comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce ꝯiungebant᷑. qui neq in ꝯcubitu nisi
plem. neꝙ in ipsa ꝓle. nisi qͦs in carne uen¬
turo xp̃o ꝓficeret requirebant. ñ solum ꝓ
suo ꝓposito ñ ꝯtẽpnant: uerũetiã suo ꝓpo¬
sito sine dubitatõe p̃ponant. Pueros quoꝙ
ac uirgines integritatẽ ip̃am deo dicantes.
multo maxime ꝯmonemꝰ: ut tanta noritt̃
hĩlitate tuendũ ẽẽ qͦd in terra interim
uiuunt: qͣntomag̾ celi est qͦd uouer̃t. Nem¬
pe scriptũ est. Qnͣto magnꝰ es: tanto humi¬
lia te in om̃ib. Arm gͦ est de magnitudi¬
ne eoꝵ aliqͥd dicere: illoꝵ de magna hu¬
militate cogitare. Exceptis gͥ quibdam
isti meliores ñ sunt qͣmius ꝯiugati ñ sint.
quia si ꝯiugati eẽnt. pares ñ ẽẽnt ͤ ceteros
om̃ino huiꝰ tẽporis ꝯiugatos uł pꝰt exꝑtum
ꝯcubitũ ꝯtinentes a se suꝑari ñ dubitent: ũ
qͣntum ab anna susanna: s qͣntũ a beata

Expanded text:
ce coniungebantur, qui neque in concubitu nisi ce coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret requirebant, non solum prae suo proposito non contemnant, uerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines integritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nempe scriptum est: quanto magnus es, tanto humila to in omnibus. nostrum ergo est de magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogitare. exceptis igitur quibuisti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponit. Nr̃os autẽ qui coniuges habent.
qͣntum possumꝰ admonemꝰ: ne secundũ
suã infirmitatẽ de illis sc̃is patrib aude¬
ant iudicare. comparantes ut ait apls
semetipsos sibimetipsis: et ideo ñ intelli¬
gentes qͣntas uires habeat animꝰ. iusticie
contra libidines seruiens. ne carnalibus
huiꝰcemodi motib acquiescat: eosq in
concubitũ ultra generandi necessitatem
ꝓlabi. aut ꝓgredi non sinat: qͣntũ ordo
nature. qͣntum moꝵ consuetudo. qͣntum
legum scita p̃scribunt. Hec qͥppe ideo de
illis patrib homines supplicant᷑: quia
ĩp̃i ꝑincontinentiã uł nuptias elegert̃:
uł ꝯiugib intemꝑant̾ utunt᷑. At uͭ ꝯtineu¬
tes uł mares qui defunctis uxorib uł femi¬
ne que defunctis uiris. uł utric qui pari
ꝯsensu ꝯtinentiã deo uouert̃. sciatt s quidẽ
mercedis ampliꝰ deberi. qͣm ꝯiugalis casti¬
tas poscit: s sc̃oꝵ patrũ nuptias q̃ ꝓpheti¬

Expanded text:
proponit. Nostros autem qui coniuges habent, proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus homines suspicantur, quia ipsi per incontinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi quidem mercedis amplius deberi, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui propheti
Abbreviated transcription (Latin):
bonum semꝑ parati: etiam si ab om̃i ꝯcubitu
abstinere iuberent᷑. efficerent. Qnͣto enun fa¬
cilius possent. uł iussione uł exhortatione
dei non concũbere:. qui ꝓlem cui uni ꝓpagan¬
de ꝯcumbendo seruiebant: obediendo pote¬
rant immolare: Que cum ita sint: hereti¬
cis quidem atꝙ manicheis. suie quicumq
alii patrib ueteris testamenti de pluribus
calumpniant᷑ uxorib. hoc ẽẽ argum̃tum de¬
putantes. quo eoꝵ ꝯuincant incontinentiã.
satis suꝑq responsum est: si tam̃ capiurt̃
non ẽẽ pec̾cm. qͦd neq contra naturã ꝯmit¬
titur. quia ñ lascuuendi sz gignendi cau¬
sa illis feminis utebantur: neq ꝯtra mo¬
rem. quia illis temporib ea factitabant᷑:
neq contra preceptũ. quia nulla lege ꝓ¬
hibebant᷑. Illos uͦ qui illicite feminis usi
sunt uł arguit in scripturis illa diuina
sententia: uł nobis lectio iudicandos atq
uitandos. ñ approbandos imitandos ue

Expanded text:
bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione dei non concumbere, qui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant, oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Manichaeis siue quicumque alii patribus ueteris testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur; neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel arguit in scripturis illis diuina sententia uel nobis lectio iudicandos atque uitandos, non adprobandos imitandosue
Abbreviated transcription (Latin):
uir non habet potestatem corporis sui: s
mulier. Ad sacramenti sanctitatem. illud.
Uxorem a uiro non discedere. Quod si dis¬
cesserit. manere innuptam: aut uiro suo
reconciliari: et uir uxorem suam ne dimit¬
tat. Hec omĩa bona sunt. ꝓpter que nup-¬
tie bonum sunt: proles. files: sacram̃tum.
Nec ꝓlem. aut carnalem iam hoc tempore
querere. ac ꝑ hoc ab omni tali opere im¬
munitatem quandam ꝑpetuam retinere.
atq uni uiro xp̃o spualiter subdi. meliꝰ
est utiq et sanctus: si tamen ea uocatione
sic utantur homines quomodo scriptum
est. ut cogitent que sunt domini. quomͦ
placeant dño: idest ut ꝑpetim cogitet con¬
tinentia. nequid minus habeat obedien¬
tia: qͣm uirtutem tanqͣm radicalem atq
ut dici solet matricem. et plane genera¬
lem. sancti antiqui patres in oꝑe exercu¬
erunt: illam uͦ continentiam in animi¬
habitu tenuerunt. Qui ꝓfecto ꝑobedien¬
tiam qua iusti et sancti erant. ad om̃e opus

