comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
CCLXIII. Danim̃se ianuario ꝑrenũ uersus coloniã nauigio ascendunt.
ex depopulato emporio qͦđ dorestatus dicit᷑. sed & uillã non modocã ad quã
frisu confugerant. occisis multis frisiorũ negotiatorib: & capta ñ modica
populi multitudine. usq ad quandã insulã secus castellũ noiresiũ ꝑueni¬
unte . quib hlotharius exuna parte rhenicũ sius. & saxones exalia parte
aggrediunt᷑. &usq circa kł̃ a prł consident. Unde idemdani consilio rorici sicut
aiccesserant & recedunt. Raroł hlotharii imperatoris filius & rexꝓuintiȩ diu
epelemptica infirmitate uexat̾ morit᷑. hludouuic frat̾ eiꝰ italiȩ uocat̾ impera¬
tor ꝓuintiã uenit. & quos potuit ipsius regni primores sibi conciliauit. Hoc
audito hlotharius illuc ꝑgit. & mediantib int̾ eos domesticis &amicis illorũ. pla¬
citũ quosimul redeant & deipsoregno apud se tractant. Hludouuie italiã. hlo¬

Expanded text:
CCLXIII. Dani mense Januario per Rhenum versus Coloniam navigio ascendunt, et depopulato emporio quod Dorestatus dicitur, sed et villam non modicam ad quam Frisii confugerant, occisis multis Frisiorum negotiatoribus et capta non modica populi multitudine, usque ad quamdam insulam secus castellum Novesium perveniunt. Quibus Hlotharius ex una parte Rheni cum suis et Saxones ex alia parte adgrediuntur et usque circa Kalendas Aprilis consident. Unde idem Dani consilio Rorici, sicut accesserant, et recedunt. Karolus, Hlotharii imperatoris filius et rex Provinciae, diu epelemptica infirmitate vexatus, moritur. Hludowicus frater eius, Italiae vocatus imperator, Provinciam venit et quos potuit ipsius regni primores sibi conciliavit. Hoc audito, Hlotharius illuc pergit, et mediantibus inter eos domesticis et amicis illorum placitum, quo simul redeant et de ipso regno apud se tractent, Hludowicus Italiam, Hlo
Abbreviated transcription (Latin):
uobis ratione racrecdant quȩ dicitis.
aut ceste uos abillis ueritatem
agnoscentus. quȩ predicauerint
uos credatis. Qđ cũ factũ fuis¬
s&. congregatis utriusq partis
ifepius ab ipsis dieta iã seripfimas
iacdequib s ereicoꝵ partẽ plerũq.
uetã uoris suptrio s demonstra¬
uimis: Et pre sestim cũ rex dicr¬
Ia qđ nulluĩ sgnũ sanitatis super
infirmos bher&icorũ ostendere¬
tur epis ac inmemoriã replicar &
quilit̃ tẽ pore genitoris sui ep̃s qui
st iac tabat ꝑfidẽ non rectã cecis
restituere lumen. tacto cȩco & ce¬
citati ꝑ p&ue dãnato discessisse
confusũ. Qđ nos in libro miracu¬
lorũ plaenius declarauimus. uo¬
cauit ad se seorsũ sacerdotes dĩ.
Quib ꝑserutatis. cognouit unũ dm̃
sub distinctione coli ꝑsonarũ triũ.
idest patris. & filii. & sp̃s scĩ. Nec
minorẽ filiũ patri spirituiq scõ.
lio. sed inuna ȩqualitate atq omni¬
potentia. hanc trinitatẽ uerũ dm̃

Expanded text:
vobis ratione ea credant quae dicitis, vobis ratione ea credant quae dicitis, aut certe vos ab illis veritatem agnoscentes, quae praedicaverint vos credatis. Quod cum factum fuisset, congregatis utriusque partis saepius ab ipsis dicta jam scripsimus. erumque victam libris superioribus demonstravimus. Et praesertim, cum rex diceret, quod nullum signum sanitatis super infirmus ab hereticorum ostenderetur episcopis, ac in memoriam replicaret, qualiter tempore genitoris sui episcopus, qui se iactabat per fidem non rectam caecis restituere lumen, tacto caeco et caecitate perpetuae damnato, discessisse confusum – quod nos in libro Miraculorum plenius declaravimus – vocavit ad se seorsum sacerdotes Dei. Quibus perscrutatis, cognovit, unum Deum sub distinctione coli personaium trium, id est Patris et Filii et Spiritus sancti, nec minorem Filium Patri Spirituique sanctlio, sed in una aequalitate atque omnipotentia hanc Trinitatem verum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
epulatisunt partẽ. Laudabat
enĩ dnm̃. gunthchrãnus rexdi¬
cens. Refero tibi maximas gra¬
tias omp̃s ds̃. quimi hi prestitis¬
ti ut uidere merear filios defi¬
liomeo childe bertho. Vn de
non me pito usq quaq atuarta¬
restate relietũ. Quimihi hecprę¬
stitisti ut uidrã filios dlumet
Tunc clmamiũ & lupũ duet̃ reddi¬
tos rexchildeberthus recrpit
cadureũ bruni childe reginȩ re¬
fudit. & siccũpace & gaudio ite¬
rũ atq iterũ dõ gratias agentes.
conscriptis pactionib: seremune¬
rantes & osculantes. regres sus est
unus quisq ad ciuitatẽ suã.
gitur eo tẽpore in hispania recha¬
redus rex conpunctiis miseratio¬
ne diuina. conuocatis epĩs regio¬
nis fuȩ ait. Cur int̾ uos & sacer¬
cdotes illos quise catholicoslicunt.
iugiter scandalũ propagatur:
& cũ illi ꝑ fidem suã signa multa
ostendant. uos nihil tale agere
litatib. quȩ uera sunt cognosca¬
mus. Et tunc aut accrpta illia

Expanded text:
epulati sunt pariter. Laudabat epulati sunt pariter. Laudabat enim Dominum Gunthchramnus rex, dicens: 'Refero tibi maximas gratias, omnipotens Deus, qui mihi praestetisti, ut videre merear filios de filio meo Childebertho. Unde non me puto usquequaque a tua maiestate relictum, qui mihi haec praestetisti, utTunc Dynamium et Lupum ducem redditos rex Childebertus recepit, Cadurcum Brunichildi reginae refudit. Et sic cum pace et gaudio iterum atque iterum Deo gratias agentes, conscriptis pactionibus, 431 se remunerantes et osculantes, regressus est unusquisque ad civitatem suam.gitur eo tempore in Hispania Richaredus rex, compunctus miseratione divina, convocatis episcopis religionis suae, ait Cur inter vos et sacerdotes illos, qui se catholicos dicunt, jugiter scandalum propagatur: et cum illi per fidem suam signa multa ostendant, vos nihil tale agere litatibus, quae vera sunt cognoscamus; et tunc aut accepta illi a
Abbreviated transcription (Latin):
dium eitere temptans. ab ad¬
stantibus ita lancearũ mula¬
tudme sauciatus. ut de fixism
lateribus eius spiculis. & sustea¬
untib hastilib: ad terrã ruere
non posses: interfecti sunt & pau¬
ci quicũroerant. expositiq ieã¬
posimul ꝓquib uix obtentũ fuit
cũ principib: ut terrȩ reconde¬
rentur. Fuit autẽ hic in actule¬
uis. auaritiȩ in hians. rerũ aliena¬
rũ ul tramodũ cupidus. omnib:
uirans & nulli ꝓmissa ad implens
xor autẽ eiꝰ cum filiis exiliodata
est. resq illius fisco collatȩ sunt.
Mul titudo autẽ auri argentiq.
acdiuersarũ specierũ in eiꝰ reges¬
tis repꝑtaest. Sed& quȩ subt̃ra
absconderat stimulante conscien¬
tu iniquitatis siuȩ . non latuer̃.
riolos ac sortes sepius utebatur.
ex quib futura cognoscere cupi¬
ens. remansit illusus.U.
Iex uero gunthchrãnus cũ ne¬
pote suo ac reginis pacẽ fir¬
mauit. clatissibi in inuicẽ mune¬
rib: ac stabilitis causis publicis.

