comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
homini prodesse postm ortem si fidei suorum humando eius corpori talis
prouideatur locus in quo appareat : Opitulatio etiam isto modo quae sita sc̃orã
sed cum haec ita sunt quo modo huic opinioni contranum ar omits quoda seđnꝰ
a postolus omnesenim stabimus ante tribunal xp̃i ut feratunus qusq. sedm
ea qua epercorpus gesset si uebonum siue malum monto suts ude eisoenos¬
ficas Haet quippe a postolica sententia ante mortem ad monetfieri quod pos¬
sit prodes sopost mortem non tunc quando iam recipiendum est quod quis¬
q gesserit antemortem. Verum haec ita soluitur quaestio qm̃ quodam uitȩ
genere ad quiritur dum in hoccorpore uiuitur utaliquid ad uiuent ista de¬
functos ac perho c secundumea quae percorpus gesserunt eis quae post
corpus religiose proillis facta fuerbnit adiuuatur : sunt enim quos nihd
omnino adiuuantista siue proeis fiant quorum tam mala sunt merita

Expanded text:
homini prodesse post mortem, si fide suorum humando eius corpori talis homini prodesse post mortem, si fide suorum humando eius corpori talis prouideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. Sed cum haec ita sint, quomodo huic opinioni contrarium non sit quod dicit apostolus: omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum, non te satis uidere significas. haec quippe apostolica sententia ante mortem admonet fieri quod possit prodesse post mortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere adquiritur, dum in hoc corpore uiuitur, ut aliquid adiuuent ista defunctos, ac per hoc secundum ea quae per corpus gesserunt eis quae post corpus religiose pro illis facta fuerint adiuuantur. sunt enim, quos nihil omnino adiuuant ista, siue pro eis fiant, quorum tam mala sunt merita,
Abbreviated transcription (Latin):
iuscĩ tatituae co epis cope uenerande pauline rescriptorum debi¬
tor fui. ex quo mihi scripsisti perhomines filiaenostrae nelegio¬
sissimae floriae. quaerens ame utrum peo sit cuiq. postmortẽ
quod corpus eius apud sc̃i alicuius memoriam sepelitur: Hoc enĩ
abste uidua memorata petiuerat prode functo in eis partibus suo filio
& rescripseras consolans eam idq etiam nuntians decadauere fidelis
uiuenis cynegu quod paterno & pio affectu desiderauit es se completũ
ut scilic& inbeatissimifelicis confessoris basilica poneretur .: Qua occasio¬
ne factum est ut per eosdem perlatores litterarum tuarum &iam mihi
scriberes ingerens huius cemodi quaestionem atq. utres ponderem quid
inde mihiuideretur exposcens nec tacens ipse quid sentias : nam dicis
uideritibi non esse in anes motus animarum religiosorum atq fidelum
prosuis itacurantium. adungis etiam uacare non posse quod uniuersa
prode functis ecclesia supplicare consueuit. ut hinc & illud conicipossit

Expanded text:
ctitati tuae, coepiscope uenerande Pauline, rescriptorum debitor fui, ex quo mihi scripsisti per homines filiae nostrae religiosissimae Florae, quaerens a me, utrum prosit cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur. hoc enim abs te uidua memorata petiuerat pro defuncto in eis partibus suo filio et rescripseras consolans eam: idque etiam nuntians de cadauere fidelis iuuenis Cynegii, quod materno et pio affectu desiderauit, esse conpletum, ut scilicet in beatissimi Felicis confessoris basilica poneretur. qua occasione factum est, ut per eosdem perlatores litterarum tuarum etiam mihi scriberes, ingerens huiusce modi quaestionem, atque ut responderem quid inde mihi uideretur, exposcens nec tacens ipse quid sentias. nam dicis uideri tibi non esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ista curantium. adiungis etiam uacare non posse, quod uniuersa pro defunctis ecclesia supplicare consueuit, ut hinc et illud conici possit,
Abbreviated transcription (Latin):
uentib eos inqua figura uoluerint & maxime quando ab eis & tor quaeri dac¬
mones inomnib: confitent᷑ & roganteos ut parcant sibi an ista fiant dinutu per
angelicas potestates in honore cõmendationẽq scorũ ad utilitatẽ hominũ illis
in sũma quiete positis & adalia longemeliora uisa uacantib seorsus a nobis
orantibusq pronobis. Nã mediolani apud scõs protasiũ & geruasuim mar¬
tyres expresso nomine sicut de functorũ quos eodẽ modo cõ memo rabant
adhucuiuũ homines epis copũ confitebanturambrosiũ atq. ut sibi parceret
obsecrabant illo aliud a gente atq hoc cũ ageret᷑ omnino nesciente anuero
aliquando ꝑ ipsã praesentiã martyrũ fiant ista aliquando ꝑ angelorũ & utrũ
possint uel quib signis possint a nobis duo ista discerni an easentire acdi¬
uidicare nonualeat nisi quiab etilluddonũ ꝑ di sp̃m diuidentẽ propria

