comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uobis iudicatur. mundus indigni sunt
iuditiorum minimorum. Nesc̾itis qm̃
angłos iudicabimus. nec dum secularia.
Saecularia igitur iuditia si habueritis
int̾ uos. eos qui contemptibiles sunt.
maeccła. hos collocate adiudicandũ.
Ad reuerentiam uobis loquor. sic non
est int̃ uos quisquam sapiers. qui possit
int̾ fratrem suum diuidicare. sed frat᷑
apud infideles. Int̾ pellatis ergo
xep̃ianis uel cuiusq secte hominibus
causas audiebat diligent᷑ acpie. cuiꝰ¬
dam sententiã ante oculos haberᷤ
dicenti se malle int̾ in cognitos. quã
int̾ amicos causas andire. eo quod
de incognitis proquo arbitra aequi¬
tate iudicaretur. Amicum possit ad¬
quirere: Deamicis uero unum esset
contra quem sententia proferretur.
perditurus. Et ipsealiquando usq
inhoram refectionis aliquando aut̃¬
tota die ieiunaris. semꝑ tamen noscebat¬
& dirimebat. intendens incis xꝑranorĩ
momenta anmorum. quantum quiso u

Expanded text:
vobis judicatur mundus, indigni estis vobis judicatur mundus, indigni estis judiciorum minimorum? Nescitis quia angelos judicabimus, nedum saecularia? Saecularia igitur judicia si habueritis inter vos, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate ad judicandum. Ad reverentiam vobis loquor: sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum dijudicare? sed frater apud infideles : interpellatus ergo a Christianis, vel a cujusque sectae hominibus, causas audiebat diligenter ac pie cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle inter incognitos, quam inter amicos causas audire: eo quod de incognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum esset, contra quem sententia proferretur, perditurus. Et eas aliquando usque ad horam refectionis, aliquando auttota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel
Abbreviated transcription (Latin):
dem sunt dicta. & editdi. tantaq in
aeccła disputata. excepta. Atq elimi¬
uel ex canonicis libris exposita. ad
aedificationẽ scõrum aecđe filiorum.
ut ea onmnia uix quisquam studiosorũ
per legere & nosse sufficiat. Uerump¬
tamen neueritate uerbi auidissimos
maliquo fraudare uideamur. statui
dõ prestante in huius opusculi fine ętiã
eorumdem libroꝵ tractatuũ &ẽpisto¬
larum indiculum adiungere. Quo
lecto. qui magis dĩ ueritate quam tẽ¬
porales amant diuitias. siue quisq qđ
uoluerit adlegendum & cognoscendũ
eligat. & id ad describendum uel de
bibliotheca ipponiensis a ecłȩ petat.
ubi emendatiora exemplaria forte
poterint inueniri. uel unde uoluerit
inquirat. & inuenta describat. & ha¬
beat & petenti ad describendum sine
inuidia &iam ipsa tribuat. scđm¬
apostoli quoq sententiam dicentis.
Aud& quisquam ur̃m aduersus alterũ
negotium habens udicari ab iniquis.
& non apud sc̃os.  Annescitis quia

Expanded text:
dem dictata et edita sunt, tantaque in dem dictata et edita sunt, tantaque in Ecclesia disputata, excepta atque emevel ex canonicis Libris exposita ad aedificationem sanctorum Ecclesiae filiorum, ut ea omnia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indiculum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quod voluerit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae petat, ubi emendatiora exemplaria forte poterunt inveniri, vel unde valuerit inquirat, et inventa describat et habeat, et petenti ad describendum, sine invidia etiam ipse tribuat. CAPAudet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens judicari ab iniquis, et non apud sanctos? An nescitis quia
Abbreviated transcription (Latin):
memorabilis urr p̾cipuũ dominici cor¬
poris menbrum. circa uniuersalis acđȩ
uti litatem sollicitꝰ semꝑ ac ꝑuigil. &
illi dium itus datum est. ut desuorum.
laborum fructu. &iam inhac uita
gaudere. ꝑuenisset. prius quidẽ imp¬
poniense aeccła & regione. cui maxima
praesidebat unitate ac pace ꝑfecta.
Demde inaliis africe partibus siue ꝑse
ipsum. siue ꝑalios: & quos ipse dederat
sacerdotes ꝑ lulasse & multiplicat᷑a
fuisse dm̃ aeccłam pracuidens. illosq
manicheos. donatistas. pelagianistas.
& paganos. ex magna parte defecisset
aeccłe dĩ sociatos ẽe congaudens. Pro¬
fectibus quoq &studiis fauens erat.
& exultans bonorũ omniu̾ indiscipli¬
nationem pię acsce tolerar fratrum.
ingemiscensq demniquitatibus maloꝵ.
siue eorum. qui intra a eccłam. siue eoꝵ
qui extra ȩccłam sunt constituti. do¬
minicis ut dixi lucris semꝑ gauderꝰ.
& dampnis merens. Tanta aut̃ ab eo¬

