comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ addit dicens. Nisi ea inquit
quȩ audis credideris. ad amandy
ea q̃ ñ audis non inflammaris:
quetamen denon uisis est. utante
diximus. Unde crisostomus. Fide
in anima nr̃a facit subsistere ea.
quȩ non uidentur. de quib ꝓprie
fides est. de uisis enim non ẽ fides.
sed agnitior

Expanded text:
quae addit dicens: Nisi ea, inquit, quae addit dicens: Nisi ea, inquit, quae audis credideris, ad amandum ea quae audis non inflammaberis; quae tantum de non visis est, ut ante diximus. Unde Chrysost.: Fides in anima nostra facit subsistere ea quae non videntur; de quibus proprie fides est, de visis enim non est fides, sed agnitio.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa caritatis: sed caritas ipsius
uirtutis fidei causa est. Caritas
enum causa est. & mater omniũ
uututum: quȩ si desit. frustra
habentur cetera: si autẽ adsit.
habentur omnia. Caritas enim
um uirtutum: non ipsius aliqͣ
uirtutum causa est: quia omnia
munera excellie. Unde augustinꝰ
uersis excellentius munus carita
tis cognosces: quȩ ut oleũ ñ pocest
premi in imo s suꝑexilit. Non
ergo eius causa uel fundamentũ
fides ẽ. Gregorius tamen suꝑ ere
chielem dicit. quia nisi prius fi¬
des teneatur. nullatenus ad spũ¬
alem amorem attingitur. None
nim caritas fidem. sẽd fides carita¬
tem precedit: quia nemo potest
amare quod non credid̾it. sicut¬
necsꝑare. Sed hoc accipi potest
dictum de fide. quȩ uirtus non
est. ipsa enim sp̃em & caritatem
frequenter precedit: uel de actu
fidei. qui forte naturaliter actũ
caritatis precedit. sicut actum
spei: quod uerba premissadiligen¬
ter notata innuunt: & ea etiam

Expanded text:
ipsa charitatis, sed charitas ipsius ipsa charitatis, sed charitas ipsius virtutis fidei causa est. Charitas enim causa est et mater omnium virtutum; quae si desit, frustra habentur caetera; si autem adsit, habentur omnia. Charitas enim um virtutum, non ipsius aliqua virtutum causa est, quia omnia munera excellit. Unde August., iversis excellentius charitatis munus cognosces; quae, ut oleum, non potest premi in imo, sed superexilit. Non ergo ejus causa vel fundamentum fides est. Gregorius tamen, super Ezech., dicit quia nisi prius fides teneatur, nullatenus ad spiritualem amorem atnim charitas fidem, sed fides charitatem praecedit: nemo enim potest amare quod non crediderit. nec sperare. Sed hoc accipi potest dictum de fide, quae virtus non est: Ipsa enim spem et charitatem frequenter praecedit; vel de actu fidei, qui forte naturaliter actum charitatis praecedit, sicut actum spei, quod verba praemissa diligenter notata innuunt, et ea etiam
Abbreviated transcription (Latin):
i uero querit an hec descͥptio
spei conueniat: sane concedi
potest utrimlibet. Si autem di¬
catur conuenire: sunt & alia plu¬
ra quib differunt fides & spes:
sed non imꝓbe dici potest. soli fi¬
dei conuenire non spei:quia fides
sola fundamentum dicitur: nõ
quia fides uirtus possit eẽ sine
spe & caritate. Unde augustinus
sine spe. nec sine amore spes. nec
utrumꝙ sine fide: & fides sine
amore nichil ꝓdest. Potest ta¬
men credi aliquid quod ñ sꝑat̃.
nichil autem potest sꝑari. quod
non creditur. Ideoq credere q̃d
est actus fidei naturaliter preced̾
sꝑare. quod est actus spei quia nͥ
aliquid credatur. non potest sꝑa
uirtus fidei precedit uirtutẽ spei
tempore uel causa. sed quia actus
fidei. naturaliter precedit actũ
spei: quod etiam quidã concedt̃
de ipia uirtute fidei. ite naturali¬
ter precẽdat spem non tempore.
Unde & recte ea sola dicitur fun¬
damentum omniũ uirtutum. &
bonorum oꝑum. Non autẽ fun¬
damentum ẽ caritatis. quia nõ

Expanded text:
Si vero quaeritur an haec descriptio spei conveniat, sane concedi potest utrumlibet. Si autem dicatur convenire, sunt et alia plura quibus differunt fides et spes; sed non improbe dici potest soli fidei convenire, non spei, quia fides sola fundamentum dicitur, non quia fides virtus possit esse sine spe et charitate. Unde August., insine spe, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide; et fides sine amore nihil prodest; potest tamen credi aliquid, quod non speratur; nihil autem potest sperari, quod non creditur. Ideoque credere, quod est actus fidei, naturaliter praecedit sperare, quod est actus spei; quia nisi aliquid credatur, non potest spervirtus fidei praecedat virtutem spei virtute vel causa, sed quia actus fidei naturaliter praecedit actum spei; quod etiam quidam concedunt de ipsa virtute fidei, ut naturaliter praecedat spem, non tempore. Unde et recte ea sola dicitur fundamentum omnium virtutum et bonorum operum, non autem fundamentum est charitatis, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
t sunt tria genera unctioĩs.
Est enim unctio que fit crisma¬
te que dicitur principa¬
lisunctio: quia in ea principa
liter paraclitus datur. Unde &
propter habundantiã graciȩ
duos liquores mixtos habet.
oleum scilicet & balsamum: o¬
leum conscientiȩ: balsamum
o dicitur latine. Nec tamen oe
oleum ad unctionem scĩficatũ
crisma uocat: sed illud solũ qd̃
miscetur cum balsamo. quo ca¬
pita regũ & pontificũ ungunt᷑:
quo etiam baptiratos sacerdos
ungit in uertice: & pontifex ꝑ
impositionẽ manus confirman¬
dos ungit in fronte. Est & alia
unctio: qua cathecumini ⁊ neo¬
phiti unguntur in pectore. &
inter scapulas. in ꝑceptioẽ bap¬
tismi. Tercia uero unctio ẽ quȩ
dicitur oleum infirmoꝵ: de qͣ
nunc agitur.
A quibus fuit in

Expanded text:
t sunt tria genera unctionis: est enim unctio quae fit chrismate, quae dicitur principalis unctio, quia in ea princliter Paracletus datur. Unde et propter abundantiam gratiae duos liquores mistos habet: oleum scilicet et balsamum. Oleum conscientiae, balsamum o Latine dicitur. Nec tamen omne oleum ad Unctionem sanctificatum chrisma vocatur, sed illud solum quod miscetur cum balsamo, quo capita regum et pontificum unguntur, quo etiam baptizatos sacerdos ungit in vertice, et Pontifex per impositionem manus confirmandos ungit in fronte. Est et alia unctio qua catechumeni et neophyti unguntur in pectore et inter scapulas, in perceptione Baptismi. Tertia vero unctio est quae dicitur oleum infirmorum; de qua nunc agitur. 2. A quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
unt autem exercitatiomũ
tres species. Una ad edifica-¬
tionem animȩ ꝑtinet: altera ad
corporis fomentũ: alia ad utus¬
q subuersionem. Cum igitur
absq sacramentis quib non
alligauit potentiam suã ds.
hõi grãm donare posset: predic¬
tis de causis sacramenta in¬
stituit. Duo autem sunt. in
quib sacramentũ consistit:
scilicet uerba & res. Uerba ut
inuocatio trinitatis: res. ut
aqua. oleum. & huiusmodi.
sacramentoꝵ ueterũ & nouoꝵ:
ut sacramenta uocemus. quȩ
antiquitus res sacras signifi¬
cabãt utsacrificia & oblationes
& huius modi. Eorum autem

