmenta. sed esse illas fabulas norunt et uel a poetis delectandi causa fictas esse adserunt uel eas ad naturam rerum uel mores hominum interpretari conantur. sicut Uulcanum claudum, quia ignis terreni motus eiusmodi est, et Fortunam caecam. quod ex in
Abbreviated transcription (Latin):
disiuncta st̃ hȩc duo lumina: ut cũ sol uer¬
git adoccidentẽ. dunc luna surgat abori.¬
ente. Exqͦ fit. ut qm̃ infirmant᷑ omĩa quae
uirtute deserunt᷑: ed sapientia sit infirmi¬
or qͦ ⁊ luna plenior. Si aut̃ qͥd ueritas hab&.
& sapientia dĩ semꝑ tantundẽ sapit. cur hȩc¬
sic duo dicitis ut ea locorũ sedib int̾uallisq
separetis. cũ & ipsas sedes eiꝰdẽ substantiȩ dica¬
tis: ohomines ceca &e insana m̃te ñ receden¬
tes a phantasmate corporũ. & uirtute ac
sapientia ita carentes. ut nec saꝑe possitis
aliqͥo fortit. nec ualere sapient̃: Itane uͦ de¬
testanda & anathemanda stulticia. xp̃c ꝑ
solẽ lunãq distentꝰ. hic uirtute habitans.
hic sapientia. nec hic ꝑfectꝰ & pleuꝰ. nec inso
le sapiens. nec inluna p̃potens. utrobiq
pulchros pueros subornat concupiscendos
feminis pͥncipibꝰ tenebrarũ. & masculis pu.¬
ellas : Hȩc legitis hȩc creditis. hȩc docetis.

Expanded text:
disiuncta sunt haec duo lumina, ut cum sol uerdisiuncta sunt haec duo lumina, ut cum sol uergit ad occidentem, tunc luna surgat ab oriente . ex quo fit, ut, quoniam infirmantur omnia, quae uirtute deseruntur, eo sapientia sit infirmior, quo est luna plenior. si autem. quod ueritas habet, et sapientia dei semper tantundem ualet, et sic duo dicitis, ut ea locorum sedibus intervallisque separetis, cum et ipsas sedes ejusdem substantiae dicatis, homines caeca et insana mente non recedentes a phantasmate corporum, et virtute ac sapientia ita carentes, ut nec sapere possitis aliquid fortiter, nec valere sapienter? Itane vero, detestanda et anathemanda stultitia, Christus per solem lunamque distentus; hic virtute habitans, hic sapile sapiens nec in luna praepotens, utrobique pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum et masculis puellas ? haec legitis, haec creditis, haec docetis,
Abbreviated transcription (Latin):
ri similitudinis nebulã hominibꝰ carnalibꝰ
& animalib decipiendis. qͥnichil putant. eẽ
nͥ qͦd corporale cogitauerint. Caloris enĩ ui¬
olentia: oꝑatio ÷ admouendũ. unde uirtuti
tribueret᷑: lucis aut̃ clarꝰ fulgor ad demon¬
strandũ. unde hanc sapientię darent. Cũ uͦ
lux longe insole p̾cellat. qͦmͦ ibi uirtꝰ. hic aut̃
qͥd tanto minꝰ lucet sapientia. ẽ. õ sacrilega
tur a se ipse xpc̃. cũ abeo ñ separet᷑ sp̃s sc̃s: a¬
tribuit: totã mundi fabricã implere phibe¬
tis. Unde sol aluna circũtꝰ suos ꝑagentes.
semꝑ cũ illo st̃. A sole aut̃ luna recedit. & ad
solẽ rursꝰ accedit. Ita uob̃ auctoribꝰ uł potiꝰ de¬
ceptoribꝰ ꝑdimidiã partẽ circuli recedit a
uirtute sapientia. & ad eã ꝑaliã dimidũ rur¬
sus accedit. & cũ plena .ẽ. tũ longe . ẽ. a uirtu¬
te sapientia. Ecenĩ tã longo int̾uallo a se

Expanded text:
risimilitudinis nebulam hominibus carnalibus risimilitudinis nebulam hominibus carnalibus et animalibus decipiendis, qui nihil putant esse, nisi quod corporale cogitauerint; caloris enim uiolentia operatio est ad mouendum, unde uirtuti tribueretur; lucis autem clarus fulgor ad demonsti-andum, unde hanc sapientiae darent. cum uero lux longe in sole praecellat. quomodo ibi uirtus. hic autem quod tanto minus lucet, sapientia est? o sacrilega tur a se ipse Christus, cum ab eo non separetur Spiritus sanctus? Atribuit, totam mundi fabricam implere perhibetis. Unde sol et luna circuitus suos peragentes, semper cum illo sunt. A sole autem luna recedit, et ad solem rursus accedit: ita vobis auctoribus, vel potius deceptoribus, per dimidiam partem circuli recedit a virtute sapientia, et ad eam per aliam dimidiam rursus accedit; et cum plena est, tum longe est a uirtute sapientia; tunc enim tam longo interuallo a se
Abbreviated transcription (Latin):
nullo corpore adiuncto ꝑse ipsã incorpore¬
am. spũalem. in cõmutabilẽq substantia. etiã
locis diuiditis. Nec saltẽ trinitati loca tria
datis s quattuor. Patri unũ. id: lum̃ inac¬
cessibile qͥd ꝓrsus ñ intelligitis. Filio duo. solẽ
uirtutẽ filiĩ. & inluna sapientiã: Cũenĩ in
ipso patre filiꝰ inseparabilis maneat. qͦmͦ po¬
cest sapientia eiꝰ abenis uirtute. separari.
ut illa sit insole. hȩc inluna. cũ ꝑhuiꝰmodi
locos nͥ corpora diuidi separariq ñ possint:
Quod si sciretis: nunquã stulto in sanoq phan-¬
tasmate. tantas fabulas texeritis. At in ea
ipsa falsitate atq fallacia. quã incongrue. qͣm
querse. sede sapientiȩ minꝰ lucere quã sede
iircitis. cũ adurtutẽ ꝑtinere uideat᷑ oꝑa¬
ri & efficere. ad sapientiã uͦ docere & ostende¬
re : Ae ꝑhoc si calor insole. lux aut̃ p̃pollerae
inlumna: ut cunq inuenissent ista figm̃ta ue¬

