comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a regendo uocati. ita regnũ a regib Re¬
gnum uniuersȩ nationes suis quȩq tẽ¬
porib habuerunt. ut assirii. medi. ꝑsȩ.
egyptii greci. Quoꝵ uices sors tempoꝵ
ita uolutauit. ut alterũ ab altero soluere¬
tur. Int̾ omnia autẽ regna terrarum duo
regna cęt̾is gloriosiora tradunt᷑ assirioꝵ
primũ. demde romanoꝵ. ut temporib
& locis int̾se ordinata. atq distincta st̃.
nam sicut illud priꝰ & hoc posteriꝰ ita illud
moriente hoc in occidente exortũ ẽ. Deniq
in illiꝰ fine huiꝰ mitiũ confestim fuit
Regna cȩtera cȩteriq reges uelut appendices
isto.⁊ habentur. Reges a regendo uocati.
sicut enĩ sacerdos a scĩficando. ita & rex a
regendo. Non autẽ regit qui non corrigit.
Recte gͥ faciendo regis nom̃ tenet᷑. peccando
amittit᷑. unde & apud ueteres tale erat pro¬
uerbiũ: rex eris.si recte facias. si ñ facias.
ñ eris. Regiȩ uirtutes p̾cipue duȩ. iustiria
& pietas. plꝰ aũ in regibꝰ laudat᷑ pietas. nam

Expanded text:
a regnando vocati: ita regnum a regibus. Regnum universae nationes suis quaeque temporibus habuerunt, ut Assyrii, Medi, Persi, Aegyptii, Graeci; quorum vices sors temporum ita volutavit, ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna caeteris gloriosiora traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur: unde et apud veteres tale erat proverbium: rex eris si rectem facias, si non facias non eris. Regie virtutes precipue due sunt: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas, nam
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ in pado paludibq utuntur. Carabꝰ
parua scapha. ex uimine facta quȩ c̃tecta
crudo corio genꝰ nauigii p̾bet. Portemia
nauicula siriatici generis. lata & sine ca¬
rina. a portando uocata. utuntur his in
pannonia. Trabariȩ amnicȩ naues quȩ
ex singulis trabib cauant᷑. quȩ alio nomi¬
ne litorariȩ dicuntur. hȩ & caudicȩ ex uno
ligno cauato factȩ & inde caudicȩ quia a
quatuor usq ad decẽ homines capiunt¬

Expanded text:
quem in Pado paludibusque utuntur. Carabus quem in Pado paludibusque utuntur. Carabus parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigii praebet. Portemia navicula Syriatici generis lata et sine carina, a portando vocata. Utuntur his in Pannonia. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio nomine liligno cavato facte: et inde caudice, quia a IV usque ad X homines capiunt
Abbreviated transcription (Latin):
gii p̃bet. quales utunt᷑ germanoꝵ piratȩ
in oceani litorib uł paludib ob agilitatẽ.
de qualib hystoria. gens inquit saxonũ
mio paronib ñ uirib nituntur. fugȩ po¬
tius quã bello parati. Celones quos greci
celeras uocant. idest ueloces. Biremes
uł triremes. agiles & ad ministeriũ clas
equora cana celones. Biremes autẽ naues
sunt habentes remoꝵ ordinẽ geminum.
triremes & quadriremes trium & quatuor
ordinũ. sic & penteres. & exeres quinos uł
senos ordines habentes. Actuariȩ naues
sunt. quȩ uelis simul & remis aguntur.
Yppogauns in quo equos transuehere solitũ
est. Pontoniũ nauigiũ fluminale. tardũ
& graue. qđ ñ nisi remigio ꝓgredi potest.
hnc & transiectus idest extentus. est enĩ¬
fundis latus. unde & trans ethina dicit᷑
extentus sunis. Iimbus nauicula breuis.
quȩ alia appellatione dicit᷑ & cymba. et
catipolus. sicut & lintris idest carabus.

Expanded text:
gi praebet; quales utuntur Germanorum piratae gi praebet; quales utuntur Germanorum piratae in Oceani litoribus vel paludibus ob agilitatem. De qualibus Historia 'Gens,' inquit, 'Saxonum mioparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati.' Celoces, quas Graeci κέλητας vocant, id est veloces biremes vel triremes, agiles et ad ministerium classaequora cana celocis. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et transenna dicitur extentus funis. Lembus navicula brevis, qucaupolus, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ a decurrendo dictus. cursũ enim
greci dromũ uocant. Classis dicta a gre¬
co uocabulo apio Ton kaxon. idest a li¬
gnis. unde & calones nauiculȩ quȩ ligna
militib portant. Anciromanchus di¬
ctus ꝓ eo qd̃ celeritate sui anchoris. &
instrumentis reliquis nauiũ uehendis
sit aptus. Faselus est nauigiũ quem nos¬
corrupte basellũ dicimꝰ. de quo uirgiliꝰ
scopus nauigiũ qd latine speculatoriũ
dicit᷑. scopos enĩ grece latine intendere.
dicit᷑. Barca est quȩ cuncta nauis com¬
mercia ad litus portat: hanc nauis in
pelago ꝓpter nimias undas suo suscipit
gremio. ubi enĩ appropinquauerit ad¬
portũ. reddit uicem barca naui ꝙͣ accipit
in pelago. Paro nauigium piratarũ aptũ.
& ex his ita uocatũ. cicero. tunc se fluctige¬
ro tradit mandatq paroni: & alibi. parun¬
culis ad litꝰ ludit celerib A ioparo qͣsi mini¬
mꝰ paro.ẽ scafa ex uimine facta quȩ c̃tecta
crudo corio genꝰ naui¬

