comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad beatã uitam tendens: Sinistra facili¬
or sed ad labem interitũq deducens.
De qua sic ꝑsius ait. & tibi quȩ samios
deduxit littera ramos. surgentẽ dextro
monstrauit limite callem. Quinq
autẽ apud grecos esse mysticas litt̾as.
Prima.y. quę humanã uitã significat
de qua nunc diximꝰ. Sed̾a .s. quȩ mortẽ
sig̾ficat. Nam iudices eandem litteram
thetã apponebant ad eoꝵ nomina quos
naton. idest a morte. unde & habet per
mediũ telũ idest mortis signũ. De qua
quidã ait.o multũ ante alias infelix lit¬
tera theta: Tercia.T. tau figurã demon¬
strans dñicȩ crucis. unde & ebraice signũ
interpretatur. De qua dictũ est in ieze chi¬
ele ꝑ angłor transi ꝑ medium ierusalẽ
& signa tau in frontes uiroꝵ gementiũ
& dolentiũ. Reliquas uͦ duas suminã &¬
& ultimã sibi uendicat xp̃e. Ipse enim
principiũ. ipse & finiꝰ ẽ dicens. ego sum
alpha. &.u. Concuirentib enĩ in se inuicẽ

Expanded text:
ad beatam vitam tendens; sinistra faciliad beatam vitam tendens; sinistra facilior, sed ad labem, interitumque deducens. De qua sic Persius ait: Et tibi quae Samios deduxit littera ramos, Surgentem dextro monstravit limite callem. 8. Quinque autem esse apud Graecos mysticas litteras. Prima Υ, quae humanam vitam significat, de qua nunc diximus. Secunda Θ, quae mortem significat. Nam judices eamdem litteram theta apponebant ad eorum nomina quos τοῦ θανάτου, id est, a morte. Unde, et habet per medium telum, id est, mortis signum. De qua quidam sic ait: O multum ante alias infelix littera theta! 9. Tertia T, figuram demonstrans Dominicae crucis: unde, 6 et Hebraice SIGNUM interpretatur; de qua dictum est, in Ezechiele, angelo: Transi per mediam Jerusalem, et signa thau in frontes virorum gementium, et dolentium. Reliquas vero duas, summam, et ultimam sibi vindicat Christus. Ipse enim principium, ipse finis, dicens: Ego sum alpha et ω: concurrentibus enim in se invicem
Abbreviated transcription (Latin):
Ebreoꝵ litteras a lege cepisse ꝑ moysen.¬
Syroꝵ autẽ & caldeoꝵ ꝑ abrahã. unde &¬
cum ebreis & numero & sono concor¬
dant. solis caracterib discrepant.
Egyptioꝵ litt̾as isis regina inachi filia
de grecia ueniens in egyptũ repperit. &
egyptiis tradidit. Apud egyptios autẽ
alias habuisse litteras sacerdotes. alias
usum primi phenices inuenert̾. unde &
lucanꝰ: phęnices pͥmi magnisi creditur
ausi. mansurã rudib uocẽ signare figu¬
ris. Hinc est qd & libroꝵ capita pheniceo
ris filiꝰ grecas litt̾as a phenice in greciã
troiano bello tres adiecit .N.x.co.
Post quẽ simonides miles tres alias adie¬
cit. 2.s. ꝙ.y. litterã pytagoras samiꝰ
ad exemplũ uitȩ humanȩ primus for¬
mauit. Cuiꝰ uirgula subterior primã
ȩtatẽ significat. incerta qͥppe est & quȩ
adhuc se nec uitiis nec uirtutib dedit
Biuium autẽ qđ suꝑ est ab adolescentia
incipit: cuiꝰ dextera pars ardua est sed

Expanded text:
HebreoHebreoSyrorum autem et Chaldaeorum per Abraham. Unde cum Hebraeis, et numero, et sono concordant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachi filia, de Graecia veniens in Aegyptum, reperit, et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias habuisse litteras sacerdotes dicunt, alias usum primi Phoenices invenerunt, unde et Lucanus: Phoenices primi famae si creditur ausi Mansuram rudibus vocem signare liguris. 6. Hinc est quod et Phoeniceo ris filius Graecas litteras a Phoenice in Graeciam Trojano bello tres adjecit: η, χ, ω. Post quem Simonides Melicus tres alias adjecit: Θ, Ψ, Ξ 7. Υ litteram Pythagoras Samius ad exemplum vitae humanae primus formavit; cujus virgula subterior primam aetatem significat; incertam quippe et quae adhuc se nec vitiis nec virtutibus dedit. Bivium autem, quod superest, ab adolescentia incipit; cujus dextera pars ardua est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
rimordia grãmaticȩ artis litterȩ
communes existunt. quas & librarii &
calculatores sequuntur. quarũ discipli
na uelut quȩdã grãmaticȩ artis infantia
boꝵ. quib tanta uis est ut nobis dicta
rarũ reꝑtus est ꝓpter memoriã uariarũ¬
rerũ: nam ne obliuione sugiant litteris
alligantur. In tanta enĩ rerũ uarietate
nec disci audiendo poterant omnia. nec
memoria contineri. Litterȩ autẽ dictȩ
qͣsi legittere. qđ iter legentib prestent
uel qd̾ in legendo iterentur. Litt̾e latinȩ
& grecȩ ab ebreis uidentur exortȩ. Apud
illos enĩ priꝰ dictũ est aleph. deinde ex
simili enuntiatione apud grecos tractũ
est alpha. ande apud latinos. A. trans lator.
enĩ ex simili sono alteriꝰ linguę litterã
condidit: ut nosse possimꝰ lingũa ebra¬
icam omniũ linguarũ & litterarũ esse
matrẽ. Sed ebrei.xxii.elementa litt̾arũ
greci uͦ. xxiiii. latini autẽ int̾ utramq
linguã ꝓgredientes. xxiii. elem̃ta habent

