comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
petremꝰ qđ uolumꝰ: sed reb quas animo ge¬
rimus & intentione cogitationis. cũ dile¬
ctione pura & simplici affectu sed res ipsas
uerbis nos docuisse dñm nr̃m. quib me¬
moriȩ mandatis. eas ad tẽpus orandi recor¬
demur. Sed rursus queri potest. siue reb
siue uerbis orandũ sit: qͥd opussit ipsa ora¬
tione si dĩ iã nouit quid nob̾sit necessa¬
riũ. Nisi qͥa ipsa orationis intentio cor
nr̃m serenat & purgat. capaciusq efficit
ad excipienda diuina munera. quȩ spu¬
alit̾ nob infundunt᷑. Non enĩ ambitione
precũ nos exaudit ds qui semꝑ est paratꝰ
dare suã lucẽ nob̃ ñ uisibilẽ. sed intelligi¬
bilẽ & sp̃ualẽ: sed nos ñ semꝑ parati sum
acciꝑe cũ inclinam᷑ in alia & rerũ tẽpora¬
liũ cupiditate tenebrim᷑. Fit gͦ in oratione
conuersio cordis ad eũ qui semꝑ paratꝰ est¬
dare. si nos capiamꝰ qđ dederit. & in ipsa

Expanded text:
petremus quod volumus, sed rebus quas animo gepetremus quod volumus, sed rebus quas animo gerimus, et intentione cogitationis, cum dilectione pura et simplici affectu: sed res ipsas verbis nos docuisse Dominum nostrum, quibus memoriae mandatis eos ad tempus orandi recordemur. 14. Sed rursus quaeri potest, sive rebus, sive verbis orandum sit, quid opus sit ipsa oratione, si Deus jam novit quid nobis necessarium sit: nisi quia ipsa orationis intentio cor nostrum serenat et purgat, capaciusque efficit ad excipienda divina munera, quae spiritualiter nobis infunduntur. Non enim ambitione precum nos exaudit Deus, qui semper paratus est dare suam lucem nobis, non visibilem, sed intelligibilem et spiritualem: sed nos naccipere, cum inclinamur in inania et rerum temporalium cupiditate tenebramur. fit ergo in oratione conuersio cordis ad eum qui semper dare paratus est, si nos capiamus quod dederit, et in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uera om̃e multiloquiũ a gentilib uenit.
qͥ exercendȩ linguȩ potius quã munctando
animodant oꝑam. Et hoc nugatori i stu.¬
diigenꝰ etiã ad dm̃ p̃ce flectendũ trans.¬
ferre conant᷑: arbitrantes sicut hominẽ
iudicẽ. uerbis abduci insententiam.
rus magister. Scit enĩ pat̾ ur̃: quid uob̃
necessariũ sit ante quã petatis abeo. Si enĩ
uerba multa ad id ꝓferunt᷑ ut instruat᷑
& doceat᷑ ignarus. quid eis opus . ẽ. ad rerũ
om̃iũ cognitorẽ cui omĩa quȩ sunt eo ipso
quo sunt loquunt᷑ se seq indicant facta
& ea quȩ futura eiꝰ artẽ sapientiãq non la¬
tent. in qua sunt a cransierunt. & quȩ
ipse dicturus est quib nos doceat orare:
quȩri potest. cur uł his paucis uerbis opus
sit ad eũ qui scit omĩa ante quã fiant. &
nouit ut dictũ ẽ. quid nob̾ sit necessariũ
ante quã petamꝰ ab eo. Hic primo respondet᷑
ñ uerbis nos agere debere apud dm̃ ut im¬

Expanded text:
vera omne multiloquium a Gentilibus venit, vera omne multiloquium a Gentilibus venit, qui exercendae linguae potius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugatorii studii genus etiam ad Deum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem verbis adduci in sententiam. rus magister. Scit enim Pater vester quid vobis necessarium sit, antequam petati, ab eo. Si enim verba multa ad id proferuntur, ut instruatur et doceatur ignarus, quid eis opus est ad rerum omnium cognitorem, cui omnia quae sunt, eo ipso quo sunt, loquuntur, seseque indicant facta; et ea quae futura sunt ejus artem sapientiamque non latent, in qua sunt et quae transierunt, et quae ipse dicturus est quibus nos doceat orare; quaeri potest cur vel his verbis paucis opus sit ad eum qui scit omnia antequam fiant, et novit, ut dictum est, quid nobis sit necessarium, antequam petamus ab eo? Hic primo respondetur, non verbis nos agere debere apud Deum, ut im
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃as penetrant & turba uanorũ pbaritas¬
matũ orantib obstrepunt. Claudendũ
est gͦ hostiũ. id ÷ carnali sensui resisten¬
dũ est: ut oratio spũ alis dirigat᷑ ad patrẽ
quȩ fit in intimis cordis. ubi oratur pat̾
in abscondito. Et pat̾ inqͥt ur̃ qͥ ui.
det in abscondito reddet uob̃. Et hoc tali
clausura t̃minandũ fuit N on enĩ hoc mo¬
net nunc ut oremꝰ. sed quomꝰ oremꝰ neq
suꝑius ut faciamꝰ elemosinã. sed qͦ animo
faciamꝰ qm̃ de corde mundando p̾cipit.
qđ ñ mundat nisi una & simplex inten¬
tio in ȩcnã uitã solo & puro amore sapi¬
entiȩ. Can⁊es autẽ. nolite ait mul¬
tiloqui esse: sicut ethnici: Arbitrantur
enĩ. qđ inmultiloquio suo exaudiantur.
Sicut hẏpochritarũ. ẽ. p̃bere se spectandos
in oratione. quorũ fructꝰ. ẽ. placere ho¬
minib: ita ethnicorũ id ÷ gentiliũ. in
multiloquio se putare exaudiri. Et re¬

Expanded text:
nostras penetrant, et turba vanorum phantasnostras penetrant, et turba vanorum phantasmatum orantibus obstrepunt. Claudendum est ergo ostium, id est, carnali sensui resistendum est, ut oratio spiritualis dirigatur ad Patrem, quae fit in intimis cordis, ubi oratur Pater in abscondito. Et Pater, inquit, vester qui videt in abscondito, reddet vobis. Et hoc tali clausula terminandum fuit: non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus; neque superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus: quoniam de corde mundando, praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam solo et puro amore sapientiae. 12. Orantes autem nolite, ait, multum loqui, sicut Ethnici: arbitrantur enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Sicut hypocritarum est praebere se spectandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus; ita Ethnicorum, id est Gentilium, in multiloquio se putare exaudiri. Et re
Abbreviated transcription (Latin):
ideo hȩc agere ut uidearis ab hominib
Et supfluo totiens ea dicunt᷑. qũ sit iã una
sciant homines formidandũ. ee aut fugi¬
encluĩ: sea sihoc animo fiant. ut fructus
incis expetat᷑ placendi hominib Seruat
etiã ipse adñs eadẽ uerba. cũ adiungit simi¬
liter am̃ dico uob̾ ꝑcepert̃ mercedẽ suam
hinc ostendens id se ꝓhibere ut ea merces
appetat᷑ qua gaudent stulti cũ laudant᷑
abhominib.Cos autẽ cũ oratis inqͥt.
introite in cubił a ur̃a. Quȩ st̃ ista çubicu¬
la nisi ipsa corda quȩ in psalmo etiã signi¬
ficant᷑ ubi dicit᷑. quȩ dicitis in cordib uris.
& in cubilib ur̃is cõpungimini: Et
cdaudentes hostra. oratẽ ait patrẽ ur̃m in
abscondito. Parũ ẽ. intrare in cubicula:
si hostiũ pateat importunis ꝑ qđ hostiũ
ea quȩ foris st̃ improbe se immergunt. &
iiteriora nr̃a appecunt Foris autẽ esse di¬
ximus om̃ia tẽporalia & uisibilia. quȩ ꝑ
hostiũ id÷ ꝑ arnalẽ sensũ cogitationes

