comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ eos. ꝙ uideł cũ accusantiũ summa c̾e̾t intentio quatinꝰ inunã sententiam
declinantes uniu̾si c̃clamarent hunc hominẽ ñ cẽ ado ñ parũ moleste accipie¬
multũ sͥ in illo scismate ualere arbitrantes ad detestationẽ eiꝰ quẽ oderant
si deillo nec ipsiboni aliqͥd sentiret. qͥ tantũ ab eo cõmodu ꝑcepisset. Quaꝑ
uersitate sua nichil hodieq magis ꝗͣ illuminatos ꝑxͥ fide cordis nr̃i o

Expanded text:
idelicet, cum accusantium summa esset intentio, quatenus in unam sententiam declinantes, universi conclamarent hunc hominem non esse a Deo; non parum moleste accipiemultum sibi illo schismate valere arbitrantes ad detestationem ejus quem oderant, si de illo nec ipse boni aliquid sentiret, qui tantum ab eo commodum percepisset. Qua perversitate sua nihil hodieque magis quam illuminatos pe
Abbreviated transcription (Latin):
c̃suetudinẽ. qͦmͦ agar ismahełe.q ꝓfecto sic̃ iã suꝑiꝰ dictũ ẽ. nat᷑ale ẽ
ut de uiro ꝗͣ uis uet̾ano iuuencula c̃cipiat: qͣlis erat agar. ut aut̃ anꝰ p̃sertĩ sterilis
qͣus erat sara q̃lis erat elysabeth c̃cipiat. dĩ donũ ẽ. Loc scientes. se solosut dictũ
ẽ exdõ eẽ. se solosẽt p̃sumebant filio abrahe. adu̾sus huiꝰmodi estimationẽ ue¬
ritas p̾sens. qͥ ẽ erdõ inqͥt u̾ba dĩ audit. ꝓpt̾ta uo ñ auditisq eacdõ ñ estis. Qͦđ ẽ di¬
c̃e. Qui ñ ecilla multiplici suꝑfluitate nat᷑e ẽ. deqͣds pꝰpecrum pͥmi hõis dix̃
ad ȩuã matrẽ cunctox uiuentiũ. multiplicabo erũpnas tuã cc̃ceptus tuos.
s ex illa benedictione qͣ inparadisoante pert̾um benedix̃ eiꝰ ds diẽs. crescite
&multiplicamini &replete t̾ram & subicite cã. &dñinamini piscibꝰmaris.

Expanded text:
fecto, sicut jam superius dictum est, naturale est , ut de viro quamvis veterano juvencula concipiat, qualis erat Agar; ut autem anus, praesertim sterilis, qualis erat Sara, qualis erat Elisabeth , concipiat, Dei donum est. Hoc scientes, se solos, ut dictum est, ex Deo esse, se solos praesumebant esse filios Abrahae. Adversus hujusmodi aestimationem, veritas praes Deus post peccatum primi hominis dixit ad Evam, matrem cunctorum viventium: « Multiplicabo aerumnas tuas, et conceptus tuos , » sed ex illa benedictione, qua in Paradiso ante peccatum benedixit eis, dicens: « Crescite et multiplicamini, et replete terram, et subjicite eam, et dominamini piscibus maris,
Abbreviated transcription (Latin):
nis suȩ torm̃to blasphemiã hanc enixi s̃ꝗͣ depatre suo patre m̃dacii c̃ceꝑunt
filii m̃daces. animȩ adult̾ȩ & fatuȩ. a facie u̾bi ab increpatione ueritatis m̃da¬
ciũ parturientes. Porro ubi uł qͣndo direrint qͣ demoniũ haberet. & inhoc ȩũn¬
qͣndo samaritanũ illũ uocauer̃. uł unde huiꝰce impꝑu ocrasionẽ nactis int.
Respondit eis iltc. Ego demoniũ ñ habeo s honorifico patrẽ meũ &uos in hono¬
rastisme. Hoc loco cũ dic̃ egodemoniũ ñ habeo nusꝗͣ amagna mansuetudi¬
ne sua recedit. q̃ ut suꝑiꝰ iã dictũ ẽ neminẽ refellere c̃sueuit. Aliud nanq ẽ
cũ int̾rogatꝰ qͥs negat. atq aliud cũ id q̾aliꝰ affirmauerit. ipse exopposito c̃sistenᷤ
denegat. Eoc plane int̾rogando dixerant. Nonne benedicimꝰ nõ qr samaritanꝰ
estu. &demoniũ habes . Cet̾um & supͣdixer̃ cũ affirmatione demoniũ habe.¬

Expanded text:
nc enixi sunt, quam de patre suo, patre mendacii conceperunt filii mendaces, animae adulterae et fatuae a facie verbi, ab increpatione veritatis mendacium parturientes. Porro, ubi vel quando dixerunt, quod daemonium haberet, et in hoc evanquando Samaritanum illum vocaverunt, vel unde hujusce improperii occasionem nacti sint, Respondit eis Jesus: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. » Hoc loco cum dicit: « Ego daemonium non habeo, nusquam a magna mansuetudine sua recedit, qua, ut superius dictum est, neminem refellere consuevit . » Aliud namque est, cum interrogatus quis negat, atque aliud, cum id quod alius affirmaverit, ipse ex opposito consistens, alius denegat. Hoc plane interrogando dixerant: « Nonne bene dicimus nos quia Samaritanus es tu, et daemonium habes? » Caeterum et supra dixerunt cum affirmatione
Abbreviated transcription (Latin):
demoniũ habes. Igͥ &inhoc mirabilẽ seruat mansuetudinis atq ueritatis
sue tenorẽ. q̃ unũ idẽq ohꝓbriũ &hic int̾rogatꝰ negat. & alibi tacita pacien¬
tia dissimulat. Porro ꝗͣ cunq obcausã ditant illũ samaritanũ ꝗͣ utiq ñ ig¬
semetipsos sententiã dixer̾. ita ut uirta psalmitã recte de hoc &iã dici possit
qr sagittẽ paruuloꝵ facte s̃ plage eoꝵ. & infirmate s̃ ẽtra et̾ linguȩ etx. Sienĩ¬

Expanded text:
abilem servat mansuetudinis atque veritatis suae tenorem, quod unum idemque opprobrium et hic interrogatus negat, et alibi tacita patientia dissimulat. Porro, quantamcunque ob causam dicant illum Samaritanum, quem utique non igsemetipsos sententiam dixerunt, ita ut juxta Psalmistan recte de hoc etiam dici possit: « Quia sagittae parvulorum factae s
Abbreviated transcription (Latin):
Non ociose hoc int̾rogant discpłi saluatoris. nã reuera parentũ culpa uitio¬
si fctꝰ int̾łu solent. pertari. u̾bi gra. ꝑsingłos m̃ses gͣuia atq torpentia mu¬
lierũ corpora inmundi sanguini effusione releuant᷑. Qͦ tẽpore siuir coie¬
rit cũ muliere dicunt᷑ c̃ceptifetꝰ uitium seminis trahere. ita ut lepsi & elefantia¬
ci ea hac t̾ceptione nascant᷑. & feda in utroq sexu corpora paruitate uł enor¬
mitate mẽbrox sanies corrupta degeneret. Inde ꝓpħa ehechiel indescͥptione
iustiuri eũ int̾rȩt̾a dixissit. &uxorẽ ꝓrimi sui ñ uolauerit addidit inqͥenᷤ
& admulierẽ m̃struatã ñ accesserit. Respondit ilłc. Neq hic pectauit neq
parentes eiꝰ s ut manifestent᷑ oꝑa di in illo. Quantũ adlitałe sensũ sua dñs¬

