comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbie contradicit. Plerosq enĩ gula & habũ¬
dantia uini turpit᷑ in luxuriam soluunt:
nes incendunt: non nullos de ꝓposito cas¬
titatis occasioneᷤᷤ oblatȩ deiciunt: qͦsdã sub
impudicitiȩ uigo exempla ꝑditȩ iuuen-¬
tium mitunt. Sunt alii quoꝵ uitam lin¬
gua turpis inflammnat: & t̃pem conscienti-¬
am manifestat. Qui pͥus inuerecundos ser¬
mones aut ꝓferunt libent̾ aut audiunt:
ac deinde paulatim morbo crescente ab ho¬
nestate defitiunt: attritoq pudore uiles
effecti. dum indecent̾ elȩgantes uideri uo-¬
lunt: passim iam turpibꝰ uerbis impudent᷑
insannunt. Hoc eni loquunt᷑ qͥq qͦd dilig̃t:
⁊ delectabilit̃ audiut̃. qͦd assiduis cogitationib
uoluunt. Cogitatio qͥppe ẽ q̃ m̃tẽ sic̃ t̃pis inqͥnat:
ita si fuerit honesta purificat. Aut siñ excogi-¬
tatione facies m̃tis existit.s qͣlitas cogitationiᷤ

Expanded text:
erbiae contradicit. Plerosque enim gula et abunerbiae contradicit. Plerosque enim gula et abundantia vini turpiter in luxuriam solvunt, ogitationes incendunt, nonnullos de proposito castitatis occasiones oblatae dejiciunt, quosdam sub impudicitiae jugum exempla perdite viventium mittunt. 2. Sunt alii quorum vitam lingua turpis inflammat, aut turpem conscientiam manifestat, qui prius inverecundos sermones aut proferunt libenter, aut audiunt, ac deinde, paulatim morbo crescente, ab honestate deficiunt, attritoque pudore viles effecti, dum indecenter elegantes videri volunt, passim jam turpibus verbis impudenter insaniunt. Hoc enim loquuntur quique, quod diligunt; et delectabiliter audiunt quod assiduis cogitationibus volvunt. Cogitatio quippe est quae mentem, sicut turpis inquinat, ita, si fuerit honesta, purificat. Aut si non ex cogitatione facies mentis existit, sed qualitas cogitationis
Abbreviated transcription (Latin):
pidũ. cuiꝰ cupit interitũ: & suꝑbiȩ malo
teneri: qͦd sͥ uigit̾ ingemiscit meliorem
cui inuidet ante ferri. Quis facile potest
quale sit hoc malum uerbis expͥmere:
qͦd inuidꝰ odio hominis ꝑseqͥt᷑ munꝰ diui
nũ in homine: cũ potiꝰ amari homo de¬
beat etiam pro sui meriti scĩtate: Tanto ᷤ¬
muidꝰ habet iusta pena tortores: quantoᷤᷤ
iuidiosꝰ habuerit laudatores. Si quidẽ
inuidiosũ facit excellentia meriti: iiudũ
pena peccati: nec ei ab homine potest ad¬
hiberi remediũ: cuiꝰ ẽ uulnꝰ occultũu¬
id. concupiscentiȩ carnis addictꝰ. nũ¬
quid ñ uidetur nichil habere suꝑ
humiliare luxuriȩ: Et tam̃ nͥ pͥus deo
rebellis existeret. cuiꝰ salubrȩ p̃ceptũ de
ditas ꝓuocaret. In animo eiꝰ diu discep¬
tant dei contẽptꝰ &e metꝰ: s aut contept
dei p̾ponderat. & suꝑbꝰ animꝰ recepta cupi¬
ditate pudicitiam ꝑdit: aut optinet metꝰ.
& animꝰ dõ subiectꝰ cupiditati simul ac su-¬

Expanded text:
pidum, cujus cupit interitum, et superbiae malo teneri, quo sibi jugiter ingemiscit meliorem cui invideat anteferri. Quis facile potest quale sit hoc malum verbis exprimere, quod invidus odio hominis persequitur divinum munus in homine, cum potius amari homo debeat etiam pro sui meriti sanctitate? Tantos invidos habet justa poena tortores, quantos invidiosus habuerit laudatores. Siquidem invidiosum facit excellentia meriti, invidum poena peccati. Nec ei ab homine potest adhiberi remedium, cujus est vulnus occultuid concupiscentiae carnis addictus, nunquid non videtur nihil habere supehumiliare luxuriae? Et tamen nisi prius Deo rebellis existeret, cujus salubre praeceptum de ditas provocaret. In animo ejus diu disceptant Dei contemptus et metus; sed aut contemptus Dei praeponderat, et superbus animus, recepta cupiditate, pudicitiam perdit; aut obtinet metus, et animus Deo subjectus cupiditati simul ac sup
Abbreviated transcription (Latin):
deprimatur: ne cogitationem
uincat. ne in delectationẽ sui
animum rapiat : ne iã sub se
mens eã regere non possit. cui
se libidine dominandi supponit.
He enim p̃sidentis animus ad
elationẽ potestatis suȩ delecta¬
tione rapiatur: recte ꝑ quendã
Sapientẽ dicitur. Ducẽ te
constituerunt. noli extolli: sed
esto in illis. quasi unus exillis.
Hinc etiã petrus ait. Hon do¬
minantes in clero: sed forma facti
gregi. Hinc ꝑ semetipsam ueritas ad
altiora uirtutum merita nos ꝓuo¬
cat : dicens. Scitis quia principes
gentium dominant᷑ eoꝵ: ⁊ qui ma-¬

Expanded text:
deprimatur, ne cogitationem deprimatur, ne cogitationem vincat, ne in delectationem sui animum rapiat, ne jam sub se mens eam regere non possit, cui se libidine dominandi supponit. Ne enim praesidentis animus ad elationem potestatis suae delectatione rapiatur, recte per quemdam sapientem dicitur: Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis . Hinc etiam Petrus ait: Non dominantes in clero, sed forma facti gregis . Hinc per semetipsam Veritas ad altiora nos virtutum merita provocans, dicit: Scitis quia principes gentium dominantur eorum, et qui ma
Abbreviated transcription (Latin):
quanto apud homines inulte
peccamus. Disciplina autem
nr̃a subditos diuino iudicio
tanto liberiores reddit: qͣnto
hic eoꝵs culpas sine uindicta ñ
deserit. Seruanda itaq est.&
in corde humilitas. & in opere
disciplina. Atq int̾ hȩc sollert̃
intuenduri est: ne dum immo¬
deratius custodit᷑ uirtꝰ humilita¬
tis. soluant᷑ uira regiminis. Et
dum p̾latus quisq plus se quam
decet deicit: subditoꝵ uitã re¬
stringere sub disciplinę uinculo
non possit. Teneant gͦ rectores
exterius qđ pro aliors u̾tilitate
suscipunt: Seruent interius
qđ de sua estimatione ꝑtimesẽt.
Sed tamen quibd̾a sign̾is decent̃
erumpentib. eos apudꝰ se humi¬
les esse. etiã subiecti dep̾hen¬
dant : qͣtinus & in auctoritate
eoꝵs. qđ formident uideant: &
de humilitate qđ imitentur ag¬
noscant. Studeant qͥ sine ui¬
termissione qui presunt. ut eoꝵ
potentia qͣnto magna exterius
cernitur. tanto apud eos interiꝰ