Expanded text:
rimordia grammaticae artis litterae communes existunt quas librarii et calculatores sequuntur, quorum disciplinna velut quaedam grammaticae artis infantia borum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta rarum repertus est propter memoriam rerum. Nam, ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate, nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. 3. Litterae autem dictae, quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. 4. Litterae Latinae et Graecae ab Hebraeis videntur exortae. 4 Apud illos enim prius dictum est aleph; deinde ex simili enuntiatione apud Graecos tractum est alpha; idem apud Latinos a. Translator  ex simili sono alterius lingue literam condidit, ut nosse possimus linguam hebream, omnium linguarum et literarum esse matrem. Sed Hebrei XXII elementis elementa Greci vero XXIV. Latini etenim inter utramque linguam progredientes, viginti tria elementa habent.
Abbreviated transcription (Latin):
orathias sorte electus est. quẽ primũ
ꝑ apłos legimꝰ ordinatũ. Cleros enĩ grece¬
latine sors. uł hereditas dicit᷑. Proptẽa gͦ
dicti clerici. qđ de sorte st̃ dñi. uł quia dni
partẽ habent. Generalit̾ autẽ clerici nun¬
cupant᷑. om̃s qui in ęccłia xp̃i deseruiunt.
quoꝵ graduis & nomina hȩc st̃. Ostiariꝰ.
psalmista. lector. exorcista. accolitꝰ. subdi¬
driꝑtitus ẽ. id est in patriarchis. archiep̾is.
lingua summꝰ patrũ int̾pretatur. quia
pͥmum idest apłicũ retinet locũ. & ideo
quia sũmo honore fungit᷑. tali nomine
censetur. sicut romanꝰ. anthi ocenꝰ. & ale¬

Expanded text:
primum per Apostolos legimus ordinatum. Κλῆρος enim Graece sors vel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdidripartitus est, id est in patriarchis, archiepiscopis, cha graeca lingua summus Patrum interpretatur: quia primum, id est apostolicum retinet locum, et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Ale
Abbreviated transcription (Latin):
tor scilicet qui uocẽ p̾mittit in cantu.
succentor autẽ qui subsequenter ca¬
nendo respondet. Concentor aut̃ dicit᷑
qui consonat. qui autẽ ñ consonat. nec
concinit. nec concentor erit. Acoliti
grece. latine ceroferarii dicunt᷑. a de¬
portandis cereis qñ ẽ legendũ ȩugłm¬
aut sacrificiũ offerendũm. tunc emͣ
accendunt᷑ luminaria ab eis. & depor¬
tantur ñ ad effugandas tenebras dũ
eo tẽpore sol rutilet. s ad signũ letitiȩ
demonstrandũ. ut sub tẏpo luminis
corporalis illa lux ostendat᷑. de qua in
euglio legit᷑. erat lux uera. quȩ illumi¬

Expanded text:
tor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. tor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. Succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem consonat nec concinit, nec concentor erit. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum eaut sacrificium offerendum; tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol sol tunc rutilet, sed ad signum letitie demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua in Evangelio legitur ‘Erat lux vera, que’
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicut in sacerdote consecratio. ita in
diacono ministerii dispensatio habetur
Yppodiacones grece qͦs nos subdiacones
dicimꝰ. qͥ id̃o sic appellant᷑. qͥa subiacent
p̃ceptis & officiis leuitarũ. qͥ in hesdra¬
plo di a fidelib ipsi suscipiunt. & leuitis
suꝑponendas altarib deferunt. hi ap̃
ebreos nathi nei uocantur. Lectores
a legendo. psalmistȩ a psalmis canen¬
dis uocati. illi enĩ p̾dicant ppłis quid
sequant᷑. isti canunt ut excitent ad com¬
punctionẽ animos audientiũ. licet &
quidã lectores ita miserant᷑ ꝓnuntient.
ut quosdã ad luctũ. lamentationemq
cõpellant. idem etiã & ꝓnuntiatores uo¬
cantur. qđ porro amtuntient. tanta enĩ
& tã clara erit eoꝵ uox. ut quãuis longe
positoꝵ aures adimpleant. Cantor
autẽ uocatꝰ. qđ uoce modulet᷑ in cantu.
huiꝰ duo genera dicunt᷑ in arte musica.
sicut ea docti homines latine dicere
potuert̾. Precentor. & succentor. Precen¬

Expanded text:
quod sicut in sacerdote consecratio, ita in quod sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Obplo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et levitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathanei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis quid sequantur, isti canunt ut excitent ad conpunctionem animos audientium; licet et quidam lectores ita miseranter pronuntiant, ut quosdam ad luctum lamentationemque conpellant. Idem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro adnuntiant. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures adinpleant. Cantor autem vocatus quia voce modulatur in cantu. Huius duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecen
Abbreviated transcription (Latin):
penitꝰ capitib incedere nefas erat. unde
a filo qͦ utebant᷑ flamines dicti st̃. quasi
filamines. uerũ festis dieb filo deposito
pilleũ imponebant. ꝓ sacerdotii emi¬
nentia: Presbit̃ grece latine senor
int̾pretat᷑. ñ ꝓ ȩtate uł decrepita sene¬
ctute s ꝓpt̾ honorẽ ac dignitate᷑ quã
acceꝑunt p̾̃sbiteri nominant᷑. Id̾o aut̃
& p̃sbiteri sacerdotes uocant᷑ qͥa sacrũ
dant sicut & ep̃i. qui licet sint sac̃dotes
tam̃ pontificatꝰ apicẽ ñ habent. qͥa nec
crismate frontẽ signant. nec paraclẏtũ
sp̃m dant. qđ solis deberi epĩs lectio
actꝰ apłoꝵ demonstrat. unde & ap̃ uet̾es
idem ep̃i & p̃sbiteri fuert̾. qͥa illud no¬
men dignitatis ẽ. hoc etatis. Leuite ex
nomine auctoris uocati. de nomine enĩ¬
leui. leuitȩ exorti st̃ a quib in tẽplo dĩ
mystici sacram̃ti ministeria explebant᷑.
Hi grece diacones latine ministri dicunt᷑.

Expanded text:
eos capitibus incedere nefas erat. Unde eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pileum imponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior, interpretatur: non pro aetate vel decrepita senectute: sed propter honorem et dignitaacceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacone
Abbreviated transcription (Latin):
ipse om̃s ordines eccłiasticos disponit.
ipse qd̾ unꝰqͥsq facere debeat ostendit
Antea autẽ pontificeᷤ & reges erant. nam
maioꝵ hȩc erat consuetudo. ut rex etiã
esset sacerdos uł pontifex. unde & roma¬
ni imperatores pontifices dicebantur
Uates a in m̃tis appellatꝰ. cuiꝰ significatio
multiplex ẽ: nam mͦ sacerdotẽ. modo pro¬
phetã. mͦ poetã significat. Antistes sacer¬
dos dictus. ab eo qd ante stat. primꝰ ẽ enĩ
in ordine eccłiȩ. & supͣ se nullũ habet.
Sacerdos autẽ nom̃ habet compositũ ex
greco & latino. qͣsi sacrũ dans: sicut enĩ
rex a regendo. ita sacerdos a scĩficando
uocatꝰ est. consecrat enĩ & scĩficat Sacer¬
dotes autẽ gentiliũ flamines dicebant᷑.
hi in capite habebant pilleũ in qͦ erat
breuis uirga desuꝑ habens lanȩ aliquid
qd cũ ꝑ estũ ferre ñ possent. filo capita
tantũ religare ceꝑunt. nam nudis eos