Expanded text:
vir non habet potestatem corporis sui, sed vir non habet potestatem corporis sui, sed mulier , ad sacramenti sanctitatem; et illud: Uxorem a viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam, aut reconciliari, et uir uxorem non dimittat. haec omnia bona sunt,propter quae nuptiae bonum sunt: proles, fides, sacramentum. nec prolem autem carnalem iam hoc tempore quaerere ac per hoc ab omni tali opere inmunitatem quandam perpetuam retinere atque uni uiro Christo spiritaliter subdi melius est utique et sanctius; si tamen ea uacatione sic utantur homines, quomodo scriptum est, ut cogitent quae sunt domini, quomodo placeant deo, id est, ut perpetuo cogitet continentia, ne quid minus habeat oboedientia: quam uirtutem tamquam radicalem atque, ut dici solet, matricem et plane generalem sancti antiqui patres in opere exercuerunt, illam uero continentiam in animihabitu tenuerunt, qui profecto per oboedientiam, quia iusti et sancti erant et ad omne opus
Abbreviated transcription (Latin):
nerandi est. et in fide castitatis. Qõ aut̃e
ad ppłm dei ꝑtinet etiam in sanctitate sa-¬
cramenti: ꝑ quam nefas est etiã repudio
discedentem alteri nubere dum uir eius
uiuit. nec saltem ipsa causa pariendi. Q
cum sola sit qua nuptie fiunt: nec ea reñ
subsequente ꝓpter quam fiunt. soluitur
uinculum nuptiale nisi coniugis morte:
quemadmodum si fiat ordinatio cleri ad
plebem congregandam: etiam si plebiꝰ con¬
gregatio non subsequatur. manet tamen
in illis ordinatis sacramentum ordinatio¬
nis. Et si aliqua culpa quisqͣm ab officio
remoueaturͥ sacramento domini semel
imposito non carebit: qmuis ad iudiciũ
ꝑmanente. Generationis itaq causa fieri
nuptias: apłs ita testis est. Uolo inquit
iuniores nubere. Q quasi ei diceretur
ut quid: continuo subiecit. filios ꝓcreare:
matres familias esse. Ad fidem castitatis
illud illud ꝑtinet. Hxor autem non habet
potestatem corporis sui: s uir. Similiter⁊

Expanded text:
nerandi est et in fide castitatis; quod autem nerandi est et in fide castitatis; quod autem ad populum dei pertinet, etiam in sanctitate sacramenti, per quam nefas est etiam repudio discedentem alteri nubere, dum uir eius uiuit, nec saltem ipsa causa pariendi: quae cum sola sit qua nuptiae fiunt, nec ea re non subsequente propter quam fiunt soluitur uinculum nuptiale nisi coniugis morte. quemadmodum si fiat ordinatio cleri ad plebem congregandam, etiamsi plebis congregatio non subsequatur, manet tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis; et si aliqua culpa quisquam ab officio remoueatur, sacramento domini semel inposito non carebit, quamuis ad iudicium permanente. generationis itaque causa fieri nuptias apostolus ita testis est. uolo, inquit, iuniores nubere. Ut quid? continuo subjecit: Filios procreare, matres familias esse , ad fidem castitatis illud pertinere: Uxor autem non habet potestatem corporis sui, sed vir: similiter et
Abbreviated transcription (Latin):
parari matres ac feminas nostri temporis.
qͣmuis ab omni concubitu immunes. in
uirtute obedientie minores: etiam si illis
hominib et in habitu animi defuisset. qͦd
in istorum opere manifestum est: Sequan¬
tur ergo pueri agnum cantantes canti¬
cum nouum. sicut in apocalipsi scriptũ
est. qui cum mulieribus se non contamina¬
uerunt: non ob aliud nisi quia uirgines
ꝑmanserunt. nec ideo se arbitrentur me¬
liores esse primis patrib sanctis: qui nup¬
tiis ut ita dicam non nuptialiter usi sunt.
Farum quippe usus ita se habet: ut siqͥt
in eis ꝑ carnis commixtionem quod exce¬
dat generandi necessitatem. qͣmuis ueni¬
aliter factum fuerit. contaminatio sit.
Nam quid expiat uenia. si omnino non
contaminat illa progressio: Aqua conta¬
minatione mirum si immunes essent pu¬
eri sequentes agnum: nisi uirgines ꝑma¬
nerent. Bonum igitur nuptiarum ꝑ om̃s
gentes atq omnes homines in causa ge¬