Expanded text:
quanto apud homines inulte quanto apud homines inulte peccamus. Disciplina autem nostra subditos divino judicio tanto liberiores reddit, quanto hic eorum culpas sine vindicta non deserit. Servanda itaque est et in corde humilitas, et in opere disciplina. Atque inter haec solerter intuendum est, ne dum immoderatius custoditur virtus humilitatis, solvantur jura regiminis; et dum praelatus quisque plus se quam decet dejicit, subditorum vitam stringere sub disciplinae vinculo non possit. Teneant ergo rectores exterius quod pro aliorum utilitate suscipiunt; servent interius quod de sua aestimatione pertimescunt. Sed tamen quibusdam signis decenter erumpentibus, eos apud se esse humiles etiam subjecti deprehendant, quatenus et in auctoritate eorum, quod formidant videant, et de humilitate quod imitentur agnoscant. Studeant igitur sine intermissione qui praesunt, ut eorum potentia quanto magna exterius cernitur, tanto apud eos interius
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Quasi p̃latũ se esse fr̃ibus
nesciebat: cũ diceret. Facti sumꝰ
paruuili: in medio ur̃m. Et
rursum. Nos autẽ seruos ur̃os
per xp̃m. Sed cum culpam quȩ
corrigi debuisset inuenit. ilico
mag istrũ se esse recoluit: di¬
cens. Quid uultis in uirga ue¬
mam ad uos: Summus itaq
locus bene regitur: cum is qui
preest. uiciis pͦotius quã frĩb
dominatur. Sed cum delinquen¬
tes subditos p̃positi corrigunt.
restat necesse est ut sollicite at¬
tendant. quatinus ꝑ disciplinȩ
debitum culpas quidẽ iure
potestatis feriant: sed ꝑ humi-¬
litatis custodiã. ęquales se ipsis
frĩb qui corriguntur agnosc̃ãt:
quamius plerumq etiã dignũ
est. ut eoscłe quos corrigimus
tacita nobis cogitatione p̃fera¬
mus. Illoꝵ namq ꝑ nos uicia
disciplinę uigore feriuntur:
in his uͦ quȩ ipsi committimus
nec uerbi quidẽ ab aliquo in¬
uectione laceramur. Tanto qͦ
apud dñm obligatiores sumus:

Expanded text:
mus. Quasi praelatum se fratribus esse mus. Quasi praelatum se fratribus esse nesciebat, cum diceret: Facti sumus parvuli in medio vestrum . Et rursum: Nos autem servos vestros per Christum . Sed cum culpam quae corrigi debuisset invenit, illico magistrum se esse recoluit, dicens, Quid vultis? In virga veniam ad vos . Summus itaque locus bene regitur, cum is qui praeest, vitiis potius quam fratribus dominatur. Sed cum delinquentes subditos praepositi corrigunt, restat necesse est ut sollicite attendant, quatenus per disciplinae debitum culpas quidem jure potestatis feriant, sed per humilitatis custodiam aequales se ipsis fratribus qui corriguntur, agnoscant: quamvis plerumque etiam dignum est ut eosdem quos corrigimus, tacita nobis cogitatione praeferamus. Illorum namque per nos vitia disciplinae vigore feriuntur, in his vero quae ipsi committimus, ne verbi quidem ab aliquo invectione laceramur. Tanto ergo apud Dominum obligatiores sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
cornelio. & sese ei humiliter ꝓster¬
nente. immoderatius uenerari
recusauit: seq illi similẽ recog¬
nouit dicens. Surge ne feceris:
& ego ipse homo sum. S cum
ananiȩ & sãphirȩ culpã reppe-¬
rit : mox quanta potentia suꝑ
cȩtõs excreuisset ostendit. Lierbo
namq eoꝵ uitã ꝑculit: quam
spũ ꝑscrutante dep̃hendit. Et
suminum se intra ȩccłam contͣ
peccata recoluit: qđ honore sͥ
uehement᷑ impenso. corã bene
agentib frĩb non agnouit. Illic
communionem ȩqualitatis me¬
ruit scĩtas actionis: hic relus
ultionis ius aꝑuit potestatis.
Paulus bene agentib frĩb pre¬
latum se esse nesciebat: cum di¬
ceret. Non quia dominamur
fidei ur̃ȩ: sed adiutores sumus
gaudũ ur̃i. Atq ilico adiunxit.
Fide enim statis. Acsi io qđ¬
protiilerat aꝑiret dicens. Ideo¬
ñ dominamur ficdi ur̃ȩ: quia fi¬
de statis. Equales enim uobis
sumus : in qͦ uos stare cognosci¬

Expanded text:
Cornelio, et sese ei humiliter prosterCornelio, et sese ei humiliter prosternente, immoderatius venerari recusavit, seque illi similem recognovit, dicens: Surge, ne feceris, et ego ipse homo sum . Sed cum Ananiae et Sapphirae 22 culpam reperit , mox quanta potentia super caeteros excrevisset ostendit. Verbo namque eorum vitam perculit, quam spiritu perscrutante, deprehendit: et summum se intra Ecclesiam contra peccata recoluit, quod honore sibi vehementer impenso coram bene agentibus fratribus non agnovit. Illic communionem aequalitatis meruit sanctitas actionis, hic zelus ultionis jus aperuit potestatis. Paulus bene agentibus fratribus praelatum se esse nesciebat, cum diceret: Non quia dominamur fidei vestrae, sed adjutores sumus gaudii vestri . Atque illico adjunxit: Fide enim statis. Ac si id qprotulerat aperiret, dicens: Ideo non dominamur fidei vestrae, quia fide statis; aequales enim vobis sumus in quo vos stare cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ cũ apud se paruulus. apud
dnm̃ magnus : cũ uͦ apud se ma¬
gnus apparuit. apud dñm par-¬
uulus fuit. Plerumq gͦ dum
ex subiectoꝵs affluentia animus
inflat᷑: in fluxũ suꝑbiȩ ipso po¬
tentiȩ fastigio lenocinante corrũ¬
pitur. Quam uidelicet potentiã
bene regit: qui & tenere illam
nouerit & impugnare. Bene hãc
regit. qui scit per ilła suꝑ culpas
erigi: scit cum illa cęt̾̃is equalita¬
te componi. Humana etenim
mens plerumq extollit᷑. etiam
cum nulla potestate fulcitur:
quantomagis se in altum erigit.
cum ei etiã potestas adiungitur:
Quam tam̃ potestatẽ recte dis¬
pensat. qui sollicite nouerit.¬
& sumere ex illa qđ adiuriat. &
expugnare qđ temptat: & ȩquałe
se cum illa cęt̾ĩs cernere: & tam̃
Se peccantib relo ultionis ante¬
ferre. Sed hanc discretionem
plenius agnoscimus: si pastoris
primi exempla cernamus. Petrꝰ
namq auctore dõ scẽ ȩccłȩ prin¬
cipatum tenens. a bene agente