Expanded text:
nullo corpore adiuncto per se ipsam incorporenullo corpore adiuncto per se ipsam incorpoream spiritalem incommutabilemque substantiam etiam locis diuiditis. nec saltem trinitati loca tria datis, sed quattuor: patri unum, id est lumen inaccessibile, quod prorsus non intellegitis; filio duo, solem uirtutem filii et in luna sapientiam? cum enim in ipso patre filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia eius ab eius uirtute separari, ut illa sit in sole, haec in luna, cum per huiusmodi locos nisi corpora diuidi separarique non possint? quod si sciretis, numquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texeretis. at in ea ipsa falsitate atque fallacia quam incongrue, quam peruerse sedem sapientiae minus lucere dicitis quam sedem uirtutis, cum ad uirtutem pertinere uideatur operari et efficere, ad sapientiam uero docere et ostendere . ac per hoc, si calor in sole, lux autem praepolleret in luna, utcumque inuenissent ista figmenta ue
Abbreviated transcription (Latin):
cartaginẽ cognitã: abhac qͦq cogitatione
qua certa & nota corpora cogito. longe
incõparabilit᷑ distat cogitatio qͣ intelligo
iusticiã. castitatẽ. fidẽ. ueritatẽ. caritatẽ
bonitate. & qͥcqͥd eiꝰ modi ẽ. Quȩ cogitato
dicite si potestis quale lum̃ sit. qͦ illa omĩa
quȩ hoc ñ st̃: & int̾ se discernunt᷑ & qͣntũ
abhoc distent fida manifestatione cognos
fecit. Hoc deniq mutabile. dũ uult qͦd nolebat.
& sut qͥd nesciebat. & reminiscit᷑ qͥd oblitũ erat:
illud aut in cõmutabili uoluntate. ueritate.
etnitate ꝑsistit. Rinede nob̾⁊ initiũ existen¬
di ratio cognoscendi. lex amandi. Inde om̃ibꝰ
& irration abilibꝰ animantib natura qͣiiuunt.
ligor qͥsentiunt. motꝰ qͦ appetunt. Inde etiã
omib corporib m̃sura ut subsistant numerꝰ
ut ornent᷑ pondus ut ordinent᷑. Itaq lum̃
illud. trinitas inseparabilis unꝰ ÷ ds̃. cuuꝰ uoᷤ

Expanded text:
Carthaginem cognitam: ab hac quoque cogitatione Carthaginem cognitam: ab hac quoque cogitatione qua certa et nota corpora cogito, longe incomparabiliter distat cogitatio qua intelligo iustitiam, castitatem, fidem, ueritatem, caritatem, comitatem et quicquid eiusmodi est, quae cogitatio, dicite, si potestis, quale lumen sit, quo illa omnia, quae hoc non sunt et inter se discernuntur, et quantum ab hoc distent, fida manifestatione cognoscfecit; hoc denique mutabile, dum uult, quod nolebat, et scit, quod nesciebat, et reminiscitur, quod oblitum erat, illud autem incommutabili uoluntate, ueritate, aeternitate persistit, et inde nobis est initium existendi, ratio cognoscendi, lex amandi; inde omnibus et inrationalibus animantibus natura, qua uiuunt, uigor, quo sentiunt, motus, quo adpetunt; inde etiam omnibus corporibus mensura, ut subsistant, numerus, ut ornentur, pondus, ut ordinentur. itaque lumen illud trinitas inseparabilis, unus deus est, cuius uos
Abbreviated transcription (Latin):
iã quadriꝑtita fabula: depatris quidẽ se¬
ereto lumine qͥd uob̾dicã. nͥqͥa lum̃ cogita¬
re ñ potestus nͥ quale uidere consuestis. Hoc
enĩ conspicuũ. & omi carni ñ tantũ homi¬
nũ uerũ etiã bestiarũ & uermiculoꝵ no¬
tissimũ lum̃ intuentes: ex illo conceptã
corde phantasiã inĩm ensũ soletis augere.
& eã lucẽ dicere ubi ds̃ pat̾ habitat cũ reg¬
nicolis suis. Quando enĩ discreinstis lucẽ qua
unquã putaueritis esse intelligere ueritatẽ
nͥ formas corporeas cogitare. siue finitas si¬
ue exaliqͥb partib infinitas. quȩ inania
phantasmata esse nescitis: ꝓinde cũ tantũ
int̾sit int̾ cogitationẽ qͣ cogito t̾rã lumi¬
nis ur̃am quȩ om̃ino nuisquã ẽ. & cogita¬
tionẽ qͣ cogito alexandriã quã nunquaꝰ uidi.
s tam̃ . ẽ. rursꝰq tantũ int̾sit int̾ istã qua
cogito alexandriã incognitã & eã qͥ cogito