Expanded text:
parari mares et feminas nostri temporis, parari mares et feminas nostri temporis, quamuis ab omni concubitu inmunes in uirtute oboedientiae minores, etiamsi illis hominibus et in habitu animi defuisset, quod in istorum opere manifestum est? sequantur ergo agnum pueri cantantes canticum nouum, sicut in Apocalypsi scriptum est, qui cum mulieribus se non contaminauerunt, non ob aliud nisi quia uirgines permanserunt. nec ideo se arbitrentur meliores esse primis patribus sanctis, qui nuptiis, ut ita dicam, nuptialiter usi sunt. earum quippe usus ita se habet, ut, si quid in eis per carnis conmixtionem, quod excedat generandi necessitatem, quamuis uenialiter factum fuerit, contaminatio sit. nam quid expiat uenia, si omnino non contaminat illa progressio? a qua contaminatione mirum si inmunes essent pueri sequentes agnum, nisi uirgines permanerent. Bonum igitur nuptiarum per omnes gentes atque omnes homines in causa ge
Abbreviated transcription (Latin):
tia quia potest femina consilio uirgi¬
nitatis accepto. et custodita uirginitate
precepta contempnere: sicut multas sa¬
cras uirgines nouimus uerbosas. turio¬
sas. ebriosas. litigiosas. auaras. suꝑbas.
Que omĩa contra precepta sunt: et sicut
ipsam euam inobedientie crimine occi¬
dunt. Quappter non solum obediens in¬
obedienti: sed obedientior coniugata mi¬
nus obedienti uirgini p̃ponenda est. Ex
hac obedientia pater ille qui sine uxore
non fuit: esse sine unieo filio ⁊ a se occiso
paratus fuit. Unicum enim ñ immerto
dixerim: de quo audiuit a dño In ysaac
uocabitur tibi semen. Quanto ergo cituis
ut etiam sine uxore esset: si hoc iuberet᷑
audiret. Ande non frustra sepe miramur.
nonnullos utriusq sexus ab om̃i concu¬
bitu continentes. negligenter obelire p̃¬
ceptis. cum tam ardenter arripuerint ñ
uti concessis. Unde quis dubitet excellen¬
tie sanctorum illorum patrum ato ma¬
trum filios generantium. non recte com¬

Expanded text:
tia, quia potest femina consilio uirgitia, quia potest femina consilio uirginitatis accepto et custodita uirginitate praecepta contemnere: sicut multas sacras uirgines nouimus uerbosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae omnia contra praecepta sunt et sicut ipsam Euam inoboedientiae crimine occidunt. quapropter non solum oboediens inoboedienti, sed oboedientior coniugata minus oboedienti uirgini praeponenda est. Ex hac oboedientia pater ille, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit. unicum enim non inmerito dixerim, de quo audiuit a domino: in Isaac uocabitur tibi semen. quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc iuberetur, audiret! unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes neglegenter oboedire praeceptis, cum tam ardenter adripuerint non uti concessis. unde quis dubitat et excellentiae sanctorum illorum patrum atque matrum filios generantium non recte con
Abbreviated transcription (Latin):
obedienti. s minus obediens obedientio¬
ri comparanda sit: quia et illa nuptialiᷤᷤ
castitas est. et omino bonum est. s minꝰ
qsm uirginalis. Tanto igitur minor in
bono obedientie. qͣnto maior in bono ca¬
stitatis. si altera alteri comparetur: que
ꝓponenda sit iudicat. qui primo ipsã
castitatem et obedientiam comparans.
uidet om̃ium uirtutum quodam modo
matrẽ esse obedientiam. Ac ꝑ hoc ideo
potest esse obedientia sine uirginitate:
quia uirginitas ex consilio est non ex
precepto. Obedientiam uͦ illam dico. qua
preceptis obtemꝑatur. Ideoq obedientia
preceptoꝵ sine uirginitate quidem potest:
s sine castitate esse non potest. Ao casti¬
tatem namꝙ ꝑtinet non fornicari. non
mechari: nullo illicito concubitu macu¬
lari. Que qui non obseruant. contra¬
dei preceptum faciunt: ut ob hoc extor¬
res sunt a uirtute obedientie. Uirginitã
autem ꝓpterea potest esse sine obedien¬

Expanded text:
oboedienti, sed minus oboediens oboedientiooboedienti, sed minus oboediens oboedientiori conparanda sit, quia et illa nuptialis castitas est et ideo bonum est, sed minor quam uirginalis. tanto ergo minor in bono oboedientiae, quanto maior in bono castitatis, si altera alteri conparetur, quae praeponenda sit iudicat qui primo ipsam castitatem et oboedientiam conparans uidet omnium uirtutum quodam modo matrem esse oboedientiam. ac per hoc ideo potest esse oboedientia sine uirginitate, quia uirginitas ex consilio est, non ex praecepto. oboedientiam uero illam dico, qua praeceptis obtemperatur. ideoque oboedientia praeceptorum sine uirginitate quidem potest, sed sine castitate esse non potest. ad castitatem namque pertinet non fornicari, non moechari, nullo inlicito concubitu maculari: quae qui non obseruant, contra praecepta dei faciunt et ob hoc extorres sunt a uirtute oboedientiae. uirginitas autem propterea potest esse sine oboedien
Abbreviated transcription (Latin):
test ut alius non habeat aliquid quod
alius habeat: s aluid habeat qͦd pluris
estimandum est. Maius est enĩ bonum
obedientie: qm continentie. Nam conu¬
bium nusqͣm nr̃arum scripturarũ au-¬
ctoritate dampnatur: inobedientia uͦ
nusqͣm absoluitur. Si ergo ꝓponatur
uirgo ꝑmansura. s tamen inobediens.
et maritata que uirgo ꝑmanere non
posset. s tamen obediens. ꝙͣ meliorem
dicamur: minus laudabilem qͣm si uir¬
go esset. an condempnabilem sicut uirgo
est. Ita si conferas ebriosam uirginem
sobrĩe coniugate: quis dubitet eandem
ferre sententiam: Nuptie quippe et
uirginitas duo bona sunt: quoꝵ alte¬
rum maius. Sobrietas autem et ebrio¬
sitas. sicut obedientia et contumatia.
illa bona sunt. hec mala. Melius est
autem habere om̃ia bona uł minora.
qͣm magnum bonum cum magno ma¬
lo: quia et in corporalib bonis melius
est habere ⁊athei staturam cũ sanitate:
qͣm golie cum febre. Recte plane querit᷑.

