comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lubisq uescant᷑ ex masculorĩ feminarũq
coitu ꝓcreatis. & mundiores cęli & łrȩ filias
ranas abiciant. Nã scđ̾m istorũ fabulã. mun¬
diores st̃ pͥmi pͥncipes tenebrarũ quorũ pa-¬
rentes arbores fuert̃: quã ipse manicheus
quẽ pat̾ & mat̾ concũbendo genuert̃. Mun¬
diores etiã pedunculi eorũ. qui sine coneu¬
cunt᷑: quã isti ipsi miseri qui de parentibꝰ
concubentibꝰ nati sunt. Aut si ia quicqͥd ex
carne etiã sine concubitu nascitur ꝓpterea
pucant immundũ. quia ipsa caro exconcu¬
bitu. ẽ: immunda erunt olera & fruges
quȩ de stercoribꝰ fertilius uberiꝰq sur rexe¬
rint. Ubi uideant qͥd faciant uł qͥd respon¬
deant. qͥ fruges dicunt mundiores esse quã
carnes. Nã stercore qͥd ĩmundius excarne
ꝓicitur: & qͥd frugibꝰ feraciꝰ adhibetur. Cer¬
te ipsi dicunt ꝑ attritiones & digestiones
ciborũ fugere inde uitã. & exiguũ quiddã

Expanded text:
lumbisque vescantur, ex masculorum feminarumque lumbisque vescantur, ex masculorum feminarumque coitu procreatis, et mundiores coeli et terrae filias ranas abjiciant. Nam secundum istorum fabulam mundiores sunt primi principes tenebrarum, quorum parentes arbores fuerunt, quam ipse Manichaeus, quem pater et mater concumbendo genuerunt: mundiores etiam pediculi eorum, qui sine concucuntur, quam isti ipsi miseri, qui de parentibus concumbentibus nati sunt. Aut si jam quidquid ex carne etiam sine concubitu nascitur, propterea putant immundum, quia ipsa caro ex concubitu est; immunda erunt olera et fruges, quae de stercoribus fertilius uberiusque surrexerint. Ubi videant quid faciant, vel quid respondeant, qui fruges dicunt mundiores esse quam carnes. Nam stercore quid immundius ex carne projicitur, et quid frugibus feracius adhibetur? Certe ipsi dicunt per attritiones et digestiones ciborum, fugere inde vitam, et exiguum quiddam
Abbreviated transcription (Latin):
nent. Nec ipsũ qͥppe fimũ dicunt remane¬
re. sine aliquibꝰ exiguis reliquis menbrorũ
dĩ. Nullã gͥ. causã reꝑiunt: cur asseue¬
rent carnes frugibꝰ immundiores. S ui¬
delicet fallacẽ castitatẽ suã ostentare
conantes: eo putant immundiorẽ carnẽ qͦd
de concubitu existat. quasi ñ tanto uehem̃¬
tius cogant᷑ m̃bro illi diuino manducando
concurrere: qͣnto illic artiꝰ colligatũ pu¬
tant. Postremo si ista causa . ẽ. maioris ĩmun¬
diciȩ carniũ : ea comedant animaliũ cor¬
pora quȩ ĩ deconcubitu orrunt᷑. sicut st̃
innumerabilia genera uermiũ. quorũ
nnullos uulgo edunt quȩdã uenetiȩ re¬
giones exarboribꝰ natos. Ranas etiã quas
repente exuna pluuia t̾ra generat inescã
isti assumere debuerunt. ut dĩ sui m̃bra ta¬
lib formis cõmixta liberarent. sieã carnẽ
detestant᷑ quȩ concubitu ꝓpagat᷑. & genus
humanũ erroris arguerent qđ gallinis co¬

Expanded text:
nent; nec ipsum quippe fimum dicunt remanenent; nec ipsum quippe fimum dicunt remanere sine aliquibus exiguis reliquiis membrorum dei. nullam igitur causam reperiunt, cur adseuerent carnes frugibus inmundiores. sed uidelicet fallacem castitatem suam ostentare conantes eo putant inmundiorem carnem, quod de concubitu existat, quasi non tanto uehementius coguntur membro illi diuino manducando succurrere. quanto illic artius conligatum putant. postremo si ista causa est maioris inmunditiae carnium, ea comedant animalium corpora. quae non de concubitu oriuntur, sicut sunt innumerabilia genera uermium, quorum nonnullos uulgo edunt quaedam Veneticae regiones ex arboribus natos. ranas etiam, quas repente ex una pluuia terra generat, in escam isti assumere debuerunt, ut Dei sui membra talibus formis commixta liberarent, si eam carnem detestantur, quae concubitu propagatur; et genus humanum erroris arguerent, quod gallinis co
Abbreviated transcription (Latin):
moriunt᷑ amittunt animã. ut iã ĩmundũ
sit qͥcqͥd uita deserente remanserit. cur eo¬
dẽ pacto ñ sunt ĩmunda olera uł ponia.
quȩ utiq sicut supra dictũ. ẽ. cũ decerpun¬
tur. uł auellunt᷑ moriunt᷑: Horũ quip¬
pe homicitioꝵ rei esse nolunt. dũ nichil
ext̾ra uł exarbore decerpunt. Deinde cũ
duas animas esse in uno animantis corpo¬
re affirmant. unã. bonã degente lucis.
alterã malã de gente tenebrarũ. nunqͥd
cũ occidit᷑ aninial bona anima fugit. &¬
mala remanet: Si eni hoc esset: sic uiue¬
ret animal occisũ qͦmͦ uiuebat ugente te¬
nebraru qͥndo solã suę gentis habebat
animã. quã etiã rebellauerat aduersũ reg¬
na diuina. Cũ gͦ in morte cuiꝰ libet ani¬
malis. utraq anima & bona & mala dese¬
rat carne. cur unmunda caro dr̃. quasi
sola bona anima deseratur:. Quia & si aliqͦ
uitȩ reliquȩ remanent: exutraq rema¬

Expanded text:
moriuntur, amittunt animam, ut iam inmundum moriuntur, amittunt animam, ut iam inmundum sit. quicquid uita deserente manserit, cur eodem pacto non sunt inmunda olera uel poma, quae utique, sicut supra dictum est. cum decerpuntur uel auelluntur, moriuntur? horum quippe homicidiorum rei esse nolunt, dum nihil ex terra uel ex arbore decerpunt. deinde cura duas animas esse in uno animantis corpore adfirmant, unam bonam de gente lucis, alteram malam de gente tenebrarum, numquid, cum occiditur animal, bona anima fugit et mala remanet? si enim hoc esset, si uiueret animal occisum, quomodo uiuebat in gente tenebrarum, quando solam suae gentis habebat animam, qua etiam rebellauerat aduersum regna diuina? cum ergo in morte cuiuslibet animalis utraque anima. et bona et mala, deserat carnem, cur inmunda caro dicitur, quasi a sola bona anima deseratur? quia etsi aliquae uitae reliquiae remanent, ex utraque rema
Abbreviated transcription (Latin):
tanto uiuaciores fuisse. ut & abortiui &
de celo int̾rã ruentes uiuerent. cõmixta
aut̾ uita nͥ tẽpore maturo editi uiuere
n possint. & si de paulo altiore loco ca¬
dant continuo moriant᷑  Utiq si reg¬
nũ uitȩ contra regnũ mortis bellige¬
rauit: cõmixta inta uiuaciores facere
debuit ñ corruptibiliores. Qđ insua na¬
tura queq res magis suã retinet incor¬
ruptione: ñ duas naturas bonas & malas
s. duas bonas quarũ sit una melior p̃dica¬
re debuerunt. Unde gͥ asserunt ĩmundi¬
ores carnes quas decęlo genꝰ dueere affir¬
mant. istas diunitaxat om̃ibꝰ notas. Nam
ipsa pͥma corpora pͥncipũ tenebrarũ ex
arboribꝰ. ibidẽ uatis tanquã uermiculos
opinant᷑ exorta. ipsas aut̃ arbores exquinq
illis elenitis. Prouide si animaliũ corpora
pͥmã originẽ habent exarboribꝰ. scdam
decęlo. quid eause. ẽ. ut immundiora quã
fructꝰ arborii estiment᷑: Si ꝓpt̾ea qͥa cum