Expanded text:
ideo hoc agere, ut videaris ab hominibus. Et superfluo toties eadem dicuntur, cum sit una jam sciant homines formidandum, aut fugiendum esse, sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis exspectetur placendi hominibus. Servat etiam ipse Dominus eadem verba, cum adjungit similiter, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam; hinc ostendens id se prohibere, ne ea merces appetatur, qua stulti gaudent cum laudantur ab hominibus. 11. Vos autem cum oratis, inquit, introite in cubicula vestra. Quae sunt ista cubicula, nisi ipsa corda, quae in Psalmo etiam significantur, cum dicitur, Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini ? Et claudentes ostia orate, ait, Patrem vestrum in abscondito. Parum est intrare in cubicula, si ostium pateat importunis, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia temporalia et visibilia, quae per ostium, id est per carnalem sensum, in cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ foenũ agri qđ hodic t̃. & cras in eli¬
banũ mittit᷑ ds̃ sic uestit: quantomagis
uos modicȩ fidei : Sed ista docum̃ta ñ sic̃
allegoriȩ discutienda st̃. ut quȩramꝰ quid
significent auescęli. aut lilia agri. Posita st̃
enĩ ut de reb minorib maiora psuaderent᷑.
sicuti ẽ. illud de iudice qͥ nec dm̃ timebat nec

Expanded text:
Si autem fenum agri, quod hodie est et cras in cliSi autem fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis ergo vos, modicae fidei? » Sed ista documenta non sicut allegoriae discutienda sunt, ut quaeramus quid significent aves coeli, aut lilia agri; posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur: sicuti illud est de judice qui nec Deum timeba
Abbreviated transcription (Latin):
illa. Nonne uos pluris estis illisꝰ d÷ carius
uos ualetis. Quia utiq rationale animal si¬
cuti . ẽ. homo sullimius ordinatũ. ẽ. in rerũ
natura: quã irrationabilia. sicuti sunt aues:
uis autẽ ur̃m inqͥt curans potest adicere
ad staturã suã cubitũ unũ. Et de uestim̃to
qͥd solliciti estis: Id ÷ cuiꝰ potestate atq do¬
potest᷑. Non autẽ ur̃a cura factũ. cẽ. ut ad
hanc staturã ueniret corpus ur̃m. ex hoc in¬
telligi potest: qđ si curetis & uelitis adicere
unũ cubitũ huic staturȩ. ñ potestis. Iui gͦ
etiã tegendi corporis curã relinquice: cu iꝰ
uidetis cura factũ. eẽ. ut tancę staturę cor¬
pus habeatis. Dandũ autẽ erat etiã docum̃¬
tũ ꝓpt̾ uestitũ sicut datũ ẽ ꝓpt̾ alim̃tũ.
taq sequit᷑ & dicit. CONSIOERAIE LIlia
agri quomͦ crescunt Non laborant. neq
nent. Dico autẽ uob̾. qͥa nec Salomon in
om̃i gła sua sic uestitꝰ. ẽ. ut unũ ex his.

Expanded text:
ea. Nonne vos pluris estis illis? id est, carius vos valetis, quia utique rationale animal, sicuti est homo, sublimius ordinatum est in rerum natura, quam irrationabilia, sicuti sunt aves. Quis autem vestrum, inquit, curans potest adjicere ad staturam suam cubitum unum? Et de vestimento quid solliciti estis? id est, cujus potestate atque dopotest. Non autem vestra cura factum esse, ut ad hanc staturam veniret corpus vestrum, ex hoc intelligi potest, quod si curetis et adjicere velitis unum cubitum huic staturae non potestis. Illi ergo etiam tegendi corporis curam relinquite, cujus videtis cura factum esse, ut tantae staturae corpus habeatis. Dandum etiam erat documentum propter vestimentum, sicut datum est propter alimentum. Itaque sequitur et dicit: Coagri quomodo crescunt; non laborant neque nent: dico autem vobis quia nec Salomon in omni gloria sua sic vestitus est ut unum ex his.
Abbreviated transcription (Latin):
corporis necessario. uł de sacram̃to dñici
corporis istã sententiã uult acciꝑe: opor¬
tet ut coniuncte accipiant᷑ om̃ĩa tria ut
scilicet cotidi anũ panẽ simul petamꝰ
& necessariũ corpori. & sacratũ uisibile

Expanded text:
corporis necessario, vel de Sacramento Dominici corporis istam sententiam vult accipere, oportet ut conjuncte accipiantur omnia tria; ut scilicet quotidianum panem simul petamus, et necessarium corpori, et sacratum visibile
Abbreviated transcription (Latin):
cotidianũ da nob hodie. Panis cotidianꝰ
aut ꝓhis om̃ib dictꝰ. ẽ quȩ huiꝰ uitȩ neces¬
sitatẽ sustentant. de qͦ cũ p̃cipet ait. noli¬
te cogitare de crastino. ut ideo sit additũ
da nob hodie: aut ꝓsacram̃to corporis xp̃i
qđ cotidie accipimꝰ. aut ꝓsp̃uali cibo de
quo idẽ dñs dicit. Oꝑamini escam quȩ ñ
corrũpit᷑. Et illud Egosũ panisuitȩ. qͥ
de cȩlodescendi. Sedhorũ triũ quid sit
ꝓbabilius considerari potest. Nã forte
quispiã moueat᷑ cur oremꝰ ꝓ his adipiscen¬
dis quȩ huic uitȩ sunt necessaria ueluti
ẽ. uictus & tegum̃tũ. cũ ipse dñs dicat.
nolite solliciti. ẽẽ. quid edatis. uł quid
induamini. An potest qͥsq de ea re ꝓ qua
adipiscenda orat ñ esse sollicitꝰ. cũ tanta
intentione animi oratio dirigenda sit ut
adhoc uotũ illud referat᷑ qđ de clauden¬
dis cubiculis dictũ. ẽ: & illud qđ ait. quȩ¬

Expanded text:
otidianum da nobis hodie. Panis quotidianus, aut pro iis omnibus dictus est, quae hujus vitae necessitatem sustentant, de quo cum praeciperet, ait, Nolite cogitare de crastino; ut ideo sit additum, de nobis hodie: aut pro Sacramento corporis Christi, quod quotidie accipimus: aut pro spirituali cibo, de quo idem Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur; et illud, Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi . Sed horum trium quid sit probabilius, considerari potest. Nam forte quispiam moveatur, cur oremus pro his adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluti est victus et tegumentum, cum ipse Dominus dicat, Nolite solliciti esse quid edatis, vel quid induamini. An potest quisque de ea re pro qua adipiscenda orat, non esse sollicitus; cum tanta intentione animi oratio dirigenda sit, ut ad hoc totum illud referatur quod de claudendis cubiculis dictum est, et illud quod ait, Quae
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinẽ prona. ẽ qđ erit sũ mȩ pacis
in uita ȩt̾na. ut ñ solũ uelle adiaceat nob̾¬
sed etiã ꝑficere bonũ. Nunc enĩ uellȩ inqͥt
adiacet mͥ. ꝑficere autẽ bonũ non. Quia
nondũ in t̾rã sicut incęlo. id: nondũ in
carne sicut in sp̃u facta. ẽ uoluntas dĩ
Nã & in miseria nr̃a fit uoluntas dĩ. cũ ea
patim᷑ ꝑ carnẽ quȩ nob̾ mortalitatis iure