Expanded text:
autem a decurrendo dictus: cursum enim autem a decurrendo dictus: cursum enim Graece dromon vocant. Classis dicta est Graeco vocabulo apo ton calon, id est, lignis: unde et calones naviculae, quae ligna militibctus pro eo quod celeritate sui ancoris et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. corrupte baselum dicimus. De quo Virgilius: κοπος, navigium quod Latine speculatorium dicitur, σκοπεῖν enim Latine intendere dicitur. 19. Barca est, quae cuncta navis commercia ad littus portat. Hanc navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio. Ubi autem appropinquaverit portui, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. 20. Paro navigium piratarum aptum, et ex iis ita vocatum, Cicero: Tunc se fluctigero tradit, mandatque paroni. Et alibi: Parunculis ad littus ludit celeribus. 418 21. mus paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navi
Abbreviated transcription (Latin):
ctorem quęrat. id est ꝑitum. sapientem.
strenuũ. qui continere & gubernare no¬
uit ꝓpter maritima ꝑicula & casꝰ. unde
tes puium mare usib humanis fecert̃
Ratis primũ & antiquissimũ nauigii genꝰ
erudib tignis asseribq consertum. ad
cuiꝰ similitudinẽ fabricatȩ naues st̃. Rata¬
riȩ dictȩ nunc iam rates. abusiuȩ naues.
nam ꝓprie rates st̾. conexȩ inuicẽ trabes.
Trieris nauis magna quã greci dulconem
uocant. de qua in ysaia dicit᷑. ñ transibit
ꝑ eam trieris magna. Carpasia nauis a
carpados insula nominata. sicut a rodo
rodia. sicut ab alexandro alexandrina.
Liburnȩ dictȩ a libiis. naues enĩ st̃ nego
int̾ alta nauiũ. Rostratȩ naues uocatȩ
ab eo qđ in fronte rostra exea habeant.¬
ꝓpter scopulos ne feriantur & collidant᷑.
Longȩ naues sunt. quas dromones uocamꝰ.
dicte eo qđ longiores sunt ceu̾s. cui contͣ¬
rius ẽ musculus curtũ nauigiũ. Dromo

Expanded text:
ctorem quaerat, id est peritum, sapientem, ctorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus. Unde tes pervium mare usibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant. De qua in Esaia 33, 21: 'Non transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negointer alta navium. Rostratae naves vocatae ab eo qpropter scopulos, ne feriantur et collidantur. Longae naves sunt, quas dromones vocamus: dictae eo quod longiores sint caeteris: cujus contrarius musculus, curtum navigium. Dromo
Abbreviated transcription (Latin):
RTIUII
quarundã uocabula
quib aliquid fabricat᷑
uł instrum̃ta artificũ.
uel quȩ ministeriũ
exhibent atq aliqͥd
huiꝰcemodi deinceps
ex parte notanda
stadui. Artifex ge¬
nerale nom̃ uocatur. qd artẽ faciat
sicut aurifex qui aurũ facit. faxo enĩ
ꝓ facio antiqui dicebant. Nauclerus
dominꝰ nauis est appellatꝰ ita qđ nauis
in sorte ei sit. cleros enĩ grece sors dicit᷑
cȩteri autẽ in naui in contributione st̃
Gubernio qui & gubernator. qͣsi cohiber¬
nator qđ cohibeat prudentia sua hib̃na
idest tempestates maris. Nauta a naui
dictus ꝑ diriuationẽ. Nauita autẽ ꝓnau¬
ta poetice dicit᷑. sicut mauors ꝓ mars. nã
rectũ est nauta. Remex uocatus qd̾ remũ
regit. sic autẽ remex. quomͦ tubex ꝓ nomi¬
natiuo casu. Epibata greco nomine ap¬
pellatur. qui latine dicitur suꝑueniens.
hic nichil haber negocii. s naulo dato
in alias terras transire. dispoiit. Nauim
quidam phibent dictã eo qđ gnauũ re¬

Expanded text:
rtium quarundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod artem faciat, sicut aurifex qui aurum facit. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus domnus navis est, appellatus ita quod navis in sorte eius sit; κλῆρος enim Graece sors dicitur. Ceteri autem in navi in contributione sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi coibernator, quod coibeat prudentia sua iberna, id est tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta poetice dicitur, sicut Mavors pro Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex quomodo tubex dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam eo quod navum re
Abbreviated transcription (Latin):
cena autẽ erat locus infra theatrũ in
modũ domꝰ instructa cum pulpito.
qui pulpitus orcistra uocabatur. ubi
cantabant comici. tragici. atq saltabañ
histriones & mumi. dicta autem scena
greca appellatione eo qd in speciẽ domꝰ
erat instructa. unde & apud ebreos ta¬
bernaculoꝵ dedicatio a similitudine
erat scenȩ ubi saltator agere posset aut
duo inter se disputare. ib̃i enĩ poetȩ come¬
di & tragedi ad certamen conscendebant.
hisque canentib alii gestus edebant.
fficia scenica ii. De Tragediis
comedi. tragedi. temelici. histriones. mui.
gesta atq facinora sceleratoꝵ regũ luctu¬
cantabant. atq stupra uirginũ & amores
meretricũ in suis fabulis exprimebant.

Expanded text:
cena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, qui pulpitus orchestra vocabatur; ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena Graeca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa. Unde et apud Hebraeos tabernaculorum dedicatio a similitudine us erat scenae, ubi saltator agere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enim poetae comoedi et tragoedi ad certamen conscendebant, hisque canentibus alii gestus edebant. Officia scenica: tragoedi, comoedi, thymelici, histriones, mimi gesta atque facinora sceleratorum regum luctucantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulis exprimebant.
Abbreviated transcription (Latin):
Lota dicta. qđ qͣsi ruat. est enĩ machina
de qua e flumine aqua extrahit᷑. Lucretiꝰ
Austra autẽ idem & rota ab hauriendo aqu̾a
dicta: Girgillus qđ in giro uertat᷑ ẽ enĩ lignũ
transuersa ꝑtica mobile ex quo funis cum
situla uł utre. in puteũ demittitur. hauri¬
endȩ aquȩ causa. Telonem hortulam uo¬
cant lignũ longũ quo hauriunt aquas
& dictũ telonẽ a longitudine. Telũ enĩ dici¬
tur iuxta grecos. quicqͥd longũ ẽ: unde &
mustela uocata. qͣsi mus longꝰ. hoc instru¬
mentũ hispani ciconiã dicunt ꝓpter quod
imitetur eiꝰdem nominis auẽ leuantis aquȩ
ac deponentis rostrũ dũ clangit. Ama.
Luprs qͥ & canicula ferreus arpax: qͥa siquid
in priteũ decidit. rapit & extrahit. unde &
nom̃ accepit. Arpax autẽ dictꝰ qđ arripit.
arpe est enĩ enĩ grece rap ere. Sarculus
XU. De Instrum̃tis equoꝵ

Expanded text:
ota dicta quod quasi ruat: est enim machina de qua e flumine aqua extrahitur. LucretiuAustra autem, id est rota, ab auriendo aquam dicta. Girgillus, quod in giro vertatur: est enim lignum in transversa pertica mobile ex quo funis cum situla vel utre in puteum dimittitur auriendae aquae causa. Telonem hortulani vocant lignum longum quo auriunt aquas. Et dictum telonem a longitudine; τηλὸν enim dicitur iuxta Graecos quidquid longum est; unde et mustelam vocant quasi mus longus. Hoc instrumentum Hispani ciconiam dicunt, propter quod imitetur eiusdem nominis avem, levantes aqua ac deponentes rostrum, dum clangit. Ama. Lupus, qui et canicula, ferreus arpax, quia, si quid in puteum decidit, rapit et extrahit; unde et nomen accepit. Arpax autem dictus quia arripit; arpe enim est Graece rapere. Sarculus. § 16 De instrumentis equo
Abbreviated transcription (Latin):
T̃. dccccxc.iiii.
Amon ann̾ .xii. Census pͥmũ agit᷑.
losias ann̾ .xxxii. Thales
philosophus agnoscitur.
in Ierosolimis incensũ est.