Expanded text:
dentibus eos in qua figura uoluerint, et maxime quando ab eis se torqueri daedentibus eos in qua figura uoluerint, et maxime quando ab eis se torqueri daemones in hominibus confitentur et rogant eos, ut pareant sibi, an ista fiant dei nutu per angelicas potestates in honorem commendationemque sanctorum ad utilitatem hominum illis in summa quiete positis et ad alia longe meliora uisa uacantibus seorsum a nobis orantibusque pro nobis; nam Mediolani apud sanctos Protasium et Geruasium martyres expresso nomine sicut defunctorum, quos eodem modo commemorabant, adhuc uiuum daemones episcopum confitebantur Ambrosium atque ut sibi parceret obsecrabant illo aliud agente atque hoc cum ageretur omnino nesciente; an uero aliquando per ipsam praesentiam martyrum fiant ista, aliquando per angelorum; et utrum possint uel quibus signis possint a nobis duo ista discerni, an ea sentire ac diiudicare non ualeat, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
poris sui sicut nos ipsos in effigienr̃i corporis sõniamꝰ. an ipso aliud agente uel
sidor miebat aliud sõniante si ue perangelũ siue quocũq. alio modo in mulierissõ¬
nio tabs facta sit uisio atq id futurũ ut ipse promuteret prophetiae spũreue¬
lante per sciuerit : sienĩ ipse interfuit somnianti mirabiligratia utiq id potuit
nonnatura & dimunere non propria facultate : si autẽ ipso aliudagente siue
dor miente & uisis aliis occupatũ eũ muli eruidit in somnis profectotale aliquid
factum est quale illud est quod in a postolorũ actib legimus ubi dñs ihs loquit᷑
annaniae desaulo & indicat ei quod saulus uidit ad seuenientẽ annaniã. cum hoc
annanias ipsenesciret quod libet horũ mihi respondere ille homodĩ & demarty¬
rib. ab illo ꝑgerẽ quaerereutrũ ipsi ad sint in somnis uel quocũq alio modo ui¬

Expanded text:
poris sui, sicut nos ipsos in effigie nostri corporis somniamus, an ipso aliud agente uel, poris sui, sicut nos ipsos in effigie nostri corporis somniamus, an ipso aliud agente uel, si dormiebat, aliud somniante siue per angelum siue quocumque alio modo in mulieris somnio talis facta sit uisio, atque id futurum, ut ipse promitteret, prophetiae spiritu reuelante praesciuerit. si enim ipse interfuit somnianti, mirabili gratia utique id potuit, non natura, et dei munere, non propria facultate; si autem ipso aliud agente, siue dormiente et uisis aliis occupato, cum mulier uidit in somnis, profecto tale aliquid factum est, quale illud est, quod in apostolorum Actibus legimus, ubi dominus Iesus loquitur Ananiae de Saulo et indicat ei, quod Saulus uidit ad se uenientem Ananiam, cum hoc Ananias ipse nesciret. quodlibet horum mihi responderet ille homo dei, et de martyribus ab illo pergerem quaerere, utrum ipsi adsint in somnis uel quocumque alio modo ui
Abbreviated transcription (Latin):
istorũ sed etiã plura unũ habere posse non ambrgo. Iohannesergo iste cuidã muli¬
eri religiosissiȩ in patienter eumuideri cupienti atq. ut hoc impetra ret.
permaritũ suũ uehementer instanti cum illenollet qm̃idnũ quã ꝑmiserat femi¬
nis uade in quit dicuxorituae uidebit me nocte proxima sedinsõnis. & factum ẽ
monuitq illam quic quid fidelẽ coniugatã monerioportebat : Quae cũ euigi¬
las set talem se uidis se hominẽ diuirosao qualẽ ille eũ nouerat & quic abillo aud¬
erit indicauit  qui hoc abeis com perit retulit mihiuir. grauis & nobilis & dignis¬
simcredi sed sullũ sc̃m monachũ ipseuidissem quia sicut fertur patienti ssime in ter¬
rogabatur & sapientis simeres pondebat. qua esissẽ abeo qđ ad istã pertinet
qua estionẽ utrũ ipse adillã feminã uenis set in somnis idẽ spiritus eiꝰ ineffigie cor¬

Expanded text:
istorum, sed etiam plura unum habere posse non ambigo. Iohannes ergo iste cuidam muliistorum, sed etiam plura unum habere posse non ambigo. Iohannes ergo iste cuidam mulieri religiosissimae inpatienter eum uidere cupienti atque ut hoc inpetraret per maritum suum uehementer instanti, cum ille nollet, quoniam id numquam permiserat feminis, uade, inquit, dic uxori tuae, uidebit me nocte proxima, sed in somnis. et factum est: monuitque illam quidquid fidelem coniugatam moneri oportebat. quae cum euigilasset, talem se uidisse hominem dei uiro suo, qualem ille eum nouerat, et quid ab illo audierit, iudicauit. qui hoc ab eis conperit, retulit mihi, uir grauis et nobilis et dignissimus credi. sed si illum sanctum monachum ipse uidissem, quia, sicut fertur, patientissime interrogabatur et sapientissime respondebat, quaesissem ab eo, quod ad istam pertinet quaestionem, utrum ipse ad illam feminam uenisset in somnis, id est spiritus eius in effigie cor
Abbreviated transcription (Latin):
sentiã mur drã asi q uando perangelos susciprenter perronã martrũ desi niren
audeo mallẽ abscientib ista perqurere: neq enĩ nemo est quib decsdas nonqui
apłm quidicit unicuiq darimanisestationẽ sp̃s ad utilitatẽ. ABi qu E enmrdit
datur perspm̃ sermorapientiae alii sermoscientiae secundũ eundesine iqut
autẽ fides in eodẽspũ aludonatiocurationũ in unospũ. aluo perationes uirtutũ
alu prophȩtia aluiduudicatio spirituum alii genera linguarũ alii iuterprecatio
linguarũ : Omã autẽ haeoo peratur unus atq idem sp̃r diuidens propria unicuq
data est udicatios pirituũ ipsescit ista sicut scienda sunt talem fuisse credendũ ẽ
illũ iohiannẽ monachum quẽ debelliciuilis euentumaiortheo dosius consuluitim¬
perator. habebat quippe etiam prophetiã neq eñĩ singulos singula numera