Expanded text:
memorabilis vir, praecipuum dominici cormemorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt constituti, dominicis, ut dixi, lucris semper gaudens, et damnis moerens. Tanta autem ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuam ambitionem eandem ꝑfidĩã per¬
suadere conabantur. Instantissime ȩtĩã
conciliis africanis sco conuentu ep̃orum
innocentio. & postea sc̃o zõsimo eius suc¬
cessori persuaderetur. quantũ illa secta
afidecatholica & abominanda & dap¬
nanda fuisset. Atilli tantȩ sedis antisti¬
tes. suis diuersi temporis temporibus eos¬
dem notantes. atq amenbris aecđę prae¬
cidentes. datis litteris. & adafricanas
occidentis &orientis partium a eccłas.
eos anathemati zandos & deuitandos
ab omnibus catholicis censuerunt. &¬
tale de illis a ecđe dĩ catholicȩ prola¬
tum est. iuditium. Etiam piissimus
imperator honorius audiens ac seques.
suis cos legibus dampnatos interhereti¬
cos haberi debere constituit. Unde ñ¬
nulli ex eis. ad sc̃ę matris Aeccłȩ gremiu
unde resili erant redierunt. & adhuc
alii redeunt. mnotescente & praeuales¬
cente aduersus illum de testabilẽ erro¬
rem recte fidei ueritate. Eterat ille

Expanded text:
r suam ambitionem eamdem perfidiam perr suam ambitionem eamdem perfidiam persuadere conabantur, instantissime etiam conciliis Africanis sanctorum episcoporum Innocentio, et postea sancto Zosimo ejus successori persuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis litteris et ad Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium, etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille
Abbreviated transcription (Latin):
ille hereticus deippone rediens Carchagmẽ
desua multa in collatione loquacitate uic¬
torem sȩde ipsa collatione recessisse iacta¬
uit. & mentitus est. Quȩ utiq non facile
adiumȩ legis ignaris exammari. &
diudi cari possint. auenerabili . ugustino
sequenti tempore stilo & illius totius col¬
lationis desinguls obiectis & responsis fac¬
ta est recapitulatio. & quam nibil ille
obiectis referri potuit nihi lominus de¬
monstratũ est. additis suplementis quae
in tempore collationis angusto cuncta in¬
ferri & scribi minime potuerunt. Id
enim egerat nequitia homiis. ut suainii
diei spatium occuparet. Aduersus pelagi
anistas quoq nouos nr̃oꝵ tempoꝵ hęreticos
& disputatores callidos. arte magis subti¬
li. & noxia & seribentes. & ubicumq pote¬
rant. publice & ꝑdomos loquentes. ꝑ annos
ferme decem elaborauit libroꝵ multa
condens. & edens. & in aeccła populis exco¬
dem errore frequentissime disputans.

Expanded text:
ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatione loquacitate victorem se de ipsa collatione recessisse jactavit, et mentitus est; quae utique non facile a divinae legis ignaris examinari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novdiei spatium occuparet. CAPUanistas quoque novos nostrorum temporum haereticos et disputatores callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum multa condens et edens, et in ecclesia populis ex eodem errore frequentissime disputans.
Abbreviated transcription (Latin):
ore laudatum augustinũ. Quȩ cun
minime laterent coactus estadipsu
scribere pascentiũ. propt̃ illius med
Omissis nominibus conferentiũ. & nes
litteris quicquid in partes dictumis
gestum fuerat fidelit̃ intimauit. ad
ea sine garentur probanda magnasi
testium habens copiam. clarissimos
senptamum iux reddidit rescriptum. in
quonigis inuiriam facere quam suȩ scctȩ
pitionẽ uoluit declarare. quod uolentib
a ualentibis legere comprobatur. Cum
psosuler quoq arrianorum epo quodam
psrimo cum gotis ad africã ueniente
apipporiem. quam pluribus uolentibus
pocentibus & praeclaris int̾ positis uiris
pontlit: & quid singule asseruerint par¬
tsscriptum est. Quȩ sistudiosi diligent᷑
legere curauerint: procul dubro iudica¬
bunt uel quid callida & m rationabilis
hereses ad seducendũ & decipiendũ profi¬
tettur: uel quid aeccła catholica dediin¬
na teneat & praedicet trinitate. Sed qm

Expanded text:
ore laudatum Augustinum. Quae cum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scripta, unum vix reddidit rescriptum, in quo magis injuriam facere, quam suae sectae rationem valuit declarare. Quod a volentibus et a valentibus legere comprobatur. Cum ipsorum quoque Arianorum episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apud Hipponem quam plurimis volentibus atque petentibus, et praeclaris interpositis viris contulit: et quid singulae asseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
& ante congressum & ingressu instan¬
tissime fieri uolebat. neadessent om
modo recusabat. Etdum id perne¬
gasset. dicens quod legum metu pub¬
licarum periclitari talibus scriptis
nollet. Atq int̾ positis id placere
augustinus ep̃s cum sins qui aderat
consacerdotibus uideret. ut absq
ulla scriptura priuatim disputa¬
rent: collectionẽ suscepit praedias
ut postiodũ contigit: quod post som
conuentum esse cui qam posse libe¬
non dixerit : uel non dixisse quod
dixerit. Etiniscuit cum eodem
sermonem. atq ad seruit quid ere¬
deret. &abillo quid teneret
audiuit. & uera ratione atq aui¬
toritate scripturarũ prolata doci¬
it. &ostendit nr̃ę fidei firmamenta.
Illius autẽ ad serta nullius ueritat
nulla scripturarum scãrum aueti¬
ritate suffulta docuit & frustraut.
Etutase inuicem partes digressȩ sint
ille magis magisq iratus & furens ñ da¬
tia multa prosua falsa fide iactabat
uictum esse aseipso proclamans. mula

