comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pientiam s auget si tamẽ inuenalis etas uͥ-¬
tute diu̾sa est ẜ sũma senectus frigerit m̃bra
non est amme niciũ si uisus euanuit si lig̃ua
corpuit si auditus absurduit s corporis ac enĩ
memioria deficit quid mirum si labentis domi-¬
cilii ruma p̾mitur mens et pret̾ita obliuisci᷑
non alit̾ futura diuina quam si cart̾e̾m quo
cohibetur effugitur uerum eadem inquit do-¬
lori et luctui obnoxia est et ebrietate deuincit
unde fragilis ac mortalis apparet Ideo igͣ u̾tꝰ¬
et sapĩa ncͣce. ut et meror quo contrahit᷑ in¬
digna paciendo ac iidendo fortitudine appel¬
latur et uoluptas ñ mõ putandi ẜ eciã reꝵ
ceterarum abstinentia suꝑetur nam si careat
uirtute si uoluptatib dedita molliatur mor-¬
ti fiat obnoxia qm̃ ut uirtus ut documus
inmortalitatis est fabricatrio et uoluptas
mortis mors aũ sicut ostendi non fundit
perimit ac delet s eternis adficit cruciati¬

Expanded text:
pientiam, sed auget, si tamen iuuenilis aetas uirpientiam, sed auget, si tamen iuuenilis aetas uirtute decursa est, et si nimia senectus fregerit membra, non est animae uitium, si uisus euanuit, si lingua torpuit, si auditus obsurduit, sed corporis. at enim memoria deficit. quid mirum si labentis domicilii ruina premitur mens et praeterita obliuiscitur, non aliter futura diuina quam si carcerem quo cohibetur effugerit? uerum eadem inquit dolori et luctui obnoxia est et ebrietate dementit, unde fragilis ac mortalis adparet. idcirco igitessaria est, ut et maeror, qui contrahitur indigna patiendo ac uidendo, fortitudine repellatur et uoluptas non modo potandi, sed etiam rerum ceterarum abstinentia superetur. nam anima si careat uirtute, si uoluptatibus dedita molliatur, morti fiet obnoxia, quoniam et uirtus, ut docuimus, inmortalitatis est fabricatrix et uoluptas mortis. mors autem, sicut ostendi, non funditus perimit ac delet, sed aeternis afficit cruciati
Abbreviated transcription (Latin):
secessum amie non statim diffluit in terrãq
cabestit ex qua illi origo est gͥ anma q̃ fra¬
eterna ¶ Qm̃i crestit inquit sensus in pueris
et iniuuenib iuget in senib diuinũtur appa¬
ret eẽ mortalem̃ p̾mũ non id est anima et
mens aliud est enim quo uiutinꝰ aliud quo
cogitamꝰ Nam dornuentiũ mens nõ amima
sapitur et infuriosis mens extinguit᷑ aĩa
manet et ideo non examines s dementes ap¬
pellantur. mens igͣ .i. intelligentia uel auge᷑
uel minuit᷑ pro etate. anima in statu suo sẽꝑ
est et ex quo tempore spirndi accipit facul¬
tatem eadem usq adulcimũ ducat donec e¬
uasa corporis clanstra ad sedem suam reuolet
deinde ꝙ amma ꝙͣuis adeo sit inspirata tñ
quia tenebroso domicilio terrene carmis in¬
clusa est scĩam non habet que est diuinitatis
andit igit᷑ ac dixit omĩa et sapĩam discẽdo
et audiendo capit et seuect᷑ non minuit sa-¬