Expanded text:
sentiam martyrum, aliquando per angelos suscipientes personam martyrum, definire non sentiam martyrum, aliquando per angelos suscipientes personam martyrum, definire non audeo. mallem ab scientibus ista perquirere. neque enim nemo est, qui haec sciat, non qui undum apostolum, qui dicit unicuique dari manifestationem spiritus ad utilitatem. alii quidem, inquit, datur per spiritum sermo sapientiae; alii sermo scientiae secundum eundem spiritoperationes uirtutum; alii prophetia, alii diiudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio linguarum: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus diuidens propria unicuique data est diiudicatio spirituum, ipse scit ista sicut scienda sunt. Talem fuisse credendum est illum Iohannem monachum, quem de belli ciuilis euentu maior Theodosius consuluit imperator: habebat quippe etiam prophetiam. neque enim singulos singula munerum
Abbreviated transcription (Latin):
memoriae siue praetersuas memorias ubicũq. ad esse sentiuntur. anipsis in
loco suis meritis congruo ab omni mortalium conuersatione semotis & tamen
generaliter orantib pro indigentias supplicantũ sicut nos oramus promortuis
quib: utiq. non praesentamur. neo ubi sint uel quid agant scimus ds̃ omnipo¬
tens quiestubiq praesens neo concretus nobis neo remotus a nobis. Ex audiens
martrũ preces perangelica ministeria usq: quaq diffusa praebeat hominib:
ista solatia quib in huius uitae miseria udicatesse praebenda & suorũ marty¬
rũ merita. ubiuult quando uult quomodo uult maximeq pereorũ memorus
qm̃ hoc nouit expedire nobis ad ȩdificandam fidẽ xp̃i procuiuis illi confessione
ut ame possit attingi abstrusior quã ut a meualeat ꝑscrutari & ideo quid horũ
duorũ sit anuero fortassis utrũq. sit ut aliquando ista fuant periprã prae¬

Expanded text:
memoriae siue praeter suas memorias, ubicumque adesse sentiuntur, an ipsis in memoriae siue praeter suas memorias, ubicumque adesse sentiuntur, an ipsis in loco suis meritis congruo ab omni mortalium conuersatione remotis et tamen generaliter orantibus pro indigentia supplicantum — sicut nos oramus pro mortuis, quibus utique non praesentamur nec ubi sint uel quid agant scimus — deus omnipotens, qui est ubique praesens nec concretus nobis nec remotus a nobis. exaudiens martyrum preces, per angelica ministeria usquequaque diffusa praebeat hominibus ista solacia, quibus in huius uitae miseria iudicat esse praebenda, et suorum martyrum merita ubi uult, quando uult, quomodo uult, maximeque per eorum memorias, quoniam hoc nouit expedire nobis ad aedificandam fidem Christi, pro cuius illi confessione ut a me possit adtingi, et abstrusior, quam ut a me ualeat perscrutari. et ideo quid horum duorum sit, an uero fortassis utrumque sit, ut aliquando ista fiant per ipsam prae
Abbreviated transcription (Latin):
rexit . ideo mortuus omnis quando uult surgit : auteo modo auigilantedor puens
excitatur : alii sunthumanarũ limites rerũ aliadiuinarũ signa uirtutũ. alia st̃
qua e naturaliter alia quae mirabilia fint: Quãuis & natura eđs ad situt sit&
miraculis natura non desit  Non igiturideo putandũ est uiuorũ reb quos libetin¬
ter esse possede functos qm̃ quibusdã sanandis uel adiuuandis margyresad sunt : sed
ideo potius intellegendũ est quod perdiuinam potentiam martyres uiuorũ reb
inter sunt qm̃ defuncti peruaturã propriam uiuorũ reb interesse nonposst̃ : quan¬
quã ista quaestio uires intellegentiaem eae uincit. que ad modum opitulentur mar¬
tyres his quos pereos certũ est ad uiuari : utrũ ipsi perseipsos ad sint unotem pr
tam diuersis locis & tanta interse longinquitate discretis siueubi sunt eorum

Expanded text:
rexit, ideo mortuus omnis, quando uult, surgit aut eo modo exanimis a uiuente quomodo a uigilante dormiens rexit, ideo mortuus omnis, quando uult, surgit aut eo modo exanimis a uiuente quomodo a uigilante dormiens excitatur. alii sunt humanarum limites rerum, alia diuinarum signa uirtutum; alia sunt, quae naturaliter, alia, quae mirabiliter fiunt, quamuis et naturae deus adsit, ut sit, et miraculis natura non desit. non igitur ideo putandum est uiuorum rebus quoslibet interesse posse defunctos, quoniam quibusdam sanandis uel adiuuandis martyres adsunt, sed ideo potius intellegendum est, quod per diuinam potentiam martyres uiuorum rebus intersunt, quoniam defuncti per naturam propriam uiuorum rebus interesse non possunt. Quamquam ista quaestio uires intellegentiae meae uincit, quemadmodum opitulentur martyres his, quos per eos certum est adiuuari: utrum ipsi per se ipsos adsint uno tempore tam diuersis locis et tanta inter se longinquitate discretis, siue ubi sunt eorum
Abbreviated transcription (Latin):
indeutero nomio mortuos & in euangelio cũbelia qui mortuus non est legit᷑ appa¬
ruis se uiuentib: hino & illa soluitur quȩstio qm̃immomartires ipsis beneficiis quȩ
dantur crantib indicant se interessereb. humanis si nescint mortui quidagant
uiui non enim solis beneficiorũ effectib uerũ ipsis etiam hominũ aspectib con¬
fessorẽ apparuis se felicem cuius in quilinatum piediligis cũ ab arbaris nola op¬
dgnaretur audiuimus : non incertis rumorib sed testib certis: uerũ ista diui¬
nitus exhibentur longe aliter quã sese habet usitatus ordo singulis creaturarum
generib ad tributus : non enim quia in uinũ aquacũ uoluit dñs repente conuersaẽ
eo non debemus quid aquaualeat in elementorũ ordine proprio ab istius dui¬
nio peris raritate uel potius singularitate discernere : Nec qm̃lalarus resur¬