Expanded text:
unt autem exercitationum tres species. Una ad aedificationem animae pertinet; alia ad corporis fomentum; alia ad utriusque subversionem. Cum igitur absque sacramentis quibus non alligavit potentiam suam Deus homini gratiam donare posset, praedictis de causis sacramenta instituit. Duo autem sunt in quibus sacramentum consistit, scilicet verba et res; verba, ut invocatio Trinitatis; res, ut aqua, oleum et hujusmodi. sacramentorum veterum et novorum; ut sacramenta vocemus quae antiquitus res sacras signabant, ut sacrificia et oblationes, et hujusmodi. Eorum autem
Abbreviated transcription (Latin):
tia. & illa substantia esset deus.
Unde uere dicitur. deus factus ẽ
homo. & homo factus ẽ deus:
& deus est homo. & homo deus:
& fi ius dei filius homin s. & e
conuerso. Cumq dicant illi i
hominem ex anima rationali
& humana carne subsistere: non
tamen fatentur ex duabus na¬
turis esse compositum diuina
scilicet & humana: nec illuis par¬
tes esse duas naturas: sedanimã
tantum & carnem

Expanded text:
tia et illa substantia esset Deus. tia et illa substantia esset Deus. Unde vere dicitur Deus factus est homo et homo factus est Deus, et Deus esse homo et homo Deus, et Filius Dei filius hominis, et e converso. Cumque dicant illum hominem ex anima rationali et humana carne subsistere, non tamen fatentur ex duabus naturis esse compositum, divina scilicet et humana, nec illius partes esse duas naturas, sed animam tantum et carnem
Abbreviated transcription (Latin):
quutionibus non dicitur deus fac¬
tus esse aliquid. & esse aliquid. q̃
sit intelligentia harum loquutio¬
num & similium. In huius pro¬
funditatis reseratione & scrupu¬
lose question s expositione pluri
mum differre inueniuntur sapi¬
entes Quorumndam sententiam
lii enim dicunt refert.¬
in ipsa uerb incarnationẽ.
hominem quendam ex anima
rationali & humana carne cõ¬
stitutum: ex quib duob omnis
uerus homo constituitur: & ille
homo cepit esse deus. non quidẽ
natura dei sed ꝑsona uerbi: &
deus cepit esse homo ille.
Concedunt etiam hominẽ illũ
assumptum a uerbo & unitum
uerbo & tamen esse uerbũ: & ea
ratione tradunt dictum esse de¬
um factum hominem. uel esse
hominem quia deus factus est.
idest cepit esse quedam substan¬
tia ex anima rational & huma¬
na carne subsistens. & illa sub¬
strantia facta est. id est cepit esse
uelis: non tamen demigratione
nature in naturam. sed utriusq
nature seruata p roprietate fac¬
tumest. ut deus esset illa substã¬

Expanded text:
s non dicitur, Deus factus esse aliquid vel esse aliquid, quae sit intelligentia harum locutionum et similium in hujus profunditatis reseratione et scrupulosae quaestionis expositione plurimum differre inveniuntur sapientes. 2. Quorumdam sententiam refert. Alii enim dicunt in ipsa Verbi Incarnatione hominem quemdam ex anima rationali et humana carne conshomo vetus constituitur, et ille homo coepit esse Deus, non quidem natura Dei, sed persona Verbi, et Deus coepit esse homo ille; concedunt enim illum assumptum a Verbo et Verbo unitum, et tamen esse Verbum. Et ea ratione tradunt dictum esse Deum, factum hominem, vel esse hominem, quia Deus factus est, id est coepit esse quaedam substantia ex anima rationali et humana carne subsistens. Et illa substantia factus est, id est coepit esse Deus, non tamen demigratione naturae in naturam, sed, utriusque naturae servata proprietate, factum est ut Deus esset illa substan
Abbreviated transcription (Latin):
litatis. ac manifestationem dei no¬
minis consequi: potuit tamen hec
assequi sine merito passionis: quia
ꝑpassionem nil sibi meruit: qd̾
non ante ꝑ uirtutes meruerit.
De causa mortis ⁊ passiomis.xp̃i.
dquid ergo uoluit pati & mori:

Expanded text:
litatis ac manifestationem Dei nolitatis ac manifestationem Dei nominis consequi. Potuit tamen hoc assequi sine merito passionis, quia per passionem nil sibi meruit, quod non ante per virtutes meruerit. 5. De causa mortis et passionis Christi. Ad quid ergo voluit pati et mori
Abbreviated transcription (Latin):
i uero queritur. utrum xp̃c
illam immortalitatis & im¬
passibilitatis głam. & nominis
dei manifestationẽ sine omni
merito habere potuerit: sane
dici potest. quia humanam na-¬
turam ita gloriosam suscipere
potuit. sicut in resurrectione exti¬
tit: nomenq suum & aliter ho¬
minibus manifestare potuit.s
homo passibilis ẽẽ non potuit
sicut fuit. & ad illam głam sine
merito ꝑuenire. P otuit quidem
ꝑuenire ad illam sine merito paᷤ¬
sionis: quia potuit consumpta
mortalitate immortalitatis gła
uestiri: sed non sine merito iusticiȩ
& caritatis. aliarumq uirtutũ.
Non enim xp̃c homo ẽẽ potuit:
in quo plenitudo uirtutum & gr̃e
non fuerit: nec uirtutes ei inesse
potuerunt cilicio mortalitatis in¬
duto. quin per eas mereretuR.
Habens igitur has iututes secũ¬
dum hominem passibilem ac mor¬
talem: non potuit non mereri glo¬
riã immortalitatis. Non igit᷑ po¬
tuit factus mortalis. sine merito
głam impassibilitatis & immorta¬