Expanded text:
et ante congressum et in congressu instanet ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absque ulla scriptura privatim disputarent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset libenon dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, victum esse a se ipso proclamans, multorum
Abbreviated transcription (Latin):
declaratum est. Atq ita pastorum
diligentia dominico gregi augm̃tũ
accessit: & aduersus fures atq latro¬
nes. defensio competens procurata
est. Cum quodam &iam felice de
numero eorum quos electos dicunt
manichei. publice inipponiensi aec¬
cdesia notarus excipientibis disputa¬
uit: populo asstante. Et post scđm
& tertiam collationẽ ille maniche¬
us frustrata uantate. & errore ipsius
secte. Ad nrãm conuersus est fidem
atq aeccłam. sicut eadem relscta doce¬
re poterit scriptura. Prȩterea cum quo¬
dam etiam pascentio cõmite domus
regiȩ arriano. qui ꝑ actoritatem suac
ꝑsone fisci uehementissims exactor
fidem catholicam atrocit̃ ac iugit᷑¬
obpugnantẽ. & quam plurimos sacerdods
dĩ simpliciore fide uiuentes dicaciata
& potestate ex agitabat. & perturbaba
interpositis honoratis & nobilibus inrs
apud carthaginem abillo prouocatis
coram contulit. Sedidem hereticus
tabulas atq stilum quos magister m

Expanded text:
declaratum est. Atque ita pastorum declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit scriptura. dam etiam Pascentio comite domus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae personae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter ac jugitoppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster
Abbreviated transcription (Latin):
actionem : & proficiens inaeccłę mem¬
bris. ialia regione ad prȩsbiterii quo¬
q: dĩ uoluntate pocitus & coactus ac¬
cessit officium. tenens atq custodierꝰ
propositi sc̃itatẽ : & forte adhuc usq
in rebus humanis uiuit transmare
dum perquendam domus regiȩ pro¬
curatorem nomine ursum fidei ca¬
tholicȩ hominẽ adquosdã manicheoꝵ
quos electos uelclectas dicunt p̃sen¬
tes ꝑueniretur. Atq ad aeccłam ab
eodem deducerentur. & ꝑducerent᷑.
ab ep̃o ad tabulas auditi sunt. Int̃
quos ȩtiam sc̃e memorie augustinꝰ
fuit: qui praeceteris ilłam execrabi¬
lem sectam nouerat: eteorum pro¬
dens huiusmodi dampnabiles blas¬
phemias exlocis librorum quos illi
accipiunt. Manicheus ad confessionẽ
earumdem blasphemiarũ eos ꝑduxit.
Et quȩ int̃ se illi suo more malo indigna
& turpia facere consueuerunt. femi¬
narum illarum uelut electarum pro¬
ditione illis aecclesiasticis gestos

Expanded text:
actionem, et proficiens in Ecclesiae memactionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans maredum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam sanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis
Abbreviated transcription (Latin):
Et post hec nisi fallor. ecce alia die uel
post biduũ. uenit quidam firmus
nomine negotiator. & intra monas¬
terium sedente Sco Augustino nob̃
coram ad pedes genibus prouolutꝰ
sese iactauit lacrimas fundens. &
rogans ut prosins delictis sacerdos
cum sc̃is dñm praecaretur. confiterᷤ
quod manicheoꝵ sectam secutus
fuisset. & in ea quam plurimis annis
uixisset. Et propterea pecuniam
multam ipsis manicheis ueleis quos
dicunt clectos incassum erogasset.
tractatibus nuꝑ correctum. atq ca¬
tholicum factum. Qđ & ipse uene¬
rabilis Augustimis & nos qui tunc
aderamus ab eodem diligent̃ in qui¬
rentes. exqua rẽ potissimum illo trac¬
tatu sibi fuerit satis factum. & refe¬
rente nobisq omnibus sermonis
seriem recognoscentib. profundum
consilium di prosalute ammarum
admirantes & flupentes. glorificauimͦ
animarũ Etexeo ille homo proposito
scruorum di ad negotiatoris dimisit

Expanded text:
Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos cum sanctis Dominum precaretur, confitens quod Manichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis vixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum erogasset: uisse ejus tractatibus nuper correctum atque catholicum factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimusanimarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit
Abbreviated transcription (Latin):
sciam illa ꝑcurrat gesta. & inueniet
quȩ uel qualia protulerit. quibus
illũ doctum eloquentẽ & praedicatũ
homine prouocauerit. hortatusq
fuerit ut prosuę defensione partis
quod uell& diceret. illumq uctum
cognoscit. Scio item non solum ipse
uerum &iam. alii fratres & conserui.
qui nobis cum tunc intra ipponiensem
Acccłam cum eodem sc̃o uiro uiuebant.
nobis parit̃ admensam constitutis cũ
dixisse. Aduertistis hodie inacecła
meam consuetudinẽ processisse qm̃
non eamrem terminatam expleui
qua i proposueram. sed pendentem
reliquerim. Cui res pondimus ita
nos intempore miratos fuisse. Scimus
& recognos cimus Atille. Credo ait.
sunt & nos: Sermones nostri. Nam
cum propositȩ quęstionis latera per¬
tractarem: in aliud sermonis excur¬
plicata quȩstione disputationem
terminaui magis aduersum mani¬
cheorum errorem. un drnihil di¬
cere decreuerã disputans. quam de
his quȩ asserere proposueram.