Expanded text:
in Deuteronomio mortuus et in euangelio cum Helia, qui mortuus non est, legitur adpain Deuteronomio mortuus et in euangelio cum Helia, qui mortuus non est, legitur adparuisse uiuentibus? Hinc et illa soluitur quaestio, quomodo martyres ipsis beneficiis, quae dantur orantibus, indicant se interesse rebus humanis, si nesciunt mortui, quid agant uiui. non enim solis beneficiorum effectibus, uerum ipsis etiam hominum aspectibus confessorem adparuisse Felicem, cuius inquilinatum pie diligis, cum a barbaris Nola obpugnaretur, audiuimus non incertis rumoribus, sed testibus certis. uerum ista diuinitus exhibentur longe aliter, quam sese habet usitatus ordo singulis creaturarum generibus adtributus. non enim quia in uinum aqua, cum uoluit dominus, repente conuersa est, ideo non debemus, quid aqua ualeat in elementorum ordine proprio, ab istius diuini operis raritate uel potius singularitate discernere; nec quoniam Lazarus resur
Abbreviated transcription (Latin):
et to sisp innus mor quorũ ali quia quithicagant᷑ quaenecer sariũest uesnosse
& quos necessariu mestea nosse non solũ praesentia uel praeterita uerum etiam figu¬
ra spũ dirtuelante cognoscere sicut non õms homines sed prophetae dumhic uiuerent
coghos cebant nec ipsi omnia sed quaeillis esse reuel andadi prouidentia iudicabat
manos quoq uduiuos aliquos ex mortiuis sicut e contrario paulus exiuuis in parady
sauus i futura praedixit : quãuis non nulli non ipsum fus se qui potuis set ma¬
gicis  euocri sed aliquẽ spiritũ tã malis operib: congruentẽ illius existiment
similitadinẽ figura eẽt cũ liber ecclesi asticus quem hie sussirac scripsisse craditur
& propt̃ eloquu non nullã similitudinẽ salomonis pronuntiatur. contineat in
laude patrũ quod samuhel & mortuus prophetauerit : sed si & biuic libro exhebreo
qui al eo non est canone contradicitur quid demorsidicturi sumus qui certe et

Expanded text:
etiam spiritus mortuorum aliqua, quae hic aguntur, quae necessarium est eos nosse et quos necessarium est ea nosse, non solum praesentia uel praeterita, uerum etiam futura spiritu dei reuelante cognoscere, sicut non omnes homines, sed prophetae, dum hic uiuerent, cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse reuelanda dei prouidentia iudicabat. mitti quoque ad uiuos aliquos ex mortuis, sicut e contrario Paulus ex uiuis in paradisSauli etiam futura praedixit: quamuis nonnulli non ipsum fuisse, qui potuisset magicis artibus euocari, sed aliquem spiritum tam malis operibus congruentem illius existiment similitudinem figurasse: cum liber Ecclesiasticus, quem Iesus filius Sirach scripsisse traditur et propter eloquii nonnullam similitudinem Salomonis pronuntiatur, contineat in laude patrum, quod Samuhel etiam mortuus prophetauerit. sed si et huic libro ex Hebraeorum quia in eo non est canone contradicitur, quid de Moyse dicturi sumus, qui certe et
Abbreviated transcription (Latin):
rabilis dilectiotua rescriptistius nouerim quenitibi perlator eius faciat sinedu¬
biogratiorem fraterscilic& & compres bi ternoster. Candidianus quem pertuas
litteras cognitũ toto corde sus cepi inuitusq dimisi multum enim nos incaritate
tanta distendunt ut nisiipso a sidue cõmmente non senirer obliuisci profecto in¬

Expanded text:
rabilis dilectio tua, rescriptis tuis nouerim, quem tibi perlator eius faciet sine durabilis dilectio tua, rescriptis tuis nouerim, quem tibi perlator eius faciet sine dubio gratiorem, frater scilicet et conpresbyter noster Candidianus, quem per tuas litteras cognitum toto corde suscepi inuitusque dimisi. multum enim nos in caritate a. nam cor meum tanta distendunt, ut, nisi ipso assidue commonente me non sineret obliuisci, profecto in
Abbreviated transcription (Latin):
sed humauitatis officium secum dumaffectum quonemoumquam carnẽ suamodiohabet. Vn¬
deopportetut quam potest procarne proximicuramgerat. Cumille inderecesserit qui
gerat & si hȩcfatiunt quicarnisre surrectionem noncredunt. Quantomagis debent
facere qui credunt ut corpore mor tuo sed tamen resur recturum &ineternitate
mansuro in pensum eius modo offitium ⁊ sic eciam quodam modo eius demfidertestimo¬
nium. Quodueroquisq apud memorias martirum sepelitur boc tantum mihiuidetur
prodes sede functo ut commendans eumetiam martrrum patrocini oaffectus proilla
supplicationis augeatur. Habes adeaqua amepu tasti essequȩ rendaquale m redde¬
repotiui res ponsi onem meam quȩ si ultraquam satest prolixa est daueniam. Idenĩ fac¬
tũ est amore diutius loqui tecum hunc ergo librũ quemadmodum acceperit uent¬