Expanded text:
ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quod unusquisque facere debeat ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam maiorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et Romani imperatores pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellatos, cuius significatio multiplex est. Nam modo sacerdotem, modo prot, modo poetam significat. Antistes sacerdos dictus ab eo, quod ante stat. Primus est enim in ordine ecclesiae, et supra se nullum habet. Sacerdos autem nomen habet compositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans. Sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sanctificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Ii in capite habebant pileum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent: filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritati & doctrinȩ cȩtĩ sacerdotes subiecti
sunt. sine quib nichil reliquis epĩs agere
licet. Sollicitudo enĩ totiꝰ ꝓuintiȩ ipsis
cõmissa est. Om̃s autẽ suꝑiꝰ designati
ordines ñ uno eodemq uocabulo ep̃i no¬
minantur. s id̾o priuato nomine quidã
utuntur ꝓpter distinctionẽ potestatum.¬
quã singularit acceꝑunt. Patriarcha.
pat̾ principũ. Archon enĩ princeps.
tanꝰ. Metropolitani autẽ a mensura
autẽ uocabulũ inde dictum est. qđ ille
qui suꝑefficitur suꝑintendat. curam
scilicet subditoꝵ gerens. Scopin enim
latine suꝑintendere dicit᷑. Epĩ autẽ
grece latine speculatores int̾pretant᷑.
nam speculator est p̃positus in ȩccłia
dictꝰ. eo qd speculetur atq p̾spiciat ipłoꝵ
infra se positoꝵ mores & uitã. Pon¬
tifex pͥnceps sacerdotũ est. quasi uia
sequentiũ. ipse & summꝰ sacerdos.
ipse pontifex maximꝰ nuncupatur.
ipse enĩ efficit sacerdotes atq leuitas.

Expanded text:
sacerdotes subiecti sunt, sine quibus reliquis episcopis nil agere licet, sollicitudo enim totius provincie ipsis commissa est. Omnes autem superius signati ordines uno et eodem vocabulo episcopi nominantur, sed ideo privato nomine quidam utuntur quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princeps. sicut metropolitanus a mensura autem vocabulum inde dictum, quod ille qui superefficitur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopin enim Latine intendere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequeipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim efficit sacerdotes atque levitas:
Abbreviated transcription (Latin):
des tẽpli. ipsi enĩ tenentes clauem omĩa
intus extraq custodiunt. atq int̾ bond̾
& malos habentes iudiciũ. fideles recipi¬
unt. respuunt infideles.xiii. De oro
enĩ grece singularitas dicit᷑. Ergo si soli¬
tariꝰ int̾pretatur uocabulũ monachi. qͥd
facit in turba qui solus est: Plura autẽ
sunt genera monachoꝵ Cȩnobitȩ qͦs nos
in cõmune uiuentes possumꝰ appellare.
cȩnobiũ enĩ plurimoꝵ est. Anachoritȩ
st̃ qui post cenobialẽ uitã deserta petunt.¬
& soli habitant ꝑ deserta. & ab eo qđ ꝓcul
ab hominib recesserunt tali nomine nur¬
cupant᷑. S anachoritȩ heliam & ioħem
cȩnobitȩ apłos imitant᷑. Heremite hist̃
qui & anachoritȩ ab hominũ aspectu
remoti. heremũ & desertas solitudines
appetentes. nam heremũ dicit᷑ quasi ire¬
remotiꝰ. Abba autẽ syrũ nom̃ significat
in latinũ pat̾. qđ faulꝰ romanis scribens
exposuit dicens. in quo clamamꝰ abba patͣ
in uno nomine duab usus linguis. dicit

Expanded text:
iis templi. Ipsi enim tenentes clavem, omnia intus ex utraque parte custodiunt: atque inter bonos et malos habentes judicium, fideles recipiunt: respuunt infideles. CAPUT VI. Deenim Graece singularitas dicitur. Ergo si solitarius interpretatur vocabulum monachi: quid facit in turba, qui solus est? Plura sunt enim genera monachorum. Coenobitae, quos nos in communi viventes possumus appellare. Coenobsunt qui post coenobialem vitam deserta petunt et soli habitant per deserta; et ab eo, quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur; sed anachoritae Heliam et Iohannem, coenobitae apostolos imitantur. 4. Eremitae ii sunt qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, eremum et desertas solitudines appetentes. Nam eremum dicitur quasi remotum. 5. Abba autem Syrum nomen, significat in Latinum pater, quod Paulus Romanis scribens exposuit, dicin uno nomine duabus utitur linguis. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
est delatũ. Querenti enĩ qđ esset nomen
eiꝰ qui eũ ꝑgere p̾ciebat ad ppłm ex egrͣ¬
pto liberandũ. respondit: ego sũ qͥ sũ
& dices filiis isrł. qui est misit ad uos.
tanꝗͣ. in eiꝰ comꝑatione qui uere ẽ. qui
incõmutabilis est. ea quȩ commutabi¬
lia facta st̾ quasi ñ sint. qđ enĩ dicitur
fuit. ñ est. qđ dicitur erit. ñdum est. D
autẽ tantũ esse nouit. fuisse & futurũ ess
ñ nouit. Solus enĩ pater cũ filio & sp̃u seo
ueracit᷑ est. cuiꝰ essentiȩ comꝑatum ẽẽ in¬
aliis nr̃m ñ esse nom̃ est: unde & in colloqͥ
dicimꝰ uiuit dñs. quia essentia uita uius
quã mors ñ habet. Septimũ adonarqt
generalit᷑ interp̃tatur dñs. qđ dñetur ere¬
turȩ cunctȩ. uł qđ creatura om̃is dñatui