Expanded text:
consuetudinem prona est: quod erit summae pacis consuetudinem prona est: quod erit summae pacis in vita aetsed etiam perficere bonum. Nunc enim velle, inquit, adjacet mihi; perficere autem bonum non: quia nondum in terra sicut in coelo, id est, nondum in carne sicut in spiritu facta est voluntas Dei. Nam et in miseria nostra fit voluntas Dei, cum ea patimur per carnem, quae nob
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ita dictũ sit fiat uoluntas tua si c̃ incęlo
& in t̾ra: tanquã si diceret᷑. Faciant uolun¬
tatẽ tuã sicut iusti itaetiã peccatores. ut
adte conuertant᷑. Si ue ita. Fiat uoluntas
tua sicut incęlo & in t̾ra. ut sua cuiq tribu¬
antur. Qđ fiet extremo iudicio. ut iustis
p̃miũ. peccatorib dãnatio retribirat᷑: cũ
agni abhedis separabunt᷑. Iulc etiã ñ ab sur¬
dus. immo & fidei & spei nrȩ conuenientis¬
simus intellectꝰ ẽ: ut cȩlũ & t̾rã accipiamꝰ¬
sp̃m & carnẽ. Et qm̃ dicit apłs m̃te seruio
legi dĩ. carne autẽ legi peccati: uidemꝰ fa
absorpta fuerit mors inuictoriã. & mor¬
tale hoc induerit immortalitatẽ. qđ fiet
carnis resurrectione. atq illa immutatio¬
cationẽ: fiet uoluntas dĩ & int̾ra. sicut
incȩlo. Id ÷ ut quẽ admodũ sp̃s ñ resistit
dõ sequens & faciens uoluntatẽ ciꝰ: ita &
corpus ñ resistat sp̃ui uł animȩ quȩ nunc
corporis infirmitate uexat᷑. & in carnalẽ

Expanded text:
sit, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, tanquam si diceretur, Faciant voluntatem tuam sicut justi, ita etiam peccatores, ut ad te convertantur: sive ita, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, ut sua cuique tribuantur; quod fiet extremo judicio, ut justis praemium, peccatoribus damnatio retribuatur, cum agni ab haedis separabuntur . 23. Ille etiam non absurdus, imo et fidei et spei nostrae convenientissimus intellectus est, ut coelum et terram accipiamio legi Dei, carne autem legi peccati ; videmus fcum autem absorpta fuerit mors in victoriam, et mortale hoc induerit immortalitatem, quod fiet carnis resurrectione, atque illa immutatiocationem : fiat voluntas Dei et in terra, sicut in coelo: id est, ut quemadmodum spiritus non resistit Deo, sequens et faciens voluntatem ejus; ita et corpus non resistat spiritui vel animae, quae nunc corporis infirmitate vexatur, et in carnalem
Abbreviated transcription (Latin):
niũ indigetis. Querite primũ regnũ dĩ &
iusticiã eiꝰ. & hȩc om̃ia apponent᷑ uobis.
ic manifestissime ostendit ñ hec esse appe¬
tenda tanquã talia bona nr̃a ut ꝓpt̃ ipsa
debeamꝰ benefacere siquid facimꝰ. sed tamen
esse necessaria: Quid enĩ int̾sit int̾bonũ
qđ appetendũ. ẽ & necessariũ qđ sum̃dũ ẽ
hac sententia declarauit cũ ait. Quęrite

Expanded text:
 primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. » Hic manifestissime ostendit non haec esse appetenda, tanquam talia bona nostra, ut propter ipsa debeamus bene facere, si quid facimus, sed tamen esse necessaria. Quid enim intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit, cum a
Abbreviated transcription (Latin):
tis. & illudd. Si dñs sũ ubi ẽ. timor ms̃:
Et si pat sũ ubi ẽ. honor ms: & alia ꝑmulta
ubi arguunt᷑ iudei. qđ filii peccando. eẽ.¬
noluerint. exceptis eis quȩ in ꝓphetia di¬
cunt᷑ de futuro popło xp̃iano. qđ patre
dm̃ esset habiturus. scđm illud euangłicũ.
Dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. Apłs autẽ
paulus dicit. Quã diu hȩxes paruulus. ẽ.

Expanded text:
t illud, Si Dominus sum, ubi est timor meus? et si Pater sum, ubi est honor meus ? et alia permulta, ubi arguuntur Judaei, quia filii esse peccando noluerunt: exceptis eis quae in prophetia dicuntur de futuro populo christiano, quod Patrem Deum esset habiturus, secundum illud evangelicum, Dedit eis potestatem filios Dei fieri : apostolus autem Paulus dicit, Qua
Abbreviated transcription (Latin):
ci diem eũ euangłiũ p̾dicatũ fuerit inom¬
nib gentib quȩ res ꝑtinet ad sc̃ĩficationẽ
nominis dĩ. Honeni & hic ita dictũ ẽ adue.¬
niat regnũ tuũ: quasi nunc ds̃ ñ regnet
Sed forte quis dicat. adueniat dictũ eẽ int̾ra
in ea regnauerit a constitutione mundi
A ducniat gͦ accipiendũ. ẽ. manifestet᷑ homi¬
nib. Que admodũ enĩ etiã p̾seris lux ab sens
ẽ cȩcis & eis qͥ oculos claudunt: ita dĩ regnũ
dĩ regnũ: cũ eiꝰ unigenitꝰ ñ solũ intelligibi¬
lit̃ scd eciã uisibilit̾ in homine dñico de
cęlo uenerit iudicaturus unios & mortuos.
Post quod iudiciũ id ÷ cũ discretio & separa¬
dio iustoruĩ ab iniustis facta fuerit. ita in¬
habitabit iustos ds̃: ut ñ opus sit quenquã
doceri ꝑ hominẽ sed sint om̃s ut scriptũ ẽ.
docibiles dõ. Deinde beata uita om̃i ex par