Expanded text:
sed humanitatis officium secundum affectum, quo nemo umquam carnem suam odio habet unsed humanitatis officium secundum affectum, quo nemo umquam carnem suam odio habet unde oportet ut quam potest pro carne proximi curam gerat. cum ille inde recesserit qui gerebat. et si haec faciunt, qui carnis resurrectionem non credunt, quanto magis debent facere qui credunt, ut corpori mortuo, sed tamen resurrecturo et in aeternitate mansuro inpensum eius modi officium sit etiam quodam modo eiusdem fidei testimonium! quod uero quisque apud memorias martyrum sepelitur, hoc tantum mihi uidetur prodesse defuncto, ut commendans eum etiam martyrum patrocinio affectus pro illo supplicationis augeatur. Habes ad ea, quae a me putasti esse quaerenda, qualem reddere potui responsionem meam: quae si ultra quam sat est prolixa est, da ueniam; id enim factum est amore diutius loquendi tecum. hunc ergo librum quemadmodum acceperit uene
Abbreviated transcription (Latin):
acrte acprei: non enim paruus est stuctus si aliqua obscura & incerta quaecon¬
prelondore uonualemus darũ saltim certumq: sit nobis nones se quae reda & quod
unurqiuis  ault discere putans prodse sĩcat dis cat nonobesse sinescut: quecumquerta
sin nuerstimemus admortuos proquibus cura gȩrimas peruemrensi quod proeis siue alte¬
siisucorationum siue ely mosinarum sacrificus solemniter supplicamus quamius nom pro
sinlus funt omnibus prosint sed eis tantum quibus dumuiuunt comparatur ut prosint Sed
quidnofidis cernimus quisint optet ea progeneratis omnibus facereut nullus eorum preter¬
mittitur ad quos hȩc bene ficia pos sint & debeant peruenire. Melius enim supererunt istaeis
quibus nt obuntnec prosuntꝰ diligentius tamen facit haec quisq pronecessarus suis quod pro
illofiatsimiliterasuis Corpori a utem humando quicquid imperditur non est pretium salutis

Expanded text:
anter acciperem. non enim paruus est fructus, si aliqua obscura et incerta, quae conprehendere non ualemus, clarum saltem certumque sit nobis non esse quaerenda, et quod unusquisque uult discere putans prodesse si sciat, discat non obesse, si nesciat. Quae cum ita sint, non existimemus ad mortuos, pro quibus curam gerimus, peruenire, nisi quod pro eis siue altaris siue orationum siue elemosynarum sacrificiis sollemniter supplicamus, quamuis non pro quibus fiunt omnibus prosint, sed eis tantum quibus dum uiuunt conparatur, ut prosint. sed quia non discernimus, qui sint, oportet ea pro regeneratis omnibus facere, ut nullus eorum praetermittatur, ad quos haec beneficia possint et debeant peruenire. melius enim supererunt ista eis, quibus nec obsunt nec prosunt, quam eis deerunt, quibus prosunt. diligentius tamen facit haec quisque pro necessariis suis, quo pro illo fiat similiter a suis. corpori autem humando quidquid inpenditur, non est praesidium salutis,
Abbreviated transcription (Latin):
beat : Placatiore autem animotuo facto erofortas sis inc&eris
promptior Haec nonita dixiquasinihil aduersus manicheos adhuc seripsis set
uelnihil dedoc trina catholica mandas semlitteris. cumtot superius etris sis sen¬
mina deutraque re nonme tacuisse testentur. sed inhoc libro adillum seripto
non dummanicheosrefellere coeperam. & illasnugas nonduminua sera uto
neque deipsa catholica magnum aliquid aperueram. qm̃ sperabam hoc initio
facto ad eum ipsum mescripturũ fuisse quod hic nondum scripseram¬
AD HONORATUM

Expanded text:
beat: placatiore autem animo tuo facto, ero fortassis in caeteris beat: placatiore autem animo tuo facto, ero fortassis in caeteris promptior . Haec non ita dixi, quasi nihil adversus Manichaeos adhuc scripsissem, vel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita volumina de utraque re non me tacuisse testentur: sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manichaeos refellere coeperam, et illas nugas nondum invaseram, neque de ipsa Catholica magnum aliquid aperueram; quoniam sperabam, hoc initio facto, ad eum ipsum me scripturum fuisse quae hic nondum scripserami, Honorat
Abbreviated transcription (Latin):
discernuntur apecoribus ut homines sint. sicut dicinas beatosesse omnes
homines uelle Num quid enim in hac sententia tamuera atquemamit¬
festa m&uimus. ne in tellegantur & paruuli qui hocad huc uelle non
possunt Alio loco cummiracula commemorassem qua ed ñsihs fecit.
cumhices s& in carne adiunxi dicens Cur in quiens ista modo non fiunt:
ad quae respondendi quiã non mouerent nisimira essent : Siautem
solita essent : mira non essent. Hoc autem dixi quia non tanta non omnia
modo non quia nulla fiunt etiam modo Infine autemlibri sed qm̃ sermo
stenoster in quammulto processit longius quamputabam : Hic finem li¬
bro faciamus in quo memineris uolo nondumme manicheos coepisse refel¬
liquid sed uoluis se tantum modo eruere tibi sipossem falsam opinionem
deuerisxp̃ianis malitiose. aut imperite nobis in sinuatam & erigere
ad magna quaedam & diuina discenda : quare hoc uolumen ita ste seba

Expanded text:
discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refelliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diu
Abbreviated transcription (Latin):
illi quodlegitur in libro tertio delibero arbitrio. quasi uero natura hu¬
mana pra&er stultitiam & sapientiam nullam mediam recipiat effectio¬
nem. sed illud ibi dictum est ubi deprimo homine quaerebatur. utrum sa¬
piens fuerit factus. anstultus. anneutrum. Quomã nullomodo stultum
dicere poteramus qui sine uitio factus est. cum sit stultitia magnũuitium:
Et sapientem quo modo diceremus qui potuit seducio non satis apparebit:
I deoque ad compendium dicere uolui. quasi uero humana natura pra&er
stultitiam & sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. In tuebar
quippe etiam paruulos. quos lic& confiteamur trahere originale pecca¬
tum. tamen nec sapientes nec stultospossumus propriedicere. nondum u¬
tentes libero arbitrio. seubene seumale. Nunc autem aut sapiente saut
stultoses se homines dixi. eos uolens intellegiquiiam ratione utuntur qua