Expanded text:
iam quadripertita fabula de patris quidem seiam quadripertita fabula de patris quidem secreto lumine quid uobis dicam, nisi quia lumen cogitare non potestis, nisi quale uidere consuestis? hoc enim conspicuum et omni carni non tantum hominum, uerum etiam bestiarum et uermiculorum notissimum lumen intuentes ex illo conceptam corde phantasiam in inmensum soletis augere et eam lucem'dicere, ubi deus pater habitat cum regnicolis suis. quando enim discreuistis lucem, qua unquam putaveritis esse intelligere veritatem, nisi formas corporeas cogitare, sive finitas, sive ex aliquibus partibus infinitas; quae inania phantasmata esse nescitis? Proinde cum tantum intersit inter cogitationem qua cogito terram luminis vestram quae omnino nusquam eam vidi, sed tamen est; rursusque tantum intersit inter istam qua cogito Alexandriam incognitam, et eam qua cogito
Abbreviated transcription (Latin):
sũ tãclara rotunditate conspicuũ. s nescio
quã naue ꝑforam̃ triangulũ micantẽ atq
lucente. quã confictã cogitatis: adoretis. Quã
ꝓfecto faber ille ñ facerae: si quẽ admodũ e¬
munt᷑ ligna qͥb nauigiorũ tabulȩ cõpin-¬
gunt᷑: sic emerent᷑ & uerba. qͥbꝰ hereticorũ
fabulȩ confingunt᷑ Uerũ hȩc tolerabiliꝰ uł
rident᷑ uł flent᷑ inuob̾. Illud. illud ⁊ intole¬
rabilit̾ sceseratũ. qͦd de ipsa naui puellas pul¬
chras & pueros ꝓponi dicitis. qͦrũ formosissi¬
mis corporibꝰ mardescant pͥncipes tenebra.¬
rũ. adfeminas masculi. & admasculos femi.¬
nȩ ut in ipsa flagranti libidinȩ. & inbian¬
t concupiscentia: dem̃bris eoꝵ tanquã de
tetris sordidisq cõpedibꝰ dĩ uri m̃bra soluan¬
tur. &his obscenissimis pannis ur̃is cona¬
mini assuere ineffabilẽ trinitatẽ. dicentes
patee in secreto qͥdã lumine habitare. filiĩ

Expanded text:
sum tam clara rotunditate conspicuum, sed nescio sum tam clara rotunditate conspicuum, sed nescio quam nauem per foramen triangulum micantem atque lucentem, quam confictam cogitatis, adoretis. quam profecto faber ille non faceret, si, quemadmodum emuntur ligna, quibus nauigiorum tabulae conpinguntur, sic emerentur et uerba, quibus haereticorum fabulae confinguntur. uerum haec tolerabilius uel ridentur uel flentur in uobis; illud est intolerabiliter sceleratum, quod de ipsa naui puellas pulchras et pueros proponi dicitis, quorum formosissimis corporibus inardescant principes tenebrarum, ad feminas masculi et ad masculos feminae, ut in ipsa flagranti libidine et inhianti concupiscentia de membris eorum tamquam ' de taetris sordidisque conpedibus dei uestri membra soluantur. et his obscaenissimis pannis uestris conamini adsuere ineffabilem trinitatem dicentes patrem in secreto quodam lumine habitare, filii
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥsolo ñ fruens om̃is menis misera. ẽ : qliba re
ali ꝑfruat᷑. Uos aut̃ eũ ea colitis quȩ omĩno
fingunt᷑ ꝓpinqͥores essetis uerȩ pietati ac re-¬
ligiom si salte pagani essecis uł meoꝵ ge.¬
nere qͥcorpora colunt & si ñ colenda. s tam̃
uera Onde uos ueriꝰ dixerĩ nec solẽ istũ cole¬
re. adcuiꝰ girũ ur̃a gratio eircũ uoluit᷑. Nã &
de ipso tã falsa & tã detestanda iactatis: ut
si suas uindicaret iniuirias. iã flãmis eiꝰ ui¬
ui arderetis. Nã pͥmo eũ nauẽ qͣndã esse dici¬
tis. Ita ñ tantũ ut dr̃ toto cȩlo erratis. s
& natatis. deinde cũ om̃iũ oculis rotundꝰ
effulgeat. eaq illi figura ꝓsui ordinis posi¬
tionẽ ꝑfecta sit: uoseũ triangulũ ꝑhibetis
id ÷ ꝑqͣndã triangulã cęli fenestrã. lucẽ istã
mundo t̾risq radiare. lta fit ut adistũ qͥ¬
dẽ solẽ dorsũ ceruicẽq curuetis. ñ aut̃ ip¬

Expanded text:
et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde uos uerius dixerim nec solem istum colere, ad cuius gyrum uestra oratio circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda iactatis. ut si suas uindicaret iniurias, iam flammis eius uiui arderetis. nam primo eum nauem quandam esse dicitis; ita non tantum, ut dicitur, toto caelo erratis, sed et natatis. deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat eaque illi figura pro sui ordinis positione perfecta sit, uos eum triangulum perhibetis, id est per quandam triangulam caeli fenestram lucem istam mundo terrisque radiare. ita fit, ut ad istum quidem solem dorsum ceruicemque curuetis, non autem ip
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmolare dic. &e qͦrii nos socios esse ñ uult. lã uͦ
celũ & tra mare at aer. sol celuna. & cȩtera sỹ¬
dera: omia hȩc manifesta oculis apparent
atq ipsis seniib p̃stost̃. Quȩ cũ pagani tan¬
quã deos colunt. uł tanquã partes uniꝰ ma¬
gni di . Nã uniuersũ mundũ qͥdã eorũ pu¬
tant maximũ dm: ea colunt quȩ sunt. sũ
qͥb qͥndo agumꝰ ut ea ñ colant: ñ cis dicimꝰ
Q nulla sint. s qͦd colenda ñ sint. Fisꝙ eo¬
lendũ poꝵs om̃iũ conditorẽ dm̃ inuisibilẽ
suademꝰ cuiꝰ soliꝰ participatione beatꝰ hõ fie.¬
ri potest. qͦdom̃s uelle nemo ambigit. d qͥa
ñ nulli eoꝵ inuisibilẽ & incorporeã creatu¬
rã colunt. qͥd ÷ & anima mensq humana:
tam̃ qͥa nec ei modi creaturȩ participatione
sit hõ beatꝰ ille ñ solũ inuisibilis uexũ etiã¬
ille colendus: qͥsolo fruens beatꝰ fit cultor eiꝰ.