Expanded text:
modo cum apud se parvulus, apud modo cum apud se parvulus, apud Deum magnus; cum vero apud se magnus apparuit, apud Deum parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in fluxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. Quam videlicet potentiam bene regit, qui et tenere illam noverit et impugnare. Bene hanc regit, qui scit per illam super culpas erigi, et scit cum illa caeteris aequalitate componi. Humana etenim mens plerumque extollitur, etiacum nulla potestate fulcitur, quanto magis se in altum erigit,  ei etiam potestas adjungit? Quam tamen potestatem recte dispensat qui sollicite noverit et sumere ex illa quod adjuvat, et expugnare quod tentat, et aequalem se cum illa caeteris cernere, et tamen se peccantibus zelo ultionis anteferre. Sed hanc discretionem plenius agnoscimus, si Pastoris primi exempla cernamus. Petrus namque auctore Deo sanctae Ecclesiae principatum tenens, a bene agente
Abbreviated transcription (Latin):
ad eius similitudinẽ ducitur:
de quo scriptum est. Omne
sublime uidet: & ipse est rex
suꝑ uniuersos filios suꝑbię. Q
singulare culmen apꝑetens. &
socialem Angłoꝵ uitã despici¬
ens: ait. Pon̾am sedem meam
ad aquilonem: & ero similis altis¬
simo. Miro gͦ iudicio di. intus
foueam deiectionis inuenit: dũ
foris se in culmine potestatis ex¬
tollit. Apostatȩ quippe angło
similis efficit᷑ : dum homo homi¬
nib esse similis dedignatur.
Dic saul post humilitatis meritũ:
in tumorẽ suꝑbiȩ cuilmine pote¬
statis excreuit. ꝑhumilitatem
quippe p̃latus est. ꝑ suꝑbiã reꝓ¬
batus : dño attestante qui ait.
Nonne cũ esses paruulus in oculis
tius: caput te constitui in tribu-¬
bus isrł: Paruulũ se in suis
prius oculis uiderat: sed fultus
temporali potentia. iã se paruu¬
lum non uidebat. Cȩteroꝵs nãq
comꝑationi se p̃ferens: quia plus
cunctis poterat. magnũ se pre
omnib estimabat. Miro autẽ

Expanded text:
ad ejus similitudinem ducitur, ad ejus similitudinem ducitur, de quo scriptum est: Omne sublime videt, et ipse est rex super universos filios superbiae . Qui singulare culmen appetens, et socialem angelorum vitam despiciens, ait: Ponam sedem meam ad Aquilonem, et ero similis Altissimo . Miro ergo judicio intus foveam dejectionis invenit, dum foris se in culmine potestatis extollit. Apostatae quippe angelo similis efficitur, dum homo hominibus esse similis dedignatur. Sic Saul post humilitatis meritum in tumorem superbiae culmine potestatis excrevit: per humilitatem quippe praelatus est, per superbiam reprobatus, Domino attestante, qui ait: Nonne cum esses parvulus in oculis tuis, caput te constitui in tribubus Israel? Parvulum se in suis prius oculis viderat, sed fultus temporali potentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem
Abbreviated transcription (Latin):
tionis intumescit: & dũ ad usũ
cuncta subiacent. dum ad uotũ
uelocit᷑ iussa complentur. dum
om̃s subditi si qua bene gesta
sunt laudib efferunt. male
gestis autẽ nulla auctoritate
contradicunt : dum plerũq lau¬
dant. etiã qđ reꝓbare debuerant:
seductus ab his quȩ infra suppe¬
tunt. suꝑ se animus extollitur.
se dum foris imm̃so fauore cir¬
cumdatur. intꝰ ueritate uacuat᷑ :
atq oblitus sui. in uoces se spar¬
git alienas: talemq se credit
qualem foris audit: non qualẽ¬
se intus discernere debuit.
Subiectos despicit: eosq ȩquales
sibi naturȩ ordine ñ agnoscit.
E quos sorte potestatis excesserit:
transcendisse se etiã uitȩ meritis
credit. Cunctis se estimat ampliꝰ
saꝑe : quib se uidet ampliu ᷤᷤ posse.
In quodã quippe se constituit
culmine apud semetipsũ: & qui
equa cet̃is naturȩ conditione
constringitur: ex ȩquo respicere
ceteros dedignatur. Sicq usq

Expanded text:
tionis intumescit, et dum ad usum tionis intumescit, et dum ad usum cuncta subjacent, dum ad votum velociter jussa complentur, dum omnes subditi, si qua bene gesta sunt, laudibus efferunt, male gestis autem nulla auctoritate contradicunt, dum plerumque laudant etiam quod reprobare debuerant, seductus ab his quae infra suppetunt, super se animus extollitur; et dum foris immenso favore circumdatur, intus veritate vacuatur, atque oblitus sui in voces se spargit alienas, talemque se credit, qualem se foris audit, non qualem intus descernere debuit. Subjectos despicit, eosque aequales sibi naturae ordine non agnoscit; et quos sorte potestatis excesserit, transcendisse se etiam vitae meritis credit. Cunctis se aestimat amplius sapere, qubius se videt amplius posse. In quodam quippe se constituit culmine apud semetipsum, et qui aequa caeteris naturae conditione constringitur, ex aequo respicere caeteros dedignatur; sicque usque
Abbreviated transcription (Latin):
mini. & replete terrã : ꝓtinus
adiunxit: & terror ur̃ ac tremor
sit suꝑ cuncta animalia terrȩ.
Quors uidelicet terror ac tremor
brutis animalib: non autem
hominib cȩteris. natura p̃łatꝰ ẽ.
Et idcirco ei dr. ut ab animalib
& non ab homine timeatur: qͥa
contra naturã suꝑbire est. ab
ȩquali uelle timeri. Et tam̃
necesse est ut rectores a subdi-¬
tis timeantur. quando dm̃
ab eis minime timeri de pre-¬
hendunt: ut humana saltem
formidine peccare metuant:
qui diuina iudicia non formi¬
dant. Nequaquam namq pre¬
positi ex hoc quesito tiniore su¬
ꝑbiant : in quo non suã głam.
sed subditoꝵ iusticiã querunt.
neo enim qđ metum sibi a
ꝑuerse uiuentib exigunt. qͣsi
non hominib sed animalibus
dominantur: quia uidelicet
ex qua parte bestiales sunt
subditi : ex ea debent etiam
formidini iacere substrati.¬
Sed plerumq rector. eo ipso qͦ
cȩtĩs preminet. elatione cogiti¬

Expanded text:
mini, et replete terram; protinus mini, et replete terram; protinus adjunxit: Et terror vester ac tremor sit super cunQuorum videlicet terror ac tremor, brutis animalibus, non autem hominibus caeteris natura praelatus est; et idcirco ei dicitur ut ab animalibus et non ab hominibus timeatur, quia contra naturam superbire est ab aequali velle timeri. Et tamen necesse est ut rectores a subditis timeantur, quando ab eis Deum minime timeri deprehendunt; ut humana saltem formidine peccare metuant, qui divina judicia non formidant. Nequaquam namque praepositi ex hoc quaesito timore superbiunt, in quo non suam gloriam, sed subditorum justitiam quaerunt. In eo enim quod metum sibi a perverse viventibus exigunt, quasi non hominibus, sed animalibus dominantur, quia videlicet 21 ex qua parte bestiales sunt subditi, ex ea debent etiam formidini jacere substrati.Sed plerumque rector eo ipso quo caeteris praeeminet, elatione cogita
Abbreviated transcription (Latin):
it rector bene agentib per
humilitatem sõcius. contra
delinquentium uicia ꝑ zelum
iusticiȩ erectus : ut &e bonis se¬
in nullo preferat: & cum prauoꝵ
culpa exigit. potestatẽ ꝓtinus
sui prioratus agnoscat: quatinꝰ
& honore suppresso. ȩqualem se
subditis bene uiuentib deputet :¬
& erga ꝑuersos iura rectitudinis
non exercere formidet. Nam si
cut in libris moralib dixisse me
memini. liquet qđ om̃s homines
natura ȩquales genuit: sed ua-¬
riante meritoꝵ ordine. alios
aliis culpa postponit. Ipsa autẽ
diuersitas quȩ accessit ex uicio.
diuino iudicio dispensatur: ut
quia om̃is homo ęque stare
non ualet: alter regatur ab al¬
tero. Unde cuncti qui presunt.
non in se potestatem debent
ordinis. sed equalitatẽ pensare
conditionis: nec preesse hominib
gaudeant. sed prodesse. Antiqui
etenim patres nr̃i: non reges ho
minum. sed pastores pecoꝵ fu-¬
isse memorantur. Ꝙ cum noe
dominus filiisq eius benedice¬
ret dicens. crescite. & multiplica¬