Expanded text:
etiam illa percurrat gesta: et inveniet etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum cognoscet. verum etiam alii fratres et conservi, qui nobiscum tunc intra Hipponensem Ecclesiam cum eodem sancto viro vivebant, nobis pariter ad mensam constitutis eum dixisse: Advertistis hodie in ecclesmeam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At ille: Credo, ait, sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excurplicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram.
Abbreviated transcription (Latin):
se quipotuit incollatione. & ꝑmissus ñ
erat in praesenti sine alicuius potrstatis
prohibitione aut potentia securus dicere
minime dubitaret. & insua ciuitate suis
omnibus pracsentibus ciuibus fiducialit̃
propriam defendere commnunionem
non denegasset. Illeuero nec inhortati¬
one. nec suoꝵ parentũ & ciuiũ instanti
p&itione id facere uoluit: qui ei pol¬
licebantur sead eis reddituros comu¬
monem & iam cum discrimine patri¬
moniorum salutisq suae temporalis.
si catholicã superaret assertionem.
Atille amplius dicere illis gestis nibil
uoluit. nec ualuit. nisi tantum quȩ
thaginem inter ep̃os confecta utrum
uincerimus. an ucti fuerimus. & alio
loco dum anotario ut responderet
facta eius cumctis manifestata diffi¬
dentia a eccłȩ dĩ augmenta acfirma¬
menta prouenerunt. Quisquis ergo
diligentiã & operam beatissimȩ me¬
moriȩ augustini per hȩc aeccłȩ dĩ
statuta cognoscere plenius uoluerit.

Expanded text:
sequi potuit in collatione, sed permissus non sequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihil voluit, nec valuit, nisi tantum: Jam thaginem inter episcopos confecta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, et, ejus cunctis manifestata diffidentia, Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
illam quȩ cum donatistis facbe
collatio: non defurrunt quo
cerent permissos non fuisse
eosdẽ epos apud potestata
que causã audiuit dicere om
desiae. Lic& hoc deficientes
& incti ad excusationẽ iactims
quindo
&ante c̃trouers Idem herecici
catholier communionis emłꝰ
esse nouerant. Etdum abena
conuenirentur publicis gelis
quo ad collationẽ occurrere
& sẽ facturos prosecuti sunt so¬
terant utique suspectũ rul
habentes recusare congressin
tamen omnipotentis dĩ presta
auxiliũ. ut postea in cesariens
mauritanię ciuitate confituo
uenerabilis memoria augusti
quo eum uenire cum aluis
obterminandas uidelic& al
accłȩ necessitates. Hactrs
occasione prouenit. utenłᷤ
qusdẽ loci dona. tistarum ep̃m quẽ suae
see precipiũ in illa collatione habuer̃
populo asstante diuersȩ cõmunionis ex
poso disputaret. & prouocaret gestis aeccle¬
isticis. ut quod forte sicut dicebant pro-¬

Expanded text:
illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia clesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memoriae Augustinus, quo eum venire cum aliis ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa collatione habuerunpopulo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, pro
Abbreviated transcription (Latin):
emplũ dominici corporis de
quo amor tuis suscitato dicit
discipulis. Palpate & uidete.
quia sp̃s carnẽ &ossa non ba¬
b&. sicut mẽ uidetis habere.
Incuius assertione fidei. uene¬
rabilis pat̾ gregorius intantũ
contra nascentẽ heresim nouã
laborare contendit. tantaq
hanc instantia iuuante ȩtiam
piissimo imperitore tyberio
constantino. ita comminuit
ut nullus exinde sit inuentus
qui eius resuscitator exister&. Igitur
postquã romã uenerandus leuita

Expanded text:
emplum dominici corporis, de emplum dominici corporis, de quo a mortuis resuscitato dicit ipse discipulis: 'Palpate me, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere'. In cuius assertione fidei venerabilis pater Gregorius in tantum contra nascentem heresem novam laborem contendit, tanta hanc instantia, iuvante etiam piissimo imperatore Tiberio Constantino, comminuit, ut nulqui ejus resuscitator existeret. 10. Igitur postquam Romam venerandus levita
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. Inquibus libris ita deuir¬
tutibus uicusq disseruit. ut
non solũ uideatur eadẽ ex¬
Aliquo uisibilibus demonstrare.
Undenon est dubiũ eũ profectio¬
nẽ ipsarũ assecutũ esse uirtutũ.
quarũ tã efficacit᷑ intimare.
ualuit. effectus. Qui cum adhuc
esset in eadẽ regia urbae positus.¬
nascentem ibi nouã heresim de
statu nr̃ae resurrectionis. cum
ipso qua exhorta est mitio. iu¬
uante gratia catholice uerita¬
tis attriuit. Si quidẽ eutichius
eiusdem urbis ep̃s. dogmatiza¬
bat corpus nr̃m inilla resur¬
rectionis gloria in palpabile
uentis Acriq subtilius esse fu¬
turũ. Quodille audiens. & ra¬
tione ueritaitis. & exemplo do¬
minice resurrectionis probauit.
hoc dogma orthodoxȩ. fidei
omnĩmodis esse contrarium.
Catholica & enim fides hab&.
quod corpus nr̃m in illa in mor¬
talitatis gła sublimatũ. subtile
quidem sit pereffectũ spũalis
potentiae. sed palpabile per
ueritatem naturae. nixta ex¬