Expanded text:
secessum animae non statim diffluit in terramque secessum animae non statim diffluit in terramque tabescit, ei qua illi origo est, ergo anima, quae fraaeterna est. quoniam crescit inquit mens in pueris et in iuuenibus uiget et in senibus deminuitur, apparet esse mortalem. primum non idem est anima et mens: aliut est enim quo uiuimus, aliut quo cogitamus. nam dormientium mens, non anima sopitur, et in furiosis mens extinguitur, anima manet, et ideo non exanimes, sed dementes appellantur. mens ergo id est intellegentia uel augetur uel minuitur pro aetate. anima in statu suo semper est, et ex quo tempore spirandi accipit facultatem, eadem usque ad ultimum durat, donec emissa corporis claustro ad sedem suam reuolet. deinde, quod anima quamuis a deo sit inspirata, tamen quia tenebroso domicilio terrenae carnis inclusa est, scientiam non habet, quae est diuinitatis. audit igitur ac discit omnia et sapientiam discendo et audiendo capit, et senectus non minuit sa
Abbreviated transcription (Latin):
de t̾ra ꝙ fuit añ in terra s ꝙ missum est ex
etheris oris id rursus celi fulgentia cẽpla
receptant ꝙ eius non erat dr̃e. ꝙ perire giãs
cum corporibus disserebat s motus est iu̾tate
et imprudenti ieitõ u̾a surrepsit. ¶ Preterea id
ip̃m quo colligit dissolui amma hoc est simul
cum corpore interire qm̃ simul nastantur
et falsum est et incõtrarium ꝯuerti põt non
enm simul interit s amia dissedẽte integͫ
ꝑ dies multas manet et pleꝵq medicatum
diuitissime durat nam siut simul nastũt᷑
sinuil int̾irent nõ dissedet repente aĩa corpꝰ¬
q dessereret s uno temporis puncto utrumq
parit̾ dissiparet᷑ et tam celerit᷑ eciam corpus
adhuc spũ meo manente deliq̃ssẽt ac ꝓlrẽt¬
qm̃ scelerit̾ amma secedit ĩmo u̾o dissoluto corͤ
amma euaneste̾t uelut humior fracto nase dif¬
fusus nam si terrenũ et fragile corpus post

Expanded text:
de terra quod fuit ante In terram, sed quod missum est ex de terra quod fuit ante In terram, sed quod missum est ex aetheris oris, Id rursus coeli fulgentia templa receptant. Quod ejus non erat dicere, qui perire animas cum corporibus disserebat: sed victus est veritate, et imprudenti ratio vera surrepsit. Praeterea id ipsum, quod colligit, dissolvi animam, hoc est, simul cum corpore interire, quoniam simul nascantur, et falsum est, et in contrarium converti potest. Non enim simul interit: sed anima discedente, integrum per dies multos manet, et plerumque medicatum diutissime durat. Nam si ut simul nascuntur, simul interirent, non discederet repente anima, corpusque desereret: sed uno temporis puncto utrumque pariter dissiparetur, et tam celeriter etiam corpus, adhuc spiritu in eo manente, deliquesceret ac peam celeriter anima secedit; immo vero dissoluto corpore anima vanesceret, velut humor fracto vase diffusus. Nam si terrenum et fragile c
Abbreviated transcription (Latin):
tum uisumq fugiens corpus et̾ra fictum atz
solidatum est amma non nichil in se ꝯcreti nl
ponderis terrem habet ut plato disserebat n ͨ
.ni. tantum posset hre solerciam tantam uimi
tantam claritatem nͥ originem trahe̾t a celo
Corpus igͣ qm̃ fictũ ex ponderoso et corrup.
elemento et cangbłe est et uisi  corrupr atq
accidit nec ium repellõ potest quia sub affc̃tu
et subiectu uenit anma añ quia tenuitate
sua om̃e tactum fugit nillo ictu dissolui potest¬
alcerum ꝙ est de teriena concretõe formatũ qͣi
uasculum sit alt̾i ꝙ est celesti subtilitate deduc¬
tum cũus aliqua utrumq discrenit̾ que dis¬
crecio mors nocatur utrumq in naturã suã
recedit qd ex terra fuit in terra resoluitur ꝙ
ex celesti spũ id constat ac iuget semꝑ qm̃
lucretius oblitus quid asserẽt et ꝙ dogia
defendẽt hos uersus posuit cedit idem retro