Expanded text:
est delatum. 11. Quaerenti enim quod esset nomen est delatum. 11. Quaerenti enim quod esset nomen ejus qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, respondit: Ego sum qui sum,  Dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos, tamquam in ejus comparationem qui vere est, quia incommutabilis est, ea quae commutabilia facta sunt, quasi non sint: quod enim dicitur, fuit, non est; et quod dicitur, erit, nondum est. Deus autem esse tantum novit, fuisse, futurum esse non novit. Solus autem Pater cum Filio et Spiritu sancto veraciter est, cujus essentiae comparatum esse nostrum, non esse est. Unde et in colloquio dicimus, vivit Deus, quia essentia vita vivit, quam mors non habet. Septimum, ADONAI, quod generaliter interpretatur Dominus, quod dominetur creaturae cunctae, vel quod creatura omnis dominatu
Abbreviated transcription (Latin):
unde tractũ est ds̃ qd eũ colentib fit timor
Ds autẽ ꝓprie nom̃ est trinitatis ꝑtinens
posita uocabula referunt᷑. Quartũ no
men dicit᷑ sabaoth qđ uertit᷑ in latinũ
exercituũ siue uirtutũ: de quo in psalmo
uirtutũ. Sunt enĩ in huiꝰmodi ordina¬
tione uirtutes multȩ. ut angłi. archan¬
geli. uirtutes. principatus. & potestates.
cunctiq cęlestis militiȩ ordines. quoꝵ
tam̃ ille dñs est. om̃s enĩ sub ipso sunt.
eiꝰq dominatui subiacent. Quintũ no¬
men elyon. qd int̾pretatur in latinum
excelsus. qͥa supra celos est. sicut scriptũ
est de eo: excelsus dñs supra cȩlos gła eiꝰ.
Excelsus autẽ dictꝰ ꝓualde celsus. ex enĩ
ꝓ ualde ponit᷑. sicut eximiꝰ qͣsi ualde emi¬
nens. Sextũ nom̃ eieie. id est qui ẽ Ds̃
enĩ solus. quia eternꝰ est. hoc est qͥa exor¬
dium ñ habet. essentię nom̃ uere tenet
hoc enĩ nom̃ ad scm̃ morsen ꝑangłm

Expanded text:
unde tractum est Deus, quod eum colentibus sit timor. unde tractum est Deus, quod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen est Trinitatis pertinens posita vocabula referuntur. Quartum nomen Dei dicitur Sabaoth, quod vertitur in Latinum exercituum sive virtutum, de quo in Psalmo t enim in hujusmodi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique coelestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt, ejusque dominatui subjacent. 9. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, 295 quia supra coelos est, sicut scriptum est de eo: Excelsus Dominus, supra coelos gloria ejus. Excelsus autem dictus, pro valde celsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. 10. Sextum nomen Eie, id est, qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentiae nomen vere tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angelum
Abbreviated transcription (Latin):
Sol. qͥa illuminator. Oriens qͥa luminis
fons & illustrator ẽ rerũ. & qđ oriri
nos faciat ad uitã ȩternã fons. quia rerũ
& u. primꝰ & nouissimꝰ. Prims quia an¬
te eũ nichil est. nouissimꝰ quia nouissi¬
mũ iudiciũ ipse suscipit. Mediator est
Uocabuloꝵ enĩ expositio satis indicat qͥd
uelint intelligi. habent enĩ quandã ex
ꝓpriis causis nominũ rationẽ. In prin¬
cipio autẽ decẽ nomina ponimꝰ quib¬
ds apud ebreos uocat᷑. Primũ ap̃ ebre¬
os di nom̃ el dicit᷑. qđ alii dm̃ alii ethi¬
mologiã eiꝰ exprimentes seyros idest
fortẽ int̾pretati sunt. ido qđ nulla infir¬
mitate opprimit᷑. s fortis est. & suffici¬
ens ad omnia ꝑpetranda: Scđ̾m nom̃
eloy. Terciũ eloe. qđ utrũq in latinũ
d̾s dicitur. Est autẽ nom̃ in latinũ ex
greca appellatione translatũ. nam ds̃
grece theos uł phebos dicit᷑. idest timor.

Expanded text:
Sol, quia inluminator. Oriens, quia luminis Sol, quia inluminator. Oriens, quia luminis fons et inlustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vitam aeternam. Fons, quia rerum t Ω, primus et novissimus.' Primus, quia ante eum nihil est. Novissimus, quia iudicium novissimum ipse suscepit. Mediator, Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velint intelligi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. 3. Pros Dei nomen Heli dicitur: quod alii Deum, alii, etymologiam ejus exponentes, scyros, id est fortem, interpretati sunt; ideo quod nulla infirmitate opprimitur, sed fortis est et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, Eloim; tertium, Eloe: quod utrumque in Latinum Deus dicitur. Quod nomen in LaGraeca appellatione translatum. Nam Deus Graece δέος, φόβος dicitur, id est timor,
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbũ autẽ ido dicit᷑. quia ꝑ eũ pat̾ om̃ia
condidit siue iussit. Ueritas. quia ñ fal¬
lit. s tribuit qđ ꝓmisit. Uita. qͥa creauit
Imago dicit᷑ ꝓpter parem similitudinẽ
patris. Figura est. quia suscipiens for
mam serui oꝑum uirtutũq similitudi¬
nem patris in se imaginẽ atq immensã
magnitudinẽ designauit. Manꝰ di ẽ
qđ omĩa ꝑ ipsũ facta sunt. hinc & dexte¬
ra. ꝓpter effectũ oꝑis totiꝰ creaturȩ quę
ꝑ ipsũ ornata est. Brachiũ. quia ab ipso
omnia continent᷑. Uirtꝰ. ꝓ eo qdđ omnẽ
potestatẽ patris in semetipso habeat.
& omnẽ cęli terrȩq creaturã gubernat
contineat & regat. Sapientia ꝓ eo qđ
ipse reuelat mẏsteria scientiȩ & archana
sapientiȩ. s tam̃ cum sit pat̾ & filiꝰ & sp̃s¬
sapientia & uirtꝰ & lumen. & lux. ꝓprie
tam̃ his nominib nuncupatur filius.
Splendor autẽ appellat᷑ ꝓ eo qdđ manife¬
stat. Lum̃. quia illum inat. Lux. quia ad

Expanded text:
eum Pater omnia condidit, sive iussit. Veritas, quia non fallit, sed tribuit quod promisit. Vita, quia creavit. Imago dicitur propter parem similitudinem Patris. Figura est, quia sumam servi, per operum virtutumque similitudinem, Patris in se imaginem atque immensam magnitudinem designavit. Manus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera, propter effectum operis totius creaturae quae per ipsum formata est. Brachium, qomnia continentur. Virtus pro eo quod omnem potestatem Patris in semeet omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. Sed tamen cum sit Pater et Spe tamen his nominibus Filius nuncupatur. Splendor autem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia inluminat. Lux, quia ad
Abbreviated transcription (Latin):
nã una eademq res dicit᷑ siue dicat᷑ et̃nꝰ ds.
siue immortalis. siue incorruptibilis. siue.
immutabilis. Inuisibilis. quia nunquã ꝑ
substantiã suã apparuit oculis mortaliũ
trinitas. nisi ꝑspeciẽ subiecte creaturȩ.
eidemq corporee. nam nemo potest ipsam
manifestationẽ essentie dĩ uidere & uiuere.
sieut & dictũ ẽ moysi. Unde & dñs in eugłio¬
Impassibilis. qͥa nullis ꝑturbationib affi¬
citur quib fragilitas humana succũbit.
ñ enĩ attingunt eũ ulle passiones. ut libi¬
do. iracundia. cupiditas. timor. meror.
inuidia. & cȩtera quib mens humana
turbat᷑. S cum dicit᷑ dm̃ irasci aut zelare.
aut dolere. nr̃o usu dicit᷑. Apud dm̃ emm
ꝑturbatio nulla est. apud quẽ tranquil¬
litas sũma est. Simplex autẽ dicit᷑ siue
ñ amittendo qđ habet. siue qd̾ ñ e̾ aliud
ipse. & aliud qđ in ipso est. sicut in homi¬