Expanded text:
i vero quaeritur utrum Christus illam immortalitatis et impassibilitatis gloriam, et nominis Dei manifestationem, sine omni merito habere potuerit, sane dici potest quia humanam naturam ita gloriosam suscipere potuit, sicut in resurrectione extitit. Nomenque suum etiam aliter hominibus manifestare potuit; sed homo passibilis esse non potuit sicut fuit, et ad illam gloriam sine merito pervenire. Potuit quidem pervenire ad illam sine merito passionis, quia potuit consumpta mortalitate immortalitatis gloria vestiri, sed non sine merito justitiae et charitatis, aliarumque virtutum. Non enim Christus homo esse potuit, in quo plenitudo virtutum et gratiae non fuerit. Nec virtutes ei inesse potuerunt cilicio mortalitatis induto, quin per eas mereretur. Habens ergo has virtutes secundum hominem passibilem ac mortalem non potuit non mereri gloriam immortalitatis. Non ergo potuit factus mortalis sine merito gloriam impassibilitatis et immorta
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam de qua propter peccatũ
fuerat egressus & dormiat in
sacco: ũt prete ⁊tas delicias ꝑ
quas dm offenderat uite auste¬
ritate compei set. His aliisq
auctoritatil nituntur asserere :¬
sine confessior uocis. & aliqua
solutione penȩ. neminẽ a pec̃co
mundari. Cui sententie potius
suꝑ his sentiendũ: quid
denendum: Sane dici potest:
quod sine confessione oris & so¬
iutione pene exterioris pecata
delentur ꝑ contritionẽ & hu¬
militatem cordis. Ex quo enĩ
ꝓponit mente compuncta se
confessurum. ds dimittit: quia
ibi ẽ confessio cordis. & si ñ oris:
ꝑ quam anima interius munda¬
tur amacula & contagio pec¬
cati commiss: & debitum et̾ne
mortis relaxatur. Illa ergo quȩ
suꝑius dicta sunt de confessione
& penitentia. uel ad confessionẽ
cordis. & ad interiorem penam re¬
ferenda sunt: sicut illud augus¬
tini. quod nullus dicitur ueni¬
am consequi: nisi prius quantu¬
lamcumq peccati soluerit pe¬
nam. Uł de exteriori pena acci¬

Expanded text:
esiam, de qua propter peccata fuerat egressus; et dormiat in sacco, ut praeteritas delicias per quas Deum offenderat, vitae austeritate compenset. His aliisque auctoritatibus nituntur asserere sine confessione vocis et aliqua solutione poenae neminem a peccato mundari. 2. Cui sententiae potius his sentiendum sit, quid tenendum? Sane dici potest quod sine confessione oris et solutione poenae exterioris peccata delentur per contritionem et humilitatem cordis. Ex quo enim aliquis proponit mente compuncta se confessurum, Deus dimittit, quia ibi est confessio cordis, etsi non oris, per quam anima interius mundatur a macula et contagio peccati commissi, et debitum aeternae mortis relaxatur. Illa ergo quae superius dicta sunt de confessione et poenitentia, vel ad confessionem cordis, vel ad exteriorem poenam referenda sunt. Sicut illud Aug.: Quod nullus dicitur veniam consequi, nisi prius quantulamcumque peccati solverit poenam
Abbreviated transcription (Latin):
humanam naturam potuitas¬
sumere scdm muliebrem sexum.
Quidam arbitrantur eum potu¬
isse assumere hominem in femi¬
neo sexii: ut assumpsit in uirili.
Sed oportunius atq conuenien¬
tius factum est. ut̃ de femina
nasceretur & uirum assumeret:
ut ita utriusq sexus liberatio os¬
tenderetur. Unde augustinꝰ in¬
onum. hominis liberatio in ut¬
q sexu debuit apparere: ergo
quia uirum oportebat susciꝑe
qui sexus honorabilior ẽ: conse¬
quenserat ut feminei sexis lib̾atio
hinc appareret. quod ille uir de
femina natus ẽ. Sapientia ergo
dei quȩ dicitur unigenitus filiꝰ.
homine suscepto in ũtero & de
utero uirginis. liberationem ho

Expanded text:
humanam naturam potuit assumere secundum muliebrem sexum. Quidam arbitrantur eum potuisse assumere hominem in femineo sexu, ut assumpsit in virili. Sed opportunius atque convenientius factum est, ut de femina nasceretur, et virum assumeret, ita ut utriusque sexus liberatio ostenderetur. Unde August., q. 11: Hominis liberatio in utroque sexu debuit apparere; ergo quia virum oportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat et feminei sexus liberatio. Hinc apparet quia ille vir de femina natus est. Sapientia ergo Dei quae dicitur unigenitus Filius, homine suscepto in utero et de utero Virginis, liberationem hom
Abbreviated transcription (Latin):
ta uel uelata. scilicet in aꝑto ut
in misterio distincta. ut abrahe
uel moysi. aliisq maiorib. qui
distinctionem articulorum fider
habebant: uelata ut simplicibus
quib reuelatum erat ea esse cre¬
denda. quȩ credebant illimaioreᷤᷤ
& docebant. sed eorum distincti¬
onem aꝑtam ñ habebant. sicut
in eccła aliqui minus capaces
sunt. qui articulos simboli dis¬
tinguere & assignare ñ ualent:
omnia tamen credunt quȩ in sim¬
bolo continentur: credunt enim
quȩ ignorant. habentes fidem ue¬
latam in misterio. Ita & tuncmi¬
nus capaces ex reuelatione sibi
facta. maiorib credendo inhere¬
bant: quibus suam fidem quasi
committebant. Unde iob. Boueᷤ
arabant: & asine pascebantur
uixta eos. Simplices & minores st̃
asine pascentes iuxta boues: qͥa
humilitate maiorib adherendo
in misterio crẽdebant. quȩ & illi
inmisterio docebant: qualis forte
fuit uidua sareptena.
Qante aduentum credere de medi.

Expanded text:
ta, vel velata, vel in aperto, vel ta, vel velata, vel in aperto, vel in mysterio. Distincta, ut Abrahae et Moysi, aliisque majoribus, qui distinctionem articulorum fidei habebant; velata, ut simplicibus quibus revelatum erat ea esse credenda, quae credebant illi majores et docebant, sed eorum distinctionem apertam non habebant: sicut in Ecclesia aliqui minus capaces sunt, qui articulos Symboli distinguere et assignare non valent, omnia tamen credunt quae in Symbolo continentur. Credunt enim quae ignorant, habentes fidem velatam in mysterio; ita et nunc minus capaces ex revelatione fidei facta majoribus credendo inhaerebant, quibus fidem suam quasi committebant, unde Job, c. 1: Boves arabant, et asinae pascebantur juxta eos. Simplices et minores sunt asinae pascentes juxta boves; quia humilitate majoribus adhaerendo, in mysterio credebant quae et illi in mysterio docebant; qualis forte fuit vidua Sareptana. 3. Quae ante adventum Christi de Medi
Abbreviated transcription (Latin):
iustos faciebat antiquos pusilloᷤ
cum magnis: quia sicut credimꝰ
xpm̃ in carne uenisse. ita ilhuẽ¬
turum: & sicut nos mortuum
ita illi moriturũ : & sic nos resur¬
rexisse. tta illi resurrecturũ: & noᷤᷤ
& illi ad iudicium uiuoꝵ & mor¬
tuorũ uenturũ. Gregorius suꝑ¬
erechielem. Et qui preibant. & qͥ
sequebantur clamabant dicenteᷤᷤ
osanna filiodauid: & ẽ. Quia os
electi. qui in uidea esse potuert̃:
siue qui nunc in eccła sunt: in me¬
diatorem dĩ & hominũ credidert̃¬
&̾ credunt. His aliisq plurib te¬
stimoniis ꝑspicue docetur: nuili
umquam salutem ẽẽ factam ni¬
si ꝑ fidem mediatoris. Oportet gͦ
accedentem credere. quȩ suprã
oixit apłs: sed non sufficit. De fide
illis simplicib. quib ñ erat
reuelatum misterium incarnati¬
onis: qui pie credebant. quod eis
traditum fuit: Dici potest nul¬
lum fuisse iustum uel saluũ. cui
non eẽt facta reuelatio uel distĩc¬