Expanded text:
Nam revera parentum culpa vitiosi interdum solent procreari. Verbi gratia: Per singulos menses gravia atque torpentia mulierum corpora, immundi sanguinis effusione relevantur. Quo tempore si vir coierit cum muliere, dicuntur concepti fetus vitium seminis trahere, ita ut leprosi et elephantiaci ex hac conceptione nascantur, et foeda in utroque sexu corpora, pravitate vel enormitate membrorum, sanies corrupta degeneret. Unde Propheta Ezechiel in descriptione justi viri, cum inter caetera dixisset, « et uxorem proximi sui non violaverit, » addidit, inquiens: « et ad mulierem menstruatam non accesserit . » -- « Respondit Jesus: Neque hic peccavit, neque parente
Abbreviated transcription (Latin):
petcauer̃ qdẽ pͥmi parentes ut cecũ nasceret᷑ genꝰhumanũ. uerũ ut uidaico
ppło ꝑiusticiã creatoris illustrato incecitate ignorantiȩ gentilitas relinqueret᷑
ñ peccauit ipsa gentilitas neq parentes ciꝰ. Sierũ ꝓpt̾ peccata sua uł parentum
sux gentilitatẽ intenebris relictã dicat qͥs. c̃seqͥt᷑ ut uidaicũ ppłm uł parente ᷤ
eiꝰ dicat ꝓsuis electos fuisse meritis. S c̃tradicit paulꝰ nis u̾bis loqͤns depatrib¬

Expanded text:
peccaverunt quidem primi parentes, ut caecum nasceretur genus humanum, verum ut Judaico populo per justitiam Creatoris illustrato, in caecitate ignorantiae Gentilitas relinqueretur, non peccavit ipsa Gentilitas, neque parentes ejus. Si enim propter peccata sua, vel parentum suorum gentilitatem in tenebris relictam dicat quis, consequitur ut Judaicum populum vel parentes ejus dicat pro suis electos fuisse meritis. Sed contra dicit Paulus, his verbis loquens de patrib
Abbreviated transcription (Latin):
ti senis gaudiũ. qnͣdo accepit diutine exultationis suȩ p̾miũ. scił filiũ uera¬
cis dĩ testimoniũ. posteritatis iniciũ. gͥnis fundam̃tũ fut᷑t salutis argum̃tũ na¬
scituri a ꝑi seminariũ: Qͥs inꝗͣ nͥ quẽ eade fides animauit ꝑsentiscere pot̾ gau¬
diũ amici dĩ qͦdilatabat᷑ anima ciꝰ. cũ staret familiarit᷑ cũ illo subarbore.
cuiꝰ a faciȩ timide abscondit se reus ada sub arbore &cibis sus eũ pasceret. ꝗͣ
ille ꝑcibi rapinã offenderat. suãq raditẽ uetꝰ oliua reuirescere c̃spiceret. ad
ꝓferendũ fructũ qͥ tande uetiti ligni morsus expiraret: Recte gͥhic filiꝰ abrahȩ
maior ꝗͣ abrahã. abrabã inqͥt pat̾ ur̃ exultauit ut uideret diẽ meũ. &udit¬

Expanded text:
nis suae praemium, scilicet Filium, veracis Dei testimonium, posteritatis initium, generis fundamentum, salutis argumentum, nascituri Christi seminarium? Quis, inquam, nisi quem eadem fides animavit persentiscere potest gaudium amici Dei, quo dilatabatur anima ejus, cum staret familiariter cum illo sub arbore, a cujus facie timide abscondit se reus Adam sub arbore, et cibis suis illum pasceret, quem ille per cibi rapinam offenderat, suamque radicem vetus oliva revirescere conspiceret ad proferendum fructum, qui tandem vetiti ligni morsus expiaret? Recte igitur hic Filius Abrahae major, quam Abraham. « Abraham, inquit, pater vester, exsultavit, ut videret die
Abbreviated transcription (Latin):
tanti patͥs amorẽ despexisti. & eid̃t bonũ decorde suo u̾bũ insubiectã qͦ
creat᷑am eructanti. ꝓpͥum qͥd erurtuando decorde tuo similis e̾ẽ affectasti.
gignit substanciã. s tantũmꝰ sui & alienoꝵ corpoꝵ pollutionẽ. sic tu du¬
derelicto do ꝓpͥum qͥd de te ipso generare uis m̃daciũ qͥ nulla substantia
ẽ adinuenisti. & ꝑ illud tuqͥde nil creasti.s libidini tuȩ c̃sentientes sp̃c tuoᷤᷤ
e̾ẽ filios. idẽ ut tu e̾e̾s m̃dar m̃daces effecisti. Solꝰ enĩ d̾s qͥ cunctiᷤᷤ qͣ gen̾ant
ium tͥbuit generandi. substantiã dese ipso generare absq c̃sorte potuit.
beatis c̃similes angłis.¬
ariririssiaus Salemon dic̃. Sic̃ qͥ mel multũ come¬

Expanded text:
morem despexisti, et eidem, bonum de corde suo verbum in subjectam quoque creaturam eructuanti , proprium quid eructuando de corde tuo, similis esse affectasti. gignit substantiam, sed tantummodo sui et alienorum corporum pollutionem, sic tu, dum relicto Deo, proprium quod de teipso generare vis, mendacium quod nulla substantia est, adinvenisti, et per illud tu quidem nil creasti, sed libidini tuae consentientes spiritus, tuos esse filios, id est, ut tu mendax es, mendaces effecisti. Solus enim Deus, qui cunctis quae generant, vim tribuit generandi, substantiam de seipso generare absque consorte potuit, beatis consimiles angSapientissimus Salomon dicit: « Sicut qui mel
Abbreviated transcription (Latin):
questiunculis nimiũ temere & int̾du puerilit᷑ obuoluit dic̃s. Si cuncta
fec̃ đs bona ualde. unde malũ : Aut qͦm bone substancie ine̾e uł in¬
nasci potuit:It rm. Cur inqͥt d̾s angłm illũ fec̃. quẽ ad inuentorẽ ma¬
li fore p̃sciuit . Uel certe cur ñ tałe om̃e ro̾nałe creat᷑am c̃didit ꝗͣ om̃i¬
no impossibile ee̾t corrũpi uł inuiciũ labi: sur ñom̃s equȩ ut semetip¬
sũ ꝑnat᷑am inc̃uertibiles ee fecit : Nisatq huiꝰscemodi questiunculis
numii scrutatores semetipsos implicantes. ꝗͣ plurimi agła maiestatis
opp̃ssi s̃. & tanꝗͣ multo melle saciati semetipsos quomueriuis. ut ubigr̃a
manichei qͥ abinicio fuisse direrunt gentẽ tenebrarũ ꝗͣ ñ fecerͣ s cũ qͣ pugna¬

Expanded text:
quaestiunculis nimium temere et interdum pueriliter obvolvit, dicens: Si cuncta fecit Deus bona valde, unde malum? Aut quomodo bonae substantiae inesse vel innasci potuit? Item: Cur, inquit, Deus angelum illum fecit, quem adinventorem mali fore praescivit? vel certe, cur non talem omnem rationalem creaturam condidit, quam omnino impossibile esset corrumpi, vel in vitium labi? cur non omnes aeque ut semetipsum per naturam inconvertibiles esse fecit? His atque hujusmodi quaestiunculis nimii scrutatores semetipsos implicantes, quam plurimi a gloria majestatis oppressi sunt, et tanquam multo melle satiati, semetipsos commoverunt, ut, verbi gratia, Manichaei qui ab initio fuisse dixerunt gentem tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
unũ uirũ creatorẽ suũ ambire. suãq in opisnat᷑e substantiã tante sub¬
stancie semine ꝗͣ ẽ ueritas locupletare debuit. Unde enĩ s̾ om̃s filiidi. nͥ