Expanded text:
cuit. In quibus libris ita de vircuit. In quibus libris ita de virtutibus vitiisque disseruit, ut non solis videatur eadem vermodo visibilibus demonstrare. Unde non est dubium eum perfectionem ipsarum assecutum esse virtutum, quarum tam efficaciter intimare valuit effectum. 9. Qui cum adhuc esset in eadem regia urbnascentem ibi novam haeresim de statu nostrae resurrectionis, cum ipso ex quo orta est, initio, juvante se gratia catholicae veritatis, attrivit. Siquidem Eutychius, ejusdem urbis episcopus dogmatizabat corpus nostrum in illa resurrectionis gloria impalpabile, ventis aereque subtilius esse futurum: quod ille audiens, et ratione veritatis, et exemplo dominicae resurrectionis probavit hoc dogma orthodoxomnimodis esse contrarium. Catholica enim fides habet, quod corpus nostrum illa inmortalilatis gloria sublimatum subtile quidem sit per effectum spiritualis potentiae, sed palpavile per veritatem naturae, iuxta ex
Abbreviated transcription (Latin):
pnuelut adiutissimi portus sinũ
tefuger&. Et lic& illud eũ minis¬
terium. exmonasterio abstractũ.
a pristinae quiȩtis. uita mucrone
suae occupationis extinxerat.
int̾ eod tamen perstudiose lec¬
tionis alloquiũ. cotidianȩ aspira¬
tio compunctionis animabat.
Horũ ergo consortio non solũ ater¬
renis est munitus incursibus.
uerum &iam ad caelestis uitae
exercitia. magis magisq suc¬
census. Tunc abeisdẽ fratribus
enixe rogatus. maximeq alean¬
dro uenerabili uiro hispalensi
ep̃o. qui pro causis uinsigotharũ
legatus eo tempore constantino¬
polim aduenerat. compulsus
est ut librũ beati iob multis in¬
uolutũ mysteris enodar&. Ne¬
q: ille negare potuit opus. qđ
sibi caritate int̾ueniente amor
fraternus multis utile impone¬
bat futurũ. sed eundẽ librũ
quomodo iuxta litteram intel¬
sacramenta referendis. quo sen¬
su unicuiq fideliũ sit aptandus.
per triginta quinq librorum
seriẽ miranda ratione perdo¬

Expanded text:
um velut tutissimi portus sinum,um velut tutissimi portus sinum,refugeret. Et licet illud eum ministerium ex monasterio abstractum a pristinae quietis vita mucrone suae occupationis exstinxerit, inter eos tamen per studiosae lectionis alloquium quotidianae aspiratio compunctionis animabat. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad coelestis vitae exercitia magis magisque succensus. 8. Tunc ab eisdem fratribus obnoxie rogatus, maximeque a Leandro, venerabili viro, Hispalensi episcopo, qui pro causis Visigothorum legatus eo tempore Constantinopolim advenerat, compulsus est ut librum beati Job multis involutum mysteriis enodaret. Nec ille negare potuit opus, quod sibi charitate interveniente, amor fraternus multis utile imponebat futurum. Sed eumdem librum quomodo juxta litteram intelsiaeque sacramenta referendus, quo sensu unicuique fidelium sit aptandus, per trigintaquinque librorum seriem miranda ratione perdo
Abbreviated transcription (Latin):
profectũ delabore conuersions
multorũ. quã depropriȩ quon¬
dã quiete conuersationis ha¬
buerit: Sed qualit̃ uir sc̃s addi¬
aconatus officiũ. & post adpon¬
tificatus culmen ascenderit.
subsequens sermo declarabit.
Deniq cernens romanus ponti¬
fex qui tunc aeccłę prarerat
uirtutũ gradibus gregorium
ad alta conscendere. eum ab
astici ordinis officio fublimaut.
leuitamq septimũ ad suũ adiu¬
toriũ assciuit. Nec multo post
pro responsis aecclesiasticis ad
urbem constantinopolim apo¬
crisiariũ direxit. nec tamenl
ille quam ins interreno con¬
uersarctur. palatio iite cae¬
lestis int̾misit propositũ. Se¬
cuti namq sunt eum mult
exmonasterio fr̃s sui. germa¬
na deuincti caritate. Quod
duma fictum dispensatione conspi¬
duir. ut corum uidelic& exemplo
doritionis placidum litus. quasi an¬
aiore func restringeretur. Utdum
cusarum sacculariũ incessabili
pulsi fluctuar&. adillorũ consorti¬

Expanded text:
profectum de labore conversionis profectum de labore conversionis multorum, quam de propriae quondam quiete conversationis habueritaconatus officium, et post ad pontificatus culmen ascenderit, subsequens sermo declarabit. Denique cernens Romanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscendere, eum a astici ordinis officio sublimavit, levitamque septimum ad suum adjutorium ascivit; nec multo post pro responsis ecclesiasticis ad urbem Constantinopolim apocrisiarium direxit. Nec tamen ille, quamvis in terreno conversaretur palatio, vitae coelestis intermisit propositum. Secuti sunt namque eum multi ex monasterio fratres sui, germana devincti charitate. Quod divina factum dispensatione conspicitur; ut eorum videlicet exemplo, ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringeretur; et dum causarum saecularium incessabili pulsu fluctuaret, ad illorum consorti
Abbreviated transcription (Latin):
cure pastoralis. saeculariũ homi¬
num negotia patitur. & post tã
pulchrã quietis suę spetiẽ. terre¬
ni actus puluere fędatur. Per¬
pendo itaq quod tolero perpen¬
do quod amisi. Cumq intueor
illud quod perdidi. fit hoc gra¬
uius quod porto. Ecce &cenim
nunc magni maris fluctibus
quatior. Atq innaui mentis tẽ¬
pestatis ualidę procellis illidor
Et cum prioris uitȩ recolostatũ qͥͣsi
postergũ reductis oculis iniso is¬
teͦre suspiro. Quodq adhic et¬
grauius. dũ in mensis fluctbu
turbatus feror. uixiam poram
ualeo uidere quẽ reliqui. Haec
autẽ ipse dese non de profecti.
iactando uirtutũ sed deflendo
potius defectũ referre consueit¬
rat. qm̃ sẽ semꝑ pastoralẽ curi
incurrisse metuebat. Sed quam¬
uis talia desẽ exmagnȩ humibi¬
tatis intentione dixerit. nos
tamen credi dec&. nihil eum
monachicȩ perfectionis perdi¬
disse occasione cure pastoralis.
immo potiorẽ tunc sumpsisse