Expanded text:
dium ejicere tentans, ab adium ejicere tentans, ab astantibus ita lancearum multitudine sauciatur, ut, defixis in lateribus eius spiculis et sustentantibus astilibus, ad terram ruere non possit. Interfecti sunt et pauci qui cum eo erant expositique in campo simul. Pro quibus vix obtentum fuit cum principibus, ut terrae reconderentur. Fuit autem hic in actu levis, avariciae inhians, rerum alienarum ultra modum cupidus, omnibus iurans et nulli promissa adimplens. Uxor autem eius cum filiis exilio data est, resque illius fisco conlate sunt. Multitudo autem auri argentique ac diversarum specierum in eius regestis reperta est. Sed et quae sub terra absconderat, stimulante conscientia iniquitatis suae, non latuerunt. Ariolus ac sortis saepius utebatur, ex quibus futura cognoscere cupiens, remansit inlusus. Rex vero Gunthchramnus cum nepote suo ac reginis pacem firmavit, datis sibi invicem muneribus ac stabilitatis causis publicis,
Abbreviated transcription (Latin):
faciam. sihic ate teneor . Di¬
mitte me ut eam. & de p̃ces mi¬
sericordiam rogis. & fortassis
nuiserabiturtuĩ. Et ille Nepoa¬
quã. sed trans mitte abbates. & cre¬
ditostuos. ut hȩc quȩ loquor expo¬
nant. Uerumtamen non hȩc
regi ut ertent nuntiata sunt. sed
dixer̃ qđ hic ab ep̃o defensar ur
Unde factum est. ut cõmotus sex
dicer&. Si eps exinde egredino¬
luerit. pariter cũ illo auctore
ꝑfidie pereat. Hȩc audiens eps
direxit runtios ad regẽ. Qui
cũ ista narrassent. ait rex gunt¬
chramnus. Inicite ignẽ indomi
& si exire nequiuerit eps parites
concrementur. Hȩc audientes
derici. effractum iu ostiũ. saces¬
dotem eiciunt foras. Tunc mi
serrimas cũ uidere se flãmis
ualidis ab utraq parte uallari.
accinctus gladio. accedit ad oti¬
ũ. Ubi uerũ primũ limendomꝰ
egrediens. gressũ foris fixit. sta¬
tim unus epopulo eiecta lancea
frontẽ eias illisit. At ille hoc
ictu turbatus. quasi amens gla¬

Expanded text:
faciam, si hic a te tenior? Defaciam, si hic a te tenior? Demittes me, ut eam et depraecer misericordiam regis, et fortassis miserebitur tui'. Et ille: 'Nequaquam, sed transmitte abbates et creditus tuos, ut haec quae loquor exponant'. Verumtamen non haec rege, ut erant, nuntiata sunt; sed dixerunt, quod hic ab episcopo defensaretur. Unde factum est, ut commotus rex diceret: 'Si episcopus exinde egredire noluerit, pariter cum illo auctore peifidiae pereat'. Haec audiens episcopus, direxit nuntius ad regem. Qui cum ista narrassent, ait rex Gunthchramnus: 'Inicite ignem in domo, et si exire nequiverit episcopus, pariter concrementur'. Haec audientes clerici, effractum vi osteum, sacerdotem eserrimus cum videret se flammis validis ab utraque parte vallari, accinctus gladio accedit ad ostium. Verum ubi primum limen domus egrediens gressum foris fixit, statim unus e populo ejecta lancea, frontem ejus illisit. At ille hoc ictu turbatus, quasi amens, gla
Abbreviated transcription (Latin):
defensione regi prȩsenta retur.
scilic& ut ipse decerner& rũ mori
debere. non excusaret᷑ a sacerlote.
Sinautem ille uitã conceder&.¬
piui iuoncatur. iussumq. est ut
iterficeretur. Qđ cũ ille cõ¬
periss&. ad mansionẽ magne¬
rici epĩ conuolauit. & clau̾sis
ostiis. segregatis ab eo dericisuel
famulis ait. Scio tẽ beatissi¬
me sacer dos magnũ cũ regib: ho¬
norem habere. & nunc adte c̃¬
fugio ut euadam. ecce ꝑcussores
adhostium. Unde manifeste
scias. quod siate non eruor. int̾¬
fecto te egrediar foras. & moriar.
Manifestissime enĩ noueris. quia
aut mors una nos occupat. aut pas
uita defens&. O scẽ sacerdos. scio
enĩ te patrẽ cõmunẽ cũ rege. ẽẽ.
filio eius. & noui qm̃ quȩcũ que
p&ieris ab eo obtinebis. nec ne¬
gare omnino poterit sc̃ĩta¬
tituȩ quȩ cumq poposceris.
Ideoq aut inpertire urniam.
aut moriamur simul. Harc
autẽ enaginato aie bat gladio.
Turbatus audito ep̃s aitꝰ. Et qd

Expanded text:
defensione regi praesentaretur, defensione regi praesentaretur, scilicet ut, si ipse decerneret eum morte debere, non excusaretur a sacerdote; sin autem ille vitam concideris iudicatur; iussum est, ut interficeretur. Quod cum ille conperisset, ad mansionem Magnerici episcopi convolavit et, clausis osteis, segregatis ab eo clericis vel famulis, ait: 'Scio te, beatissime sacerdos, magnum cum regibus honorem habere. Et nunc ad te confugio, ut evadam. Ecce percussores ad osteum, unde manifeste scias, quod, si a te non eruor, interfectu te, egrediar foris et moriar. Manifestissime enim noveris, quia aut mors una nos occupat aut par vita defensat. O sanctus sacerdos, scio enim, te patrem communem cum rege esse filio eius, et novi, quoniam quaecumque petieris ab eo obtenebis, nec negare omnino poterit sanctitate tuae quaecumque poposceris. Ideoque aut inpertire veniam, aut moriamur simul'. Haec autem evaginato aiebat gladio. Turbatus auditu episcopus ait: 'Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
uabrensi. quȩ uilla ursionis ꝓpin¬
quos erat. cũ reb omnib semuni¬
unt conscii consilii sui. trac tantes
ut si rex childeber thus aliquid con¬
traros agere uoluiss&. ustute se
ab eĩ exercitu defensarent. Caput
em̃ horũ & causa malorũ. ursioerat.
Sed brunichildis regina. mandatũ¬
uitã. Alioquin. ciineociem ta¬
ribis. Filiã enim eius ex lauacro
um hȩc ita agerentur. i terũ
misit gunt chrãnus rex adnepo¬
tẽ suum childeberchũ dicens.
More omnes abscedant. & ueni
ut te uicheam. est enĩ cestene¬
moda. quã proutilitatib publicis.
ut uicdeamur a nobis. Harc ille au¬
drens. assũpta matre cũ sorore
& coniuge. ad occursũ patrui des¬
tinat. Ad fuit autẽ & magneri¬
cus ep̃s treuerice urbis. Uenit
&iã gunt chrãnus boso quẽ age¬
ricus uire dunensis ep̃s sua infide
suscrperat. Sed pontifex ille qui
proro fidem fecerat non affuit.
quia conuenerat ut absq ullius