Expanded text:
nam una eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, nam una eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immutabilis. 23. Invisibilis, quia nunquam per substantiam suam apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi per speciem subjectae creaturae, ejusdemque corporeae; nam nemo potest ipsam manifestationem essentiae Dei videre, et vivere, sicut et dictum est Moysi. Unde et Joannes in EpiImpassibilis, quod nullis perturbationibus afficitur, quibus fragilitas humana succumbit. Non enim attingunt eum ullae passiones, ut libido, iracundia, cupidinvidia, et cetera quibus mens humana turbatur. Sed cum dicitur Deum irasci aut zelare aut dolere, nostro usu dicitur. Apud Deum enim perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Simplex autem dicitur sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse et aliud quod in ipso est, sicut in homi
Abbreviated transcription (Latin):
inconuenient̾ mortalitas dicit᷑. scđm qd̾
aliquã materiã alterã substantia mutat᷑.
& uertit᷑: s in ipsa sua substantia qͥeqͥd¬
in alio mͦ nunc est aut fuit. scm id qđ
desistit eẽ qd erat. mortalis utiq depre¬
henditur. ac ꝑ hoc solus ds̃ dicit᷑ immor¬
talis. qͥa solus in cõmutabilis. In corru¬
ptibilis appellat᷑. quia corrumpi & dissol¬
ui ñ potest. nec diuidi. quicqͥd enĩ capit
diuisionẽ. & interitũ uł uitiũ capit. ille
nec diuidi potest nec int̾ire. unde incor¬
ruptibilis ẽ. Incõmutabilis est. qͥa semꝑ
manet & mutari nescit. nec ꝓficit quid
ꝑfectus est. nec deficit. quia ȩt̃nus. Eter¬
nus est. quia sine tẽpore est. ñ enĩ habet
mnitiũ neq finẽ. hinc est & sempiternꝰ.
eo qđ sit semꝑ eternꝰ. Aquibdam autẽ
eternꝰ ab ethere creditur dictus qm̃ celũ
sedes ei habetur. unde est illud. celũ cęli
dño. Et hȩc ista quatuor unũ significant.

Expanded text:
inconvenienter mortalitas dicitur, secundum quam inconvenienter mortalitas dicitur, secundum quam aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur; ac per hoc solus Deus dicitur inmortalis, quia solus incommutabilis. Incorruptibilis appellatur quia corrumpi et dissolvi non potest nec dividi. Quidquid enim capit divisionem et interitum capit. Ille nec dividi potest nec interire; inde incorruptibilis est. Incommutabilis est quia semper manet et mutari nescit. Nec proficit, quia perfectus est, nec deficit, quia aeternus est. Aeternus est, quia sine tempore est. Non enim habet initium, neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibusdam autem Aeternus ab aethere creditur dictus, quoniam coelum sedes ejus habetur: unde est illud: Coelum coeli Domino; et haec ista quatuor unum significant,
Abbreviated transcription (Latin):
omnib. uł qđ timeatur a cunctis.
Octauum.ia. qđ in do tantũ ponit᷑. qđ etiã
in alleluia nouissima sillaba sonat.
Nonũ tetragrãmaton. hoc ẽ quatuor littera¬
rũ qđ ꝓprie ap̃ ebreos in do ponit᷑. ioth. he¬
uau. heth. id est duab. ia. quȩ duplicata
ineffabile illud & głosum dĩ nom̃ efficiunt
Dicit᷑ autẽ in effabilis ñ quia dici ñ potest.
s quia finiri sensu & intellectu humano
nullatenꝰ potest. & idõ quia de do nichii
digne potest dici. in effabilis ẽ
ei acciderit nequaꝗͣ esset omp̃s. facit enĩ
quicqͥd uult. & inde omp̃s. Item omp̃s
qͥuia ipsiꝰ st̃ om̃ia. quȩ ubiq st̃ Solus em̃
totiꝰ mundi habet imꝑium. Dicuntur
autẽ & alia quȩdã in dm̃ substantialiter
nomina. ut immortalis. in corruptibilis
in cõmutabilis. eternꝰ: unde & merito
cunctȩ p̾ponitur creaturȩ. Immortalis
sicut de eo scriptũ est: qui solus habet
immortalitatẽ. quia i eiꝰ natura nulla
ẽ cõmutatio. Nam om̃is mutabilitas ñ

Expanded text:
omnibus, vel quod timeatur a cunctis. Octavum Ia, quod in Deo tantum ponitur, quod etiam in alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum Tetragrammaton, hoc est quattuor litterarum, quod proprie apud Hebreos in Deo ponitur, Jode, id est, duabus Ja, quae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efficiunt; dicitur autem ineffabilis, non quia dici non potest, sed quia finiri sensu et intellectu humano nullatenus potest, et ideo, quia de eo nihil digne dici potest, ineffabilis est. si accideret, nequaquam esset omnipotens; facit enim quidquid vult, et inde omniquia ipsius sunt omnia quae ubique sunt. Solus enim totius mundi habet imperium. Dicuntur autem et alia quaedam in Deum substantialiter nomina, ut Immortalis, Incorruptibilis, Incommutabilis, Aeternus. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. 19. Immortalis, sicut de eo scriptum est: Qui solus habet immortalitatem, quia in ejus natura nulla est commutatio. Nam omnis mutabilitas non
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑. implet sp̃s sc̃s. carnẽ xp̃i deserere
ħiꝰpotuerunt. qnͣdo in diuinitatis unita¬
te manserunt. Aahuc cytharã respice.
Ut musicũ melos sonis dulcib reddat.
tria parit̾ adesse uident᷑. ars. manꝰ. & cor¬
da. & tam̃ unꝰ sonus auditur Ars dictat:
manꝰ tangit. resonat corda. ac tria parit᷑
oꝑantur. s sola corda ꝑsonat qđ auditur
nec ars nec manꝰ sonũ reddunt. s ea cum
corda parit̾ oꝑantur. Sic nec pater nec
sp̃s sc̃s susceꝑunt carnẽ. & tam̃ cum filio
pariter operantuꝵ:¬

