comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ quȩ i m̃suris corpoꝵ quȩri sõlent:  hoo cur estimẽ reddã tͥ racionẽ si plac⁊ Au Plact
uero ac tiehem̃t᷑ expeto Uidet᷑ enĩ mͥ quasi iichil esse atuma. si nichi hoꝵ ẽ A Prius. ergo
sindet᷑ ostendã tibi multas res esse. quas non possis dicere nullas esse: nec cañ neis mucure
aliqua huiusinodi spacia qualia i anta requris. ut non soiũ non tiax c⁊ ed muebi animacẽ
indentir. quod mea non mucnis longipud̃ s¬

Expanded text:
placet. E. Placet vero, ac vehementer exspecto: videtur enim mihi quasi nihil esse anima, si nihil est horum. A. Prius ergo si videtur, ostendam tibi multas esse res quas non possis dicere nihil esse, nec tamen in eis invenire aliqua hujusmodi spatia, qualia in anima requiris: ut non solum non tibi ex eo anima ideatur, quod in ea non invenis longitud
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ possumᷤꝰ iuincere. Qua turpitudine qd execrabiliꝰ dici potestt fatati honinẽ
bonestius homo nos uincit. ꝗͣ uitiũ: quis autẽ dubitet innane utiũ ẽt muidca¬
Toi. Qua necesse ẽ torqueatur ⁊ subiciatur. qui ñ uult in reb tẽporala utddei.
Melius ẽ gͦ ut homo nos uincat ꝗͣ inuidentia. uel qdlibae aliud uitial. S eddi
ab hoimine uinci potest: qui utia sua uicerit. slon enĩ uincit᷑. nisi cum et tritt
ab aduersario qđ amat. Iui gͦ id amat solũ qđ amanti eripi ñ potist. Clc picei¬
bntant̃ iniuetus ẽ. nec ulla eruciat᷑ iniudia. Id emĩ ailigit. ad qđ alligenañ ⁊ ꝑtpi

Expanded text:
non possumus uinoere. qua turpitudine quid execrabilius dici potest? fatemur hominem non possumus uinoere. qua turpitudine quid execrabilius dici potest? fatemur hominem  igitur honestius homo nos uincit quam uitium? quis autem dubitet immane uitium esse inuidentiam? qua necesse est torqueatur et subiciatur qui non uult in rebus temporalibus uinci. melius est ergo ut homo nos uincat quam inuidentia uel quodlibet aliud uitium. Sed nec ab homine uinci potest qui uitia sua uicerit. non enim uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter inuictus est nec ulla cruciatur inuidia. id enim diligit ad quod diligen
Abbreviated transcription (Latin):
beatȩ uitȩ. ꝓpt̃ speciem de summo usq ad inia uenientem: quantomagis in appe¬
titione nobilitatis & excellentiȩ.⁊ in om̃i suꝑbia uanaq pompa huius mundi
Iuid enĩ aliud in ea homo appetit. nisi solus eẽ sĩ fieri possit. cui cuncta subiecta sint.
ꝑuersa scilic& imitatione om̃ipotentis dĩ: Quem si subditus imitaretur. scd̃m eiꝰ
precepta uiuendo: ꝑ eũ haber& subdita cetera. nec ad tantã deformitatẽ uenir e
ut bestiolam timeat: qui uult hominib imꝑare. Habet gͦ & suꝑbia quendã appe.¬
itũ unitatis ⁊ om̃ipotentiȩ . s in rerũ tẽporalium principatu. quȩ om̃ia tratiscune
tanꝗͣ umibra. Inuicti eẽ uolumus. & recte. habet hoc enĩ animi ur̃i natura post
riedi & nos in terra laboramꝰ. & cum magno dedecore suꝑam̃ ab om̃ib quȩ
nos commouere ac ꝑturbare potuerint. Itaq nolumꝰ ab homttab. iunci. & itam

Expanded text:
beatae vitae propter speciem de summo usque ad ima venientem; quanto magis in appebeatae vitae propter speciem de summo usque ad ima venientem; quanto magis in appetitione nobilitatis et excellentiae, et in omni superbia vanaque pompa hujus mundi? Quid enim aliud in ea homo appetit, nisi solus esse, si fieri possit, cui cuncta subjecta sint, perversa scilicet imitatione omnipotentis Dei? Quem si subditus imitaretur, secundum praecepta ejus vivendo, per eum haberet subdita caetera, nec ad tantam deformitatem veniret, ut bestiolam timeret, qui vult hominibus imperare. Habet ergo et superbia quemdam appetitum unitatis et omnipotentiae; sed in rerum temporalium principatu, quae omnia transeunt tanquam umbra. 85. Invicti esse volumus, et recte; habet enim hoc animi nostri natura post E. Nos in terra laboramus et cum magno dedecore superamur ab omnibus quae nos commouere ac perturbare potuerint. itaque nolumus ab hominibus uinci et iram
Abbreviated transcription (Latin):
unde cõmemoremur eam contẽpnere. non qr malũ ẽ natura corpous.s ꝙ in extri¬
mi boni dilectione turpit̾ uolutatur.: cui primis inherere fruiq concessum est.
Cum trahit᷑ auriga. & suȩ temeritatis dat pęnas: quicꝗd illud ẽ qͦ utebat᷑ accusat
S imploret auxiliũ. iubeat dñs rerũ. obsistatur equis. alia iã spectacula de ullꝰ p̃ci¬
pitatione facientib. & nisi subueniatur de morte facturis. Restituatur in. locũ.
suꝑ rotas collocet᷑. habenarũ iura redadant᷑. regat cautiꝰ obtẽꝑantes ⁊ edomitas bestiã
tunc senti& ꝗͣ bene currus ⁊ tota illa uinctio fabricata sit. quȩ ruma eiꝰ & ipsum
affligebat. &̃ cursum decentissimȩ moderationis amiserat. Quia & buic corpori
imbecillitatẽ peperit animȩ male utentis auiditas in paradiso usur pans uetitũ
cibũ contra mediei disciplinam. qua sempit̃na continetur salus. Si ergo in ista
ipsa uisibilis carnis imbecillitate ubi beata uita eẽ ñ potest inuenit᷑ ad monitio

Expanded text:
unde commoneamur eam contemnere; non quia malum est natura corporis, sed quia in extremi boni dilectione turpiter volutatur, cui primis inhaerere fruique concessum est. Cum trahitur auriga, et suae temeritatis dat poenas, quidquid illud est quo utebatur, accusat: sed imploret auxilium, jubeat Dominus rerum, obsistatur equis, alia jam spectacula de illius praecipitatione facientibus, et nisi subveniatur de morte facturis, restituatur in locum, super rotas collocetur, habenarum jura reddantur, regat cautius obtemperantes, et edomitas bestias; tunc sentiet quam bene currus, et tota illa junctio fabricata sit, quae ruina ejus, et ipsum affligebat, et cursum decentissimae moderationis amiserat: quia et huic corpori imbecillitatem peperit animae male utentis aviditas in paradiso, usurpans vetitum cibum contra medici disciplinam, qua sempiterna continetur salus. 84. Si ergo in ista ipsa visibilis carnis imbecillitate, ubi beata vita esse non potest, invenitur admonitio
Abbreviated transcription (Latin):
nititur naturalit̃ apꝓbamus. qr naturaliter inpbamus quicqͥd ab unitate discedit
atq in eiꝰ dissimilitudinẽ tendit. datur intelligi esse aliquid qđ illius urã solius a quo
principio unũ ẽ quicqͥd aliquo mͦ unũ ẽ ita simile sit ut boc om̃ino impleat. ac sit
id ipsum. & hȩc ẽ ueritas. ⁊ uerbũ in pͥncipio. & uerbũ ds apud dm̃. Si enĩ falsitas exhis