Expanded text:
Vabrensim, quae villae Ursionis propinVabrensim, quae villae Ursionis propinquus erat, cum rebus omnibus se muniunt conscii consilii sui, tractantes, ut, si rex Childeberthus aliquid contra eos agere voluissit, virtute se ab eius exercitu defensarent. Caput enim horum et causa malorum Ursio erat. Sed Brunichildis regina mandatuitam. Alioquin cum eodem interibis'. Filia enim eius ex lavacro Dum haec agerentur, iterum misit Guntchramnus rex ad nepotem suum Childebertum, dicens: Morae omnes abscedant, et veni ut te videam. Est enim certae nemoda quam pro utilitatibus publicis, ut videamur a nobis'. Haec ille audiens, adsumpta matrem cum sorore et coniuge, ad occursum patrui distinat. Adfuit autem et Magnericus episcopus Trevericae urbis. Venit etiam Gunthchramnus Boso, quem Agericus Veredunensis episcopus sua in fide susciperat. Sed pontifex ille, qui pro eo fidem fecerat, non adfuit, quia convenerat, ut absque ullius
Abbreviated transcription (Latin):
illius repperer̃. quanta nec in ipso
arrario publico regis tunc poterant
inueniri. Quȩ tota regis conspec¬
tib prȩsentarunt. Nam eo dir quo
hc interstetus est. erait ea rege mul¬
tituro noꝵ atq pic tauorũ. dequib
tale fuit consiliũ. ut simalũ hoc per¬
ficere potuissent. hossub ditossup¬
plicio dieerent quia exuobis fuit
qui regẽ nrm inter emit rosq diuer¬
sis supplicuis trucidatos. ultores se
mostis regiȩ esse iactarent. Sedds̃
omp̃s consilia eorũ quia iniqua erant
dissipauit. impleuitq illud quod
scriptũ est. quia fouram quã fatri
parabis incicles ineã. In loco tamen
raucinchi. magno uualdus dirigit᷑
dux. Iam enim ursio atq berthe¬
fredus certi quod rauchingus quȩ
collocuti fuerant possit explere.
collecto exercitu urniebant. Seel
audrentes quod scilic& tali fuiss&
affectus interitu. ad aucta aelhuc
secũ multitu dine hominũ quȩ ad
eos ꝑtinere uidebatur infra castrũ

Expanded text:
illius reperiunt, quanta nec in ipso illius reperiunt, quanta nec in ipso aerarii publici regesto poterant inveniri, quod totum regis conspectibus praesentarunt. Nam eo die, quo hic interfectus est, erant cum rege multi Turonorum atque Pictavorum, de quibus tale fuit consilium, ut si malum hoc perficere potuissent, his subditis supplicio, dicerent quia ex vobis fuit qui regem nostrum interemit, eisque diversis suppliciis trucidatis, ultores se mortis regiae esse jactarent. Sed Deus omnipotens consilia eorum, quia iniqua erant, dissipavit, implevitque illud quod scriptum est: Quia foveam quam fratri parabis, incideRauchingi Magnovaldus diregitur dux. Iam enim Ursio atque Berthefredus, certi, quod Rauchingus quae conlocuti fuerant possit explere, collectu exercitu, veniebant. Sed audientes, quod scilicit tali fuissit affectus interitu, adaucta adhuc secum multitudinem hominum, quae ad eos pertenere videbatur, infra castrum
Abbreviated transcription (Latin):
autem leuis inmorib:. ultra huma¬
nũgenus. cupiditati ac facultatibus
in hians alienis. & exipsis diuitus ual¬
de suꝑbus. intantũ ut iã in ipso inte¬
ritus sui tẽpore chlo tharu regis se¬
filiũ fater&ur. Mul tũ tamen cũ
eo aurirrpertũ est. Quo inter fecto
protinus unus puerorũ eiꝰ cursu uelo¬
ci euolans nunciauit coniugi eius
quȩ acta erant. Harc uero ꝑ plateã
surssionicȩ ciuitatis compta grandi¬
b ornamentis. ac gemmarũ prȩciosi¬
tatib uelauri fulgore obtecta. ascen¬
so x̧quo prȩcedentib pueris aluisq
sequentib ferebatur. atq albasilica
scĩ crispini crispinianiq properabat
quasi specta tura missas. Erat enĩ
eodie. passio mar tyrum bratorum
Seduidens nuntiũ. peraliã plateam
gressum retor quens. ꝓ iectis int̾ra
ornamentis inbasilicã scĩ medardi
antistitis confugit. ibi se tutari con¬
fessoris prȩsidio putans. Pueri uͦ
qui missi arege fuerant ad requi¬
rendasres rius. tanta inthes auris

Expanded text:
autem levis in moribus, ultra humanum genus cupiditati ac facultatibus inhians alienis, et ex ipsis divitiis valde superbus; intantum ut jam in ipso interitus sui tempore Chlothacharii regis filium se fateretur. Multum tamen cum eo auri repertum est. Quo interfecto, protinus unus puerorum ejus cursu veloci evolans, nuntiavit conjugi ejus quae acta erant. Haec vero per plateam Suessionicae civitatis compta, grandibus ornamentis ac gemmarum pretiositatibus et auri fulgore obtecta, ascenso 428 equo, praecedentibus pueris aliisque sequentibus ferebatur; atque ad basilicam sancti Crispini Crispinianique properabat, quasi spectatura Missas: erat enim eo die passio martyrum beatorum. Sed videns nuntium, per aliam plateam gressum retorquens, projectis in terram ornamentis, in basilicam sancti Medardi antistitis confugit, ibi se tutari confessoris praesidio putans. Pueri vero qui missi a rege fuerant ad requirendas res ejus, tanta in thesauris
Abbreviated transcription (Latin):
se iactans gloriam. it̃ preparat ad
chil deberthum regem aceedendi.
consilium quo sini̾rat possorits
maures gurbchrãni regis prius
in posuit. Quimissis nuintus clam
adchildebesthũ regem. om̃s eimo¬
litiones has in notitiã posuit dicens.
Accelera uelociter. ut uideam᷑ a nob.
Sunt enĩ causae. quȩ agi debeant.
At illi diligenter inquirens quarti
nuntiata fuerant. ueraq eẽ. cog¬
noscens. arcessiri rauchingũ ussit.
Quicũ affuiss&. prius quã eum rex
suo iussiss& ad stare conspectui. da¬
tis lit teris & pueris destinatis. cũ
euectione publica quires eius per
loca singula cheberent capere. uis¬
sit eum incubiculo đ Cumque¬
egrederetur. aluob ostiariis pe¬
dib ad prȩhensus ruit ingra dib:
ostii. itaut prars corporis eius e&̃
intrinsecus. par suero extrinsecus
extender &ur. Tunc hi qui iussi ad¬
hare explenda parati erant. cũ gla¬
diis suꝑ eũ ruunt. atq. itaminuta¬
tim caput eius conliserunt. ut si¬