Expanded text:
ngelium praedicatum fuerit in omnibus gentibus : quae res pertinet ad sanctificationem nominis Dei. Non enim et hic ita dictum est, Adveniat regnum tuum, quasi nunc Deus non regnet. Sed forte quis dicat, Adveniat dictum esse in terram. in ea regnaverit a constitutione mundi. Adveniat ergo accipiendum est, manifestetur hominibus. Quemadmodum enim etiam praesens lux absens est caecis, et eis qui oculos claudunt; ita Dei regnum, regnum Dei, cum ejus Unigenitus non solum intelligibiliter, sed etiam visibiliter in homine Dominico de coelo venerit judicaturus vivos et mortuos. Post quod judicium, id est, cum discretio et separatio justorum ab injustis facta fuerit, ita inhabitabit justos Deus, ut non opus sit quemquam doceri per hominem, sed sint omnes, ut scriptum est, docibil
Abbreviated transcription (Latin):
adueniat regnũ tuũ.: sequit᷑ fiat uoluntas
dira sic̃ incȩlo & in t̾ra. Id÷ sicut. ẽ. in angłis
qui st̃ incęlis uoluntas tua ut om̃imꝰ tͥ adhȩ¬
reant teq ꝑfruant᷑ nullo errore obnubilan¬
te sapientiã eoꝵ. nulla miseria impediente
heatitudinẽ illorũ: ita fiat inscĩs tuis qͥ in
t̾ra st̃ & de t̾ra qđ ad corpus attinet facti st̃.
& quãuis incȩlestẽ habitationẽ atq immu¬
tationẽ: tam̃ de t̾ra assum̃di sunt. Ad hoc
respicit etiã illa angłoꝵs p̃dicatio. Gła in
excelsis dõ & in t̾ra pax hominib bonȩ uo¬
luntatis. Ut cũ p̃cesserit bona uoluntas nr̃a
quȩ uocantẽ sequit᷑: ꝑficiat᷑ in nob̾ uolun¬¬
tas dĩ sicuti. ẽ. in cȩlestib angłis. ut nulla.
aduersitas resistat nr̃ȩ beatitudini qđ est
pax. Itẽ fiat uoluntas tua. recte intelligit᷑
oboediat᷑ p̃ceptis tuis. Sic̃ in cȩlo & in t̾ra
idd sicut ab angłis. ita abhominil Nã fieri

Expanded text:
 sequitur, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra: id est, sicut est in Angelis qui sunt in coelis, voluntas tua, ut omnimodo tibi ad haereant teque perfruantur, nullo errore obnubilante sapientiam eorum, nulla miseria impediente beatitudinem eorum; ita fiat in sanctis tuis qui in terra sunt, et de terra, quod ad corpus attinet, facti sunt, et quamvis in coelestem habitationem atque immutationem, tamen de terra assumendi sunt. Ad hoc respicit etiam illa Angelorum praedicatio, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatisquae vocantem sequitur, perficiatur in nobis voluntas Dei, sicuti est in coelestibus Angelis; ut nulla adversitas resistat nostrae beatitudini, quod est pax. Item Fiat voluntas tua, recte intelligitur, obediatur praeceptis tuis: sicut in coelo et in terra, id est, sicut ab Angelis, ita ab hominibus. Nam fieri
Abbreviated transcription (Latin):
& mat̾ & soror.ẽ. Quigͦ faciunt uolunta¬
tẽ dĩ: in illis utiq fit uoluntas dĩ. Non qͥa
ipsi faciunt ut uelit ds̃: sed qͥa faciunt qđ
ille uult. id÷ faciunt scđm uoluntatẽ eiꝰ
Est etiã ille intellectꝰ. Hat uoluntas tua sic̃

Expanded text:
 et soror . Qui ergo faciunt voluntatem Dei, in illis utique fit voluntas Dei: non quia ipsi faciunt ut velit Deus; sed quia faciunt quod ille vult, id est, faciunt secundum voluntatem ejus. 22. Est etiam ille inte
Abbreviated transcription (Latin):
die. & dimitte nob̾ debita nr̃a sicut & nos
dimittimꝰ debitorib nr̃is. & ne nos inferas
in tẽptationẽ. sed libera nos a malo. Cũ
in om̃ĩ dep̾catione beniuolentia concilian¬
da sit eiꝰ quẽ dep̃cam᷑. deinde dicendum
quia deprecem̃: laude illius ad quiẽ oratio
dirigitur solet beniuolentia conciliari. &
hoc inorationis principio pomi solet. in quo
demdi. quȩ ꝑom̃s scãs scripturas uarie lateꝙ
diffusa poterit quisq considerare cũ legit.
nusquãtam̃ inuenit᷑ p̃ceptũ popło isrł ut
diceret pat᷑ nr̃ aut ut oraret patrẽ dm̃ sed
iubebant᷑ Nã ꝓphȩ sepe ostendunt eun¬
dẽ dñm nr̃m etiã patrẽ eoꝵꝑ esse potuisse.
si abciꝰ mandatis ñ ab errarent sicuti. ẽ il¬
luc E ilios genui & exaltaui ipsi autẽ me
spreuerunt. Et illud. Ego dixi dii estis.

Expanded text:
 debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo. Cum in omni deprecatione benevolentia concilianda sit ejus quem deprecamur, deinde dicendum quid deprecemur; laude illius ad quem oratio dirigitur, solet benevolentia conciliari, et hoc in orationis principio poni solet: in quo dem Dei, quae per omnes sanctas Scripturas varie lateque diffusa poterit quisque considerare, cum legit: nusquam tamen invenitur praeceptum populo Israel ut diceret, Pater noster, aut ut oraret Patrem Deum; sed jubebantur: nam Prophetae saepe ostendunt eumdem Dominum nostrum etiam Patrem eorum esse potuisse, si ab ejus mandatis non aberrarent: sicuti est illud, Filios genui, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me ; et illud, Ego dixi, Dii estis,
Abbreviated transcription (Latin):
ei qͥ ali quando pascit᷑ cibo aliquando fa¬
mem patit᷑ cotidie panis. ẽ. necessarius
quo reficiat᷑ esuriens. & relabens erigat᷑
Sicut itaq corpus nr̃m in hacuita ante illã
scilicet immutationẽ cibo reficit᷑. qͥa sen¬
tit dispendiũ: sic & animꝰ qm̃ tẽporalib
affec̾tib quasi dispendiũ ab intentione
di patit᷑. prȩceptorũ cibo reficit᷑. Da nob̾
hodie autẽ dictũ ẽ: quã diu dicit᷑ hodie.
id in hac tẽporali uita. Sic enĩ cibo spuali
post hanc uitã saturabim᷑ in ȩt̾nũ. ut ñ
tunc dicat᷑ cotidianꝰ panis: qͥa ibi tẽporis
uolubilitas quȩ dieb dies succedere facte.
unde appellet᷑ cotidie nulla erit. Ut autẽ
dictũ ẽ hodie si uocẽ eiꝰ audieritis. qđ

Expanded text:
ei qui aliquando pascitur cibo, aliquando faei qui aliquando pascitur cibo, aliquando famem patitur; quotidie panis necessarius est, quo reficiatur esuriens, et relabens erigatur. Sicut itaque corpus nostrum in hac vita, ante illam scilicet immutationem, cibo reficitur, quia sentit dispendium: sic et animus, quoniam temporalibus affectibus quasi dispendium ab intentione Dei patitur, praeceptorum cibo reficiatur. Da nobis hodie autem dictum est, quamdiu dicitur hodie, id est, in hac temporali vita. Sic enim cibo spirituali post hanc vitam saturabimur in aeternum, ut non tunc dicatur quotidianus panis; quia ibi temporis volubilitas, quae diebus dies succedere facit, unde appelletur quotidie, nulla erit. Ut autem dictum est, Hodie si vocem ejus audieritis ; quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ oportet. uł addendo aliquid uł prȩtere¬
undo. Qđ cũ ita sit. quis. ẽ qͥaudeat dice¬
re semel nos tantũ orare. debere: orationẽ
dominicã: Aut certe etiã si iterũ uł: t̾cio
usq acl eã tam̃ horã qua corpori dña cõ-¬
municamꝰ. postea uͦ ñ sic orandũ ꝑ religuas
partes diei: Non enĩ iã dicere poterimꝰ.
da nob hodie qđ iã accepimꝰ. Aut poterit
qͥsq cogere. ut etiã ultima diei parte sacra¬
mentũ illud celebremꝰ : Restat gͥ ut coti¬
dianũ panẽ accipiamꝰ sp̃ualẽ prȩcepta sci¬
licet diuina. quȩ cotidie oportet medi¬
tari & oꝑari. Nã de ipsis dñs dicit. Oꝑamini
escam: quȩ ñ corrũpit᷑ Cotidianꝰ autẽ iste
cib nunc dicit᷑: quã diu ista uita tẽporalis
ꝑ dies decedentes succedentesq ꝑ agitur
Et re uera quã diu nunc insuꝑiora nunc in
inferiora id ÷ nunc in sp̃ualia nunc in
carnalia animi affectꝰ alternat: tanquã