Expanded text:
curae pastoralis, saecularium homicurae pastoralis, saecularium hominum negotia patitur; et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpendo itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore suspiro; quodque adhuc gravius est, dum immensis fluctibus turbatus feror, vix jam portum valeo videre quem reliqui. » Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius defectum, referre consueverat, quem semper se per pastoralem curam incurrisse metuebat. Sed quamvis talia de se ex magnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monasticae perfectionis perdidisse occasione curae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisse
Abbreviated transcription (Latin):
ut infirmato stõmacho ux consistere
poss&. Sustinebat praeterea assiduas
corporis infirmitates. maximeque
ea pulsabatur molestia. quã medin¬
ci greco eloquio sincopinimtercep¬
tus angustus. persingula poene
horarũ momenta a dexitum pro¬
pinquar&. Qualis autẽ in monas¬
terio fuerit. quamq laudabili
studio uitã duxerit. exipsius põs¬
sumus uerbis colligere. quibus
ipse inpontificatu iam positus. dũ
cũ petro suo colloqueretur diacono
flendo usus est dicens. Infelix quip¬
pe Animus meus occupationis suȩ
pulsatus uulnere meminit qua¬
lis aliquando in monasterio fue¬
rit. quomodo ei labentia cunc¬
ta subt̾erant. quantũ rebus om̃i¬
bus quȩ uoluuntur eminebat.
quod nulla isi caclestia cogitare
consueuerat. quod &iam retentus
corpore. ipsa iam carnis claustra
contemplatione transibat. Quod
mortem quoq quȩ poene cunc¬
tis poena est. uidelic& ut ingres¬
sum uite & laboris si praemiũ
Amabat. Atnunc exoccasione

Expanded text:
ut infirmato stomacho vix consistere ut infirmato stomacho vix consistere posset. Sustinebat praeterea assiduas corporis infirmitates: et maxime ea pulsabatur molestia, quam Graeco eloquio medicitus angustiis, per singula pene horarum momenta ad exitum propinquaret. 6. Qualis autem in monasterio fuerit, quamque laudabili studio vitam duxerit, ex ipsius possumus verbis colligere, quibus ipse in pontificatu jam positus, dum cum Petro suo diacono colloqueretur, flendo usus est, dicens: « Infelix quippe animus meus occupationis suae pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cuncta subter erant; quantum rebus quae volvuntur eminebat; quod nulla nisi coelestia cogitare consueverat; quod etiam retentus corpore, ipsa jam carnis claustra contemplatione transibat; quod mortem quoque, quae pene cunctis poena est, videlicet ut ingressum vitae, et laboris sui praemium amabat. At nunc ex occasione
Abbreviated transcription (Latin):
intra urbis muros instituit : in quo
& ipse postmodũ regulari trãmite
multis sibi sotiatis fratribus sub
abbatis imperio militauit. Quib
monasteriũ tantũ dereditibus prę
diorum delegauit: quantũ posset
illic commorantibis ad cotidianũ
uictũ suffecre. Reliqua uero cũ
omni domus predio uendidit.
ac pauperibus eroganit. Nobilita¬
tem que illã quã ad scłm uide¬
batur habere : totã Ad nanciscen¬
dã supernae głam dignitatis
diuina gratia largiente conuerait
Et qui ante serico contextu ac gẽ¬
mis micantibus solitus erat per
urbem procedere trabeatus.
post uili contextus tegmine.
ministrabat pauper ipse paupe¬
ribus. Etenim mutato repente
sȩculari habitu monasterium.
naufragia nudus euasit. In quo
tantę perfectionis gratia coepit
conuersari: ut iam tunc in ipsi si
initiis perfectorũ numero poss&
deputari. Inerat deniqͥ & tanta
abstinenta incybis. uigilantia
morationibus. strenuitas imeuinus.

Expanded text:
intra urbis hujus muros instituit, in quo intra urbis hujus muros instituit, in quo et ipse postmodum regulari tramite, multis sibi sociatis fratribus, sub abbatis imperio militavit. Quibus monasteriis tantum de redditibus praediorum suorum delegavit, quantum posset illic commorantibus ad quotidianum victum sufficere; reliqua vero cum omni domus praesidio vendidit, ac pauperibus erogavit; nobilitatemque illam, quam ad saeculum videbatur habere, totam ad nanciscendam supernae gloriam dignitatis, divina gratia largiente, convertit. Et qui ante serico contextu ac gemmis micantibus solitus erat per urbem procedere trabeatus, post vili contectus tegmine, ministrabat pauper ipse pauperibus. 5. Etenim mutate repente saeculi habitu, monasterium naufragio nudus evasit. In quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut jam tunc in ipsis initiis perfectorum posset numero deputari. Inerat denique ei tanta abstinentia in cibis, vigilantia in orationibus, strenuitas 3 in
Abbreviated transcription (Latin):
tenaci potius memorię cõmen¬
dare. Hauriebatq iam tunc siti¬
bundo doctrinę fluenta pecto¬
re : quae post congruenti tem¬
pore mellito gutture eructar&
Hic mannis adolescentie inquib
dõ goepit deuotus existere: &
ad superne uitȩ patriã totis desi
deriis anhelare. Sed dũ diu lon¬
geq conuersationis graciã differ¬
r&. & postquã caelesti ẽ. afflatus
desiderio. saculari habitu contegi
meliis putar&. uell&q prae¬
senti mundo quasi spetietenus de¬
seruire: coeperunt multę contra
eum exeius dẽ mundi ftudiis curę
suc crescere. ut meo noniã specę
sed ut ipse desẽ asserint nec tere¬
tur & mente. Tande cum & pa¬
rentũ iam dudũ obitu liberam
gestabat aperuit. Quodq iam in
diuinis erat obtutibus. humanis
ctiam usibus ostendit. Mox & eñi
cuncta quȩ habere potuit. ad pie
effecit. Sex deniq insicilia monas¬
teria construens: fr̃s illic xp̃o ser¬
uituros aggregauit. Septimũ uero