Expanded text:
nititur, naturaliter approbamus; quia naturaliter improbamus quidquid ab unitate discedit, nititur, naturaliter approbamus; quia naturaliter improbamus quidquid ab unitate discedit, atque in ejus dissimilitudinem tendit: datur intelligi esse aliquid, quod illius unius solius, a quo Principio unum est quidquid aliquo modo unum est, ita simile sit ut hoc omnino impleat ac sit idipsum; et haec est Veritas et Verbum in Principio, et Verbum Deus apud Deum. Si enim falsitas ex iis
Abbreviated transcription (Latin):
aliud cupiditas icitet᷑. Ita fit inquietꝰ ⁊ erũnosus aniniꝰ. frustra tenere a quib
tenet᷑ exoptans. Uocatur gͦ ad otiũ. id ẽ ut ista ñ diligat. quȩ diligi sine labore ñ
possunt. sic enĩ eis dñabitur. sic ñ tenebitur: s tenebit. Iugum meũ inqͥt leue ẽ.
Huic iugo qui subiectꝰ ẽ. subiecta habet cetera. Non ergo laborabit. ñ enĩ resistit
qđ subiectũ ẽ. s miseri amici huiꝰ mundi. cuiꝰ dñi erunt si filii dĩ ẽẽ uoluerint.
qm̃ dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. Amici gͦ huiꝰ mundi tam tument ab eiꝰ amplexu
separari: ut nichil eis sit laboriosius: quã non laborare. S cui saltẽ illud manifestũ
id qđ ẽ. At si corpora intantũ fallunt. in qͣntuni non impłent illud unũ qđ̃ con¬
iuncuntur imitari. a qͦ principio unũ ẽ quicꝗd ẽ. ad cuius similitudinẽ quicꝗd

Expanded text:
aliud cupiditas incitatur: ita fit inquietus et criminosus animus, frustra tenere a quibus aliud cupiditas incitatur: ita fit inquietus et criminosus animus, frustra tenere a quibus tenetur exoptans. Vocatur ergo ad otium ut ista non diligat, que dpossunt. Sic enim eis dominabitur, sic non tenebitur, sed tenebit. Jugum meum, inquit, leve est . Huic jugo qui subjectus est, subjecta habet caetera. Non ergo laborabit; non enim resistit quod subjectum est. Sed miseri amici hujus mundi, cujus domini erunt, si filii Dei esse voluerint, quoniam dedit eis potestatem filios Dei fieri ; amici ergo hujus mundi tam timent ab ejus amplexu separari, ut nihil eis sit laboriosius, quam non laborare. CAPUT XXXVI.-- Verbum id quod est. At si corpora in tantum fallunt, in quantum non implent illud unum quod convincuntur imitari, a quo Principio unum est quidquid est, ad cujus similitudinem quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ille ubi sit nescio. iste ibi fingit᷑ ubi uolo. Ego ipss certe unꝰ sum. & boc loco es̃ sentio co
meũ. & tam̃ figm̃to cognationis ꝑgo quolibet. loquor cũ quolib&. falsa sunt hec nec qͥsaͣ
intelligit falsa. Non ergo intelligo cum ista contẽplor. ⁊ istis credo: qr uerũ eẽ oporte. qđ
intellectu contẽplor. Numnqͥd forte ista sunt quȩ fantasmata dici solent. Unde gͦ imp
ẽ anima mea islusionib: U̾bi ẽ uerũ qđ m̃te conspicit᷑ : Ita cogitanti iam dici potest.
Illa lux uera ẽ: qua bȩc ñ ẽẽ uera cognoscis. ꝑ hanc illud unũ udes. quo ualicas
unũ eẽ quicꝗd aliad uides. nec tam̃ hoc eẽ qđ ulud ẽ: quicꝗd mutabile uides. Ia si hec
.ris ⁊ uolubilitatis constantẽ unitatẽ uidere ñ sinunt. Loca offerunt qđ amemus.
tẽpora subripiunt qđ amamꝰ. & relinq̃t in anuma t᷑bas fantasmatũ. quib in aliud at

Expanded text:
ille ubi sit nescio; iste ibi fingitur, ubi volo. Ego ipse certe unus sum, et hoc loco esse sentio corpus ille ubi sit nescio; iste ibi fingitur, ubi volo. Ego ipse certe unus sum, et hoc loco esse sentio corpus meum; et tamen figmento cogitationis pergo quo libet, loquor cum quo libet. Falsa sunt haec; nec quisquam intelligit falsa. Non ergo intelligo, cum ista contemplor, et istis credo; quia verum esse oportet quod intellectu contemplor: numquid forte sunt ista quae phantasmata dici solent? Unde ergo impleta est anima mea illusionibus? Ubi est verum, quod mente conspicitur? Ita cogitanti jam dici potest: Illa lux vera est qua haec non esse vera cognoscis. Per hanc illud unum vides, quo judicas unum esse quidquid aliud vides, nec tamen hoc esse quod illud est, quidquid mutabile videris et volubilitatis constantem unitatem videre non sinunt: loca offerunt quod amemus, tempora subripiunt quod amamus et relinquunt in animis turbas fantasmatum quibus in aliud atque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ impleat. Qui uideat date. ñ qui litiget. ñ qͥ uideri uelit se uidere qđ ñ uidet. Date
qui resistat sensib carnis. & plagis quib ꝑ illos in anima uapulauit. qui resistat consu¬
tudini hominũ. resistat laudib hominũ. qui conpungat᷑ in cubili suo. qͥ resculpat sp̃m suũ.
qui non foris diligat uanitates. & querat m̃dacia. qui iã sibi nouerit dicere: si una ron
quã circa tyberim nescio qͥs romulus dicit᷑ condidisse. falsa ẽ ista quã cogitans fingo. ñ
enĩ ẽ ipsa. nec ibi sũ animo nã qͥd ibi agat᷑ modo utiq scirẽ. Si unus est sol. falsus ẽ
istt. quẽ cogitans fingo. Nã ille curricula sua certis locis ⁊ tẽporib ꝑagit. istũ ego ubi
uolo & quando uolo constituo. Si unꝰ ẽ ille amicꝰ meus. falsus ẽ quẽ cogitans fingo. nam