Expanded text:
t rector esse bene agentibus per humilitatem socius, contra delinquentium vitia per zelum justitiae erectus, ut et bonis in nullo se praeferat, et cum pravarum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agnoscat, quatenus et honore suppresso, aequalem se subditis bene viventibus deputet, et erga perversos jura rectitudinis non exercere cut in libris Moralibus dixi se me memini , liquet quod omnes homines natura aequales genuit, sed variante meritorum ordine alios aliis culpa postponit. Ipsa autem diversitas quae accessit ex vitio, divino judicio dispensatur; ut quia omnis homo aeque stare non valet, alter regatur ab altero. Unde cuncti qui praesunt, non in se potestatem debent ordinis, sed aequalitatem pensare conditionis; nec praeesse se hominibus gaudeant, sed prodesse. Antiqui etenim patres nostri non reges hominum, sed pastores pecorum, fuisse memorantur. Et cum Noe Dominus, filiisque ejus, benediceret, dicens: Crescite, et multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
stentamur. Si ergo ẽ districtio
uirgȩ quȩ feriat : sit & consola-¬
tio baculi quȩ sustentet. Sit
itaq amor. sed non emolliens:
sit uigor. sed non exasꝑans. Sit
zelus. sed non immoderate seui¬
ens: sit pietas. sed non plusꝗͣ
expediat parcens: ut dum se¬
in arce regiminis iusticia clementiaq
ꝑmiscet: is qui preest. corda subdi¬
tors. & terrendo demulceat: & tam̃
ad terroris reuerentiam demulcendo
constringat. Lit sit rector internoꝵ¬
curam in exterioꝵ occupatione
non minuens: exterioꝵ ꝓuidentiã
internoꝵs sollicitudine non relin¬

Expanded text:
stentamur. Si ergo est districtio stentamur. Si ergo est districtio virgae quae feriat, sit et consolatio baculi quae sustentet. Sit itaque amor, sed non emolliens; sit vigor, sed non exasperans; sit zelus, sed non immoderate saeviens; sit pietas, sed non plus quam expediat parcens; ut dum sein arce regiminis justitia clementiaque permiscet, is qui praeest corda subditorum et terrendo demulceat, et tamen ad terroris reverentiam demulcendo constringat. curam exteriorum occupatione non minuens , exteriorum providentiam in internorum sollicitudine non relin
Abbreviated transcription (Latin):
hine namq est: qđ docente uerita¬
te. ꝑ samaritani studium semiui¬
uus in stabulum diicitur. Et ui-¬
num atq oleum uulnerib euis
adhibetur : ut ꝑ uinum scilicet
mordeantur uulnera: ꝑ oleum
foueantur. Necesse quippe est.
ut quisquis sanandis uulnerib
preest. in uino morsum doloris
adhibeat. in oleo molliciẽ pieta¬
tis : quatinus ꝑ uinũ mundent᷑
putrida: ꝑ oleum sananda fo-¬
ueantur. Miscenda est gͦ leni
tas cum seueritate⁊ faciendum
qđdam ex utroq temperamentũ:
ut neq multa asꝑitate exulce-¬
rentur subditi: neq niimia beni¬
gnitate soluantur. Qđ iuxta
pauli uocẽ. bene illa taberna¬
culi archa significat: in qua
cũ tabulis uirga simul & man¬
na est : quia cũm scripturȩ sa¬
crȩ scientia in boni pastoris pe¬
ctore. si ẽ uirga districtionis: sit
&e manna dulcedinis. Hinc da¬
uid ait. Uirga tua & baculus
tuus: ipsa me consolata sunt.
Uirga enim ꝑciitimur: baculo su¬

Expanded text:
Hinc namque est quod docente VeritaHinc namque est quod docente Veritate , per Samaritani studium semivivus in stabulum ducitur, et vinum atque oleum vulneribus ejus adhibetur, ut per vinum scilicet mordeantur vulnera, per oleum foveantur. Necesse quippe est ut qupraeest, in vino morsum doloris adhibeat, in oleo mollitiem pietatis; quatenus per vinum mundentur putrida, per oleum sananda foveantur. Miscenda ergo tas cum severitate; faciedum quoddam ex utroque temperamentum, ut neque multa asperitate exulcerentur subditi, neque nimia benignitate solvantur. Quod juxta Pauli vocem bene illa tabernaculi arca significat, in qua cum tabulis virga simul et manna est; quia cum Scripturae sacrae scientia in boni rectoris pectore, si est virga 24 districtionis, sit et manna dulcedinis. Hinc David ait: Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt . Virga enim percutimur, baculo su
Abbreviated transcription (Latin):
cum culpa disciplina deprimit᷑:
ne plaga usq ad interitum de¬
fluat. si hanc districtionis seue¬
ritas non coartat. Sed sepe
deterius frangitur. cum fractu¬
ra incaute colligatur: ita ut
grauius scissuram sentiat: si
hanc immoderatius ligamenta
constringant. Unde necesse est.
ut cum peccati uulnis in sub¬
ditis corrigendo restringitur.
magna se sollicitudine etiam
districtor ipse moderetur: qua¬
tinus sic iura disciplinȩ contra
delinquentes exerceat: ut pieta¬
tis uiscera non amitat. Cu¬
randum quippe est: ut retto¬
rem subditis. & matrẽ pietas.
& patrem exhibeat disciplina.
atq int̾ hȩc sollicita circum spe¬
ctione prouidendũ est: ne aut
districtio rigida. aut pietas sit
remissa. Nãm sicut in libris
moralib iam diximus: discipli¬
na uel miscđa multũ destr̃uit᷑.
si una sine altera teneatur. Sed
erga subiectos suos inesse rec¬
torib debet: & iuste consulens
miscda. & pie seuiens disciplina

Expanded text:
cum culpam disciplina deprimit, cum culpam disciplina deprimit, ne plaga usque ad interitum defluat, si hanc districtionis severitas non coarctat. Sed saepe deterius frangitur, cum fractura incaute colligatur, ita ut gravius scissuram sentiat, si hanc immoderatius ligamenta constringant. Unde necesse est ut cum peccati vulnus in subditis corrigendo restringitur, magna se sollicitudine etiam districtio ipsa moderetur, quatenus sic jura disciplinae contra delinquentes exerceat, ut pietatis viscera non amittat. Curandam quippe est ut rectorem subditis et matrem pietas, et patrem exhibeat disciplina. Atque inter haec sollicita circumspectione providendum, ne aut districtio rigida, aut pietas sit remissa. Nam sicut in libris Moralibus jam diximus , disciplina vel misericordia multum destituitur, si una sine altera teneatur. Sed erga subditos suos inesse rectoribus debet et juste consulens misericordia, et pie saeviens disciplina.
Abbreviated transcription (Latin):
post supplicia maneant: indicat dicens.
đ si dixerit malus ille seruus in cor¬
de suo. iuoram facit dñs meus ue-¬
nire: & ceꝑit ꝑcutere conseruos suos.
manducet autẽ & bibat cũ ebriosis.
ueniet dñs serui illius in die qua
non sꝑat. & hora qua ignorat. & dĩ¬
uidet eum: partemq eus ponet
cum ypocritis. Int̾ ypocritas enĩ
iure deputatur: qui ex simulauo¬
nȩ disciplinȩ. ministerium regimi¬
nis uertit in usum dominationis.
tam̃ ñnunquã grauius delinquit᷑:
si int̾ ꝑuersos plus ȩqualitas quam
disciplina custodit᷑. Quia enim
falsa pietate suꝑatus. ferire heli
delinquentes filios noluit: apud
districtum iudicem semetipsum
cum filiis crudeli dampnatione
ꝑcussit. Hinc namq ei diuina
uoce dicitur. Honorasti filios
tuos: magis quam me. Hinc pa¬
stores inc̾repat ꝑ prophetã dicens.¬
Quod fractum est non alligastis:
& qđ abiectum non reduxistis.
Abiectus enim redicit᷑: cum
quisq in culpa lapsus. ad sta
fracturam uͦ ligamen asstr ingit.