Expanded text:
se iactans gloriam, iter praeparat ad se iactans gloriam, iter praeparat ad Childeberthum regem accidendi, ut consilium quod inierat possit in aures Gunthchramni regis prius inposuit, qui, missis nuntiis clam ad Childeberthum regem, omnes ei molitiones has in notitiam posuit, dicens: 'Accelera velociter, ut videamur a nobis; sunt enim causae, quae agi debeant'. At ille diligenter inquirens, quae ei nuntiata fuerant, veraque esse cognuscens, arcessiri Rauchingum iussit. Qui cum adfuisset, priusquam eum rex suo iussisset adstare conspectui, datis litteris et pueris distinatis cum evectione publica, qui res eius per loca singula deberent capere, iussit eum in cubiculo egrederetur, a duobus ostiariis pedibus apprehensus ruit in gradibus ostii, ita ut pars corporis ejus esset intrinsecus, pars vero extrinsecus extenderhaec explenda parati erant, cum gladiis super eum ruunt atque ita minutatim caput eius conliserunt, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
o anno childe ber choregi alius fili
nomen in posuit. Erit enĩ eotẽpore
ipse pontifex magnis uintib prri¬
ditus. itaut plerũq infirmis sigñ
crucis inponens. statim sanitatm
tribuente dño restaurar&. Ill¬
Iost hare rauehingus coniunctus
cũ prioribus regnichlotarii filu
chil periei. confingens se quasi trac¬
taturus depace. ut int̃ terminum
utriusq regninulla intentio aut
dirẽptio gereretur consiliũ habuer̃
ut scilic& interfecto childebertho
rege. rauchingus cum theo dober¬
tho seniore rius filio. campani ae
regnũ tener&. ursio uero ac ber¬
thefredus iuniorem filiũ nuper
genitũ qui theodoricus cognomina¬
batur insesusceptũ. excluso gunt h¬
chramno rege reliquum regnitene¬
r&. Multa &iam contra brunuhil¬
dem reginã frementes. ut rã in con¬
tumeliã redigerent sic ut prius
fecrrant in uiduitate sua. Rauehin¬
gus uero summa elatus potentia.
& ut ita dicã adipsũ regalis sceptri

Expanded text:
Eo anno Childeberto regi alius filiuEo anno Childeberto regi alius filiunomen posuit. Erat enim eo tempore ipse pontifex magnis virtutibus praeditus, ita ut plerumque infirmis signum crucis imponens, statim sanitati, tribuente Domino, restauraret. ost haec Rauchingus cuniunctus cum prioribus regni Chlothari, fili Chilperici, confingens se quasi tractaturus de pace, ut inter terminum utriusque regni nulla intentio aut dereptio gereretur, consilium habuerunt, ut scilicet, interfecto Childebertho rege, Rauchingus cum Theodobertho, seniore eius filio, Campaniae regnum teneret, Ursio vero ac Berthefredus, iuniorem filium nuper genitum, qui Theodoricus cognominatur, in se susceptum, excluso Gunthchramno rege, reliquum regni teneret, multa etiam contra Brunechilde reginam frementes, ut eam in contumiliam redigerent, sicut prius fecerant in viduetate sua. Rauchingus ergo, summa elatus potentiam et, ut ita dicam, ad ipsius regalis sceptri
Abbreviated transcription (Latin):
YTEREA ADUENITTES¬
tiuitas scĩ marcelli. quȩ apud urbꝑ
cauillonensim mense septimo cele¬
bratur . & gunth chramnus rexad¬
fuit. Uerũ ubi ꝑacta sollẽpnia
ad sacro scm̃ al tarium cõmunicandi
gnrtia accessiss&. & uenit quidã qua¬
si aliquil suggessurus. Quidũ prope¬
rat contraa regem: cultrumei demanu
dilabitur. Apprehensumq repente.
aliud eultrũ euaginatũ inmanu eius
repperiunt. Nec mora eductus abasi¬
lica scã. uinctus & tormentis addictꝰ.
confitrtur se emissum al inter ficiendũ
regem dicens. Sic enĩ tractauit qui
memisit. Quia cognouit rex multo¬
rũ inse odia ad gregata. & suspectus
ne ꝑcutiatur. omnino sea suis uallari
precepit. nec reperirtur aditus quali¬
ter adeum cũ gladiis possimus acce¬
dere. nusi in ecclesia. in qua securus
& ni hil metuens stare dinoscitur.
hensi f. multis inter emptis. hunc uer¬
beratũ plagis dimisit uiuum. qr ne¬
fas putauit siisqui abecclesia eductus
fuerat trunicar& ur .II.

Expanded text:
enit festivitas sancti Marcelli, quae apud urbem Cabillonensem mense septimo celebratur, et Guntchramnus rex adfuit. Verum ubi peractis solemnibus, ad sacrosanctum altarium communicandi gratia accessisset, venit quidam quasi aliquid suggesturus. Qui dum properat 421 contra regem, culter ei de manu dilabitur, apprehensoque repente, alium cultrum evaginatum in manu ejus reperiunt. Nec mora, eductus a basilica sancta, vinctus, et tormentis addictus, confitetur se emissum ad interficiendum regem, dicens: Sic enim tractavit qui me misit. Quia cognovit rex multorum in se odia aggregata, et suspectus ne percutiatur, omnino se a suis vallari praecipit: nec reperitur aditus qualiter ad eum cum gladiis possit accedere, nisi in ecclesia, in qua securus et nihil metuens stare dignoscitur,hensis, multis interemptis, hunc verberatum plagis dimisit vivum, quia nefas putavit, si is qui ab ecclesia eductus fuerat, truncaretur. IV.
Abbreviated transcription (Latin):
us sit &iã dominus nr̃ ponere uer¬
bũ maurib urĩs. defilia siue forore
urã choldo sinla ut ei tiedatur in
matrimonio. quo facilius pax quȩ
inxeruos promittitur confir¬
met᷑. Quielixer̃. Promisfio
tirã ex hochabile dabitur. fedsi¬
ne patrui nr̃i gunthehrã niregis
consilio hȩc facere non audemꝰ
Promis sũ eñi habemus. demaio¬
rib causis nihil sine eiꝰ consilio
agere. Accepto itaq responso.
redieruN