Expanded text:
test, ut alius non habeat aliquid quod test, ut alius non habeat aliquid quod alius habet, sed aliud habeat quod pluris aestimandum est. maius enim bonum est oboedientiae quam continentiae. nam conubium nusquam nostrarum scripturarum auctoritate damnatur, inoboedientia uero nusquam absoluitur. si ergo proponatur uirgo permansura, sed tamen inoboediens, et maritata, quae uirgo permanere non posset, sed tamen oboediens, quam meliorem dicamus? minus laudabilem quam si uirgo esset, an damnabilem, sicut uirgo est? ita si conferas ebriosam uirginem sobriae coniugatae, quis dubitet eandem ferre sententiam? nuptiae quippe et uirginitas duo bona sunt, quorum alterum maius; sobrietas autem et ebriositas, sicut oboedientia et contumacia, illa bona sunt, haec mala. melius est autem habere omnia bona uel minora quam magnum bonum cum magno malo, quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate quam Goliae cum febre. Recte plane quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
Ego melior sum: sed hiis que uirtute
huius continentie carent. Quod de sara
non credo. fecit ergo illa cum ista uir¬
tute quod illi tempori congruebat:. a
quo ego sum immunis: ut in meo etiã
corpore appareat: qͦd illa in animo con¬
seruabat. Res gͦ ipsas si comparemus :
nullomodo dubitandum est meliorem
esse castitatem continentie. qͣm casti¬
tatem nuptialem: cum tamen utrũꝙ¬
sit bonum. Homines uͦ cum comparamꝰ:
ille est melior qui bonum amplius qͣm
alius habet. Porro qui amplius eiusdem
id quod est amplius non uti habet. In sex¬
aginta enim sunt et triginta: non in tri¬
ginta sunt sexaginta. Non oꝑari autem
ex eo quod habet in distributione officio¬
rum positum est. non in egestate uirtu¬
tum: quia nec bono miscdie caret qui
non inuenit miseros. quib possit mise¬
ricorcditer subuenire. Huic accedit. quia
non recte comparantur homines homi¬
nib ex uno aliquo bono: fieri enim po¬

Expanded text:
ego melior sum, sed his, quae uirtute ego melior sum, sed his, quae uirtute huius continentiae carent, quod de Sarra non credo. fecit ergo illa cum ista uirtute, quod illi tempori congruebat, a quo ego sum inmunis, ut in meo etiam corpore appareat quod illa in animo conseruabat. Res ergo ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est meliorem esse castitatem continentiae quam castitatem nuptialem, cum tamen utrumqsit bonum; homines uero cum comparamus, ille est melior, qui bonum amplius quam alius habet. porro qui amplius eiusdem id quod est amplius non utique habet. in sexaginta enim sunt et triginta, non in triginta sunt et sexaginta. non operari autem ex eo, quod habet, in distributione officiorum positum est, non in egestate uirtutum, quia nec bono misericordiae caret, qui non inuenit miseros, quibus possit misericorditer subuenire. Huc accedit, quia non recte conparantur homines hominibus ex uno aliquo bono. fieri enim po
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Non sum quidem melior qͣm abra¬
ham: in hoc dumntaxat genere continen¬
tie. quo ille non carebat. ce si non appa¬
rebat: sed cum talis non aluid habens.
s aluid agens. Dicat plane ista quia et
si uoluerit gloriari. non erit insipiens.
Neritatem enim dicet. Si autem parcit
nequis eum existimet suꝑ id qͦd eum
uidet. aut audit aliquid ex illo: auferat
a ꝑsona sua nodum questionis: et non
de homine s de re ipsa respondeat ⁊ dicat.
Qui tantum potest: talis est qualis fu¬
it abraham. Potest autem fieri. ut mi¬
nor sit continentie uirtus in animo eiꝰ
qui non utitur nuptiis: quib est usus
abraham. S tamen maior est in opere¬
eius qͣm in animo eius: qui ꝓpterea te-¬
nuit coniugii castitatem: quia non po¬
tuit ampliorem. Sic et femina innupta
que cogitat ea que sunt dñi. ut sit sc̃a
et corpore ce spiritu: cum audierit im¬
pudentem illum peccatorem dicentem.
tu ergo melior qͣm sara: respondeat.