Expanded text:
sanctus: carnem Christi deserere non potuerunt, quando in divinitatis unitate manserunt. Adhuc citharam respice. Ut musicum melos sonis dulcibus reddat, tria pariter adesse videntur, ars, manus et chorda: et tamen unus sonus auditur; ars dictat, manus tangit, resonat chorda. Tria pariter operantur; sed sola chorda personat quod auditur: nec ars nec manus sonum reddunt, sed ea cum chorda pariter operantur. Sic nec Pater nec Spiritus sanctus susceperunt carnem; et tamen cum Filio pariter operantu
Abbreviated transcription (Latin):
ierom mus uir
eruditissimꝰ &.
multarũ lingua¬
rum peritusꝰ.
ebreoꝵ nominũ
interp̃tationẽ
primus in
latinam lin¬
guam con¬
uerut. Ex
quib pro
breuitate
prȩtermissis
multis quȩdam
huic oꝑi adiectis int̾¬
pretationib int̾ponenda studui. in no

Expanded text:
ieronymus, vir eruditissimus et multarum linguarum peritus, Hebraeorum Nominum interpretationem primus in Latinam linguam convertit, ex quibus pro brevitate praetermissis multis, quaedam huic operi adjectis interpretationibus interponere studui, vo
Abbreviated transcription (Latin):
coȩternã substantiã in patre siue in filio
niti. Sunt & quȩdã uocabula ex usu nr̃o
ad dm̃ sumpta de menbris nr̃is siue de
inferiorib. & quia in ꝓpria natura inui¬
sibilis & incorporeus ẽ. ꝓ efficientiis tam̃
causarũ in ipso rerũ species ascribuntur.
ut more locutionis nr̃e faciliꝰ seipsum
insinuet. ut quia om̃ia uidet. dicat᷑ oculꝰ.
& ꝓpt̾ qd audit om̃ia. dicat᷑ auris. ꝓ eo au¬
tẽ qđ auertit᷑. ambulat. ꝓ eo qd expectat.
stat. sic & in cęteris hoꝵ similib ab hu¬
manis mentib trahitur similitudo ad
dm̃. sicut est obliuiscens. & memorans
animã suã. ñ qđ ds̃ animã habeat. s hoc
nr̃o narrat affectu. Nam & facies di in scri¬
pturis scĩs ñ caro s diuina cognitio in¬
telligitur. eadẽ ratione qua ꝑ faciẽ conspe¬
ctamꝰ qͥsq cognoscit᷑. hoc enĩ in oratione
dicit᷑. ostende nob̾ dñe faciem tuã: ac si¬

Expanded text:
coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio niti. Sunt et quaedam vocabula ex usu nostro ad Deum sumpta, de membris nostris, sive de inferioribus, et quia in propria natura invisibilis, et incorporeus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum species ascribuntur, ut more locutionis nostrae facilius seipsum insinuet, ut quia omnia videt, dicatur oculus; propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; stat. Sic et in ceteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. animam suam; non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. 37. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis non caro, sed divina cognitio intelligitur eadem ratione qua per faciem conspectam 299 quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione dicitur Deo: Ostende nob
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. s ñ summũ. quia mutabilis ẽ. & dũ
sit quidẽ bonũ. ñ tam̃ esse potest & sũmũ
Incorporeus autẽ uł incorporalis idõ ds̃
corpus. nam dũ dicit᷑ sp̃s eiꝰ significatur
substantia. Immensus. qͥa cuncta conclu¬
dit. ipse a nullo concludit᷑. s omĩa intra
om̃ipotentiam ei coartant᷑. Perfectꝰ di
citur. qͥa nichil ei possit adici. at tam̃ de
consũmatione alicuiꝰ facti ꝑfectio dicit᷑.
Ds̃ autẽ qui ñ est factus quomͦ est ꝑfectus:
S hoc uocabulũ de usu nr̃o humana sũ¬
psit inopia. sicut & reliqua u̾ba. quatinꝰ
id qđ meffabile est. ut cũq dici possit.
qm̃ de dõ nichil digne humanꝰ sermo
dicit sicuti st̃. &alia. Creator dictus ꝓ
totiꝰ mundi reb ab ipso creatis: nichil
enĩ est qd ñ originẽ a dõ traxerit. ipse
& unꝰ qui diuidi ñ potest. uł quia nichil
aliud esse potest. qd tantũdem capiat po¬
testatẽ. Hȩc gͥ quȩ de dõ dicta sunt. ad

Expanded text:
num, sed non summum est, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum, non tamen esse potest et summum. Incorporeus autem vel incorporalis ideo dicicorpus: nam dum dicitur spiritus, ejus significatur substantia. Immensus, quod cuncta concludat, et ipse a nullo concludatur, sed omnia intra ejus omnipotentiam coarctentur. Perfeccitur quia nihil ei possit adici. Adtamen de consummatione alicuius facti perfectio dicitur. Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hoc vocabulum de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est utcumque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, sicut sunt et alia. Creator dictus pro totius mundi rebus ab ipso creatis. Nihil enim est quod non originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia dividi non potest, vel quia nihil aliud esse potest quod tantundem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo dicta sunt, ad
Abbreviated transcription (Latin):
in futurũ facie ad faciẽ quibq electis
prȩsentabit᷑. ut ipsam speciẽ contẽplent᷑.
ad sitũ. & abẏssus tanquã uestimentũ
amictꝰ eiꝰ. qđ̃ est ad habitũ. & anmi tui
ñ deficient. qđ ad tempꝰ ꝑtinet. & si
ascendero in cęlũ tu illic es. qd̾ ad locũ manet. nã & in
ꝓpheta plaustri portantis fȩnũ species