Expanded text:
t. IVMCCCCLXXXVIII. Amon ann. XII. Census primum agitur. IVMDLV. Iosias ann. XXXII. Thales philosophus agnoscitur. Hierosolymis incensum est.
Abbreviated transcription (Latin):
cta. quia dũ sit natura eiꝰ frigida intꝰ occul¬
tum continet ignẽ. unde & ꝑfusa aqua
rum aliqͥd facit. postquã enĩ arserit aquis
incenditur. quib solet ignis extingui. oleo
extinguitur. quo solet ignis accendi. usus eiꝰ
structuris fabricȩ necessariꝰ. nam lapis la
structuris. ex molle utilis tectoriis. Arena
ab ariditate dicta. ñ ab adherendo in fabri¬
cis ut quidã uolunt. huiꝰ ꝓbatio si manu
impssa stridat. aut si in uestem candidã
sparsa nichil sordis relinquit.

Expanded text:
cta, quia dum sit tactu frigida, intus occultum continet ignem. Natura ejus cit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. Nam lapis lapstructuris, ex molle utilis tectoriis. ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat.
Abbreviated transcription (Latin):
sui calcetur. cui contrariꝰ est scrupulus.
lapillus minutus & asper. qui si inciderit
in calciamentũ nocet & molestia ẽ animo.
unde & animi molestiã scrupulũ dicimꝰ.
hinc & scrupea saxa idest aspera. Cotis nom̃
accepit qd̃ ferrũ ad incidendum acuat. cotiᷤᷤ
enĩ greco sermone incisio nominatur. ex
his aliȩ aquariȩ st̃. aliȩ oleo indigent in
acuendo. s oleũ lenem. aquȩ aciem acerri¬
mam reddunt. Pumex uocat᷑ eo qđ spumȩ
densitate concretus fiat. & est aridus cando¬
re paruus. tantãq naturã refrigerandi ha-¬
bens. ut in riase missus musta deferuere
desinant. Rudos artifices appellant lapi-
mentis faciendis suꝑsundunt. unde & ru¬

Expanded text:
sui calcetur: cuius contrarius est scrupus, sui calcetur: cuius contrarius est scrupus, lapillus minutus et asper, qui si inciderit in calciamentum, nocet et molestia est animo; unde et animi molestiam scrupulum dicimus: hinc et scrupea saxa, id est aspera. Cotis nomen accepit quod ferrum ad incidendum acuat; †cotis† enim Graeco sermone incisio nominatur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo indigent in acuendo, sed oleum lenem; aquae aciem acerrimam reddunt. Pumex vocatur eo quod spumae densitate concretus fiat; et est aridus, candore parvus, tantamque naturam refrigerandi habens ut in vas missus musta fervere desinant. Rudus artifices appellant lamentis faciendis superfundunt,
Abbreviated transcription (Latin):
apis a terra tanquã densior etiã uulgo
discernitur. Lapis autẽ dictus. qd ledat
pedem. Lapis mollis est & sparsus. saxa ad¬
herent & a montib exciduntur. Petra gre¬
cum est. Silex est durus lapis. eo qd exiliat
ignis ab eo dictus. Scopulus a saxo eminen
tiꝰ qͣsi ab speculando dictus. siue a tegu
grece spelunca latine. est autẽ rupis ca¬
u̾ata. Crepido extremitas saxi abrupta.
unde & crepido uocata qđ sit ab rupti
mari. dictȩ a cauando quasi cauatȩ.
Murices petrȩ in litore simibes muricis
uiuis. acutissimȩ & nauibus ꝑniciose.
Icon saxum est qui humanȩ uocis sonum
captans. etiã uerba loquentiũ imitatur.
Icon autẽ grece latine imago uocat᷑. eo qđ
ad uocem respondens alieni efficit᷑ imago
sermonis. licet hoc quidẽ & locoꝵ natura
euenit ac plerũq conualliũ. Calculus ẽ
lapillus t̾rȩ ammixtus rotundus atq du¬
rissimꝰ. & omni puritate. lenissimꝰ. dictus
autẽ calculus qđ sine molestia breuitate.

Expanded text:
apis a terra tanquam densior, etiam vulgo discernitur. Lapis autem dictus, quod laedat pedem. Lapis mobilis est, et sparsus. Saxa haerent et a montibus exciduntur. Petra Graecum est. Silex est durus lapis, eo quod exsiliat ignis, ab eo ti, quasi ab speculando dictus; sive a tegimGraece, speluncae Latine. Est autem rupis cavata. Crepido extremitas saxi abrupta; unde et crepido vocata quod sit abrupti mari, dictae a cavendo, quasi cautae. Murices petrae in litore similes muricis vivis, acutissimae et navibus perniciosae. Icon saxum est, qui humanae vocis sonum captans, etiam verba loquentium imitatur: icon autem Graece, Latine imago vocatur, eo quod ad vocem respondens alieni efficitur imago sermonis; licet hoc quidem et locorum natura evenit, ac plerumque convallium. Calculus est lapillus terrae admixtus, rotundus atque durissimus, et omni puritate lenissimus. Dictus autem calculus quod sine molestia brevitate
Abbreviated transcription (Latin):
ost marmoꝵ genera gẽmȩ sequunt᷑.
quȩ multũ auri decorem tribuunt.
uenustate coloꝵ. Primordia erꝰ a rupe
caucaso fabulȩ ferunt. ꝓmetheũ primũ
fragmentũ saxi eiꝰ inclusisse ferro. ac di¬
gito circũdasse. hsq initiis cȩpisse anu¬
lum atq gemmnã. Genera geminarum
innumerabilia esse traduntur. e quib nos
ea tantũ quȩ principalia sunt. siue notis¬
sima annotabimꝰ. Gemmȩ uocatȩ. qđ
instar gummi translucent. Preciosi la¬
pides ido dicti sunt. quia care ualent.
siue ut a ulib discerni possint. seu qđ̃
rari sint. Omne qđ̃ rarũ est magnũ &
erat in isrł. hoc est rarus¬
UII. De
Uiridiorib Geminis.