Expanded text:
justos faciebat antiquos, pusillos justos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, quia sicut credimus Christum in carne venisse, ita illi venturum; et sicut nos mortuum, ita illi moriturum; et sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; et nos et illi ad judicium vivorum et mortuorum venturum. Gregor., super Ezech.: Et qui praeibant, et qui sequebantur, clamabant dicentes: Hosanna filio David, quia omnes electi qui in Judaea esse potuerunt, sive qui nunc in Ecclesia sunt, in Mediatorem Dei et hominum crediderunt et credunt. His aliisque pluribus testimoniis perspicue docetur nulli unquam salutem esse factam, nisi per fidem Mediatoris. Oportet ergo accedentem credere, quae supra dixit Apostolus; sed non sufficit. 2. De fiillis simplicibus quibus non erat revelatum mysterium Incarnationis, qui pie credebant quod eis traditum fuit? Dici potest nullum fuisse justum vel salvum cui non esset facta revelatio vel distinc
Abbreviated transcription (Latin):
potuit esse salus. Unde apłs. O
rantium in se. S queritur. utrũ
hoc credere ante aduentũ. uel
ante legem ad salutem suffecerit.
Nam tempore gr̃e constat cer¬
tissime hoc non sufficere. Opor¬
tet enimuniuersa credi que insi¬
bolis continentur. S nec ante¬
aduentũ nec ante legem uidet᷑
hoc suffecisse: quia sine fide me¬
diatoris. nullum hominẽ uel an¬
te uel post fuisse saluum. scõꝵ
auctoritates contestant᷑. Unde
sanaẽ. quacredimus nuuũ ho¬
minem.sue maioris siue parue
etatis liberari acontagio mor¬
tis & obligatione peccati. quod
prima natiuitate contraxit. nͥ
ꝑ unum mediatorem dei & ho¬
minis eiusdemq d̃ saluberri¬
ma fide. etiam uli iusti salui
facti sunt: qui prius quã ueniret
scriptum ẽ. non esse aliud nom̃
sub celo. in quo oporteat saluari
nos: ex illo tempore ualet ad sal¬
uandum genus humanum ex
quo in adam uitiatum ẽ. Idem.
diatoris quȩ nos saluat. saluoᷤᷤ

Expanded text:
potuit esse salus. Unde Apostolupotuit esse salus. Unde Apostolurantium in se. Sed quaeritur utrum hoc credere ante adventum et ante legem, ad salutem suffecerit. Nam tempore gratiae constat certissime hoc non sufficere; oportet enim universa credi quae in symbolis continentur. Sed neadventum, nec ante legem videtur hoc suffecisse, quia sine fide Mediatoris nullum hominem, vel ante, vel post, fuisse salvum sanctorum auctoritates contestantur. Undesana est, qua credimus nullum hominem, sive majoris sive minoris aetatis, liberari a contagione mortis et obligatione peccati, quod prima nativitate contraxit, nisi per unum mediatorem Dei et hominis, ejusdemque Dei saluberrima fide, etiam illi justi salvi facti sunt, qui priusquam veniret Actuum 4, non esse aliud nomen sub coelo, in quo oporteat salvari nos, ex illo tempore valet ad salvandum genus humanum, ex quo in Adam vitiatum est. Idem,diatoris quae nos salvat, salvos
Abbreviated transcription (Latin):
turmon posse. sciri & intelligi
credenda quedam nisi prius cre¬
dantur. & quedam non credi nͥ
prius intelligantur: & ipła ꝑ fidẽ
amplius intelligi: nec ea quȩ pͥus
creduntur quam intelligantur¬
tñ penitus ignorant᷑. cũ fides sit
ex auditu: ignorant᷑ tamen ex
parte quia ñ sciuntur. Creditur
ergo quod ignorat᷑. sed non peni¬
tus: sicut etiam amat᷑ quod igno
liquid & non diligi potest. dili¬
giuero qd̃ nescit quero utrũ possit.
Siñ potest nemo diligit d̾m an¬
tequam sciat. Ubi autem st̃ illa
tria. fides. spes. caritas:. nisi in a¬
nimo credente qd nondum scit.
& sꝑante & amante quod credit:
amatur ergo & quod ignoratur:
Illis qui precesserunt aduentũ xp̃i
& qui secuntur. uidetur ꝓfecisse
fides scđm temporis ꝓcessum: sic̃
ꝓfecit cognitio. fides quippe magꝰ¬
na dicitur cognitione & articulo¬
rum quantitate. uel constantia
& deuotione. Est autem quedã
fidei mensura: sine qua numqͣm

Expanded text:
tur non posse sciri et intelligi tur non posse sciri et intelligi credenda quaedam, nisi prius credantur; et quaedam non credi, nisi prius intelligantur, et ipsa per fidem amplius intelligi. Nec ea quae prius creduntur quam intelligantur, penitus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte, quia non sciuntur. Creditur ergo quod ignoratur, sed non penitus, sicut etiam amatur quod ignorliquid, et non diligi potest. Diligi vero quod nescitur, quaero utrum possit. Si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Ubi autem sunt illa tria, fides, spes, charitas, nisi in animo credente quod nondum scit, et sperante et amante quod credit? Amatur ergo et quod ignoratur, Illis enim qui praecesserunt adventum Christi, et qui sequuntur, videtur profecisse fides secundum temporis processum, sicut profecit cognitio. Fides quippe magna dicitur, cognitione, et articulorum quantitate, vel constantia, et devotione. Est autem quaedam fidei mensura, sine qua nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
fides sit ex auditu predicationi ᷤ
Ioem in libro de trinitate. Certa
fides ut cumq inchoat cogniti¬
nẽ: cognitio uero certa ñ ꝑficit᷑
nͥpost hancuitam. Ambrosiꝰ qͦ
ait. uibi fides non statim cognitio:
ubi cognitio. fides precedit. Ex hiᷤ
apparet aliqua credi quȩ non in¬
telliguntur uel sciuntur. nisi pri¬
us credantur. quedam uero intel¬
ligi aliquando etiam antequam
credantur. nec tamen. sic intelli¬
guntur mõdo ut in futuro scien¬
tur: & nuncetiam ꝑ fidemqua
mundantur corda amplius ĩ¬
telliguntur.: quia nisi ꝑ fidem di¬
ligatur d̾s. non mundatur cor ad
conspicere. firmeq ꝑciꝑe ͤ Sed & pͥ¬
us quam ualeamus ꝑspicere. &
ꝑcipere dm. sicut ꝑcipit̾ amun¬
dis cordibus nͥ ꝑ fidem diligatur.
ñ poterit cor mundari. quo ade
aꝑte habes. quia non potest sciri
deus nisi prius diligendo credat᷑:
supra autem dictum ẽ. quod ne¬
mo potest credere inm. nisi ali¬
quid intelligatur. Unde colligi¬