Expanded text:
dicere: non sum quidem melior quam Abradicere: non sum quidem melior quam Abraham, in hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis non aliud habens, sed aliud agens. dicat plane ista, quia et si uoluerit gloriari, non erit insipiens; ueritatem enim dicit. si autem parcit, ne quis eum existimet super id quod eum uidet aut audit aliquid ex illo, auferat a persona sua nodum quaestionis et non de homine, sed de re ipsa respondeat et dicat: qui tantum potest, talis est, qualis fuit Abraham. potest autem fieri, ut minor sit continentiae uirtus in animo eius, qui non utitur nuptiis quibus est usus Abraham; sed tamen maior est, quam in animo eius, qui propterea tenuit coniugii castitatem, quia non potuit ampliorem. sic et femina innupta. quae cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, cum audierit inprudentem illum percontatorem dicentem: tu ergo melior quam Sarra? respondeat:
Abbreviated transcription (Latin):
Ego quidem non sum melior qͣm abrah̃a.
s melior. est castitas celibum: qͣm castitaᷤᷤ
nuptiarum. Quarum abraham unam
habebat in usu: ambas in habitu. Caste
quippe coniugaliter uixit. Esse autem
castus sine coniugio potuit: stunc ñ
oportuit. Ego uͦ facilius non utor nup¬
tus quib est usus abraham: qͣm sic u¬
tor nuptiis. quemadmodum est usus
abraham. Et ideo melior sum illis. qui
ꝑ animi incontinentiam non possunt
quod ego: non illis qui ꝓpter tẽporis
differentiam non fecerunt quod ego.
Quod ego nunc ago: melius illi egis¬
sent. si tunc agendum esset. Qd̾ autem
illi egerunt: sic ego non agerem. et si nẽ
agendum esset. Et si se talem iste sentit
et nouit. ut salua et ꝑmanente in ha¬
bitu sui uirtute continentie si ad usũ
nuptiarum ex aliquo religionis officio
descendisset. talis maritus et talis pater
esset qualis fuit abraham: audeat plane
respondere illi captioso interrogatori et

Expanded text:
ego quidem non sum melior quam Abraham, ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor nuptiis, quibus est usus Abraham, quam sic utor nuptiis, quemadmodum est usus Abraham; et ideo melior sum illis, qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis, qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius illi egissent, si tunc agendum esset; quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum esset. aut si talem se iste sentit et nouit, ut salua et permanente in habitu animi sui uirtute continentiae, si ad usum nuptiarum ex aliquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset. qualis fuit Abraham, audeat plane respondere illi captioso interrogatori et
Abbreviated transcription (Latin):
tias: et in abraham qui filios generauit.
Et illius enim celibatus. et illius conu¬
bium: ꝓ temporum distributione xp̃o
militauerunt. S continentiã iohanneᷤ
in opere : abraham uero in solo habitu ha-¬
bebat. Illo itaq tempore cum lex dies pa¬
triarcharum subsequens maledictũ dixit
qui non excitaret semen in isrł̃: et qui ñ¬
poterat non ꝓmebat: s tamen habebat.
Ex quo autem uenit plenitudo tempo¬
ris ut diceretur. qui potest caꝑe capiat:
ex illo usq adhuc et deinceps usq in fi¬
nem qui habet oꝑetur. Qui oꝑari no¬
luerit: non se habere mentiatur. Ac ꝑhoc
ab eis qui corrumpunt bonos mores collo¬
quiis malis. inani et uana uersutia di¬
citur homini xp̃iano continenti: et nup¬
tias retusanti. Tu ergo melior qͣm abra¬
ham: Quod ille cum audierit: non ꝑtur¬
betur. Nec audeat dicere melior: nec a
ꝓposito dilabatur. Illud enim non uere
uicit: hoc non recte facit. S non dicat.

Expanded text:
tias, et in Abraham, qui filios generauit. tias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohannes et in opere, Abraham uero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habere mentiatur. ac per hoc ab eis, qui corrumpunt bonos mores conloquiis malis, inani et uana uersutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
rissimeꝙ ait. uenit iohannes non mandu¬
cans neq bibens. uenit fillius hominis
manducans et bibens: sic nechoc in illis
patrib uerum est: qͣmuis uenerit mͦ a
postolus xp̃i non coniugatus nec gene¬
rans. quem dicant pagani magus erat:
uenerit autem tunc ꝓpħa xp̃i nuptias
fatiens et filios ꝓcreans quem dicant ma-¬
nichei mulierosus erat: et iustificata est
sapientia a filiis suis. Qͦd dñs ibi subie¬
cit: cum de iohanne ac de se illa dixisset.
Iustificata est inquit sapientia: a filiis su-¬
is. Qui non uiclent continentiam uirtu¬
tum in habitu animi semꝑ esse debere:
in opere autem pro rerum ac temporũ
oportunitate manifestari. Sicut uirtus
patientie sanctorum martyrum in oꝑe
apparuit: ceterorũ uͦ eque sanctorum in
habitu fuit. Quo circa sicut non est im¬
par meritum pacientie in petrro qui
passus est. et in iohanne qui passus ñ
est: sic non impar meritum continentie
in iohanne qui nullas expertus ẽ nup¬

Expanded text:
rissimeque ait: uenit Iohannes non mandurissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filius hominis manducans et bibens - sic nec hoc in illis patribus uerum est, quamuis uenerit modo apostolus Christi non coniugatus nec generans, quem dicant pagani: magus erat; uenerit autem tunc propheta Christi nuptias faciens et filios procreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae sanctorum martyrum in opere apparuit, ceterorum uero aeque sanctorum in habitu fuit. quocirca sicut non est inpar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nup
Abbreviated transcription (Latin):
in habitu. etiam si non sit in opere: loqͦr
de exemplo de quo nullus dubitat cath¬
olicus xp̃ianorum. Dñs enim noster
ihesus xp̃c quod in ueritate carnis esũ¬
rierit ac sitierit. manducauerit ⁊ bibe¬
rit: nullus ambigit eorum qui ex eius
euͣngelio fideles sunt. Non igitur non
erat in illo uirtus continentie a cibo et
potuᷤ quanta erat in ioħ̃e baptista. ue¬
nit enumn iohannes non manducans ne¬
ꝙ bibens: et dixerunt. Demonium ha-¬
bet. Uenit filius hominis manducans
et bibens: & dixerunt. Ecce homo uorax
et potator uini: amicus pupplicanorũ
ce peccatorum. Nunquid non talia dicun¬
tur in domesticos eius patres nostros: ex
alio genere utendi terrenis. quantũ ad
concubitum ꝑtinet: Ecce homines libidi¬
nosi et immundi amatores feminarum
& lascuuarum. Et tamen sicut in illo illo̾
non erat uerum. qmuis uerum esset qͦd
non sicut iohannes abstineret a mandu¬
cando et bibendo. ipse enim aptissime ue¬