Expanded text:
ost marmorum genera gemmae secuntur, quae multum auri decorem tribuunt venustate colorum. Primordia eius a rupe Caucaso. Fabulae ferunt Prometheum primum fragmentum saxi eius inclusisse ferro ac digito circumdasse, hisque initiis coepisse anulum atque gemmam. Genera gemmarum innumerabilia esse traduntur, e quibus nos ea tantum quae principalia sunt sive notissima adnotavimus. Gemmae vocatae quod instar gummi transluceant. Pretiosi lapides ideo dicti sunt quia care valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu quod rari sint. Omne enim quod rarum est magnum et erat in Israel,' hoc est rarus. De viridioribus gemmis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ad radium solis claris auro argen¬
toq reluceat. Sol enĩ a poetis elector uo¬
catur. Defecatiꝰ enĩ est hoc metallum
omnib metallis. huiꝰ tria genera. unũ
qđ ex pini arborib fluit qdꝰ sucinũ dici¬
tur. alterum metallũ dicit᷑ qd naturalit᷑
inuenitur. & in p̾cio habetur. terciũ qdđ
fit de trib partib auri & argenti una
quas partes etiã si naturale soluas inue¬
nies. unde nichil int̾esse natũ an factũ.
utrũq enĩ eiꝰdem naturȩ est. Clectrũ
qđ est naturale. etꝰ modi naturȩ est. ut
in conuiuio & ad lumina clariꝰ cunctis
metallis fulgeat. & uenenũ ꝓdat. nam
si eo infundas uenenũ. stridorẽ edit. &
colores uarios in modũ arcus cȩlestis
emittit

Expanded text:
d ad radium solis clarius auro argentoque 296 reluceat. Sol enim a poetis elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibus metallis. 2. Hujus tria genera. Unum, quod ex pini arboribus fluit, quod succinum dicitur; alterum metallum, quod naturaliter invenitur, et in pretio habetur; tertium, quod fit de tribus partibus auri et argenti una. Quas partes, etiam si naturale solvas, invenies. Unde nihil interest natum sit, an factum; utrumque enim ejusdem naturae est. 3. Electrum, quod est naturale, ejusmodin convivio et ad lumina clarius cunctis metallis fulgeat, et venenum prodat. Nam si eo infundas venenum, stridorem edit, et colores varios in modum arcus coelestis emittit
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad normã fieri & ad ppendiculum
respondere oportet. Norma dicta greco
uocabulo. extra quã nicbil rectã fieri po¬
test. componitur autẽ ex trib regulis
ita ut duȩ sint duoꝵ pedũ. tercia habeat
pedes duos. uncias decẽ. quas equali cras¬
situdine politas extremis cacuminib
sibi iungit. ut scemã trigoni faciant.
id erit norma. Regula dicta qđ sit re¬
cta quasi rectula & impedimentũ ñ habe¬
at. Perpendiculũ est qd semꝑ appendit᷑.
deniq in fabrica nisi omĩa ad ꝑpendieri¬
cuncta mendosa instruantur. ut aliqua
praua sint. aliqua cubantia ꝓna ñnulla.
alia supina. & ꝓpter hoc uniuersa sunt
constructa. Linea genere suo appellata
qd ex lino fit. Trullȩ nom̃ factũ. eo quod
trudit & detrudit idest includit calce uł
luto. lapides. Martellus. Machina.
Scalȩ ab scandendo idest ascendendo uoca¬
tȩ. herent enĩ parietib. Scalȩ autẽ dicun¬
tur. aut unȩ sint. aut plures. qͥa numeri
tantũ pluralis ẽ nomen. ut littere quę

Expanded text:
tum ad normam fieri et ad perpendiculum respondere oportet. Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Conponitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint binum pedum, tertia habet pedes duos, uncias decem, quas aequali crassitudine politas extremis cacuminibus sibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendicucuncta mendosa instruantur; ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina; et propter hoc universa sunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod trudit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. Martellus. Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicuntur, aut unae sint aut plures, quia numeri tantum pluralis est nomen, ut littrae quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ legam. harũ prima & scdã mittuĩ futurũ
tempꝰ. in bo. & in bor. tercia in am. & in ar.
Genera uerboꝵ id̾o dicta quia gignunt.
nam actiuo adicis .r. & gignit passiuum.
rursũ passiuo adimis.r. & parit actiuũ.
Idõ autẽ ipsa actiua dicuntur quia agunt.
ut uerbero. & passiua quia patiuntur. ut
uerberor. Neutralia. quia nec agunt nec
patiunt᷑ ut iaceo. sedeo hiᷤᷤ si .r. litteram
adicis. ñ sonant latina. Communia
dicunt᷑. quia & agunt & patiuntur. ut
amplector. hec similiter deposita .r. litt̾a
latina ñ sunt. Deponentia uͦ dicuntur.
quia deponunt futuri tẽporis participiũ
a significatione passiua qđ exit indus.
ut gloriandus.

Expanded text:
pro 'legam'. Harum prima et secunda mittunt futurum pro 'legam'. Harum prima et secunda mittunt futurum tempus in bo, et in bor, tertia in am, et in ar. 20 7. Genera verborum ideo dicta, quia gignunt. Nam activo adjicis r, et gignit passivum. Rursum passivo adimis r, et parit activum. Ipsa autem activa dicuntur, quia agunt, ut verbero; et passiva, quia patiuntur, ut verberor. Neutralia, quia nec agunt, nec patiuntur, ut jaceo, sedeo. His si r litteram adjicis, non sonant Latine. Communia autem dicuntur, quia et agunt et patiuntur, ut amplector. Haec similiter, deposita r littera, Latina non sunt. Deponentia vero dicuntur, quia deponunt futuri temporis participium a significatione passiva, quod exit in dus, ut gloriandus.
Abbreviated transcription (Latin):
Frequentatiua. a sepiꝰ agendo. ut lectito clami¬
to. fo̾rinȩ aũ sensũ tenent. modi declinationẽ.
nã nescis qͥd sit declinatio. nͥ priꝰ didiceris qͥd sit
sensꝰ. Modi dicti. ab eo quẽadmodũ sint in suiꝰ si
aliquid optamꝰ agere. ut utinã legerem.
Coniunctiuus. qͥa ei conungit᷑ aliquid.
ut locutio plena sit. nam qnͣdo dicis
clamen pendet sensus. qđ si dicam cum
clamem: quare putas qđ taceam. plenꝰ est
clamasse. cui si adiungas ꝑsonã clamare
debeo. debes. debet. fit quasi finitũ. In ꝑso¬
nalis dicitur quia indiget persona nomi¬
nis uł ꝓnominis. ut legitur. addis ꝑsonã
a me. ate. ab illo. & plene sentitur. Sed
infinitiuus modus ꝑsona tantũ uerbi
eget. inꝑsonalis uero uł ꝓnominis ꝑsona
uł nominis. Conugatio dicitur ꝓ eo qd̾
ꝑ eam ad unũ sonũ multa coniungantur.
docet enĩ in quã syllabam. exeat futurum
tempꝰ. ne ꝑ imperitiã quis dicat legebo