Expanded text:
post supplicia maneant indicat, dicens: Quod si dixerit malus ille servus in corde suo: Moram facit Dominus meus venire, et coeperit percutere conservos suos, manducetnus servi illius, in die qua non sperat, et hora qua ignorat, et dividet eum, partemque ejus ponet cum hypocritis . Inter hypocritas enim jure deputatur, qui ex simulatione disciplinae ministerium regiminis vertit in usum dominationis; et tamen nonnunquam gravius delinquitur si inter perversos plus aequalitas quam disciplina custoditur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delinquentes filios noluit, apud districtum judicem semetipsum cum filiis crudeli damnatione percussit . Hinc namque divina ei voce dicitur: Honorasti filios tuos magis quam me . Hinc pastores increpat per prophetam, dicensQuod fractum est non alligastis, et quod abjectum est non reduxistis . Abjectus enim reducitur cum quisque in culpa lapsus, ad statFracturam vero ligamen astringit,
Abbreviated transcription (Latin):
ur pro sit nobis quod a cibis delectabilib ab¬
stinemꝰ: quia tunc nob̾ ꝓderit. quod corpora
nr̃a uł certe corpoꝵ incentiua rigore distrie¬
tioris abstinentiȩ castigamꝰ: si carnalib desi¬
deriis absoluti scĩs uirtutib floreamus. Seo
iam finem liber accipiat: ut de uirtutib ac
uitiis unde hic pauca tetigimꝰ latiꝰ ac ple¬
mꝰ in tercio uolumine donante domino
disputemus¬

Expanded text:
ut prosit nobis quod a cibis delectabilibus abut prosit nobis quod a cibis delectabilibus abstinemus. Quia tunc nobis proderit, quod corpora nostra, vel certe corporum incentiva rigore districtioris abstinentiae castigamus; si carnalibus desideriis absoluti, sanctis virtutibus floreamus. Sed jam finem liber accipiat, ut de virtutibus ac vitiis, unde hic pauca tetigimus, latius ac plenius in tertio volumine, donante Deo, disputemus
Abbreviated transcription (Latin):
stiuentia aut ꝑdat sine adiunctione caritatiᷤ.
aut ꝑeat. Quia gͦ abstinere aut ieumare &̃¬
manichei uł qͥlibet heretici possunt: utpote
qͥ om̃s carnes ñ ꝓ abstinentia s ꝓ immundi¬
tia detestantes. corpora sua panis & aquȩ
ꝑceptione conficiunt: ñ ꝓ magno ducamꝰ.
quando ab his quȩ illi quoq reiciunt ab¬
stinemꝰ s quod abstinentiã nrãm fides cõmen¬
dat. caritasq consupmat. Quas uirtutes illi
ñ habentes. occidere se possunt: edificare aũ
aut ꝑfici tałr abstinendo ñ possunt. Ipsis uero
catholicis xp̃ianis. qͥ siue ñ ualendo abstinere
siue nolendo. om̃ia usui nr̃o concessa cũ gr̃arũ
actione ꝑcipiunt. non nos ꝓpter abstinentiã
preferamꝰ: ne forte plus humilitatis aliarũq
uirtutũ habeant illi. unde iure nobis absti
minuit. & iactantia cunctis inunica uirtu¬
tib. atq ab om̃ib om̃ino uitiis discedamus.

Expanded text:
stinentia, aut perdat sine adjunctione charitatis, stinentia, aut perdat sine adjunctione charitatis, aut pereat. Quia ergo abstinere etiam Manichaei vel quilibet alii haeretici possunt, ut pote qui omnes carnes non pro abstinentia sed pro immunditia detestantes, corpora sua panis et aquae parcitate conficiunt, non pro magno ducamus quando ab his quae illi quoque rejiciunt abstinemus, sed quando abstinentiam nostram fides codat, caritasque consummat, quas virtutes illi non habentes occidere se possunt, aedificari autem aut perfici taliter abstinendo non possunt. Ipsis vero catholicis Christianis, qui sive non valendo abstinere, sive nolendo, omnia usui nostro concessa, cum gratiarum actione percipiunt, non nos propter abstinentiam praeferamus: ne forte plus humilitatis aliarumque virtutum habeant illi, unde jure nobis abstinminuit, et jactantia cunctis inimica virtutibus, atque ab omnibus omnino vitiis discedamus,
Abbreviated transcription (Latin):
augere: nichil ẽ alud. qm ñ tolerandȩ ne-¬
cessitati s intolerande cupiditati seruire. Nec
possum dicere. ut sit unde cotidie pauꝑibus
eroget᷑ mea possideo: quando nemo ꝑfectius
erogauerit eo. qui nichil sͥ ꝑfectionis intentio¬
ne reliquit ex ꝓprio:¬
crumptam̃ sic abstinere uł ieuinare de-¬
bemꝰ ut ñ nos ieuinandi uł abstmendi
necessitati subdamꝰ: ne iam ñ deuoti s inui¬
ti rem uoluntariã faciamꝰ. Si enĩ quos li-¬
bet aduenientes ieiunio int̾misso reficio: ñ
soluo ieuniũ: s impleo caritatis officium.
Ceterũ si ꝑpt̾ abstinentiam spiritales fratres qͦs
noui mea remissione delectari contristo: ab¬
stinentia mea ñ ẽ uirtꝰ dicenda s uitiũ: qm̃qͥ
dẽ ipsa abstinentiȩ ac ieumioꝵ continuatio.
nͥ fuerit quando res exigit ptͣmissa: & me in¬
flat. & fratrẽ meũ cui caritas iubet seruire con-
minẽ catholicũ sola caritas ꝑficiat: & om̃is ab¬