Expanded text:
tum uisumque fugiens. corpus e terra fictum atque tum uisumque fugiens. corpus e terra fictum atque solidatum est, anima nihil in se concreti, nihil ponderis terreni habet, ut Plato disserebat. nec enim tantam posset habere sollertiam, tantam uim, tantam celeritatem, nisi originem traheret e caelo. corpus igitur quoniam fictum ex ponderoso et corruptibili elemento et tangibile est et uisibile, corrumpitur atque occidit nec uim repellere potest, quia sub aspectum et sub tactum uenit, anima autem quia tenuitate sua omnem tactum fugit, nalterum, quod est de terrena concretione formatum, quasi vasculum sit alterius, quod est a coelesti subtilitate deductum: cum vis aliqua utrumque discreverit, quae discretio mors vocatur; tum utrumque in naturam suam recedit: quod ex terra fuit, id in terram resolvitur; quod ex coelesti spiritu, id constat ac viget semper, qLucretius oblitus quid assereret, et quod dogma defenderet, hos versus posuit: Cedit item retro
Abbreviated transcription (Latin):
torpgris non redeunt eaq non fragilia sed
eterna sunt ut fama iurtutis ut memoͣ no¬
minis riam cultum dei qui constat abstiuẽ¬
tia cupiditatum ac libidinum paciã doloris
contemptum mentis Et conͣ corpus anima
concupistit uñ credibile est non interire ammain
set dissociari a corpore quia corpus sine amma
nichil potest. amius non potest mulla ⁊ magna
sme corpore quitquid ea que iusibilia sunt ocłis
tio et effectus apparet et̾na sunt quia nullam
ium pociuntur extrinsecus corpus autem si idõ
mortale est quia usui parit̾q tactu subiacet
Ergo et amia idcirco ĩmortalis est quia nec
tangi potest nec uideri. Capitłm. duodeci.¬
unc argumenta eoꝵ que conͣdisserunt re-¬
fellamus que lucrecius tertio libro executus
est qm̃ cum corpore inquit anima nastitur cũ
corpore int̾eat ncc̃e est. At non est par uirtꝰꝙ
ratio solidum enm et comp̾hensibile corpus
est et oculis et manu amma u̾o tenuis et tat¬

Expanded text:
corporis non redundent; eaque non fragilia, sed corporis non redundent; eaque non fragilia, sed aeterna sunt, ut fama virtutis, ut memoria nominis. Nam cultum Dei, qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum, patientia doloris, contemptu mortis, etiam contra corpus anima concupiscit. Unde credibile est, non interire animam, sed dissociari a corpore; quia corpus sine anima nihil potest, animus vero potest multa et magna sine corpore. Quid, quod ea, quae visibilia tio et effectus apparet, aeterna sunt, quia nullam uim patiuntur extrinsecus? corpus autem si ideo mortale est, quia uism pariter et tactui subiacet, ergo et anima idcirco inmortalis est, quia nec tangi potest nec uideri. Nunc argumenta eorum qui contra disserunt refellamus: quae Lucretius tertio libro executus est. quoniam cum corpore inquit anima nascitur, cum corpore intereat necesse est. at non est par utriusque ratio. solidum enim et conprehensibile corpus est et oculis et manu, anima uero tenuis et tac
Abbreviated transcription (Latin):
martale quecum opera molitur eq caduca sũt
nichil enim tullius ait eẽ ꝙ sit manib hũanis
laboratum ꝙ non aliqñ adinteritum redigat᷑
uel miurgia hominum uel ip̃a confectrice
rerum omniũ uenustate ac non ammi oꝑa
udemus et̾na nam quecũq contemptii pre-¬
sentiũ studentes. in memõ monumenta ĩge¬
moꝵ factoꝵ ꝙ malor reliquer̃t hn plane mẽ-¬
tis ac uirtutis sue nomen indelebile quesie-¬
runt ergo si oꝑa corporis ideo mortalia sũt
quia ip̃m morle est sequitur ut amma ex
eo iminortalis aꝑpeat quia iidimus opera
eius non ẽẽ mortalia eodem modo desidĩa
quoq corporis aminiq declarant alcerum
esse mortale alterũ sempit̾num. Corpus .n.
non insi temporalia desiderat idẽ cibum põt
indumentum quietem uoluptatem et tam̃
hoc omĩa sine mitu et ad municlo amim
nec capere nec assequi potest aminus aute
ꝑ se multa desiderat que ad officiũ fructũq