Expanded text:
immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero coelum et terra, mare et aer, sol et luna, et caetera sidera, omnia haec manifesta oculis apparent, atque ipsis sensibus praesto sunt. Quae cum Pagani tanquam deos colunt, vel tanquam partes unius magni dei; nam universum mundum quidam eorum putant maximum deum: ea colunt quae sunt. Cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus quod nulla sint, sed quod colenda non sint: eisque colendum horum omnium conditorem Deum invisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis ueille colendus est, quo solo fruens beatus fit cultor eius,
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ & nr̃a qͥeis longe diuersa sentimꝰ.
ita qͥdẽ oppositi inuicẽ nob̾ ut ÷ ueritas
& m̃daciũ. ut dies & nox. ut egestas & co¬
pia. ut morbꝰ & sanitas. Uos uͦ nec erroris
secta estis nec ueritatis. s scisma tantũ.
nec ipsũ ueritatis saltẽ. s erroris: ans̃¬
MMOTATA pestis. & uanitas uersipellis it
lodr bicis. qͥd si qͥs tͥ obicit nescit eũ qagais
Neq en ius paganios dicimꝰ aut scisma. pagano¬
rũ hhabs cũicis q̃ndã similitudinẽ eoco mul¬
tos bolatis deos. Uerũ uos eis eẽ. longe deceri¬
oꝑs. qͥdilli ea colunt quȩ st̃ s ꝓdiis colenda
nf. dunt enĩ ae idola s adsalute nichil sc̃.
& qͥolit arbore. ñ qͥdẽ arando s adorando. ñ
ioulit qͥdniinqua . ẽ: s qͦd ita colendũ non ẽ.
Ipsa etĩ demonia unde dic̃ apł̃s quȩ ĩmolant
gĩ demoniis ĩmolant ce ñ dõ: utiq it̃. qͥꝰ illoᷤ¬

Expanded text:
gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, ita quidem obpositi inuicem nobis, ut est ueritas et mendacium, ut dies et nox, ut egestas et copia, ut morbus et sanitas. uos uero nec erroris secta estis nec ueritatis. sed schisma tantum; nec ipsum ueritatis saltem. sed erroris. Auersipellis! utquid tibi obicis, quod si quis tibi obicit, nescit cum quo agat? neque enim uos paganos dicimus aut schisma paganorum, sed habere cum eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos; uerum uos eis esse longe deteriores, quod illi ea colunt, quae sunt, sed pro diis colenda non sunt; sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit, quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. ipsa etiam daemonia, unde dicit apostolus: quae inmolant gentes, daemoniis inmolant et non deo, utiq
Abbreviated transcription (Latin):
credatis exdõ. Sacrificia uͦ eors uertistis in
agapes. idola inmartires. qͦs uotis similibꝰ co¬
litis. Defunctoꝵ umbras. uino placatis & da¬
pibꝰ. Solennes gentiũ dies cũ ipsis celebratis.
ut lalendas. solsticia. De uita certe muta¬
stis nichil: esse sane scisma. a matrice sua di¬
uersũ nichil habens. nͥconuentũ. Necñ & pͥ¬
ores ur̃i iudei segregati etiã agentibꝰ. sculp¬
turas solũ dimisert̃. tẽplauͦ & ĩ molationes
& aras & sacerdotia atq om̃e sacrorũ mini¬
steriũ eodẽ ritu exercuert̃. ac̃ multo suꝑ¬
sticiosiꝰ quã gs̃. De opinione uͦ monarchiȩ
innullo etia᷑ ipsi dissentiunt apaganis.
Quare constat uos atq iudeos scismata. ẽẽ.
gentilitatis. cuiꝰ fidẽ tenentes &ritꝰ. modi¬
ce quãuis ĩmutatos : de sola conuentuũ
diuisione putatis uos esse sectas. Porro aut̃
sectas si quęras: ñ plus ert̃ quã duȩ. idest

Expanded text:
credatis ex deo; sacrificia uero eorum uertistis in credatis ex deo; sacrificia uero eorum uertistis in agapes, idola in martyres, quos uotis similibus colitis; defunctorum umbras uino placatis et dapibus, sollemnes gentium dies cum ipsis celebratis, ut Kalendas et solstitia . de uita certe mutastis nihil: estis sane schisma a matrice sua diuersum nihil habens nisi conuentum. necnon et priores uestri Iudaei segregati etiam ipsi a gentibus sculpturas solum dimiserunt: templa uero et inmolationes et aras et sacerdotia atque omne sacrorum ministerium eodem ritu exercuerunt ac multo superstitiosius quam gentes. de opinione uero monarchiae in nullo etiam ipsi dissentiunt a paganis . quare constat uos atque Iudaeos schismata esse gentilitatis, cuius fidem tenentes et ritus modice quamuis inmutatos de sola conuentuum diuisione putatis uos esse sectas. porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est
Abbreviated transcription (Latin):
iestatis simulacrũ. xpm̃ filiũ eiꝰ accipio. atã
mentẽ bonis artibꝰ &e disciplinis imbuta. bo¬
nores quoq diuinos ac̃ sacrificia. insolis orati¬
onibꝰ & ipsis puris ac simplicib pono. Quom
gͦ scisma sũ paganoꝵ: Hactenꝰ enĩ & iudeoꝵ
me poteras dicere scisma. qͥa & omipotentẽ
dm̃ colã qͦd sibi & iuderis om̃is audacit̃ assu¬
mit. cũ ñ considerares rituũ diuersitate qͥ
ame coleret᷑ om̃ps ce auideis. sitam̃ om̃ipo¬
tentẽ iudei colunt. S interĩ de opinione
tractamꝰ. quȩ sic & paganos de solis cultura
fefellit: ut de omipotentis iudeos. S nec ur̃n
qͥdem scisma si me dixeris uerũ. ẽ. quãuis xp̃m
uenerer & colã: qͥa alio eũ ritti colã & alia
fide quã uos. Scisma uͦ. aut nichil ĩmutare
debet abeo unde factũ ẽ aut ñ multũ. ut
puta uos: qͥdesciscentes agentibꝰ. monarchiȩ
opinionẽ pͥmo uob̾cũ diuulsistis. id ut oĩa