Expanded text:
in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor de exemplo, de quo nullus dubitat catholicorum christianorum. dominus enim noster Iesus Christus quod in ueritate carnis esurierit ac sitierit, manducauerit et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius hominis mandet bibens, et dixerunt: ecce uorax et uinaria, amicus publicanorum et peccatorum. numquid non talia dicuntur in domesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiarum? et tamen sicut in illo illud non erat uerum — quamuis uerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime ue
Abbreviated transcription (Latin):
test agi. s non opus est. Hunc habitum cir¬
ca continentiam que fit a concubitu. non
habent hii de quib dicitur: si se non con¬
tinent nubant. Hunc uͦ habent: quib
dicitur. Qui potest capere: capiat. Sic
usi sunt ꝑfecti animi bonis terrenis ad
aliuid necessariis. ꝑ hunc habitum conti¬
nentie quo eis non obligarentur: et quo
possent eis etiam non uti. si non opus
esset. Nec quisqͣm eis bene irtitur: nisi
qui et non uti potest. Multi quidem fa¬
cilius se abstinent. ut non utant᷑: qͣm
temꝑant ut bene utantur. Nemo tam̃
eis sãpienter potest uti: nisi qui potest
et continenter non uti. Ex hoc habitu ⁊
paulus dicebat. Scio et abundare.⁊ pe¬
nuriam pati. Penuriam quippe pati:
quorumcũq hominum est. S scire pe¬
nuriam pati: magnorum est. Sic et a¬
bundare: quis non potest: SScire autẽ
abundare: non nisi eorum est. quos a¬
bundantia non corrumpit. Uerum ut
aꝑtius intelligatur. quomodo sit uirtus

Expanded text:
test agi, sed non opus est. Hunc habitum cirtest agi, sed non opus est. Hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi quibus dicitur, Si se non continent, nubant . Hunc vero habent quibus dicitur, Qui potest capere, capiat . Sic usi sunt perfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligarentur, et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. Nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. Multi quidem facilius se abstinent ut non utantur, quam temperent ut bene utantur: nemo tamen eis potest sapienter uti, nisi qui poet continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus dicebat: scio et abundare et penuriam pati. penuriam quippe pati quorumcumque hominum est; sed scire penuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? scire autem abundare nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
do passiones. S qͣmmulti sunt in eadem
uirtute animi. quib temptatio deest:
qua io quod intus est in conspectu dei.
etiam in hominum procedat: nec tunc
esse incipiat: s tunc innotescat. Iam enĩ
erat in iob pacientia qͣm nouerat deus: ⁊
cui testimonium ꝑhibebat: s hominibus
innotuit temptationis examine: ce quod
latebat intrinsecusͥ ꝑ ea que forisecus
illata sunt. non natum s manifestatum
est. Habebat utiq ce timotheus uͥtutem
continendi a iuno: qm non ei abstulit
paulus. monendo ut uino modico utere¬
tur ꝓpter stomachum: et frequenteᷤᷤ suaᷤᷤ
infirmitates. Alioquin ꝑnitiose docebat:
ut ꝓpter salutem corporis. fieret in ani¬
mo dampnum uirtutis. S quia poterat
ea uirtute salua fieri quod monebat: tta
relaxata est corpori utilitas bibendi: ut
maneret in animo habitus continendi.
Ipse est enim habitus: quo aliqͥd agitur¬
cum opus est. Cum autem non agitur po

Expanded text:
do passiones. sed quam multi sunt in eadem do passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinsecus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. ipse est enim habitus, quo aliquid agiturcum opus est; cum a
Abbreviated transcription (Latin):
deserente non pectatum est. sed pectatum
significat anime deserte a iusticia. Bonũ
in qͣm sunt nuptie: ce contra om̃s calump¬
nias possunt sana ratione defendi. Iup¬
tiis tamen scõꝵ patrum: non quas nuptia.
s qͣm continentiam comparem querd.
Immo non nuptias nuptiis: nam par in
om̃ib munus est. mortali om̃ium nature
datum: s homines qui nuptiis utuntur.
illis hominib qui longe aliter nuptiis
usi sunt. quos conferam quoniam non
inuenio: quinam continentes illis coniu¬
gatis conferendi sunt. requirendum est.
Nisi forte abraham continere se ñ posset
a nuptiis ꝓpter regnum celoꝵͤ. qui uni¬
cum prosis pignus ꝓpter qd̃ nuptie care
sunt. potuit intrepidus immolare ꝓpter
regnum celorum: continentia quippe. ñ
corporis sed animi uirtus est. Uirtutes au¬
tem animi aliqndo in opere manifestan¬
tur: aliqͣndo in habitu ladent. Sieut mar¬
tyrii uirtus emicuit apparuitq. toleran¬