Expanded text:
tanto uiuaciores fuisse, ut et abortiui et tanto uiuaciores fuisse, ut et abortiui et de caelo in terram ruentes uiuerent, commixta autem uita nisi tempore maturo editi uiuere non possint, et si de paulo altiore loco cadant. continuo moriantur ? utique si regnum uitae contra regnum mortis belligerauit, commixta uita uiuaciores facere debuit, non corruptibiliores. quodsi in sua natura quaeque res magis suam retinet incorruptionem, non duas naturas, bonam et malam. sed duas bonas, quarum sit una melior, praedicare debuerunt. unde igitur adserunt inmundiores carnes, quas de caelo genus ducere adfirmant, istas dumtaxat omnibus notas? nam ipsa prima corpora principum tenebrarum ex arboribus ibidem natis tamquam uermiculos opinantur exorta, ipsas autem arbores ex quinque illis elementis. proinde si animalium corpora primam originem habent ex arboribus, secundam de caelo, quid causae est, ut inmundiora quam fructus arborum aestimentur? si propterea, quia cum
Abbreviated transcription (Latin):
incelestib fabricis colligatos. inqͥb erant etiã
feminę aliquȩ pregnantes. quȩ cũ cȩlũ
rotari coepisset eande uertiginẽ ferre
ñ ualentes. conceptꝰ suos abortu excus¬
sisse. eosdẽq abortiuos foetus & masculos
& feminas decęlo int̾ram cecidisse. uix¬
isse. creuisse. concubuisse. genuisse. Hinc
esse dicut originẽ carniũ oniũ. quȩ mo¬
uent᷑ int̾ra. in aqua. inaere. Ergo si de cȩlo
est origo carnui: absurdissimũ. ẽ. ꝓpt̾ hoc
eas immundiores putare. prȩsertiꝰ quia
in ipsa structura mundi eosde pͥncipes
tenebrarũ. ita ꝑomnẽ contexionẽ a sumis
usq adima cosligatos dicunt. ut qͥnt o
quiq ampliꝰ haberent cõmixti boni. tan¬
to sullimiꝰ collocari mererent᷑. ac ꝑ hoc
mundiores carnes esse deberent quarũ
origo de cȩlo .ẽ: quã fruges quȩ oriuntur
ext̾ra. Deinde quid tã insanũ dici potest̃.
quã conceptos foetꝰ ante uitȩ cõmixtionẽ

Expanded text:
in caelestibus fabricis conligatos, in quibus erant etiam in caelestibus fabricis conligatos, in quibus erant etiam feminae aliquae praegnantes: quae cum caelum rotari coepisset, eandem uertiginem ferre non ualentes conceptus suos abortu excussisse: eosdemque abortiuos fetus et masculos et feminas de caelo in terram cecidisse, uixisse. creuisse, concubuisse, genuisse. hinc esse dicunt originem carnium omnium, quae mouentur in terra, in aqua, in aere. ergo si de caelo est origo carnium, absurdissimum est propter hoc eas inmundiores putare, praesertim quia in ipsa structura mundi eosdem principes tenebrarum ita per omnem contextionem a summis usque ad ima conligatos dicunt, ut quanto quaeque amplius haberent commixti boni, tanto sublimius conlocari mererentur ac per hoc mundiores carnes esse deberent, quarum origo de caelo est, quam fruges quae oriuntur ex terra. deinde quid tam insanum dici potest quam conceptus factos ante uitae commixtionem
Abbreviated transcription (Latin):
uelut debellandis & capeiuandis hostibꝰ
absorbendã & inquinandã misit & mis-¬
cuit. Deinde ꝓpt̾ ipsã cõmixtionem.
etiã quicqͥd aliud manducatis ĩmundũ ÷
D. dicitis. Multo ampliꝰ immundȩ sunt
carnes. & quare ampliꝰ immundȩ st̃ car¬
nes: longũ est eorũ de hac re deliram̃ta
cõmemorare. S breuit̃ attingã qͥd sat
est. ut inspiciant᷑ rephensores uetis testam̃¬
ti tanta stulticię netustate confecti. ut
carnis accusatores sine ulla spuali uerita¬
te sola carne saꝑe conuincant᷑. Fortassis
enĩ paulo ꝓlixior ista responsio sic aduer¬
sus eos lectorẽ instruet: ut incęt̾is respon¬
sionib ñ a nob̾ tã multa uerba reqͥrant᷑
Dicunt enĩ isti uaniloqui &e m̃tis seducto¬
res. in illa pugna qͥndo pͥmꝰ eorũ hõ: te¬
nebrarũ gente elemitis fallacibꝰ irreti¬
uit. utriꝰq sexus pͥncipibꝰ indidẽ captis
cũ extis mundꝰ construeret᷑ plerosq eoꝵ

Expanded text:
uelut debellandis et captiuandis hostibus uelut debellandis et captiuandis hostibus absorbendam et inquinandam misit et miscuit, deinde propter ipsam commixtionem etiam quicquid aliud manducatis, inmundum est. sed dicitis: multo amplius inmundae sunt carnes. et quare amplius inmundae sunt carnes longum est eorum de hac re deliramenta commemorare, sed breuiter adtingam, quod sat est. ut inspiciantur reprehensores ueteris testamenti tanta stultitiae uetustate confecti, ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate solam carnem sapere conuincantur. fortassis enim paulo prolixior ista responsio sic aduersus eos lectorem instruet, ut in ceteris responsionibus non a nobis tam multa uerba requirantur. dicunt enim isti uaniloqui et mentis seductores in illa pugna, quando primus homo eorum tenebrarum gentem elementis fallacibus inretiuit, utriusque sexus principibus indidem captis, cum ex eis mundus construeretur, plerosque eorum
Abbreviated transcription (Latin):
hesaurꝰ desiderabilis requiescit inore sapi¬
entis. tuir aut̃ stultꝰ glucit illũ. Hȩ aut̃ si
milicudines rerũ. inlocutionibꝰ &e obserua¬
tionib figuratis ꝓpt̾ quȩrendi & cõparan¬
di exercitationẽ. rationales m̃tes utilit̾ oe su¬
auit mouent. d pͥori popło. multa talia
ntantũ audienda uerũ etiã obseruanda
pͥcepta sunt. lempus enĩ erat. qͥñ tancũ
dictis s etiã factis ꝓphecari oporteret ea.
que posteriore tẽpore fuerant reuelan.
fidei gentiũ onera obseruationũ ñ st̃ im¬
posita. ꝓphetiȩ tam̃ auctoritas. ẽ. cõm̃¬
data. Ecce nos diximꝰ. quã causa cũ scdm
nes imundas habeamꝰ: ueteri tam̃ testa¬
nto ubi quȩdã ĩmunde diccȩ st̃ ñ aduer¬
sem̃. Uos iã dicite. quare imundas car¬
nes existimetis. Si scđm errorẽ ur̃m ꝓpt̾
cõmixtionẽ gentis tenebrarũ: ñ carnes.
s ipse ds̃ ur̃ immundꝰ .ẽ. inea parte. quã