Expanded text:
iestatis simulacrum Christum filium eius accipio, aram iestatis simulacrum Christum filium eius accipio, aram mentem bonis artibus et disciplinis inbutam. honores quoque diuinos ac sacrificia in solis orationibus et ipsis puris ac simplicibus pono. quomodo ergo schisma sum paganorum? Hactenus enim et Iudaeorum me poteras dicere schisma, quia et omnipotentem deum colam, quod sibi et Iudaeus omnis audaciter adsumit, cum non considerares rituum diuersitatem, qua a me coleretur omnipotens et a Iudaeis, si tamen omnipotentem Iudaei colunt. sed interim de opinione tractamus, quae sic et paganos de solis cultura fefellit ut de omnipotentis Iudaeos. sed nec uestrum quidem schisma si me dixeris, uerum est, quamuis Christum uenerer et colam, quia alio eum ritu colo et alia fide quam uos. schisma uero aut nihil inmutare debet ab eo, unde factum est, aut non multum. ut puta uos, qui desciscentes a gentibus monarchiae opinionem primo uobiscum diuulsistis, id est, ut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ma gentiũ nuncupasti. Scisma ni fallor :.
eadẽ opinantẽ atq eodẽ ritu colentẽ qͦ
cȩteri: solo congregationis delectari dis¬
cidio. Secta uͦ. ẽ: longe alia opinantẽ quã
cȩteri: alio etiã sibi ac longe dissimili ri¬
eli diuinitatis instituisse culturã. Quȩ
si ita st̃: mea interi & opinio & cultꝰ lon¬
ge alia st̃ quã paganorũ. de tuis postea
uidebimꝰ. Pagani bona & mala. tetra &.
splendida. ꝑpetua & cadiica. mutabilia
& certa. corporalia & diuina. unũ hab̾e
pͥncipiũ dogmatizant. His ego ualde con¬
traria sentio. qͥ bonis omĩbꝰ pͥncipiũ fateor
dm̃. contrari ĩs uͦ: hẏlen. Sic enĩ mali pͥn¬
cipiũ acnaturã. cheoligͦnr̃ appellat. Itẽ pagani.
aris. delubris simulacris. uictimis atq incen¬
so. dm̃ colendũ putant. Ego abhis in hoc qͦq
multũ diuersꝰ incedo: qͥipsũ me simͥsim dig¬
nꝰ: rationale dĩ tẽplũ puto. uiuũ inuȩ ma¬

Expanded text:
ma gentium nuncupasti. schisma, nisi fallor, est ma gentium nuncupasti. schisma, nisi fallor, est eadem opinantem atque eodem ritu colentem quo ceteri solo congregationis delectari discidio; secta uero est longe alia opinantem quam ceteri, alio etiam sibi ac longe dissimili ritu diuinitatis instituisse culturam. quae si ita sunt, mea interim et opinio et cultus longe alia sunt quam paganorum; de tuis postea uidebimus. pagani bona et mala, taetra et splendida. perpetua et caduca, mutabilia et certa, corporalia et diuina unum habere principium dogmatizant. his ego ualde contraria sentio, qui bonis omnibus principium fateor deum, contrariis uero hylen; sic enim mali principium ac naturam theologus noster appellat. item pagani aris, delubris, simulacris?, uictimis atque incenso -deum colendum putant. ego ab his in hoc quoque multum diuersus incedo, qui ipsum me, si modo sim dignus, rationabile dei templum puto, uiuum uiuae ma
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. & sp̃s scĩ. unũ idẽq subtriplici appellatione
colimꝰ numeni. S patrẽ qͥdem ipsũ. lucẽ inco¬
lere credimꝰ sũmã ac pͥncipalẽ. quã paulus
alias inaccessibilẽ uocat. filiũ uͦ in hac scđa
auisibili luce consistere. Qui qm̃ sit & ipse
le habitare credimꝰ. sapientiã uͦ inluna.
ex uiribꝰ ac spũali ꝓfusione t̾rã qͦq concipientẽ
gignere patibile iħm qͥ÷ uita ac salus homi¬
nũ. om̃i suspensꝰ exligno. Quã ꝓpt̃ & nob̾cir¬
ca uniuersa. & uob̾ similit̃ erga panẽ & cali¬
cẽ par religio . ẽ. quãuis eoꝵ accerrime ode¬
ritis auctores. Hȩc nra fides ẽ. Dequa siquȩ¬
rendũ alias putaueris: audies. Quãuis nec
ullud adp̃sens minꝰ firmũ sit argum̃tũ. qͦd uł
tu uł qͥlib& aliꝰ rogatꝰ. ubinã dm̃ suũ credat
habitare: respondere ñdubitabit inlumine.
Exqͦ cultꝰ hic ms. om̃iũ pene testimonio con¬
firmat᷑. S nc̃ adillud. qͥa nos ñ sectã s scis¬

Expanded text:
itus sancti unum idemque sub triplici appellatione colimus numen; sed patrem quidem ipsum lucem incolere credimus summam ac principalem, quam Paulus alias inaccessibilem uocat, filium uero in hac secunda ac uisibili luce consistere. qui quoniam sit et ipse gele habitare credimus, sapientiam uero in luna. ex uiribus ac spiritali profusione terram quoque concipientem gignere patibilem Iesum, qui est uita ac salus hominum, omni suspensus ex ligno. quapropter et nobis circa uniuersa et uobis similiter erga panem et calicem par religio est, quamuis eorum acerrime oderitis auctores. haec nostra fides est: de qua si quaerendum alias putaueris, audies quamuis nec illud ad praesens minus firmum sit argumentum, quod uel tu uel quilibet alius rogatus, ubinam deum suum credat habitare, respondere non dubitabit: in lumine. ex quo cultus hic meus omnium paene testimonio confirmatur. Sed nunc ad illud. quia nos non sectam, sed schis
Abbreviated transcription (Latin):
ũ meũ: Hc̃ morẽ fuisse scriptoꝵ cũ gesta nar¬
rarent. qͥs nesciat : Quã multa & ipse dĩs eadẽ
locutione de se dic̃. qͥs enumerare sufficuat.
Cũ uenerit inqͥt filiꝰ hominis. putas iuemnet
fi aĩ netra: uon dix. cũ uenero putas inuenid.¬