Expanded text:
deserente non peccatum est, sed peccatum deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia. Bonum, inquam, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. nuptiis tamen sanctorum patrum non quas nuptias, sed quam continentiam conparem quaero, immo non nuptias nuptiis — nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum — sed homines, qui nuptiis utuntur, illis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non inuenio, quinam continentes illis coniugatis conferendi sint requirendum est. nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum caelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae carae sunt, potuit intrepidus immolare propter regnum caelorum. Continentia quippe non corporis, sed animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque toleran
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina et forma ce eruditione mundari:
in huius rei signum illa purificatio p̃cepta
est. post seminis emissionem. Neq enim ⁊
in somnis peccatum fit: et tamen etiam ibi
precepta est purificatio. Aut si et hoc pec̃tm
quisqͣm putet. non arbitrans accidere nisi
ex aliquo huiusmodi desiderio. qͦd procul
dubio falsum est. nunquid et solita men-¬
struarum peccata sunt feminarum: A quib
tamen eas eadem legis uetustas precepit ex¬
piari: non nisi ꝓpter illam ipsam materia¬
lem informitatem que facto concoptu tan¬
qsm in edificationem corporis addit᷑. Ac per
hoc cum informiter fluit. significari ꝑ illã
lex uoluit animum. sine discipline forma
indecenter fluidum ac dissolutum. Quem
formari oportere significat: cum talem
fluxum corporis iubet purificari. Postre¬
mo non quidem ce mori pectatum est. aut
sepelire non etiam bonum opus humani¬
tatis est. & tamen purificatio et inde man¬
data est. quia et mortuum corpus uita

Expanded text:
doctrinae forma et eruditione mundari, doctrinae forma et eruditione mundari, in huius rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. neque enim et in somnis peccato fit; et tamen etiam ibi praecepta est purificatio. aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo huius modi desiderio, quod procul dubio falsum est, numquid et solita mensuum peccata sunt feminarum? a quibus tamen eas eadem legis uetustas praecepit expiari non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet purificari. postremo numquid et mori peccatum est aut mortuum sepelire non etiam bonum opus humanitatis est? et tamen purificatio et inde mandata est, quia et mortuum corpus uita
Abbreviated transcription (Latin):
amplius bonum erat. qͦd pater abraham
in suo femore nouerat: cum manũ subde¬
re famulum iussit: ut de uxore que filio
esset ducencla iuraret. Ponens enu ma¬
num sub femore hominis. et iurans ꝑd̃m
celi. quid aluid significabat: nisi ea carne
que ex illo femore originem duceret. cd̃m
celi esse uenturum: Bonum ergo sunt
nuptie: in quib tanto meliores sunt con¬
iugati. qͣnͣto castiores ac fideliores deum
tunent: maxime si filios quos carnaliter
desiderant: etiam sp̃ualiter nutriant.
Nec qͦd purificari lex hominem ⁊ post
coniugalem concubitum iubet. peccatum
esse declarat: si non est ille qui sccl̃m uenã
conceditur: qui etiam nimius impedit ora¬
tiones. S sicut multa lex ponit in sacramen¬
tis et umbris futurorum: quedã in semine
quasi materialis informitas. que formata
corpus hominis redditura est. in significatio¬
ne posita est uite informis ce inerubite. A
qua informitate quia oportet hominem

Expanded text:
amplius bonum erat, quod pater Abraham amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod purificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam conceditur, qui etiam nimius inpedit orationes. sed sicut multa lex ponit in sacramentis et umbris futurorum, quaedam in semine quasi materialis informitas, quae formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae: a qua informitate quoniam oportet hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ex quodam sensu nature. mortalis suctessi¬
onem decessionis requirentes. Quod quisq̃s
bonum negat: ignorat cleum om̃ium bono¬
rum a celestib usq ad terrena: ab immor¬
talib usq ad mortalia creatorem. Hoc autẽ
sensu generandi nec bestie penitꝰ carent: ce
maxime alites quarum in promptu est
cura nidificandi: et quedam coniugatoꝵ
similitudo ad simul procreandum atꝙ
nutriendum. S illi homines istũ nature
mortalis affectum. cuius in suo genere
castitas. accedente dei cultu sicut quidam
intelsexerunt. intricenario fructu ponitur.
longe sanctiore mente suꝑabant: qui de
suis nuptiis filios ꝓpter xp̃m querebant.
ad genus eius sccl̃m carnem distinguencłũ
ab omnib gentib sicut deo disponere pła¬
cuit: ut hoc pre ceteris ad eum ꝓphetandũ
ualeret qͦd prenuntiabat᷑: ex quo etiã gene¬
re ce ex qua gente esset in carne uenturus.
Ualde ergo nr̃oꝵ fidelium castis nuptus

Expanded text:
ex quodam sensu naturae mortalis successiex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. sed illi homines istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas accedente dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente superabant, qui de suis nuptiis filios propter Christum quaerebant ad genus eius secundum carnem distinguendum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophetandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum fidelium castis nuptiis
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i. quod cato dicitur fecisse romanus: ut
traderet unius uxorem etiam alterius do¬
mum filiis impleturam. In nostrarum
quippe nuptiis plus ualet scĩtas sacra¬
menti: qm fecunditas uentris. Si ergo
et illi ꝓpter solam generationem ꝓpter
qͣm sunt institute nuptie coniugunt᷑.
non comparant᷑ patrib. multo aliter
ipsos filios qͣm isti querentib ͥ qͣndoqͥ¬
dem filium immolare iussus abraham.
intrepidus ac deuotus quem de tanta
desꝑatione susceꝑat unico non peꝑtit.
nisi eo ꝓhibente manum deponeret.quo
iubente leuauerat: restat ut uideamus
utrum saltem continentes nr̃i. coniugatiᷤ
illis patrib comparandi sint. nisi forte
iam isti preferendi sunt eis. quib ñdũ
quos conferasnus inuenimus. Maius
enim bonum erat in illorum nuptiis.
qͣm est bonum ꝓprium nuptiarum: tu
procullubio bonum continentie preferen-¬
dum est: quia non tali officio querebatt̃
illi filios ex nuptuis: quali ducuntur isti