Expanded text:
thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapithesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus gluttit imilitudines rerum in locutionibus uel obseruationibus figuratis propter quaerendi et comparandi exercitationem rationales mentes utiliter et suauiter mouent. sed priori populo multa talia non tantum audienda uerum etiam obseruanda praecepta sunt. tempus enim erat, quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret ea, quae posteriore tempore fuerant reuelandafidei gentium onera obseruationum non sunt inposita, prophetiae tamen auctoritas commendata, ecce nos diximus, qua causa, cum secunnes inmundas habeamus, ueteri tamen testamento, ubi quaedam inmundae dictae sunt. non aduersemur: uos iam dicite, quare inmundas carnes existimetis. Si secundum errorem uestrum propter commixtionem gentis tenebrarum non carnes, sed ipse deus uester inmundus est in ea parte, quam
Abbreviated transcription (Latin):
& fortasse qͥt ẽ. inrerũ figuris poreus. hoc:
inrerũ genere stultus. ce cã illud animal
quã iste duȩ syllabȩ qͦd dicit᷑ stultꝰ. quiddã
unũ idẽq significat. Immundũ quippe illud
animal inlege positũ . ẽ. eo qͦd ñ ruminet.
Non aut hoc eiꝰ uittũ. s natura. ẽ. Sunt aut̃
homines qui ꝑhoc animal significant᷑ im¬
mundi ꝓpriõ uitio ñ natura: qͥcũ libent̃
audiant uerba sapientiȩ. postea de iis oĩno
ñ cogitant. Quod enĩ utile audieris. uelut
ab intestino memoriȩ tanquã ados cogitati¬
onis recordandi dulcedine reuocare. qͥd ali
ua. ẽ. quã spũalit̾ quodã mͦ ruminareꝰ Quod
qui ñ faciunt: illorũ animaliũ genere f¬
gurant᷑. Unde & ipsa a talib carnib absti¬
nentia: tale uitiũ nos cauere pͣmonuit.
Qu eni chesaurus desiderabilis sit ipsa sapien¬
tia: de hac municia ruminandi & ĩmun¬
dicia ñ ruminandi. alio loco ita scriptũ . ẽ.

Expanded text:
et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. inmundum quippe illud animal in lege positum est eo, quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal significantur, inmundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare? quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi et inmunditia non ruminandi alio loco scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
corrigere atq emendare nolentibꝰ. hoc esse
utilius qͥs ñ incelligat: Testam̃to aut̃ ue
teri ubi quidã cihi carniũ ꝓhibent᷑. cur
ñ sit contraria ista sententia qua dic̃ apł̃s
omia munda mundis. & om̃is creatura dĩ
bona .ẽ. si posst̃ intelligant hoc apłm¬
de ipsis dixisse naturis. illas aut̃ litte¬
ras ꝓpt̾ quasdã p̃sigurationes tepori congru¬
entes. animalia quedã ñ natura s significa.¬
tione immunda dixisse. Itaq uerbigrã. si
de porco & agno requirat᷑: utrunq natura
mundũ .ẽ. qͥa om̃is creatura dĩ bona. ẽ. Qua¬
dã uͦ significatione agnꝰ mundꝰ. porcus im¬
mundus . ẽ. Tanquã si stultũ & sapientẽ di¬
ceres. utrunq hoc uerbũ natura uocis & lit¬
terarii syllabarũ quibꝰ constat utiq mun¬
dũ . ẽ. sigruficatione aut̃ unũ horũ uerbũ
qͦd dicit stultꝰ. immundũ dici potest. non
natura sui s qm̃ qͥddã immundũ significat

Expanded text:
corrigere atque emendare nolentibus hoc esse corrigere atque emendare nolentibus hoc esse utilius quis non intellegat? Testamento autem uteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est, si possunt, intelligant hoc Apde ipsis dixisse naturis, illas autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. itaque, uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus immundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis, litterarum et syllabarum, quibus constat, utique mundum est: significatione autem unum horum uerbum. quod dicitur stultus. inmundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam inmundum significat.
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit. Immundis aut̃ & infidelibꝰ nichil
est muncũ s polluta st̃ eorũ &e mens & con¬
scientia. Unde reuera manicheis omino nichil
est mundũ. qͥndoquidẽ eciã ipsã di substanti¬
a uł naturã ñ solũ comqͥnari potuisse. s etiã
exparte comquinatã esse contendunt. nec
solu coinqͥnata esse. uerii etiã exom̃i parte
recupetari mundariq ñ posse. Unde mirũ
est. quod ita se dicunt om̃s carnes immun:¬
das existimare. & obhoc abeis abstinere: q̃¬
si aliqͥd existiment esse mundũ. ñ solũ esca¬
rũ s om̃iũ creaturũ. Nã & ipsa olera &e po¬
ma. & om̃s fruges. & totã t̾rã. & cęlũ. cõmix¬
tione gentis tenebrarũ ꝑhibent inqͥnata.
Utinã gͦ & incȩt̾is cibis errori suo congrue¬
rent. atq abiis quȩ immunda dicunt oĩb
abstinendo. fame potiꝰ morerent᷑: quã ta¬
les blasphemias ꝑtinacit̾ loquerent᷑. Nã se