Expanded text:
illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura huilli, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
simum . qm̃ in conparabiliter longeest amplius quod inde nescitur. Et quod
diximultum inter esse utrum aliquid mentiscerta ratione teneatur quod
sciredicimus anfamae uellitteris credendum posteris utiliter cominend&᷑
t paulo post quod scimus igitur debemus rationi. quod credimus auctorita¬
ti non sic accipiendum est . ut insermons usitatione uereamur nos dicere
scire quod idoneis testibus credimus Proprie quippe cum loquimur. id
solum sciridicimus quod mentis firma ratione conpre hendimus Cumue¬
ro loquimur uerbis consu &iidini aptioribus. sicut loquitur etiam diuma
scriptura. non dubitemus dicerescirenos. & quod percepimus nostri corpo¬
ris sensibus. & quod fide dignis credidimus testibus. dum tamen interhaec
& illud quid dist& intellegamus Item quod dixi. nemini dubium est om¬
nes homines aut stultos esse aut sapientes: Potese uideriesse contrariũ

Expanded text:
simum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod simum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus dicere scire nos et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
& quo credendo cupimus peruenire: Sed quinam sunt illibeatis simi
quiiam sunt in ea possessione quoducit haecuia. magna questio est
tangeli quidem sc̃i quodibi sint nulla questio est. sed descis hominibusiam
defunctis utrum ipsi saltim dicendi sint iam in illa possessione consistere
merito quaeritur: Iamenim corpore quidam corruptibili quo ani¬
ma ad grauatur exuti sunt sed ad huc exspectant etiam ipsi redẽp¬
tionem corporis sui. & caro eorum requi escit in spe. nondum in fu¬
tura in corruptione clarescrt: sed utrum ad contemplandã cordis
oculis ueritatem si cut dictum est facie ad faciem. nihil ex hocminus habeant.
non hc locus est disputando requirere. Item quod dixĩ. namscire magna &
honesta uel etiam diuina beatissimum est ad eandem beatitudinem refer¬
re debemus : In hac enimuita quantum cumque idsciatur. nondum estbratis¬

Expanded text:
et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possessione, quo ducit haec uia, magna quaestio est. et angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. sed de sanctis hominibus iam defunctis, utrum ipsi dicendi sint iam in illa possessione consistere, merito quaeritur. iam enim corpore quidem corruptibili, quo anima grauatur, exuti sunt, sed adhuc expectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatis
Abbreviated transcription (Latin):
quos in ipsa possessione iam essediximus. sic accipiantur beatissimi. ut non
in hacuita sed in ea quamsperamus . & adquam perfideiuiam tendimus sint.
non hab& iste sensus errorem Ipsi enim iudicandi sunt. quod quaerendũ
eft inuenis se quiiam ibi sunt quonos quaerendo & credendo. idest uiam
fideitendendo cupimus peruenire Si autem in hacuita putantur esse
istiuel fuisse iduerum esse non mihi uid&ur. non quia in hacuita nihilue¬
riomnino inueniri potest. quod mente cernatur nonfide credatur
Sed quia tantum est quicquid est. ut non faciat beatissimos Neque enim
parte n oncerniturmente cernitur plane. sed beatissimos nondum facit
lludenim beatissimos facit quodait. tunc autem facie ad faciem. Et tunc
cognoscam sicut & cognitus sum. Qui hoc inuenerunt ipsi dicendisunt in
beatitudinis possessione consistere ad quamducit uia fidei quam tenemus.

Expanded text:
quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. neque enim parte non cernitur mente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus
Abbreviated transcription (Latin):
amuero apud ipponem regium presbiter scripsi librum deutilitate credendi
ad amicum meum . quem deceptum amanicheis. ad huc eo errore noueram d&ino¬
ri. & inridere catholicae fidei disciplina quod iuberentur hominesitedere
Non autem quidess& uerum certissima ratione docerentur: Inb
dixi in quibus tamen legis preceptis at que mandatis quibus nunc xp̃ienosu
diest tanta misteria continentur. ut omnis pius intellegat nihil esse prana¬
sius quam quicquid ibi est accipiadlitteram id est aduerbum. nihil
appar&. multo conuenientius in eolibro quiinscribitur despũ & littera
quamuis nonsit & sensus iste respuendus Item dixi due sunt enimper¬
nae in religione laudabiles: Una eorum quiiam inuenerunt quol
beatissimos iudicari neces seest: alia eorum quistudiosissime & rectis sime
inquirunt: Primiergosunt iam in ipsa possessione. Alteri inuia. quita¬
men rectissime peruenitur in his uerbis meis. si illi quiiam inuenerunt

Expanded text:
am uero apud Hipponem Regium presbyter scripsi libmm de utilitate credendi ad amicum meum, quem deceptum a Manicheis adhuc eo errore noueram detineri et inridere in catholicae fidei disciplina, quod iuberentur homines credere, non autem, quid esset uerum, certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianouius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, qui scribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae in religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
serium meum iob non enim est ei similis quisquam interris. homo sine quaerela.
uerus di cultor. abstinens se abomni malo. Vnde iam superius disseriuimus nee
tameniste ostendit nobis quomodo & iob sihaee uerba ita intellegenda sunt sine
ullo peccato fuerit intenir & uerum sit quod scriptum ẽẽ dixit. nonest homouus¬
tusintentr qui faciat honum & nonpece&. Item dicunt inquit. quia non uuistifi
cabitur in conspectutuo omnis uiuens & huic testimonio quasi responelt acdii¬
bil aliuid nisi ut scriptuitre scaẽ inter se litigare uideantur. quarum concordiã
nos debemus oftendere : Ait enim quibus respondendum. ẽ. quod de sc̃õ ⁊acharia
&e elisab&ch euangelista testatur dicens. erxt autem ⁊acharias &elisab&e he
uxoreius uisti ambo inconspectu dni. & incedentes in omnib mandatis et
ustificationib dñi sine querela. qui iusti ambo. utiq legerant artes qusoc