Expanded text:
unum virum Creatorem suum ambirem, suamque inopis naturae substantiam, tantae subunum virum Creatorem suum ambirem, suamque inopis naturae substantiam, tantae substantiae semine, quod est veri
Abbreviated transcription (Latin):
ritas ec̃uerso đdr &ẽ filiꝰdi : Non. Nec enĩ m̃daciũ substantia ẽ. idoq non
equȩ ut ueritati diꝗͣ ꝓculdubio substantia ẽ hoc nom̃ q ẽ filis. illi sub¬
stancialit᷑ aptaripotest. Alit̾ altissimꝰ pat̾ ueritatis. & alit̾ diabolus drpat̃
nata ẽ. m̃daciũ uͦ tanꝗͣ rubigo argento. sic angłicȩ creat᷑e accidenᷤ
tor uicii ꝑ qnullã om̃ino substantiã ane muscam qͥde aut extremũ uer¬
micułu fec̃ s qͣd̃a eox qͦ ado facta s̃ neqͥter infecit. Ostultũ &ignomino
sũ patrẽ. odigne illudendu diuine pat̾nitatis assimilatorẽ. Honne tibi
ocreat᷑a petulta saciꝰerat deuiro legitimo. idẽ creatore tuo ueritatẽ quȩ se¬
men eiꝰẽ debito cũ amore c̃ciꝑe. quã sexus tui ꝑsonas idẽ coessentiales sp̃c
ꝑfantasticos c̃cubitꝰ m̃dacii fluxu polluere : Cuncta enĩ rationabiliũ spũu
uniu̾sitas cuiꝰ tu adult̃ spurcissime partẽ magnã polluisti. una mente

Expanded text:
itur, et est Filius Dei? non; nec enim mendacium substantia est, ideoque non aeque ut veritati Dei, quae procul dubio substantia est, hoc nomen quod est filius illi substantialiter aptari potest. Aliter Altissimus pater veritatis et aliter diabolus dicitur pater nata est: mendacium vero tanquam rubigo argenti, sic angelicae creaturae accidens tor vitii, per quod nullam omnino substantiam, et ne muscam quidem, aut extremum vermiculum fsum patrem, o digne illudendum divinae paternitatis assimilatorem! Nonne tibi, o creatura petulca, satius erat, de viro legitimo, id est. Creatore tuo veritatem, quae semen est ejus, debito cum amore concipere, quam sexus tui personas, id est, coessentiales spiritus per phantasticos concubitus mendacii fluxu polluere? Cuncta enim rationalium spirituum universitas, cujus tu adulter spurcissime partem magnam polluisti, una mente
Abbreviated transcription (Latin):
tinationẽ dilectionis signifirat. ita ut nunꝗͣ ds in aliqͦ nelecto &dilec
c̃ẽ auctoritate sacre script᷑e dicat᷑. Igit᷑ p̃misso q ille homicida erat. statĩ
subiungit᷑. &inueritate ñ stetit uniu̾sa iniqͥtas explanari ꝑpartes in
loqͣns cũ dixisset repletos om̃i iniqͥtate. mox eiꝰde iniqͥtatis multã spe¬
cies digessit sub ungendo. malicia. fornicatione. auaricia. neqͥcia &
cȩt̾a. Et inueritate inqͥd ñ stetit. Quare : Quia ueritaᷤ in eoñẽ.Fic iã
pleriq longũ funẽ teaentes ꝗͣ rt̃ &hoc. qͣre ueritaᷤᷤ in eo ñ ẽ. Iunqͥd enĩ auũ
ueritas nulla p̃cedente diabolicausa. creat᷑am suã reliqͥt & in illo ẽt no¬
luit. atq iccirco ille inueritate stare ñ potuit: Absit. Repugnat ualde
tartꝰ & ordo litere p̾sentis. Pmũ enĩ dictũ ẽ illehomicida erat abinicio.
ac deinde subiunctũ ẽ. & inueritate ñ stetit. qr ueritas in eo ñ ẽ. Itaq si

Expanded text:
tinationem dilectionis significat, ita ut nunquam Deus in aliquo nisi electo et dilectesse, auctoritate sacrae Scripturae dicatur. Igitur praemisso quia ille homicida erat, statim subjungitur, et in veritate non stetit, universa iniquitas ejus explanari per partes incloquens, cum dixisset: « Repletos omni iniquitate, » mox ejusdem iniquitatis multas species digessit, subjungendo: malitia, fornicatione, avaritia, nequitia , » etc. « Et in veritate, inquit, non stetit. » Quare? « quia veritas in eo non est. » Hic jam plerique longum funem texentes, quaerunt et hoc, quare veritas in eo non est? Nunquid enim, aiunt, veritas, nulla praecedente diaboli causa, creaturam suam reliquit et in illo esse noluit atque idcirco ille in veritate stare non potuit? Absit! Repugnat valde textus et ordo litterae praesentis. Primum enim dictum est: « ille homicida erat ab initio, » ac deinde subjunctum est: « et in veritate non stetit, quia veritas in eo non est. » Itaque si
Abbreviated transcription (Latin):
raptor głe seipsũ głificare estimandꝰ sit. Qenĩ se iactat & dilatat c̃ fidenꝰ in
cordȩ suo eaemplo illiꝰ qͥ pͥmꝰ creatoris sui cõmunione c̃tẽpta sibimet incor¬
de suo loqͤns sedebo inqͥt inmonte testam̃ti in lat̾ib aqͥlonis ascenda suꝑ alti¬
tudinẽ nubiũ similis ero altissimo. ille inꝗͣ qͥ iactando &dilatando se ħc
inferioꝵq caritatẽ fastidiens. bdĩ filiꝰ ñ se ipsũ głificat. nã eꝯtra cũ infor¬
madi e̾et ñ rapinã arbitatꝰ ẽ ẽe se eqͣłe dõ s semetipsũ exinaniut formã¬

Expanded text:
nim se jactat et dilatat, confidens in corde suo , » exemplo illius, qui primus Creatoris sui communione contempta, sibimet in corde suo loquens: « Sedebo inquit, in monte testamenti, in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo ; » ille, inquam, qui jactando et dilatando se huninferiorumque charitatem fastidiens. Ergo Dei Filius non seipsum glorificat; nam econtra, « cum in forma Dei esset, non rapi
Abbreviated transcription (Latin):
nõis intp̃tacione palã om̃ib intelligidat᷑. Samaritanꝰ &enĩ int̾p̃tat᷑ custos. Qs
aut̃ nͥ ipse uerus & ꝑuigil ñ dormitans neq dormiens. humanign̾is ẽ custoꝰ:
Qua ꝓpt̃ in illa insigni parabola ꝗͣ sic inchoat. homo qͥda descendebat ab hierłm
in iericho. &incidit inlatrones. pulchre se ipsũ samaritani illiꝰ nõ e &oꝑe cõ¬
m̃dat. qͥ faciens iter uenit secus eundẽ hominẽ. & alligauit uulnera eiꝰ infun¬
dens oleũ &uinũ. ꝓspiciens& enĩ iste custos de excelso sc̃o suo. decȩlo int̾ram
aspiciens uidit genꝰ humanũ alatronib despoliatũ &plagis in positis abie¬
runt semuuuũ relictũ idẽ adiabolo deceptore dignitatȩ suȩ c̃dicionĩ ea¬
utũ & creatoris sui ñ qͥde imagine s sola similitudinenudatũ. qerat semiui¬