Expanded text:
non impleat. Qui videat date, non qui litiget, non qui videri velit se videre quod non videt. Date non impleat. Qui videat date, non qui litiget, non qui videri velit se videre quod non videt. Date qui resistat sensibus carnis, et plagis quibus per illos in anima vapulavit: qui resistat consuetudini hominum, resistat laudibus hominum, qui compungatur in cubili suo, qui resculpat suum spiritum, qui non foris diligat vanitates, et quaerat mendacia ; qui jam sibi noverit dicere: Si una Roma est, quam circa Tiberim nescio quis Romulus dicitur condidisse, falsa est ista quam cogitans fingo: non enim est ipsa, nec ibi sum animo; nam quid ibi agatur modo, utique scirem. Si unus est sol, falsus est iste quem cogitans fingo: nam ille curricula sua certis locis et temporibus peragit; istum ego ubi volo, et quando volo constituo. Si unus est ille amicus meus, falsus est iste quem cogitans fingo: nam
Abbreviated transcription (Latin):
nisi fecerit qđ sursum ẽ deorsũ. & qd̃ deorsũ ẽ sur sũ. regno cȩloꝵ aptꝰ non erit. Non gͦ
summa queramꝰ in insimis. nec ipsis insimis inudeamꝰ. udicemus ea ne cũ ipsis iudicem᷑.
id ẽ tantũ eis tribuamꝰ quantũ species meret᷑ extrema. ne cũ in nouissimis pͥma querinꝰ:¬
pͥmus int̾ nouissima numeremur. qđ nichil ipsis nouissimis obest. s nobis plurimũ.
& ñ implet unitatẽ. intelliganiꝰ si possumꝰ non ex eo qđ ẽ nos falli. s ex eo qđ non ẽ.
Omne quippe corpꝰ uerum corpꝰ ẽ . s falsa unitas. non enim summe unum ẽ. aut intantũ
id imitatur ut impleat. & tamen nec corpꝰ ipsum eẽt. nisi utcumq unum eẽt. Porro
Sate michi qui uideat sine ulla imaginatione iusoꝵ carnalium. Date mͥ qui uideat
omnis uniꝰ principitim non eẽ nisi unum solum. a quo sit om̃e unũ. seu id impleat. seu

Expanded text:
nisi fecerit quod sursum est deorsum, et quod deorsum est sursum, regno nisi fecerit quod sursum est deorsum, et quod deorsum est sursum, regno summa quaeramus in infimis, nec ipsis infimis inhaereamus. Judicemus ea, ne cum ipsis judicemur; id est, tantum eis tribuamus, quantum species meretur extrema, ne cum in novissimis prima quaerimmis inter novissima numeremur. Quod nihil ipsis novissimis obest, sed nobis plurimum. ntinetur, et non implet unitatem; intelligamus, si possumus, non ex eo quod est nos falli, sed ex eo quod non est. Omne quippe corpus verum corpus est, sed falsa unitas. Non enim summe unum est, aut in tantum id imitatur ut impleat: et tamen nec corpus ipsum esset, nisi utcumque unum esset. Porro  pervicaces, date mihi qui videat sine ulla imaginatione visorum carnalium. Date mihi qui videat omnis unius principium non esse, nisi unum solum a quo sit omne unum, sive illud impleat, sive
Abbreviated transcription (Latin):
cđm quã de corporea pulchritudine sensu int̾nuntio uidicat᷑. nec loco tumida ẽ.
nec instabilis tẽpore. Non enĩ recte dici potest scd̃m eã iudicari rotundũ cantũ:
e ñ scđ̾m eã rotundũ uasculũ. aut scđ̾m eã rotundũ uasculũ. & ñ scđ̾m eã rotundũ

Expanded text:
secundum quam de corporea pulchritudine sensu internuntio judicatur, nec loco tumida est, secundum quam de corporea pulchritudine sensu internuntio judicatur, nec loco tumida est, nec instabilis tempore. Non enim recte dici potest secundum eam judicari rotundum canthum, et non secundum eam rotundum vasculum; aut secundum eam rotundum vasculum, et non secundum eam rotundu
Abbreviated transcription (Latin):
corporib inueniat. audeat q dicere cũ diligent̃ considerauerit qđlbet corpꝰ uere
ac simplicit̃ unũ eẽ. cũ om̃ia uel de specie in speciem. uel de loco in locũ tͥnseundo
mutent᷑. & partib constent sua loca obtinentib. ꝑ quȩ in spatia diuersa diuidunt᷑ :
Porro ipsa uera eqͣlitas ac similitudo. atq ipsa uera i prima unitas ñ oculis carneis
req ullo tali sensu. s m̃te intellecta conspicit᷑. Unde enĩ qͣliscũq in corporib appe¬
teretur equalitas. aut unde conunceret᷑ longe plurimũ differre a ꝑfecta. nisi ea
quȩ ꝑfecta ẽ m̃te uideret᷑.si tam̃ quȩ facta non ẽ ꝑfecta dicenda est : ꝙ cũ om̃ia
quȩ sensibilit̃ pulchra sunt. seu natura edita. seu artib elaborata. locis⁊ temporib
pulchra sint. ut corpꝰ ⁊ corporis motꝰ. illa eqͣlitas ⁊ unitas m̃ti tantũ modo cognita.

Expanded text:
corporibus inveniat, audeatque dicere, cum diligenter consideraverit quodlibet corpus vere corporibus inveniat, audeatque dicere, cum diligenter consideraverit quodlibet corpus vere ac simpliciter unum esse; cum omnia vel de specie in speciem, vel de loco in locum transeundo mutentur, et partibus constent sua loca obtinentibus, per quae in spatia diversa dividuntur? Porro ipsa vera aequalitas ac similitudo, atque ipsa vera et prima unitas, non oculis carneis, neque ullo tali sensu, sed mente intellecta conspicitur. Unde enim qualiscumque in corporibus appeteretur aequalitas, aut unde convinceretur, longe plurimum differre a perfecta, nisi ea quae perfecta est, mente videretur? si tamen quae facta non est, perfecta dicenda est. 56. Et cum omnia quae sensibiliter pulchra sunt, sive natura edita, sive artibus elaborata, locis lchra, ut corpus et corporis motus; illa aequalitas et unitas menti tantummodo cognita,
Abbreviated transcription (Latin):
aut int̾ maximã ⁊ minimã ita sit media: ut tanto p̃cedat minorem qͦͥnto a maiore p̃cedit᷑.
ita enĩ primo quasi natura consulit᷑ ĩpsa quid ꝓbet. Ubi potissimũ notandũ ẽ. quẽadmo¬
dũ qđ solũ inspectũ ninꝰ displicuerit. in melioris cõparatione respuat᷑. ita reꝑitur
nichil eẽ aliud artẽ uulgarẽ. nisi rerũ exꝑtarũ placitaꝵq memoriã. usu qͦdã corporis
atq oꝑationis adiuncto. quo si careas udicare de oꝑib possis. qđ multo ẽ excellentius.
quãuis oꝑari artificiosa ñ possis. S cũ in om̃ib artib conuenientia placeat. qͣ una salua
⁊ pulcbra sunt om̃ia. ipsa uͦ conuenientia eqͥlitatẽ unitatẽ q appetat. uel similitudine
pariũ partiũ. ł gradatione dispariũ: qͥs ẽ qui sũmã equalitatẽ uel similitudinẽ in