Expanded text:
in futuro facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, ad situm; et: Abyssum tanquam vestimentum amictus , quod est ad habitum; et: Anni tui non deficient , quod ad tempus pertinet; et: Si ascendero in coelum, tu illic es , quod ad locum manet; et in Propheta, plaustri portantis fenum species
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ ñ tres dii. s unꝰ est ds̾. Tres in uo¬
cabulis. unꝰ in ditate substantiȩ. S dicit
mͥ hereticus. Ergo si unũ sunt. om̃s sunt
incarnati. Non. Ad solũ xp̃m ꝑtinet ca¬
aliud ẽ ratio. & tam̃ in anima est ratio.
& una est anima. S aliud anima agit.
aliud ratio Anima uiuit. ratio sapit.¬
& ad animã ꝑtinet uita. & ad rationẽ
ꝑtinet sapientia. Et cũ unũ sint. sola
anima suscipit uitã. ratio sola suscipit
sapientiã. & tam̃ nec anima sine ratione
nec ratio sine anima: sic & pater. & fili.
rationẽ ꝑtinet sapientia. licet ñ recedat
defuit ñ defuit maiestate. In diuinitate
equalitas. in carne sola filii p̃roprietas.
ñ autẽ ab eo patris aut sp̃s scĩ recessit
aliqnͣdo diuinitas. Ergo cũ una sit ditas
una diuinitas. impleuit quidẽ carnẽ xp̃i
ne. Uis scire quia cũ eo fuit & pater. ñ
mecũ est: audi & de spũ scõ quia çũ eo

Expanded text:
tus. Non tres dii, sed unus Deus. Tres in vocabulo, sed unus in Deitate substantiae. Sed dicet mihi haereticus: Ergo si unum sunt, omnes sunt incarnati. Non, sed ad solum Chaliud ratio; et enim in anima est ratio, sed una est anima. Sed aliud agit anima, aliud ratio. Anima vivit, ratio sapit. Ad animam pertinet vita, ad rationem pertinet sapientia. Et cum unum sint, anima sola suscipit vitam, ratio sola suscipit sapientiam: et tamen nec anima sine ratione, nec ratio sine anima. Sic et Pater et Filiurationem pertinet sapientia, licet non recedat ctus non defuit majestate. In divinitate aequalitas, in carne sola Filii proprietas: non autem ab eo Patris aut Spiritus sancti recessit aliquando divinitas. Cum ergo una sit deitas, una sit divinitas, implevit quidem carnem ne. Vis scire quia in eo fuit Pater: Non mecum est . Audi de Spiritu sancto, quia, quo
Abbreviated transcription (Latin):
lenis sit motus aeris. agitatus enĩ aer au
Altanꝰ qui in pelago est ꝑ diriuationẽ ab
alto idest mari. uocatus. nam alt̾̃ est flatꝰ
in ripis. quẽ diximꝰ aurã. nã aura t̾rȩ est
Turbo est uolubilitas uentoꝵ. & turbo di¬
ctus a terra. quotiens uentus consurgit.
& terrã in circũitum mittit. Tempestas
aut ꝓ tempore dicit᷑ sicut ubiq hystorio¬
graphi solent dum dicunt ea tempestate
aut ab statu cęli. quia magnitudine sui
states. qnͣdo nec plena est estaꝰ nec  plena¬
ẽ hiems. unde & mediũ. & confine utriꝰq
temporis ex coniunctione aerũ contra¬
rioꝵ efficiuntur tempestates. Fragor
a fractarũ rerũ nominatus ẽ sonitũ. qͥa
sicca quȩq & arida facile frangit. Procel¬
la ab eo qđ ꝑcellat idest ꝑcutiat. & euellat ẽenĩ
uis uenti cum pluuia. ꝓcelle autẽ aut de
fluminib aut de uentisfiunt. nichil
autẽ uelociꝰ uentis. unde & ꝓpter celeri¬

Expanded text:
lenis sit motus aeris. Agitatus enim lenis sit motus aeris. Agitatus enim Altanus, qui in pelago est, per derivationem ab alto, id est mari, vocatus. Nam alter est flatus in ripis quem diximus auram; nam aura terrae est. Turbo est volubilitas ventorum; et turbo dictus a terra, quotiens ventus consurgit et terram in circuitum mittit. Tempestas aut pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi solent, dum dicunt, "ea tempestate"; aut ab statu caeli, quia magnitudine sui states, quando nec plena est aestas, nec plena hiems; unde et medium et confine utriusque temporis ex coniunctione aerum contrariorum efficiuntur tempestates. Fragor a fractarum rerum nominatus est sonitu, quia sicca quaeque et arida facile frangit. Procella ab eo quod percellat, id est percutiat et evellat; est enim vis venti cum pluvia. Procellae enim aut de fulminibus, aut de ventis fiunt. Nihil autem velocius ventis; unde et propter celeri
Abbreviated transcription (Latin):
n hoc uero libello quasi in quadam breui
tabula quasdam cęli causas situsq terrarũ
& maris spacia annotauimꝰ ut in modico
lector ea ꝑcurrat. & compendiosa breuita¬
te eoꝵ ethimologias causasq cognoscat

Expanded text:
n hoc libello, quasi in quadam brevi tabella, quasdam coeli causas, situsque terrarum, et maris spatia annotavimus, ut in modico lector ea percurrat, et compendiosa brevitate etymologias eorum causasque cognoscat
Abbreviated transcription (Latin):
solent. cuiꝰ partes paginȩ dicunt᷑. eo qđ
sibi inuicẽ compaginant᷑. Uersus autẽ
uocati uulgo qr sic scribebant antiqui
sicut arat᷑ terra. a sinistra enĩ ad dexterã
primũ deducebant stilũ. deinde conuer¬
tebant᷑ ab inferiore & rursũ ad dexterã
uersꝰ quos & hodie rustici uersꝰ uocant

Expanded text:
solent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod solent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant
Abbreviated transcription (Latin):
ibrarios ante bi¬
bliopolas dictos. librũ enĩ grece biblum
uocant. Librarii autẽ idem & antiquarii
uocant᷑. s librarii sunt. qui noua scribunt
& uet̾a. antiquarii. qui tantũ mͦ uetera.
unde & nom̃ sũpserunt. Ascribendo
autẽ scriba nom̃ accepit. officiũ expͥmens
uocabuli qualitate. Instrumenta st̃ scri¬
bendi calamꝰ & penna. ex his enĩ uerba
paginis infigunt᷑. s calamꝰ arboris est.
penna auis. cuiꝰ acumen induale diuidi¬
tur in toto corpore unitate seruata.
Credo ꝓpt̾ mysteriũ ut in duob apicib
uetus & nouũ testamentũ significaret᷑.
quib exprimit᷑ uerbi sacramentũ san¬
guine passionis effusũ. Dictus autẽ cala¬
mus qđ liquorẽ ponat. unde & apud
nautas calare ponere dicit᷑. Penna autẽ.
a pendendo uocata id est uolando. est
enĩ ut diximꝰ auiũ. Folia autẽ libroꝵ
appellata. siue ex similitudine folioꝵ
arboꝵ. seu quia ex follib fiunt idest ex
pellib quȩ de occisis pecudib detrahi