Expanded text:
one palam omnibus intelligi datur. Samaritanus etenim interpretatur custos. Quis autem, nisi ipse, verus et pervigil, non dormitans neque dormiens humani generis est custos? Quapropter in illa insigni parabola quam sic inchoat: « Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, 247 et incidit in latrones , » pulchrum seipsum Samaritani illius nomine et opere commendat, qui faciens iter, venit secus eumdem hominem, et alligavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum . Prospiciens etenim iste vidit genus humanum a latronibus despoliatum et plagis impositis semivivum relictum, id est, a diabolo deceptore dignitate suae conditionis exutum, et creatoris sui non quidem imagine, sed sola similitudine nudatum, quod erat semivi
Abbreviated transcription (Latin):
ueraces. & a n pociꝰ eligendu ẽ: Qs nͥ insipiens c̃siliũ dare audeat ueritati.
asapuentie d̃i ut uanegłe suspitiones uitando neget se scire dm uł ipsũ ẽ
patrr᷑ suũ & sic fiat ueritas m̃dacib similiᷤ m̃dax: Nonne multomeliꝰcein¬
cõꝑabilit᷑ digniꝰ ẽ ferre adtepꝰ suspiciones uł criminationes falsas. &intra
q̃ uidit & audiuit hoc testari donet aliqͦs ex qͥdic̃t se patrẽ habere d̃m &ñ

Expanded text:
veraces. Quid nunc potius eligendum est? Quid, nisi insipiens consilium dare audeat veritati et sapientiae Dei, ut vanae gloriae suspiciones vitando, neget se scire Deum, vel ipsum esse Patrem suum, et sic fiat veritas mendacibus similis mendax? Nonne multo melius et incomparabiliter dignius est ferre ad tempus suspiciones et criminationes falsas, et interea quod vidit et au
Abbreviated transcription (Latin):
ham uidisti: Non ignorabat ueritas qͥcꝗd respondisset uertenđdu ẽe inca¬
lũpniã. Sic enĩ insistebant aduersarii. qͦmͦ lucratores imꝓbi. qͥuirũ fortissimũ
qr uirtute deicere ñ possunt fraude ut infoueã ruere faciant circũ ueniunt.
Sirinꝗͣ insidiose urgebant. ut u̾bũ elicerẽt qđ ꝓblasphemia condẽpnare
possent. Attam̃ respondendu illiᷤ erat ut totꝰ mundꝰ illis ñaudientib audi¬

Expanded text:
m habes, et Abraham vidisti? » Non ignorabat Veritas quidquid respondisset, vertendum esse in calumniam. Sic enim insistebant adversarii, quomodo luctatores improbi, qui virum fortissimum, quia virtute dejicere non possunt, fraude ut in foveam ruere faciant, circumveniunt. Sic enim isti insidiosi urgebant, ut verbum elicerent quod pro blasphemia condemnare possent. Attamen respondendum illis erat, ut totus mundus, illis non audientibus, audi
Abbreviated transcription (Latin):
derit & baptihatꝰ fuerit saluuserit. Oportet qͥppe filiũ tenebrarũ qda simi¬
litudine mortis & resurrectionis eiꝰ inquẽ credidit alterari. & filiũ lucis fie¬
ri. ꝗ agit᷑ inbaptismoxͥ. actu uisibili s uirtute inuisibili testante apłoqͥ
ait. Quicunq baptihati sumꝰ in xͦ ilł u inmorte ipsiꝰ baptihati sumꝰ. c̃sepulti
cũ illo ꝑbaptismũ inmortẽ. ut qͦmͦ surrexit xp̃c amortuis ꝑ glam patͥs. ita&

Expanded text:
 salvus erit . » Oportet quippe filium tenebrarum quadam similitudine mortis et resurrectionis ejus, in quem credidit alterari, et filium lucis fieri, quod agitur in baptismo Christi actu visibili, sed virtute invisibili, testante Apostolo qui ait: « Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, consepulti cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
iudicii. Et ꝓtinꝰ addit. Qui ẽ ex dõ u̾ba di audit. ꝓpt̾a uos ñ auditis qͥa ex
đoñ estis. Tanꝗͣ diceret. Qd adu̾sũ me resultatisdicentes. unũ patrẽ habemꝰ
dm: Om̃is qͥ eadõ ẽ dinoscit᷑ hoc signo euidentiq habet aures audiendi. & au¬
om̃ib ẽ ex eo maxime q me qͣritis int̾ficere sic̃ paulo supͣdixri qr sermom̃s
ñ capit in uob̾. Igit᷑ exdo ñ estis. & ꝓpte̾a ñ auditis. Qͥd deinde restat. nͥ sicee̾t
ut dici. qr uos ex patre diabolo estis: Itaq brerui ẽcdusione t̾minata ẽ tota c̃¬
futatio istoꝵ qͥ patrẽ suũ abrahã e̾e iactitante sunũ qͦ patrẽ suũd̾m se habere
m̃titi s̃. ex qͦuͣnã defensionẽ suã adorti dixer̃. sem̃ abrahe sumꝰ. & nemini ser¬
iuuimꝰ umꝗͣ. Ueruntam̃ diligentiꝰ c̃sid̾andu ẽ qͥd sit q dictũ qͥ erdõ uba dĩ¬

Expanded text:
judicii, et protinus addit: « Qui ex Deo est, verba Dei audit, propterea vos non auditis quia ex judicii, et protinus addit: « Qui ex Deo est, verba Dei audit, propterea vos non auditis quia ex Deo non estis. » Tanquam diceret: Quid adversum me resultatis, dicentes: « Unum Patrem habemus Deum; » omnis qui ex Deo est, dignoscitur hoc signo evidenti, quia habet aures audiendi, et auomnibus est, ex eo maxime quod me quaeritis interficere, sicut paulo supra dixi: « Quia sermo meus non capit in vobis, » igitur « ex Deo non estis, et propterea non auditis. » Quid deinde restat, nisi sic esse, ut dixi: « Quia vos ex patre diabolo estis. » Itaque brevi conclusione terminata est tota confutatio istorum, quia patrem suum Abraham esse jactitantes, unum quoque Patrem Deum se habere mentiti sunt, ex quo vanam defensionem suam adorti dixerunt: « Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. » Verumtamen diligentius considerandum est quid sit quod dictu
Abbreviated transcription (Latin):
datido remedus. decȩt̾o uestim̃ta sua idẽ menbra tociꝰ corporis ab om̃ĩ luto ui¬
te carnalis inpolluta custodire : Quigͦdiscpłis suis hoc p̃cipiebat ut uesti¬
m̃ta sua sit excuterent. ut iuata qd salemon ait. om̃i tp̃e uestim̃ta tua sint
candida . &oleũ decapite tuoñdeficiat. sc̃e uiuendo pacẽ euangeltharent.
digne pͥor ipse uestim̃tũ suũ mundu anulla excussione indigens. ostende¬
bat illis dĩs. qͥs ex uob arguet me depecc̾o. Dicit aut̃ deꝯtẽptorib edꝵ nđe
excussoꝵ. Am̃ dico uob̃. tollerabilius erit terre sodomoꝵ & gomorreoꝵ. indie iu¬
dicii ꝗͣ ciuitati illi. Qntomagis isti inexcusabiles erunt. qͥ hunc denullo pe qm¬
uis exiguo pecc̃o argu̾e ualentes ñ recipiunt: Igit᷑ cũ dixisset qͥs ex uob̾ ar¬
guet me de pect̾o c̃tinuo subiunit si ueritatẽ dico. qͣre uosñ creditismͥ. ut
ita c̃uenti c̃scientiaᷤᷤ suas int̾rogent ꝗͣ excusationẽ habere possint indie

