comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ii. esurientes paui. dęte michi ex hoc mercedẽ si
dignũ et bonum ẽ: & appenderunt mercedẽ meã
.xxxͣ. argenteos. Aalum ꝓmalo reddet dñs re¬
probis indie iudicii. dicens eis. Quia esuriui. & ñ
dedistis mͥ manducare: Ite in ignẽ ȩt̃num. Qua¬
ꝓpter ñ debemus uindictam expetere ut redda¬
mus malũ ꝓmalo qui non possumus hoc tranqͥl¬
lamente agere. s demus illi reseruare. qui semꝑ idẽ
et equalis manet: et qui dixit. Michi uindictam
reseruate: et ego retribuam illis supplicia uob̃ au¬
tem preinia. Aalum siquidẽ ꝓmalo reddere: ñ
ẽ. bonum. Malũ uͦ ꝓbono. ualde nimiũq malũ
ẽ. Sed semꝑ ꝙ bonum ẽ. sectamini .i. imitamin
et ꝑficite inuicẽ. siue alt̾utrum & inom̃s. hoc ẽ.
non solum incredentes. s etiã in ñcredentes: quia
fr̃s sumus om̃s scđm carnẽ. Semꝑ gaudete: non
indiuitiis caduci s. et temporalib honorib. sed ĩ

Expanded text:
vi, esurientes pavi, date mihi ex hoc mercedem, si vi, esurientes pavi, date mihi ex hoc mercedem, si dignum et bonum est: et appenderunt mercedem meam triginta argenteos . Malum pro malo reddet Dominus reprobis in die judicii, dicens eis: Quia esurivi et non dedistis mihi manducare, ite in ignem aeternum . Quapropter non debemus vindictam expetere, ut reddamus malum pro malo, quia non possumus hoc tranquilla mente agere, sed debemus illi reservare qui semper idem et aequalis manet: et qui dixit: Mihi vindictam reservate et ego retribuam , illis supplicia, vobis autem praemia. Malum siquidem pro malo reddere non est bonum, malum vero pro bono, valde nimiumque malum est. Semper quod bonum est sectamini, id est imitamini et perficite in invicem, sive alterutrum, et in omnes, hoc est, non solum in credentes, sed etiam in non credentes, quia fratres sumus omnes secundum carnem. Semper gaudete. Non in divitiis caducis et temporalibus honoribus, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
inquieti & in domesti seu in pacientes quando corri-¬
piuntur ap̃latis in surgere contͣ eos. Et in pacienter
ferre illoꝵ correptionẽ: nolentes abeis corripi. s suã
uoluntatem implere: quorũ animositatẽ debeut
prelati ad tempus sustinere. Et iterum tẽpore o¬
portimo. & congruo. cum alioꝵ auxilio em̃dare.
N idete.i. cauete. nequis urm̃ malum ꝑ malo
alicui reddat. Hoc uult ostendere isto in loco apłs.
redditur. aut bonum ꝓbono: aut malum ꝓ malo.
Bonum ꝓmalo redditur: sicut redemptor nr̃ qͣ
qđõ ꝑpassionẽ suã & baptisin grãm nos redemit.
Bonum ꝓbono. sicut in die iuditii dabit electis diceis
eis. quia esuriui & dedistis michi manducare. per¬
cipite regnum uobis paratum. Malum ꝓbono
redditur: sicut iudas & iudȩi domino reddider̃:
uñ ipse dixit eis ꝑzachariam ꝓpħam. Sibonum
ẽ in occulis ur̃is auferte mercedẽ. Et ẽ sensus infir¬
mos ur̃os curaui. lepsos mundaui. mortuos suscita¬

Expanded text:
inquieti et immodesti seu impatientes, quando corripiuntur a praelatis, insurgere contra eos, et impatienter ferre illorum correptionem, nolentes ab eis corripi, sed suam voluntatem implere. Quorum animositatem debent praelati ad tempus sustinere, et iterum tempore opportuno et congruo cum consilio et auxilio emendare. Videte, id est cavete, ne quis vestrum malum pro malo alicui reddat. Hoc vult ostendere Apostolus isto in lredditur, aut bonum pro bono, aut malum pro malo. Bonum pro malo redditur, sicut Redemptor noster quando per passionem suam et baptismi gratiam nos redemit. Bonum pro bono, sicut in die judicii dabit electis, dicens eis: Quia esurivi et dedistis mihi manducare, percipite regnum vobis paratum . Malum pro bono redditur, sicut Judas et Judaei Domino reddiderunt. Unde ipse dixit eis per Zachariam prophetam: Si bonum est in oculis vestris, afferte mercedem meam, et est sensus: Infirmos vestros curavi, leprosos mundavi, mortuos suscita
Abbreviated transcription (Latin):
ub̃ ꝓsꝑi alioꝵq doctoꝵ eollig̾e possumꝰ. nicħ agit᷑ in
ħ mundo il aut dõ faciente aut ipso ꝑ mittente. Sc̃igͦ
martires aliiq fideles d̾o ꝑmittente multa ꝑicła et
adu̾sa in hoc scło ad exẽplũ iusti iudicii di pariebant᷑:
qm̃ in ipsis ostũdebat᷑ q si illi qͥ dilecti dĩ erãt talia
patiebant᷑ młco ãpliora. ⁊ gͣuiora reꝓbi unimici illiꝰ
in die iͦi iudicii di suscipient. lustũ di iudiciũ diẽ.

Expanded text:
i aliorumque doctorum colligere possumus, nihil agitur in hoc mundo, nisi aut Deo faciente, aut ipso permittente. Sancti ergo martyres aliique fideles, Deo permittente, multa pericula et adversa in hoc mundo ad exemplum justi judicii Dei patiebantur, quoniam in ipsis ostendebatur quia si illi qui dilecti Deo erant talia patiebantur, multo ampliora et graviora reprobi et inimici illius in die justi judicii Dei suscipient. Justum Dei judici
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a sua q̃ nob̃ cdaturtẽpore baptismatis. qͣ mũ-¬
damꝰ ab om̃ibꝰ in qͥnamentis uitioꝵ quã orat
apłs ut integra ⁊ incorrupta atq inmacłata
maneat in nob̃. ne nr̃o uitio ⁊ in mundicia cor¬
rumpatur. aut minuat᷑ uł fuget᷑ a nob̾.Si enĩ
mala uita aut cogitatio incedit: ñ ẽ iam integͣ
ipsa gratia. quia deserit hominẽ peccatis ob
noxiũ. Nondum ea agit homo que odit sp̃s sc̃s.
recedit ab eo eiꝰ grã ex toto. aut minuit᷑ illi qͥ pec
baptismatis. ñ recedat a uołi. s integͣ maneat
ĩ uob. et aĩa incorrupta sit corpꝰq in macłatũ:
Et totꝰ homo mundatꝰ integer seruet᷑ sine q̃re¬
la. Non dicit sine pec̾co. qr ñ ẽ hõ qͥ facit bonũ
et ñ peccet . it. in multis offendimꝰ om̃s si dixe-¬

Expanded text:
atis, qua mundamur ab omnibus inquinamentis vitiorum, quam orat Apostolus ut integra, et incorrupta, atque immaculata maneat in nobis, ne nostro vitio et immunditia corrumpatur, aut minuatur, vel fugatur a nobis. Si enim mala vita aut cogitatio incidit, non est jam integra ipsa gratia, quia deserit hominem obnoxium peccatis; nam dum ea agit homo quae odit Spiritus sanctus, recedit ab eo ejus gratia ex toto, aut minuitur illi qui pebaptismatis, non recedat a vobis, sed integra maneat vobis, et anima incorrupta sit, corpusque immaculatum, et totus homo mundatus integer servetur sine querela. Non dicit sine peccato, quia non est homo qui faciat bonum et non peccet, et in multis offendimus omnes . Si e
Abbreviated transcription (Latin):
hessalonicenses accipientes priorẽ ep lam
oũ ꝑuenisset legendo ad illũ locũ ubi loquet᷑ apłs
piem̃ cũ itł obiuã dño in aera: conturbati sc̃ ni¬
miũq ꝑt̾riti putantes apłm ita eẽ locutũ qͣsi suo
tẽpore et illoꝵ uetiturꝰ eẽt dñs ad udioiũ. Et n¬
mebãt illi mitti cũ diabolo in carcerẽ ȩt̾ni sup¬
plicii. eo quod tarde uenientes ad fidẽ in ꝑfecti
nere diẽ iudicis suo tẽpore. et ostendit eis qd̃ antea
destruendũ eẽt regnũ romanoꝵ. tñ occulte ⁊
obscure. Neq enĩ audebat aꝑte scrib̾e de aboli-¬
tione regni romani. ne forte contͣ credentes ꝑsecu¬
tionẽ excitaret denuntiat &̃ aduetitũ antixp̃i:
⁊ int̾fectionẽ eiꝰ.¬
in pͥori exposuimꝰ. Suꝑ cres cit fides
ur̃a. fides: augm̃to eget. Unde apłi
dicunt dtio. Auge nob̾ fidẽ. Et qͥdã
alius. Credo dñe. adiuua incredulitatẽ meã.¬

Expanded text:
hessalonicenses accipientes priorem epistolam, cum pervenissent legendo ad illum locum ubi loquitur Apospiemur cum illis obviam Christo in aera , conturbati sunt, nimiumque perterriti, putantes Apostolum ita esse locutum, quasi suo tempore et illorum venturus esset Dominus ad judicium, et timebant illi mitti cum diabolo in carcerem aeterni supplicii, eo quod, tarde venientes ad fidem, imperfecti nere diem judicii suo tempore, et ostendit eis quod antea destruendum esset regnum Romanorum, tamen occulte et obscure. Neque enim audebat aperte scribere de abolitione regni Romani, ne forte in credentes persecutionem excitaret. Denuntiat etiam adventum Antichristi et interfectionem ein priori exposuimus. Supercrescit fides vestra. Fides augmento eget; unde apostoli dicunt Domino: Adauge nobis fidem . Et quidam alius: Credo, Domine, adjuva infidelitatem mea
Abbreviated transcription (Latin):
homo constat excorpore auina ꝙ spũ. Lamen ñ¬
sp̃s ipse ẽ anima. Uñ dr̃ in euangelio. inclinato
capite emisit spm̃. Et idcireo appellatur anima
sp̃s. eo ꝙ sp̃ĩtalis nature ẽ. ł ꝙ spiret in homine.
Auima uero dicta ẽ. eo quod ad uuificandum¬
cernimꝰ ab aliis creaturis. sp̃s appellari solet. sicut
ostenditur ibi. Beneditite sp̃s & anime uistoꝵ
spũ intelligimꝰ & sapimꝰ de quo spũ siue raci¬

Expanded text:
Homo constat ex corpore et anima et spiritu, tas ipse est anima, unde dicitur in Evangelio: Inclinato capite emisit spiritum , et idcirco appellatur anima spiritus, eo quod spiritalis naturae est, vel quod spiret in homine: anima vero dicta est eo quod ad vivificacernimur ab aliis creaturis, spiritus appellari solet, sicut ostenditur ibi: Benedicite spiritus et animae justorum spiritu intelligimus et sapimus. De quo spiritu sive rati
Abbreviated transcription (Latin):
strare debent: Qua ꝓpt̾. et infert apłs. Sin¬
guli aut̃. alter alteriꝰ menbra: Quia unꝰ qͥsq
iuxta grãm sibi diuinitꝰ collatam. alios ui¬
uare debet: ut sint sibi inuicẽ menbra: et in
sꝑiritalibus et in temporalibus:
aRentes ioitun donationes: scp̃au
gram quȩ data ÷ nobis differentes: In
hoc loco: defectio dictionis est: Qua ꝓpt̾ neces-¬
se ẽ ut subaudiat᷑ aliqͥd: ad completionẽ sen¬
sus: dicat᷑ itaq hoc modo: Sumꝰ gͥ nos haben
tes donationes. scđm gr̃am quȩ data ẽ nobis
a dño: differentes. ⁊ ab inuicẽ distantes. sic̃
& menbra corporis Uerbigr̃a: Oculus ñ est
auris: nec auris ẽ ocłs Siest in eccłia: Q uist̃
doctores. sunt & auditores: st̃ elemosinarii et
donationũ: gr̃a dei ęst: qr sine suis meritis
illud ꝑceperunt: Siue ꝓphetiã sub quis ha¬
bens: scđm rationẽ fidei habes illam: qr fides
hoc ꝓmeruit: Si enĩ ñ credidissem̃: ꝓphetiȩ

Expanded text:
strare debent. Quapropter et infert Apostolus: sinstrare debent. Quapropter et infert Apostolus: singuli autem alter alterius membra; quia unusquisque juxta gratiam sibi divinitus collatam alios juvare debet, ut sint sibi invicem membra, et in spiritalibus, et in temporalibus. Habentes autem donationes secundum gratiam, quae data est nobis, differentes. In hoc loco defectus dictionis est, quapropter necesse est ut subaudiatur aliquid ad completionem sensus. Dicatur itaqata est nobis a Deo, differentes et ab invicem distantes, sicut et membra corporis. Verbi gratia: oculus non est auris, nec auris oculus: sic sunt in Ecclesia qui sunt li: sunt doctores, sunt auditores, sunt eleemosynarii, et donationum gratia Dei est, quia sine suis meritis illud perceperunt: sive prophetiam, subaudis quis habet: sive rationem fidei habet illam, quia fides hoc promeruit. Si enim non credidissemus, prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
sapere ꝗͣ oportet saꝑe: Ex̾ortatio species ÷ p̃dica¬
tionis & doctrinȩ: & maxime ad dolentẽ et
desꝑantẽ respicit: Uerbig̃ra: Sunt multi
doctores. qͥ sapientia diuinar̾ scriptur um
pollentes: parit̾q eloquentia u̾borũ florentes:
tota die allo quunt᷑ popłm. dispitantes de re¬
cticudine fidei: de appetitu uirtutũ: de rati¬
one uiciorũ: de felicitate ꝑpetui regni. ⁊ ꝑdi

Expanded text:
sapere quam oportet sapere. Exhortatio est species praedicationis et doctrinae, et maxime ad dolentem et desperantem respicit. Verbi gratia: Sunt multi doctores qui sapientia divinarum Scripturarum pollentes pariterque eloquentia verborum florentes, tota die alloquuntur populum, disputantes de rectitudine fidei, de appetitu virtutum, et exsecratione vitiorum, de felicitate perpetui regni,
Abbreviated transcription (Latin):
lo legit. ille inuenit quȩ sit uoluntas dĩ: idest
qͥd deo placeat. qͥd ue displiceat: uł quomodo
uoluntas eiꝰ impleri possit In om̃ib & enĩ¬
accepta sint oꝑa ur̃a quȩ agimꝰ: annon: Pona.:
bene placens & ꝑfecta: Bona ÷ uoluntas dei. qr
bona desidat semꝑ Beneplacens: quia om̃ia
quȩ sincero
animo fiunt: Aliter: Bona in fide: benepla-¬
cens in spe futuroꝵ bonoꝵ: ꝑfecta in caritate.
.i. in dilectione dĩ ⁊ ꝓximi hec enĩ tria: uolun¬
tatẽ dei ꝑficiunt: s uie alit̾: Bona uoluntas
dĩ ẽ: in coniugatis b̾eneplacens: in uiduis ꝑfe¬
Dico enĩ ꝑ grãm quȩ data ÷ mͥ om̃ib qui
sunt int̾ uos: ñ plus saꝑe quã oportet sapere.⁊
s saꝑe ad sobrietatẽ: Grãm in hoc loco scđm bea

Expanded text:
lo legit, ille invenit quae sit voluntas Dei, id est lo legit, ille invenit quae sit voluntas Dei, id est quid Deo placeat, quidve displiceat, vel quomodo voluntas ejus impleri possit. In omnibus etera quae agimus annon: bona, et beneplacens, et perfecta. Bona voluntas Dei est quia bona desiderat semper; beneplacens, quia omnia quae sincero animo fiunt. Aliter: bona in fide, beneplacens in spe futurorum bonorum, perfecta in charitate, id est in Dei dilectione et proximi. Haec enim tria voluntatem Dei perficiunt. Sive aliter: bona voluntas Dei est in conjugatis, beneplacens in viduis, perfeDico enim per gratiam quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos: Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad
Abbreviated transcription (Latin):
uicia sectant᷑: Sed reformamini in nouitate
sensus ur̃i: E studiũ lectionis. ⁊ meditationis.
ueteris testam̃ti ⁊ noui. cotidie sensus ñr &
intellectus innouat᷑. ⁊ reformat᷑: dũ ꝓficimꝰ.
&e magis ac magis in sapientia crescimꝰ. ea
de dõ incelligendo quȩ antea ignorabamꝰ:
Reformat᷑ etiã in nouitate sensus nr̃:i dum
ꝓficit in nob̃ bonũ opus: qr qͣntto intellectꝰ
in effectũ oꝑis uertit᷑: tanto amplius in no¬
uat᷑ dicamꝰ aꝑtius: E rat qͥs in lictera legis
positꝰ: ñ penitrabat interiora: Transiit ad eugłm:
didicit qd̃ lex spiritalit̾ debeat intelligi: atq
ita reformatꝰ ÷ in nouitace sensus sui: dũ amis-¬
sis tenebris carnalis intelligentiȩ. ad fructũ
transiit spiritał allegoriȩ: Sic intelligen¬
dũ ⁊ dehis qͥ sp̃tis uiciis ad uirtutes tran-¬
seunt: ⁊ dũ ꝓficiunt de uirtute in uirtu¬
tem cotidie innouant᷑. Ut ꝓbetis quȩ
sit uoluntas dei Qui sacras scripturas sedu-¬

Expanded text:
eformamini in novitate sensus vestri, per studium lectionis et meditationis Veteris Testamenti et Novi. Quotidie sensus noster et intellectus innovatur et reformatur dum proficimus, et magis ac magis in sapientia crescimus, ea de Deo intelligendo quae antea ignorabamus. Reformatur etiam in novitate sensus noster, dum proficit in nobis opus bonum, quia quanto intellectus in effectum operibus vertitur, tanto amplius innovatur. Dicamus apertius: erat quis in littera legis positus, non penetrabat interiora: transiit ad Evangelium: didicit quod lex spiritaliter debeat intelligi, atque ita reformatus est in novitate sensus sui, dum amissis tenebris carnalis intelligentiae ad fructum transiit spiritalis allegoriae. Sic intelligendum et de his qui, spretis vitiis, ad virtutes transeunt, et dum proficiunt de virtute in virtutem, quotidie innovantur: ut probetis quae sit voluntas Dei: qui sacras Scripturas saecu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutibq pollemꝰ: hostia uiua atq rationabił
efficim᷑: s ed fortasse quȩrit aliqͥs: quare deus
ri: si ipse ꝑ illa sacrificia offerentib placabił
ñ reddebat᷑. ad eo ut peccata eis indulgeret:
Cui respondendũ est ob duas p̾cipue causas
hoc a deo p̃ceptũ ẽẽ : uł qr proni erant animi
iudȩoꝵ ad idola colenda. atq ideo tolerabiliꝰ
erat deo ase creata sibi offerri ꝗͣ demonibus:
uł qr uerũ sacrificiũ fucurũ erat in mundo.
dominus uidelicet iħs xp̃s. qui sua imino¬
latione abstulit peccatũ mundi: qd̃ omĩno
dignũ erat ut habet figuratiua sacrificia
longe anceꝗͣ ueniret: ut ꝑ illa tipica facilius
ꝑueniret᷑ ad istud uerũ: Siue etiã tercia cau¬
sa misterii fuit: ut illa offerrent᷑ sacrificia
trpica: quatenꝰ istud sacrificiũ p̃signarent:
qd. cotidie in eccłia ꝓ salute fideliũ offertur

Expanded text:
virtutibusque pollemus, hostia viva atque rationabilis virtutibusque pollemus, hostia viva atque rationabilis efficimur. Sed fortasse quaerit aliquis: Quare Deus ri, si ipse per illa sacrificia offerentibus placabilis non reddebatur, adeo ut peccata eis indulgeret? Cui respondendum est, ob duas praecipue causas hoc a Deo praeceptum esse: vel quia proni erant animi Judaeorum ad idola colenda, atque ideo tolerabilius erat Deo a se creata sibi offerri quam daemonibus, vel quia verum sacrificium futurum erat in mundo, Dominus videlicet Jesus Christus, qui sua immolatione abstulit peccatum mundi, quod omnino dignum erat ut haberet figurativa sacrificia longe antequam veniret, ut per illa typica facilius perveniret ad istud verum. Sive etiam tertia causa mysterii fuit, ut illa offerrentur sacrificia typica, quatenus istud sacrificium praefiguraretur quod quotidie in Ecclesia pro salute fideliu
Abbreviated transcription (Latin):
malia quȩ ad dracebant᷑ ad hostiũ domꝰ dñi: ibiq
sacerdotib tradebant᷑: Uictimȩ uͦ dicebantur
a uinciendo: eo qd̾ funib ⁊ restib uincta ani
ad paganorũ ꝑtinet ritũ. hostia dicebat᷑ sacrifi¬
ciũ qd̃ afferebat᷑ idolis: qͣndo cont̾ hostes dimi¬
candũ etat: Uictima uͦ dicebat᷑ sacrificium:
qd̵ uictoria potita diis ꝓ grarũ actione offere¬
Qui a uiciis se abstrahit. ⁊ uirtutib imbuit᷑:
deo utiq placet Rationabile sit obsequiũ
ur̃m: Obsequiũ ꝓprie dr̃ obȩdientia: ab eo
uerbo qd̾ ÷ obsequor Sed hic ab apło ꝓ cultu
inuisibili ⁊ incorporeo deo ꝑ corporales ui¬
ctumas ⁊ sanguinolentas se posse placere:
& apeccatis mundari: Neq enĩ ad rationem
ꝑtinet: ut rationabilis creatura quȩ ÷ homo
irracionabilia ꝓse offerat: Itaq rationabilis
mortificata a uiciis: Quandoc̃q enĩ uicia car¬
nis ⁊ recidi uiua paccata in nob̃ mortificamꝰ:

Expanded text:
ia, quae adducebantur ad ostium domus Domini, ibique sacerdotibus tradebantur; victimae vero dicebantur a vinciendo, eo quod funibus et restibus vincta animad paganorum pertinet ritum, hostia dicebatur sacrificium quod offerebatur idolis, quando contra hostes dimicandum erat: victima vero dicebatur sacrificium, quod, victoria potita, diis pro gratiarum actione offerequia qui vitiis se subtrahit et virtutibus imbuitur, Deo utique placet. Rationabile sit obsequium vestrum. Obsequium proprie dicitur obedientia, ab eo verbo quod est obsequor, sed hic ab Apostolo pro cultu invisibili et incorporeo Deo per corporales victimas et sanguinolentas se posse placere, et a peccatis mundari. Neque enim ad rationem pertinet ut rationabilis creatura, quae est homo, irrationabilia pro se offerat. Itaque rationabilis mortificata a vitiis. Quandocunque enim vitia carnis et recidiva peccata in nobis mortificamus,
Abbreviated transcription (Latin):
doctorũ imitet᷑: & ingeniũ p̃sentiũ magistro¬
rum: ad implens qd̃ dicit sapientia: Ne trans¬
grediaris terminos: quos posuer tͥ patres
tui: s ed saꝑe ad sobrietatẽ: id÷ ad temꝑantiã:
Sobrie nanq sapit: qͥ agnoscit qͥd ipse sit:
& sic corã deo in xp̃o loquit᷑ Hoc p̃ceptum:
transgressi st̃ om̃s heretici Et uniciuq
sub dico. sic̃ deb̾e saꝑe: sic̃ ds diuisit men¬
surã fidei: In fide nanq m̃sura est. qͣncũ
ad nr̃am capacitatẽ attinet: qr alius plus.
alius minꝰ credit: Maiorẽ enĩ fidẽ habuer̃
apłi montes transferendo: ꝗͣ nos habemus
Siue: intelligit᷑ hec m̃sura in donis fidei:
qr habentib fidẽ. alii datur sermo sapientiȩ:
alii sermo scientiȩ: ⁊ cetera: Et huiꝰ modi
ficdem tenentib cribuit᷑: Intelligit᷑ & de mi¬
nisteriis ecclesiasticis: quȩ scđ̾m modũ suũ
debent ꝑagi: ⁊ ñ ultra licitũ usur pari: Uer¬

Expanded text:
doctorum imitetur et ingenium praesentium magistrodoctorum imitetur et ingenium praesentium magistrorum, adimplens quod dicit Sapientia: Ne transgrediaris terminos quos posuerunt patres tui , sed sapere ad sobrietatem, id est ad temperantiam. Sobrie namque sapit, qui agnoscit quid ipse sit, et sicut coram Deo in Christo loquitur. Hoc praeceptum trangressi sunt omnes haeretici. Et unicuique, subaudis, dico sic debere sapere, sicut Deus divisit mensuram fidei; in fide namque mensura est, quantum ad nostram capacitatem attinet, quia alius plus, alius minus crodit. Majorem enim fidem habuerunt apostoli montes transferendo, quam nos habeamus. Sive intelligitur haec mensura in donis fidei quia habentibus fidem, alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae , etc. Et hujusmodi entibus tribuitur. Intelligitur et fidem ministeriis ecclesiasticis, quae secundum modum suum debent peragi, et non ultra licitum usurpari. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
scđm sapientiã sibi adeo datã: Quod aut̃ dicit
omib qͥ st̃ int̾ uos. simplicit̾ pot̾ incelligi: ut
dicat᷑ om̃ibus tlico qͥ st̃ int̾ uos: ⁊ altiori in¬
cellectu: ut illos alloquat᷑ qͥ ꝑ fidẽ deo adhe¬
rebant: qͥ semꝑ ht̃ ẽẽ: Deus enĩ solus ẽ: qr ipse
substantialit̾ ht̃ eẽ: sic̃ ad morsen dic̃ Egosũ
qͥ sum: Et: ego sũ dĩ abrahã.⁊ c̾: Quic̃q gͦ illi
adherent illi st̃: sic̃ ce qͥ ñ adherent ñ sunt:
Ergo qui sunt dic̃: id est qͥ ꝑ fidẽ quȩ ꝑ dile¬
ctionẽ oꝑat᷑ deo copulant᷑: Et qͥd dico: Hoc
qui insultabant iudeis: tanquam ramis
fractis: Plus enĩ quã oportet sapit: quiꝓpt̾
alteriꝰ miseriã se extollit: cũ potius humili¬
ari debeat. ne & ipse cadat: Dicendũ ⁊ ꝓpter
eos qͥsanã doctrinã ñ sectantes. quȩdã falsi¬
tatis dognata cõponunt: quib simpliciũ
animos corrũpunt: ñ plus sapere quã opor-¬
tet: saꝑe: O portet deniq ut uiam p̃cedentiũ

Expanded text:
m sapientiam sibi a Deo datam . Quod autem dicit, omnibus qui sunt inter vos, simpliciter et potest intelligi, ut dicatur: Omnibus dico qui sunt inter vos, et altiori intellectu, ut illos alloquatur qui per fidem Deo adhaerebant qui semper habet esse, Deus enim solus est quia ipse substantialiter habet esse, sicut ad Moysen dicit : Ego sum qui sum, et Ego sum Deus Abraham, etc. Quicunque ergo illi adhaerent, illi sunt, sicut et qui non adhaerent, non sunt: ergo qui sunt dicit, id est qui per fidem quae per dilectionem operatur Deo copulantur. Et quid dico? Hoc qui insultabant Judaeis tanquam ramis fractis. Plus enim quam oportet sapit, qui propter alterius miseriam se extollit, cum potius humiliari debeat, ne et ipse cadat. Dicendum et propter eos qui, sanam doctrinam non sectantes, quaedam falsitatis dogmata componunt, quibus simplicium animos corrumpunt, non plus sapere quam oportet sapere. Oportet denique ut viam praecedentium
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt: obsecrat eos mͦ & om̃s credentes
ꝑ eandẽ miscdiã qua redẽpti st̃ sanguine xp̃i.
e tẽpore baptismatis ab omĩb sordib abluti:
ut exhibeant corpora sua hostiã uiuentẽ: et
socius: Qua ꝓpt̃ ⁊ fr̃s eos appellat: ñ carne s
fide: recolens illud qd̵ saluator fidelib dixit:
saluati estis: ut exhibeatis corpora ur̃a hostiã
uiuentẽ: E rant apud romanos iudei creden-¬
tes: qͥ uictimas ⁊ hostias legales deo hiereso-¬
limis in tẽplo obtulerant: hos ortat᷑ ut iam ñ
boues. ñ hircos. ñ arietes.s semet ipsos: dõ hostiã
spiritales immolent: Siquidẽ qͣndo ista scri¬
bebat apłs: adhuc tẽplũ hierosolimis constabat:
et necdũ erat subu̾sũ a romanis: Hostia gͥ im
&e carnalib uiciis se occidit. mortificando mẽ¬
bra sua cũ peccatis ⁊ concupiscentiis: Uerbigr̃a
f᷑ uit suꝑbus: efficit᷑ humilis: ẜ uit luxuriosus.

Expanded text:
t; obsecrat eos modo, et omnes credentes per eamdem misericordiam, qua redempti sunt sanguine Christi, et tempore baptismatis ab omnibus sordibus abluti, ut exhibeant corpora sua hostiam viventem, et socius, quapropter et fratres eos appellat, non carne, sed fide, recolens illud quod Salvator fidelibus dixit: salvati estis, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, quod erant apud Romanos Judaei credentes qui victimas et hostias legales Deo Hierosolymis in templo obtulerant: hos hortatur ut jam non boves, non hircos, non arietes, sed semetipsos hostias Deo spiritales immolent. Siquidem quando ista scribebat Apostolus, adhuc templum Hierosolymis stabat, et necdum erat subversum a Romanis. Hostia igituret carnalibus vitiis se occidit, mortificando membra sua cum peccatis et concupiscentiis. Verbi gratia: fuit superbus, efficitur humilis; fu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debemꝰ intellige p̃sentẽ uitã quȩ sẽꝑ annis
tẽporib dieb noctib horis. atq mom̃tis uoluit᷑:
s homines ꝑ carnalẽ conu̾sationẽ scło deditos:
paganos uidelicet: iudeos: hereticos: falsosq
xp̃ianos: quib ñ debemꝰ assimilari ⁊ conso¬
ciari: ne eorũ uiciis inqͥnem᷑ ⁊ nr̃is: Nolite
inqͥt conformari huic scło: i. similes nolite fieri

Expanded text:
 annis, temporibus, diebus, noctibus, horis, atque momentis volvitur, sed homines per carnalem conversationem saeculo deditos, paganos videlicet, Judaeos, haereticos, falsosque Christianos, quibus non debemus assimilari et consociari, ne eorum vitiis inquinemur et nostris. Nolite, inquit, conformari huic saeculo, id est, nolite simi
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles: debent ⁊ in carna libus ministrareeis:
hisdem modis erant participes eorũ: quibus
et debitores: Et est sensus lam quia in sp̃italib
rebus illi p̾stanit istis supplem̃tũ: et qd in se non
habent. habent in illis: iustũ est ut in tẽporalibus
beneficiis eis subueniant: Hoc igitur opus mini¬

Expanded text:
gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis. gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis. Iisdem modis erant participes eorum, quibus et debitores, et est sensus: Jam quia in spiritalibus rebus illi praestant istis supplementum, et quod in se non habent, habent in illis, justum est ut in temporalibus beneficiis eis subveniant. Hoc igitur opus mini
Abbreviated transcription (Latin):
isc̃m et bonũ uisũ est eis. collationẽ aliquam facere
munerum. in pauꝑes scõrum: qui sunt ihrłm:
Macedonia ⁊ achaia quȩ ⁊ acheia uocatur. a qua ce
popłi eius achei dicuntur : ꝓuinciȩ sunt nobilissimȩ
grecorũ. sibi adiacentes: quas apłs eccłiis repleuit:
Placuit enun eis: et debitores sunt eorum: Quid
acceꝑant macedones ⁊ achaici siue achei a scĩs quierdił
hirłm : ut eoꝵ debitores essent: Tribus modis erarĩ
debitores eorũ: uł qr eos in fide p̃cesserant. a quoꝵ
apostolis et predicatoribus erudiebantur: uel
etiam qui unius fidei erant: et unũ patrem
dm̃ habentes fr̃s erant in fide: Om̃s enim xp̃iani
qui fr̃s sunt in fide debitores sibi sunt: ut alter
alterius honera portent: Potest et quarto modo
incelligi in hoc eos existere debitores eorũ: qr
illi die ac nocte ꝓ saluce istorũ orationib insi¬
stebant: ut fides xp̃i in eis roboraret᷑. Qm si
eorum spiritalium bonorũ partipipes factist̃

Expanded text:
m et bonum visum est illis, collationem aliquam facere, munerum, in pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem. Macedonia et Achaias quae et Achaeia vocatur, a qua et populi ejus Achaei dicuntur, provinciae sunt nobilissimae Graecorum sibi adjacentes: quas Apostolus ecclesiis replevit. Placuit enim eis: et debitores sunt eorum. Quid acceperunt Macedones et Achaici sive Achaei a sanctis qui erant Jerusalem, ut eorum debitores essent? Tribus modis erant debitores eorum: vel quia eos in fide praecesserant qui ab apostolis et praedicatoribus erudiebantur, vel vel quia etiam unius fidei erant, et unum Patrem Deum habentes, fratres erant in fide. Omnes enim Christiani, qui fratres sunt in fide, debitores sibi sunt, ut alter alterius onera portent. Potest et quarto modo intelligi, in hoc eos existere debitores eorum, quia illi die ac nocte pro salute illorum orationibus insistebant, ut fides Christi in eis roboraretur. Nam si eorum spiritualium bonorum participes facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
potius ꝑ mundi uidices ꝙͣ ꝑ antistites
&e rectores eccłiar̃ iudicant᷑: sicut ẽ. cũ
ges & pͥncipes: damnant: Ergo ñ sine cau

Expanded text:
potius per mundi judices, quam per antistites et rectores ecclesiarum vindicantur, sicut quum ges et principes mundi damnant. Ergo non sine cau
Abbreviated transcription (Latin):
mundum diuulgata erat. necdũq p̃destinati
omĩa subiecta: & ñ solũ tunc sed neciã adbaic õs
p̃destinati ñ credunt. Eum autem qui mo¬
dicum quam angeli minoratus est uidemus
iħm ꝓpter passionem mortis gloria ce honore
&e apłs alibi cũ dixisset. factus est obȩdiens patri
usq ad mortẽ. morcẽ aut̃ crucis: statĩ subsecutꝰ est.
dicens. Propt̃ qd̾ &e d̾s exaltauit illũ .&. dedit illi
nom̃. ⁊ cct̾. Sic eẽ ipse dñs ꝓ uocabat eam dicens.
ut głificet᷑ filius huĩs. Si ille qͥ dñs est ca quȩ ꝓ
seruis passus est głan uocat. multo magis tu hõ¬
mentis. dũ sedet in plencudine pat̾nę maiestatiꝰ.
Ut gratia dei pro omnibus gustaret mortem.
Gr̃a dei patris appellat᷑ filius. eo qd̾ nob̃ a dõ patre
gratis sit datꝰ: et qd gratis ꝓ nob̾ mortẽ sustinuit.
Non enim debebat᷑ nob̃ nr̃o merito. ut filius dei¬
nr̃o merito ꝓ nob̾ gustarit mortẽ: sed ineffabilis

Expanded text:
mundum divulgata erat, necdumque omnes praedomnia subjecta, et non solum tunc, sed etiam adhuc omnes praedestinati non credunt. Eum autem qui modicum quam angeli minoratus est, videmus Jesum propter passionem mortis gloria et honore et Apostolus alibi cum dixisset, factus obediens est Patri usque ad mortem, mortem autem crucis, statim subsecutus est, dicens: Propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit illi nomen: sic etiam ipse Dominus provocabat eam dicens: Ut glorificetur Filius hominis. Si ille qui Dominus est, ea quae pro servis passus est gloriam vocat, multo magis tu, hommentis, dum sedet in plenitudine paternae majestatis. Ut gratia Dei pro omnibus gustaret mortem. Gratia Dei Patris appellatur Filius, eo quod nobis a Deo Patre gratis sit datus, et quod gratis pro nobis mortem sustinuit; non enim debebatur nobis nostro merito, ut Filius Dei pro nobis gustaret mortem, sed ineffabili
Abbreviated transcription (Latin):
cuar̃. omnis creatura nonstrat᷑ subiecta eẽ
illi. qr sic̃ potestate uerdi omnia creata sunt.
ita ille homo assũptus auebo cum uerbo possi¬
det cuncta. Oomnia sibiecisti sub pedibus
euis .i. ec̾nicati illiꝰ &e poestati. ut om̃is creatura
illũ ad oraret. & hoc est io ipse post resurrectionis
nichil dimisit non subiectum ei. In eo .i. in hoc
dono uł facto qd̵̃ ei om̃ia subiec̃. nec celestia uide¬
tur excepisse nec t̾restria. ut dic̾e̾t pret̾ angłicã
creaturã: sed ita conclusit dicens. om̃ia subiec̃
ei. Nunc aut̃ nedũ uidemꝰ omĩa subiecta ei.
dixisset om̃iua subiecta esse xp̃o statim subin¬
tulit dicens. Punc autemͣneeͣ uidemus om̃ia
subiecta ei. Si om̃ia sunt subiecta . quomodo
non sunt subiecta: Incelligendũ est gͦ hoc. mͦ
ut suꝑius. ubi dix̃. nichil dimisit ñ subiectũ ei
lnteligamus uniuersalem siudiectionem.
et uoluntariam scilicet ꝑfidem.⁊ necessar iã:
qua cogitur om̃is creatura subiecta ẽẽ suo

Expanded text:
tuarum, omnis creatura monstratur subjecta esse illi, quia sicut potestate Verbi omnia creata sunt, ita ille homo assumptus a Verbo cum Verbo possidet cuncta. Omnia subjecisti sub pedibus ejus, id est aeternitati illius et potestati, ut omnis creatura illum adoret, et hoc est quod ipse post resurrectionis nihil dimisit non subjectum ei. In eo, id est in hoc dono vel facto, quod ei omnia subjecit, nec coelestia videtur excepisse, nec terrestria, ut diceret praeter angelicam creaturam: sed ita conclusit, dicens: Omnia subjecit ei. Nunc autem necdum videmus omnia subjecta ei. dixisset, omnia subjecta esse Christo, statim subintulit, dicens: Nunc autem necdum videmus omnia subjecta ei? si omnia sunt ei subjecta, quomodo non sunt subjecta? Intelligendum est ergo hoc modo ut superius, ubi dixit: Nihil dimisit non subjectum ei, intelligamus universalem subjectionem, et voluntariam, scilicet per fidem, et necessariam, qua cogitur omnis creatura subjecta esse suo
Abbreviated transcription (Latin):
mor est dñs. quando ei peccata dimittit
tur. Sequit᷑. Aut filius hominis. sub qͥd est:
Hoc quidam doctores referunt ad xp̃m. qui
in eugłio sepissime filium hominis .i. filium
Marie se uocat: Ac ꝓpt̾ea sub int̾rogatione. sur¬
sum erigenda est uox. Et est sensus. Quid
ꝓmer uit ille homo assũptus auerbo. ut filiꝰ
dictũ est. qͥd est hõ. & est sensus. qm̃ uisitas
genus humanũ ꝑ filium tuũ & ꝑ tua larga¬

Expanded text:
mor est Dominus, quando ei peccata dimittit tur. Sequitur, Aut Filius hominis, subaudis quid est? Hoc quidem doctores referunt ad Christum, qui in Evangelio saepissime filium hominis, id est filium Mariae se vocat, ac propterea sub interrogatione sursum erigenda est vox, et est sensus: Quid promeruit ille homo assumptus a Verbo, ut Filius dictum est, quid est homo; et est sensus: Quoniam visitas genus humanum per Filium tuum, et per
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinatis. At uͦ quidã generalit̾ accipiunt. ut
dicat᷑ ꝓ om̃ib fidelib ⁊ infidelib mortẽ gustasse.
dicentes ipse qͥdem ꝓ om̃ib mortuus est licet om̃s
non saluent̾. Et quid̾ si om̃s ñ credunt: ille tamen
quod suum erat fecit. Unde beatus ꝓper
hanc ponit similitudinẽ. Est quilibet medicoꝵ
ꝑitissimꝰ. q̃ ueniens in ciuitatẽ populosam ubi
multi infirmi habent᷑ temꝑat potionẽ contra
om̃iã infirmitatũ. et conuocat om̃s dicetis.
Uenite om̃s popłi qͥ uariis infirmitatib labora¬
siquis ex ea biberit: medelam statim consequi
merebitur. Qui credunt uerbis illiꝰ accedunt
bibunt & sanant᷑. Qui uͦ renuunt bibere. ñ
sanant᷑: sed in suia infirmitate contabescunt.
Quantũ gͦ ad medici deuotionẽ ꝑtinet. pro
omniũ illoꝵ salute potionẽ temꝑauit. licet his¬

Expanded text:
destinatis. At vero quidam ita generaliter accipiunt, ut dicatur pro omnibus fidelibus atque infidelibus mortem gustasse, dicentes: Ipse quidem pro omnibus monon salventur. Et quid si omnes non credunt? ille tamen quod suum erat, fecit. Unde beatus Prosper hanc ponit similitudinem: Est quilibet medicorum peritissimus, qui veniens in civitatem populosam, ubi multi infirmi habentur, temperat potionem contra omnia genera infirmitatum, et convocat omnes, dicens: Venite, omnes populi, qui variis infirmitatibus laborasi quis biberit ex ea medelam statim consequi merebitur. Qui credunt verbis illius, accedunt, bibunt et sanantur; qui vero renuunt bibere, non sanantur, sed in sua infirmitate contabescunt: Quantum ergo ad medici devotionem pertinet, pro omnium illorum salute potionem temperavit, licet no
Abbreviated transcription (Latin):
salute p̃dictũ erat a ꝓpħis qd̃ futura esset.
Non inquit angłis subiecit deus orbem cre¬
diturũ de quo loquim᷑. dicendo ex ꝑsona dĩ
patris ad filium ponã ininicos tuos scabellũ
pedum tuoꝵ. sed filio suo tradidit illum:
qd ipse dicit in psalmo. Postula a me &e dabo
tibi gentes hęredicatẽ tuam. Unde et ipse
congratulanis sibi traditum orbem creditum:
dicit. E go aut̃ constitutꝰ sum rex ab eo .i. a
deo patre. Testatꝰ est aut̃ in quodã loco quispatꝰ
dicens qd̾ nomina ꝓpħar̃ reticet in hac epła
quoꝵ testimonia ponit. ñ causa inuidię
aut abscondentis effectu hoc agit. sed osten
multam habe scientiã diuinar̃ scripturarũ.
quib ista scribebat. ii tantũ ut nec opꝰ hab̾et
nomen imponere dicentis hoc est testimoniũ
ex psalterio dauitico sũptum ẽ. qͥ caliter
loquit᷑ ad dm̃ patrẽ. Quid est homo:
S uppresse. et cum despectu ꝓnunciandum
est istud. quid est homo: sub fragił. mortał.

Expanded text:
 futura esset. Non, inquit, angelis subjecit Deus Pater orbem crediturum de quo loquimur, dicendo ex persona Dei Patris ad Filium, ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum, sed Filio suo tradidit illum, cui ipse dicit in psalmo: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Unde et ipse Filius congratulans sibi traditum orbem crediturum, dicit: Ego autem constitutus sum rex ab eo , id est a Deo Patre. Testatus est autem in quodam loco quis dicens: Quia nomina prophetarum reticet in hac Epistola, quorum testimonia ponit, non causa invidiae, aut abscondentis affectu hoc agit, sed narranmultam habere scientiam divinarum Scripturarum, quibus ista scribebat, in tantum ut nec opus haberet nomen ponere dicentis. Hoc ergo testimonium ex Psalterio Davidico sumptum, est qualiter loquitur ad Deum Patrem: Quid est homo? Suppresse et cum despectu pronuntiandum est istud, quid est homo? subaudis fragilis, mortalis,
Abbreviated transcription (Latin):
infirmũ ingreditur. & genus humanũ quod
infirmũ & languidũ erat ds̃ pat̾ iuisitauit tc̃
q̃ndo misit filiũ qͥ uerbũ caro factum ẽ. et
habitauit in nob̾. Ne q̃ uisitatione dic̃ etiam
bumanũ. hoc ũ qd̃ seq̃r referunt concordit̃
M iorat᷑ est aut̃ ñ necessitate s spontatiea pie¬
tate. sic̃ idem apłs alias ait. Qui cũ in forma
mortẽ autẽ erucis.Ex ea enim parte qͣ mori
potuit creator angłoꝵ minor factus est angłis.
Bene aut̃ dix̃ paulominꝰ. qr &e si mortale corpꝰ
assũpsit. peccati taiñ maculam ñ habuit. O̾ lo¬
ria et honore eoronasti eum. P salmista loquit᷑
ad dm̃ patrem de humilitate et exaltatione
filii deidicens. A inuisti inqͥt filiũ tuũ paulo
minꝰ ab angłis dum eum mortalẽ creasti. sed qi
ille obędiens tͥ exticit usq ad mortẽ. gloria &
honort coronisti cum. Tale et t illud quod ape

Expanded text:
iam ingreditur. Et genus humanum, quod infirmum et languidum erat, Deus Pater tunc visitavit, quando misit Filium suum, qui Verbum caro factum est et habitavit in nobis : de qua visitatione dicit etiam humanum, hoc vero quod sequitur, referunt concorditerMinoratus est autem non necessitate, sed spontanea voluntate, sicut idem Apostolus alias ait: Qui cum in forma mortem autem crucis . Ex ea enim parte qua mori potuit Creator angelorum, minor factus est angelis. Bene autem dixit paulo minus et si mortale corpus assumpsit: peccati tamen maculam non habuit; gloria et honore coronasti eum. Psalmista loquitur ad Deum Patrem de humilitate et exaltatione Filii Dei, dicens: Minuisti, inquit, Filium tuum paulo minus ab angelis, dum eum mortalem creasti, sed quia ille obediens tibi exstitit usque ad mortem, gloria et honore coronasti eum. Tale est illud quod A
Abbreviated transcription (Latin):
neqͥs in suis meritis confidet. Ipse enĩ sp̃s
sc̃s nouit. qͥd cuiq ꝓsit. uł quid cuiq sit
cõmodũ. Hon enim angelis subiecit ds̃¬
orbem terrȩ futurum de quoloquimur. Ad
ea quȩ suꝑiꝰ dix̃ deĩpatrẽ dixisse filio. sede

Expanded text:
ne quis in suis meritis confideret. Ipse enim Spiritus ne quis in suis meritis confideret. Ipse enim Spiritus sanctus novit quid cuique prosit, vel quid cuique sit commodum. orbem terrae futurum, de quo loquimur. Ad ea quae superius dixit Deum Patrem dixisse Filio: Sede
Abbreviated transcription (Latin):
stante deo signis et portentis. & uariis uirtuti¬
bus. & sp̃s sci distributionibus scđm suam
uoluntatem. Confirmata est inqͥt in nobis
eadem salus ab eis qui audierunt contestante
deo .i. simul testimotiiũ p̃bente eorum doctrinȩ
et p̃dicationi non uoce sed uirtute. et exhibitio¬
ne miraculoꝵ. et uarietate linguarũ. Qu ia
ut dicebat aliqͥs apłoꝵ mortuo uł infirmo.
surge. esto uiuus aut sanus: statim surgebat
incolumis. Signa aut̃ ꝓdigia et uirtutes: ꝓ
uno hic accipunt᷑. Q uod ũ subiungit sp̃s scĩ
distrib utionib. affluentiã significat grarum.
ꝗ̃ non habuer̾ patres ueteris testam̃ti quę fuit¬
ibs fuerat glorificatꝰ. Iste sunt distributiones
seu diuisiones. qͣs apłs alio in loco cõmemorat.¬
quȩ in sequentib enumerat. usq dum sub¬
uingit. hȩc oꝑat̾ unus atq idem spiritus.
diuidens singulis ꝓut uult. Unde ethic
dicit scđ̾m suam uoluntatẽ. Diuine enim
uoluntati atq consilio cuncta contribuit:

Expanded text:
signis et portentis et variis virtutibus, et Spiritus sancti distributionibus secundum suam voluntatem. Confirmata est, inquit, in nobis, eadem salus ab eis qui audierunt, contestante Deo, id et praedicationi, non voce, sed virtute, et exhibitione miraculorum, et varietate linguarum: quia, ut dicebat aliquis apostolorum mortuo vel infirmo, Surge, esto vivus aut sanus: statim surgebat incolumis. Signa autem, et prodigia, et virtutes, pro uno hic accipiuntur. Quod vero subjungit, sancti Spiritus distributionibus, affluentiam significat gratiarum, quam non habuerm fuerat Jesus glorificatus . Istae sunt distributiones seu divisionesquae in sequentibus enumerat, usque dum subjungit: Haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult. Unde et hic dicit: Secundum suam voluntatem: divinae enim voluntati, atque consilio cuncta contribuit,
Abbreviated transcription (Latin):
corouat est i c inulti eudine credentiũ. uidedicet
cũ pꝰ resurtectionis triumphũ credulitatem
cociꝰ mundi in hos qd̾ homo est accepit: honore
aut̃ in confessione pacernȩ maiestatis. hoc est
in eo qd in plenitudine paternȩ głȩ habitat.
Et consticiusti eum suꝑer opera mamuim
tuarum. Per hoc qd homo est factus. constitut᷑
est a deo patre suꝑ oꝑa iussionis eius. supra
cȩlestia uidelicet. trestria. & inferna. Q ui¬

Expanded text:
ultitudine credentium, videlicet cum post resurrectionis triumphum, credulitatem totius mundi in hoc quod homo est accepit, honore autem in confessione paternae majestatis, hoc est in eo quod in plenitudine paternae gloriae habitat; et constituisti eum super opera manuum tuarum. Per hoc quod homo factus est, constitutus est a Deo Patre super opera jussionis ejus, supra coelestia videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
artifex ⁊ conditor os. Ciuitas suꝑna fundam̃ta
habere dr̃ ꝓpt̾ stabilitatẽ firmitatẽq sui. In qua
qui scmel iocum inuenerit: nunꝗͣ poterit exhȩre¬
ditari neq euelli. Ideo inqͥt illi fide morati sunt
in tr̃a repromissionis quasi in aliena. qr repromis¬
siones in tra factas ñ attendebant. sed fucurã
quietẽ quȩrebant. O stender̃ enuim se ipsos maiori¬
bus ẽẽ dignos: iecirco ñ ꝑmisit eos acciꝑe ista quia
maiora dare uolebat. Fide et erum ipsa sara
sterilis uirtutem in conceptionem seminis
accepit etiam precer tempus ȩtatis. q̃m fidelẽ
credidit ipsum qui ꝓmiserat. Questio hic
oritur. quare dicat fide accepisse saram uir
tutẽ concipiendi. cũ ab angło rep̃hensa sit
cur riserit causa infidelitatis. Risus aum
ille etiam si garidii fuit. plenȩ fidei ñ fuit:¬
Risus autẽ abrahȩ ⁊ gaucdii ⁊ plenȩ fidei
in fide. ⁊ euacuata dubitationis causa in¬

Expanded text:
artifex et conditor Deus. Civitas superna fundamentum artifex et conditor Deus. Civitas superna fundamentum habere dicitur, propter stabilitatem firmitatemque sui: in qua qui semel locum invenerit, nunquam poterit exhaeredari neque evelli. Ideo, inquit, illi fide morati sunt in terra repromissionis, quasi in aliena. Repromissiones in terra factas non attendebant, sed futuram quietem quaerebant. Ostenderunt enim seipsos majoribus esse dignos: idcirco non permisit eos accipere ista, quia majora dare volebat. Fide et ipsa Sara sterilis virtutem in conceptione seminis accepit, etiam praeter tempus aetatis; quoniam fidelem credidit esse eum qui promiserat. Quaestio hic oritututem concipiendi, cum ab angelo reprehensa sit, cur riserit causa infidelitatis? Risus enim ille etiamsi garisus autem Abrahae et gaudii et plenae fidei in fide, et evacuata dubitationis causa, in
Abbreviated transcription (Latin):
nes has. Ad iacob quoq dixit. Ego d̃s
om̃ps crescere faciã ⁊ multiplicare gentes
ex te. daboq tͥ t̾rã quã dedi abraham &e
isaac. Ecce quomodo om̃s coheredes sunt
in ꝓmissionib abrahȩ. N otandũ autẽm
qr fides abrahȩ duplicat᷑ ꝓ magnitudine
fidei. Unde ⁊ caput fidei dicit̾. Nam
fide exiuit de terra sua nesciens quo iret. sic
fide mansit et demoratus est in t̾ta sua quasi
in aliena. Uidit filiũ ibi ut ꝑegrinũ habitan¬
tem. uidit nepotẽ. uidit se ipsũ in aliena
ab rabã. neq ssaac. neq iacoͥ possessi sunt hanc ꝓmis¬
sione sed successio illoꝵ. ⁊ qr qͣndo obȩdiuit
deo exiens de t̾ra sua ñ uocabat᷑ abraham. s
abram. Ideo considate dixit apłs fide qui uo¬
catur qͥuecat᷑ nunc abram. tunc aut̃ uocabatura
abram. Moratꝰ est in t̾rã repromissionis quasi
in aliena. Primũ qͥdẽ uocatus illt aeram. dem̃¬
abram. deinde uͦ habraham Expectabant
enim fundamenta habentem ciuitatem cuius

Expanded text:
nes has. Ad Jacob quoque dixit: Ego Deus omnipotens: crescere et multiplicare faciam gentes ex te, daboque tibi terram quam dedi Abraham et Isaac. Ecce quomodo omnes cohaeredes sunt in promissionibus Abrahae. Notandum autem est quia fides Abrahae duplicatur pro magnitudfidei. Unde et caput fidei dicitur. Nam sicut fide exivit de terra sua, nesciens quo iret, sic fide mansit et demoratus est in terra sua quasi in aliena. Vidit filium ibi ut peregrinum habitantem, vidit nepotem, vidit seipsum in aliena ue ipse, neque Isaac, neque Jacob potiti sunt hac promissione, sed successio illorum. Et quia quando obedivit Deo, exiens de terra sua, non vocabatur Abraham, sed Abram. Ideo considerate, dixit Apostolus: Fide qui vocatur nunc Abraham, tunc autem vocabatur Abram, moratus est in terra repromissionis quasi in aliena. Primum quidem vocabatur ille Abram, deinde vero Abraham. Exspectabat enim fundamenta habentem civitatem, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
fectam non habent. Hoc distat inc̾delictum et
peccatum. quia delictum ꝑpetramus quando ea
pretinitimus quȩ nobis adeo precipiuntur im
Et quando illum ñ diligimus. uł non honoramꝰ
parentes. tunc delinquimus. Uñ dicit᷑ delictum
quasi derelictum. Peccatum ẽ. quando illud ꝑ¬
ficitur a quo ds precipit obseruare. Nerbi gr̃a. Sic̃
ẽ. non occides. non adulterabis. et cet̃. uł aliref.
Delictum ẽ. in cogitatione. peccatum in oꝑe. lu.
dei ergo & gentiles mortui erant delictis et pec¬
catis quia anima quȩ peccauerit ipsa morietur.
Non ꝑ substantiam sed peccato. propter quod. re¬
sicut moritur corpus recedente anima.ita morit᷑
anima recedente deo. quod autẽ dicit inquib
sub auditur delictis & peccatis aliquando am¬
bulastis. blandiendi causa hoc dixit. ꝙ tale ẽ.
quale & illud fuistis aliquando tenebrȩ: Nc̃
autem lux in domino. Sequitur. Inquib sub
delictis et peccatis. & nos omnes sub̃ iudȩi ab

Expanded text:
erfectam non habent. Hoc distat inter delictum et erfectam non habent. Hoc distat inter delictum et peccatum, quia delictum perpetramus quando ea omittimus quae nobis a Deo praecipiuntur impteipsum . Quando illum non diligimus, et non honoramus parentes, tunc delinquimus. Unde dicitur delictum, quasi derelictum. Peccatum vero est, quando illud perficitur, a quo Deus praecepit observari; verbi gratia, sicut est: Non occides, non adulterabis , etc. Aliter: Delictum est in cogitatione, peccatum in operatione. Judaei ergo et gentiles mortui erant delictis et peccatis, quia anima quae peccaverit, ipsa morietur, non per substantiam, sed peccato, propter quod resicut moritur corpus recedente anima, ita moritur anima recedente Deo. Quod autem dicit in quibus, subaudis delictis et peccatis, aliquando ambulastis, blandiendi causa hoc dixit, et tale est quale et illud: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sequitur: In quibus, subaudis delictis et peccatis, et nos omnes, subaudi
Abbreviated transcription (Latin):
di. hiͤsunt necessariȩ. Quȩ eccl̃ia. quȩ ẽ corpus
qui ꝑ omnia genera hominũ in omnib gene¬
rib hominũ. ad impletur. hoc ẽ. augitur ꝙ¬
augmentatur. Dum enĩ cotidie ex singulis gen¬
tib ad fidem xp̃i ꝑbaptismũ concurrunt. coti¬
die corpus illius augetur. Uerbi grã sicut de
quolibet rege dr̃. quia dum adeum exercitus
ꝙ populi diuersarũ gentium confluunt: auge¬
tur. et ad impletur. Et uos sub̃. ephesii cum es¬
setis mortui delictis & peccatis ur̃is inquib
aliquando ambulastis scdm scłm mundi huiꝰ
.i. scd̾m secularia desideria amatoꝵ huiꝰmun¬
di. scdm̃ pͥncipem potestatis aeris huius hoc
ẽ. scđm uoluntatem diaboli. qui in caligine
huius aeris reseruatur cruciandus sp̃s .i. dia
nunc oꝑatur infilios difidentiȩ .i. qui suã
uoluntatem oꝑatur in filios difidentie. hoc ẽ. in pa¬
ganis & hereticis atq uidȩis qui fidem rectꝰam & ꝑ¬

Expanded text:
di hic sunt necessariae: Quae Ecclesia quae est corpus di hic sunt necessariae: Quae Ecclesia quae est corpus quae per omnia genera hominum in omnibus gentibus hominum adimpletur, hoc est augetur. Dum enim quotidie ex singulis gentibus ad fidem Christi per baptismum concurrit, quotidie corpus illius augetur. Verbi gratia: sicut de quolibet rege dicitur, quia dum ad Deum exercitus et populi diversarum gentium confluunt, augetur. CAPUT II. Et vos, subaudis Ephesii, cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum mundi hujus, id est secundum desideria amatorum hujus mundi, secundum principem potestatis aeris hujus, hoc est voluntatem diaboli: quia in caligine hujus aeris servatur cruciandus, spiritus, idnunc operatur in filios diffidentiae, id est, qui suam voluntatem operatur in filiis diffidentiae, hoc est in paganis et haereticis atque Judaeis, qui fidem rectam et p