Expanded text:
augere, nihil est aliud quam non tolerandae neaugere, nihil est aliud quam non tolerandae necessitati, sed intolerandae cupiditati servire. Nec possum dicere: Ut sit unde quotidie pauperibus erogetur, mea possideo; quando nemo perfectius erogaverit eo, qui nihil sibi perfectionis intentione relinquit ex prorumtamen sic abstinere vel jejunare debemus, ut non nos jejunandi vel abstinendi necessitati subdamus: ne jam non devoti, sed inviti rem voluntariam faciamus. Si enim quoslibet advenientes, jejunio insolvo jejunium, sed impleo charitatis officium. Caeterum si propter abstinentiam spiritales fratres quos novi mea remissione delectari contristo, abstinentia mea non est virtus dicenda, sed vitium, quoniam quidem ipsa abstinentiae ac jejuniorum continuatio, nisi fuerit quando res exigit praetermissa, et me inflat, et fratrem meum, cui charitas jubet servire, contminem catholicum charitas sola perficiat; et omnis ab
Abbreviated transcription (Latin):
s desideriũ suadeat compescendũ: & illi magiꝰ
parsimoniȩ seruire censendi sint. qͥ sͥ ñ aliqͣ¬
rum rerũ ꝑceptiones s delectationes corpori ᷤ
int̾dicunt. Illi quoq qͥ negata sͥ uini ꝑcepti¬
one diuersoꝵ pocłorumpotionib inundant᷑.
nequaqũã mͥ abstinentiã uident᷑ implere:
qͥ & ad hoc se fortassis a umo suspendunt. ut
mercent᷑ ab hominib laudem: & intͣdicti sͥ¬
uini ꝑceptionẽ. compensant poculi suauioriˢ
uoluptate. In uini enĩ usu abstinens ñ a uino tantũ.
s ab omnibus que accipientes inebriant. uł
ab aliis. que & si ñ ȩbrietatẽ suauitatẽ certe
ꝑcepta conciliant abstinebit. ut sit ueritate
splendidꝰ. intꝰ cauũs: hominib uelut purꝰ.
& deo simulate uirtutis sordib plenus Nec
minꝰ a cupiditate possidendi suꝑflua. qũa
ea quib uti nobis lic et ardent̾ habere
uelle. uł etiam lucris hinc inde quesitis

Expanded text:
sed desiderium suadeat compescendum, et illi magis sed desiderium suadeat compescendum, et illi magis parcimoniae servire censendi sint, qui sibi non aliquarum rerum perceptiones, sed delectationes corporis interdicunt. 2. Illi quoque qui, negata sone, diversorum poculorum potionibus inundantur, nequaquam mihi abstinentiam videntur implere. Qui et ad hoc se fortassis a vino suspendunt, ut mercentur ab hominibus laudem, et interdicti sibi vini compensant poculis suavioribus voluptatum. In vini enim usu non a vino tantum, sed ab omnibus quae accipientes inebriant, vel ab aliis quae etsi non ebrietatem, suavitatem certe percepta conciliant, abstinebit, ut sit veritate splendidus, intus cavus, hominibus velut purus, et Deo simulatae virtutis sordibus plenus. Nec minus a cupiditate possidendi superflua, quam ea quibus uti nolis, ardenter habere velle, vel etiam lucris hinc inde quaesitis
Abbreviated transcription (Latin):
eterum si a quadrupedib abstinentes.
fasianis altilib uł aliis auib p̾ciosis
aut piscib ꝑfruant᷑: ñ mͥ uident᷑ resecare
delectationes sui corporis s mutare: nec pro
abstinentia s uelut ꝓ nescio qua inmunditia.
uł certe quod est ueriꝰ ꝓpt̾ stomachi nausem¬
tis teneritudinẽ. delicatas illas cõmunes ac ui¬
les carnes abicere: quo possint aliis ñ solum
carnib s etiam delicatioribus ac preciosioribus
carnib suas uoluptates explere: cum sicut su-
pra iam patuit. non aliquarũ carnũ quȩ
usui humano concessȩ funt nob̾ naturȩ dãp-¬
nande sint. quas cds instituit: s carnales con-¬
cupiscentiȩ fugiendȩ. quas sensui carnis dia-¬
bolus introdurit. Illi autẽ qui parciores uo
districtiore conqͥrunt: sic ab om̃ib auimalib
uidicant temꝑandum. ut ꝑgrinis pomis
ac sorbitiunculis delicatis ceterisq aliis ĩ ma-¬
nẽ sui corporis impleant appetitum: cum spi-¬
ritalis abstinentia ñ aliquoꝵ ciboꝵ usum.

Expanded text:
eterum si a quadrupedibus abstinentes, phasianis altilibus, vel aliis avibus pretiosis, aut piscibus perfruantur; non mihi videntur resecare delectaabstinentia, sed velut pro nescio qua immunditia, vel certe, quod verius est, pro stomachi nauseantis teneritudine, delicatas illas et minus communes ac viles carnes abjicere, quo poscarnibus, sed etiam delicatioribus ac pretiosioribus carnibus suas voluptates explere: cum, sicut jam supra patuit, non aliquarum carnium, quae usui humano concessae sunt, nobis naturae damnandae sint, quas Deus instituit; sed carnales concupiscentiae fugiendae, quas sensui carnis diabolus introduxit. Illi autem qui parciores viddistrictiore conquirunt, sic ab omnibus animalibus judicant temperandum, ut peregrinis pomis, ac sorbitiunculis delicatis, caeterisque aliis cibis, immanem sui corporis impleant appetitum: cum spiritualis abstinentia non aliquorum ciborum usum,
Abbreviated transcription (Latin):
se. constantiȩ de iosue. benignitatis de samu¬
ele: miscłie de dauid: abstinentiȩ de daniele.
Sic & cetera facta pͥoꝵ. qͦ labore. qͦ moderami¬
ne. quaue intentione uł compunctione ge-¬
rantur: uir sc̃s imitando considerat . xii. Be
xii.Be

Expanded text:
se, constantiae de Josue, benignitatis de Samuse, constantiae de Josue, benignitatis de Samuele, misericordiae de David, abstinentiae de Daniele; sic et caetera facta priorum quo labore, quo moderamine, quave intentione, vel compunctione gerantur, vir sanctus imitando considerat. CAPUT XII.
Abbreviated transcription (Latin):
litudine fpecies facta formet᷑. sicq fit ad imagi-¬
nem similis ille. qͥ ad similitudinẽ uiuit ima¬
giis. Q ui sem̃ uirũ imitat᷑ quasi exemplar
aliquod intuet᷑. seq in illo qͣsi in speculo ꝓspi.¬
cit: ut adiciat quod decẽ uirtutis agnoscit.
Minꝰ enim seipsum homo ex semetipso consi¬
derat: s dum alt̾m intendit: id qͦd minus est
lumns adicit. ꝑ fectoꝵ est iam uiroꝵ ñ qũe-¬
libet sc̃oꝵ imitando: s ipsam ueritatẽ intu-¬
endo: ad cuiꝰ imaginẽ facti sunt iusticiam
oꝑari. Hoc indicat quod scribit᷑. faciamꝰ homi¬
nẽ ad imagnẽ & similitudinẽ nr̃am: qͥa ip-¬
sam intelligendo imitat᷑ diumnitatẽ: ad cuiꝰ
factus est similitudinẽ. Iste gͦ tantꝰ est. ut ñ
egeat homine demonstratore iusticiȩ: s ipsã
petro: caritatis ex ioħe: obedientiȩ de abra-¬
ham. pacientie de ysaac. tolerantiȩ de iacob:
castimoniȩ de ioseph. mansuetudinis de moy¬