Expanded text:
ndando remediis, de caetero vestimenta sua, id est, membra totius corporis, ab omni luto vitae carnalis impolluta custodire? Qui ergo discipulis hoc praecipiebat, ut vestimenta sua sic excuterent, ut juxta quod Salomon ait: candida, et oleum de capite tuo non deficiat , » sancte vivendo pacem evangelizarent, digne prior ipse vestimentum suum mundum, et nulla excussione indigens ostendebat istis, dicens: « Quis ex vobis arguet me de peccato? » Dicit autem de contemptoribus eorumdem excussorum: « Amen dico vobis, tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum in die judicii quam civitati illi . » Quanto magis isti inexcusabiles erunt, qui hunc de nullo quamvis exiguo peccato arguere valentes non recipiunt? Igitur cum dixisset: « Quis ex vobis arguet me de peccato, » continuo subjunxit: « Si veritatem dico, quare vos non crere possint in die
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ scłi diesẽ. idẽ aptũ oꝑitẽpꝰ ẽ. Pc̃tia qd c̃sũmationi scłi succedet noxerit.
idẽ tẽpꝰnulli aptũ oꝑationi. Unde eccłiastes dic̃. Qacunq pot̾ manꝰ tua
facere instant̾ oꝑare. qr nec opꝰnetratio. nec sapientia. nec scientia est
idẽ ẽ acsi dixisset usq ad finẽ scłi cui succedet tẽpꝰ in qͦnemo pot̾ oꝑari.¬
s reciꝑpe qoꝑatꝰ ẽ. Hoc enĩ tẽpꝰ oꝑationis illud receptionis ẽ. Reddet qͥppe

Expanded text:
ies, id est, aptum operari tempus est. Econtra quod consummationi saeculi succedet, nox erit, id est, tempus nulli aptum operationi. Unde Ecclesiastes dicit: « Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare; quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia est » idem est ac si dixisset: usque ad finem saeculi, cui succedit temp operatus est. Hoc enim tempus operationis, illud receptionis est. Reddet quipp
Abbreviated transcription (Latin):
audire. uł er̃tra exdoñee̾ & ꝓpt̾ra ñ audire : Hulla plane e̾et questio. siita
dictũ fuisset. Qui u̾ba dĩ audit. ex dõ ẽ ꝓpte̾a uosexdo ñ estis. qr ñauditis.
Constat enĩ &uulgo qͦ notũ ẽ. qr ex qͦu̾bũ fidĩ suscipit. & in xͦ renascit᷑ homo.
ex d̾o ẽ & addm ꝑtinet. ioħe hoc eode testante. q om̃is sp̃c qͥ c̃fitet᷑ ilłai in¬
carne uenisse exdo ẽ. &exet quẽlibet exdo ñe̾e cognoscimꝰ. q u̾ba d̃i ñ au

Expanded text:
a ex Deo non esse, et propterea non audire? Nulla plane esset quaestio, si ita dictum fuisset: Qui verba Dei audit, ex Deo est, propterea vos ex Deo non estis, quia non auditis. Constat enim et vulgo quoque notum est quia ex quo verbum fidei suscipit, et in Christo renascitur homo, ex Deo ecarne venisse, ex Deo est; et ex eo quemlibet ex Deo non esse cognoscimus, quod verba Dei non audi
Abbreviated transcription (Latin):
rationis patrociniũ. Unde & subdit᷑. Quis eauob̃ arguit me depeccato: Si ue¬
ritatẽ dico. qͣre uos ñcreditis mͥ Magna plane mansuetudo filii dĩ. qͣ pc̃tari
dignat᷑ qͥs eũ depecc̾o argu̾e uelit aut possit. cũ ipse adrelaranda peccata
uenerit. magna nichilonunꝰ iusticia. cuiꝰ c̃scientia tałe ap̃maliuolos audut¬
res fac̃ ꝓpositionẽ. magna itidẽ & tuta ueritas dicentis. si ueritatẽ dico qͣre uoᷤ
ducet te mirabilit᷑ dextera tua. Quo aut̃ ilłi sua inp̃sentiarũ dextera dedu¬
cit: Usq aduictoriã iudicii. ad c̃futandas rebelles c̃scientia sinimirtx regis.
Eonanq tendit ut agnoscant q in die iuditii nulla sint inde excusationẽ ha¬
bituri ꝗͣ ñ credider̃ illi. p̃sertĩ cũ nec eodẽ sic ꝓponente possint obicere. fecisti
aut facis hoc uł illud. Ainde nec poterant in eũ iactare illud q iã uulgo đr.¬

Expanded text:
inium. Unde et subditur: « Quis ex vobis arguet me de peccato? Si veritatem dico, quare vos non creditis mihi? » Magna plane mansuetudo Filii Dei, qua percontari dignatur quis eum de peccato arguere velit aut possit, cum ipse ad relaxanda peccata venerit, magna nihilominus justitia, cujus conscientia talem apud malevolos auditores propositionem facit magna itidem et tuta Veritas dicentis: « Si veritatem dico quare vos ducet te mirabiliter dextera tua . » Quo autem illum sua in praesentiarum dextera deducit? Usque ad victoriam judicii, ad confutandas rebelles conscientias inimicorum regis. Eo namque tendit ut agnoscant quod in die judicii nullam inde sint excusationem habituri, quia non crediderunt illi, praesertim cum nec eodem sic proponente possint objicere: Fecisti aut facis hoc vel illud. Proinde nec poterant in eum jactare illud quod jam vulgo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmalicia eiꝰ u̾ti posset ipse inbonũ. Nc demũ descripto iam patre semi¬
nis neqͣ filuxq sceleratox. qͥd desemetipsod̃ĩ filiꝰ dicat audiamꝰ. Sequit᷑.
Ego aut̃ qi ueritatẽ dicouob̃. ñ creditis mͥ. Iilius inqͥt qͥ homicida erat
abinirio &inueritate ñstetit. qr ueritas ineo ñ ẽ. uos desidĩa fac̾e uultis.
mͥaut̃ ñ saltẽ creditis ñaliã obcausã nͥ q ueritatẽ dico uob̾. Quid isto ꝑ¬
S ne mireris. isti&enĩ depatre diabolo s̃. Gen̾ationis aut̃ diabolice hoc ꝓpͥum
ẽ ut sit m̃daa & cõmutet ueritatẽ d̃i inm̃daciũ. dicendo scił bonũ malum.
&małii bonũ. ponendo dulce in amarũ. &amarũ indulce. uocando lucẽ tene¬

Expanded text:
alitia ejus uti posset ipse in bonum. Nunc demum descripto jam patre seminis nequam, filiorumque sceleratorum, quid de semetipso Filius dicat, audiamus. Sequitur: « Ego autem, quia veritatem dicoltis; mihi autem non saltem creditis, non aliam ob causam, nisi quod « veritatem dico vobis. » Quid isto pSed ne mireris: isti etenim de patre diabolo sunt. Generationis autem diabo ut sit mendax et commutet veritatem Dei in mendacium ; dicendo, scilicet, bonum malum, et malum bonum, ponendo dulce in amarum et amarum in dulce, vocando lucem tene
Abbreviated transcription (Latin):
tabat ut sͥ abeis qͣntociꝰ regiȩ salutationes acclamarent᷑. & diceret᷑ uiuat rea¬
tale ex spertaret ab eis. ñutiq sic argueret eosinueritate. ut & paulo ante
ñ tacuerit dic̃s uoser patit diabolo estis. Uerissime gͦart. eꝗo głammcã ñ quero.¬

Expanded text:
tabat, ut sibi ab eis quantocius regiae salutationes acclamarentur, et diceretur: Vivat retabat, ut sibi ab eis quantocius regiae salutationes acclamarentur, et diceretur: Vivat retale exspectaret ab eis, non utique sic argueret eos in veritate, ut et paulo ante non tacuerit, dicens: « Vos ex patre diabolo estis. » Verissime ergo ait: « Ego
Abbreviated transcription (Latin):
habetis. rei aut̃ tenens ueritatẽ. qr nͥreuera demoniũ haberent. dĩ filiũ ñ in ho
similis. idẽ q uanã querens ꝗłam de se ipso testimoniũ ꝑhiberet & eam̃te
diceret qͥs exuob̾ arguet me depet̾co. & hissimilia qͣ &illi qͥb ipse dicebat.¬
rima. Talẽ qͥppe illũ haberi cupientes suꝑiꝰ dixer: Tudete ipsotestimoniũ
ꝑhibes. testimoniũ tuũ ñ ẽ uerũ. at ille intantũ ulli umꝗͣ adulatꝰ ẽ. ut in
ciuitate illox magna & ampla uł uniꝰ noctis hospiciũ nunꝗͣ. habuerit. sed
semꝑ foris &inbethania maxime hospitatꝰ sit. Non enĩ quẽ ad mođu hõies mun¬
di huiꝰ amatores głam suã qͣrentes &indomib regũ ẽẽ festinantes om̃ib adu¬
lant᷑. & iccirco recte mollib uestiti dicunt᷑. ñ inquã ita & sepe fauorẽ illoꝵ cap¬