Expanded text:
tenaci potius memoriae commentenaci potius memoriae commendare: hauriebatque jam tunc sitibundo doctrinae fluenta pectore, quae post congruenti tempore mellito gutture eructaret. Hic in annis adolescentiae in quibus Deo coepit devotus existere, et ad deriis anhelare. 3. Sed dum diu longeque conversionis gratiam differret et postquam coelesti est afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi melius putaret, velletque praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra eum ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo non jam specie, sed ut ipse de se asserit retineretur et mente. Tandem cum parentum jam dudum obitu liberam gestabat aperuit; quodque jam in divinis erat obtutibus, humanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad piet. 4. Sex denique in Sicilia monasteria construens, fratres illic Christo servituros aggregavit: septimum vero
Abbreviated transcription (Latin):
URE GORIUS
inurbe roma patre
gordiano matre
siluia aẽditus: non
solum spectabili senatorum
prosapia. uerum etiã religo¬
sa originẽ duxit. Nam felre
eiusdem apostolice sedis an¬
tistes. uir magne uirtutis in
uus fuit. Sed tamen hanc
gregorius tantę nobilitaus
uineam moribus extulit: pro¬
bis actibus decorauit. Denis
ut post inpropatulo clarint
non sine magno quoda pe¬
sagio tale sortitus est noñi
Gregorius namq ex greco de¬
quio: in nr̃a lingua iuiglas¬
sue uigilantius sonat. Re &¬
e uera uigilauit sibi: dũ diu
ms inberendo pracceptis lauda¬
bilit᷑ uixit. Uigilauit & fideliũ
populis: dũ doctrinȩ affluentis
ngenio eis quo tramite cae¬
lestia scanderent patefecit.
isciplinis uero liberalibus. hoc
est grammatica. rethorica di¬
alectica. ita apuero est instruc¬
tus : ut quam ins eo tempore¬
potissimũ florerent adhuc
rome studia litterarũ: nulli
maturũ iam ftudiũ. Adhere
dignũ potuiss & auditu percipere
non segnit̃ obliuioni tradere sed

Expanded text:
Gregorius hac urbe Romana, patre Gordiano, matre vero Silvia editus, non solum de spectabili senatorum prosapia, verum etiam religiosa, originem duxit. Nam Felix, istius apostolicae sedis antistes, vir magnae virtutis, vus fuit. Sed tamen hanc Gregorius tantae nobilitatis lineam moribus extulit, probis actibus decoravit. Denique, ut post in propatulo claruit, non sine magno quodam praesagio tale sortitus est nomen. Gregorius namque ex Graeco eloquio in nostra lingua vigilaseu vigilans sonat. Re etenim vera vigilavit sis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, dialectica, ita a puero est institutus, ut quamvis eo tempore florerent adhuc Romae studia litterarum, tamen nulli matdignum potuisset auditu percipere, non segniter oblivioni tradere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
inter homines conuersationẽ
non ignorauerunt. Erat em
non solum eruditus scriba
in regno caelorii dethes auro
suo profetns noua & uetera.
& unus negotiatorũ qui in¬
uenta practiosa margarita.
que habebat uenditis com¬
parauit : uerum &ciam ex his
ad quos scriptum est. Sic lo
& docuerit sic homines: hic
magnus uocabitur in regno
cęlorum. Peto autem in com¬
pendio ur̃am caritatem. qui
hȩc scripta legitisnis: ut mal¬
cum omni potenti do gratias aga
Nͫ dnmq benedicatis. qui mihi¬
trbuit intellectum: ut hȩc innoti¬
tiam & praesentiũ & absentiũ prac¬
seatis temporis & futuri hominu̾.
& uelle deferre & ualuissem. Et
necu ac promec oretis: ut illius
quonda uiri cum quo ferme an.
dissensione familiarit̾ ac dulciter
uixi. & in hoc scło aemulator &
mitator existam: & infuturo
omnipotentis di promissis cum

Expanded text:
inter homines conversationem inter homines conversationem non ignoraverunt. Erat enim non solum eruditus scriba in regno coelorum, de thesauro suo proferens nova et vetera, et unus negotiatorum, qui inventam pretiosam margaritam, quae habebat venditis, comparavit : verum etiam ex iis ad quos scriptum est, Sic loqet docuerit sic homines, hic magnus vocabitur in regno coelorum . Peto autem impendio vestram charitatem, qui haec scripta legitis, ut mecum omnipotenti Deo gratias agatis, Dominumque benedicatis, qui tribuit mihi intellectum, ut haec in notitiam et praesentium et absentium praesentis temporis et futuri hominum, et vellem deferre, et valuissem; et mecum ac pro me oretis, ut illius quondam viri, cum quo ferme annidissensione familiariter ac dulciter vixi, et in hoc saeculo aemulator et imitator existam, et in futuro omnipotentis Dei promissis cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut diuitias haberentꝰ. sed ut
aut non aut minus ȩgerent.
Clerum sufficientissimii. & monasen
uirorũ ac mulierii continenaibi
cum suis praepositis plenȩ aeco ᷤ
dimisit. una cum bͥbliothecis Vd
& tractatus uel suos uel aliorum
scorum habentibus in quibusꝰ
dono d̃i qualis quantusq in ie¬
đa fuerit noscitur : & inhis seao
uiuere a fidelibus inueniur
Iuxta quod ętia sȩcularium quidi
poctarũ iubens. quos ibi tunu¬
lum mortuo maggere publico
collocarent: pro grammate fioer
dicens. Uiuere post obitu uati¬
siuis nosse uiator. Quod legis ccr
lo quor. uox tua nempe meaest
Etinsuis quidem scriptis ille dõ
acceptus. & carus sacerdos. qui¬
recte ac sane fidei. spei & cin¬
tatis catholice aecclesiae ux¬
isse manifestatur : atq eum¬
dediuinis scribentẽ legentes.
proficiunt. Sed etego arbitrao
plus exeo proficere potuisse.
qui cum & loquentem inacel
praesentrm audire & uidere
potuerunt : & eius praesernꝰ