Expanded text:
aut inter maximam et minimam ita sit media, ut tanto praecedat minorem, quanto a majore praeceditur. aut inter maximam et minimam ita sit media, ut tanto praecedat minorem, quanto a majore praeceditur. Ita enim primo quasi natura ipsa consulitur quid probet. Ubi potissimum notandum est, quemadmodum quod solum inspectum minus displicuerit, in melioris comparatione respuatur. Ita reperitur nihil esse aliud artem vulgarem, nisi rerum expertarum placitarumque memoriam, usu quodam corporis atque operationis adjuncto: quo si careas, judicare de operibus possis, quod multo est excellentius, quamvis operari artificiosa non possis. 55. Sed cum in omnibus artibus convenientia placeat, qua una salva et pulchra sunt omnia; ipsa vero convenientia aequalitatem unitatemque appetat, vel similitudine parium partium, vel gradatione disparium: quis est qui summam aequalitatem vel similitudinem in
Abbreviated transcription (Latin):
e tanto ẽ ꝑitior qͥnto alicuiꝰ artis uel dscpplinȩ ł sapientiȩ particeps ẽ.: ipsius artis
natura querenda ẽ. Neq nc̃ arrẽ intelligi uolo quȩ notatur exꝑiundo. si quȩ ratioti¬
nando indagat᷑. Quid enim p̃clarũ nouit. qui nouit ea impensa quȩ calce ⁊ harena
consistit tenacius lapides coherere quã luto: Aut qui tam eligant̃ edificat. ut quȩ
plura sunt paria parib respondeant. quȩ autẽ singula mediũ locum teneant. quan
iste sensus iã sit rationi ueritatiq uicinior. S certe querendũ ẽ cur nos offendat
si duab fenestris ñ suꝑ muicẽ s uxta inuicẽ locatis una earũ maior minor ue sit. cũ
equales cẽ potuerint. Si uͦ suꝑ inuicẽ fuerint. ãbȩq de medio. quãuis impares: ñ ita
offendat illa ineqͣlitas. Et cur non multũ curemus quanto sit una earũ. aut maior
aut minor. qr duȩ sunt. in trib autẽ sensus ipse uidetur expetere. ut aut impares ñ sin

Expanded text:
 tanto est peritior, quanto alicujus artis vel disciplinae vel sapientiae particeps est: ipsius artis natura quaerenda est. Neque nunc artem intelligi volo, quae notatur experiendo, sed quae ratiocinando indagatur. Quid enim praeclarum novit, qui novit ea impensa quae calce et arena confit, tenacius lapides cohaerere, quam luto? aut qui tam eleganter aedificat, ut quae plura sunt, paria paribus respondeant; quae autem singula, medium locum teneant? quanquam iste sensus jam sit rationi veritatique vicinior. Sed certe quaerendum est cur nos offendat, si duabus fenestris non super invicem, sed juxta invicem locatis, una earum major minorve sit, cum aequales esse potuerint: si vero super invicem fuerint, ambaeque dimidio quamvis impares, non ita offendat illa inaequalitas; et cur non multum curemus, quanto sit una earum aut major aut minor, quia duae sunt. In tribus autem sensus ipse videtur expetere ut aut impares non sint,
Abbreviated transcription (Latin):
intantũ enim & uera sunt. hȩc ẽ autem ipsa eiꝰ similitudo. & ido ueritas. St enim
ueritate st̃ uera quȩ uera sunt: ita similitudine sinilia sunt quȩcũq simisia. Ut gͥͦ
ueritas forma ueroꝵ ẽ ita similitudo forma similiũ. Quaꝓpt̃ qm̃ uera intantũ uera st̃¬
quȩ sũma similitudo pͥncipii ⁊ ueritas ẽ. qr sine ulla dissimilitudine ẽ. Unde falsitas
outur. ñ reb ipsis fallentib quȩ nichil aliud ostendut sentienti quã speciõ suã
quã ꝓ suȩ pulchritudinis acceper̃t gradu. neq ipsis sensib fallentib q̃ ꝓ natura
sui corporis asfecti ñ aliud ꝗͣ suas affectiones p̃sidenti animo nuntiant .s. peccata
arimas fallunt. cũ uerũ querunt: relicta ⁊ neglecta ueritate.: llam qm oꝑa magis q̃
astisicẽ atti ipsã artẽ dilexerunt: hoc errore pmuiit᷑ ut in opis artisice᷑ ar tẽq

Expanded text:
enim et vera sunt: haec est autem ipsa ejus similitudo, et ideo Veritas. Ut enim veritate sunt vera, quae vera sunt; ita similitudine similia sunt, quaecumque similia sunt. Ut ergo veritas forma verorum est, ita similitudo forma similium est. Quapropter vera quae est summa similitudo Principii; et Veritas est, quia sine ulla dissimilitudine est. 67. Unde falsitas oritur, non rebus ipsis fallentibus, quae nihil aliud ostendunt sentienti quam speciem suam, quam pro suae pulchritudinis acceperunt gradu; neque ipsis sensibus fallentibus, qui pro natura sui corporis affecti, non aliud quam suas affectiones praesidenti animo nuntiant: sed peccata animas fallunt, cum verum quaerunt, relicta et neglecta veritate. Nam quoniam opera magis quam artificem atque ipsam artem di
Abbreviated transcription (Latin):
uius religionis sectandȩ caput ẽ historia ⁊ ꝓphecia dispensationis tẽporalis diuiȩ ꝓuide¬
tiȩ. ꝓ salute generis humani in ȩt̾nã uitã reformandi. atq reparandi. Iuȩ cũ credita fue¬
rint: m̃tẽ purgabit uitȩ modꝰ diuinis p̃ceptis conciliatꝰ. & idoneã faci& spiritalib ꝑcipiendis:
quȩ nec p̃terita sunt nec futura. s eodẽ mͦ sẽꝑ manentia. nulli mutabilitati obnoxia.
m̃is intellectualis n animalis & corporalis creatura ab eadẽ trinitate creatrice ẽẽ inqͣntũ ẽ
& ordinatissime administrari sine ulla dubitatione ꝑspicit᷑. ñ ut aliã partẽ totiꝰ ereature
fecisse intelligat᷑ pat̃. & aliã filiꝰ. ⁊ aliã sp̃s sc̃s s & simul onũa ⁊ unãquãq naturã patrẽ¬

Expanded text:
 prophetia dispensationis temporalis divinae providentiae, pro salute generis humani in aeternam vitam reformandi atque reparandi. Quae cum credita fuerit, mentem purgabit vitae modus divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet spiritualibus percipiendis, quae nec praeterita sunt, nec futura, sed eodem modo semper manentia, nulli mutabilitati obnoxia; omnis intellectualis et animalis et corporalis creatura, ab eadem Trinitate creatrice esse in quantum est, et speciem suam habere, et ordinatissime administrari, sine ulla dubitatione perspicitur; non ut aliam partem totius creaturae fecisse intelligatur Pater, et aliam Fili
Abbreviated transcription (Latin):
corporis numerositas agitur. qͣ etiã capilli ⁊ ossa uiuunt. quȩ fine sensu p̃ciduri
hac autẽ melior ẽ uita sentiens: & tamen uitã bestiarũ cosere ñ debemꝰ. Nor
sit nob religio uel ipsa ꝑfecta ⁊ sapiens anima rationalis. siue in ministerio uni¬
uersitatis siue in ministerio partium stabilita. siue quȩ in summus homunib
expectat cõmutationẽ reformationẽ q portionis suȩ: qm om̃is uita rationilis
si ꝑfecta ẽ. in cõmutabili ueritati secũ intrinsecꝰ sine strepitu loquenti obtẽpat.
non obtemꝑans autẽ : uitiosa sit. Non gͦ ꝑ se excellit. s ꝑ illam. cui libent̃ obtẽꝑat
natura id non colendo facta ẽ ultima. Non enĩ aliunde sapiens angelus. aliit¬
de homo: aliunde ille uerax aliunde homo. s ab una incõmutabili sapientia