Expanded text:
habetis, rei autem retinens veritatem, quia nisi revera daemonium haberent, Dei Filium non inhonohabetis, rei autem retinens veritatem, quia nisi revera daemonium haberent, Dei Filium non inhonosimilis, id est, quod vanam quaerens gloriam, de seipso testimonium perhiberet, et ea mente diceret: « Quis ex vobis arguet me derima. Talem quippe illum haberi cupientes, superius dixerunt: « Tu de teipso testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum. » At ille in tantum nulli unquam adulatus est, ut in civitate illorum magna et ampla, vel unius noctis hospitium habuerit, sed semper foris, et in Bethania maxime hospitatus sit . Non enim quemadmodum homines, mundi hujus amatores gloriam suam quaerentes et in domibus regum esse festinantes , omnibus adulantur, et idcirco recte mollibus vestiti dicuntur; non, inquam, ita et ipse favore illorum op
Abbreviated transcription (Latin):
pomĩa similis. &om̃ẽ curã q̃ eade parabola ꝓseqͥt᷑ adhibuit. Igit᷑ de hoc nõie
q ẽ samarita nꝰ recte custos dns ñr tacuit. & tacendo satis laudauit. Hoc autẽ
q nulliꝰ boni notã retinet int̾rogatꝰ ñ bene dictũ ẽe respondit dic̃s. ego demoniũ
moniũ habere & patrẽ dmhonorificare. ipso auctore qͥ aduersarie ꝓpositioniqͣ
dictũ ẽ. & demoniũ habes respondens sic opponit. Non.S honorifico patrẽ meũ.
Ampliꝰ honorificare dma inhonorare di filiũ opposita s̃. qr ñ sołu sensu s &uoce
ꝯtraria s̃. Pinde demoniũ habere &đm inhonorare. uoce qͥdae diu̾sa sensuaut̃
paria s̃. lgit᷑ dusic respondet mansuetꝰ &uerar. ego demoniũ ñ habeo. s hono¬
rifico patrẽ meũ. &uoᷤ inhonorastisme. obꝓbriũ inimic& retorquet. incaput
ipsoꝵ uocis qͥđẽ deuitans horrison᷑ turpitudinẽ ne diceret. uos pociꝰ demoniũ

Expanded text:
omnia similis, et omnem curam, quam eadem parabola prosequitur, adhibuit. Igitur de hoc nomine, quod est Samaritanus, recte custos hominum Dominus noster tacuit, et tacendo satis laudavit. Hoc autem quod nullius boni notam retinet, interrogatus, non bene dictum esse, respondit, dicens: « Ego daemmonium habere et Patrem Deum honorificare. Ipso auctore, qui adversariae propositioni qua dictum est: « Et daemonium habes, » respondens sic opponit: Non, sed « honorifico Patrem meum. » Amplius honorificare Deum, et inhonorare Dei Filium, opposita sunt; quia non solum sensu, sed et voce contraria sunt. Proinde daemonium habere et Deum inhonorare, voce quidem diversa, sensu autem paria sunt. Igitur dum sic respondet mansuetus, et verax: « Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me, » opprobrium inimicorum retorquet in caput ipsorum, vocis quidem devitans horrisonam turpitudinem, ne diceret: Vos potius daemonium
Abbreviated transcription (Latin):
hamẽ statĩ resultet pat̾ ur abrahã ñẽ. uł dicentib unũ patrẽ habemꝰ
d̃m. statĩ et̃ trario dicat. patrẽ ñ habetisd̃m s pͥusculpã designat. ut
illos tantũ quox culpa t̃ racionibilit̃ &ordinate filios abrahe ñc̃e uł dmpa
utiq pat̾ ũr ee̾t. Om̃s enĩ filii di inuicẽ diligunt. ut pote unũ babentes ad¬
optionis sp̃m. Si qͥđe nec alit̃ filii dĩpossent. nͥ habendo dilectionẽ ad inui¬
cẽ. Amplius aut̃ &incõparabilit̃ ilłu unũ &unicũ ꝓpriũq & c̃substanciałe
runt. quia qͦd solus erat ꝑnat᷑am. hoc multis fr̃ib indulsit. ut filu d̃i
nominent᷑ & sint ꝑgram. In huiꝰ dilectione unici filui ds pat̾ suos filios
lamo suo. Neq enĩ ame ipso ueni. ut sepe iam diri qͣ uidel̃ faciunt ꝓpħe
m̃daces qͥ cuncta c̃fingunt ꝑtumorẽ animi sui arrogantia depͣuati. s

Expanded text:
 statim resultet, pater vester Abraham non est; vel dicentibus: « Unum Patrem habemus Deum, » statim econtrario dicat: Patrem non habetis Deum; sed prius culpam designat, ut illos tantum, quorum culpa est rationabiliter et ordinate filios Abrahae non esse, velutique Pater vester esset. Omnes enim filii Dei invicem diligunt, utpote unum habentes adoptionis Spiritum ; siquidem nec aliter filii Dei esse possent, nisi habendo dilectionem ad invicem . Amplius autem et incomparabiliter illum unum et unicum, propriumque et consubstantialem runt; quia quod solus erat per naturam, hoc multis fratribus indulsit, ut filii Dei nominentur et sint per gratiam. In hujus dilectione unici Filii, Deus Pater suos filios lamo suo . » Neque enim a meipso veni, ut saepe jam dixi, quod videlicet faciunt prophetae mendaces, qui cuncta configunt « pe
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuit ꝑegͥnationẽ. sic ñqͣsi tͥsticiã aut necessitatẽ s ut uere magnȩ le¬
ticiȩ exsptitationẽ: ꝓmiserat enĩ illi ds null ũ habenti heredẽ ciͣ maiꝰ ẽ
strriłe habentiuxorẽ qͣ in sermne eiꝰ benedicerent᷑ om̃s gentes. Nec statĩ ac
sciens qͦiret. & int̾ra aliena in casulis habitando demoratꝰ ẽ. ñ habens hic
manentẽ ciuitatẽ. s fut᷑am inqͥrens. Hoc gͦmagnũ qͥde ẽ patͥs abrabȩ me¬
ritũ ꝗͣ hanc eiꝰ obedientiã di filiꝰ appellat exultationẽ. s longe maxꝰ t̃ sui

Expanded text:
sustinuit peregrinationem, sic non quasi tristitiam aut necessitatem, sed ut vere magnae laetitiae exspectationem. sterilem habenti uxorem, quod « in semine ejus benedicerentur omnes gentes . » Nec statim sciens quo iret et in terra aliena in casulis habitando, demoratus est, non habens hic manentem civitatem, sed futuram inquirens: Hoc ergo magnum quidem est patris meritum, quod hanc ejus obedien
Abbreviated transcription (Latin):
ut supͣ̃dictũ ẽ rite ꝓuidebit sͥ ne uiram̃tũ suũ irritũ sit. Queret enĩ &iudi¬
cabit qłam xp̃i sui. ut sitis uosinimici uitd̃i. q̃si tẽpestas tnsiens. ipse autẽ
qͣsi fundam̃tũ sempit̾nũ. uidentib cunctis &audientib uniu̾sis sententiãq
uroridente ac dicente. Ego aut c̃stitutꝰ su rex abeo suꝑ syon montẽ scũm eius
p̃dicans p̃ceptũ eiꝰ. Pñs dix̃ adme filiꝰm̃s estu. ego hodie genuite. Postula ame¬