Expanded text:
'Iussit etiam dominus noster ponere ver'Iussit etiam dominus noster ponere verbum in auribus vestris de filia sive sorore vestra Chlodosinda, ut ei tradatur in matrimonio, quo facilius pax, quae inter vos promittitur, confirmetur'. Qui dixerunt: 'Promissio nostra ex hoc habile dabitur, sed sine patrui nostri Gunthchramni regis consilio haec facere non audemus. Promissum enim habemus de maioribus causis nihil sine eius consilio agere'. Accepto itaque responso, redierun
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ promit tere pos sunt. aut
quẽ acl modũ ame credidebeNT.
quineptã meã ingunclẽ incaptiuita¬
tẽ tradider̃ & ꝑ eorũ insidias & uir
rĩ interfectus est & ipsa inperegi¬
natione defuncta : Non recipio
ergo legationẽ richarreli. cdonre
meds̃ ulcisei iubeat dehis inimicis.
Harc legati audientes. adehilde¬
besthũ proficiscuntur. aquo &
inpacr exceptisunt dicente suult
se dominus nr̃ frat̾ tuus richa¬
rechis dehoc erimine exuere
qđ ei in ponitur non se inmorte
sororis urẽ fuisse consciũ. qđ
aut sacramento uultis. aut
qualib& conditione iloneus
redli pocest. Deinde datisgra¬
tia urã decem milib solidorũ.
caritatẽ ur̃am habere desiderat.
ut & ille urõ utatur solatio. &
uosei ubi necesse fuerit beneficia
potiamini. Haec illis dicentibus.
promiser̃ childeberthus rex & mater
rius. pacẽ & caritatẽ cũ ipso seinte¬
gre custodituros. Acceptisq aeda¬
tis munerib. addider̃ legati.

Expanded text:
fidem promittere possunt aut fidem promittere possunt aut quemadmodum a me credi debent, qui neptem meam Ingundem in captivitate tradiderunt, et per eorum insidias et vir eius interfectus est, et ipsa in peregrinatione defuncta? Non recipio ergo legationem Richaridi, donec me Deus ulcisci iHaec legati audientes, ad Childebertum proficiscuntur, a quo et in pace excepti sunt, dicentes: Vult se dominus noster, frater tuus Richaredus, de hoc crimine exuere quod ei imponitur, quasi in mortem sororis vestrae fuisset conscius; de quo, sacramento, si vultis, aut qualibet alia conditione idoneus reddi potest. Deinde datis gratiae vestrae decem millibus solidorum, charitatem vestram habere desiderat; et ut ille vestro utatur solatio, et vos ejus, ubi necesse fuerit, beneficiis potiamini. Haec illis dicentibus, promiserunt Childebertus rex et mater ejus pacem et charitatem cum ipso se integre custodituros. Acceptisque ac datis muneribus, addiderunt legati:
Abbreviated transcription (Latin):
De inde nuntios mittit ad ꝓuineiuã
narbonensim. qui narraentes ea
quȩ ille gesferat. similierelu¬
litate populus ille conectaret᷑.
Eret ibi tunc tẽporis arrianȩ sectȩ
ep̃s athalocus. quiita ꝑ propositio¬
nes uanas ac int̃ prȩtationes falsas
scripturarũ. ecclesiasdĩ contur ba¬
bat. ut putar&ur qđ ipse esse
arrius quẽ prorecisse insecessũ
exta historio grafus nanxuit eu¬
sebius. Sedeũ hȩc populo sectę
suȩ credere nonsiner&. & ad con¬
sentiendũ ei paucorũ fauer& ad¬
ulatio. cõmotus felle ingressus
incellulã suã mnelinato suꝑ lectulũ
capite nequã spm̃ ex alauit.
Sicq her&icoꝵ populus in ipsa con¬
sistens ꝓuincia. in separabilem tri¬
nitatẽ confessus aberrore discessit.
ost hȩc richaredus legationẽ
adgunt hchrãnũ atq childeber¬
thũ regẽ direxit pacis gratia. ut
scilic& sicut infide seasserebat
unũ ita & caritate & se prestar&
unitũ. Sel agunth chrã norege
repulsi sunt dicente. qualẽ mihi

Expanded text:
Deinde nuntios mittit ad provinciam Narbonensem, quibus narrantibus ea quae ille gesserat, simili credulitate populus ille connecteretur. Erat enim tunc temporis Arianae sectae episcopus Athalocus, qui ita per 435 propositiones vanas ac interpretationes falsas Scripturarum, Ecclesias Dei conturbabat, ut putaretur quod ipse esset Arius, quem projecisse in secessum exta historiographus narravit Eusebius. Sed cum haec populo sectae suae credere non sineret, et ad consentiendum ei paucorum faveret adulatio, commotus felle, ingressus in cellulam suam, inclinato super lectulum capite, nequam spiritum exhalavit. Sicque haereticorum populus, in ipsa consistens provincia, inseparabilem Trinitatem confessus, ab errore discessit. XVI. Post haec Richaredus legationem ad Gunthchramnum atque Childeberthum regem direxit pacis gratia, ut scilicet, sicut in fide se adserebat unum, ita et caritate se praestaret unitum. Sed ad Gunthchramno rege repulsi sunt, dicente: 'Qualem mihi
Abbreviated transcription (Latin):
sup̾ minciu flumen capite truncat᷑ ẽ.
Et post pauca idẽ refert. Hisidem
dieb p̃fectꝰ tsrannoꝵ decimius.
rustic̃ agroetius ex primicerio
notario iouini. multiq nobiles
apud aruennis capti aducib hono¬
yianis. & erudelit̃ interempti sunt.
reuerq ciuitas a francis direpta.
ĩcensaq est. secunda in ruptione.
Cũ autẽ asterius codicellis ĩperialib
patriciatũ sortit̾ fuiss&. hȩc adiung̃.
Eodẽ tẽpore. castinꝰ domesticorum
comes expeditione ĩ francos suscepta.
ad gallias mittit᷑. Nȩcidẽ defrancis
dixere. Orosius autẽ & ipse histori¬
ographus. ĩ septimo operis sui libro
ita cõmemorat. stilo congregatis
gentib francos preterit rhenum
transut. gallias ꝑuagat᷑ . & ad prre¬
neos usq ꝑ labitur. Hanc nob̵ noti¬
clã defrancis memorati histarici
reliquere. regibus non nomina
radunt enĩ multi eos dẽ francos¬
depannonia fuisse digressos. &
primũ quidẽ littora rheni ami

Expanded text:
supra Mincium flumen capite truncatus est. supra Mincium flumen capite truncatus est. Et post pauca idem refert: Hisdem diebus praefectus tyrannorum Decimus Rusticus, Agroetius ex primicerio notariorum Jovini, multique nobiles apud Arvernos capti a ducibus Honorianis,, et crudeliter interempti sunt. Treverorum civitas a Francis direpta, incensaque est secunda irruptione. » Cum autem Asterius codicillis imperialibus patriciatum sortitus fuisset, haec adjungit: « Eodem tempore Castinus domesticorum comes, expeditione in Francos suscepta, ad Gallias mittitur. » Haec hi de Francis dixere. Orosius autem et ipse historiographus in septimo operis sui libro, ita commemorat: « Stilico congregatis gentibus Francos proterit, Rhenum transit, Gallias pervagatur, et ad Pyrenaeos usque perlabitur. » Hanc nobis notitiam de Francis memorati historici reliquere, regibus non nominatis. Tradunt enim multi eosdem de Pannonia fuisse digressos. Et primum quidem littora Rheni amnis
Abbreviated transcription (Latin):
dieb plurimis. nullo ecitalia metu
constantinꝰ gulȩ & uentri deditus.
redire ad hispanias filium mon&.
Qui p̃missis agniinib dum cũ patre
resider& ab hispania nunti
cõmeant agerontio. maximũ unũ
edrentib suis imperio preditũ
atq in se comitatu gentiũ barbaraꝵ
accinctũ parari. Quo exterria.
edobecco ad germanias gentes p̃¬
misso constans & p̃fectꝰ iam decimꝰ
rusticus ex officiorũ magistro.
petunt gallias. cũ francis & ala¬
mannis omĩq militũ manu ad
stantinũ iãq redituri AIte um
constantinũ obsideri so bt. it adictt
Vredũ quartus obsidos ẽstatapi
mensis agebatur aun reperarte
exulteriorẽ gallia nuntiirenunt.
louinũ assupsisse ornatus regios.
& cũ burgundionib: alamaurus
francis. alanis. om̃ĩq exeratu in¬
minere obsidentib Iti acceleratis
muris. reserata urbt. constantinꝰ
dedit᷑. Confestiq ad italiã direct̃.¬
missis a principe obuiã ꝑcussorib