Expanded text:
litudine species picta formetur; sicque fit ad imagilitudine species picta formetur; sicque fit ad imaginem similis ille qui ad similitudinem vivit imaginis 10. Qui sanctum virum imitatur, quasi exemplar aliquod intuetur, seseque in illo, quasi in speculo, perspicit, ut adjiciat quod deesse virtutis agnoscit. Minus enim seipsum homo ex semetipso 207 considerat; sed dum alterum intendit, id quod minus est luminis adjicit. 11. Perfectorum est jam virorum non quemlibet sanctorum imitando, sed ipsam veritatem intuendo, ad cujus imaginem facti sunt, justitiam operari. Hoc indicat, quod scribitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram , quia ipsam intelligendo imitatur divinitatem, ad cujus factus est similitudinem. Iste ergo tantus est, ut non egeat homine demonstratore justitiae, sed ipsamPetro, charitatis ex Joanne, obedientiae ex Abraham, patientiae ex Isaac, tolerantiae ex Jacob, castimoniae ex Joseph, mansuetudinis de Moy
Abbreviated transcription (Latin):
At contra dum & cds preceptis nos ammoneat. et
uitȩ scõꝵ boni oꝑis nob̃ exempla ꝓponant: nul¬
la ẽ iam de reatu excusatio: qͥa & lex dĩ aures
nr̃as cotidie pulsat: & factoꝵ docum̃ta bonoꝵ
cordis nr̃i intima ꝓuocant. Q si prauoꝵ sepe se-¬
cuti sumꝰ exempla: cur ñ initem̃ scõꝵ digna &
deo placita facta: Ꝙ si apti fuimꝰ mmutari iniqͦs
in malũ. cur pigri sumꝰ mutari iustos in bo-¬
num: Orandꝰ est d̾s ut uirtutes quas scĩs p̃¬
parauit ad coronam: nob̾ ad ꝓfectũ sinit posite
ñ ad penam. Proficient autẽ ad ꝓfectũ nr̃m:
si tot exempla uoluerimꝰ imitari uirtutũ. Cer¬
te si ea potius adu̾sati qͣm mutati fuerimus:
ad clampnationẽ nr̃am erunt: qͥa ea legendo
implere negleximꝰ. Q ulti uitã scõꝵ imitant᷑.
& de morib altiꝰ esfigiẽ uirtutis sumunt: tam-¬
qu̾a si imago quelibet intendatur. & de eiꝰ simi¬

Expanded text:
At contra, dum et nos Deus praeceptis suis admoneat, et At contra, dum et nos Deus praeceptis suis admoneat, et vitae sanctorum boni operis nobis exempla proponat, nulla est jam de reatu excusatio, quia et lex Dei aures nostras quotidie pulsat, et factorum documenta bonorum cordis nostri intima provocant. 7. Et si pravorum saepe secuti sumus exempla, cur non imitemur sanctorum digna, et Deo placita facta? et si apti fuimus imitari iniquos in malum, cur pigri sumus imitari justos in bonum? 8. Orandus est Deus, ut virtutes quas sanctis praeparavit ad coronam, nobis ad profectum sint positae, non ad poenam. Proficient autem ad profectum nostrum, si tot exempla voluerimus imitari virtutum. Certe si ea potius aversati quam imitati fuerimus, ad damnationem nostram erunt, qui ea legendo implere negleximus. 9. Multi vitam sanctorum imitantur, et de moribus alterius effigiem virtutis sumunt, tanquam si imago quaelibet intendatur, et de ejus simi
Abbreviated transcription (Latin):
multũ ꝓsunt exempla bonoꝵ. Nam extra ꝑ¬
tendunt docum̃ta bonoꝵ quȩ imitent᷑ ad me-¬
liꝰs ꝓponunt. sͥ exempla maloꝵ. quȩ ad suoꝵ¬
moꝵ ꝑu̾sitatẽ mitent᷑ in peius. Ob hanc uti-¬
litatẽ scͥbunt᷑ scõꝵ ruinȩ &e reparationes: ut
spem faciant saluti humanȩ: ne quisqͣm post
lapsum penitendo desperet ueniam: du conspi-¬
cit scõꝵ reparationẽ fuisse etiam post rumã.
Sciant flagitio dediti. ad qũa utilitatẽ eoꝵ ex¬
empla ꝓponunt᷑ scõꝵ: scilicet ut aut sint quoᷤ
imitent᷑ ad reparationẽ: aut certe ex eoꝵ com-¬
paratione duriꝰ de inobedientia puniantur
Propterea uirtutes scñz ad exemplum nr̃m ds̃ ꝓ-¬
posuit: ut quanto de imitatione eoꝵ conferri
possunt nob̃ iusticiȩ p̃mia: tanto de ꝑseuerantia
mali fint grauiora tormenta. S i autẽ ad boni
incitam̃tum diuina qͥb ammonem̃ precepta
deeẽnt: pro lege nob̾ scõꝵ exempla sufficerent.

Expanded text:
multum prosunt exempla bonorum. Mormultum prosunt exempla bonorum. Mortendunt documenta bonorum, quae imitentur ad melius; sed proponunt sibi exempla malorum, quibus ad suositatem utantur in pejus. 3. Ob hanc utilitatem scribuntur sanctorum ruinae et reparationes, ut spem faciant salutis humanae, ne quisquam post lapsum 206 poenitendo desperet veniam, dum conspicit sanctorum reparationem fuisse etiam post ruinam. 4. Sciant flagitio dediti ad quam utilitatem eorum exempla proponantur sanctorum, scilicet, ut aut sint quos imitentur ad reparationem, aut certe ex eorum comparatione durius de inobedientia puniantur. 5. Propterea virtutes sanctorum ad exemplum nostrum Deus proposuit, ut quanto de imitatione eorum conferri possunt nobis justitiae praemia, tanto de perseverantia mali sint graviora tormenta. 6. Si enim ad boni incitamentum divina, quibus admonemur, praecepta deessent, pro lege nobis sanctorum exempla sufficerent.
Abbreviated transcription (Latin):
quo firmiꝰ duri itineris labores inchoant &
consũmant. Quidã pͥmo conu̾sionis calore
ad uirtutes sese accingunt: accedente uͦ ꝓgres¬
su. du immoderate terrenis reb incumbunt:
puluere infuni appetitꝰ obscurant᷑. Vnde & do-¬
minꝰ de bonis seminib dicit. Quod autẽ ceci-¬
dit in spinis. hii sunt qͥ audiunt u̾bũ di: &
sollicitudine scłi uł fallatia diuitiarũ suf¬
focant uerbum: & sine fructu efficiunt᷑. Nuꝑ
conũsi: nequaqͣm debent in curis ext̾ĩorib ꝓ¬
uehi. Nam si implicent᷑: confestim quasi pła¬
tata arbuscula & necdłu radice prefixa. con-¬
cutiuntur parit̾ & arescunt. Ualet int̾lum
conũsis: pro animi salute mutatio loci. P le-¬
rumq enim łu mutatur locus: mutatur
& mentis affectꝰ. Congruũ enĩ est inde etiã
corporalit̾ euelli: ubi quisq illecebris deser-¬
uiuit. Nam locꝰ ubi quisq prauȩ uixit. hoc
ni aspectũ mentis opponit: qͦd semꝑ ibi uł