Expanded text:
 dicit: Immundis autem et infidelibus nihil  dicit: Immundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Unde revera Manicipsam Dei substantiam vel naturam, non solum coinquinari potuisse, sed etiam ex parte coinquinatam esse contendunt; nec solum coinquinatam esse, verum etiam ex omni parte recuperari mundarique non posse. Unde mirum est quod ita se dicunt immundas omnes carnes existimare, et ob hoc ab eis abstinere, quasi aliquid existiment esse mundum, non solum escarum, sed omnium creaturarum. Nam et ipsa olera, et poma, et omnes fruges, et totam terram, et coelum, commixtione gentis tenebrarum perhibent inquinata. utinam ergo et in ceteris cibis errori suo congruerent atque ab his, quae inmunda dicunt, omnibus abstinendo fame potius morerentur quam tales blasphemias pertinaciter loquerentur! nam se
Abbreviated transcription (Latin):
gustias conatꝰ euadere: ait hoc dñm ad tur¬
bas dixisse. quasi paucis ille insecreto ue¬
ra diceret. inturbas aut̃ falsa iactaret cũ
& hoc de dño credere sacrilegũ sit: & om̃s qͥ
legunt nouerint. hoc & remotis turbis
eũ planiꝰ dixisse discipłis. Qua ꝓpt̃ qͥa in
exordio harũ licterarũ suarũ faustꝰ sic
mirat᷑ adimanthũ. ut ei solũ p̃ferat ma¬
nicheũ: cõpendio reqͥro. utrũ ista senten¬
tia dñi qua dixit ñ coinquinari hominẽ
exiis quȩ inos eiꝰ intrant: uera an falsa sit.
Si falsa dicunt: cur ea tantus eoꝵ doctor ad¬
imanchus a xp̃o plata dicens. ad expugnan¬
du testamtũ uetꝰ obiecit. Si aut̃ uera est:
cur aduersus eã credunt se coinquinari. si
quacũq carne uescant᷑: Hisi forte uerũ re¬
spondere uelint & dicerȩ. apłm ñ dixisse. oĩa
munda hereticis. s om̃ia munda mundis.
Cuir eni ñ sint istis hȩc mundda: idẽ apłs seat᷑¬

Expanded text:
gustias conatus euadere ait hoc dominum ad turgustias conatus euadere ait hoc dominum ad turbas dixisse, quasi paucis ille in secreto uera diceret, in turbas autem falsa iactaret, cum et hoc de domino credere sacrilegum sit, et omnes qui legunt, nouerint hoc et remotis turbis eum planius dixisse discipulis. quapropter quia in exordio harum litterarum suarum Faustus sic miratur Adimantum. ut ei solum praeferat Manichaeum, conpendio requiro, utrum ista domini sententia, qua dixit non inquinari hominem his, quae in os eius intrant. uera an falsa sit. si falsam dicunt, cur eam tantus eorum doctor Adimantus a Christo prolatam dicens ad expugnandum testamentum uetus obiecit? si autem uera est, cur aduersus eam credunt se coinquinari, si quacumque carne uescantur? nisi forte uerum respondere uelint et dicere apostolum non dixisse: omnia munda haereticis, sed omnia munda mundis. cur eni
Abbreviated transcription (Latin):
tes apłi sententiũ dicentis. om̃ia munda mun¬
dis. & illud ubi dnis ait. ñ qͦd intrat inos
urm uos coinqͥnat. s qͦd exit: Qd ñ adsolas
turbas dñs dix̃. sicut ur̃ adimanthus quȩ̃
post manicheũ faustꝰ p̃cipue laudat. cũ
uet̾i testam̃to calumniaret᷑ uoluit intel¬
ligi s ecĩ remotꝰ a turbis hoc id̾ẽ discipłis
suis tuidentiꝰ & exp̾ssiꝰ elocutꝰ est. Cũ enim
hanc dni sententiã testam̃to uetĩ opposuis
sec adimanthus. qͥa in illo scripta st̃ quȩdã
immunda carniũ aqͥb ille popłs iussus :
abstinere: timuit ne sibi diceret᷑. Cur gͦ
uos ñ quasdã s om̃s carnes immundas existi¬
matis: atq ab edendis om̃ib tẽꝑatis. cũ tu
ipse ꝓferas euangłicũ testimoniũ ñ com¬
quinari hominẽ exiis quȩ inõs ingrediun¬
tur & inuentrẽ uadunt. atq in latrinã
emictunt᷑ Itaq has artissimas. & fallaciã
suã manifestissima ueritate p̃focantes an-¬

Expanded text:
tes apostoli sententiam dicentis: omnia munda muntes apostoli sententiam dicentis: omnia munda mundis, et illud, ubi dominus ait: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit. quod non ad solas turbas dominus dixit, sicut uester Adimantus, quem post Manichaeum Faustus praecipue laudat, cum ueteri testamento calumniaretur, uoluit intellegi, sed etiam remotus a turbis hoc idem discipulis suis euidentius et expressius elocutus est. cum enim hanc domini sententiam testamento uetset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam immunda carnium, a quibus ille populus jussus est abstinere, timuit ne sibi diceretur: Cur ergo uos non quasdam, sed omnes carnes inmundas existimatis atque ab edendis omnibus temperatis, cum tu ipse proferas euangelicum testimonium non coinquinari hominem ex his, quae in os ingrediuntur et in uentrem uadunt atque in latrinam emittuntur ? itaque has artissimas et fallaciam suam manifestissima ueritate praefocantes an
Abbreviated transcription (Latin):
lati maccatis. ut animȩ ille qͦs ñ solũ puta¬
tis humanas s ita diuinas ut ipsa di mnbra
esse credatis: a carnis carcere dimittamõ. &
ne iterũ redeant ur̃is orationibꝰ cõm̃dere e
ln ampliꝰ eas achuuatis uentee qua mente
& illa potiꝰ dĩ natura saluat᷑. que ur̃is uis¬
cerib exhalari meruerit. quã quȩ urr̃is p̃¬
cib cõmdari: apt̾ea gͦ uentri ur̃o pecora
ñ sacrificatis qͥa ea uiua absumere ñ pocestiᷤ
ut eoꝵ animas int̾cessione ur̃i stomachi
libetetis: Obcata olera: quib & manu euul¬
sis. & ferro concisis. & ige eruciatis. & dente
contritis. concessũ.ẽ. tam̃ ut ad ur̃orũ in¬
testinorũ aras uiua ꝑueniant. & misera pe¬
cori: quȩ cũ citiꝰ de corpore suo exeunt. inur̃a
corpora intrare ñ posst̃. Ita delirantes adhuc
mitatis qͥd ideo sumꝰ inumiei ueteris cestam̃ti
quia nulla carnẽ immundã dicimꝰ tenen¬

Expanded text:
lata mactatis, ut animae illae, quas non solum putalata mactatis, ut animae illae, quas non solum putatis humanas, sed ita diuinas, ut ipsa dei membra esse credatis, a carnis carcere dimittantur, et ne iterum redeant uestris orationibus commendentur ? an amplius eas adiuuatis uentre quam mente et illa potius dei natura saluatur, quae uestris uisceribus exhalari meruerit, quam quae uestris precibus commendari? propterea ergo uentri uestro pecora non sacrificatis, quia ea uiua absumere non potestis, ut eorum animas intercessione uestri stomachi liberetis.s o beata olera, quibus et manu euulsis et ferro concisis et igne cruciatis et dente contritis concessum est tamen, ut ad uestrorum intestinorum aras uiua perueniant, et misera pecora, quae cum citius de corpore suo exeunt, in uestra corpora intrare non possunt! ita delirantes adhuc putatis, quod ideo sumus inimici ueteris testamenti. quia nullam carnem inmundam dicimus tenen
Abbreviated transcription (Latin):
nosse ꝓdesset: & talib signis p̃figurari o¬
porteret. Uos aut̃ qͣnto meliꝰ & honestius
istis quãuis iã nr̃o tẽpori ñ necessariis. ca¬
men significantibꝰ aliqͥd & docentibꝰ sacri¬
ficiis subderemini. quã uob̃ ab auditoribꝰ
ur̃is uiuas escarũ uictimas offerri iuberetiꝰ
& crederetis. Nã cũ apłs paulus de quibꝰdam
ꝓpt̃ epulas euangłiũ p̾dicantibꝰ congruen¬
tissime dixerit. quorũ ds̃ uent̃. qͣnto uos
arrogantiore impietate iactatis. qui uientrẽ
urm ñ dm̃ s qͦd sceleratioris audacie. ẽ dei
mundatorẽ dicere ñ timetis: Cuiꝰ porro
dem̃tiȩ . ẽ. pios se uideri uelle qͦd ab animali¬
ũ int̾fectione se tẽperant. cũ om̃s suas escas
easdẽ animas habere dicant. quibꝰ ut pu¬
tant uiuentib tanca uulnera & manibꝰ
& dentibꝰ ingerunt: Cur aut̃ sicarnib
uesci ñ uultis. ñ ipsa animalia dõ ur̃o ab¬