Expanded text:
diebus plurimis, nullo ex Italia metu, diebus plurimis, nullo ex Italia metu, Constantinus gulae et ventre deditus redire ad Hispanias filium monet. Qui, praemissis agminibus, dum cum patre resederet, ab Hispania nuntii commeant, a Gerontio Maximum unum e clientibus suis imperio praeditum atque in se cometatu gentium barbararum accinctum parari. Quo exterreti, Edobecco ad Germanias gentes praemisso, Constans et praefectus iam Decimius Rusticus ex officiorum magistro petunt Gallias, cum Francis et Alamannis omnique militum manu ad Constantinum iam iamque redituri. Item cum Constantinum obsedire scribit, ita dicit: Vixdum quartus obsidionis Constantini mensis agebatur, cum repente ex ulteriore Gallia nuntii veniunt, Iovinum adsumpsisse ornatus regius et cum Burgundionibus, Alamannis, Francis, Alanis omnique exercitu inminire obsedentibus. Ita adceleratis moris, reserata urbe, Constantinus deditur, confestimque ad Italiam directmissis a principe obviam percussoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
meminimꝰ cũ romã refert agothis
captã atq subuersã ait. Interea
respendial rex alanorũ. goare
ad romanos trans gresso. derheno
agmen suoꝵ conuertit. Vuandalis
francoꝵ bello laborantib: Gode¬
gi selo rege assũpto acie iuginti
ferme milib ferro peremptið
cunctis uuandaloꝵ ad int̾nitionẽ
delendis. nisi alanoꝵ uis intem.¬
pore subueniss&. Mou& nos
hȩx causa. qͦđ cũ aliarũ gentiũ
reges nominat . tur non nomin&
e francoꝵ. Iam̃ cũ ait. qͦđ constan¬
tinus ac up̃tatr rannide. constantiũ
filiũ adse dehispanus enire iussiss&.
ita disseruit. Accito consatinus
trrannꝰ dehis paniis constante fuo
idẽq tyranno qͦ desũma rerũ con¬
sultarent p̃sentes. Quod factũ. ẽ.
ut constans instrum̃to aulȩ & coniuge
sua cesar augustȩ . dimissis gerontio
intra his panias omnib creditis. ad
patrẽ continuato itinere decurrer&.
Qui ubi ĩ unũ uenere. interiectis

Expanded text:
meminimus, cum Romam refert a Gothis meminimus, cum Romam refert a Gothis captam atque subversam, ait: Interea Respendial rex Alanorum. Goare ad Romanos transgresso, de Rheno agmen suorum convertit, Wandalis Francorum bello laborantibus, Godigyselo rege absumpto, aciae viginti ferme milibus ferro peremptis, cunctis Wandalorum ad internitionem delendis, nisi Alanorum vis in tempore subvenisset. Movet nos haec causa, quod cum aliorum gentium regis nominat, cur non nominet et Francorum. Tamen cum ait, quod Constantinus, adsumpta tyrannide, Constantium filium ad se de Hispaniis venire iussisset, ita disseruit: Accito Constantinus tyrannus de Hispaniis Constante filio idemque tyranno, quo de summa rerum consultarent praesentes; quo? factum est, ut Constans, instrumento aulae et coniuge sua Caesaraugustae dimissis, Gerontio intra Hispanias omnibus creditis, ad patrem continuato itinere decurreret. Qui ubi in unum venere, interiectis
Abbreviated transcription (Latin):
Eodẽ anno arbogastis sunnonem &
marcomerẽ sub regulis francorũ
gentilib odis infectans agrippinã
rigente maximo hieme petut.
gnarus omẽs francie recessus. pene¬
trandos urendosq cũ decursis folus
nudȩ atq arentes siluȩ. ĩ sidiantes
occulere non possint. Collecto ergo
exercitu. trans gressus rhenum
bricterosripe ꝓximos. pagũ &iam
quẽ chamaui incolunt depopulatꝰ est.
nullo ũ quã occursante nisi qͦđ pauci
exansi uariis &ecatthis marcom re
diice. ĩ ulterioribus collium
iugis. apparuere. Iterũ hic relic¬
tis tã ducib quã regalib: aꝑte
francos regẽ habere designat.
huiꝰq nomen precermissum. Ait.
De hinc eugenius trrannus suscepto
expeditionali ꝓcinctu. rheni limi¬
tẽ petut. utcũ alamannorũ &
franioꝵ regib uetustis. federibus
exmore initis. ĩ mensũ eatẽ pestate
exercitũ gentib feris ostentar&.
Hȩc supͣ scriptꝰ historiographus
defrancis exarauit. Renatus
ꝓfuturꝰ frigeriđ̃ cuius iam supͣ

Expanded text:
eodem anno Arbogastes Sunnonem et Marcomerem subregulos Francorum gentilibus odiis insectans, Agrippinam rigente maxime hieme petiit: ratus tuto omnes Franciae recessus penetrandos urendosque, cum decussis foliis nudae atque arentes silvae insidiantes occexercitu, transgressus Rhenum, Bricteros ripae proxiwos, pagum etiam quem Chamavi incolunt depopulatus est, nullo umquam occursante, nisi quod pauci ex Ampsivariis et Catthis Marcomere duce in ulterioribus collium iugis apparuere. Iterum hic, relictis tam ducibus quam regalibus, aperte Francos regem habere designat, huiusque nomen praetermissum, ait: Dehinc Eugenius tyrannus, suscepto expeticionale procincto, Rheni limitem petit, ut, cum Alamannorum et Francorum regibus vetustis foederibus ex more initis, inmensum ea tempestate exercitum gentibus feris ostentaret. Haec suprascriptus historiograffus de Francis exseruit. Renatus Profuturus Frigiretus, cui iam supra
Abbreviated transcription (Latin):
ĩperator. me tuens nese ꝑtrran¬
idẽ aetius opprimer&. eũ nullis
causis extantibus interemit.
Ipse postmodũ augustus. dũ ĩ campo
martio ꝓtribunali residens conai¬
onaret᷑ ad populũ. ocer labuccel¬
larius aetu ex aduerso ueniens.
rũ gladio ꝑ fodit. Ialis utriusq¬