Expanded text:
mortale, quaecumque opera molitur, aeque caduca sunt. mortale, quaecumque opera molitur, aeque caduca sunt. Nihil enim Tullius ait esse, quod sit manibus humanis laboratum, quod non aliquando ad interitum redigatur, vel injuria hominum, vel ipsa confectrice rerum omnium vetustate. At vero animi opera videmus aeterna. Nam quicumque contemptui praesentium studentes, in memoriam monimenta ingeniorum factorumque magnorum reliquerunt, ii plane mentis ac virtutis suae nomen indelebile quaesierunt. Ergo si opera corporis ideo mortalia sunt, quia ipsum mortale est, sequitur ut anima ex eo immortalis appareat, quia videmus opera ejus non esse mortalia. Eodem modo desideria quoque corporis animique declarant, alterum esse mortale, alterum sempiternum. Corpus enim nihil nisi temporale desiderat, id est, cibum, potum, indumentum, quietem, voluptatem; et tamen haec ipsa sine nutu et adminiculo animi nec cupere, nec assequi potest. Animus autem per se multa desiderat, quae ad officium fructumve
Abbreviated transcription (Latin):
uita animi sempiterna est in quia duunos
et melo quibiles inmortalitatis sue fructus
capit ita est mors eius ꝑpetua sic ncc̃e in q̃¬
peccĩs ss pendet Ergo in ea conditoe repo¬
sita est ut qui beati sunt in hac uita corpo¬
rali atq terrena semꝑ miseri sunt futuri
quia iam bonis que maluerunt potiti sũt
ꝙ hiis euenit qui deos adorant ac deum
negligunt. Deinde qui iusticiam sequentes
in hac uita miseri fuerent et contempti et
mopes et ob ipãm iusticiam contumeliio
et miuriis sepe uexati quia nec alit̾ uirtus
teneri pocest semꝑ bĩ suit futuri ut quia
mala iam ꝑtulerunt eciam bonis fruantur
ꝙ hus utiq ꝯtingit quia contemptis t̾restri-¬
bus diis et fragilibus bonis celestem religi¬
onem secuntur dei cuiꝰ bona sicut ip̃e qui
cribuit sempit̾na sunt quid opera corporis
atq anniui nõne indicatum est ammam mortis
ex pertem nam corpus quia ip̃m fragile est atq

Expanded text:
uita animi sempiterna est, in qua diuinos uita animi sempiterna est, in qua diuinos et ineloquibiles inmortalitatis suae fructus capit, ita et mors eius perpetua sit nepeccatis suis pendet. Ergo in ea conditione res posita est, ut qui beati sunt in hac vita corporali atque terrena, semper miseri sint futuri; quia jam bonis, quae maluerunt, potiti sunt: quod iis evenit, qui deos adorant, ac Deum negligunt. Deinde qui justitiam sequentes, in hac vita miseri fuerunt et contempti, et inopes, et ob ipsam justitiam contumeliis et injuriis saepe vexati, quia nec aliter virtus teneri potest, semper beati sunt futuri; ut, quia mala jam pertulerunt, etiam bonis fruantur. Quod his utique contingit, qui contemptis terrestribus diis et fragilibus bonis, coelestem religionem Dei sequuntur; cujus bona, sicut ipse qui tribuit, sempiterna sunt. Quid opera corporis atque animi? nonne indicant esse animam mortis expertem? Nam corpus, quia ipsum fragile est atque
Abbreviated transcription (Latin):
gere fidenti ammo inquit si ita referret gra-¬
dietur ad morte in qua aut sũmũ bonũ aut
mittit qui ante se ut ait idem uicus aut
scelerib contannau̾it uoluptatiq ẜuierit
is n̾o dampnatus et̾nam luet penã quã
diuine lr̃e secundum mortem nonĩant¬
que est et ꝑpetua et grauissimis crucia¬
tibus plena nam sicuti due uite pposite
sunt homini quoꝵ alt̾a est amini altera ẽ¬
corporis Ita emm merces due ꝓposite sunt
una ꝑtinens ad corpus qua cuntos secũd
natitram fungi ncc̃e est alc̾a ꝑtinens ad a¬
minam que scele̾ acquiritur iurtute intat̾
ut uita ħ temporalis est certosq terminos
habet quia corporis est oit et mors eque tem¬
poralis est certumq habet finem quia corpꝰ
implecis igitur temporibus que deus mortiꝰ
statuit terminabit᷑ ip̃a mors et quia tẽporalẽ
uitam temꝑalis sequitur consequens est ut
resurgant amne ad uitam ꝑhenniem quia
finem mors temporalis accipit rursum sic̃