Expanded text:
festum est morem fuisse scriptorum, cum gesta narrarent. quam multa et ipse dominus eadem locutione de se dicit, quis enumerare sufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dix
Abbreviated transcription (Latin):
tanta dignũ erat ꝓphetiã celebrabant futurȩ
uictimȩ quã xpc̃ obtulit. Unde iã xpĩan ꝑacti
eiꝰdẽ sacrificii memoriã celebrant. sacro sca ob¬
latione & participatione corporis & sanguinis
xp̃ĩ Manichei uͦ nescientes qͥd dãnandũ sit in

Expanded text:
tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Christi. Manichaei uero nescientes, quid damnandum s
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ fuint cuiꝰdã ueri sacrificiĩ. hȩc
aut̃ partĩ st̃ imitam̃ta falsorũ & fallaciũ de¬
orũ. hoc ÷ demonioꝵꝰ suꝑbe sibi ab eis qs de¬
ceꝑint diuinos honores exigentiũ. sic̃ sunt
uł erant omĩa intẽplis idolisq gentiliũ: par¬
tĩ p̃dicam̃ta uenturi uniꝰ uerissimi sacrifi.¬
ciĩ qͦd ꝓpeccatis om̃iũ credentiũ offerri opor¬
teret: qualia erant p̾cepta diuinitꝰ antiqͥs
patribꝰ nr̃is. ubi erat &. illa mystica unctio
qua xp̃c p̃figurabat᷑. Unde & ipsũ nomen
achrismatẽ dr̃ Pinde uerũ sacrificiũ qͦd
uni uero debet᷑ dõ. qͥeiꝰ altare solꝰ xpc̃ ĩpleu
arrogant̃ exposcunt. Unde dic̃ apłs. Quȩ ĩ¬
molant gs̃: demoniis ĩmolant ae ñ dõ. Non
qͦd offerebat᷑ culpans. s qͥa illis offerebatur
Hebrei aut̃. inuictimis pecorũ quas offere¬
bant do: multis ce uariis modis sicut re¬

Expanded text:
similitudinem fiunt cuiusdam ueri sacrificii. haec similitudinem fiunt cuiusdam ueri sacrificii. haec autem partim sunt imitamenta falsorum et fallacium deorum, hoc est daemoniorum, superbe sibi ab eis, quos deceperint, diuinos honores exigentium — sicut sunt uel erant omnia in templis idolisque gentilium — partim praedicamenta uenturi unius uerissimi sacrificii, quod pro peccatis omnium credentium offerri oporteret, qualia erant praecepta diuinitus antiquis patribus nostris, ubi erat et illa mystica unctio, qua Christus praefigurabatur, unde et ipsum nomen a chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus . unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑastis: Aut si ꝓpt̾ea ille ñ peccauit. qͥa hoc
necessitate fecit: maior ÷ ur̃a necessitas cũ
iã inpugna ꝓstrati iacetis. quã fuit illiꝰ ante¬
quã pugnaretis. lã enĩ uos patimini cõmix¬
tũ malũ. Nichil tale ille patiebat᷑: cũ tam̃
necessitatẽ ut uos micter& pateret᷑. Itaq
aut ipse potiꝰ uob debet qͦd ei dimittatis: auc
si nec ipse uob multo magis nec uos illi
UIbi sunt gͦ sacrificia ur̃a simplices ac purȩ o¬
rationes cũ sint fallaces & impurȩ blasphe¬
miȩ: E tam̃ uolo mͥ dicatis. unde ista omĩa
quȩ laudatis. inuob his nominibꝰ appelletis
ut dicatis tẽplũ. arã. sacrificiũ. Sieni uero do
ista uera ñ debent᷑: cur laudabilit̾ inuera re¬
ligione p̃dicant᷑ Si aut̃ do uero uerũ sacri¬
ficiũ rite debetͣ. unde eciã diuini honores rec¬
te appellant᷑: cȩtera quȩ dicunt᷑ sacrificia ad

Expanded text:
temperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc temperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in pugna prostrati iaceatis, quam fuit illius, antequam pugnaretis. iam enim uos patimini commixtum malum. nihil tale ille patiebatur, cum tamen necessitatem, ut uos mitteret. pateretur. itaque aut ipse potius uobis debet, quod ei dimittatis, aut si nec ipse uobis, multo magis nec uos illi. ubi sunt ergo sacrificia uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo mihi dicatis, unde ista omnia. quae laudatis in uobis, his nominibus appelletis, ut dicatis templum, aram, sacrificium. si enim uero deo ista uera non debentur, cur laudabiliter in uera religione praedicantur ? si autem deo uero uerum sacrificium rite debetur, unde etiam diuini honores recte appellantur, cetera quae dicuntur sacrificia ad
Abbreviated transcription (Latin):
estis hostibꝰ. ñ ualentes eorũ adõ ur̃o cõpesce¬
re feritatẽ. nͥ eoꝵ contaminati foeditate :
ñ habentes peccatũ ꝓpͥũ: s hostili uenẽno
tabefacti. Unde ñ potestis dicere inp̃cibꝰ ur̃is.¬
ꝓpt̃ głam nominis tui dñe lib̃a nos &e ꝓpͥci
esto peccatis nr̃is ꝓpt̾ nom̃ tuũ. s dicitis. lib̾a
nos arte tua qͥa ut mͦ in regno tuo securꝰ luge¬
as nos hic p̾mim̃. dilaniam᷑. in qͥnam᷑. Hȩc uax
accusatoria .ẽ: ñ dep̃catoria. Nec illud potestis
dicere qͦd magist ueritatis docuit. dimicte
nob debita nrã sic̃ & nos dimictimꝰ debitoribꝰ
nr̃is. Qui st̃ enĩ debitores ur̃i. qͥ inuos peccaue¬
rt̃. Sigens tenebrarũ: nunqͥd ei dimittitis
debita. quã usq infinẽ eradicatã ȩt̃no carcere
includitis: Quȩ aut̃ debita uob̃ potest ille
dimittere. qͣndo ille potiꝰ inuos peccauit cũ
adista uos misit. quã uos in illũ qͥ mittenti ob¬