Expanded text:
fides sit ex auditu praedicationis. fides sit ex auditu praedicationis. Idem in libro de Trinit.: Certa fides utcumque inchoat cognitionem. Cognitio vero certa non perficitur nisi post hanc vitam. Ambros. quoque ait: Ubi fides, non statim cognitio; ubi cognitio est, fides prae cedit. Ex his apparet aliqua credi quae non intelliguntur vel sciuntur, nisi prius credantur; quaedam vero intelligi aliquando, etiam antequam credantur. Nec tamen sic intelliguntur modo, ut in futuro sciantur; et nunc etiam per fidem qua mundantur corda, amplius intelliguntur: quia nisi per fidem diligatur Deus, non mundatur cor ad conspicere, firmeque percipere? Sed et priusquam valeamus perspicere et percipere Deum, sicut percipitur a mundis cordibus, nisi per fidem diligatur non poterit cor mundari, quo, id aperte habes, quia non potest sciri Deus, nisi prius credendo diligatur. Supra autem dictum est quod nemo potest credere in Deum, nisi aliquid intelligatur. Unde colligi
Abbreviated transcription (Latin):
cum fides sit de non apparen¬
tibus & ñ uisis: utrum sit etiã
deincognitis tantum. Sienim
de incognitis tantum ẽ. de his
uidetur eẽ tantum quȩ ignoran¬
tur. Sed sciendum ẽ. quod cum
uisio alia sit interior. alia ext̾ior:
non ẽ fides de subiectis exteriori
uisioni. Est tamen de his q̃ uisu
interiori utcumq capiuntur.
& quedam utiq sic capiuntur.
ut intelligantur. & si non ut in
futuro: quedam autem non: quia
cum fides sit ex auditu. ñ mõdo
exteriori. sed interiori. non potest
ẽẽ deeo quod omnino ignorat᷑:
quȩ ipsa ad sensum corporis nõ
cens. Quamuis ex auditu fides
in nobis sit. non tamen ad eũ
sensum corporis ꝑtinet. quidici¬
tur auditus. quia non est sonus:
nec ad ullum sensum corporis qm̃
cordis ẽ res ista. non corporis. Que¬
dam ergo fide creduntur. que in¬
telliguntur naturali ratione. q̃
nisi intelligamus non credimuᷤ:
alia quȩ ñcredamꝰ ñ intelligemꝰ.
Nemo tamen potest credere inde¬
um. nisi aliquid intelligat cum

Expanded text:
cum fides sit de non apparentibus et non visis, utrum etiam sit de incognitis tantum. Si enim de incognitis tantum est, de his videtur esse tantum quae ignorantur. Sed sciendum est quod cum visio alia sit interior, alia exterior, non est fides de subjectis exteriori visioni: est tamen de his quae visu interiori utcumque capiuntur. Et quaedam sic capiuntur, ut intelligantur, etsi non in futuro, quaedam autem non: quia cum fides sit ex auditu non modo exteriori, sed etiam interiori, non potest esse de eo quod omnino ignoratur; quae ipsa ad sensum corporis non cens: Quamvis ex auditu fides in nobis sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet, qui dicitur auditus, quia non est sonus; nec ad ullum sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis. Quaedam ergo fide creduntur, quae intelliguntur naturali ratione; quanisi intelligamus, non credimus; alia, quae nisi credamus, non intelligemus. Nemo tamen potest credere in Deum, nisi aliquid intelligat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione diligenda sint:
iam inquiramus. Non enĩ oĩa
ut ait augustinus quib utendy¬
est diligenda sunt. sed ea sola quȩ
uel nobcum societate quadã re¬
feruntur in dm sicut est homo.
uel angelus: uel ad nos relata
beneficio di ꝑnos indigent ut
corpus quod ita precipiendum ẽ
diligi. ut e ordinate prudenterq
consulatur.

Expanded text:
dilectione diligenda sint, jam inquiramus. Non enim omnia, ut ait August., quibus utendum, diligenda sunt; sed ea sola quae vel nobiscum societate quadam referuntur in Deum, sicut est homo vel angelus; vel ad nos relata, beneficio Dei per nos indigent, ut corpus: quod ita praecipiendum est diligi, ut ei ordinate prudenterque consulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sacrum quiddam: quo sp̃ual¬
potestas potestas traditur or¬
dinato. & officium. Caracter
igitur spiritualis. ubi fit pro¬
motio potestatis: ordo uel gra¬
dus uocat᷑. Et dicuntur hii
ordines sacramenta: quia in
eorum ꝑceptione res sacra
idest grã confert̃: quã figurãt
ea quȩ ibi geruntur.

Expanded text:
Sacramentum quoddam, quo spiSacramentum quoddam, quo spiritualis potestas, traditur ordinatis, & officium. Character ergo spiritualis ubi sit promotio potestatis, Ordo, vel gradus vocatur. Et dicuntur hi Ordines Sacramenta, quia in eorum perceptione, res sacra, idest gratia confertur, quam figurant ea quae ibi geruntur.
Abbreviated transcription (Latin):
biteri. Unus autem int̾ apłos
princeps extitit petrus. cuius
uicarius & success or ẽ ponti¬
fex summus. unde dicit᷑ apłicꝰ.
qui & papa uocatur. scilicet
pater patrum. Qualis autẽ
eligi debeat presbit̃. apłs scri¬
bens timotheo ostendit: ubi
nomine ep̃i presbiterũ signifi¬
cat. Hoc autem officio usꝰ
ẽ xp̃c̃. cum se ipsum in ara cru¬
cis obtulit. idiẽ sacerdos & ho¬
stia: & quando post cenã pa¬
nem uel uinũ in corpꝰ siu̾i &
sanguinẽ cõmutauit. Eece de
septẽ eccłe gradib breuit̾ elo¬
quuti: quid ad quemq ꝑtinet
insinuauim:¬
excellent̃ tñ canones duos tm̃
sacros ordines appellari cẽsent.
diaconatus scilicet & presbite¬
ratus: quia hos solos pͥmitua
eccła legitur habuisse ⁊ de his
solis preceptũ apłi habemuᷤ.
Apłi enim in singulis ciuita
tos legiꝰ: quoꝵ maximꝰ fuit
beatus stephanus. Subdiaco¬
nes uero & acolitos: ꝓcedente
tempore eccła sibi constituit.¬