Expanded text:
nosse prodesset et talibus signis praefigurari onosse prodesset et talibus signis praefigurari oporteret. uos autem quanto melius et honestius istis quamuis iam nostro tempori non necessariis, tamen significantibus aliquid et docentibus sacrificiis subderemini, quam uobis ab auditoribus uestris uiuas escarum uictimas offerri iuberetis et crederetis! nam cum apostolus Paulus de quibusdam propter epulas euangelium praedicantibus congruentissime dixerit: quorum deus uenter, quanto uos adrogantiore inpietate iactatis. qui uentrem uestrum non deum, sed quod sceleratioris audaciae est, dei mundatorem dicere non timetis! cuius porro dementiae est pios se uideri uelle, quod ab animalium interfectione se temperent, cum omnes suas escas easdem animas habere dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanta uulnera et manibus et dentibus ingerunt! Cur autem, si carnibus uesci non uultis, non ipsa ani- . malia deo uestro ob
Abbreviated transcription (Latin):
manserunt. Scripta sunt enĩ ꝓpt̃ nos.
in qͦs finis scłorũ obuenit. S in eis uidelicet
int̾fectio uos mouet animaliũ. cũ ista om̃is
creatura usib hominũ quodã mͦ conditiona¬
lit̾ seruiat. S uos qͥ homini mendico esuri¬
enti pane ñ porrigicis. misericordes estis in
pecora qͥb animas humanas inesse credicis.
Dñs aut̃ iħs in ea crudelis fuit. ciĩ demones
ingregẽ porcorũ cũ id abeo peterent ire
ꝑmisit. Qui etiã nondũ demonstrato ꝑpas¬
sionẽ sacrificio corporis sui: cuidã leꝑso quẽ
mundauerat ait. Uade & ostende te sacer¬
doti. & offer ꝓte qͦd p̃cepit moises incesti¬
& facile .e. ratione ꝑspicere. qͦd nec eiꝰ rei ege¬
at qͥ nulliꝰ eget: cõpellit̾ animꝰ humanꝰ in¬
quirere qͥd nos ꝑhȩc docere uoluerit. qui
utiq ñ frustra ea qͥb ñ indiget sibi iuberet
offerri. nͥ aliqͥd in eis ostenderet qͦd nob &

Expanded text:
manserunt; scripta sunt enim propter nos, manserunt; scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. sed in eis uidelicet interfectio uos mouet animalium, cum ista omnis creatura usibus hominum quodam modo condicionaliter seruiat. sed uos, qui homini mendico esurienti panem non porrigitis, misericordes estis in pecora, quibus animas humanas inesse creditis. dominus autem Iesus in ea crudelis fuit, cum daemones in gregem porcorum, cum id ab eo peterent, ire permisit. qui etiam nondum demonstrato per passionem sacrificio corporis sui cuidam leproso. quem mundauerat, ait: uade et ostende te sacerdoti, et offer pro te, quod praecepit Moyses. in testiet facile est ratione perspicere, quod nec eius rei egeat, qui nullius eget, conpellitur animus humanus inquirere, quid nos per haec docere uoluerit, qui utique non frustra ea, quibus non indiget, sibi iuberet offerri, nisi aliquid in eis ostenderet, quod nobis et
Abbreviated transcription (Latin):
purgat᷑. & a miserandis nexibꝰ diuina m̃¬
bra soluunt᷑. Quã ꝓpt̃ ille . ẽ. miscđior in¬
t̃ uos: qͥ se potuerit ita exercere ut ni¬
chil eiꝰ ualitudini obsit. sepe crudos cibos
sumere. & multa consumere. Uos aut̃ et
tantas poenas escȩ ur̃ȩ irrogando cru¬
delit manducatis: & a menbroꝵ diuinoꝵ
purgatione cessando crudelit̃ ieiunatis.
& audetis tam̃ eciã sacrificia testam̃ti ue¬
teris execrari & idolatriã nominare. & in
huꝰmodi sacrilegiũ nos qͦq sociare: Unde
ꝓ nob prius respondemꝰ sic illa ĩ ñ esse inoꝑibꝰ
nris: ut ea tam̃ inmysteriis diuinarũ scri¬
pturarũ adintelligenda quȩ iis p̃nunciata
sunt amplectam᷑. Quia & ipsa figurȩ nr̃ȩ
fuerunt: & om̃ia talia multis & uariis mo¬
dis unu sacrificiũ cuiꝰ nẽ memoriã celebra¬
mꝰ significauert᷑. Vnde isto reuelats & suio
tẽpore oblato: illa de agendi celebritate
sublata st̃: s in significandi auctoritate

Expanded text:
purgatur et a miserandis nexibus diuina mempurgatur et a miserandis nexibus diuina membra soluuntur. quapropter ille est misericordior inter uos, qui se potuerit ita exercere, ut nihil eius ualetudini obsit saepe crudos cibos sumere et multa consumere. uos autem et tantas poenas escae uestrae inrogando crudeliter manducatis et a membrorum diuinorum purgatione cessando crudeliter ieiunatis. Et audetis tamen etiam sacrificia testamenti ueteris execrari et idolatriam nominare et in huiusmodi sacrilegium nos quoque sociare. unde pro nobis prius respondemus sic illa iam non esse in operibus nostris, ut ea tamen in mysteriis diuinarum scripturarum ad intellegenda, quae his praenuntiata sunt, amplectamur, quia et ipsa figurae nostrae fuerunt et omnia talia multis et uariis modis unum sacrificium, cuius nunc memoriam celebramus, significauerunt. unde isto reuelato et suo tempore oblato illa de agendi celebritate sublata sunt, sed in significandi auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
nulli urm exercuert. ut hoc ñ tantũ de po¬
mis: uerũ etiã de omibꝰ oleribꝰ facerent. Siaut̃
ñ uellat᷑ aut decidat᷑ aut quõ quo mͦ dematur
ext̾ra uł arbore. uenire ad escã nullo pacto
potest. Hoc gͦ facile debuit eẽ ueniale: sine qͦ
ei subuenire ñ ualeretis. ñ illi tã multi cru¬
ciatꝰ qͦs inpͣparandis escis menbris dĩ ur̃i ñ
dubitatis inferre. At enĩ plorat arbor cũ
fructꝰ carpit᷑. Hoc qͥppe dicere ñ erubescitis.
qͥs eã conueniat. Uenientibꝰ gͦ electis & poma
carpentibꝰ gaudere debuit nꝰ plorare. illũ t̾n¬
sitoriũ dolorẽ tanta felicitate cõpensans.
& tanta euadens miseriã si in alios incidis¬
set. Cur itaq pomũ ñ decerpatis. cũ decer¬
pto tã multas plagas doloresq ingeratis:
respondete si potestis. Nec ipsa ieiunia uob̃
cõpetunt. Non eni oportet uacare fornacẽ
inqua sp̃uale aurũ de stercoris cõmixtione