Expanded text:
ibrarios antea bibliopolas dictos. Librum enim Graeci βίβλον vocant. Librarii autem iidem et antiquarii vocantur: sed librarii sunt qui et nova scribunt et vetera; antiquarii, qui tantummodo vetera, unde et nomen sumpserunt. Ab scribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. Instrumenta scribae calamus et pinna. Ex his enim verba paginis infiguntur; sed calamus arboris est, pinna avis; cuius acumen in dyade dividitur, in toto corpore unitate servata, credo propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur, quibguine passionis effusum. Dictus autem calamus, quod liquorem ponat; unde et apud nautas calare ponere dicitur. Penna autem a pendendo vocata, id est volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae autem librorum appellatae sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est ex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi
Abbreviated transcription (Latin):
plina a grecis inuenta est. a Gorgia
aristote le. Ermagora. & translata in
latinũ a Tullio uidelicet & Quintiliano.¬
grecoꝵ. S ita copiose ita uarie ut eam
lectori ammirari in promptu sit. com¬
prehendere impossibile. nam menbra¬
nis retentis qͣsi adherescit memoriȩ
series dictionis. ac mox repositis. recor¬
datio hominiᷤ elabitur. Huiꝰ disciplinȩ
ꝑfecta cognitio oratorem facit.

Expanded text:
plina a Graecis inventa est, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintilianosed ita copiose, ita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriseries dictionis; ac mox repositis, recordatio omnis elabitur. Hujus disciplinae perfecta cognitio oratorem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
in planũ. in magnitudinẽ numera¬
bilem. in magnitudinẽ rationalem. &
in figuras solidas. Planȩ figurȩ st̃ quȩ¬
& longitudine & latitudine continent᷑.

Expanded text:
in planum, in magnitudinem numerabilem, in magnitudinem rationalem et in figuras solidas. Plane figure sunt, que longitudine et latitudine altrin
Abbreviated transcription (Latin):
aria illuminatrix. siue stella maris
genuit enĩ lum̃ mundi. sermone
autẽ sẏro oaria dña nuncupat᷑. & pulchre
quia dñm genuit. Elizabeth. dnĩ mei
saturitas. uł dĩ mei iuramentũ: Magda¬
lene. turris. Martha irritans uł ꝓuocans.
latio dono di in eo ñ fuit. Tebedeus dona¬
tus. siue fluens iste. Tacheus iustus siue
iustificatꝰ. aut iustificandus. sỹrũ ẽ nom̃
ñ ebreũ. Lazarus adiutꝰ. eo qđ sit a morte
suscitatꝰ. Herodes pelliceus. głosus. clara
ethimologia. Cayphas inuestigator. aut
sagax. aut uomens ore. iniqͦ enĩ ore suo¬
iustũ condemnauit. quãuis hoc mysterio
ꝓphetali annuntiasset. Pontiꝰ declinans
consiliũ. utiq iudeoꝵ. accepta em̃ aqua
lauit manꝰ suas. dicens. in nocens ego sũ
a sanguine iusti huiꝰ. Pilatus os malle¬
atoris. quia dum xp̃m ore suo & iustifi¬
cat & condemnat. more malleatoris
utroq ferit. Barrabas filiꝰ magistri
eoꝵ. absq dubio iudeoꝵ magistri qͥ est

Expanded text:
ARIA, illuminatrix, sive stella maris; genuit enim Lumen mundi. Sermone autem Syro MARIA Domina nuncupatur, et pulchre, quia Dominum genuit. 2. ELISABETH, Dei mei saturitas, vel Dei mei juramentum. 3. MAGDALENA, turris. MARTHA, irritans, aut provocans; latio, dono Dei, in eo non fuit. 5. ZEBEDAEUS, donatus, sive fluens iste. ZACCHAEUS, justus, sive justificatus, sive justificandus: Syrum est nomen, non Hebraeum. 6. LAZARUS, adjutus, eo quod sit a morte resuscitatus. HERODES, pelliceus, gloriosus, clara etymologia. 7. CAIPHAS, investigator, aut sagax, aut iustum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali adnuntiasset. Pontius declinans consilium, utique Iudaeorum. Accepta enim aqua lavit manus suas, dicens: Innocens ego sum a sanguine hujus Justi . 9. PILATUS, os malleatoris, quia dum Christum ore suo, et justificat, et condemnat, more malleatoris utraque ferit. 10. BARRABA, filius magistri, eorum, procul dubio Iudeorum, magistri, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
serpentiũ talia sunt. ut cũ pedib carere
uideantur. costis tam̃ & squamarũ nisib
repunt. quas a summo guiture usq ad
imam aluiũ. parili modo dispositas haben
squamis enĩ quasi unguib. costis qͣsi cru¬
rib innituntur. unde si in qualibet
corporis parte ab aluo usq ad caput
aliquo ictu collidatur. debilis reddita
cursũ habere ñ possit quia ubicumq
ille ictus inciderit. spinã soluit. ꝑ quã
costarũ pedes & motus corporis agebant᷑
Serpentes autẽ diu uiuere dicuntur adeo
ut deposita ueteri tunica senectutẽ depo¬
nere atq in iuuentutẽ redire phibebant᷑.
tunicȩ serpentiũ ex uuie nuncupantur.
eo qđ io qnas seuescunt sese grunt.
quib exuti in iuuentã redeunt. dicunt᷑
tur & induuntur. De medulla dicit
pytagoras hominis mortui quȩ in spi¬
na est serpentẽ creari. qđ etiã ouidiꝰ in
spina sepulchro mutari credant huma¬
nas angue medullas. qđ si credit᷑ meri¬

Expanded text:
serpentium talia sunt ut, cum pedibus carere serpentium talia sunt ut, cum pedibus carere videantur, costis tamen et squamarum nisibus repant, quas a summo gutture usque ad imam alvum parili modo dispositas habent. Squamis enim quasi unguibus, costis quasi cruribus innituntur. Unde si in qualibet corporis parte ab alvo usque ad caput ictu aliquo conlidatur, debilis reddita cursum habere non possit; quia ubicumque ille ictus inciderit, spinam solvit, per quam costarum pedes et motus corporis agebantur. Serpentes autem diu vivere dicuntur, adeo ut deposita vetere tunica senectutem deponere atque in iuventam redire perhibeantur. Tunicae serpentium exuviae nuncupantur, eo quod his, quando senescunt, sese exuunt, quibus exuti in iuventam redeunt. Dicuntur tur et induuntur. Pythagoras dicit de medulla hominis mortui, quae in spina est, serpentem creari; quod etiam Ovidius in spina sepulchro mutari credunt humanas angue medullas. Quod si creditur, meri