Expanded text:
imperator, metuens, ne se per tyranimperator, metuens, ne se per tyrannidem Aetius oppraemeret, eum nullis causis extantibus interimit. Ipse postmodum augustus dum in campo Martio pro tribunali resedens concionaretur ad populum, Occila, buccellarius Aeti, ex adverso veniens, eum gladio perfodit. Talis utrisq
Abbreviated transcription (Latin):
primoris loci adomesticatu
exorsus militiã. usq ad magisterii
equitũ culmen ꝓuectus. mater
itala nobilis ac locuples femina.
Aetius filius. apuero p̃torianus
trib annis. alarici obses. de hinc
chunoꝵ: post hec carpilionis gener
ex comite domesticoꝵ & iohannis
cura palatii. medii corporis.
uirilis habitudinis decent̃ format᷑.
quo neq infirmitudini ess&. neq
oneri. animo alacer. m̃bris ueget̃.
eques ꝓm̃tissimus. sagittarũ iactu
peritus. contu impiger. bellis
aptissimꝰ. pacis artib celebris.
nullius auaritiȩ. minime cupiditatis.
bonis animi p̃ditus. ne inpulsori
quidẽ prauis abistituto suo deuiansi
Iniuriarũ pacientissimꝰ. labores
appetens ĩ pauidus periculorum
famis sitis. uigiliarũ toleranti ssim̃.
Cui ab ĩ eunti ȩtate p̃dictũ liqu&.
quantȩ potentiȩ fatis destinare t᷑.
tẽporib suis locisq. celebrandus.
Hȩc sup̃dictꝰ historiogaphus. dextio
narrat Idultus autẽ ualentinianꝰ

Expanded text:
primoris loci, a domesticatu primoris loci, a domesticatu exorsus militiam, usque ad magisterii equitum culmen profectus. Mater Itala, nobilis ac locuplex faemina. Aetius filius a puero praetorianus, tribus annis Alarici obsessus, dehinc Chunorum; post haec Carpilionis gener, ex comite domesticorum et Iohannis cura palatii. Medii corporis, virilis habituquo neque infirmitudini esset neque oneri, animo alacer, membris vegetus, eques promptissimus, sagittarum jactu peritus, conto impiger, bellis aptissimus, pacis artibus celebris; nullius avaritiae, minimae cupiditatis, bonis animi praeditus, nec impulsoribus quidem pravis ab instituto suo devians, injuriarum patientissimus, laboris appetens, impavidus periculorum, famis sitisque atque vigiliarum tolerantissimus. Cui ab ineunte aetate praedictum liquet, quantae potentiae fatis destinaretur, temporibus suis locisque ceHaec supradictus historiograffus de Aetio narrat. Adultus autem Valentinianus
Abbreviated transcription (Latin):
git̾ his ita digestis. ac ꝑ ordinẽ
expletis. qđ de ȩtio supͣ memorato
renati frigeridi nasr& historia.
tacere nefas putaui. Nã in duo¬
decimo historiarũ libro refert.
post diui honorii excessũ. ualen¬
tinianũ puerulũ uno tantũ lustro
ꝑacto. a consobrino theodosio
imperatore fuisse creatũ. & aud
urbẽ romã trrannũ iohaniem in
ĩperio surrexisse. legicosq eius
acesare dicat fuis se despectos
Adiecit. Dũ hȩc iti gererentur.
legati ad trrumũ reuersi sunt¬
in andita a trocuare portantes
Quib ꝓmotꝰ iohannes. ȩtiũ id tẽporis
marã palitii. cũ ingenti auri por¬
dero ad chunos transmisit. Notos
sibi obsidatus sui tẽpore & famili¬
ari amicitia de uinctos. cũ manda¬
tis huius modi. Cũ primũ partis
aduersȩ italiã ingressie forent.
ipse atergo adoriret᷑ se a fronte
uenturũ. Et qͥa de hoc uro con¬
sequent̃ plura memoranda sunt.
genus moresq eiꝰ ordiri plac&
audentius pater. scithiȩ ꝓuintiȩ

Expanded text:
gitur his ita digestis ac per ordinem expletis, quid de Aetio supra memorato Renati Frigeridi narrat Historia tacere nefas putavi. Nam cum in duodecimo Historiarum libro referat, post divi Honorii excessum, Valentinianum puerulum, uno tantum Instro peracto, a consobrino Theodosio imperatorem fuisse creatum, et apud urbem Romam tyrannum Joannem in imperium surrexisse, legatosque ejus a Caesare dicat fuisse despectos, adjecit: « Dum haec ita gererentur, legati ad tyrannum reversi sunt, mandata atrocia reportantes. Quibus permotus Iohannis Aetium, id temporis curam palatii, cum ingenti auri pondere ad Chunus transmittit, notus sibi obsidatus sui tempore et familiari amicicia divinctos, cum mandatis huiusmodi: cum primum partes adversae Italiam ingressae forent, ipse a tergo adoriretur, se ad fronte venturum. Et quia de hoc viro consequenter plura memoranda sunt, genus moresque ordire placet. Gaudentius pater, Scyciae provintiae
Abbreviated transcription (Latin):
riã obtinebis. Siuero eos occideris
tu ipse in manꝰ inimicoꝵ traditus.
simili sorte peribis. Fi&q. tibi &¬
uxori filusq tuis. quod feceris
sy gimundo. & coniugi ac liberis eiꝰ.
Qđ ille auscultare despiciens consiliũ
eĩ. ait. Stultũ consilium esse puto.
ut inimicos domui relictos. contra
reliquos eam. eosq a tergo. hunc
a fronte surgente. int̾ duos hostiũ
cuneos ruam. Datius enĩ & facilius
uictoria patrabit᷑. si unus ab alio
separet᷑. quo int̾fecto. facile &
alius morti poterit destinari.
Statĩq int̾ fecto sygimundo cum
uxore & filiis apud colũpnã aure¬
lianensis urbis uicũ. inputeum
lactari p̃cipiens. burgundias pecut
uocans insolatiũ theodoricũ regẽ.

Expanded text:
riam obtenibis; si vero eos occideris, riam obtenibis; si vero eos occideris, tu ipse in manibus inimicorum traditus, simili sorte peribis; fietque tibi uxorique et filiis tuis, quod feceris Sigimundo et coniugi ac liberis eius'. Quod ille abscultare dispiciens consilium eius, ait: 'Stultum consilium esse puto, ut, inimicos domui relictus, contra reliquos eam, eosque a tergo, hunc a fronte surgente, inter duos hostium cuneos ruam. Satius enim et facilius victoria patrabitur, si unus ab alio separetur: quo interfecto, facile et alius morti poterit destinari. Statimque interfecto Sigimundo cum uxore et filiis, apud Columnam Aurelianensis urbis vicum, in puteum jactari praecipiens, Burgundias petiit, vocans in solatium T
Abbreviated transcription (Latin):
hro thildis uero regina.
chlodomerẽ Preliquos filios suos
ad loquit᷑ dicens. Non me peniteat
hcarissimi filii uos dulcit̃ enutrisse.
indignate quȩ so ĩ iuriã meã . &
patris matrisq meȩ mortẽ sagici
studio uindicate. Hȩt illi audientes.
burgundias petunt. & contra sigi¬
mundũ ł fratrẽ eiꝰ godomarum
dirigunt. Deuic tũq exercitum
eorũ. godomarus terga uertit.
Drgimunđ uero dũ ad sc̃os agaunos
fugerenitit᷑. ach lodomere captꝰ
cũ uxore & filiis captiuus abducit᷑.
atq infraterminũ aurelianensis
urbis. ĩ custodia positus detinetꝰ.
Descendentibq. his regib: godo¬
marus resup̃tis uirib: burgundio¬
nes colligit regnumq recepit.
Contra quẽ chlodomeris iterũ ire
disponens. sygimundũ interficere
destinat. Cui abeato auito abbate
magno tunc tẽporis facerdote dictũ ẽ
Si in qđ respiciens dm̃ emendaueris
consiliũ tuũ. ut hos homines non pa
ciaris. erit ds̃ tecũ. & abiens uicto¬