Expanded text:
estis hostibus non ualentes eorum a deo uestro conpesceestis hostibus non ualentes eorum a deo uestro conpescere feritatem nisi eorum contaminati foeditate, non habentes peccatum proprium, sed hostili ueneno tabefacti. unde non potestis dicere in precibusam nominis tui, domine, libera nos; et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, sed dicitis: libera nos arte tua, quia ut modo in regno tuo securus lugeas, nos hic premimur, dilaniamur, inquinamur. haec uox accusatoria est. non deprecatoria. nec illud potestis dicere, quod magister ueritatis docuit: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. qui sunt enim debitores uestri, qui in uos peccauerunt? si gens tenebrarum, numquid ei dimittis debita, quam usque in finem eradicatam aeterno carcere includitis? quae autem debita uobis potest ille dimittere, quando ille potius in uos peccauit, cum ad ista uos misit, quam uos in illum. qui mittenti ob
Abbreviated transcription (Latin):
nantibꝰ & polluentibꝰ uinculis colligatũ esse
censetis. Ipsa uͦ anima ur̃a cui dõ laudẽ dicat.
cuiꝰ particulã se ipsã intenebrarũ gentẽ cap¬
ta teneri conclamans. qͥd aliud quã uituꝑat
dm̃ quẽ sibi alio pacto aduersꝰ hostes suos
consulere ñ potuisse testat᷑. nͥ partiũ suarũ
tanta corruptione & tã turpi capeiuitateꝰ
religiosȩ. s inuidiosȩ. Quid enĩ mali apud
illũ cõmiseratis. ut inpoena ista nc̃ adeũ ge¬
matis. quẽ ñ ꝓpͥa uoluntate peccando deseru¬
istis. s ab illo dati estis hostib ipsiꝰ. ut pax reg¬
no eiꝰ cõpararet᷑. nec saltẽ sicut obsides dari
solent cũ honore custodiendi. nec sic̃ pastor
adcapiendã bestiã tendit insidias: Pecus enĩ
suũ solet ponere in illa captoria tendicula.
ñ m̃brũ suũ. & plerunq ita: ut ante bestia
capiat᷑ quã petꝰ ledat᷑. Uos aut̃ m̃bra dĩ dati

Expanded text:
nantibus et polluentibus uinculis conligatum esse nantibus et polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat deum, quem sibi alio pacto aduersus hostes suos consulere non potuisse testatur, nisi partium suarum tanta corruptione et tam turpi captiuitate ? religiosae, sed inuidiosae. quid enim mali apud illum commiseratis, ut in poena ista nunc ad eum gematis, quem non propria uoluntate peccando deseruistis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno eius conpararetur ? nec saltem sicut obsides dari solent cum honore custodiendi, nec sicut pastor ad capiendam bestiam tendit insidias; pecus enim suum solet ponere in illa captoria tendicula. non membrum suum, et plerumque ita, ut ante bestia capiatur quam pecus laedatur. uos autem membra dei dati
Abbreviated transcription (Latin):
qu odore drsecteat: dt dicens. M isecda uolo giã
sanfient Vbi aut hoc dns cõmemoraueeiti
atindi Cu sculicet transirae ꝑsegite. & esua¬
rientes discipł̃i eiꝰ uellerent spicas qͦd homi¬
cidui esse uos dicitis exdisciplina urã qua imbu¬
istis mente uram. arã sane ñ di s demonioꝵ m̃da¬
cilo qͥriũ ex quorũ doctrinis inusta cauteriat᷑
maligna conscientia. homicidiũ appellanꝰ quã
ueritas in nocentiã dicit. Itaenĩ udeis ait .u¬
bi uos qͥq futuros ꝑcussit atq destrux̃. Sisei
condenassetis in nocentes. Quas aut̃ habe sim¬
puces & puras orationes tanquã diumnos hono¬
res ac sacrificia poteritis. cũ de ipsa natura atq
substantia diuina tanta indigna &e turpia sen¬
tutis ut ñ solũ urĩs sacrificiis dẽ ucrꝰ ñ ꝓpiciet᷑.
s insacrificiis paganoꝵ ds̃ ur̃ ĩmoletur: Neq
enĩ inlignis solũ & inherbis aut inm̃bris hu¬
manis. s etiã inpecorũ carnib eũ contami¬

Expanded text:
 delectatur deus dicens: misericordiam uolo quam sacrificium. ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet transiret per segetem et esurientes discipuli eius uellerent spicas, quod homicidium esse uos dicitis ex disciplina uestra, qua inbuistis mentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum doctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia, homicidium appellans, quam ueritas innocentiam dicit. ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque destruxit: si scicondemnassetis innocentes. Quas autem habere simplices et puras orationes tamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum deus uester immoletur? neque enim in lignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contami
Abbreviated transcription (Latin):
tisq mutatis etiã res ipsas esse diuersas qͥs ritꝰ
cũ res eȩdẽ sint ñ eas aliis sacram̃tis annunci¬
ari debuisse cõpletas. quã iis qͥbꝰ adhuc cõplen¬
dȩ pͣnunciabant᷑. Sienĩ soni uerbor qͥbꝰ loqͥ
duo uerba quȩ dixi. facienda & facta: nec
paribꝰ morarũ int̾uallis: nec isdẽ uł toti¬
dẽ licteris syllabisue sonuert̃. qͥd mirũ si
aliis mi sterioriĩ signaculis passio & resurrec¬
tio xp̃i futura ꝓmissa ẽ aliis iã facta annun¬
ciat᷑. quando qͥdẽ ipsa uerba. futurũ & factũ.
passurꝰ & passꝰ. resurrecturꝰ & resurrex̃. nec
tendi ȩqͣlit̃ nec similit̾ sonare potuert̃ : Quid
enĩ st̃ aliud quȩq corporalia sacram̃ta nͥquȩ¬
tur. cũ bapti᷑ mꝰ & fit & transit: ȩt̃na . ẽ. Ubi
rursꝰ etiã illȩ̨ syllabȩ celerit̃ sonantes & tͣn
omia fint & transeunt. sonant & transeunt.