Expanded text:
nulli uestri exercuerunt, ut hoc non tantum de ponulli uestri exercuerunt, ut hoc non tantum de pomis, uerum etiam de omnibus oleribus facerent. si autem non uellatur aut decidatur aut quoquo modo dematur ex terra uel arbore, uenire ad escam nullo pacto potest. hoc ergo facile debuit esse ueniale, sine quo ei subuenire non ualeretis, non illi tam multi cruciatus, quos in praeparandis escis membris dei uestri non dubitatis inferre. at enim plorat arbor, cum fructus carpitur, hoc quippe dicere non erubescitis. ntit, quis ad ea conueniat. uenientibus ergo electis et poma carpentibus gaudere debuit, non plorare illum transitorium dolorem tanta felicitate conpensans et tantam euadens miseriam, si in alios incidisset. cur itaque pomum non decerpatis, cum decerpto tam multas plagas doloresque ingeratis? respondete, si potestis. nec ipsa ieiunia uobis conpetunt; non enim oportet uacare fornacem, in qua spiritale aurum de stercoris commixtione
Abbreviated transcription (Latin):
ti cessationẽ. Quanto utiq saniꝰ ñ solũ eã
ñ rep̾henderetis. inpatribꝰ qͥndo suꝑflua ñ fuit:
s etiã nc̃ qͣndo iã suꝑflua . ẽ ipsa potiꝰ teueretis.
quã istã uram ñ significatione acceptabilẽ. sed
errore damnabile. Quã etiã ñ implendo rei
estis scđm opinionẽ ur̃ȩ uanitatis. & uani scdm
iudiciũ ueritatis. Dicitis enĩ dolorẽ sentire
fructũ cũ de arbore carpit᷑. sentire cũ concidi¬
tur. cũ terit᷑. cũ coquit᷑. cũ manducat᷑. Nongͦ
debuistis uesci nͥ eis quȩ cruda & illesa posst̃
transuorari. ut unũ saltẽ dolorẽ cũ decerpun
dicitis. Quomͦ subuenimꝰ tantȩ uitȩ. siea tan¬
tũ absumimꝰ quȩ incocta & mollia possunt
absorberi: Sigͦ ista cõpensatione tã multos
cibis ur̃is dolores infligitis. cur abillo solo
abstinetis adquẽ maxime ista necessitas cogit:
Nã fructꝰ potest & crudus comedi. sicut se non¬

Expanded text:
ti cessationem. quanto utique sanius non solum eam ti cessationem. quanto utique sanius non solum eam non reprehenderetis in patribus, quando superflua non fuit, sed etiam nunc, quando iam superflua est, ipsam potius teneretis quam istam uestram non significatione acceptabilem, sed errore damnabilem; quam etiam non inplendo rei estis secundum opinionem uestrae uanitatis. et uani secundum iudicium ueritatis. dicitis enim dolorem sentire fructum, cum de arbore carpitur, sentire cum conciditur, cum teritur, cum coquitur, cum manducatur. non ergo debuistis uesci nisi eis. quae cruda et inlaesa possunt transuorari. ut unum. saltem dolorem, cum decerpuntentur. Sed dicitis: quomodo subuenimus tantae uitae, si ea tantum absumimus, quae incocta et mollia possunt absorberi ? si ergo ista conpensatione tam multos cibis uestris dolores infligitis, cur ab illo solo abstinetis, ad quem maxime ista necessitas cogit? nam fructus potest et crudus comedi, sicut se non
Abbreviated transcription (Latin):
purgandȩ atq recreandȩ manducando atq
ructando uos asseritis subuerureꝰ Accipitis
gͦ uiuentes cucurbitas. qͥs si possetis deglu¬
tire deberetis. ut post illud unũ uulnꝰ inqͦ
eas cũ decerpsit ur̃ auditor reus factus. ẽ.
ur̃a indulgentia liberandus: saltẽ deinceps
adofficinã aqualiculi urĩ ubi dm̃ ur̃m
illo p̃lio confractũ reformare possetis. il¬
lesȩ atq integrę ꝑuenirent. Nẽ autẽ
antequã eis conterendis dentes incũbant:
minutati si hoc palato placuerit. inci¬
dunt᷑ ã uob̾. Quib tã crebris uulnerib
earũ. qmͦ uos ñ estis rei: Uidete quẽ ad modũ
uob̾ expediret ut qͦd uno inseptẽ diebꝰ faciunt
iudei. uos cotidie faceretis. & a tali etiã do¬
mestico oꝑe cessaretis. lam qͥd inigne patian¬
tur. ubi certe ñ reformat᷑ uita quȩ in eis. ẽꝰ
Non enĩ feruens olla. sco uentri cõparari po¬
test. & tam̃ irridetis tanquã suꝑfluã sabba¬

Expanded text:
purgandae atque recreandae manducando atque purgandae atque recreandae manducando atque ructando uos adseritis subuenire? accipitis ergo uiuentes cucurbitas, quas, si possitis, degluttire deberetis, ut post illud unum uulnus, in quo eas cum decerpsit uester auditor reus factus est uestra indulgentia liberandus, saltem deinceps ad officinam aqualiculi uestri, ubi deum uestrum illo proelio confractum reformare possitis, inlaesae atque integrae peruenirent. nunc autem antequam eis conterendis dentes incumbant, minutatim, si hoc palato placuerit, conciduntur a uobis; quibus tam crebris uulneribus earum quomodo uos non estis rei? uidete, quemadmodum uobis expediret, ut quod uno in septem diebus faciunt Iudaei, uos cotidie faceretis et a tali etiam domestico opere cessaretis. iam quid in igne patiantur, ubi certe non reformatur uita, quae in eis est? non enim feruens olla sancto uentri conparari potest; et tamen inridetis tamquam superfluam sabba
Abbreviated transcription (Latin):
iã quidẽ suꝑuacuã ducimꝰ ad obseruandũ. exqͦ
spes reuelata . ẽ. nr̃ȩ quietis ȩt̾nȩ: ñ tam̃ ad
legendũ & incelligendũ. qͥa ꝓpheticis tẽporibꝰ
cũ essent ista quę nob hoc tempore patȩfac¬
ta sunt. ñ taneũ sermonibꝰ s & actibꝰ p̾figũ¬
randa & p̃nuncianda: illo signo qͦd legimꝰ res
ista p̃notata. ẽ. quã tenemꝰ. Uos aut̃ uolo
mͥ dicatis. cur uram cessationẽ nolitis im¬
plere. Iudei quippe sabbato suo qͦd adhuc
carnalit̾ sapiunt. ñ solũ inagro fructũ nul¬
lũ decerpunt. s nec indomo concidunt aut
coquunt. Uos aut̃ cessantes qͥdem. expectatis
qͥs auditorũ ur̃orũ ꝓpt̾ uos pascendos cul¬
tello uł falcicula armatꝰ mnortũ ꝓsiliat. ho¬
micida cucurbitarũ. quarũ uob̃ afferat mi¬
rũ dictu uiua cadauera. Nã si ñ eas occidit
qͥd uos uitali facto mecuitis: Si aut̃ occi¬
dunt᷑ cũ decerpunt᷑. qͥm eis inest uita. cui