Expanded text:
Frequentativa a saepius agendo, ut 'lectito', 'clamiFrequentativa a saepius agendo, ut 'lectito', 'clamito'. Formae enim sensum tenent, modi declinationem. Nam nescis quid sit declinatio, nisi prius didiceris quid sit sensus. Modi dicti ab eo, quemadmodum sint in suis sigaliquid agere optamus, ut 'utinam legerem'. Coniunctivus, quia ei coniungitur aliquid, ut locutio plena sit. Nam quando dicis 'cum clamem', pendet sensus; quod si dicam 'cum clamem, quare putas quod taceam?' plenus es'clamasse'. Cui si adiungas personam: 'clamare debeo, debes, debet', fit quasi finitum. Inpersonalis dicitur, quia indiget personam nominis vel pronominis, ut 'legitur': addes personam 'a me', 'a te', 'ab illo', et plene sentitur. Sed infinitus modus personam tantum verbi eget: inpersonalis vero vel pronominis personam vel nominis. Coniugatio dicitur eo, quod per eam ad unum sonum multa coniungantur. Docet enim in quam syllabam exeat futurum tempus, ne per inperitiam quis dicat 'legebo'
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ uerberato aere sonat. uel qđ
hȩc pars frequenter in oratione uerset᷑.
Sunt autẽ uerba mentis signa. quib ho¬
mines cogitationes suas inuicẽ loquendo
demonstrant. Sicut autẽ nom̃ signifi¬
cat ꝑsonam.ita uerbũ factum dictũq
ꝑsonȩ. In ꝑsona uerbi: agentis aut
patientis. significatio est: nam scribo. ꝑso¬
nȩ factũ est. item scribo. ꝑsonȩ factum
indicat. s illiꝰ a quo patitur. Uerboꝵ ge¬
nera duo sunt. grãmaticoꝵ ac rhethoꝵ.
Grammaticoꝵ in tria cadunt tempora. pre¬
teritũ. instans. futurũ. ut fecit. facit. faciet
Rhethoꝵ autẽ uniuersa oratio uerba dicunt᷑
ueluquerbis bonis nos cepit. uerba bona
habuit. ubi ñ tantum uerba quȩ intria
cadunt tẽpora s uniuersa oratio ẽ. Uerboꝵ
species st̃. formȩ. modi. coniugationes &
has enĩ ostendimꝰ quid agamꝰ. Meditati¬
ua dicta. a meditantis sensu. ut lecturio.
idest legere uolo. In choatiua. post medi¬
tationẽ. ab inchoantis indicio. ut calesco.

Expanded text:
od verberato aere sonat, vel quod haec pars frequenter in oratione versetur. Sunt autem verba mentis signa, quibus homines cogitationes suas invicem loquendo demonstrant. Sicut autem nomen significat personam, ita verbum factum dictumque personae. In persona verbi agentis et patientis significatio est. Nam 'scribo' personae factum est. Item 'scribor' personae factum indicat, sed eius a quo patitur. Verborum genera duo sunt: grammaticorum atque rhetorum. Grammaticorum in tria cadunt tempora: praeteritum, instans, futurum, ut 'fecit', 'facit', 'faciet'. Rhetorum autem universa oratio verba dicuntur veluti, 'verbis bonis nos cepit', 'verba bona habuit', ubi non tantum verba, quae in tria cadunt tempora, sed universa oratio est. Verborum species sunt formae, modi, coniugationes, ehas enim ostendimus quid agamus. Nam Meditativa dicta est a meditantis sensu, ut 'lecturio', id est legere volo. Inchoativa post meditationem ab inchoantis indicio, ut 'calesco'.
Abbreviated transcription (Latin):
losaphath ann̾.xxu. Prophe¬
helias rapitur.
sacerdos clarint.
kartago condita.
Orias ann̾. Lii. Olympias
a grecis constituitur.
Roma conditur
Manasses. ann̾. Lu. Sibilla
samia claruit.

Expanded text:
osaphat ann. XXV. PropheHelias rapitur. sacerdos claruit. Carthago condita. IVMCCCLXXV. Ozias ann. LII. Olympias a Graecis instituitur. Roma conditur.CCLXXXVIII. Manasses ann. LV. Sibylla Samia claruit.
Abbreviated transcription (Latin):
umeri disciplinã apud grecos primũ
pythagorã nuncupant conscripsisse.
ac deinde anicomacho diffusiꝰ eẽ disposi¬
tam. qua apud latinos primus apuleius.
ex unitatib constituta. Nam unũ. sem̃
numeri esse ñ numerũ dicimus.
umero nomen¬

Expanded text:
umeri disciplinam apud Graecos primum Pythagoram autumant conscripsisse, ac deinde a Nicomacho diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus Apuleius, x unitatibus constituta. Nam unum semen numeri esse, non numerum. Numero num
Abbreviated transcription (Latin):
latine conceptio siue complexio
dicitur. Nam syllaba dicta est. Atoto
conceptione litterarũ. Syllabanin enĩ
dicitur concipere. Unde uere est illa
sẏllaba quȩ ex plurib nascit᷑ litteris.
nam una uocalis ꝓ syllaba abusiue.
ñ ꝓprie dicitur. quȩ ñ tam sẏllaba di¬
cenda est. quã ratio tempoꝵ. Syllabȩ¬
autẽ. aut breues st̃. aut longe. aut
cõmunes. Breues uocatȩ. quia nunꝗͣ.
ꝓduci posst̃. Longȩ. quia semꝑ ꝓducun¬
tur. Communes autẽ quia ꝓ scribentis
arbitrio cũ necessitas cogit. & ꝓducunt᷑
& corripiuntur. lege donatũ. Ideo autẽ
sẏllabe longȩ breuesq dicunt᷑. quia ꝑ
uarias moras uocũ. aut dupla aut sim¬
pla spacia temporis habere uidentur.
Diptonge syllabe. a greco nomine dictȩ
qdđ in eis binȩ uocales iungantur. ex his
ei. uero apud maiores tantũ celebrata
fuit. Syllaba autẽ apud metricos ideo
semipes nominat᷑. qđ sit dimidius pes.
una sillaba est. quasi dimidius pes est