Expanded text:
byteri. Unus autem inter apostolos byteri. Unus autem inter apostolos princeps extitit Petrus, cujus vicarius et successor est Pontifex summus, unde dicitur apostolicus, qui et papa vocatur, scilicet, pater patrum. Qualis autem eligi debeat presbyter, Apostolus scribens Timotheo ostendit, ubi nomine episcopi presbyterum significat. Hoc autem officio usus est Christus, cum seipsum in ara crucis obtulit, idem sacerdos et hostia, et quando post coenam panem et vinum in corpus suum et sanguinem commutavit. Ecce de septem Ecclesiae gradibus breviter elocuti, quid ad quemquam pertineat insinuavimexcellenter tamen canones duos tantum sacros ordines appellari censent, diaconatus, scilicet, et presbyteratus; quia hos solos primitiva Ecclesia legitur habuisse, et de his solis praeceptum Apostoli habemus. Apostoli enim in singulis civitattos legimus, quorum maximus fuit beatus Stephanus. Subdiaconos vero et acolytos procedente tempore Ecclesia sibi constituit.
Abbreviated transcription (Latin):
biterum autem ꝑtinet. sacram̃¬
tum corporis & sanguinis do¬
mini in altari d̾i conficere: o
rationes dicere: & dona dĩ bene¬
dicere. Qui cum ordinat᷑ in un¬
gunt ei manꝰ: ut intelligat se
accepisse gr̃am consecrandi: &
cautatis oꝑa debere ad os extẽ¬
dere. Accipit & stolam quȩ tenet
utrumq latus: quia debet esse¬
munitus armis iusticiȩ. contra
aduersa & ꝓspera. Accipit etiã
calicem cum uino & patenã cũ
hostiis: ut ꝑ hoc sciat se accepiᷤ¬
se potestatem placabiles deo
offerendi hostias. Hic ordo a
filiis aaron sumpsit initium.
Summos enim pontifices &
minores sacerdotes. instituit ds
ꝑ moysen: qui ex precepto dei
aaron in sumium pontificem
filios uero eius unxit in minoreᷤ
sacerdotes. Xp̃c quoq duodeq̃
elegit discipulos prius. quos &
apłos uocauit: quoꝵ uicẽ ge¬
runt in eccła maiores pontifi¬
ces. deinde alios septuaginta ⁊
duos discipulos designauit quo¬
rum uicem in eccła tenent preᷤᷤ¬

Expanded text:
byterum autem pertinet sacramebyterum autem pertinet sacramentum corporis et sanguinis Domini in altari Dei craciones dicere et dona dei benedicere. Qui cum ordinatur, inunguntur ei manus, ut intelligat se accepisse graciam consecrandi / et caritatis opera debere ad omnes extendere. Accipit et stolam, que tenet utrumqmuniti armis justitiae contra adversa et prospera. Accipiunt etiam calicem cum vino, et patenam cum hostiis, ut per hoc sciant se accepisse potestatem placabiles Deo hostias offerendi . Hic ordo a filiis Aaron sumpsit initium. Summos enim pontifices et minores sacerdotes instituit Deus per Moysen, qui ex praecepto Dei, Aaron in summum pontificem, filios vero ejus unxit in minores sacerdotes. Christus quoque duodecim elegit discipulos prius, quos et apostolos vocavit, quorum vicem gerunt in Ecclesia majores pontifices. Deinde alios septuaginta et duos discipulos designavit, quorum vicem in Ecclesia tenent pres
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sbiterorum. Prespit̾ grece
senior interpretat᷑ latine: ñ mͦ
pro etate uel decrepita senectu¬
te: sed propter honorem & dig.¬
nitatem quam acceꝑunt. Pres¬
biteri nominantur. qui morũ
prudentiam & maturitate con¬
uersationis precellere debent in
populo: sicut scͥptum ẽ. Senectuᷤ
uenerabilis ẽ. non diuturna: nec
annorum numero computata.
Cani enim sunt sensus hominis:
& etas senectutis uita immacła¬
Qui licet sint sacerdotes. tamen
pontificatus apicem non habet̃
tẽ signant: nec paraclitum dant.
Quod solis deberi epĩs: lectio ac¬
tuum apłorum demonstrat. Un¬
de & apud ueteres idem episcopi
& presbiteri fuerunt: quia illud
nomen ẽ dignitatis ñ etatis. Sa¬
cerdos nomen habet cõpositũ
ex greco & latino. qͦd est sacrum
dans. siue sacer dux. Sicut enim
rex a regendo: ita sacerdos a sc̃¬
ficando dictus ẽ: consecrat enim
& scĩficat. Antistes sacerdos dic¬
tus ẽ: ab eo quod ante stat. Pri¬
mus ẽ enim in ordine eccłe. Ad preᷤᷤ¬

Expanded text:
sbyterorum. Presbyter Graece, senior interpretatur Latine. Non modo pro aetate vel decrepita senectute, sed propter honorem et dignitatem quam acceperunt, presbyteri nominantur; qui morum prudentia et maturitate conversationis praecellere debent in populo. Unde scriptum est: Senectus venerabilis est, non diuturna, nec annorum numero computata. Cani enim sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculaqui, licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent mate frontem signant, nec Paracletum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres iidem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud est nomen dignitatis, non aetatis. Sacerdos nomen habet compositum ex Graeco et Latino, quod est sacrum dans, sive sacer dux. Sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrando dictus est; consecrat enim et sanctificat. Antistes vero sacerdos dictus est ab eo quod ante stat, primus enim est in ordine Ecclesiae. Ad pres
Abbreviated transcription (Latin):
Iduos modos sumendi.in¬
telligen ia quorumdã uerboꝵ
Ambigue dictorum distinguen¬
daẽ. Ait enim augustinꝰ. Bo¬
sacramenti: malus uero sacram̃¬
tum & non rem. Sacramentũ
hic dicit corpus xp̃i proprium
de uirgine ductum: rem uero
spiritualem xp̃i carnem. Bonꝰ
ergo utramq xp̃i carnẽ accip̃:
malus uero tantum sacramẽ¬
tum: idest corpus xp̃i sub sacͣ¬
mento. & non rem sp̃ualem.
Item. Non manducans man¬
ducat. & manducans ñ man¬
ducat: quia non manducans
sacramentaliter: aliquando mã¬
ducat spiritualiter &̃ econu̾so.
Et qui manducant sp̃ualiter.
ueritatem carnis & sanguinis
dicuntur sumere: quia ipsam
efficientiã habent. idest remi¬
sionem peccatorum: proqua ui¬
detur orari cum dicitur. ꝑfici¬
ant in nob̃ domine quesumu
tua sacramenta quod continẽt:
ut quod nunc specie gerimus:
rerum ueritate capiamus. Re¬
rum ueritatem dicit ipsam ef¬
ficientiam . quasi per hec sacra¬
menta presta. ut sicut sacram̃¬
taliter carnem xp̃i sumimus:

Expanded text:
duos modos sumendi, intelligentia quorumdam verborum ambigue dictorum distinguenda est. Ait enim Augustisacramenti, malus vero sacramentum, et non rem. Sacramentum hic dicit corpus Christi proprium, de virgine natum; rem vero, spiritualem Christi carnem. Bonus ergo utramque Christi carnem accipit; malus vero tantum sacramentum, id est, corpus Christi sub sacramento, et non rem s Non manducans manducat, et manducans non manducat, quia non manducans sacramentaliter, aliquando manducat spiritualiter, et e converso. Et qui manducant spiritualiter, veritatem carnis et sanguinis dicuntur sumere, quia ipsam efficientiam habent, id est, remissionem peccatorum, pro qua videtur orari cum dicitur: Perficiant in nobis, Domine, quaesumus, tua sacramenta quod continent, ut quod nunc specie gerimus, rerum veritate capiamus. Rerum veritatem dicit ipsam efficientiam, quasi dicat: Per haec sacramenta praesta ut sicut sacramentaliter carnem Christi sumimus,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃i. q̃ erat tẽ signacłm iusticie fidei
ad purgationẽ ualebat mag¬
nis & paruulis. originalis ue¬
terisq peccati: sicut baptis mꝰ
ex illo tp̃r uale̾ cepit ad innoua¬
tionem hominis. ex quo insti¬
tutus ẽ. Item beda. Idem salu¬
ti fere curationis auxilium cir¬
cumcisio in lege contra origi¬
nalis peccati uulnus agebat.
quod baptismus agere reuela¬
te gr̃ȩ tempore consueuit: excep¬
to quod regni celestis ianuam
nondum intrare poterant: da¬
men in sinu abrahȩ post mor¬
tem beata requiȩ consolati.
suꝑne pacis ingressũ spe fe¬
lici expectabant. his aꝑtetra¬
ditur. ꝑ circumcisionem ex quo
instituta fuit remissionẽ pecc̃i
originalis & actualis. parius
& maioribꝰ a deo prestitam:
sicut nunc ꝑ baptismũ dat᷑.
De uiris qui fuerunt ante cir

Expanded text:
i, quae erat tunc signaculum justitiae fidei, ad purgationem valebat magnis et parvulis originalis veterisque peccati, sicut Baptismus ex illo valere coepit ad innovationem hominis, ex quo institutus est. Item Beda: Idem salutiferae curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod Baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit; excepto quod regni coelestis januam nondum intrare poterant; tamen in sinu Abrahae post mortem requie beata consolati, supernae pacis ingressum spe felici exspectabant. His aperte traditur circumcisionem, ex quo instituta fuit, remissionem peccati originalis et actualis parvulis et majoribus a Deo praestitam, sicut nunc per Baptismum datur. 7. De viris qui fuerunt ante cir
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc inter eos ignoretur con¬
uigalis concubitus. Item augͦ
ñ agnouerat. nec fuerat agni¬
turus. nec ꝑierat nec mendax
manserat conuigis appellatio:
ubi nec fuerat nec futura erat
carnis ulla commixtio. P ropt̾
quod fidele conuigium ambo
parentes xp̃i uocari meruert̾:
ñ solum illa mater. sed etiam
ille pater eius. sicut coniunx
ñ carne. Ex his euidenter in¬
sinuatur. qͦd ex tempore quo
intercedit consensꝰ uoluntariꝰ
ac maritalis. qui solus matͥmo¬
nium facit. ueri conuiges ft̃:
sponsus & sponsa

Expanded text:
adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus. Item Augusnon cognoverat, nec fuerat agniturus. Nec pejerat, nec mendax manserat conjugis appellatio, ubi non fuerat, nec futura erat carnis ulla commixtio. Propter quod fidele conjugium, ambo parentes Christi vocari meruerunt, non solum illa mater, sed etiam ille pater ejus, sicut conjux mente, non carne. Ex his evidenter insinuatur quod ex tempore quo intercedit consensus voluntarius ac maritalis qui solus Conjugium facit veri conjuges sunt sponsus et sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
ad septimum gradũ eam obser¬
uari sanciunt: alii uero in qͥn¬
ta uel quarta matͥmonia con¬
tracta ñ diuidt̃. Sed illi uitatiᷤᷤ
rigorem:. isti miscdie dispensatio¬
nem uident᷑ ꝓponere. Poteste¬
num eccła dispensare in copula
affinium usq ad terciũ gradum:
sicut gregorius dispensauit in
quarto gradii consangiunita¬
scͥpsit. Sedem apłicam consulere
decreuisti. si mulier copula nup¬
tiali extraneo uiro coniuncta.
cognationi eius ꝑtineat: si eo
defuncto cognatio maneat. ułsi
soboles. possunt legitime ad pͥ¬
copulã. Si una caro fuerit: qͦ
modo potest aliquis eoꝵ pro¬
pinquus uni ꝑtinere. nͥ ꝑtine¬
at alteri:: Hoc minime posse
defuncto in suꝑstites affinitas
non deletur: nec alia copula cõ¬
iugalis affinitatem copule pͥo
ris soluere ualet: sed nec alteriꝰ
conuinctionis soboles placet
ad affinitatis pͥoris uiri con¬
sortium transire. Si quis ergo
sacrilego & temerario ausu. in

Expanded text:
ad septimum gradum eam obserad septimum gradum eam observari sanciunt; alii vero in qto vel quarto matrimonia contracta non dividunt. Sed illi veritatis rigorem, isti misericordiae dispensationem videntur proponere. Potest enim Ecclesia dispensare in copula affinium usque ad tertium gradum; sicut Greg. dispensavit in quarto gradu consanguinitaspondeo. Sedem apostolicam consulere decrevisti si mulier, copula nuptiali extraneo viro juncta, cognationi ejus pertineat, si eo defuncto cognatio maneat eadem,soboles possint legitime ad prcopulomodo potest aliquis eorum propinquus uni pertinere, nisi pertineat alteri? quod minime fieri defuncto, in superstite affinitas non deletur, nec alia copula conjugalis affiris solvere valet; sed nec alterius conjunctionis soboles placet ad affinitatis prioris viri consortium transire. Si quis ergo sacrilego et temerario ausu in
Abbreviated transcription (Latin):
concedere in quinta generati¬
one inter affines contrahi con¬
uigium: & in quarta etiã si con¬
tractum fuerit non separaR.
Ait enum fabianus papa. De p
uirum & uxorem ueniunt: de¬
functa uxore uel uiro. in quin¬
ta generatione uingant᷑: in quar¬
ta si inuenti fuerint ñ separẽt᷑.
In tercia autem ꝓpinquitate:
ñ licet uxorem alteriꝰ acciꝑe.
post obitum eius. Equalit̃ uir
iungat᷑ in matͥmonio eis qui
sibi consanguinei sunt: & uxo¬
ris sue consanguineis. post mor¬
tem uxoris. Ecce hic concedit᷑ in
quinta uł qͣrta ꝓpinqͥtate affiniũ:
fieri coniugiũ. Iuliꝰ etiã papa ait.¬
Statutũ ẽ ut relictã patͥs uxoris
suȩ relictã frĩs uxoris sue relictã filii
uxoris sue nemos in matrimoni¬
ũ sumat. relictã uxorẽ ꝯsanguineoꝵ
uxoriᷤ sue usq int̾ciã ꝓgeniem ne¬
mo inuxorẽ sumat. Inquarta
uero & quinta si inuenti fue¬
rint: ñ separent᷑. Ecce quam
uarie de affinitatis obseruatiõe:
loquunt᷑ auctores. Alii enĩ usq