Expanded text:
non oportet vel addendo aliquid, vel praeterenon oportet vel addendo aliquid, vel praetereundo. Quod cum ita sit, quis est qui audeat dicere, semel tantum nos orare debere orationem dominicam; aut certe etiam si iterum vel tertio, usque ad eam tantum horam qua corpori Domini communicamus, postea vero non sic orandum per reliquas partes diei? Non enim jam dicere poterimus, da nobis hodie, quod jam accepimus: aut poterit quisque cogere, ut etiam ultima diei parte Sacramentum illud celebremus. 27. Restat igitur ut quotidianum panem accipiamus spiritualem, praecepta scilicet divina, quae quotidie oportet meditari et operari. Nam de ipsis Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur. Quotidianus autem iste cibus nunc dicitur, quamdiu ista vita temporalis per dies decedentes succedentesque peragitur. Et revera quamdiu nunc in superiora, nunc in inferiora, id est, nunc in spiritualia, nunc in carnalia animi affectus alternat, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt apponent᷑ uob. scilicet etiã n quȩ¬
rentib. Quomͦꝰ autẽ recte dicat᷑ non
quȩrere aliqͥs. qđ ut accipiat intentis¬
sime dm̃ dep̃catur: nescio utrũ inueni:¬
riqueat. De sacram̃to autẽ corporis dñĩ.
ut illi ñ moueant quęstionẽ qͥ plurimi
in orientalib partib ñ cotidie cenȩ dñi-¬
cȩ cõmunicant. cũ iste panis cotidianꝰ di-¬
ctussit. ut gͦ illi taceant. neq de hac re
suã sententiã defendant. uł ipsa aucto¬
ritate ȩccłastica qđ sine scandalo ista fa¬
ciunt. neq ab eis qui ȩcclesiis prȩsunt
facere ꝓhibent᷑. neq ñ obtẽꝑantes dam¬
nant᷑ unde ꝓbat᷑. n hunc in illis partib
intelligi cotidianũ panẽ nã magni pec-¬
cati crimine arguerent᷑. qͥ ex eo cotidie¬
ñ accipiunt. sed ut de istis ut dictũ est
nichil inaliquã partẽ disseramꝰ. illud.
certe debet occurrere cogitantib regulã
nos orandi a dño accepisse. quã trans grẽdi

Expanded text:
ponentur vobis, scilicet etiam non quaerentibus. Quomodo autem recte dicatur non quaerere aliquis, quod ut accipiat intentissime Deum deprecatur, nescio utrum inveniri queat. 26. De Sacramento autem corporis Domini ut illi non moveant quaestionem, qui plurimi in orientalibus partibus, non quotidie coenae dominicae communicant, cum iste panis quotidianus dictus sit: ut ergo illi taceant, neque de hac re suam sententiam defendant vel ipsa auctoritate ecclesiastica, quod sine scandalo ista faciunt, neque ab eis qui ecclesiis praesunt facere prohibentur, neque non obtemperantes damnantur; unde probatur non hunc in illis partibus intelligi quotidianum panem; nam magni peccati crimine arguerentur, qui ex eo non accipiunt quotidie: sed ut de istis, ut dictum est, nihil in aliquam partem disseramus, illud certe debet occurrere cogitantibus, regulam nos orandi a Domino accepisse, quam transgredi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sic petit᷑. qͥa ñ sit sc̃m nom̃ dĩ: sed ut sc̃m
ut ñ existiment aliqͥd sanctius: qđ magis
offendere timeat. Neq enĩ qͥa dictũ ẽ. notꝰ
in uidea ds̃ in isrł magnũ nom̃ eiꝰ: sic incel.¬
ligendũ. c̃. quasi alibi minor sit ds̃ alibi
maior. sed ibi magnũ. ẽ. nom̃ eiꝰ ubi ꝓ suȩ
maiestatis magnitudine nominatur. Ita
ibi dicit᷑ scm̃ nõm̃ eiꝰ ubi cũ ueneratione
& offensionis timore nominat᷑ Et hoc est
qđ nunc agit᷑ dũ euangłiũ adhuc usq ꝑdi
uersas gentes in notescendo. cõmendat uni¬
us dĩ nom̃ ꝑ administrationẽ filii eiꝰ. Dein¬

Expanded text:
non sic petitur, quasi non sit sanctum nomen Dnon sic petitur, quasi non sit sanctum nomen Dut non existiment aliquid sanctius, quod magis offendere timeant. Neque enim quia dictum est, Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; sic intelligendum est quasi alibi minor sit Deus, alibi major: sed ibi magnum est nomen ejus, ubi pro suae majestatis magnitudine nominatur. Ita ibi dicitur sanctum nomen ejus, ubi cum veneratione et offensionis timore nominatur. Et hoc est quod nunc agitur, dum Evangelium adhuc usque per diversas gentes innotescendo, commendat unius Dei nomen per administrationem Filii ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
chritudinib dediti st̃ nec possunt aliqͥd
incorporeũ cogitare: qm̃ necesse ẽ cęlum
p̾ferant t̾rȩ tolerabilior. ẽ opinio eorũ.
si dm̃ quẽ adhuc corporalit̾ cogitant. N
çȩlo potius credant esse quã int̾ra. Ut cũ
aliquando cognouerint. dignitatẽ animȩ
celeste etiã corpus excedere: magis cũ quȩ¬
rant manima quã in corpore etiã cȩlesti.
telligentia magis eũ in anim̾is iustorũ.
quã in peccatorũ requirant. Recte gͦ intel¬
ligit᷑ q dictũ ẽ pat̾ nr qui es incęlis. iN
cordib iustorũ esse dictũ: tanquã in tẽplo
sc̃osuo. Simul etiã ut qui orat. in se quoq
ipso uelit habitare que inuocat Et cũ hoc
affectat: teneat iusticiã quo munere in¬
uitat᷑ ad in habitandũ animũ ds̃. Iã uide¬
amꝰ quȩ sint petenda Dictũ ẽ enĩ qui sit
qͥ petit᷑ & ubi habitet. Primũ autẽ om̃iũ
quȩ petunt᷑. hoc ẽ. Scificet᷑ nom̃ tuũ. Qđ