Expanded text:
Latine conceptio, sive complexio dicitur. Nam syllaba dicta est ἀπὸ τοῦconceptione litterarum: συλλαμβάνειν enim dicitur concipere. Unde vere illa est syllaba, quae ex pluribus nascitur litteris. Nam unam vocalem pro syllaba abusive, non proprie, dicimus, quae non tam syllaba dicenda est quam ratio tempoautem aut breves sunt, aut longe, aut communes. Breves vocate, quia nunquam produci possunt. Longe, quia tur. Communes autem, quia pro scribentis arbitrio cum necessitas cogit et producuntur et corripiuntur. Lege Donatum. Ideo autem syllabae longae brevesque dicuntur, quia per varias vocum moras aut dupla aut simpla spatia temporis habere videntur. Dipthongae syllabae Graeco nomine dictae, quod in eis binae vocales iunguntur. Ex his 'Ei' vero apud maiores tantum celebrata fuit. Syllaba autem apud metricos ideo semipes nominatur, quod sit dimidius pes. go syllaba una est, quasi dimidius pes est.
Abbreviated transcription (Latin):
taq sine musica nulla disciplina potest
esse ꝑfecta. nichil enĩ sine illa. Nam et
ipse mundus quadã sonoꝵ armonia
fertur esse compositꝰ. & cȩlũ ipsũ sub ar¬
moniȩ modulatione reuolui. Nusica
mouet affectus. ꝓuocat in diuersũ habi¬
tum sensus. In preliis qͦ tubȩ concentus
pugnantes accendit: at quanto uehe¬
mentior fuerit clangor. tanto fit ad cer¬
tamen animꝰ fortior. Siquidẽ & remi¬
ges cantus hortat᷑. ad tolerandos qͦ la¬
bores musica animũ mulcet. & singuloꝵ
oꝑum fatigationẽ modulatio uocis solat᷑
Excitatosq animos musica sedat. sicut de
dauid legit᷑ qui ab sp̃ũ immundo saulẽ
arte modulationis eripuit. Ipsas quoq
bestias. necñ & serpentes uolucres atq
delphinos ad auditũ sue modulationis
musica ꝓuocat. s & quicqͥd loquim᷑ uel¬
intrinsecꝰ uenarũ pulsib commouemꝰ
ꝑ musicos rithinos armonie uirtutibus
ꝓbatur ẽẽ sociatũ¬

Expanded text:
taque sine musica nulla disciplina potest esse perfecta; nihil enim enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque animos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica provocat. Sed quidquid loquimintrinsecus uenarum pulsibus commouemur, per musicos rithmos armoniae uirtutibus probatur esse sociatu
Abbreviated transcription (Latin):
Hec consanguinitas dum se
paulatĩ ꝓpaginum ordinib diri¬
mens usq ad ultimũ gradũ sub¬
traxerit. & ꝓpinquitas cẽ desierit.
sex generis gradus consanguini¬
tas est constituta. ut sicut sex
etatib mundi generatio et
hominis status finitur. ita
ꝓpinquitas generis tot gradi¬
bus terminaretur.
ir sexum U. De coniugiis.

Expanded text:
ec consanguinitas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens, usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse desierit, sextum generis gradum consanguinitas constituta est , ut sicut sex aetatibus mundi generatio, et hominis status finitur, ita propinquitas generis tot gradibus terminaretur. 452 CAPUT VII. De conjugiis.
Abbreviated transcription (Latin):
sollemnitas. fȩderis faciendi nexus. signo
dato egressio in hostẽ. uł cõmissio. item si¬
gno dato: receptio. itẽ flagitii militaris
disciplina. si locus deseratur. itẽ stipendioꝵ
modus. dignitatũ gradus. premioꝵ honor.
ueluti cũ corona uł torques donantur.
iꝰuiii. Qͥd sit ius publicum

Expanded text:
sollemnitas, foederis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel commissio. Item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur. Quid sit ius publicum
Abbreviated transcription (Latin):
rias constat. qͥa ñ posst̃ nͥ ex subiectis agno¬
sei. Quis enĩ quid homo sit possit agnosce¬
re. nisi aliquẽ hominẽ sibi ponat ante
oculos. qͣsi subiectũ homini:. Hoc opꝰ loquit᷑
aristotiles. intelligendũ est. qnͣdo sicut di¬
ctũ est. quicqͥa homo loquit᷑ inter decẽ ista¬
p̾dicamenta habetur. Proficiet etiã ad li¬
bros intelligendos qui siue rethorib siue
lissimꝰ nimis & ꝑuarias formas iterati¬
onesq cautissimꝰ. de quo dicit᷑. Aristotiles
qnͣdo ꝑiermenias scriptitabat. calamũ in
m̃te tingebat¬
equit᷑ pͣfatio piermeniarũ.

Expanded text:
rias constat, quia non possunt nisi ex subiectis agnorias constat, quia non possunt nisi ex subiectis agnosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi ponat ante oculos, quasi subiectum nomini? Hoc opus Aristotelis intente legendum est, quoniam, sicut dictum est, quidquid homo loquitur, inter decem praedicamenta habetur. Proficiet etiam ad libros intelligendos, qui sive rhetoribus, sive lissimus nimis, et per varias formas iterationesque cautissimus, de quo dicitur: Aristoteles quando perihermenias scriptitabat, calamum in mente tingebat. Praefatio perihermeniarum.
Abbreviated transcription (Latin):
substantia est. idest ꝓpriũ quȩ cęt̾is subiacet.
reliqua nouẽ accidentia st̃. Substantia autẽ
dicit᷑ ab eo qd om̃s res ad seipsã subsistit.
Corpꝰ enĩ subsistit. & ido substantia est: Illa
uͦ accidentia quȩ in subsistente atq subiecto
sunt. substantiȩ ñ sunt. qͥa ñ subsistunt. sed
mutant᷑. sicut color. uł forma. De subiecto
autẽ & insubiecto qͣsi de ipso & in ipso. Ubi
enĩ dicit᷑ de subiecto substantia ẽ. qͣsi dicat᷑
de substantia. Ubi autẽ dicit᷑ in subiecto.
accidentia st̃. idest quȩ accidunt in substan¬
tia. ut quantitas. qͣlitas. uł figura. De sub¬
iecto gͥ genera & species. in subiecto acciden¬
tia st̃. ex his nouẽ accidentib tria intra usiã
sunt. quantitas. & qͣlitas. & situs. Hȩc enĩ
sine usia esse ñ posst̾. Extra usiã uͦ st̃. locus.
tempꝰ. habitus. Intra & extra usiã st̃. rela¬
tio. facere. & pati. Appellatas autẽ cathego¬