Expanded text:
tisque mutatis etiam res ipsas esse diuersas, quas rittisque mutatis etiam res ipsas esse diuersas, quas ritcum res eaedem sint. non eas aliis sacramentis adnuntiari debuisse conpletas quam iis, quibus adhuc conplendae praenuntiabantur. si enim soni uerborum, quibus duo uerba, quparibus morarum intervallis, nec iisdem vel totidem litteris syllabisve sonuerunt: quid mirum si aliis mysteriorum signaculis passio et resurrectio Christi futura promissa est, aliis jam facta annuntiatur; quandoquidem ipsa verba, futurum et factum, passurus et passus, resurrecturus et resurrexit, nec tendi aequaliter, nec similiter sonare potuerunt? Quid enim sunt aliud quaeque corporalia sacramenta, nisi quaetur cum baptizamus, et fit, et transit, aeterna est: ubi rursus etiam illae syllabae celtranseunt, sonant et transeunt:
Abbreviated transcription (Latin):
nit soluere s adimplere. Qua ꝓpͣt̾ quęxit᷑
qͥdẽ int̾ scrutatores scãrũ scripturarũ. u¬
trũ tantũ ꝓfuerit antiqͥs iustis fides passut¬
ri & resurrecturi xp̃i. quã uł reuelationi¬
b discebant. uł inꝓpħis intelligebant: qͣn¬
tũ nc̃ ꝓdest fides passi & resuscitati. an ip¬
sa effusio sanguinis agni dĩ quȩ facta ÷ sic̃
ipse dic̃ ꝓmultis inremissionẽ peccatorũ.
aliqͥd utilitatis & purgationis uł dederit
uł addiderit. etiã iis qͥhoc tuturũ credentes antequĩ
fieret. Exhac uita emigrauerant. & utriĩ morꝰ eꝰ
adliberationẽ eciã mortuos uisitauerit. S nc̃ istã
quȩstionẽ uł ꝑtractando discutere. uł aliqͥd in ea
reꝑtui etiã confirmando definire: & longũ ÷ &
hinc oꝑi ñ necessariũ. Interĩ aduersꝰ calũnio¬
sã imꝑitiã fausti demonstrare suffecerit: qͥn¬
to errore delirent. qͥputant signis saeram̃.¬

Expanded text:
plere. Quapropter quaeritur plere. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fides passuri et resurrecturi Christi quam uel reuelationibus discebant uel in prophetis intellegebant, quantum nunc prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. quae facta est, sicut ipse dicit, pro multis in remissionem peccatorum. aliquid utilitatis et purgationis uel dederit uel addiderit etiam his, qui hoc futurum credentes, antequam fieret, ex hac uita emigrauerant. et utrum mors eius ad liberationem etiam mortuos uisitauerit. sed nunc istam quaestionem uel pertractando discutere uel aliquid in ea repertum etiam confirmando definire et longum est et huic operi non necessarium. Interim aduersus calumniosam inperitiam Fausti demonstrare suffecerit, quanto errore delirent, qui putant signis sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
paratior deb& esse xp̃ianꝰ. cũ illa fuerint ꝓmis¬
siones rerũ cõplendarũ. hȩc sint indicia cõple¬
tarũ: Qͦdenĩ adhuc ꝓmittit᷑ ȩccłȩ. id ÷ cor¬
pori xp̃i: & inmanifestatione p̃dicat᷑. & imp¬
so capite corporis saluatore id÷ in ipso me¬
diatore dĩ & hominũ homine xp̃o iħu. iã utiq
cõplecũ.ẽ. Qͥd enĩ ꝓmittit᷑. nͥ uita ȩt̾na exre¬
surrectione amortuis: Hoc iã cõpletũ ÷ in il¬
la carne qͦd uerbũ factũ. ẽ. & habitauit in no¬
bis. Tc̃ gͦ &e occulta erat fides. Nã eadẽ credebant.
eadẽq sꝑabant om̃s iusti & scĩ etiã tẽpoꝵ il¬
loꝵ. & ꝓmissiua erant illa omĩa sacram̃ta oisq
ritꝰ ille sacrors. Nc̃ aut̃ reuelata ÷ fides: in
quã conclusus erat popłs qͣndo sublege custo¬
diebat᷑. & qͦd fidelibꝰ ꝓmictit᷑ unudicio. iã
cõpletũ. ẽ in exẽplo. ꝑ eũ qͥlegẽ & ppłas ñ ue¬

Expanded text:
paratior debet esse christianus, cum illae fuerint promisparatior debet esse christianus, cum illae fuerint promissiones rerum conplendarum, haec sint indicia conpletarum ? quod enim adhuc promittitur ecclesiae, id est corpori Christi, et in manifestatione praedicatur et iso mediatore dei et hominum homine Christo Iesu, iam utique conpletum est. quid enim promittitur nisi uita aeterna ex resurrectione a mortuis? hoc iam conpletum est in illa carne, quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis. tunc ergo et occulta erat fides; nam eadem credebant eademque sperabant omnes iusti et sancti etiam temporum illorum; et promissiua erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, et quod fidelibus promittitur in iudicio, iam conpletum est in exemplo per eum, qui legem et p