Expanded text:
seruum meum Iob? non enim est ei similis quisquam in terris, homo sine querella, seruum meum Iob? non enim est ei similis quisquam in terris, homo sine querella, uerus, dei cultor, abstinens se ab omni malo. unde iam superius disseruimus. nec tamen iste ostendit nobis quomodo et Iob, si haec uerba ita intellegenda sunt, sine ullo peccato fuerit in terra et uerum sit quod scriptum esse dixit: non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet. \'Item dicunt\', inquit, \'quicabitur in conspectu tuo omnis vivens » . Et huic testimonio quasi respondit ad nihil aliud, nisi ut Scripturae sanctae inter se ligitare videantur: quarum concordiam nos debemus ostendere. Ait enim: « Quibus respondendum est, quod de sancto Zacharia ia euangelista testatur dicens: erant autem Zacharias et Elisabeth uxor eius iusti ambo in conspectu domini et incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella\'. qui iusti ambo utique legerant inter ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
No hede di scedit & renouatur dedie indiem & ditigt m anus nopert
misericordiae & abomni delicto mundat cor suum. misercatur ut qđ
restar perueniam dimittatur. Hoc enim salubriter & sine uana inaniq
ia tantia bene intellegitur in eo quod dixit sc̃s iohannes si cor nr maios
nonre pbendat. fiduciam habemus addm̃. & quaetumq p&ierimu sacci¬
piemus abeo. Hoc enim uid&ur isto loco ammonuisse necor mmnos
in ipsa ouurtione & p&itione rep̃hendat. hoc est nefoste cum ccperimus
dicere dimitte nobis sicut & nos dimittimus. conpungamur non facere
quod dicimus. aut &iam non audeamus dicere quod ẽt facimus. &e fidutiã
p&endi amittamus. Item sibi obposuit testimonium scriptunerũ quo d
eis dici sol&. quia nonest homo iustus inteier qui faciatbonũ & non pecce
Et quasi respond& alis testimoniis. quia dñs descõiobait. Num quid considerasti

Expanded text:
do inde discedit et renouatur de die in diem, et dirigat manus in opus do inde discedit et renouatur de die in diem, et dirigat manus in opus misericordiae et ab omni delicto mundet cor suum, misereatur, ut quod restat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et sine uana inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus Iohannes: si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus aut etiam non audeamus dicere quod non facimus et fiduciam petendi amittamus. Item sibi opposuit testimonium scripturarum, quod eis dici solet: quia non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet, et quasi respondit aliis testimoniis, quia dominus de sancto Iob ait: numquid considerasti
Abbreviated transcription (Latin):
conporis sui quod ẽ ecclesia di ponens prodistinctis ordinatisq temporibi
quod &e in sua resurrectione significauit intriduo. Puto autem inter ee
inter rectum corde & mundum corde: Nam &e rectus corde inca quae ante
sunt extenditur ea quaer &ro sunt obliuis cens. ut recto cursuide recta
fide atqr intentione perueniat ubi habit& mundus corde sicut illa singu¬
la reddenda sunt singulis ubi dictum est Quis ascendet in montem ani
aut quis stabit in loco scõeius : in nocens manibus & mundo corde
nocens manibus ascendet & mundus corde stabit . Illud in opere est. ilud
infine. Et illi magis intellegendum quod dictum est. bona est substantia
cuin on est peccatum in conscientia. Tunc enimerit uere bona substantia.
idestis eneediuitiae. cum titnsierit tota paupestas idest consumpta fuerit
ominis infirmitas Nunc uero auestat se homo adelicto. cum proficien¬

Expanded text:
corporis sui, quod est ecclesia dei, dies ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, corporis sui, quod est ecclesia dei, dies ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod in sua resurrectione significauit in triduo. Puto autem interesse inter rectum corde et mundum corde. nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur, ea quae retro sunt obliuiscens, ut recto cursu, id est recta fide atque intentione, perueniat ubi habitet mundus corde. sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum est: quis. ascendit in montem domini, aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde. innocens manibus ascendet et mundus corde stabit: illud in opere est, illud in fine. et illic magis intellegendum quod dictum est: bona est substantia cui non est peccatum in conscientia. tunc enim erit uere bona substantia, id est uerae diuitiae, cum transierit tota paupertas, id est consummata fuerit omnis infirmitas. nunc uero auertat se homo a delicto, cum proficien
Abbreviated transcription (Latin):
brus impiorum. dicendum ẽ. eam. eẽ. gloriosam. quia reges ei seruiuñ.
ubiest periculosior maiorq temptatio. Sed tunc potius glorisa erit
quam se mediator coniumxit ecelesiae nonfuerit glorificatus nisi resurrtc¬
tionis gloria. unde dictum est. sp̃s autem non eicet datus quia ihs nondum
fuenait glorisicatus Quo modo dicenda est anteresurrectione nouau
ecdesa eius eẽ gloriosa : Mundat ergo eam nunc lauaero aquaen
uerbo ab luenis peccata p̃cerita & pellens abea dominatione malorũ ange¬
lorun. deinde perficiens eius sanitates facit eamoccurrere inillam glorio¬
san sine macula &ruga. Quos enim preredestinauit illos & uocauit & quos
uocauit ipsos &iustificauit: Quos autem iustificauit illo sceglorificauit
Itobioc in esterio dictum arbitror ecce cicio dacmonia de santtates pficio.
hodie & cues & testia consummor id est ꝑficior. Dixit enimhos exꝑsona