Expanded text:
ut supra dictum est, rite providebit sibi ne juramentum suum irritum sit. Quaeret enim et judicabit gloriam Christi sui, ut sitis vos inimici Judaei, « quasi tempestas transiens; » ipse « autem quasi fundamentum sempiternum , » videntibus cunctis et audientibus universis. sententiamque vestro ridente ac dicente: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum ejus: Dominus dixit ad me: Fili
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus ostendit᷑. ut ꝑ ignominiã pat̾sstulticia filiꝵ arguat᷑. rec¬
te unũ homicidiũ cõputat᷑. q apatre mala uoluntate inchoatum
maligno ꝑfilio̾ odio ẽsumat᷑. q filiis semetipsũ nͦ obiecerat passibilis
filui diaboli. llã q ꝓposicio dicentis suꝑiꝰ siuos manseritiᷤᷤ insermone
meo. uere discpłi mei eritis. & cognoscetis ueritatẽ. &ueritas libabit
uos ñ placuit eis. recte &oportune nͦ illud obꝓbriũ pat̾s inpingit᷑
eisq inueritate ñ stetit. Et hoc qͥde notũ qr ñ stetit qr pes eiꝰ pes suꝑ¬

Expanded text:
ater ostenditur, ut per ignorantiam patris stultitia filiorum arguatur, recte unum homicidium computatur, quod a patre mala voluntate inchoatum, maligno per filios odio consummatur, quia filiis semetipsum nunc objecerat passibilis filii diaboli. Nam quia propositio dicentis superius: « Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos, » non placuit eis, recte et opportune illud opprobrium patris impingitur eis: « Quia in veritate non stetit. » Et hoc quidem notum est, quia non s
Abbreviated transcription (Latin):
couob siqͥs sermonẽ meũ seruauerit mortẽ ñ uidebit in eternum. In
eo qͣcepit ueritas sermone ꝑseuerat. singłare unicumq c̃stanciȩ tociꝰ taem¬
plar pͥmãq ꝓpositionẽ lassatis adu̾sarus eode sensu paucis tam̃ u̾bis demu¬
tatisiterat. Sup̃nanq sicꝓposuerat. Si manseritis insermone meo. uere discpłi
mei eritis. & cognoscetis ueritatẽ. &ueritas libabit uos. Nunc uͦ siqͥs inqͥt ser

Expanded text:
uis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. » In eo quo coepit veritas sermone perseverat, singulare undecunque constantiae totius exemplar, primamque propositionem lassatis adversariis, eodem sensu, paucis tamen verbis demutatis, iterat. Supra namque sic proposuerat: « Si manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos; » nunc
Abbreviated transcription (Latin):
&desidia patͥs ur̃i uultis face̾. ꝓpͥetate uocis nͦ interimꝰ posita. noĩe
homicide antiquũ diaboli odiũ intellige̾ nichil uetat. qͦ&ante ho¬
minẽ c̃ditũ se intorsit adu̾sus eunde filiũ di. qͣm nͨ hominẽ factũ
c̃tra dĩ filiũ qͥ solus similitudo patͥs ẽ suꝑbo tumescens odio. dicit
incorde suo.similis ero altissimo qũo illud odiũ ꝑmanꝰ uideꝵ. ho¬

Expanded text:
desideria patris vestri vultis facere, » proprietate vocis nunc interim postposita, nomine homicidae antiquum diaboli odium intelligere nihil vetat, quo et ante hominem conditum se intorsit adversus eumdem Filium Dei, quem nunc hominem factum contra Filium Dei, qui solus similitudo Patris est, superbo tumescens odio, dixit in corde suo: « Similis ero Altissimo , » quoniam odium illud
Abbreviated transcription (Latin):
estis & ueritas in uob̾nt̃. ꝗͣ cũ hocmͦ transiens aditiã ꝑsonã dic̃. ille
homicida erat abinicio. & inueritate ñ stetit. qr ueritas in eo ñ est. Decen
tiꝰꝗͦ ꝑsonis cõmutatis sententia sedicit. nec tam̃ magis istiͦ filusdiaboli par¬
cit du patrẽ atungit. ꝗͣtu qͥlibet ħoi du ilłu indorso siue cirta lumbos
cedere incipiens repente incaput fustẽ c̃uertis. Ille inqͥd pat̾ ur̃ homi¬
cida. sub audis ut nc erat abinicio. idẽ ex qͦ conditꝰ ẽ hõ. Uidet enĩ ñrecte
dici. homicidã ilłu fuisse ante quã eet homo qͥ poss& occidi. Herumtam̃ si
ita ꝓpͥetatẽ sequam̃ dictionis. nec exeo diabolus homicida ꝓpĩe uidebi¬
t̃ dici qͦd hominẽ seduxit. Quid enĩ ẽ ꝓpͥe hominẽ occidere: nͥ animã
acorpore separare : At ille ñ acorpore animã hõis. s qͦd ̃ uius ẽ ado a
dõ separauit. ł tenĩ causã qͥđe ꝓpt̃ quã utile ẽẽt homini mortałe ẽẽ

Expanded text:
ansiens ad tertiam personam dicit: « Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia veritas in eo non est. » Decentius ergo personis commutatis sententias edicit, nec tamen magis istis filiis diaboli parcit, dum patrem attingit, quam tu cuilibet homini dum illum in dorso, sive circa lumbos caedere incipiens, repente in caput fustem convertis. Ille, inquit, pater vester homicida subaudis ut nunc est erat ab initio, id est, ex quo conditus est homo. Videtur enim non recte dici homicidam fuisse illum, antequam esset homo, qui posset occidi. Verumtamen si ita poprietatem sequamur dictionis, nec ex eo diabolus homicida proprie videbitur dici, quod hominem seduxit: Quid enim proprie est hominem occidere, nisi animam a corpore separare? At ille non a corpore animam hominis, sed quod gravius est, a Deo separavit. Etenim causam quidem, propter quam
Abbreviated transcription (Latin):
tiginis. ut fiat uia illoꝵ tenebre alubricũ. & app̃̾hendat eoᷤ laqͦus. & in ipso
cadant quẽ ab sconder̃. Contra qͦs ẽt dd ñ ascendit s gyrat pꝰt̾gũ eox cũ ex

Expanded text:
tiginis , ut fiat via illorum tenebrae et lubricum, et apprehendat eos laqueus, et in ipso tiginis , ut fiat via illorum tenebrae et lubricum, et apprehendat eos laqueus, et in ipso cadant, quem absconderunt , contra
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc atq huiꝰ modi loqͥt᷑ aduerss moysen &genus nr̃m. uox gͦ eiꝰ ñ ẽ audita in
plateis eomͦ qͦuoluissent hi qͥ tẽptabant eũ adu̾sarii sui. & tam̃ sic audita
ẽ uniu̾so orbi. ut cunctis hõib exemplo sint tali ꝓsuiᷤᷤ meritiᷤᷤ sententia
de notati. uoͦ ex patre diabolo estiᷤᷤ. Qd eiꝰ exemplonos imitari scił ut ꝯtentio¬
sis incausa utili arte p̃ueniamꝰ urt̾is qͦ hystoriȩ mysterio commonemur:
egimꝰ enĩ q cũ ascendissẽt philistei adu̾sus dd̃ &diffusi e̾e̾nt inualle rapha
t᷑ inualle phaym .i. curationũ diffundunt᷑. qͣndoscãm ȩccł̃am inqͣ ẽ uera
animarũ cura. & cognatores suoᷤ ueritaᷤᷤ auetusto peccati seruicio liberat.
c̃tentiosi oppͥmunt qͥb meritiꝰ exigentib miscuit dns calicẽ soporiᷤ & sp̃m uer¬