Expanded text:
hrodechildis vero regina Chlodomerem vel reliquos filius suos adloquitur, dicens: 'Non me paeneteat, carissimi, vos dulciter enutrisse; indignate, quaeso, iniuriam meam et patris matrisque meae mortem sagaci studio vindecate'. Haec illi audientes, Burgundias petunt et contra Sigimundum vel fratrem eius Godomarum dirigunt. Devictumque exercitum eorum, Godomarus terga vertit. Sigimundus vero, dum ad Sanctos Acaunos fugire nititur, a Chlodomere captus cum uxore et filiis captivus abducitur atque, infra terminum Aurilianensim urbis in costodia positus, detenetur. Discedentibusque his regibus, Godomarus, resumptis viribus, Burgundionis colligit regnumque recipit. Contra quem Chlodomeris iterum ire disponens, Sigimundum interficere distinat. Cui a beato Avito abbate, magno tunc tempore sacerdote, dictum est: 'Si, inquid, 'respiciens Deum, emendaveris consilium tuum, ut hos homines interfici non patiaris, erit Deus tecum, et abiens victu
Abbreviated transcription (Latin):
apud uisorontiã locũ urbis uien¬
nensis coniuncti fuissent. cũ godo¬
maro confligunt. Cũq godomar
cũ exercitu terga uertisset. & idilo¬
domiris ĩ seque fet᷑ ac de suis non
modico spacio elongatꝰ ess&. ad si¬
milantes illi signũ eiꝰ. dant ad eum
uoces dicentes. Huc uc conuertere.
tui enĩ sumꝰ. Atille credens. abiit.
eleuant ĩ sublimi. Quod franci
cernentes. atq cognoscentes. chlo¬
domerẽ int̾fectũ. reparatis uirib
godomarũ fugant. burgundiones
opprimunt. patriãq ĩ suã redigurł
potestatẽ. Nec moratꝰ chlotharius.
uxorẽ germani sui guntheucam
nomine. sibi ĩ matrimonio sociauit
ilios quoq eĩ chlodigildis regina.
ex actis dieb luctus. secũ recepit
actenuit. quoꝵ unus theodouuald̃.
alt̃ guntharius. tertius chlodo¬
ualđ uocabatur. Godomarus

Expanded text:
apud Virontiam locum urbis Viennensis conjuncti fuissent, cum Godomaro confligunt. Cumque Godomarus cum exercitu terga vertisset, et Chlodomeris insequeretur, ac de suis non modico spatio elongatus esset, assimilantes illi signum ejus, dant ad eum voces, dicentes: Huc huc convertere, tui enim sumus. At ille credens, abiit, elevant in sublime; quod Franci cernentes, atque cognoscentes Chlodomerem interfectum, reparatis viribus Godomarum fugant, Burgundiones opprimunt, patriamque in suam redigunt potestatem. Nec mora Chlothacharius uxorem germani sui, Guntheucam nomine, sibi in matrimonium sociavit; filios quoque ejus Chrotechildis regina, exactis diebus luctus, secum recepit ac tenuit: quorum unus Theodoualdus, alter Guntharius, tertius Chlodoualdus vocabatur. Godomarus
Abbreviated transcription (Latin):
igne c̃crematis populis c̃sũptis usq pieta¬
uis ꝓfectis̃ basilicã scĩ ilarii igne c̃cremata
qđ cdici dolorẽ ad domũ bratissimi mastin
euestendã destinant. Contraquos carlus
princeps audaet̃ aciẽ instruit suꝑeosq bl¬
ligerator inruit xp̃o auxiliante tentoria
eorũ subuestit aplpeliũ stragẽ c̃terendã
accurrit. Int̃fectoq rege eoꝵ ab dirama
ꝓstrauit exercitũ ꝓterens limi cauit
atq. deuicit. sicq uictor hehostib

Expanded text:
igne concrematis, populis consumptis, usque Pectaigne concrematis, populis consumptis, usque Pectavis profecti sunt; basilica sancti Hilarii igne concremata, quod dici dolor est; ad domum beatissimi Martini evertendam destinant. Contra quos Carlus princeps audacter aciem instruit, super eosque belligerator inruit. Christo auxiliante , tentoria eorum subvertit, ad proelium stragem conterendam accurrit, interfectoque rege eorum Abdirama, prostravit, exercitum proterens, dimicavit atque devicit; sicque Victor de ho
Abbreviated transcription (Latin):
sedit. Vastata eadẽ regione cũ pluri¬
ma spolia remeauit. CUꝓ
ris carł princeps ueniens p̃occupauit
hac debellauit iuctorq. reuert&ur.
Suc cilius dieb euoluto annicirculo co¬
acto agmine multitudine renũ fluinũ
transut a lamannosq & suauos iustrat̾
q. damubiũ ꝑ accessit illoq transmrato
fines baguarinsis occupauit. Sub actare¬
gione illa thes auris multis cũ matrona
quandã nom̃ bletrude & nepta sua
done duce aiuire forderis recedente quo
c̃ꝑto ꝑ int̃ nuntios carł princeps cõmato
exercitu liger fluuiũ transiens ipsoduo¬
euelone fugato p̃la multa sublatabis eo
anno abhis hostib populata iterũ remet
al ꝓpria. Eodo nãq duxcernens se supt¬
ratũ atq derisũ gentẽ ꝑfidã saracinoꝵ
aclauxiliũ ẽ tra carlũ principẽ & gentẽ
francoꝵ excitauit. Egressiq cũ regesu
ab dirama nomine garonna transeunt bur¬
digalensẽ urbẽ ꝑ ue ner̃ ex clesus

Expanded text:
sedit; vastata eadem regionem, cum plurisedit; vastata eadem regionem, cum plurima spolia remeavit. Per eis Carlus princeps veniens praeoccupavit ac debellavit victorque revertetur. 12. Succiduis diebus, voluto anni circulo, coacto agmine multitudine, Renum fluvium transiit Alamannosque et Suavos lustrat, usque Danubium peraccessit, illoque transmeato, fines Baguarinsis occupavit. Subacta regione illa, thesauris multis cum matrona quandam nomine Beletrude et nepta sua done duce a iure foederis recedente. Quo conperto per internuntios, Carlus princeps, commoto exercito, Liger fluvium transiens, ipso duce Eodone fugato, praeda multa sublata, bis eo anno ab his hostibus populata, iterum remeatur ad propria. Eodo namque dux cernens se superatum atque derisum, gentem perfidam Saracinorum ad auxilium contra Carlum principem et gentem Francorum excitavit. Egressique cum rege suo Abdirama nomine, Geronnas transeunt, Burdigalensem urbem pervenerunt; ecclesiis