Expanded text:
briis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, briis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quam se mediator coniunxit ecclesiae, non fuerit glorificatus nisi resurrectionis gloria — unde dictum est: spiritus autem non erat datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus — quomodo dicenda est ante resurrectionem suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam nunc lauacro aquae in uerbo abluens peccata.praeterita et pellens ab ea dominationem malorum angelorum, deinde perficiens eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam sine macula et ruga; quos enim praedestinauit, illos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos ein hoc mysterio dictum arbitror: ecce eicio daemonia et sanitates perficio hodie et cras, et tertia consummor, id est perficior. dixit enim hoc ex persona
Abbreviated transcription (Latin):
mundumq reddatur. Iudicium enim sine misericordia. sed illi qui note
fauti insericordiam. super exaltat autem misericordia iudicio. Quod si
none srase quae spes ed: quando quidemr exiustus sederit inthrono. quis
gdoriabitur castum se habere cor. aut quis gloriabitur mundum seuee. dA
percato tur unc ergo ꝑ ei miseri cordiam iusti plene per fecteq mundati
fulgebunt in regno patris sui sicut sol. tunc plene atq perfecte ent ec¬
desia non habens maculam autrugam. aut aliquid huius modi. quia tune
&iamerit uere gloriosa. C um enim nontantum ait. ut exhiber & sibi ec¬
desiam non habentem maculam autrugam. sed ad didit gloriosam. sa¬
tis significauit quando erit sine macula autruga. aut aliquid ei modi
tunc utiq quando gloriosa. Non enim modo intantis malis. intantis
scandalis intanta permixtione hominum pessimorũ. intantis obpro¬

Expanded text:
mundumque reddatur; iudicium enim sine misericordia, sed illi qui non mundumque reddatur; iudicium enim sine misericordia, sed illi qui non facit misericordiam; superexsultat autem misericordia iudicio. quod si non esset, quae spes esset? quandoquidem cum rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Tunc ergo per eius misericordiam iusti plene perfecteque mundati fulgebunt in regno patris sui sicut sol, tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine macula et ruga aut aliquid eius modi: tunc utique, quando gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obpro
Abbreviated transcription (Latin):
Etquod dauit dicit. quis ascend& in montem dñi. autquis stabit in monte
scõ eius in nocens manib: & mundo corde & alibi. bene facdñe. bonis &
fectis corde. Item apud salomonem: bona est substantia. cui nonest pec¬
catum in conscientia. Item illie: aueste te adelicto. dirige manus oe abom¬
ni delicto munda cortuum. Item inepistola iohannis Se cormis. aocpi¬
ceus abid ⁊ socienam aigiter uoluntide. eredendo. speendo lligendo
corpus cestigando elemosrnas faciendo. in iurias ignoscendo. Instanter
ouenao Eproficien diuires purecando uerecciterq dicendo. dimit te nobis
sicut &enos dimittumus & ne in feroes nos in temptationẽ. sed liberanos a
malo Hoc prorsus agitur ut cor mund&ur & peccatum omne tollatur.
& quod iudex iustus cum inthrono sederit occultum inuenerit minusq
mundatum eius misericordia remittatur. ut dõ uidendo totum sanum

Expanded text:
et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde; rectis corde . Item apud Salomonem: Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia . Item illic: Averte te a delicto, et dirige manus, et ab omni delicto munda cor tuum . Item in Epistola Joannis: Si cor noiemus ab eo. hoc enim agitur uoluntate, credendo, sperando, diligendo, corpus castigando, elemosynas faciendo, iniurias ignoscendo, instanter orando et proficiendi uires precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et: ne inferas nos in temptationem, sed libera nos a malo, hoc prorsus agitur, ut cor mundetur et peccatum omne tollatur et quod iudex iustus, cum in throno sederit, occultum inuenerit minusque mundatum eius misericordia remittatur, ut deo uidendo totum sanum
Abbreviated transcription (Latin):
scripturr diuina in hoc testimonio & inhis perquae respondit. sibi ipsi ad¬
uersaria uideatur . Nos autem huic respondentes dicimus ideo secutum. eẽ.
quis gloriabitur castum se habere cor. qm̃ p̃cessit cũ rexiustus sederit iri
tdirono Quantalib& enim iustitia sit pireditus homo. cogitare deb& nealiquid
in illo quod ipse nonuid& inueniatur ẽẽ. culpandum. cumrex iustus sederit
intheono cuius cogitationem fugere delicta non possunt. nẽc illa dequibus
dictum est. delicta quis intellegit. Cum ergo rex iustus sederit inthrono
quis gloriabitur castum sehaberecor. aut quis gloriabitur mundum se. eẽ.
apeccato : Nisi foste istiqui uolunt iniustitia non inipsius uidicis miseri¬
cordia gloriari : Tamen &iam illa ueroc sunt. quae respondendo subiecit.
quod saluator ait ineuangelio. beati mundo corde. qm̃ ipsi dm̃ uidebunt

Expanded text:
scriptura diuina in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa adscriptura diuina in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa aduersaria uideatur. nos autem huic respondentes dicimus ideo secutum esse: quis gloriabitur castum se habere cor? quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in thquis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi forte isti, qui uolunt in sua iustitia, non in ipsius iudicis misericordia gloriari? Tamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit, quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam ipsi deum uidebunt,