Expanded text:
haec atque hujusmodi loquitur adversus Moysen et genus nostrum. Vox ergo ejus non est audita in haec atque hujusmodi loquitur adversus Moysen et genus nostrum. Vox ergo ejus non est audita in plateis, eo modo quo voluissent hi qui tentabant eum adversarii sui; et tamen sic audita est universo orbi, ut cunctis hominibus exemplo sint tali pro suis meritis sententia denotati: « Vos ex patre diabolo estis. » Quod ejus exemplo nos imitari, scilicet ut contentiosos in causa utili arte praeveniamus, veteris quoque historiae mysterio commonemur. Legimus enim, quia cum ascendissent Philisthaei adversustunc in valle Raphaim, id est curationum, diffunduntur, quando sanctam Ecclesiam, in qua est vera animarum cura, et cognitores suos veritas a vetusto peccati servitio liberat, contentiosi opprimunt, quibus meritis exigentibus, miscuit Dominus calicem soporis, et spiritum ver
Abbreviated transcription (Latin):
to puero suo dirisset. dedi sp̃m meũ suꝑ eũ. iudiciũ gentib ꝓfert. statĩ ad¬
ierit. Non clamabit neq accipiet ꝑsonã. nec audiet᷑ foris uox eiꝰ &cȩtera.
magna tamq t̾rribilis. uos ex patre diabolo estis: Adhec inquã. Uox pla¬
ne magna hȩcẽ oet̾rribilis. ꝗͣusq hodie audit᷑ inuniuersis t̾ris. intestimoniu
om̃ib illiᷤ qͥ simileᷤᷤ iuideis idẽ inimici s̃ueritatis. Heruntam̃ cũ ubiq audi¬
ta sit & ad hoc ꝓlata fuerit ut ubiq debeat audiri ñ tam̃ audita ẽ inplateiᷤᷤ
ñ sonuit intriuiis. qr tã ronabilit᷑ edita ẽ. ut nullã ex inde habuerint
occasionẽ indocti t᷑be popelli ꝯtendendi implateiᷤᷤ uł cõpͥtiᷤᷤ. dicendo qr hic
ħo negat abrahã patrẽ eẽ nr̃e gentis. unũq patrẽ negat noᷤ habere dm. &

Expanded text:
to puero suo dixisset: « Dedi spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet, » statim adto puero suo dixisset: « Dedi spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet, » statim adjecit: « Non clamabit, neque accipiet personam, nec magna tamque terribilis : « Vos ex patre diabolo estis? » Ad haec, inquam, vox plane magna haec est et terribilis, quae usque hodie auditur in universis terris, in testimo illis, qui similes Judaeis, id est, inimici sunt veritatis. Verumtamen cum ubique audita sit, et ad hoc prolata fuerit, ut ubique debeat audiri, non tamen audita est in plateis, non sonuit in triviis, quia tam rationabiliter edita est, ut nullam exinde habuerint 242 occasionem indocti turbae popelli, contendendi in plateis vel compitis, dicendo, quia hic homo negat Ab
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ ur̃m e̾e m̃dacit᷑ iactitantib sic̃ parturiens loquar.Uos expatre
diabolo estiᷤ & desidera patͥs ur̃i uultis infacere. Ouiͦ digne queat
admirari ueritatẽ &mansuetudinẽ filii di. rem ta̾m̃agnã tanta cũ sua¬
uitate ꝑagentis. tantũq iusticit fulm̃ absq c̃tentionis tẽpestate iacientiᷤ :¬
fccȩ ueritatẽ loquens ꝗͣ audiui inqͥd adõ. intota c̃certatione m̃daci resis¬
tentis nusꝗͣ affirmationi neganionẽ. uł negationẽ opponit affirmationi.
q̃ solet ẽẽ iniciũ ꝯtentionis. s qͣsi ꝑcircuitũ gyrans alitigiose frontis. oc¬
cursũ deuitans. tande celsũ &erectũ suꝑbie uerticẽ. ꝑcutit. Dixer nemi¬
ẽ. Itẽ & hoc dicẽ ausi s̃. unũ patrẽ habemꝰ dm. ñ opposuit ita neqͣꝗͣ patrẽ habe¬
tisđm. Nusꝗͣ c̾tentiose occurrit. s circuitu sane &iste rationis. eoᷤ qͥ sͥ uide¬
bant᷑ sapientes in astucia eox cõp̃hendens. a cerbiꝰ etꝰ ꝗͣ estimare pota̾nt ꝑ¬

Expanded text:
antibus sicut parturiens loquor. « Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere. » Quis digne queat admirari veritatem et mansuetudinem Filii Dei, rem tam magnam tanta cum suavitate peragentis, tantumque justitiae fulmen absque contentionis tempestate jacientiEcce veritatem loquens quam audivi, inquit, a Deo, in tota concertatione mendacii resistentis, nusquam affirmationi negationem vel negationem opponit affirmationi, quod solet esse initium contentionis, sed quasi per circuitum gyrans, et litigiosae frontis occursum devitans, tandem celsum et erectum superbiae verticem percutit. Dixerunt: « Nemiest. Item et hoc dicere ausi sunt: « Unum Patrem habemus Deum, » non opposuit ita: Nequaquam patrem habetis Deum. Nusquam contentiose occurrit, sed circuitu sanae et justae rationis eos, qui sibi videbantur sapientes, in astutia eorum comprehendens , acerbius eos quam aestimare poterant, p
Abbreviated transcription (Latin):
eos sedere c̃tra eũ. at illi scił ut uiri diaboli dixer̃ c̃tra eũ testimoniũ corã
om̃i multitudine. qͣntomagis isti recte filii diaboli ditendi erãt. qͥ & hõem
longe ymmo incõꝑabilit̃ meliorẽ qͣm naboth int̃fic̾e̾ qͣrebant. & adhuc
dm patrẽ suũ dicebant: Nȩc istagꝰ talis enuntiatio całupnie patebat.
ꝗͣ decausa simili sacre soͥpt᷑e auctoritaᷤᷤ dudu ꝓmulgauerat N ex du¬
biũ qͥn sic̃ nat᷑alis ratio ultro qͦ ꝑsentit maioris ut sit. dici uł ẽt filiũ
differt tam̃ plurimũ utrũ optet liberari qͥs. & ꝓhoc supplicet lib̾atori. an
ipsũ peccatũ diligat. & ꝯditiones libtatis oderit. sic̃ econtra ñ parũ dif¬
fert. utrũ timore pene anamore iusticie bonũ opus faciat. qͥs. Itaq
sic̃ maioris ẽ gr̃e dici uł et filioᷤ ꝙ seruos di. sic ec̃tra maioris ẽire. qͦd

Expanded text:
e contra eum . At illi, scilicet ut viri diabolici, dixerunt contra eum testimonium coram omni multitudine, quanto magis isti recte filii diaboli dicendi erant, qui et hominem longe, imo incomparabiliter meliorem quam Naboth, interficere quaerebant, et adhuc « Deum patrem suum dicebant; » nec ista ergo talis enuntiatio calumniae patebat quam de causa similis sacrae Scripturae auctoritas dudum promulgaverat. Nec dubium quin, sicut naturalis ratio ultro quoque praesentit, majoris irae sit, dici vel esse filium » differt tamen plurimum, utrum optet liberari quis et pro hoc supplicet liberatori, an ipsum peccatum diligat et conditiones libertatis oderit, sicut econtra non parum differt, utrum timore poenae, an timore justitiae bonum opus faciat quis. Itaque, sicut majoris est gratiae dici vel esse filios quam servos Dei, sic econtra majoris est irae, quod