Expanded text:
chritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid chritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid incorporeum cogitare, quoniam necesse est coelum praeferant terrae; tolerabilior est opinio eorum, si Deum quem adhuc corporaliter cogitant, in coelo potius credant esse, quam in terra: ut cum aliquando cognoverint dignitatem animae coeleste etiam corpus excedere, magis eum quaerant in anima, quam in corpore etiam coelesti; etelligentia magis eum in animis justorum quam in peccatorum requirant. Recte ergo intelligitur quod dictum est, Pater noster qui es in coelis, in cordibus justorum esse dictum, tanquam in templo sancto suo. Simul etiam ut qui orat, in se quoque ipso velit habitare quem invocat: et cum hoc affectat, teneat justitiam; quo munere invitatur ad inhabitandum animum Deus. 19. Jam videamus quae sint petenda. Dictum est enim quis sit qui petitur, et ubi habitet. Primum autem omnium quae petuntur hoc est, Sanctificetur nomen tuum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ Templũ cnĩ dĩ sc̃m . ẽ. qđ estis uos
Qua ꝓpt̾ si in templo fuo habitat ds̃. & scĩ tem¬
plũ eussunt: recte dieit᷑. quies incęlis.
qui es in scĩs Et accõmodatissima ista simi¬
utudo. ẽ. uti sp̃ualit̾ tantũ int̾esse uide¬
atur int̾ iustos & peccatores: quantũ cor-¬
poralit̾ int̾ celũ & t̾rã. Cuiꝰ rei significan
cdȩ gr̃a. cũ ad orationẽ stamꝰ ad orientem
conuertim᷑. unde cȩlũ surgit. Non tanquã
ibi habitet ds̃ quasi cȩteras mundi partes
deseruerit qͥ ubiq pͣsens. ẽ. ñ locorũ spaci¬
is sed maiestatis poteritia: sed ut admoneat᷑
animꝰ ad naturã excellentiorẽ se conuer-¬
tere id: ad dm̃. cũ ipsũ corpiis eiꝰ qđ terre¬
nũ.ẽ. ad corpus excellentius id ÷ ad corpus
cȩleste conuertit᷑. Conuenit etiã gradib
religionis & plurimũ expedit: ut om̃iũ
sensib & paruulorũ & magnorũ. bene sen¬
tiat᷑ de dõ. Et ideo qͥuisibilib adhuc pul-¬

Expanded text:
 Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Quapropter si in templo suo habitat Deus, et sancti templum ejus sunt; recte dicitur, qui es in coelis, qui es in sanctis. Et accommodatissima ista similitudo est, ut spiritualiter tantum interesse videatur inter justos et peccatores, quantum corporalitdae gratia, cum ad orationem stamus, ad orientem convertimur, unde coelum surgit: non tanquam ibi habitet et Deus, quasi caeteras mundi partes deseruerit qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia; sed ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem se convertere, id est ad Deum, cum ipsum corpus ejus quod est terrenum, ad corpus excellentius, id est ad corpus coeleste convertitur. Convenit etiam gradibus religionis, et plurimum expedit, ut omnium sensibus et parvulorum et magnorum bene sentiatur de Deo. Et ideo qui visibilibus adhuc pul
Abbreviated transcription (Latin):
p̃miũ abeo expectas qͥ censcientiȩ solus
onspeitor. e sufficiat tͥ ad ꝓmerendũ prȩ¬
mũ ipsa consçientia. Multa latina exem¬
plaria sic habent Et pat̃ tuus qͥ uidet in
abscondito. reddet tͥ pala. Sȩd quia ingre¬
dis que priora st̃ ñ inuenimꝰ palã. ñ puta¬
uimus lnnc esse aliqͥd disserendũ. E¬

Expanded text:
um ab eo exspectas qui conscientiae solus inspector est, sufficiat tibi ad promerendum praemium ipsa conscientia. Multa latina exemplaria sic habent, Et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi palam: sed quia in graecis, quae priora sunt, non invenimus, palam, non putavimus hinc esse aliquid disserendum.
Abbreviated transcription (Latin):
tanto. ẽ. laudabilius: quanto humanas
laudes minꝰ desiderat. CaUEIE gͦ in qͥt
facere iusticiã ur̃am corã hominib. ut ui¬
deamini ab eis. Id÷ cauete hoc animo iui.¬
ste uiuere. & ibi constituere bonũ ur̃m.¬
ut uos uideant homines. Alioeuin. mer¬
cedẽ ñ habebitis apud patrẽ urm. qͥ in cęlis
ẽ. Nonsi abhominib uideamini: sed si
ꝓpt̾ea iuste uiuatis. ut abhominib uidea¬
mini Nã ubi erit qđ in principio sermonis
huiꝰ dictũ ẽ uos estis lum̃ mundi ñ potest
ciuitas abscondi suꝑ montẽ constituta.

Expanded text:
tanto est laudabilius, quanto humanas tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. 2. Cavete ergo, inquit, facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis: id est, cavete hoc animo juste vivere, et ibi constituere bonum ut uos uideant homines. alioquin mercedem non habetis apud patrem uestrum, qui in caelis est: non si ab hominibupropterea juste vivatis, ut ab hominibus videamini. Nam ubi erit, quod in principio sermonis hujus dictum est, Vos estis lumen mundi? Non potest civitas abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ bonũ. ẽ. placet. quã tibi. nisi qͥa recte
uiuis etiã si nemo laudaret Ipsãq laudẽ
tuã tunc intelligas utile esse laudantib.
si ñ te ipsũ in tua bona uita. sed dm̃ hono¬
rent. cuiꝰ scĩssimũ templũ ẽ. quisqͥs uiuit
bene. ut illud impleat᷑ qđ ait dauid. In dño
laudabit᷑ anima mea. audiant mites & io¬
cundent᷑. Pertinet gͦ ad oculũ mundũ ñ
intueri in recte faciendo laudes hominũ
& ad eas referre qđ recte facis. id÷ ꝓpt̾ea
recte facere aliqͥd. ut hominib placeas. Sic
enĩ etiã simulare bonũ libebit: si ñ atten¬
ditur nisi ut homo laudet. Qui qm̃ cor iuder
faciunt. id÷ qͥbonitatẽ simulant: duplici
corde st̃ Nongͦ habet simplex id÷ mundũ
cor: nisi qͥ transcendit humanas laudes &
illũ solũ intuet᷑ cũ recte uiuit. & ei placere
nititur: qͥ conscientiȩ solus inspector est
De cuiꝰ conscientiȩ puritate qͥcquid ꝓcedit.

Expanded text:
id quod bonum est placet, quam tibi ipsi; quia recte id quod bonum est placet, quam tibi ipsi; quia recte viveres, etiam si nemo laudaret: ipsamque laudem tuam tunc intelligas utilem esse laudantibus, si non teipsum in tua bona vita, sed Deum honorent, cujus sanctissimum templum est quisquis vivit bene; ut illud impleatur quod ait David, In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum, et ad eas referre quod recte facis, id est, propterea recte facere aliquid, ut hominibus placeas. Sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attenditur nisi ut homo laudet; qui quoniam viderefaciunt, id est, qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. Non ergo habet simplex, id est, mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes, et illum solum intuetur, cum recte vivit, et ei placere nititur, qui conscientiae solus inspector est. De cujus conscientiae puritate quidquid procedit,
Abbreviated transcription (Latin):
iscõiam usq ad cuiꝰ tra¬
ctationẽ liber primus
terminũ accepit. sequit᷑
cordis mundatio: unde
iste sumit exordiũ. Cor¬
dis autẽ mundatio. ẽ tanquã oculi quo
uidet᷑ ds̃ Cuiꝰ simplicis habendi tantã
curã esse oportet: quantã eiꝰ rei dignitas
flagitat. quę tali oculo conspici potest
uic aute oculo magna ex parte mundato.
difficile . ẽ. ñ surriꝑe sordes aliquas dehis
reb que ipsas bonas nr̃as actiones comita¬
risolent uluti. ẽ laus humana. Si quidẽ
ñ recte uiuere ꝑnitiosũ. ẽ Recte autẽ ui¬
uere & nolle laudari. qͥd est aliud quã ini¬
micũ eẽ. reb humanis. quȩ utiq tanto st̃
miseriores. quanto minꝰ placet recta uita
hominũ: Si gͦ int̾ quos uiuis. te rec̾te ui¬
uentẽ ñ laudauerint: illi inerrore sunt
Si autẽ laudauerint: tu in ꝑiculo. nisi tam
simplex cor habueris & mundũ. ut ea quȩ
recte facis ñ ꝓpt̾ laudes hominii facias. ma¬
gisq illis recta laudantib gratuleris. qͥb