Expanded text:
iam quidem superuacuam ducimus ad obseruandum, ex quo iam quidem superuacuam ducimus ad obseruandum, ex quo spes reuelata est nostrae quietis aeternae, non tamen ad legendum et intellegendum, quia propheticis temporibus cum essent ista, quae nobis hoc tempore patefacta sunt non tantum sermonibus, sed et actibus praefiguranda et praenuntianda, illo signo, quod legimus, res ista praenotata est, quam tenemus. uos autem uolo mihi dicatis, cur uestram cessationem nolitis inplere? Iudaei quippe sabbato suo, quod adhuc carnaliter sapiunt, non solum in agro fructum nullum decerpunt, sed nec in domo concidunt aut coquunt. uos autem cessantes quidem expectatis, quis auditorum uestrorum propter uos pascendos cultello uel falcicula armatus in hortum prosiliat, homicida cucurbitarum, quarum uobis adferat, mirum dictu, uiua cadauera. nam si non eas occidit, quid uos in tali facto metuistis? si autem occiduntur, cum decerpuntur, quomodo eis inest uita, cui
Abbreviated transcription (Latin):
cui nichil . ẽ. mundũ exparte suȩ naturȩ
cõmaculari atq corrũpiꝰ Quid enĩ pati¬
tur inuariĩs turpibꝰ corruptelis. quem
coniugali quoq concubitu creditis inqui¬
nari: Audete iã dicere qͥd soletis. Ergone
deerat ubi ds̃ pͣfiguraret signaculũ iusti¬
cie fidei. nͥ inm̃bro illoͣ Respondet᷑. Cur
enĩ & ibi nonꝰ Primo qͥa om̃ia muncda
mundis. qͣnto magis dõꝰ Deinde quia
apłs dixit. signaculũ datũ abrahe iusticiȩ fidei
intali cir cuncisione. Uos aut̃ nolite erubescere
si potestis. cũ uob̃ dr̃. Ergone deerat dõ ur̃o qͥd
ager&. ne suȩ naturȩ partẽ istis menbris quȩ
sic despuitis implicaret: Pudenda quidẽ ista
dicunt᷑ hominibꝰ ꝓpt̃ nr̃ȩ mortalitatis cor¬
ruptibilẽ poenaleq ꝓpaginẽ quȩ inde subsistit.
qͥbꝰ casti adhibent uerecundiã. impudici pe¬
tulantiã. ds̃ iusticiã. Cessationẽ uͦ sabbatorũ

Expanded text:
cui nihil est mundum, ex parte suae naturae cui nihil est mundum, ex parte suae naturae commaculari atque corrumpi? Quid enim patitur in variis turpibus corruptelis, quem conjugali quoque concubitu creditis inquinari? Ad id etiam quod dicere soletis, Ergone deerat, ubi Deus praefiguraret signaculum justitiae fidei, nisi in illo membro? respondetur, Cur enim et ibi non ? primo quia omnia munda mundis, quanto magis deo. deinde quia hoc apostolus dixit signaculum datum Abrahae iustitiae fidei in tali circumcisione. uos autem nolite erubescere, si potestis, cum uobis dicitur: ergone deerat deo uestro, quid ageret, ne suae naturae partem istis membris, quae sic despuitis, inplicaret? pudenda quidem ista dicuntur hominibus propter nostrae mortalitatis corruptibilem poenalemque propaginem, quae inde subsistit: quibus casti adhibent uerecundiam, inpudici petulantiam, deus iustitiam. Cessationem uero sabbatorum
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ eũ ꝑpeti. om̃ia quȩ carnes patiunt᷑. non
tantũ in labore & dolore afflictionũ. s etiã
in uoluptate corruptelarũ. Ei nanq se di¬
cunt parcere qͦd ñ concumbunt. ne nodis
carneis artiꝰ implicet᷑. & sordidius inqͥnet᷑
hominib qui possunt indeteriꝰ uolunta¬
tis ꝑuersitate mutari. qͣnto magis om̃ia
munda st̃ dõ qͥsemꝑ incõmutabilis & in¬
contaminabilis ꝑmanet: Decuiꝰ sapien¬
tia diuina dictũ. ẽ. in eis libris qͦs rep̾henden¬
do uehem̃tiꝰ inqͥnamini. qͦd nichil inqͥnatũ
ineã incurrit. & attingit ubiq ꝓpt̾ suã
mundiciã. Qua ꝓpt̾ oimmundissima uani¬
tas. itane displicet tͥ. inmbro humano
unde humana generatio ꝓpagat᷑ signũ
regenerationis humanȩ. illũ cui munda
sunt om̃ĩa dm̃ iussisse constitui. & plac&
tͥ. etiã inflagitiis quȩ illo m̃bro ab impu
dicis hominibꝰ ꝑpetrant᷑. ipsũ dm̃n urin

Expanded text:
nunc eum perpeti omnia, quae carnes patiuntur, non nunc eum perpeti omnia, quae carnes patiuntur, non tantum in labore et dolore adflictionum sed etiam in uoluptate corruptelarum. ei namque dicunt parcere, quod non concumbunt, ne nodis carneis: artius inplicetur et sordidius inquinetuhominibus, qui possunt in deterius uoluntatis peruersitate mutari, quanto magis omnia munda sunt deo, qui semper incommutabilis et incontaminabilis permanet? de cuius sapientia diuine dictum est in eis libris, quos reprehendendo uehementius inquinamini, quod nihil inquinatum in eam incurrimunditiam . Quapropter, o immundissima vanitas, itane displicet tibi inunde humana generatio propagatur, signum regenerationis humanae illum, cui munda sunt omnia, deum iussisse constitui et placet tibi etiam in flagitiis, quae illo dicis hominibus perpetrantur, ipsum Deum vestrum,
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃ti. quã uis iã tẽpore noui testam̃ti
fieri obseruariq ñ cogerent. Inqͥenĩ m̃bro
congruentiꝰ expoliatio carnalis & mortalis con¬
cupiscentiȩ figurat᷑. quã unde carnalis & mor¬
talis foetus exoriturꝰ Sed sicut dicit apłs.
omĩa munda mundis. immundis aut̃ & in¬
fidelib nichil. ẽ. mundũ. s polluta sunt eoꝵ
& mens & conscientia. Itaq isti qͥnimis mun¬
di sibi uident᷑: qͥa illa menbra tanquã im¬
munda auersant᷑ aut auersari se fingunt.
in eas infidelitatis & erroris immundicias
incidert̃. ut cũ decestant᷑ circuncisionẽ
carnis quã dixit apłs. signaculũ iusticiȩ
fidei: inipsis tam̃ carnalib menbris diui¬
na di sui menbra credant colligata et
inqͥnata decineri. Ut cũ carne imundã
dicunt: &dm̃ illic exparte qua ibi tenet᷑
immundũ factũ dicere cõpellant᷑. qͥppe
que mundari oportere asserunt. Ed do¬
nec fiat quantũ fieri potuerit: interim