Expanded text:
corporis numerositas agitur, qua etiam capilli et ossa vivunt, quae sine sensu praeciduntur: corporis numerositas agitur, qua etiam capilli et ossa vivunt, quae sine sensu praeciduntur: hac autem melior est vita sentiens; et tamen vitam bestiarum colere non debemus. 110. Non sit nobis religio vel ipsa perfecta et sapiens anima rationalis, sive in ministerio universitatis, sive in ministerio partium stabilita, sive quae in summis hominibus exspectat commutationem reformationemque portionis suae; quoniam omnis vita rationalis si perfecta est, incommutabili veritati secum intrinsecus sine strepitu loquenti obtemperat, non obtemperans autem vitiosa fit. Non ergo per se excellit, sed per illam cui libenter obtemperanatura id non colendo facta est ultima. Non enim aliunde sapiens angelus, aliunde homo; aliunde ille verax, aliunde homo; sed ab una incommutabili sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
cultus demonũ: qr om̃is suꝑstitio cũ sit magna pęna hominũ ⁊ ꝑiculosissima
turpitudo : honor ẽ ac triumphus illoꝵ. Non sit nob̾ religio t̾raꝵ cultꝰ ⁊ aquarũ:
qr istis purior ⁊ lucidior ẽ aer etiam̃ caliginosus: quem tamen colere ñ debemꝰ
Non sit nob̾ religio etiam purioris aeris ⁊ serenioris cultus: qr luce absente
inumbratur. & purior illo ẽ fulgor ignis etiam huiꝰ.quem tamen quando pro
uoluntate accendimꝰ ⁊ extinguimꝰ colere utiq ñ debemꝰ. Non nob̃ sit religio
cultus corporũ etherioꝵ atq cęlestiũ: quȩ quamuis om̃ib ceteris corporib racte
p̃ponantur : melior tamen ipsis ẽ quȩcumq uita. Quapropt̃ si animata sunt
melior ẽ quȩuis anima per se ipsam quã corpꝰ qđlib& animatũ. & tam̃ animã
uitiosam nemo colendã. eẽ censuerit. Non sit nob̾ religio cultus illius uitȩ qͣ

Expanded text:
cultus daemonum; quia omnis superstitio cum sit magna poena hominum, et periculosissima cultus daemonum; quia omnis superstitio cum sit magna poena hominum, et periculosissima turpitudo, honor est ac triumphus illorum. 109. Non sit nobis religio terrarum cultus et aquarum; quia istis purior et lucidior est aer, etiam caliginosus, quem tamen colere non debemus. Non sit nobis religio etiam purioris aeris et serenioris cultus: quia luce absente inumbratur; et purior illo est fulgor ignis etiam hujus, quem tamen, quoniam pro voluntate accendimus et exstinguimus, colere utique non debemus. Non sit nobis religio cultus corporum aethereorum atque coelestium, quae quamvis omnibus caeteris corporibus recte praeponantur, melior tamen ipsis est quaecumque vita. Quapropter si animata sunt, melior est quaevis anima per seipsam, quam corpus quodlibet animatum; et tamen animam vitiosam nemo colendam esse censuerit. Non sit nobis religio cultus illius vitae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui talib gaudent in potestatẽ demur. humiliandi. uin
umbras: in tenebras proiciamur. Non sit nobis religio in ꝓbantasm is nr̃is:
melius ẽ enĩ qualecumq uerũ. quam om̃e quicꝗd arbitrio fingpotist. Et
animam ipsam quãius anima uera sit: cũ falsa imaginat᷑ colerena debemꝰ.
Melior ẽ uera stipula. quã lux mani cogitatione pro suspicantis uoluntate
formata. & tamen stipulam quã sentimus ⁊ tangimꝰ dem̃tis etrede colendã
Non sit nobis religio humanoꝵ operũ cultus. meliores enĩ sunt ipsi artifices
qui talia fabricantur: quos tamen colere non debemus: Non sit nobis religio
cultus hominum mortuoꝵ: qr si pie uxerunt non sic habentur ut tales querat
honores. s illum a nobis coli uolunt: quo illuminante lȩtant᷑ meriti sui nos eẽ
conseruos. honorandi gͦ sunt propt̃ imitationẽ. non adorandi propt̃ religionẽ:
si autẽ male uixerunt ubicumq sint non sunt colendi. Nor sit nobis religio

Expanded text:
qui talibus gaudent, in potestatem demur, humiliandi, vincrrando et amando umbras, in tenebras projiciamur. 108. Non sit nobis religio in phantasmatibus nostris. Melius est enim qualecumque verum, quam omne quidquid pro arbitrio fingi potest; et tamen animam ipsam, quamvis anima vera sit cum falsa imaginatur, colere non debemus. Melior est vera stipula, quam lux inani cogitatione pro suspicantis voluntate formata; et tamen stipulam, quam sentimus et tangimus, dementis est credere colendam. Non sit nobis religio humanorum operum cultus. Meliores enim sunt ipsi artifices qui talia fabricantur, quos tamen colere non debemus. Non sit nobis relicultus hominum mortuorum: quia si pie vixerunt, non sic habentur ut tales quaerant honores; sed illum a nobis coli volunt, quo illuminante laetantur meriti sui nos esse consortes. Honorandi ergo sunt propter imitationem, non adorandi propter religionem. Si autem male vixerunt, ubicumque sint non sunt colendi. Non sit nobis religio
Abbreviated transcription (Latin):
intellẽm discreuisti. ħ potes ⁊̃ seuindisalis soiã longitudinẽ cogitare: Deo aliq̃d cotpus nofuas
amino. Nam qd̾ cũq fuerit. his omnib non carebit. Iicorporeũ ost eñ qͦd it nc intalligite enpto¬
ł am sola longitudo ñ nͥ intelligi ammoporest. in corpore ĩueniri non poret Ad lom intelligo
An Ergo istam longitudinẽ si qͣsi secare cogitacione ꝑ longũ uelis. uides ꝓsecton posse. blansi
potẽ. in ẽ &e latitudo: Ac Illanisetũ est: Au Haps ħͥ songitudinẽ icã ⁊ simplaa. sł place¬