Expanded text:
icordiam, usque ad cujus tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ex parte mundato difficile est non subrepere sordes aliquas de his rebus quae ipsas bonas nostras actiones comitari solent, veluti est laus humana. Si quidem non recte vixere, perniciosum est: recte autem vivere, et nolle laudari, quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placet recta vita hominum? Si ergo inter quos vivis, te recte viventem non laudaverint, illi in errore sunt: si autem laudaverint, tu in periculo; nisi tam simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis, non propter laudes hominum facias; magisque illis recta laudantibus gratuleris, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uita ẽ dõ uicinior. Non autẽ scriptũ ẽ. ꝓpe
est dñs excelsis hominib aut eis qͥ in mon¬
tib habitant: sed scriptũ ẽ. ꝓpe. ẽ dñs
obtritis corde qđ magis ꝑtinet ad humili¬
tatẽ. Sed quẽ admodũ t̾ra appellatꝰ. ẽ.
peccator cũ ei dictũ ẽ. t̾ra es & in t̾rã ibis.¬

Expanded text:
vita est Deo vicinior. Non autem scriptum est, Prope vita est Deo vicinior. Non autem scriptum est, Prope est Dominus excelsis hominibus, aut eis qui in montibus habitant: sed scriptum est, Prope est Dominus obtritis corde ; quod magis pertinet ad humilitatem. Sed quemadmodum terra appellatus est peccator, cum ei dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
egestatẽ Quandoquidẽ ille hoc ⁊ contenit
in mendico. quo & ipse potest humanarũ¬
rerũ fragilitate deuenire. as autẽ in sordi¬
dos mores nunquã cadit. Et gr̃is miscdiȩ
ipsius. qͥ hoc a no̾ exigit ut pat̃ nr̃ sit: qđ
nullo sũptu sed sola bõna uoluntate cõpa¬
rari potest Admonent᷑ hic etiã diuites uł
fuerint ñ suꝑhire aduersus pauꝑes & igno¬
biles. qm̃ simul dicunt dõ pat̾ nr᷑. qđ non
possunt uere ac pie dicere. nisi se fr̃s esse
cognoscant. Utatur gͦ uoce noui testam̃¬
ti popłs nouiis. ad ȩternã hȩreditatẽ uoca¬
tus. & dicat ꝑ at̾ nr̃ qui es incęlis d÷ ir
scĩs & iustis. Non enĩ spacio locorũ continet᷑
ds. Sunt autẽ cęli excellentia quidem
mundi corpon. sed tam̃ corpora quȩ ñ
possunt. cẽ. nsi in loco. Sedsi in cęlis canquã
in suꝑiorib mundi partib locus dĩ esse cre.¬
ditur: melioris meriti fiunt aues. quarũ

Expanded text:
egestatem? Quandoquidem ille hoc contemnit egestatem? Quandoquidem ille hoc contemnit in mendico, quo et ipse potest rerum humanarum fragilitate devenire: Deus autem in sordidos mores nunquam cadit. Et gratias misericordiae ipsius, qui hoc a nobis exigit, ut Pater noster sit; quod nullo sumptu, sed sola bona voluntate comparari potest. Admonentur etiam hic divites, vel fuerint, non superbire adversus pauperes et ignobiles, quoniam simul dicunt Deo Pater noster; quod non possunt vere ac pie dicere, nisi se fratres esse cognoscant. Utatur ergo voce Novi Testamenti populus novus ad aeternam haereditatem vocatus, et dicat: Pater noster, qui esis et justis. Non enim spatio locorum continetur Deus. Sunt enim coeli excellentia quidem mundi corpora, sed tamen corpora, quae non possunt esse nisi in loco: sed si in coelis tanquam in superioribus mundi partibus locus Dei esse creditur melioris meriti sunt aves, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ Et qm̃ qđ uocam᷑ ad ȩc̾nã hȩreditatẽ
ut simus xp̃i cohȩredes. & in adoptionẽ
filiorũ ueniamꝰ. ñ est meritorũ nr̃orũ
sed gr̃ȩ dĩ: eandẽ ipsã grãm in orationis
rius filiis debet. eẽ. quã pat̾. & supplex
affectus. cũ homines dicunt dõ pat̾ nr̃.
sumꝰ. cĩ prius quã aliqͥd peteremꝰ. tã ma¬
gnũ donũ accepimꝰ. ut sinam᷑ dicere pat̃
nr̃ dõ. Quideni ñ det iã filiis petentib
eũ hoc ipsũ ante dederit. ut filii essent.:
ostremo quanta cura animũ tangit ut qͥ
dicit pat nr̃ tanto patre ñ sit indignꝰ Si
enĩ quisquã plebeius senatorẽ grandioris
dubio trepidabit. nec facile audebit. cogi¬
tans humilitatẽ generis sui & opũ indigen¬
tiã & plebeiȩ ꝑsonȩ uilitatẽ. Quanto ma¬
gis gͦ crepidandũ. ẽ. appellare patrẽ dm̃.
si tãnta ẽ. labes tantęq sordes inmorib. ut
multo iustius eas a sua coniunctione ds̃ ex¬
pellat. quã ille senator cuiꝰ uis mendici

Expanded text:
 quod vocamur ad aeternam haereditatem, ut simus Christi cohaeredes, et in adoptionem filiorum veniamus, non est meritorum nostrorum, sed gratiae Dei; eamdem ipsam gratiam in orationis rius filiis debet esse quam pater? et supplex affectus, cum homines dicunt Deo, Pater nossumus; cum priusquam aliquid peteremus, tam magnum donum accepimus, ut sinamur dicere, Pater noster, Deo. Quid enim jam non det filiis petentibus, cum hoc ipsum ante dederit, ut filii essent? Postremo quanta cura animum tangit, ut qui dicit, Pater noster, tanto Patre non sit indignus? Si enim quisquam plebeius senatorem grandioris dubio trepidabit, nec facile audebit, cogitans humilitatem generis sui, et opum indigentiam, et plebeiae personae vilitatem: quanto ergo magis trepidandum nta est labes, tantaeque sordes in moribus, ut multo justius eas a sua conjunctione Deus expellat, quam ille senator cujusvis mendici
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra fiat uoluntas dĩ. Id ÷ ut quẽ ad modũ
condelectam᷑ legi scłm interiorẽ hominẽ:
ita etiã corporis immutatione facta huic
nr̃ȩ delectationi. nulla pars nr̃a t̾renis
dolorib seu uoluntatib aduerset᷑. Nec
illud aueritate abhorret. ut accipiamꝰ
fiat uoluntas tua sic̃ incęlo & in t̾ra: sicut