Expanded text:
substantia est, id est proprium, quae ceteris subiacet; substantia est, id est proprium, quae ceteris subiacet; reliqua novem accidentia sunt. Substantia autem dicitur ab eo, quod omnis res ad se ipsam subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. Illa vero accidentia, quae in subsistente atque subiecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsistunt, sed mutantur; sicut color vel forma. De subiecto autem et in subiecto quasi de ipso et in ipso. Ubi enim dicitur de subiecto, substantia est, quasi dicatur de substantia. Ubi autem dicitur in subiecto, accidentia sunt, id est, quae accidunt in substantia; ut quantitas, qualitas, vel figura. De subiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem accidentibus tria intra usiam sunt, quantitas et, qualitas et situs. Haec enim sine usia esse non possunt. Extra usiam vero sunt locus, tempus et habitus; intra et extra usiam sunt relatio, facere et pati. Appellatas autem catego
Abbreviated transcription (Latin):
partes sex habet. Dextram. & sinistram.
ante. & retro. sursũ. & deorsũ. Partes qͦ
dictꝰ. ut quis. aut stet. aut iaceat. aut se¬
deat. Habitus ab habendo aliqͥd dictus.
ut habere scientiã in m̃te. uirtutẽ in
corpore. circa corpꝰ uestimentũ. & cȩt̾a̾
que ad habendi modũ designato a docto¬
rib numero comp̾henduntur. Iam uͦ
agere & pati ab agentis & patientis signi¬
ficatione consistunt. Nam scribo uocis
actũ habet. qm̃ facientis rem indicat.
scribor patientis est. qm̃ pati se ostendit.
In his enĩ nouẽ generib quoꝵ exempli gr̾a
quȩdã posita st̃. uł in ipso substantiȩ genere
qd est usia. innumerabilia reꝑiuntur. Nam
& ea quȩ intellectu capimꝰ id ad alterũ hoꝵ
decẽ prȩdicamentoꝵ sermone uulgamus
Plena enĩ sententia de his ita est Augustinꝰ
magnꝰ orator. filiꝰ illiꝰ. stans in tẽplo. hodie
infulatꝰ disputando fatigat᷑. Usia autẽ

Expanded text:
partes sex habet, dextram et sinistram, partes sex habet, dextram et sinistram, ante et retro, sursum atque deorsum. Partes quoque dictus, ut quis aut stet, aut sedeat, aut iaceat. Habitus ab habendo aliquid dictus, ut habere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato a doctoribus numero, conprehenditur. Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis actum habet, quoniam facientis rem indicat. Scribor patientis est, quoniam pati se ostendit. In his enim novem generibus, quorum exempli gratia quaedam posita sunt, vel in ipso substantiae genere, quod est οὐσία, innumerabilia reperiuntur. Nam et ea quae intellectu capimus, id ad alterutrum horum decem praedicamentorum sermone vulgamus. Plena enim sententia de his ita est: Augustinus, magnus orator, filius illius, stans in templo, hodie, infulatus, disputando fatigatur. Usia autem
Abbreviated transcription (Latin):
Cathegoriarũ autẽ species decẽ sunt. id est
substantia. quantitas. qualitas. relatio.
Substantia est. quȩ ꝓprie & principaliter¬
& maxime dicit᷑. que neq de subiecto
p̾dicatur. neq in subiecto est. ut aliquis
homo. uł aliquis equus. Sed̾ȩ autẽ substan¬
tiȩ dicunt᷑. in quib specieb illȩ que prin¬
cipalit᷑ substantie pͥmo dicte st̃. inst̃ atq
claudunt᷑. ut in homine cicero. Quanti¬
tas est. mensura ꝑ quã aliquid uel ma¬
gnũ uł minꝰ ostenditur. ut longꝰ. breuis:
Qualitas est. ut qualis sit.orator. an rusticus.
niger. an candidus. Relatio est. quȩ refer¬
tur ad aliquid. Cum enĩ dicit᷑ filiꝰ. demon¬
stratur & pat̾. Hec relatiua simul incipi¬
unt. Namq seruus ac dñs uno tempore
exordiũ nominis sumunt: nec aliquando
inuenit᷑ dñs prior seruo. nec seruus dño.
Alterũ enĩ alteri p̾esse ñ potest. Locus est
ubi sit. in foro. in platea. Loci autẽ motꝰ

Expanded text:
Categoriarum autem species decem sunt, id est Categoriarum autem species decem sunt, id est substantia, quantitas, qualitas, relatio, Substantia est, quae proprie et principaliter dicitur, quae neque de subiecto praedicatur, neque in subiecto est, ut aliqui homo vel aliqui equus. Secundae autem substantiae dicuntur, in quibus speciebus illae, quae principaliter substantiae primo dictae sunt, insunt atque clauduntur, ut in homine Cicero. Quantitas est mensura, per quam aliquid vel magnum vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit, orator an rusticus, niger aut candidus. Relatio est, quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur et pater. Haec relativa simul incipiunt. Namque servus ac dominus uno tempore exordium nominis sumunt, nec aliquando invenitur dominus prior servo, nec servus domino. Alterum enim alteri praeesse non potest. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autem motus
Abbreviated transcription (Latin):
equuntur aristotilis cathego goriis.¬
riȩ. quȩ latine p̃dicamenta dicunt᷑.
quib ꝑ uarias significationes om̃is ser¬
mo conclusus est. Instrum̃ta cathegori¬
arũ sunt tria idest pͥma equiuoca. scda
uniuoca. tercia denominatiua. Equi uoca
sunt qnͣdo multarũ rerũ unũ nomen est.
s ñ eadem diffinitio. ut leo. Nam quantũ
ad nomen pertinet. et uerus. & pictus.
& cȩlestis leo dicit᷑: quantũ ad diffinitionẽ¬
ꝑtinet. alit̾ uerus diffinitur. aliter pictus.
alit̾ cȩlestis. Uniuoca sunt qnͣdo duarũ
aut plurimarũ rerũ unũ nomen est. & dif¬
finitio. ut uestis: Nam & birrus. & tunica.
nomen uestis posst̃ acciꝑe. & eiꝰ diffiniti o¬
nem. Ergo hoc uniuocũ in generib esse
intelligitur. quia & nom̃ & diffinitionẽ
dant. ex formis suis. Denominatiua id est
diriuatiua dicunt᷑. quȩcũ ab aliquo solo
differentia casu scm nom̃ habent appel¬
lationẽ. ut a bonitate. bonꝰ a malitia. malꝰ.