Expanded text:
etiam, sejunctis illis, solam longitudinem cogitare, si nec aliquod corpus volvas animo: nam quodcumque fuerit, his omnibus non carebit. Incorporeum est enim quod te nunc intelligere cupio: nam sola longitudo non nisi intelligi animo potest, in corpore inveniri non potest. E. Jam intelligo. A. Ergo istam longitudinem si quasi secare cogitatione per longum velis, vides profecto non posse: nam si potest, inest etiam latitudo. E. Manifestum est. A
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe.cĩ eã tantã ꝗtũ copꝰ ẽ stiꝑior rão docuise udeat᷑: Ad Hon ĩnemo qͥd respondeã. łec satis erpi¬
care possũ quantũ me ista moueant. ⁊ multũ mne ipse derideo: qͥsuꝑior rãoni tã cno csenseti. uit ex
in. łlã ⁊̃ si aer iste curiꝰ qͣͥs fiactus uentus ct ꝓbabilit᷑ eredit᷑. umũsũ istũ mũdũ pose h̾lere ĩnume¬
rabiles tales tantosq muncdos secũ aĩa imagiare poiẽ. Quas nagines q̃ spacio c̾tineat suspicari
ñ possũ. Au uide g ne maliꝰ sit eã cred̾e ut suꝑiꝰ dixerã nec longã nec latã nec altã. sic̃ ili de usti¬
cia c̃gesseras ad facile assentirer. nͥ me pł cturbarae qͦrursũ pacto tantoꝵ spacioꝵ imagines
ĩnumerabiles nulla sua ⁊ longuadine ⁊ latitudine ⁊ altitudine caꝑe possit Au lnuenieniꝰ ħ for¬

Expanded text:
deatur? E. Non invenio quid respondeam, nec satis explicare possum, quantum me ista moveant: et multum me ipse derideo, qui superiori rationi tam cito consenseram, ut ex si aer iste cujus quasi fluctum ventum esse probabiliter creditur, universum istum mundum possit implere, innumerabiles tales tantosque mundos secum anima imaginari potest, quas imagines quo spatio contineat suspicari non possum. A. Vide ergo ne melius sit eam credere, ut superius dixeram, nec longam, nec latam, nec altam, sicut mihi de justitia concesseras. E. Facile assentirem, nisi me plus conturbaret, quo rursum pacto tantorum spatiorum imagines innumerabiles nulla sua et longitudine, et latitudine, et altitudine capere possit. CAPUT VI.-- Lo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdũ tẽporals medicina quȩ ñ scientes s credentes ad salutẽ uocat. ñ nature ⁊ excellentis
s ipsius tẽporis ordine prior ẽ. Nã m quẽ locũ quisq ceciderit. ibi Aebet incũbere
ut surgat. Ergo ipsis carnalib formis quib detinem̃ nitendũ ẽ ad eas cognoscendas
quas caro non nuntiat. Pas enĩ carnales uoco quȩ ꝑ carnẽ sentiri queunt. idẽ ꝑ ocłos
e aures ecterosq corporis sensis. His gͥ carmnalib uel coporalib formis inberere amore

Expanded text:
s medicina, quae non scientes, sed credentes ad salutem vocat, non naturae et excellentiae, sed ipsius temporis ordine prior est. Nam in quem locum quisque ceciderit, ibi debet incumbere ut surgat. Ergo ipsis carnalibus formis, quibus detinemur, nitendum est, ad eas cognoscendas quas caro non nuntiat. Eas enim carnales voco, quae per carnem sentiri queunt, id est per oculos, per aures, caeterosque corporis sensus. His ergo carnalibus vel corporalibus formis inhaerere amo
Abbreviated transcription (Latin):
an his qui ad unũ dm̃ colendũ nos uocant. Iuis dubitet eos potissimũ sequendos qui
Et certe ab uno incipit nimerus. Prius gͦ isti sequendi sunt qui unũ dm̃ sũmũ uerũ
⁊ solũ colendũ oe dicunt. si apud hos ueritas non elixerit: tũ demũ migrandũ ẽ. Sicut
enꝰ in ipsa rerũ natura maior ẽ auctoritas uniꝰ ad unũ om̃ia redigentis. nec in genere
Iumano multitudinis ulła potentia ẽ nisi consentientis id ẽ unũ sentientis. ita in
religoneq ad unu uo cant coꝵ maior & fide dignior eẽ deb& auctoritas. Aitera con¬
sicderatio e dissensionis euis quȩ de umiꝰ dĩ cult int̾ homines orta ẽ. S accepimus
enĩ aleter poterant securos eẽ ꝑ quos id actũ ẽ. ut necessaria ñ eẽnt posteris. Cũ
enimi ȩccłia catholica ꝑ totũ orb̾em diffusa atq fundata sit. nec miracula illa in nr̃
tẽpora durare pmissa sunt. ne animis fẽꝑ uisibilia querere. & eoꝵ consuetudine frigescere

Expanded text:
an iis qui ad unum Deum colendum nos vocant. Quis dubitet eos potissimum sequendos qui et certe ab uno incipit numerus. Prius ergo isti sequendi sunt, qui unum Deum summum solum verum Deum, et solum colendum esse dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Sicut enim in ipsa rerum natura major est auctoritas unius ad unum omnia redigentis, nec in genere humano multitudinis ulla potentia est nisi consentientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensienim aliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem diffusa atque fundata sit, netempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e bonũ ẽ ex dõ. Salus igitur om̃is ex dõ ẽ. Hinc iã ctu ocłi m̃tis patent. nec ꝑ¬
nicioso studio uanȩ uictoriȩ caligant atq t̾bant᷑. facile intelligit᷑ onũa quȩ uitiant᷑ &
moriunt᷑ bona ẽẽ. quanꝗͣ ipsũ uitium ⁊ ipsa mors malũ sit. Nisi enĩ salute aliqua pi¬
uarent᷑. non eis nocer& uitiũ uel mors. S si non nocer& uitiũ. nullomodo ẽẽt uitiũ.
Si gͦ saluti aduersat᷑ uitiũ. & nullo dubitante salus bonũ ẽ: bona sunt om̃ia quib ad.¬
iersatur uitiũ. Quib autẽ aduersat᷑ uitiũ: ipsa uitiant᷑. Bona sunt gͦ quȩ uitiant᷑.

Expanded text:
omne bonum ex Deo: salus igitur omnis ex Deo. CAPUT XIomne bonum ex Deo: salus igitur omnis ex Deo. CAPUT XInicioso studio vanae victoriae caligant atque turbantur, facile intelligit, omnia quae vitiantur et moriuntur, bona esse, quanquam ipsum vitium, et ipsa mors, malum sit. Nisi enim salute aliqua privarentur, non eis noceret vitium vel mors: sed si non noceret vitium, nullo modo esset vitium. Si ergo saluti adversatur vitium, et nullo dubitante salus bonum est; bona omnia sunt, quibus adversatur vitium; quibus autem adversatur vitium, ipsa vitiantur: bona
Abbreviated transcription (Latin):
hab& quãuis exignũ. quãuis inchoatum. nondũ est nichil. ac ꝑ hoc id qͦq inquantũ ẽ:
ñ ẽ nisi ex dõ. Quappt̃ etiãsi de aliqua informi materia factus ẽ mundus. hȩc ipsa
facta ẽ dẽ om̃ino nichilo Tlã & qđ nondũ formatũ ẽ. tam̃ aliquo mͦ ut formari possit
inchoatũ ẽ. dĩ beneficio formabile ẽ. Bonũ ẽ enĩ eẽ formatũ. Nonnullũ gͦ bonũ ẽ
& capacitas formȩ. & idõ bonoꝵ om̃iũ auctor qͥ prestitit formã. ipse fecit etiã posse
formari. Ita om̃e qđ est inquantũ ẽ. & om̃e qđ nondũ ẽ inqͣntũ eẽ potest: ex deo
habe. Qđ alio modo sic dicitur. Om̃e formatũ in quantũ formatũ ẽ. & om̃e qđ noni
formatũ ẽ in quantũ formari potest ex dõ habꝙ. Nulla autẽ ros obtin& integritatẽ
naturȩ suȩ.nisi in suo genere salua sit. Ab eo ẽ autẽ om̃is salus: a qͦ ẽ om̃e bonũ.

Expanded text:
mae, quamvis exiguum, quamvis inchoatum, nondum est nihil, ac per hoc id quoque in quantum est, mae, quamvis exiguum, quamvis inchoatum, nondum est nihil, ac per hoc id quoque in quantum est, non est nisi ex Deo. 36. Quapropter etiam si de aliqua informi materia factus est mundus, haec ipsa facta est omnino de nihilo. Nam et quod nondum formatum est, tamen aliquo modo ut formari possit inchoatum est, Dei beneficio formabile est: bonum est enim esse formatum. Nonnullum ergo bonum est et capacitas formae: et ideo bonorum omnium auctor, qui praestitit formam, ipse fecit etiam posse formari. Ita omne quod est, in quantum est; et omne quod nondum est, in quantum esse potest, ex Deo habet. Quod alio modo sic dicitur: omne formatum, in quantum formatum est; et omne quod nondum formatum est, in quantum formari potest, ex Deo habet. Nulla autem res obtinet integritatem naturae suae, nisi in suo genere salva sit. Ab eo autem est omnis salus, a quo est omne bonum; at
Abbreviated transcription (Latin):
Quis hic est: ds̃ incomutabilis trinitas. q̃m & ꝑ suminã sapientiũ ea fecit & sunima
benignitate conseruat. Cur ea fecit: Ut essent. Ipsum enĩ quantũcumq ẽẽ. bonũ ẽ
qr summũ bonũ ẽ sumine ẽẽ. Unde fecit: Ex nichilo. Im̃ quic ꝗd ẽ. quantulacumq
species sit necesse ẽ. ita esi minimũ bonũ. tamen bonũ erit. & ex dõ erit. Nã qm̃
summa species sũmũ bonuĩ ẽ. minima species minimũ bonũ ẽ. Omine autẽ bonum.
aut ds̃. aut ex dõ. Ergo ex dõ ẽ etiã minima species. Sane qđ de specie. hoc etiã d
forma dici potest. Neq enĩ frustra tã speciosissimũ. ꝗͣ etiã formosissimũ in laude
ponit᷑. Id gͥ est unde fecit ds̃ om̃ia. qđ nullã speciem habet. nullã q formã. qđł nicba
est aliud quã nichil. Nã illud qđ in cõparatione ꝑfectoꝵ informe dicit᷑. si aliqͥd forn¬

Expanded text:
Quis hic est? Deus incommutabilis Trinitas, quoniam et per summam Sapientiam ea fecit, et summa Quis hic est? Deus incommutabilis Trinitas, quoniam et per summam Sapientiam ea fecit, et summa benignitate conservat. Cur ea fecit? Ut essent. Ipsum enim quantumcumque esse, bonum est; quia summum bonum est summe esse. Unde fecit? Ex nihilo. Quoniam quidquid est, quantulacumque specie sit necesse est; ita etsi minimum bonum, tamen bonum erit, et ex Deo erit. Nam quoniam summa species summum bonum est, minima species minimum bonum est. Omne autem bonum, aut Deus, aut ex Deo est. Ergo ex Deo est etiam minima species. Sane quod de specie, hoc etiam de forma dici potest. Neque enim frustra tam speciosissimum, quam etiam formosissimum in laude ponitur. Id ergo est, unde fecit Deus omnia, quod nullam speciem habet, nullamque formam; quod nihil est aliud quam nihil. Nam illud quod in comparatione perfectorum informe dicitur, si habet aliquid for
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in uetere lege minora sunt in eugłio maiora. & ideo putat᷑ non ad unũ dm̃ utraq
ꝑtinere. potest qui hoc putat ꝑtͦbari. si unus medicus alia ꝑ ministros fuos imbecillio¬
rib alia ꝑ se ipsũ ualentiorib precipiat. ad reparandã uel obtinendã salutẽ. Ut enĩ
ars medicinȩ cum eade maneat. neq ullo pacto ipsa nuitet᷑. mutat tam̃ precepta
languentib. qr mutabilis ẽ nr̃a ualitudo. ita diuina ꝓuidentia cũ sit ipsa om̃ino mcõ¬
mutabilis. mutabili tam̃ creaturȩ uarie fubuenit. & ꝓ diuersitate morboꝵ alias alia
niba: aut uetat ut a uitio unde mors incipit ⁊ ab ipsa morte ad naturã suã ⁊ essentiã
deficiunt. quia mutabisia sunt. Quare mutabilia funt: Quia non sũme st̃. Cur i
sumine sunt Quia inferiora sunt eo a qͥ facta sunt. Quis ea fecit: Qei sunime ẽ.

Expanded text:
quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, et pro diversitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam suam et essentiam, deficiunt? Quia mutabilia sunt. Quare mutabilia sunt? Quia non summe sunt. Quare non summe sunt? Quia inferiora sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? Qui summe est.
Abbreviated transcription (Latin):
timore constrictus tẽpore seruitutis in uetere lege. multis sacram̃tis onerabatur.
Iuȩ ubi uenit. ab tpsa dĩ sapieatia homine assũpto. ꝙ in lib̾tatem uocati sumus:
pauca sacram̃ta saluberrua constituta. sunt: quȩ societatẽ xp̃iani popłi hoc ẽ
sub uno dõ libere multituamis continerent. Alulta uͦ quȩ popło hebreo hoc est
sub eodẽ uno dõ cõpeditȩ multitudim imposita erant. ab actione remota sunt.
in fide atq int̾p̃tatione manserunt. Ita nec seruilit᷑ alligant. & exercent lib̾alit̃
animũ. Quisꝗs autẽ ido negat utrũq testam̃tũ ab uno dõ eẽ posse. qr ñ eisdem
non posse fieri ut unus patfamilias uistissinꝰ aliud umꝑ&e eis ꝗb seruitutẽ duriorem
ecilẽ uidicat. alud eis qͥs in filioꝵ gradũ adoptare dignat᷑. Si autẽ p̃cepta intȩ mouert

Expanded text:
timore constrictus tempore seruitutis in uetere lege multis sacramentis onerabatur. timore constrictus tempore seruitutis in uetere lege multis sacramentis onerabatur. quae ubi uenit ab ipsa dei sapientia homine assumto et in libertatem uocati sumus, pauca sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno deo liberae multitudisub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent liberaliter animum. 34. Quisquis autem ideo negat utrumque Testamentum ab uno Deo esse posse, quia non eisdem test dicere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ipsa subicitur dõ. Quib ꝑfectis. non solũ nulla. sctstantia malũ ẽ. qđ fieri m̃iquã
potest. s etiã nullo malo afficitur. qđ sieri ꝑ peccatũ & uindictã potuit. Et hec ẽ
disciplina naturalis. xp̃ianis minuis intelligentib: plena fide digna. intelligentib autẽ
om̃i errore purgata. Iam uͦ ipse totis doc trinȩ modus partĩ aꝑtissimus. partim
similitudinib indictis. in. factis. in sacim̃tis ad ominẽ anmȩ instructionẽ exerei¬
.tationẽ q accõmodatꝰ. quid aliud ꝗratioralis disciplinȩ regulã impleuit: slam a
mysterioꝵ expositio ad ea dirigitur.: quȩ aꝑtessime dicta fuait Ꝙ si ea tantũ esent
quȩ facillime intelligunt᷑. nec studiose quereret᷑. nec suauit᷑ inueniretur ueritas.
tione actio conuenir&e. Nc̃ il qm̃ pietastimore inchoatur. caritate ꝑficit᷑: populu

Expanded text:
cum ipsa subicitur deo. quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri numquam cum ipsa subicitur deo. quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri numquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis minus intellegentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni errore purgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similitudinibus in dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus quid aliud quam rationalis disciplinae regulam impleuit? nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt; et si ea tantum essent quae facillime intelleguntur, nec studiose quaereretur nec suauiter inueniretur ueritas. tione actio conueniret. nunc uero quoniam pietas timore inchoatur, caritate perficitur, populus
Abbreviated transcription (Latin):
quã iustũ innocentẽq dãpnari : Dolores corporis execrabant᷑ flagellatus atq cructat᷑ẽ.
Mori metuebant. morte multatus ẽ. Ignominiosissimũ mortis genus crucẽ putabant:
crucifixus ẽ. Om̃ia quȩ habere cupientes non recte uiciebarius. carendo uilefecit.
Om̃ia quȩ uitare cupientes ab studio tieritatis deuiabamꝰ. ꝑpetiendo deiecit. Non
enĩ ullũ peccatũ cõmitti potest. nͥ dum appetunt᷑. ea quȩ ille contẽpsit. aut sugrunt᷑
quȩ ille sustinuit. Tota itaq uita eiꝰ m t̾ris ꝑ hominẽ quẽ suscaꝑe dignatus ẽ. disi¬
plina morũ fuit: Resurrecuio uͦ eiꝰ a mortuis: nichil hominis ꝑtro naturȩ. cum
om̃ia salua sunt dõ satis indicauit. & quẽ aamodum eancta seruiant cr̾eatori suo seu
ad uindictã peccatoꝵ. seu ad hominis liberationẽ. qͣnquã facile corpꝰ ammio sermat

Expanded text:
quam iustum innocentemque damnari? dolores cOrporis execrabantur: flagellatus atque cruciatus est; quam iustum innocentemque damnari? dolores cOrporis execrabantur: flagellatus atque cruciatus est; mori metuebant: morte multatus est; ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est; omnia quae habere cupientes non recte uiuebamus carendo uilefecit; omnia quae uitare cupientes ab studio deuiabamus ueritatis perpetiendo deiecit. non enim ullum peccatum committi potest nisi dum appetuntur ea quae ille contemsit aut fugiuntur quae ille sustinuit. tota itaque uita eius in terris per hominem, quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero eius a mortuis nihil hominis perire naturae, cum omnia salua sunt deo, satis indicauit, et quemadmodum cuncta seruiant creatori suo siue ad uindictam peccatorum siue ad hominis liberationem quamque facile corpus animae seruiat,
Abbreviated transcription (Latin):
iluxerat. & oportune iã homini suadebat᷑ atq silubrit᷑. ꝗͣ libero cẽt ertatꝰ arbitrio.
Oiraculis coneilianit fidẽ dõ qui erat. passione homini quẽ gerebat. Ita lequttis
subditus erat. Doctrina enĩ ds̃ apparibat: etatib honio. Item aquam in utmũ comuef fes
ut ds̃ recede a me inqͥt mulier michi ⁊ tͥ quid est: slandũ uenit᷑ hoca mea. Cum autt̃
uenisse hora qua ut bono moreret᷑:. de cruce cognitã matrẽ cõmendauit discipulo quiẽ
pre ceteris diligebat. Satellites uoluptatũ ditutias ꝑniciose popłi appetebant. paup
eẽ uoluit. Honorib ⁊ imꝑis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales filios magnũboũ
putabant : tale coniugiũ ꝓlẽq contẽpsit. Contumelias suꝑbessime horrebant. om̃e
genꝰ contumeliarũ sustmuit.: Inurrias ĩtolerabiles eẽ arbitrabantur. quȩ maior ũuria ẽ.¬

Expanded text:
illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter quam libero esset creatus arbitrio: illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter quam libero esset creatus arbitrio: miraculis conciliavit fidem Deo qui erat, passione homini quem gerebat. Itaque loquens subditus erat. Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. Item aquam in vinum conversurus ut Deus, dicit: Recede a me, mulier; mihi et tibi quid est? nondum venit hora mea. Cum autem venisset hora qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo quem prae caeteris diligebat. Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant, pauper esse voluit; honoribus et imperiis inhiabant, rex fieri noluit; carnales filios magnum bonum putabant, tale conjugium prolemque contempsit; contumelias superbissime horrebant, omne genus contumeliarum sustinuit; injurias intolerabiles esse arbitrabantur, quae major injuria
Abbreviated transcription (Latin):
ractandũ. nullomodo benesicentiꝰ consultut generi bumano: ꝗͣ cũ ipsa dĩ sapientia
id ẽ unicus filius consubstantialis patri ⁊ coȩternꝰ totũ hominẽ susciꝑe dignatꝰ ẽ.
& uerbũ caro factũ ẽ. ⁊ habitauit ui nob̃. Ita enĩ demonstrauit carnalib & ñ
ualentib intueri m̃te ueritatẽ. corporeis q sensib deditis ꝗͣ excelsũ locũ int̃ er¬
aturas habeat humana natura. Qđ non solũ usibilit̃. nam id poterat & in aliquo
aethereo corpore ad nr̃oꝵ aspectuũ tolerantiã tẽꝑato. s hominib in uero homino
apparuit. Ipsa enĩ natura suscipienda erat. quȩ liberanaa. Et ne qͥs forte fexus
a suo creatore se contẽptũ putare. uirũ suscepit. natꝰ ex femina ẽ. Niohil egit ui.
om̃ia suadendo ⁊ monendo. Uetere quippe seruitute transacta. tẽpꝰ libertatis¬

Expanded text:
tractandum est; nullo modo beneficentius consuluit generi humano, quam cum ipsa Sapientia tractandum est; nullo modo beneficentius consuluit generi humano, quam cum ipsa Sapientia Dei, id est unicus Filius consubstantialis Patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est, et Verbum caro factum est, et habitavit alentibus intueri mente veritatem, corporeisque sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter nam id poterat et in aliquo aethereo corpore, ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato, sed hominibus in vero homine apparuit. Ipsa enim natura suscipienda erat quae liberanda. Et ne quis forte sexus a suo creatore se contemptum putaret, virum suscipit, natus ex femina. Nihil egit vi, sed omnia suadendo, monendo, lice