Expanded text:
ra fiat voluntas Dei; id est, ut quemadmodum corde condelectamur legi secundum interiorem hominem , ita etiam corporis immutatione facta, huic nostrae delectationi nulla pars nostra terrenis doloribus seu voluptatibus adversetur. 24. Nec illud a veritate abhorret, ut accipiamus, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
minȩ: Qđ absurdissime dicit᷑. Aut si
quispiã putat inuicẽ sibi sinistros eẽ. si
ab altero tta eroget᷑ aliqͥd de re familia¬
ri ut sit contra alterius uoluntatẽ: non
erit xp̃ianũ tale coniugiũ. Sed necesse est
ut quisqͥs eorũ elemosinã facere uoluerit
ex p̃cepto dĩ: quẽ cunq aduersũ habuerit
mimicus sit pcepto dĩ. & ideo int̾ infideles
deputetur. Pręceptũ. ẽ. autẽ de talib ut
bona sua conuersatione ac morib lucrifaci¬
at uxorẽ maritꝰ fidelis uł maritũ mulier
fidelis. Qua ꝓpt̃̾ ñ sibi debent occultare bo¬
na oꝑa sua. quib inuitandi st̃ ab inuicẽ:
ut alterutrũ possit xp̃ianȩ fidei cõmunio¬
nẽ inuitare. Hec furta facienda st̃: ut ꝓme¬
reatur ds̃. Qđsi occultandũ . ẽ. aliqͥd quã¬
diu alterius infirmitas ȩquo animo id ñ
potest sustinere. qđ tam̃ ñ in iuste atq illi¬
cite fit. ñ tam̃ ipsã nunc simstrã significa¬

Expanded text:
minae? quod absurdissime dicitur. Aut si minae? quod absurdissime dicitur. Aut si quispiam putat invicem sibi sinistras esse; si ab altero ita erogetur aliquid de re familiari, ut sit contra alterius voluntatem, non erit christianum tale conjugium: sed necesse est ut quisquis eorum eleemosynam facere voluerit ex praecepto Dei, quemcumque adversum habuerit, inimicus sit praecepto Dei, et ideo inter infideles deputetur: praeceptum est autem de talibus, ut bona sua conversatione ac moribus lucrifaciat uxorem maritus fidelis, vel maritum mulier fidelis; quapropter non sibi debent occultare bona opera sua, quibus invitandi sunt ad invicem, ut alter alterum possit ad christianae fidei communionem invitare. Nec furta facienda sunt, ut promereatur Deus. Quod si occultandum est aliquid, quamdiu alterius infirmitas aequo animo id non potest sustinere, quod tamen non injuste atque illicite fit; non tamen ipsam nunc sinistram significa
Abbreviated transcription (Latin):
sciat inimicus cũ elemosinã facis. cur
ipse dñs in imicis udeis circũstan̾tib mi¬
sericordit̾ sanauit homines: Cur apłs
petrus sanato co quẽ ad portã speciosã
debilẽ miseratꝰ ẽ: etiã iras inimicorũ
in se atq in alios xp̃i discipłos ꝑtulit:
Deinde si ñ oportet scire inimicũ cũ ele¬
mosinã facimꝰ. qͦmͦ cũ ipso inimico facie¬
mus ut illud impleamꝰ p̃ceptũ. si esurie¬
rit inimicus tuus ciba illũ. si siticrit po¬
tũ da illiꝰ Tercia solet esse opinio carna.¬
liũ tã absurda & ridenda: ut ñ eã cõme¬
mor̾ẽ nisi exꝑtus essẽ ñ paucos eo errore
rẽ significari. Ut qm̃ in re familiari te¬
naciores petuniarũ solent. eẽ. feminȩ:
Quasi uͦ soli uiri xp̃iani sint. & ñ in hoc p̃¬
ceptũ etiã feminis datũ sit Cui gͦ sini¬
strȩ iubet᷑ femina occultare opus mise-¬
ricordiȩ suȩ: an etiã uir sinistraerit fe-¬

Expanded text:
sciat inimicus tuus cum eleemosynam facis; cur sciat inimicus tuus cum eleemosynam facis; cur ipse Dominus inimicis Judaeis circumstantibus misericorditer sanavit homines? cur apostolus Petrus, sanato eo quem ad portam Speciosam, debilem miseratus est, etiam iras inimicorum in se atque in alios Christi discipulos pertulit ? Deinde si non oportet scire inimicum, cum eleemosynam facimus, quomodo cum ipso inimico faciemus, ut illud impleamus praeceptum, Si esurierit inimicus tuus, ciba illum, si sitierit, potum da illi ? 7. Tertia solet esse carnalium opinio, tam absurda et ridenda, ut non eam commemorarem, nisi expertus essem non paucos eo errore rem significari: ut quoniam in re familiari tenaciores pecuniarum solent esse feminae, Quasi vero soli viri christiani sint, et non hoc praeceptum etiam feminis datum sit. Cui ergo sinistrae jubetur femina occultare opus misericordiae suae? An etiam vir sinistra erit fe
Abbreviated transcription (Latin):
meũ habuistis. sed oꝑa mea ñ fecistis. Illi
gͦ ꝑceperunt mercedẽ suã: qui ñ obaliud
elemosinã faciunt nisi ut glorificent᷑
abhominib Non si glorificent᷑ ab homi¬
nib. sed si ideo faciunt ut glorificent᷑.
sicut supius tractatũ. ẽ. Laus enĩ huma.
na ñ appeti a recte faciente sed subsequi
debet recte facientẽ. ut illiꝓficiant qui
etiã imitari possunt qđ laudant. ñ ut hic
putet aliqͥd eos sibi ꝓdesse quẽ laudant.
t autẽ faciente elemosinã. ñ sciat sini¬
stra tua qͥd faciat dextera tua. Si intelle¬
ueris sinistrã infideles dici: indebit᷑ nul-¬
laude fructũ & finẽ boni oꝑis constitu.¬
ere ꝓhibeam᷑. Qđ autẽ ad id ꝑtinet ut
te imitent᷑ quib recte factã tua placui¬
erint: ñ tantũ fidelib sed etiã infidelib
exhibendũ. ẽ. ut laudandis bonis oꝑib
nr̃is dm̃ honorent. & ueniant ad salutẽ.
Si autẽ sinistrã inimicũ putaueris ut ne¬

Expanded text:
meum habuistis, sed opera mea non fecistis. Illi meum habuistis, sed opera mea non fecistis. Illi ergo perceperunt mercedem suam, qui non ob aliud eleemosynam faciunt, nisi ut glorificentur ab hominibus: non si glorificentur ab hominibus, sed si ideo faciant ut glorificentur, sicut superius tractatum est. Laus enim humana non appeti a recte faciente, sed subsequi debet recte facientem: ut illi proficiant, qui etiam imitari possunt quod laudant; non ut hic putet aliquid eos sibi prodesse, quem laudant. 6. Te autem faciente eleemosynam, non sciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Si intellexeris sinistram infideles dici, videbitur nulnum laude fructum et finem boni operis constituere prohibeamur. Quod autem ad id pertinet ut te imitentur, quibus recte facta tua placuerint, non tantum fidelibus, sed etiam infidelibus exhibendum est, ut laudandis bonis operibus nostris Deum honorent, et veniant ad salutem. Si autem sinistram inimicum putaveris, ut ne