Expanded text:
concedere in quinta generatione inter affines contrahi conjugium, et in quarta etiam, si contractum fuerit, non separari. Ait enim Fabianus papa, ibid.virum et uxorem veniunt, defuncta uxore vel viro, in quinta generatione jungantur; in quarta si inventi fuerint, non separentur. In tertia vero propinquitate, non licet uxorem alterius accipere post obitum ejus. Aequaliter vir jungatur in matrimonio eis qui sibi consanguinei sunt, et uxoris suae consanguineis, post mortem uxoris. Ecce hic conceditur in quinta vel quarta propinquitate, affinium fieri conjugium. Julius etiam papa aitStatutum est ut relictam patris uxoris suae, relictam fratris uxoris suae, relictam filii uxoris suae, nemo sibi in matrimonium sumat; relictam uxorem consanguineorum uxoris suae usque in tertiam progeniem nemo in uxorem sumat. In quarta vero et quinta si inventi fuerint, non separentur. Ecce quam varie de affinitatis observatione loquuntur auctores. Alii enim usque
Abbreviated transcription (Latin):
Exordia uero caritatis aliquando
crescunt: aliquando deficiunt. St̃
& ꝑfectio. quos gradus ille discer¬
nit qui parabolam illã intellig̾
dormiat. & exsurgat semen &
germinet & crescat. Ecetera. Et¬
si ergo ꝑfecta caritas sic radicata
est. ut amitti nequeatꝰ uel in¬
cipiens tamen & ꝓuecta amit.¬
ti potest. & sepeamittitur: sed
dum habetur. non sinit haben¬
tem criminaliter peccare: quod
augustinus ostendit inquiens.
Quia radix omnium maloꝵ ẽ
cupiditas. & radix omnium bo
uulsa fuerit. alia plantari non
poterit Sine causa conatur ali¬
quis ramos incidere: si radicem
non contendit euellere
ddes et speset scientia dicuntur eua¬
cuari et non caritas. cum et ea ex

Expanded text:
Exordia vero charitatis aliquando crescunt, aliquando deficiunt; suntctus, et provectio; quos gradus ille discernit, qui parabolam illam intelligitdormiat, et exurgat semen et germinet, et crescat, etc. Si ergo perfecta charitas sic radicata est, ut amitti nequeat, incipiens tamen et provecta amitti potest, et saepe amittitur; sed dum habetur, non sinit habentem criminaliter peccare. Quod Augustinus ostendit inquiens: Quia radix omnium malorum est cupiditas, et radix omnium bonvulsa fuerit, alia plantari non potest. Sine causa conatur aliquis ramos incidere, si radicem non contendit evellere. 3. Quare fides et spes et scientia dicuntur evacuari, et non charitas, cum et ea ex
Abbreviated transcription (Latin):
ilegorice uͦut reqͥẽ ⁊ hic auiciis. ⁊
infut᷑o in dĩ cõtẽplatione expe¬
ctes ex spiritu sancto. idest ex ca¬
ritate & dono dei: non quod spc̃ sc̃s
sine patre & filio hoc oꝑetur. Ac¬
cepit utiq eccła hoc donum: ut in
spũ scõ fiat remissio pectatorum:
remissio pec

Expanded text:
legorice vero, ut requiem et hic a vitiis, et in futuro in Dei contemplatione expectes ex Spiritu sancto, id est, ex charitate et dono Dei, non quod Spiritus sanctus sine Patre et Filio hoc operetur. Accepit utique Ecclesia hoc donum, ut in Spiritu sancto fiat remissio peccatorum. remissionem
Abbreviated transcription (Latin):
occidentẽ ea certe est decaloguᷤ.
qui non dicitur littera occidens.
eo quod mala sit lex. sed quia ꝓ.¬
hibens peccatum auget concu¬
piscentiam: & addit preuarica¬
tionem. nisi liberet g̃r̃a. Quȩ
gratia non sic habundabat in
na est: & tasdoccidit sine gracia:
cum sit uirtus peccati: quȩ iubet
quod sine gracia impleri ñ potest.
Gracia autem deerat: & ideo lite¬
ra occidens erat

Expanded text:
or. 3, ea certe est Decalogus, qui non dicitur littera occidens eo quod mala sit lex, sed quia prohibens peccatum auget concupiscentiam, et addit praevaricationem nisi liberet gratia, quae gratia non sic abundat in na est, et tamen occidit sine gratia, cum sit virtus peccati quae jubet quod sine gratia impleri non potest. Gratia autem deerat, et ideo littera occidens erat
Abbreviated transcription (Latin):
si mortuus fuerit uiuet. Sed
dicunt aliqui. nullum adultũ
in xp̃m credere. uel caritatẽ ha¬
bere sine baptismo.nisi sangui¬
nem fundat prodomino:. sub

Expanded text:
si mortuus fuerit, vivet. Sed dicunt aliqui, nullum adultum in Christum credere vel charitatem habere sine baptismo, nisi sanguinem fundat pro Domino, sub
Abbreviated transcription (Latin):
castum tunorem ẽẽ et̾num
llud quoq diligenter est notan¬
dum. quod insuꝑioribus augu¬
stinus dicit castum timorem ẽẽ
eternum: ꝑ quod confirmatur
premissa sententia scilicet quod
spc̃timoris erit in futuro. sicut
bebit omnem illum usum quẽ
modo habec: faciet enim tunc
nos reuereri d̃m non timere. se

Expanded text:
castum timorem esse aeternum. Illud quoque diligenter est notandum, quod in superioribus Augustin. dicit, castum timorem esse aeternum, per quod confirmatur praemissa sententia, scilicet quod spiritus timoris erit in futuro, sicut bebit omnem illum usum quem modo habet. Faciet enim tunc nos revereri Deum, non timere se
Abbreviated transcription (Latin):
cedat uxorẽ dimitti causa for¬
nicationis uiro. eadem licentia
sa fornicationis: & si dimissa
fuerit manere innuptã. Quic¬
quid uiris precipitur. hec con¬
sequenter redundat ad femi¬
nas. Non enu adultera uxor
dimittenda ẽ: & uir mechus te¬
nendus. Item. Apud nos quod
non licet feminis eque ñ licet
uiris: & eadem seruitus pari
conditione censetur. Ex his os¬
tenditur quod mulier potest
suꝑ fornicationem uirum con¬
uenire. ut uir mulierem. Unde
ligio ad ulterium in utroꝙ sexu.
pari ratione condempnat: sed
uiros suos mulieres ñ facile de
adulterio accusant. Uiri autẽ
liberiꝰ uxores suas adulteras a¬
pud sacerdotes deferre consue¬
uerunt: & ideo mulierib ꝓdito
ñ facile qͥs ꝗͣ exsuspicionib arce¬
atur: qui submouebitur. si euᷤ
flagitium detegat᷑

Expanded text:
cedat uxorem dimitti causa fornicationis viro, eadem licentia sa fornicationis; et si dimissa fuerit, manere innuptam. Quidquid viris praecipitur, hoc consequenter redundat ad feminas. Non enim adultera uxor dimittenda est, et vir moechus tenendus. Item: Apud nos quod non licet feminis, aeque non licet viris; et eadem servitus pari conditione censetur. Ex his ostenditur, quod mulier potest super fornicatione virum convenire, ut vir mulierem. Unde hristiana religio adulterium in utroque pari ratione condemnat; sed viros suos mulieres non facile de adulterio accusant, viri autem liberius uxores suas adulteras apud sacerdotes deferre consueverunt. Et ideo mulieribus, prodito non facile quisquam ex suspicionibus arcetur, qui tamen submovebitur, si ejus flagitium detegatur