Expanded text:
stamenti, quamuis iam tempore noui testamenti stamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut dicit apostolus, omnia munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. itaque isti, qui nimis mundi sibi uidentur, quia illa membra tamquam inmunda auersantur aut auersari se fingunt, in eas infidelitatis et erroris inmunditias inciderunt,. ut, cum detestantur circumcisionem carnis, quam dixit apostolus signaculum iustitiae fidei, in ipsis tamen carnalibus membris diuina dei sui membra credant conligata et inquinata detineri, ut, cum carnem inmundam dicunt, et deum illic ex parte, qua ibi tenetur, inmundum factum dicere conpellantur, quippe quem mundari oportere adserunt: quod donec fiat, quantum fieri potuerit, interim
Abbreviated transcription (Latin):
res ipsas manifestatas agimꝰ. figurarũ p̃¬
nunciantiũ celebrationi seruiamꝰ. Vnde
dicit alio loco. Nemo gͦ uos iudicet inci¬
bo aut inpotu. aut in parte diei festi. aut
neomeniȩ. aut sabbatorũ. qd . ẽ. umbra fu¬
turorũ. Hinc etiã eũ dicit. nemo uos in
eis iudicet: declarat quã ñ sit necesse ut
iã hȩc obseruent᷑. Cũ auc̃ dicit. qͦd . ẽ um¬
bra futurorũ: ostendit quã oportuer it
ut illo tẽpore obseruarent᷑. quo ista quę
nobis iã manifestata eluxert: ꝑtales
umbras figurarũ futura p̃dicebant᷑.
Proinde si manichei resurrectione dñi
iustificarent᷑. cuiꝰ resurrectionis dies
exdie quidẽ passionis t̃cius. post diẽ tam̃
sabbati hoc .e. post septiũ octauus fuit
ꝓfecto spoliarent᷑ carnali uelam̃to mor¬
taliũ desideriorũ. & cordis circuncisione
gaudentes. ñ eã incarne adumbratã fi¬
guratãq deriderent tẽpore ueteris te¬

Expanded text:
res ipsas manifestatas agimus, figurarum prres ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris te
Abbreviated transcription (Latin):
tũ.e. uitȩ. Exhac qͥppe imperitia mani¬
chei & om̃s qͥb displicent litterȩ ueteriꝰ
testam̃ti. quic qͥd ds̃ mandauit priori
poplo adcelebrandã umbrã futuroꝵ ñ
intelligentes. & ea modo ñ obseruari a¬
nĩ aduertentes. exmore p̾sentis tẽporis
illa rep̃hendunt: quȩ utiq illi tepori
congruebant. qͦista quȩ nẽ manifestata
sunt: uentura significarent᷑. S: quid dic¬
turi st̃ aduersus apłm qui ait. hec om̃ia
infigura contingebant illis. scripta st̃
aut̃ ꝓpt̾ nos in quos finis scłorũ obue¬
nit: Ecce ipse aꝑuit cur illȩ litterȩ
accipiant᷑ a nob̾. & eur illa rerũ signa iã ne¬
cesse ñ sit ut obseruent᷑ a nob̾. Cũ enĩ dicit.
scripta sunt ꝓpt̾ nos: ꝓculdubio demon¬
strat qͥnta nob cura legenda & intelligen¬
da. & inqͣnta auctoritate habenda sint.
qͥa ꝓpt nos utiq scripta sunt. Cũ uͦ dicit.
figure nr̃ȩ fuert̃. & infigura continge¬
bant illis: ostendit iã non opus esse. ut cũ

Expanded text:
e uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum
Abbreviated transcription (Latin):
lere spicas sabbato ñ ꝓhibuit. unde conuince¬
ret & p̾sentes iudeos: & futuros manicheos.
Illos quia sabbato fiebat. illos quia fiebat. S
plane manicheus p̾cepit. ut otiosis manib
ur̃is de homicidiis uiuatis alienis. & illa qͥdẽ
tis. In est tam̃ ille hereticus typus. intole¬
rabilisq suꝑbia. Uides in me inqͥt xp̃i be¬
atitudines illas quȩ euangłm faciunt . &.
int̾rogas utrũ illud accipia: Uides paupe

Expanded text:
lere spicas sabbato non prohibuit, unde conuincelere spicas sabbato non prohibuit, unde conuinceret et praesentes ludaeos et futuros Manichaeos: illos, quia sabbato fiebat, illos, quia fiebat. sed plane Manichaeus praecepit, ut otiosis manibus uestris de homicidiis uiuatis alienis. et illa quidem tis. Inest tamen ille haereticus typhus intolerabilisque superbia. uides in me, inquit, Christi beatitudines illas, quae euangelium faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? uides paupe
Abbreviated transcription (Latin):
Unde illi qͥ ineis ꝑdurare uoluerunt. a urã
societate scisma fecert̃. & quia inmattis
dormiunt mattari i appellant᷑: aquorũ
stratis longe dissimiles fuerunt plumȩ
fausti & caprinȩ lodices. Qua deliciarũ
affluentia ñ solũ mactarios fastidiebat. sed
etiã domũ patris sui hominis pauꝑis mi¬
leuitani. Auferte gͦ ꝑditã simulationẽ
si de morib ñ uultis saltẽ de litteris ur̃is.
ne lingua ur̃a cũ uita ur̃a tanquã ille
pͥmꝰ hõ cũ gente tenebrarũ. mendacib
ñ elem̃tis s uerbis pugnare uideatur.
S ne inhomines potius ñ implentes ea
quȩ sibi pͣcipiuntur. quã in ipsã sectam
uanissimi erroris me ista dicere qͥsquã
rep̃hendat : hoc dico. Talia sunt ista p̃cep¬
ta manichei: ut si ea ñ faciatis decepto¬
res. si aut̃ faciatis decepti sitis. Neq enĩ
homicidiũ ꝑpetretis. qͥ discipulos suos
ꝑ segetẽ transeuntes & esurientes uel¬

Expanded text:
unde illi, qui in eis perdurare uoluerunt, a uestra unde illi, qui in eis perdurare uoluerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et quia in mattis dormiunt, Mattarii appellantur; a quorum stratis longe dissimiles fuerunt plumae Fausti et caprinae lodices, qua deliciarum adfluentia non solum Mattarios fastidiebat, sed etiam domum patris sui hominis pauperis Mileuitani. auferte ergo perditam simulationem, si de moribus non uultis, saltem de litteris uestris, ne lingua uestra cum uita uestra tamquam ille primus homo cum gente tenebrarum mendacibus non elementis, sed uerbis pugnare uideatur. Sed ne in homines potius non inplentes ea, quae sibi praecipiuntur, quam in ipsam sectam uanissimi erroris me ista dicere quisquam reprehendat, hoc dico: talia sunt ipsa praecepta Manichaei, ut si ea non faciatis, deceptores, si autem faciatis, decepti sitis. neque enimhomicidium perpetretis, qui discipulos suos per segetem transeuntes et esurientes uel