Expanded text:
equuntur Aristotelis categoriae, quae Latine praedicamenta dicuntur, quibus per varias significationes omnis sermo conclusus est. 2. Instrumenta categoriarum sunt tria, id est, prima aequivoca, secunda univoca, tertia denominativa. Aequivoca sunt, quando multarum rerum nomen unum est, sed non eadem definitio, ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, uerus et pictus et caelestis leo dicitur, quantum ad definitionem, aliter uerus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Vniuocum est quando duarum aut plurium rerum unum nomen est et definitio ut « uestis ». Nam et byrrhus nomen vestis possunt accipere et eius diffinitionem ergo hoc univocum in generibus esse intelligitur, quia et nomen et diffinitionem dant formis suis. Denominativa id est derivativa dicuntur, quecumque differentiae casu secundum nomen habent appellationem, ut a bonitate bonus, et a malitia malus.
Abbreviated transcription (Latin):
undiq quatuor tabulis. Lateres autem
crudi st̃. quia & ipsi inde nominati. quod
lati ligneis formis efficiunt᷑. quoꝵ crates
dicunt᷑ in quib lutũ ꝓ eisdem laterib cru¬
dis portari solent. Sunt enĩ conexiones
cannarũ. dicti ano loy cratin idest qđ̃ se
inuicẽ teneant. Lutũ autẽ uocatũ quidã
ꝑ antifrasin putant. qd ñ sit mundũ. nam
om̃e lotũ mundũ ẽ. Calcis uiua dicta.

Expanded text:
undique quatuor tabulis. Lateres autem undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim connexiones cannarum, dicti apo tou cratein, id est, quod se invicem teneant. Lutum autem vocatum quidam per antiphrasim putant, quod non sit mundum. Nam omne lotum mundum est. Fictiliu
Abbreviated transcription (Latin):
genere nigri silices optimi quibdã in locis
& rubentes. albi silices contra uetustatem
incorrupti adem & in monumentis sculpti.
& incorrupti ꝑmanent. quib ne ignis
quidẽ nocet. nam ex his etiã formȩ fiunt
in quib exa fundunt᷑. Uiridis silex uehe¬
menter & ipse igni resistens. s nusquã co¬
piosus. & ubi inuenitur lapis ñ saxum est.
Pallidus incem̃to raro utilis est. Gilbus contͣ
iniurias fortis. s & instructura infidus
nisi fuerit multa suffrenatione deuinctus.
fluuiatilis silex semꝑ ueluti madens est. hic
estate exhiberi oportet. nec ante biennium
inserere in structuris domoꝵ. fictiliũ oꝑum
ad parietes & fundamenta coctis lat̾culis¬
ad tecta imbriculis tegulisq aptantur.
Tegulȩ uocatȩ. qđ tegant edes. & imbrices qd̾
accipiant imbres. tegula autẽ primȩ posi¬
tionis nom̃. cuiꝰ diminutiuũ tegillum.
Lat̾culi uͦ uocati qd lati forment᷑. circu̾actis

Expanded text:
genere nigri silices optimi, quibusdam in locis genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti: idem et in monumentis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus; et, ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. Globus contra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis latad tecta imbriculis tegulisque aptantur. Tegulae vocatae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis
Abbreviated transcription (Latin):
Tiburtinꝰ a locoᷤ italiȩ dictus. qui dũ sit
ad fabricã fortis. uapore tamen dissilit.
Tofus ȩdificiis inutilis ẽ. fundam̃tis aptus.
mortalitate & mollicia. exestu enĩ & alitu
maris fricatur. & uerberat᷑ imbribus.
Arenaciꝰ lapis concrerus maris arenis. hic
& bibulus dicit᷑ seruat enĩ humorẽ acceptũ.
idem & in betica. Gaditanꝰ ab insula oceani
ubi plurimꝰ excidit᷑. Piperinꝰ subalbidus.
cũ punctis nigris. durus atq fortissimꝰ.
Cocleaticus cocleis lapillisq & arena concretꝰ.
asꝑrimus & int̾dum fistulosꝰ. Columbinꝰ
a colore auis nuncupatꝰ. natura uicinꝰ gipso
& molliciȩ simillimꝰ. Mlolaris in parietib
utilis. quia ẽ quȩdã pinguior natura eiꝰ.
duraq & aspera. ex quo etiã & molȩ frant.
albus. niger. ꝑmixtus. ac fistulosꝰ. Isfungia
lapis coneretus ex aqua leuis. ac fistulosus¬
& cameris aptus. Silex durus lapis ex eurꝰ

Expanded text:
Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus exciditur. Piperinus subalbidus cum Cocleatius cocleis lapillisque et arena concretus, asperrimus, interdum fistulosus. Columbinus a colore avium nuncupatus, natura vicinus gipso et mollitie simillimus. Molaris, in parietibus utilis, quia est pinguior natura eius, duraque et aspera; ex quo etiam et mole fiunt, genera, scilicet albus, niger, permixtus ac fistulosus. Sfungia, lapis creatus ex aqua, levis et fistulosuset cameris aptus. Silex durus lapis, ex cuius
Abbreviated transcription (Latin):
onstructio est laterũ. & altituduns
edificatio. constructio autẽ uł instru¬
ctio uocata eo qđd instringat. & coherere
faciat. ut lapides luto. & ligna & lapides
inuicẽ sibi.nam & intinctio ferri in aquã
instructura ẽ. nisi enĩ candens tinguat᷑.
stringi & coẽrere ñ potest ferrum. Item
constructio a multitudine lapidũ & li¬
gnoꝵ dicta. unde & strues. Aliud est eniꝰ
edificatio. aliud instauratio. nã edificatio
noua constructio est. instauratio uͦ qđ repa¬
ratur ad instar prioris. nam instar ueteres
ꝓ similitudine ponebant. unde & instau¬
rare dicebant. Constat autẽ constructio
fundam̃to. lapidib. & calce. arena. & ligniᷤ.
Fundamentũ dictũ. qđ sit fundus ȩdificii.
lapide surgat. Lapides in structuris apti.
albus. tiburtinꝰ. columbinꝰ. fluuiatilis.
isfungia. rubros. & reliqui. Albus lapis
aliꝰ durus. aliꝰ mollis. Mollis. dentata
serra secatur. tractabilis in oꝑe est. ita ut
in eo quasi in lignis luterȩ scribantur.

Expanded text:
onstructio est laterum et altitudinis aedificatio. Constructio autem vel instructio vocata eo quod astringat et cohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. Fundamentum dictum quod fundus sit aedificii. aeso crasso lapide surgat. Lapides in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur.