comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iusim ser cordis simahumanitate atque incunis forma set ia
uotor esque ui debantur. siscepit uoem infirnutaras nostt aequas
& redrdition e gratiae quanifidelibus faciendis liberandis
dlun dersum enus exclamauit cum pender &x in ligno comine mo
n ponendoque percurram: Vt ex hoc intellegas que mad
bis tttia testamentinoui. nec eo tempore tacebatur: quando in
tdialabatur. Dicitur enim expersona xp̃i quod ad formam set
fuia inqua nostra portabatur infirmitas. Dixit enim de illo
atis Ille in firmita tes nostrasportat. & pronobis indoloribus
tntorr lminisigitur infirmitatisuoce dequa paulus in eo quod pece¬
hi anun ecuditus & ideo quodam modo derelictus audit tamen
iina hufficit tibi gratiamea namuirtus in infirmitate perficitur
t ergo huuis hsirinitaus nostrae quaminse trans figurauit
ntt nestrum. dicitur in hocpsalmo. Os ds̃ meus respiceme qua¬
enueedereliquisti: In eo quippe derelinquitur de precans in quo non

Expanded text:
ius misericordissima humanitate atque in cuius forma seruili uictoresque uidebantur, suscepit uocem infirmitatis nostrae, qua one ipsius et reuelatione gratiae, quam fidelibus faciendis liberandisqmum uersum eius exclamauit, cum penderet in ligno, commemorando exponendoque percurram, ut ex hoc intellegas, quem ad modum gratia testamenti noui nec eo tempore tacebatur, quando in uetere uelabatur. dicitur enim ex persona Christi, quod ad formam serui adtinet, in qua nostra portabatur irfirmitas. dixit enim de illo et Esaias: Ille infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. ex huius igitur infirmitatis uoce, de qua Paulus in eo. quod petebat, non exauditus et ideo quodam modo derelictus audit tamen a domino: Sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, ex uoce ergo huius infirmitatis nostrae, quam in se transfigurauit caput nostrum, dicitur in hoc psalmo: Deus, deus meus, respice me: quare me dereliquisti? in eo quippe derelinquitur deprecans, in quo non
Abbreviated transcription (Latin):
rum sedixerit . & in cuius ecclesiae medio: Illud pertin& ad canti¬
cum nouum. haec ad omnem terram. Ipse quippe cantat in nobis
cuius gratia cantamus. sicut dicit apostolus Anuultis experimenta
eius accipere quiinme loquitur xp̃s. Medium uero ec̃desiae ueled
eminentiam lic& referas. & ipsam manifestationem. quit omna quan¬
to clarius nota sunt. tantomagis in medio esse dicuntur. aulcerte adim¬
teriores ecclesiae qui a interiora sunt media. Neque rnim onme
labiis personat cantat canticum nouum. sed qui eo modocanta
uocelaudatur qui gratis amandus est. toto cordetota amma. ttaraea
amatorem que suum accendit inse gratia sp̃s suiscĩ: Cuidenim aliuet
canticum nouum quam lausdĩ Denique sequitur. ueidetus bocle¬
monstint no uumenim dixiss&. Narmbo nomentuuia siatibus mei
quis dm̃nemoniditumquam sedunigenitus filius quiese rasmupa¬

Expanded text:
rum se dixerit et in cuius ecclesiae medio; illud pertinet ad cantirum se dixerit et in cuius ecclesiae medio; illud pertinet ad canticum nouum, haec ad omnem terram. ipse quippe cantat in nobis, cuius gratia cantamus, sicut dicit apostolus: An uultis experimentum eius accipere, qui in me loquitur Christus? medium uero ecclesiae uel ad eminentiam licet referas et ipsam manifestationem, quia omnia quanto clarius nota sunt, tanto magis in medio esse dicuntur, uel certe ad interiores ecclesiae, quia interiora sunt media. neque enim omnis, qui labiis personat, cantat canticum nouum, sed qui eo modo cantat, ut uoce laudatur, qui gratis amandus est toto corde, tota anima, tota mente amatoremque suum accendit in se gratia spiritus sui sancti; quid enim aliud est canticum nouum quam laus dei? Denique sequitur et euidentius hoc demonstrat. cum enim dixisset: Narrabo nomen tuum fratribus meis, quia deum nemo
Abbreviated transcription (Latin):
meto quantum tribuit ille quinos exudit. & in xp̃o inquant urahomo
uotens. e. sacere ut ait apostolus. supra quam peumus. ui tenteli to¬
mus: Uide in hoo psalmo testamenti noui gratipr . Mnde illius destlic¬
tunis utibulationis depraȩcationis fructu quida gtur. quidinsinul¬
uur: quid commende&ur quid in lustrour : Intuere quid legiaius tanto
nomorofiitum. quidiam egt namus impl&um: Nanebo inquit
nomer tuum siatribus meis: in inedio ecde sue lu dapotbo intre
illisunt. dequibus in cuangelio ait. uide & dic sratribus meis: Ecdesu
c quie toto orbe copiosa diffunditur. quae usq adultimais gentes
erescendo porrigitur. Vnde in eutngelio dicit. Et praedicibitur
& tunc ueni& finis. Quod autemait cantabo. hoc est illud cam
nouum dequo in alio psalmo dicitur. Cantate dño canticumno
cantate dño omnisterra. Habes hic utraque & quo cantico cantat¬

Expanded text:
immo quantum tribuit ille, qui nos exaudit, et in Christo, in quantum homo immo quantum tribuit ille, qui nos exaudit, et in Christo, in quantum homo otens est facere, ut ait apostolus, supra. quam petimus aut intellegimus, uide in hoc psalmo testamenti noui gratiam. uide, illius derelictionis, tribulationis, deprecationis fructu quid agatur, quid insinuetur, quid commendetur, quid inlustretur. intuere, quid legamus tanto ante prophetatum, quid iam cernamus impletum. narrabo, inquit, nomentuum fratribus meis; in medio ecclesiae cantabo te. fratres illi sunt, de quibus in euangelio ait: Vade et dic fratribus meis. ecclesia, quae toto orbe copiosa diffunditur, quae usque ad ultimas gentes crescendo porrigitur, unde in euangelio dicit: Et praedicabitur  gentibus et tunc ueniet finis. Quod autem ait: Cantabo, hoc est illud canticum nouum, de quo in alio psalmo dicitur: Cantate domino canticum nouum, cantate domino omnis terra. habes hic utraque, et quo cantico cantatu
Abbreviated transcription (Latin):
umunnis uisisetiam in nocentibus irritentur. Manu autẽ
oporisuo idest ecclesiaesuae leonis nomine figurauit
uerus leoni conpar& rugienti & quaerenti circum eundo
ouuudens consequenter dicit: Et a cornibus unicornuorum.
dutuatem meam: Ideo quippe in unicornibus superbi intellegun
i superbia odit consostium. & quantum in ipso . e. solus cũpit
omnis superbus. Iamnunc adtende ubisit fructus uel quod
e ilictus . e ne exaudir&ur pro tesrena felicitate non ad insipien
uo saparemus quid noui testamenti gratia desiderar debea¬
pme t tuidodnon e derelictus sed ex auditus in eo quod ait. nediscedas
me diuiluerat quareme dereliquisti. quodutio d ontinetustt eses
llad ad aliud hoc ad aliud restratut Monte . caondi quanti est
sapis.biauri quantum capis quantumq ipse rtem tartam e loqui uilco

Expanded text:
autem personis uisis etiam innocentibus inritentur. manu autem autem personis uisis etiam innocentibus inritentur. manu autem futurum corpori suo, id est ecclesiae suae leonis nomine figurauit apostolus Petrus leoni comparet rugienti et quaerenti circumeundo, ostendens consequenter dicit: Et a cornibus unicornuorum humilitatem meam. ideo quippe in unicornibus superbi intelleguntur, quia superbia odit consortium et, quantum in ipso est, solus cupit eminere omnis superbus. Iam nunc adtende, ubi sit fructus, uel quod derelictus est, ne exaudiretur pro terrena felicitate non ad insipientiam, sed ut saperemus, quid noui testamenti gratia desiderare debeamus. uel quod non est derelictus sed exauditus in eo, quod ait: Ne discedas a me, qui dixerat: Quare me dereliquisti? quod utique contrarium est, nisi illud ad aliud, hoc ad aliud referatur. adtende et audi, quantum sapis, hauri, quantum capis quantumque ipse rem tantam eloqui ualeo,
Abbreviated transcription (Latin):
it malignorum. orat ut animae nihil noceatcumdicit. erue
astamea animam meam. Vt haec in prophetia oratio siad caput corpo¬
is referas nonuideatur. uelut indigentis p&itio sed potius reifuturae
siurata praedictio. autcerte quia corpus eius hoc est ec desia graues
persetutiones fuerat perpessura. Frameam dixit. qua maxime tru¬
tidati sunt martrres . Vn de uult eorum animas erui netimeant eos
quicor pus occidunt. animam autem non pos sunt occidere. & con¬
sentiant adinlicita. aut etiam in ipsorum passionibus inimicorum
linguam frameam dicit. Vnde animan suam hoc est am mamcor¬
petis sus anitnam scõrum suorum uult erui. Quod autẽ sequit᷑.
dem inic canisumcam meam. Nihil aptius quam unica ecclesia
uuuata intellegi. Canem uero. mundum appellauit. non ra
rdomsu &udine contra insolitam uerita tem latrantem.
er  nm canum natura ut cum quibus habent consue tudi

Expanded text:
it malignorum, orat, ut animae nihil noceat, cum dicit: Erue it malignorum, orat, ut animae nihil noceat, cum dicit: Erue framea animam meam, ut haec in prophetia oratio, si ad caput corporis referas, non uideatur uelut indigentis petitio sed potius rei futurae figurata praedictio. aut certe, quia corpus eius, hoc est ecclesia graues persecutiones fuerat perpessura. frameam dixit, qua maxime trucidati sunt martyres; unde uult eorum animas erui, ne timeant eos. qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, et consentiant ad inlicita. aut etiam in ipsorum passionibus inimicorum linguam frameam dicit. unde animam suam, hoc est animam corporis sui, animam sanctorum suorum uult erui. Quod autem sequitur: Et de manu canis unicam meam, nihil aptius quam unica ecclesia mihi uidetur intellegi. canem uero mundum appellauit non ratione sed consuetudine contra insolitam ueritatem latrantem. haec est enim canum natura, ut. cum qui
Abbreviated transcription (Latin):
deinde quae sub texuntur orantis sunt tam expero snia capitii aoetr
hominis mediatoris quam expersonacorporis quod est exelesia cuni
dicit etiam tuncam suam: Tu autem dñe inquit. Nelongefacias
auxiliumtuum. Hoc ad eius carnem pertin&. cuius resurrec uo
non in longum missa est . ut aliorum. In defensione mineam aspi pe
Ne quid nõceant inimici quisibiuidentur aliquid potuisse carnem pino¬
imendo mortalem Q onautem nocent si defendente gratia dioue
eis admalumanima superata consentiat. sicut enim & a libi prophe¬
tatum est lerra tradita est in manus impii. hoc est caroterina
Erue a framea animam meam Framea gladius est Necutiq¬
tali ferro sed cruceoccisus est xp̃s. Neclatus eius gladio sedlan¬
cea percus serunt: Trans lato ergo uerbo frameam linguamco
dixit persequentium. si cut in alio p̃salmodicitur. & linguaco¬
rum gladius acutus : Vnde quia in eiuscarne lingua praeualu¬

Expanded text:
deinde, quae subtexuntur, orantis sunt tam ex persona capitis, id est deinde, quae subtexuntur, orantis sunt tam ex persona capitis, id est hominis mediatoris, quam ex persona corporis, quod est ecclesia, quam dicit etiam unicam suam. tu autem, domine, inquit, ne longe feceris auxilium tuum. hoc ad eius carnem pertinet, cuius resurrectio non in longum missa est ut aliorum. in defensionem meam aspice, ne quid noceant inimici, qui sibi uidentur aliquid potuisse carnem pimendo mortalem. Non autem nocent, si defendente gratia Dei, non eis ad malum anima superata consentiat: sic enim et alibi prophetatum est, Terra tradita est in manus impii; hoc est caro terrena. 41. Erue a framea animam meam. Framea gladius est; nec utiqtali ferro sed cruce occisus est Christus nec latus eius gladio sed lancea percusserunt. translato ergo uerbo frameam linguam dixit persequentium, sicut in alio psalmo dicitur: Et lingua eorum gladius acutus. unde, quia in eius carne lingua praeualu
Abbreviated transcription (Latin):
de quo in euangelio dicit. Veni& hora quando omnes quissut in mno¬
numentis audient uocemeius & procedent : Aut certetrepc
rem mortis ipsos iudaeos intellegiuoluit. in quorum mauł
pellans qui plerum que contra in nocentes latrant. cum quilu
habent consu&udinem Iam uero in his quae subiungit. tamqra
euangelium recitatur: Crucifixio quippe eius exprimitu r
quod dicit. foderunt manus meas & pedes. dinumerauerunt ome
samea. Ipsi uero considerauerunt & conspexerunt me Itossa
enim clauis manus & pedes eius. & cum extender&ur in ligno quedem
modo numerata sunt ossa eius: Consideratus est autem at quetot¬
tus quidilli futurum ess&r. & utrum uenir& helias & liberar& nin
Iamillud quod sequitur nullius expositionis indig&. Diuistrunt
uestimentamea & super uestem meam miserunt sortem uitric

Expanded text:
de quo in euangelio dicit: Veniet hora, quando omnes, qui sunt in mode quo in euangelio dicit: Veniet hora, quando omnes, qui sunt in monumentis, audient uocem eius et procedent? aut certe tropice puluerem mortis ipsos Iudaeos intellegi uoluit, in quorum manus cet eos appellans, qui plerumque contra innocentes latrant, cum quibus non habent consuetudinem. iam uero in his. quae subiungit, tamquam euangelium recitatur. crucifixio quippe eius exprimitur in eo, quod dicit: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumerauerunt omnia ossa mea: ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me. fossae. sunt enim clauis manus et pedes eius et, cum extenderetur in ligno, quodam modo numerata sunt ossa eius. consideratus est autem atque conspectus. quid illi futurum esset et utrum ueniret Helias et liberaret eum. Iam illud, quod sequitur, nullius expositionis indiget: Diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem. uerba
Abbreviated transcription (Latin):
qunton denle fuit sineuoce Sed si lingua enisos ineus corporseo
quod est ex desia intellegamus perquod suum loquitur euan geliũ.
Fune eius fauabus adherent cum a roe ceptis eiuis nom etcetigilĩ
q uod uero sequitr &mpuluerem mortis deduxistime. Quomode
fusrerutionest utque in puluerem dissolutum Nec aliter ex¬
postitrunt apostoli quo dinalio psalmo positum est. Heque da bis
scm̃ tuum uidere corruptionem. Nisi quia eius esro nonu daris¬
rupta quactam celeriter resurrexii uinde iteminalio psalmo
dicit  Vua e utilitas in sanguine meo dum descendo in corruptionem
Numquid eonsitebitur tibipuluis. Aut ad nuntiabit uerita uem duam
uid sibiergo uult quod hoc loco ait . & inpuluerem mor tdediusa
me. Nisi corpus eius accipiamus ecclesiam. Inqua illi quipi eius nomi¬
ne passi sunt uel patiuntur. Non ita ut ipse cito resur gint᷑. sed inmor¬
tis puluerem deducuntur. tuncresur recturi cum illud tempis uene

Expanded text:
tondente fuit sine uoce; sed si linguam eius eos in eius corpore, quod est ecclesia, intellegamus, per quos suum loquitur euangelium, tunc eius faucibus adhaerent, cum a praeceptis eius non recedunt. Quod uero sequitur: Et in puluerem mortis deduxisti me. quo modo e resurrexit, non est utique in puluerem dissolutum? nec aliter exposuerunt apostoli, quod in alio psalmo positum est: Neque dabis sanctum tuum uidere corruptionem, nisi quia eius caro non est corrupta, quae tam celeriter resurrexit. unde item in alio psalmo dicit: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? numquid confitebitur tibi puluis aut adnuntiabit ueritatem tuam? quid sibi ergo uult, quod hoc loco ait: Et in puluerem mortis deduxisti me, nisi corpus eius accipiamus ecclesiam, in qua illi. qui pro eius nomine passi sunt uel patiuntur, non ita ut ipse cito resurgunt, sed in mortis puluerem deducuntur tunc resurrecturi, cura illud tempus uenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
lestibus terrena contemnere non respicientes quacuideisproa
quae nonuidentur. Quae enimuidentur temporaili sunt
autem nonuidentur a&erna. Quos inseillis uocibus tristig ura
berari abilla hora. qui propterea uenerat in illamhon
ramus & caput prosuo corpore loquebatur. non disib
catione uocis ubi conexio non disiungitur unitatis

Expanded text:
elestibus terrena contemnere non respicientes, quae uidentur, sed elestibus terrena contemnere non respicientes, quae uidentur, sed quae non uidentur? quae enim uidentur, temporalia sunt, quae autem non uidentur, aeterna. quos in se illis uocibus transfigurare do uellet liberari ab illa hora, qui propterea uenerat in illam horeramus et caput pro suo corpore loquebatur non disiuncta significatione uocis, ubi conexio non disiungitur unitatis
Abbreviated transcription (Latin):
noidlioris nisi propter illud quodpaulo post in eodem psalmo dicit
monia dinsipientiam mihi  Hoc est corporimeo ec desiarmeat
minimis ieis. Nam & in euangelio. Quando uniex minimis meis
dictum est inibi fecistis. & sic dictum e st quaredereliquistime. Quo
mododictum est. quiuos recipit tnerecipit & qui uos spernit mni
surut mintonergo adinsipientiam nobis. sedut sapiamus non prop¬
cuiistamuitam inquanos ds̃ aliquando usque a dmortempers¬
quentium manibus derelinquit Sed propter illam sempiternã
nos debere essexp̃ianos. quia hoc in illo praecessis se intuemur.
ex cuius sioiine seuo camur Ecceita fictum est tamen tamimlt
nomn ob aliuduolunt es se xp̃iam nis ut huius uitse fusiceta temmn t¬
antum in sleoiq co nilla deficiente deficiunt. quidsi non imipsonostro fip¬
te taminsigne constituer&ur exemplum quo disceremuss pstort¬

Expanded text:
quid hoc, nisi propter illud quod paulo post in eodem psalmo dicit, quid hoc, nisi propter illud quod paulo post in eodem psalmo dicit, non ad insipientiam mihi; hoc est, corpori meo, Ecclesiae meae, minimis meis? Nam et in Evangelio, Quando uni ex minimis meis dictum est <mihi fecistis\', et sic dictum est \'quare dereliquisti me\\ quo modo dictum est: Qui uos recipit. me recipit, et, qui nos spernit, me spernit. non ergo ad insipientiam nobis, sed ut sapiamus non propter istam uitam, in qua nos deus aliquando usque ad mortem persequentium manibus derelinquit, sed propter illam sempiternam nos debere esse Christianos, quia hoc in illo praecessisse intuemur, ex cuius nomine sic uocamur. Ecce ita factum est. tamen tam multi non ob aliud uolunt esse Christiani, nisi ut huius uitae felicitate perfruantur, ideoque illa deficiente deficiunt. quid, si non in ipso nostro capite tam insigne constitueretur exemplum, quo disceremus pro ca
Abbreviated transcription (Latin):
adhiberent pi&atis affectum quem passione inpendente orepro¬
tio dnsiures sit eos inse identidem trans figurans. Verum non
tio ao. sed quod tuuis pater. In quo enim primitus nisi in ip
ro debuit apparere. propter quamuitam xp̃ianisumus
eantnonait ds̃ meus dereliquistime. sed causam̃ commanuit
iequiuendam cumaddidit. ut quiddereliquistime Idest quare.
põpter quid. quam obcausam. profecto enimerat aliquacausa
uu enon parua. ut noe liberar& dediluuio. lothdecaelestim
cendio ulaac deimminentigladio. idseph decalum nia mulieris
& custadia carceris morsen ab aegiptiis. ra abdeexcidio ciuitatis
susannam a testibus falsis : Danihelem alronibus. tresuiros abigni¬
usi aliosque patres qui ex clamauerunt & salui facti sunt. &xpͥm
non libe car& demanibus iuda eorum eumque in potestate scuien
um usque ad mortis exitum derelinquer& : Vt quid hoc. proptet

Expanded text:
adhiberent pietatis affectum, quem passione inpendente ore proadhiberent pietatis affectum, quem passione inpendente ore proprio dominus expressit eos in se identidem transfigurans: Verum non quod ego uolo, sed quod tu uis, pater. In quo enim primitus nisi in ipso capite nostro debuit apparere, propter quam uitam Christiani sumusea non ait: Deus meus, dereliquisti me, sed causam commonuit requirendam, cum addidit: ut quid dereliquisti me? id est quare. propter quid, quam ob causam? profecto enim erat aliqua causa eaque non parua, ut Noe liberaret de diluuio. Loth de caelesti incendio. Isaac de imminenti gladio, Ioseph de calumnia mulieris et custodia carceris, Moysen ab Aegyptiis, Raab de excidio ciuitatis, Susannam a testibus falsis, Danihelem a leonibus. tres uiros ab ignibus aliosque patres, qui exclamauerunt et salui facti sunt, et Christum non liberaret de manibus Iudaeorum tium usque ad mortis exitum derelinqueret Utquid hoc? propter
Abbreviated transcription (Latin):
&usq: ad mortem exempla patientiae : A sanguine abel. usque
id sangumem tachariae quorum sanguinem dicit dñsihis &abeis exigen
llus. quimpatrum suorum a quibus illio ccisunt iniquitate persisteren
mnouotus tamento nec defuit nec deest bonorum fidelium multi¬
dido qui etiam ista temporali felicitate praepolleant. &inea largitoris
bonititem miseri cordiamque experiantur. Tenentes tamen quod
lispensator noui testamenti diuinitatibus huius saeculi. a postolus
pra ecepie. non superbesapere. neque sperare in incerto diuitiarum
ueben faciant diuites sint in operibus bonis facile tribuant. comiu¬
ent pesiuritent sibi funda mentum bonum in futurum. Vt
manifestata est cum resurrexit a mortuis. Non qua
u aiu cionius. significans quamorte glõrificaturus erat dm̃.
at unnoc ado suo derelicti uiderentur ad tempus. cum eis noll&
iestare quod uellent. Illam uocem cordisemitterent. illum que

Expanded text:
et usque ad mortem exempla patientiae a sanguine Abel usque et usque ad mortem exempla patientiae a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, quorum sanguinem dicit dominus Iesus et ab eis exigendum, qui in patrum suorum, a quibus illi occisi sunt, iniquitate persisterent, et in nouo testamento nec defuit nec deest bonorum fidelium multitudo, qui etiam ista temporali felicitate praepolleant et in ea largitoris dei bonitatem misericordiamque experiantur tenentes tamen, quod dispensator noui testamenti diuitibus huius saeculi apostolus praecipit, non supe: bene faciant, divites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut erum etiam carne manifestata est. cum resurrexit a mortuis, non qualem quo tu non uis\\ significans. qua morte glorificaturus erat deum, et ob hoc a deo suo derelicti uiderentur ad tempus, cum eis nollet praestare, quod uellent. illam uocem cordis emitterent illumque
Abbreviated transcription (Latin):
nemiob audistis sed ait sustinentiamiobaudistis & finem dñiũĩdis¬
tis Tam quam dicer&. Mala temporalia sicutiob sustinete. sed
prohac sustinentia non temporaliabona sperate quae illi auotare¬
dierunt sed a&erna potius qua eindño praecesserunt. Iobergo di
illis patribus erat qui exclamauerunt. & salui factisunt. Eumer
dicit ego autem satisinsinuat quisalute illos saluos esse factosiuo¬
ut intellegi In qua ipseuti que derelictus est. non quo illi a silute
a&erna fierint alieni sed moc culto tuncerat. quod in xp̃o fue¬
rat reuelandum Inu&ere quippe testamento uelamenefu
quod tunc aufer&ur cum adxp̃m quisque in de transierit. Quo
crucifixo uelamen etiam templi scissum est. ut significarodera
quod apostolus deuelamine u&eris testamenti dixit qm̃inxpoeua cu¬
atur : Nam & in illis patribus quamusrarissima. tamen fuerunt

Expanded text:
nem Iob audistis, sed ait: Sustinentiam Iob audistis et finem domini uidisnem Iob audistis, sed ait: Sustinentiam Iob audistis et finem domini uidistis, tamquam diceret: Mala temporalia sicut Iob sustinete, sed pro hac sustinentia non temporalia bona sperate, quae illi aucta redierunt, sed aeterna potius, quae in domino praecesserunt. Iob ergo de illis patribus erat, qui exclamauerunt et salui facti sunt. cum enim dicit: Ego autem, satis insinuat, qua salute illos saluos esse factos uelit intellegi, in qua ipse utique derelictus est, non quo illi a salute aeterna fuerint alieni, sed in occulto tunc erat, quod in Christo fuerat reuelandum. in uetere quippe testamento uelamen est, quod tunc auferetur, cum ad Christum quisque inde transierit. quo crucifixo uelamen etiam templi scissum est, ut significaretur, quod apostolus de uelamine ueteris testamenti dixit: Quoniam in Christo euacuatur. Nam et in illis patribus quamuis rarissima tamen fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
na saluus fieriuell&. hoc deillius mortui resurrer
r&. quod hi quiuiderunt si gnis contestantibus
propter etiam ia cobus unusex apostolis eius in epistola sua cut
ex hortar&ur fideles quĩ post passionem & resurreationtni xp
adhuc inista uita teneb intur. dispensationem testament uede¬
ris nouique distinguens. sustinentia in quit iob audistis & finem
dñiui distis: neideo patienter sustinerent temporaliamala. ut sibu
hoc restituer&ur quod recepisse ioblegimus. Namix abillouu¬
nere atque putredine saluus est factus. & ei cunc ta quat amis¬
rat duplicata sunt restituta. Vbi etiam commendamatrt
surrectionis fides. Nam filii non duplum sed totidem readi
eti amillos quos amiserat resurrecturos significarnt Sic ipsi
quoque illisprioribus iuncti. a restituti onibus dupli nommnuem¬
rentur alieni. Vt ergo non talem remunerationem spetirrmus
quando mala temporalia patrremur. Non ait sustinentiam & fi¬

Expanded text:
aeterna saluus fieri uellet, hoc de illius mortui resurrectaeterna saluus fieri uellet, hoc de illius mortui resurrectione crederet, quod hi, qui uiderunt, signis contestantibus Quapropter etiam Iacobus, unus ex apostolis eius, in epistula 1 sua, cum exhortaretur fideles, qui post passionem et resurrectionem Christi adhuc in ista uita tenebantur, dispensationem testamenti ueteris nouique distinguens: Sustinentiam, inquit, Iob audistis et finem domini uidistis, ne ideo patienter sustinerent tempohoc restitueretur quod recepisse Iob legimus. nam et ab illo uulnere atque putredine saluus factus est et ei cuncta quae amiserat dupla sunt restituta. ubi etiam commendata est resurrectionis fides. nam filii non in duplum, sed totidem redditi etiam illos quos amiserat resurquoque illis prioribus iuncti a restitutione dupli non inuenirentur alieni. ut ergo non talem remunerationem speraremus, quando mala temporalia pateremur, non ait: Sustinentiam et fi
Abbreviated transcription (Latin):
cumniseius disceremus quid in nostra sperare deberemus. No¬
luit alienis demonstrare. sed suis. Alienis dico nonnatura
seduitio quod semper contra naturam est. Mortuus est
eropoi ieon spectu hominum re surrexit autem in conspectuflior
hominum usuiamors ad hominem pertinebat. re spectesliorã
silium hominis  Sicut enim in adam omnes moriuntur. sic& in ep
r&ur fideles suos tempora lem prõa&erna fediciatris mabo¬
re usque ad mortempertulit per sequentes at que seuienits &
quasi uicto & obpresso superbe in ludentes. Quod autemca¬
nem suam resuscitauit. & discipulorum aspeotibus. at que contae¬
tibus reddidit. eis que uidentibus a scendit in caelum. ipsosaedip¬
cauit. & quid exspectare quid praedicare deberent ex identis si¬
ma ueritate monstrauit: Illos autem aquibus tantum seiesq.
admortem pertulerat. qua si de illo superato & exn
antes. in ea opinione dereliquid. ut quisquis eorum ialren

Expanded text:
carnis eius disceremus, quid in nostra sperare deberemus, nocarnis eius disceremus, quid in nostra sperare deberemus, noluit alienis demonstrare sed suis; alienis dico non natura sed uitio, quod semper contra naturam est. mortuus est ergo in conspectu hominum, resurrexit autem in conspectu filiorum hominum, quia mors ad hominem pertinebat, resurrectio ad filium hominis; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et taretur fideles suos temporalem pro aeterna felicitate contemnere, usque ad mortem pertulit persequentes atque saeuientes et quasi uicto et oppresso superbe inludentes. quod autem carnem suam resuscitauit et discipulorum aspectibus atque contactibus reddidit eisque uidentibus ascendit in caelum, ipsos aedificauit et, quid expectare, quid praedicare deberent, euidentissima ueritate monstrauit. illos autem, a quibus tanta mala usque ad mortem pertulerat, quasi de illo superato et extincto gloriantes in ea opinione dereliquit, ut, quisquis eorum salute
Abbreviated transcription (Latin):
xnmae uitae fuerat reuelanda ad nouum pertinens testa men¬
ueum  noniscut illi exspectabant & qui fieri nõnuidebant. tam¬
quam supurato insultabant. pertinentes ad testamentum u&us &
nomine inquo omnes moriuntur. Non ad filium hominis in quo
omnesuiui ficabuntur: Mortem quippe intulit homosibi
filioque hominis. uitam uero attulit hominimoriens & resur¬
gitas filius hominis : Obprobrium hominum & abiectio plebis
usque ad mortem. Hoc enim uoluit in conspectu in imicorum
pati quo eumtamquam derelictum putarent ut gratia com¬
mendar&ur testamenti noui. quadisceremus aliam quae re¬
re filicitatem quae nunc est infide postra uero erit inspecie
equinm diu enim sumus in corpore ait a postolus. peregrina mur
a dño perfidem enim ambulamus nom perspeciem. Et ideo
nunc inspe tunc inre Denique resur rectionem suam quã
nonsicut nostram in longum differri opor tebat . ut in exemplo

Expanded text:
aeternae uitae fuerat reuelanda ad nouum pertinens testamenaeternae uitae fuerat reuelanda ad nouum pertinens testamentum, non sicut illi expectabant. et quia fieri non uidebant, tamquam superato insultabant pertinentes ad testamentum uetus et hominem. in quo omnes moriuntur, non ad filium hominis, in quo omnes uiuificabuntur. mortem quippe intulit homo sibi filioque hominis; uitam uero adtulit homini moriens et resurgens filius hominis, opprobrium hominum et abiectio plebis usque ad mortem. hoc enim uoluit in conspectu inimicorum pati. quo eum tamquam derelictum putarent, ut gratia commendaretur testamenti noui, qua disceremus aliam quaerere felicitatem, quae nunc est in fide, postea uero erit in specie. quam diu enim sumus in corpore. ait apostolus, peregrinamur a domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem et ideo nunc in spe, tunc in re. Denique resurrectionem suam, quam non sicut nostram in longum differri oportebat, ut in exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
umis limen. hoe no meniasatia: euelata est. cosque filres honii posi¬
pecus coruntmamsappellauitonautem exoranes qua si locr¬
timsminusum filios hominum. secundum hanc distinetione  senip
mriti ssdut sehabuerit circumstantia lectionis VInde sensus
spate alstur si lateeruitur. Sicut in hoclo copsalmihuuis quẽ
pent  distinctionis intentio cum ille quidixerat. intespera
us udus uerunens tefeamentum hominiu&eri tribuenda ess& qui
ooepiebudam : Ego autem sum uermis hoc est filius hominis
iporihomo. sicut ille homo qui non fuit filius hominis. Ac perhoc
go & qued sequitur. Obprobrium hominum & abiectio plebis
umes ru conspiciebant me subsannabant me & locuti sunt labir
mmuriint caput. Sperauit in dm̃ eruat eum. saluum faciat eum
ꝓnuulteum: Hoc in labiis. non in corde dixerunt. Insultando
iu non fier&. non credendo quod futu tũm ess&. Factum est
sodutetdi & hioe sed sicut fir orai tulit infilio hominis. in quo spes

Expanded text:
n quo talis gratia reuelata est, eosque filios hominum potius quam homines appellauit. Non autem existimes quasi locuhomines aut \'filios hominum\', secundum hanc distinctionem semper intellegas, sed ut se habuerit circumstantia lectionis, unde sensus, si patet, hauritur, si latet, eruitur; sicut in hoc loco psalmi huius quem non moueat distinctionis intentio, cum ille, qui dixerat: In te sperad uetus pertinens testamentum homini ueteri tribuenda esset, qui coepit ab Adam, ego autem sum uermis, hoc est filius hominis, non homo sicut ille homo, qui non fuit filius hominis. Ac per hoc \'ego\' et quod sequitur: Opprobrium hominum et abiectio plebis; omnes, qui conspiciebant me, subsannabant me et locuti sunt labiis, mouerunt caput: Sperauit in deum, eruat eum, saluum faciat eum, quoniam uult eum. hoc in labiis, non in corde dixerunt insultando, quod non fieret. non credendo, quod futurum esset. factum est autem et hoc, sed sicut fieri oportebat in filio hominis, in quo spes
Abbreviated transcription (Latin):
nde sumpsis se inmanus. Nunc dimittis inquit dñe seruum tuum
uimgum uerbunituum in pace. quõ uiderunt oculimei salutare tuum
iu rot metis dñm. laudateeum. Uniuersum semenia cob magnifi¬
utt cumonuacat quod e i non sufficit dicere semenia cob. Nisi ad¬
urxunuti sum. Nein solis eis intelle ger&ur qui ex ista helitis fue
t enitiri. Semen enimia cobapsum est semen habrabat. Omni

Expanded text:
eumque sumpsisset in manus: Nunc dimittis. inquit, domine, seruum tuum eumque sumpsisset in manus: Nunc dimittis. inquit, domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. Qui ergo timetis dominum, laudate eum; uniuersum semen Iacob, magnificate eum. non uacat. quod ei non sufficit dicere \'semen Iacob\', nisi adderet\'uniuersum\'. ne in solis eis intellegeretur, qui ex Israhelitis fuerant credituri. semen enim Iacob ipsum est semen Abrahae; omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
Amare discite quemtimetis. & poteritis laudare quod a matisi¬
mentes enimdm̃ homines u&eris testamenti propter litttranter¬
rentem & occidentem Mondum habentes spm̃uiuificantem cur reban
cum sacri ficus ad templum & quamuis in figuram futuri sangiunis
quo redemptisumus. tamennescientes quidper eos praefigirarecur
et urrtas uictimas immolabant. Nunc uero ingratia testa mentta
noui qui timetis dñm laudate cum: Ipse quippeinalio psalmo
mutanda illa praenuntians. quae tunc mumbra futuri o ffere¬
Non accipiam inquit dedomotua uitulos neque de gregibus
ircas Et paulo post ut ostender& sacrificium noui testamenti.
udo illa fuerant cessatura. Immola inquit dõ sacrificium laudis. &
dde il tissimo uotatua. Et infine eiusdem psalmi. Sacrificium inquit
uidis glorificabit me. & illic uia est. qua ostendam illi salutare meum.

Expanded text:
amare discite, quem timetis, et poteritis laudare, quod amatis. tiamare discite, quem timetis, et poteritis laudare, quod amatis. timentes enim deum homines ueteris testamenti propter litteram terrentem et occidentem nondum habentes spiritum uiuificantem currebant cum sacrificiis ad templum et quamuis in figuram futuri sanguinis, quo redempti sumus, tamen nescientes, quid per eas praefiguraretur, cruentas uictimas immolabant. nunc uero in gratia testamenti noui qui timetis dominum. laudate eum. ipse quippe in alio psalmo mutanda illa praenuntians, quae tunc in umbra futuri offereNon accipiam, inquit, de manu tua uitulos neque de gregibus tuis hircos. et paulo post, ut ostenderet sacrificium noui testamenti, quando illa fuerant cessatura: Immola, inquit, deo sacrificium laudis et redde altissimo uota tua. et in fine eiusdem psalmi: Sacrificium, inquit, laudis glorificabit me et illic uia est, qua ostendam illi salutare meum.
Abbreviated transcription (Latin):
Iuo madorantauit. quiamn nobis cantauit. cum proficimus in nomint
quod narra unt fra tribussuis. & quia laudemdĩ cantauit in nobis. conti¬
nuomanifesta uit dicens: Quitim &is dñm. laudate eum. uis aute
ueraciter laudat. Nisi qui sinceriter amat: Tantundem est ergade
sidicer& . quitimetis dñm. amate cum. Dixit enimhominisicatsirp¬
tamest ee cepi&as est sapientia . Porro pi&as. cultusdĩ est Nec coli¬
tur ille uisiamando: Summaigitur &uera sapientia est in prac¬
cepto illo primo Diliges dñm dm̃tuum ex toto cordetuo & tetota am¬
matua propes hoc sãpientia est caritas dĩ. Nec diffunditur ineordio
ae timordñ & timor non est in caritate. sed perfecta caritasforas
mittit timorem. Proinde praemissustimor in cornostrum pela
inde consu&udinem malorum operum. & seruat caritati locum
Iua tamquam dominaueni ente ut illa inscidat. abscedat ergo. qui
timeus dnm lauda tecum. ut dm̃ non seruiliter sed libere colats

Expanded text:
it, id est quia in nobis cantauit, cum proficimus in nomine, quod narrauit fratribus suis, et quia laudem dei cantauit in nobis, continuo manifestauit dicens: Qui timetis dominum, laudate eum. quis autem ueraciter laudat, nisi qui sinceriter amat? tantundem est ergo, ac si diceret: Qui timetis dominum, amate eum. dixit enim homini, sicut scriptum est, ecce pietas est sapientia\'. porro pietas cultus dei est nec colitur ille nisi amando. summa igitur et uera sapientia est in praecepto illo primo: Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua, ac per hoc sapientia est caritas dei nec diffunditur in cordibae timor domini et timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem. proinde praemissus timor in cor nostrum pellit inde consuetudinem malorum operum et seruat caritati locum, qua tamquam domina ueniente. ut illa insidat, abscedit. Ergo, qui timetis dominum, laudate eum. ut deum non seruiliter sed libere colatis,
Abbreviated transcription (Latin):
indño norietur Eredensineum qui iustificat impium ho
estquie impio facit pium :. Vt deputetur fideseius adiustitiam
& impleatur ineo. Non quod postulabat eis meritum sedquo
adnopromis sum est beneficium: Cum hisigitur agensa posto¬
lus quioliuae pergratiam in serebantur dicis inquitꝰ Fracti
sunt rami ut ego in serarbene propter in credulitatem fie
dsunt tu autem fide sta. Nolialtum sapere sed ame Dida
enimbeneficium non meritum tuum. Quod &alibi dicit grato
salui facteftispe fidem & hoc non exuobis sed dĩ donumnent mdon
exoperibus Nie forte quis extollatur: Ipsius enim sumus fug mitis
tumerrati in xpoihũ in operibus bonis quae praeparauit ds ut im illis
ambulemus In hoc itaque intellectu gratiae in est timor. dequo
dicitur. Nolialtum sapere sedtime Timor autem iste alius est
Non est ille seruilis. quem caritas foras mittit . Illo enim time tur
nemadatur in tormentum supplicii. isto autem ne a mittatur

Expanded text:
in domino glorietur credens in eum, qui iustificat impium, hoc in domino glorietur credens in eum, qui iustificat impium, hoc est qui ex impio facit pium, ut deputetur fides eius ad iustitiam et impleatur in eo. non quod postulabat eius meritum, sed quod a domino promissum est beneficium.- Cum his igitur agens apostolus, qui oliuae per gratiam inserebantur: Dicis, inquit, \'fracti sunt rami, ut ego ins era r. bene; propter incredulitatem fracti sunt. tu autem fide sta, noli altum sapere, sed time. dei est enim beneficium, non meritum tuum; quod et alibi dicit: Gratia salui facti estis per fidem et hoc non ei uobis, sed dei donum est, non ex opetum creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. in hoc itaque intellectu gratiae inest timor, de quo dicitur: Noli altum sapere, sed time. timor autem iste alius est; non est ille seruilis, quem caritas foras mittit. illo enim timetur, ne incidatur in tormentum supplicii, isto autem, ne amittatur
Abbreviated transcription (Latin):
natura libus ramis. etiam ipse dñs in euan gelio praedixt ocrasion
Ita significans inseri oleastrum propter humilitatem
qui ppe illecenturio. Nonsum dignus ut sub tectum niru
sed tintum dic uerbo & sa nabitur puermeus . Confraco In
autem ramorum naturalium propter superbiam eorui ꝓdio
quii gnorantes dĩ iustitiam. & suam uolentes constiturre. surana
dinon sunt subiecti. Dehis quippe uana elatione tumentibus di¬
tumest quod ibunt intenebras exteriores: Quia iactantea
desemine abrahae. semen abrahae fieri noluerunt ut essere filii
promissionis quia fidem noui testamenti non receperunt abidi
iustitia commendatur. suam constituere uolentes idest tamqu
desuis meritis & operibus perfidentes. Spreuerunt esse filipr¬
missionis hoc est filii gratiae filiimiseri cordiat. Ai quigloriao

Expanded text:
s superbiam naturalibus ramis etiam ipse dominus in euangelio praedixit occasione s superbiam naturalibus ramis etiam ipse dominus in euangelio praedixit occasione or dentium, ita significans inseri oleastrum propter humilitatem — dixerat quippe ille centurio: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, sed tantum dic uerbo et sanabitur puer meus —, confractionem autem ramorum naturalium propter superbiam eorum scilicet. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de his quippe uana elatione tumentibus dictum est, quod ibunt in tenebras exteriores, quia iactantes se de semine Abrahae semen Abrahae fieri noluerunt, ut essent filii promissionis; quia fidem noui testamenti non receperunt, ubi dei iustitia commendatur, suam constituere uolentes, id est tamquam de suis meritis et operibus praefidentes spreuerunt esse filii promissionis, hoc est filii gratiae, filii misericordiae, ut, qui gloriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
homo erat ha bens duonomina . Nonin parib pseansente seduno
ubro noo pos stinis diciomnia In quoram musstm pett stiluno¬
nus ne pondum deglustribus quaes tionibus ⁊liquiddrimus. hocest
detrnebris ex terioribus. & liditucsineribugi liquie drximus hoc est
profundo. & dequmque & quinquir uirgmibise Quo dehgio su¬
pra dixit uniuersum semenia cob. hoc consequenter ait. Omne seme
israhel Sed quare superius magnificate eum. & posterius tmneteu
Magnificatio laudi congruit. dequa dixerat. Quitimetis hmlua
tecum. Vndeiam multa disserui Ibĩ quippe amor ueloiritas d &
perfecta foras mittit timorem:. Cur ergo iterum timeat eum
omne semen is rahel.: Nonenim accepistis inquit a postolus sp̃mser¬
uitutis iterum intimore. Sed idem ipse a postolus oleistro in serto in
oliua. timorem praecipit hoc est gentibus additismdinbribim
isa acia cob. ut & ipse fierent israhel. id est pertinerene amen

Expanded text:
homo erat, habens duo nomina, non in parvo sacramento: sed uno homo erat, habens duo nomina, non in parvo sacramento: sed uno libro non possunt dici omnia, in quo jam multum progressi sumus, et nondum de aliis tribus quaestionibus aliquid diximus; hoc est de tenebrprofundo et de quinque et quinque uirginibus —, quod ergo supra dixit \'uniuersum semen Iacob\', hoc consequenter ait \'omne semen Israhel\'. sed quare superius magnificate eum\' et posterius \'timeat eum? magnificatio laudi congruit, de qua dixerat: Qui timetis dominum, laudate eum, unde iam multa disserui. ibi quippe amor uel caritas dei, quae perfecta foras mittit timorem. cur ergo iterum: Timeat eum omne semen Israhel? non enim accepistis, inquit apostolus, spiritum seruitutis iterum in timore. sed idem ipse apostolus oleastro inserto in oliua timorem praecipit, hoc est gentibus additis radici Abraham, Isaac, Iacob, ut et ipsae fierent Israhel, id est pertinerent ad semen
Abbreviated transcription (Latin):
eni cladepufeilii promissonis pertinentes adisaac noui testa men
trorta deputentur Breuiter tamenatangam nonit sia men
fruet iosius cogitabis quanto magis piecogitaueris. Non omniads̃
nge praudicit promittit: Ptaedicit enim etiam illa qoa nia ds¬
ipsesacit qur est̃ omnium praescius futurorum. Piaedicit engo
Apercata berrrunu due potuit prae scire non facere. Hromitut
uitem quat ipse fir durtise st eiet ta mala sed bonasa quisenim promit¬
supolcila nquam uisttaque mala inferat inals. Nonsorua promi
supplicia minaetur ti menea potius quami pronalesit onpuiaaua sedͥ
& praeser Sedorccata praedicit supplicia minatir. ben ficia polli¬
qbiur : Enlderds promissionis. filii sunt beneicatii. bere ficia pol
quargratis datum non meritis operantis : sed iiseratione donantis:
umne grficios aguntis dño dõ nostro quodest magnum sacra mentum
in sacrificio nourtestamenti. quodubi & quadido arqlaomorentum¬
ratur. eum furrs baptizatus in uenie rinde quo medouffr

Expanded text:
enucleare, cur filii promissionis pertinentes ad Isaac noui testamenti gratiae deputentur. breuiter tamen adtingam, unde tanto fructuosius cogitabis, quanto magis pie cogitaueris. non omnia deus, quae praedicit, promittit; praedicit enim etiam illa, quae non ipse facit, quia est omnium praescius futurorum. praedicit ergo et peccata hominum, quae potuit praescire, non facere. promittit autem, quae ipse facturus est, nec ea mala sed bona. quis enim promittat mala? quamuis itaque mala inferat malis, non peccata sed supplicia, minatur tamen ea potius, quam promittit. omnia largitur et praescit, sed peccata praedicit, supplicia minatur, beneficia pollicetur. filii ergo promissionis filii sunt beneficii. haec est gratia, quae gratis datur non meritis operantis sed miseratione donantis. hinc gratias agimus domino deo nostro, quod est magnum sacramentum in sacrificio noui testamenti, quod et ubi et quando et quo modo offeratur. cum fueris baptizatus, inuenies., Deinde sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
eogn unco nque enimhabeuim cognoscendi eum nisiratondlis
ergatura quamuis etiam mundusis teui sibilis pereum incrsa
hoc estcadum & terrã sed mundum non cognoscente increpan¬
dosignificauit infideles confucutos inmundo. Deinde a diungit
insua propriauenit & suicum non teceperunt. siue quia &s ipst
in fideles in quantum homines sunt eius sunt perquẽ creati sunt:
iue suos propriat iudaeos intellegiuolute. ex quibus natura ui cur¬
nue sosprpoot ate utanen qmines eum nonre eeperunt Sequuitest

Expanded text:
cognouit, neque enim habet uim cognoscendi eum nisi rationalis cognouit, neque enim habet uim cognoscendi eum nisi rationalis creatura, quamuis etiam mundus iste uisibilis per eum factus sit, hoc est caelum et terra, sed mundum non cognoscentem increpando significauit infideles constitutos in mundo. Deinde adiungit: In sua propria uenit et sui eum non receperunt, siue quia et ipsi infideles, in quantum homines sunt, eius sunt, per quem creati sunt, iue suos proprie Iudaeos intellegi uoluit, ex quibus naturam carnis adsumpsit. nec tamen omnes eum non receperunt; sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
Vel si hoc nondum possumus sine ulla dubitatione credamus anis¬
mamratio nalem nones se naturam dĩ. Illa quippe in cominat¬
bilisest. sed tamen eam posse pannur mari duerno
quippe accendindigent. & extingui possunt. Ideo quod dicitur
deiohanne non erat illelumen. ad illud respicitur lumen quodno
participatione in luminatur sedeius participatione inlumman
puauabillo inluminantur. Denique sequitur eratlumenue
&tam quam quaereremus quomodo discerner&ur lume nuera
a lumine in luminato idest xp̃s a iohanne. Erat inquit lumenu
uerum quod in luminat om̃nem hominem uenientem in hunemiu¬
dum: Siomnem hominem ergo & iohannem atque ut magisi
ostendat huius diuinitatem longe prestantiore distana und
hoc mundo inqueuit & mundus peripsum factus est . & munduis
eum non cognouit: Non mundus quipereum factus est. eumnor

Expanded text:
uel, si hoc nondum possumus, sine ulla dubitatione credamus aniuel, si hoc nondum possumus, sine ulla dubitatione credamus animam rationalem non esse naturam dei — illa quippe incommutabilis est —, sed tamen eam posse participando inluminari; lucernae quippe accendi indigent et extingui possunt. ideo, quod dicitur de Iohanne: Non erat ille lumen, ad illud respicitur lumen, quod non participatione inluminatur, sed eius participatione, inluminantur, quae ab illo inluminantur. Denique sequitur: Erat lumen uerum, et tamquam quaereremus, quo modo discerneretur lumen uerum a lumine inluminato, id est Christus a Iohanne: Erat, inquit, lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. si omnem hominem, ergo et Iohannem. atque ut magis ostendat huius diuinitatem longe praestantiore distantia: In hoc mundo, inquit, erat et mundus per eum factus est et mundus eum non cognouit. non mundus, qui per eum factus est, eum non
Abbreviated transcription (Latin):
Sus cepit itaque hominem quemuidere homine s po premenderun
natiperfidem postra uiderent. quod tunc uidere non poterint
sed ne homoxp̃s eo ipso quo uisibiliter apparebat noncronro ternt
ds̃. tantum que illi tribuer&ut. quantum homini excellertis
gratiae atque sapientiae. ideo fuit missus adõ cuĩ nomen ertio¬
hannes: Hic uenit ut testimonium perhiber& delumine ut om̃¬
nes crederent pereum. Nonerat ille lumen sedutut omi¬
um perhiber& delumine. Tantus enim homo debuit per hihi
testimonium de illo qui non tantum homo uerum etiam
ut in natis mulierum. nemo ex surger& maior iohans
ger&ur hocessemaior quo non tantum homo. sedetiam
quale lumen. secutu adiunxit Nemo accendit lucer
n& eam submodio sed super candelabrum ut luceat omnibu
indomosunt Sic luceat lumen uestrum coram hominibus. Iitaspi
similitudines datae sunt. ut quantum possumus intelle gm

Expanded text:
Suscepit itaque hominem, quem uidere homines poterant, ut Suscepit itaque hominem, quem uidere homines poterant, ut sanati per fidem postea uiderent, quod tunc uidere non poterant. sed ne homo Christus eo ipso, quo uisibi.iter apparebat, non crederetur et deus tantumque illi tribueretur quantum homini excellentissimae gratiae atque sapientiae. ideo fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. hic uenit, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. tantus enim homo debuit perhibere testimonium de illo, qui non tantum homo uerum, etiam deus erat, ut in natis mulierum. nemo exsurgeret maior Iohannet, intellegeretur hoc esse maior, quo non tantum homo sed etiam quale lumen, secutus adiunxit: Nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio sed super candelabrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt; sic luceat lumen uestrum coram hominibus. istae similitudines datae sunt, ut, quantum possumus, intellegamus