Expanded text:
quo firmius duri itineris labores et inchoant et quo firmius duri itineris labores et inchoant et consummant. 5. Quidam primo conversionis calore ad virtutes sese accingunt, accedente vero progressu, dum immoderate terrenis rebus incumbunt, pulvere infimi appetitus obscurantur; unde et Dominus de bonis seminibus dicit: Quod autem cecidit in spinis, hi sunt qui 205 audiunt verbum Dei , et sollicitudine saeculi, vel fallacia divitiarum suffocant verbum, et sine fructu efficitur. 6. Nuper conversi nequaquam debent in curis exterioribus provehi. Nam si implicentur, confestim, quasi plantata arbuscula, et necdum radice praefixa, concutiuntur pariter et arescunt. 7. Valet interdum conversis pro animae salute mutatio loci. Plerumque enim, dum mutatur locus, mutatur et mentis affectus. Congruum est enim inde etiam corporaliter avelli, ubi quisque illecebris deservivit; nam locus ubi prave quisque vixit, hoc in aspectu mentis opponit quod semper ibi v
Abbreviated transcription (Latin):
conũsio in pͥstinos errores reducit: ac
rursum mundanis errorib immergaris. Te-
pore mentis euigilauerit: ea quȩ leuia esti¬
mabat. confestim quasi horrenda atrociaq ꝑ-¬
timescit. F raus & desidia: in om̃i bono opere
ꝑtimeuda est. F raud̾e cd̃o faeimus: quotiens de
bono oꝑe nr̃o nosmetipsos ñ dm laudamꝰ. De¬
sidiam agimꝰ: quotiens ꝑ torporẽ langiude
ea quȩ dei sunt oꝑamur. Om̃is ars huiꝰ scłi̾:
stremios amatores habet ͤad exequendum ꝓm-¬
tissimos. & hoc ꝓuide fit: quia p̃sentẽ habet
oꝑis sui remunerationẽ. Ars uͦ diumm timoris
plerosq habet sectatores languidos tepidos:
pigritiȩ mercia congelatos. S hoc ꝓinde fit:
quod labor eoꝵ non pro presenti s ꝓ futura re-¬
muneratione differtur. Idoq dum eoꝵ laboiẽ
mercedis retributio ñ statim conseqͥt᷑: spe pe¬
ne dissoluta languescunt. Unde & illoꝵ mag
augmento solidiori confũmant: atq eo ad ꝓ¬
merendam retributionẽ clariores p̃parantur:

Expanded text:
conversio in pristinos errores reducit, ac rursus mundanis erroribus immergaris. 2. pore mentis evigilaverit, ea quae levia existimabat confestim, quasi horrenda atque atrocia pertimescit. 3. Fraus et desidia in omni bono opere formidanda est. Fraudem facimus Deo, quoties de bono opere nostro nosmetipsos, non Deum laudamus. Desidiam vero agimus, quoties per torporem languide ea quae Dei sunt operamur. 4. Omnis ars saeculi hujus strenuos amatores habet, et ad exsequendum promptissimos; et hoc proinde fit, quia praesentem habet operis sui remunerationem. Ars vero divini timoris plerosque habet sectatores languidos, tepidos, pigritiae inertia congelatos; sed hoc proinde, quod labor eorum non pro praesenti, sed pro futura remuneratione differtur. Ideoque dum eorum laborem mercedis retributio non statim consequitur, spe pene dissoluta languescunt. Unde et magna illaugmento solidiore consummant, atque eo ad promerendam retributionem clariores praeparantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Non alit̾ inuidi uidendo uelut parietẽ. uirtu¬
tes dissimulant: uitia uͦ ꝑ quirunt. ꝑ quȩ eoꝵ
conscientiã urant: xxyi. De simulatione.
raudulentiȩ genꝰ immodu faretrȩ subti-¬
lit̾ insidiarũ sagittas celat. ut falsam
faciat securitatẽ: decipiatq eũ callide: contͣ
quẽ molitur occulte. Cauendꝰ ẽ inimicꝰ qui
manifestus ẽ: s magis ille qͥ uideri ñ potest.
Facile enĩ uincimꝰ quȩ uidemꝰ: quȩ aũ ñ uide¬
mꝰ. difficile a nob̃ expellimꝰ. Raro nocetur
homo ab extraneis: si sui eũ ñ noceant. Ma¬
gis enĩ insidiis nr̃oꝵ qũã alioꝵ ꝑielitamur.
tam diu deceptor. bonitatẽ simulat: quousq
fallendo decipiat:¬

Expanded text:
Non aliter invidendo invidi, velut parietem, virtuNon aliter invidendo invidi, velut parietem, virtutes dissimulant, vitia vero perquirunt, per quae eorum conscientiam urant. CAPUT XXVI. De simulatione. 1. Fraudulentiae genus in modum pharetrae subtiliter insidiarum sagittas celat, ut falsam faciat securitatem, decipiatque callide eum contra quem molitur occulte. 2. Cavendus est inimicus qui manifestus est, sed magis ille qui videri non potest. Facile enim vincimus quae videmus, quae autem non videmus difficile a nobis expellimus. 3. Raro nocetur homo ab extraneis, si sui eum non laedant. Magis enim insidiis nostrorum quam aliorum periclitamur. tandiu deceptor veritatem simulat, quousque fallendo decipiat
Abbreviated transcription (Latin):
sublime uidet: & ipse ẽ rex suꝑ om̃s filios
suꝑbiȩ. Nulla est uirtͦ. quȩ ñ habeat contra-¬
rium inuidiȩ mału. Sola miseria caret in¬
uidia: qͥa nemo inuidet misero: eui reuera
ñ liuor obicit᷑. s sola miscdia adhibetur.
Multi & bonos imitari nolunt: & de bonoꝵ
ꝓfectib inuidiȩ liuore tabescunt. Quo fit.
tiam det̾orent᷑. & bonos a recto studio qnͣtum
in ipsis ẽ si potuerint deprauare conent᷑. Qñdo
malos boni ꝓficere uident. ñ scandalrrentur:
s qu̾e sint finẽ habituri maxine cogitent.
Hoc om̃is inuidꝰ alienis uirtutib p̾stat: quod
beato iob sathan p̃stitit. Nam du emulatur
dit diabolus ꝓsternere posse: inde eiꝰ aucta st̃
merita: atq inde elaruerunt probabiliora pa¬
tientiȩ docum̃ta. Ita requirunt inuidi aditũ
malȩ famȩ ꝑ qũe bonoꝵ uitã maculent: sic̃
querebant ostium sodonitȩ. qͦ domũ loth
nocituri introirent. Iili uͦ cecitate erroris de¬
tenti parietes uidebant: ostiũ ñ inueniebast.

Expanded text:
 rex super omnes filios superbiae . » Nulla est virtus, quae non habeat contrarium invidiae malum. Sola miseria caret invidia, quia nemo invidet misero, cui revera non livor objicitur, sed sola misericordia adhibetur. Multi et bonos imitari nolunt, et de bonorum perfectibus invidiae livore contabescunt. Quo fit diam deteriorentur, et bonos a recto studio quantum in ipsis est, si potuerint, depravare conentur. Quando boni malos proficere vident, ne scandalizentur, sed quem sint finem habituri maxime cogitent. Hoc omnis invidus alienis virtutibus praestat: quod beato Job Satan praestitit . Nam dum cumulatus dit diabolus posse prosterni, in eo aucta sunt merita, atque inde tientiae documenta. 8. Ita requirunt invidi aditum malae famae, per quam bonorum vitam maculent, sicut quaerebant ostium Sodomitae, quo domum Lot nocituri introirent. Illi vero caecitate erroris percussi, parietes videbant, ostium non inveniebant.
Abbreviated transcription (Latin):
mone. Noli arguere derisorem: ne oderit te:
in de inuidꝰ contabescit. H omines prauȩ ui
uentes. sic̃ de bonoꝵ lapsib gratulant᷑: ita de
eoꝵ rectis factis boniq ꝑseuerantia confun-¬
dunt᷑. Inuidꝰ membrũ ẽ diaboli. cuiꝰ inuidia
mors introuit in orbem t̾rarum: sic̃ & suꝑbꝰ

Expanded text:
mone: Noli arguere derisorem, ne oderit te .mone: Noli arguere derisorem, ne oderit te .inde invidus coventes sicut de bonorum lapsibus gratulantur, ita de eorum recte factis bonique perseverantia confunduntur. Invidus membrum est diaboli, ob cujus invidiam mors introivit in orbem terrarum