Expanded text:
nostri, quod Cato dicitur fecisse Romanus, ut nostri, quod Cato dicitur fecisse Romanus, ut traderet uiuus uxorem etiam alterius domum filiis inpleturam. in nostrarum quippe nuptiis plus ualet sanctitas sacramenti quam fecunditas uteri. Si ergo et illi, qui propter solam generationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est, quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti
Abbreviated transcription (Latin):
nificat ex om̃ib gentib unitatem uni
uiro subditam xp̃o: que tunc ꝑficiet᷑
cum reuelauerit occulta tenebrarum.
et manifestauerit cogitationes cordis:
ut tunc laus sit unicuiq a des. Nute
autem manifeste sunt latentes dissensioneᷤ
etiam salua caritate inter eos qui unum ⁊
in uno futuri sunt: que tunc utiq nulle
erunt. Situt ergo sacramentum plurali¬
um nuptiarum illuis temporis. signifi¬
cauit futuram multitudinem deo subie¬
ctam. in terrenis om̃ib gentib: sic sacra¬
mentum nuptiarum singularum nostri
temporis. significat unitatem om̃ium
nr̃m subiectam deo futuram in una cele¬
sti ciuitate. Itaq sicut duob pluribue
seruire. sic ã uiro uiuo in ałteriꝰ tͣnsire
conubium. nec tunc licuit : nec ñc licet:
nec unqͣm licebit. Apostatare quippe ab
uno deo. et ire in alterius adulterinam
suꝑstitionem: semꝑ malum est. Sec cau¬
sa ergo numerosioris prolis fecerunt sc̃ĩ

Expanded text:
nificat ex omnibus gentibus unitatem uni nificat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo, quae tunc perficietur, cum reuelauerit occulta tenebrarum et manifestauerit occulta cordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significauit futuram multitudinem deo subiectam in terrenis omnibus gentibus, sic sacramentum nuptiarum singularum nostri temporis significat unitatem omnium nostrum subiectam deo futuram in una caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis fecerunt sancti
Abbreviated transcription (Latin):
uxoris uirum. Quod acutius intellexe¬
runt: qui nec eum qui cathecuminus
uł paganus habuerit alteram. ordinan¬
dum esse censuerunt. De sacramento eñĩ
agitur: non de peccato. Nam in baptis¬
mo peccata omnia dimittunt᷑. S qui
dixit. si acceꝑis uxorem non pectasti. et
sinupserit uirgo non peccat: et quod
uult faciat. non peccat si nubat: satis
declarauit nuptias nullum ẽe peccatum.
Propter sacramenti autem sc̃itatem sic̃
femina etiam si cathecumina fuerit ui¬
ciata. non potest post baptismum inter
dei uirgines consecrari: ita ñ absurde
uisum est eum qui excessit uxorum
numerum singularem. non peccatum
aliquod commisisse. s normam qnͣdam
sacramenti amisisse: non ad uite bone
meritum: sed ad ordinationis eccłiastice
signaculum necessarium. Ne ꝑ hoc sic̃
plures uxores antiquoꝵ p̃atrum. sig¬
nificauerunt futuras nr̃as ex omnibus
gentib eccłias. uni uiro subditas xp̃oᷤ
tta noster antistes unius uxoris uir. sig¬

Expanded text:
uxoris uirum. quod acutius intellexeuxoris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxoris uir sig
Abbreviated transcription (Latin):
serui unum dñm. Ita duob seu plurib
maritis uiius. nullam legimus seruisse
sanctarum: plures audem feminas uni
uiro legimus: cum gentis illius societas
sinebat:. et temporis ratio suadebat. Neq
enim contra naturam nuptiarum est.
Plures enim femine ab uno iuro fetari
possunt: una uͦ a plurib non potest. Hec
est principiorum uis: sicut mulde anime
uni deo recte subduntur. Ideoq non est
deus uerus animaꝵ: nisi unus. Una uͦ
anima post multos falsos deos fornicari
potest: non fecundari. S qm̃ ex mul¬
tis animis una ciuitas futura est. ha-¬
bentium animam unam et cor unum in
deum: que unitatis nostre ꝑfectio post
hanc ꝑegrinationem futura est. ubi om̃i¬
um cogitationes nec latebunt inuicem.
nec inter se in aliquo repugnabunt: ꝓp¬
terea sacramentum nuptiarum nr̃i tem
poris. sic ad unum uirum et ad unam
uxorem redactum est: ut eccłie dispen¬
satorem non liceat ordinari: nisi unius

Expanded text:
serui unum dominum. ita duobus seu pluribus serui unum dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum gentis illius societas sinebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec est principiorum uis - sicut multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostrae perfectio post hanc peregrinationem futura est, ubi omnium cogitationes nec latebunt inuicem nec inter se in aliquo repugnabunt — propterea sacramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum uirum et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari nisi unius