Expanded text:
ut divitias haberent, sed ut ut divitias haberent, sed ut aut non, aut minus egerent. Clerum sufficientissimum, et monasteria virorum ac feminarum, continentibus cum suis praepositis plena, Ecclesiae dimisit, una cum bibliothecis, libros et tractatus vel suos vel aliorum sanctorum habentibus, in quibus dono Dei qualis quantusque in Ecclesia fuerit noscitur, et in his semper vivere a fidelibus invenitur. Juxta quod etiam saecularium quidam poetarum, suis jubens quo sibi tumulum mortuo in aggere publico collocarent, programmate finxit, dicens, Vivere post obitum vatem vis nosse viator, Quod legis ecce loquor, vox tua nempe mea est. Et in suis quidem scriptis ille Deo acceptus et charus sacerdos, quanrecte ac sane, fidei, spei, et charitatis catholicae Ecclesiae vixisse manifestatur: qude divinis scribentem legentes proficiunt. Sed ego arbitror plus ex eo proficere potuisse, qui eum et loquentem in ecclesia praesentem audire et videre potuerunt, et ejus praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
inferretur. Et ita obseruatum.
& factũ est. Omni illo tempr̾e
orationi uacabat : uerbum di
usq adipsam sua extremam
aegritudinẽ in pret᷑ misse ala.¬
crit᷑ & fortit᷑ sana mente sa.¬
noq consilio maecđa praedi¬
cabat. Membris omnibus sui
corporis in columis integro
aspectu. atq auditu. & ut scrip¬
tritus in bona senectute. Et
nobis cora positis pro eius com¬
mendanda corporis depositio¬
ne : sacrifitium dõ oblatum
est & sepultus est. Testamen¬
tum nullu fecit: quia unde
faceret pauꝑ di non habuit.
Aecclesiae biblio theca om̃sq
cõdices: diligent posteris custo.¬
diendos semꝑ iubebat. Si quid
uero a eccła uel insumptibus
uel in ornamentis habuit : fidei
praesbiteri qui sub eodẽ domus
aecclesiae cura gerebat dimisit.
Nec suos consanguineos uel in
proposito uel extra constitutos:
in sua uita & morte uulgi
more tractauit. Quibus dum
adhuc suꝑ. eet. id si opus fuit.
quod & cęteris erogauit: non

Expanded text:
inferretur. Et ita observatum inferretur. Et ita observatum ac factum est: et omni illo tempore orationi vacabat. Verbum Dei usque ad ipsam suam extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro aspectu atque auditu, et, ut scriptritus in bona senectute; et nobis coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Ecclesiae bibliothecam, omnesque codices diligenter posteris custodiendos semper jubebat. Si quid vero Ecclesia, vel in sumptibus, vel in ornamentis habuit, fidei presbyteri, qui sub eodem domus Ecclesiae curam gerebat, dimisit. Nec suos consanguineos, vel in proposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus, dum adhuc superesset, id si opus fuit, quod et caeteris, erogavit, non
Abbreviated transcription (Latin):
quia me consuliunsti frater. dilec¬
tissime. qua existimaui ueritate
& certa caritate rescripsi. sed ne
meliorem si inuenires sequaris
sententiã non praescripsi. Me¬
lius tamen quod in his periculis
prudentes & scĩ uiri & uelle
& facere meruerunt. & inter
dentes obtrectantiu. a sui pro¬
positi intentione minime de¬
suruerat. postperceptũ baptis¬
mũ &iam laudatos. xp̃ianos
& sacerdotes. absq digna & co¬
petenti poenitentia exire
decorpore non debere quod
& ipse fecit. ultima qua defunc¬
tus est aegritudine. Nam
sibi usserat psalmos dauiticos
qui sunt paucissimi depoeni¬
tentia scribi. ipsosq quater¬
mones iacens in lecto. contra
parietem positos diebus suȩ in¬
firmitatis intuebatur & legebat.
eius aquoquã impediretur : ante
dies ferme dece̾ quã exiret de
corpore anobis postulauit prae
sentibus. nequis adeum ingre¬
deretur : nisi his tantum horis
quibus medici ad inspiciendum
intrabant : uel cum ei refectio¬

Expanded text:
quia me consuluisti, frater dilecquia me consuluisti, frater dilectissime, qua existimaui ueritate et certa caritate, rescripsi; sed ne meliorem, si inueneris, sequaris sententiam, non praescripsi. melius tamen, quod in his periculis prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a sui propositi intentione minime desueverat, post perceptum Baptismum, etiam laudatos Christianos et sacerdotes absque digna et competenti poenitentia exire de corpore non debere. Quod et ipse fecit, ultima qua defunctus est aegritudine: nam sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legebatejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corsentibus, ne quis ad eum ingrederetur, nisi his tantum horis quibus medici ad inspiciendum intrabant,