Expanded text:
gere. fidenti animo, inquit si ita res feret, gragere. fidenti animo, inquit si ita res feret, gradietur ad mortem, in qua aut summum bonum aut mittit. qui i autem se, ut ait idem, uitiis ac sceleribus contaminauerit uoluptatique seruierit, is uero damnatus aeternam luet poenam, quam diuinquae est et perpetua, et gravissimis cruciatibus plena. Nam sicuti duae vitae propositae sunt homini, quarum altera est animae, altera corporis: ita et mortes duae propositae sunt, una pertinens ad corpus, qua cunctos secundum naturam fungi necesse est; altera pertinens ad animam, quae scelere adquiritur, uirtute uitatur. ut uita haec temporalis est certosque terminos habet. quia corporis est, sic et mors aeque temporalis est certumque habet finem, quia corpus Inpletis igitur temporibus quae deus morti statuit terminabitur ipsa mors. et quia temporalem uitam temporalis mors sequitur, consequens est ut resurgant animae ad uitam perennem, quia finem mors temporalis accepit. rursus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
aminum si urtutem ceperit ꝑmanere quia
et uirtus ppetua est et solus animus hũauꝰ
iurtutem capit Qm̃ igitur contraria fit ncc̃e¬
sunt uirtus eꝯtrario leuicudo et tranquilli-¬
tas amini est quia uitia temporalia et breuia
sunt uirtus ꝑpetua et constans et pan. sibi
semꝑ quia uitioꝵ fructus idem uoluptates
eque ut ip̃a breues temporales ꝙ sunt litutis
Ergo fruct ad p̾miũ sempit̾nũ est quia uicio¬
orum comodum in pñti est. uirtutis ergo in
futuro ita fit ut in hac uita urtutis p̾mium
nullum sit quia uirtus adhuc ip̃a est Niam
sicut uitia cum in actu suo finiuntur uolup¬
tas et p̾mia coꝵ secuntur ita uirtus cũ fini-¬
ta est merces euis insequitur unitus ante
nũꝙͣ insi morte fuintur qm̃ et inmorte sus¬
cipienda sũmũ eius officium est gͥ p̾miũ uir-¬
tutis post mortem est. Semiq cicero intustu-¬
lanis quommnis dicͤ tamen sensit sũmum
bentint hom̃i bonũ non usi post mortẽ ꝯtin-¬

Expanded text:
animum, si uirtutem ceperit, permanere, quia animum, si uirtutem ceperit, permanere, quia et uirtus perpetua est et solus animus humanus uirtutem capit. quoniam igitur contraria sunt, uirtus e contrario lenitudo et tranquillitas animi est; quia uitia temporalia et breuia sunt, uirtus perpetua et constans et par sibi semper; quia uitiorum fructus id est uoluptates aeque ut ipsa breues temporalesque sunt, uirtutis ergo fructus ac praemium sempiternum est; quia uitiorum commodum in praesenti est, uirtutis igitur futuro. ita fit ut in hac uita uirtutis praemium nullum sit, quia uirtus adhuc ipsa est. nam sicut uitia cum in actu suo finiuntur, uoluptas et praemia eorum secuntur, ita uirtus cum finita est, merces eius insequitur. uirtus autem numquam nisi morte finitur, quoniam et in morte suscipienda summum eius officium est. ergo praemium uirtutis post mortem est. denique Cicero in Tusculanis quamuis dubitanter tamen sensit summum homini bonum non nisi post mortem contin
Abbreviated transcription (Latin):
ransoamus nũc uicissim ad ea que uir-¬
tũti repugnant ut eciam ex hiis ĩmortalita ᷤᷤ
anme colligatur uicia omĩa temporalia sũt
ad pñs enĩ cõmouentur ire impet̾ recepta
ulcione fedantur libidinis uoluptas corꝑis¬
si us est cupiditatem aut sacietas earũ rerum
quas expetit aut aliorum affectuum cõmoti-¬
ones int̾rmiũt ambitõ postrꝓͣ honores quos
uoluit adepta est ꝯsenestit Item cetera uicia
consistere ac ꝑmanere non possunt s ip̃o fruc-¬
tu quem expetunt fimiunt᷑. Recedunt gͥ et re-¬
deunt ¶uirtus autẽ sine ulla int̾missione ꝓpe¬
tua est ne discedere ab eo potest qui eam semel
cepit nam si hẽat int̾uall si aliquͦ ira carere
redeunt protiꝰ uitia que urtutem semꝑ u-¬
pugnant non est igitur comphensa si deẜit
aliquando si cecedit cum non sibi domicilium
stabile collocauit in omĩ accu uersari eã ncce
pectus ꝙ incedit ꝑpetua statõe munuit ip̃a
erga uirtutis ꝑpecuitas indicat humanum

Expanded text:
ranseamus nunc uicissim ad ea quae uirtuti repugnant, ut etiam ex his inmortalitas animae colligatur. uitia omnia temporalia sunt: ad praesens enim commouentur. irae impetus recepta ultione sedatur, libidinis uoluptas corpfinis est, cupidiquas expetit, aut aliorum affectuum commotiones interimunt. Ambitio, postquam honores quos voluit adepta est, consenescit. Item caetera vitia consistere ac permanere non possunt: sed ipso fructu quem expetunt finiuntur. Recedunt ergo, et redeunt. Virtus autem sine ulla intermissione perpetua est, nec discedere ab ea potest, qui eam semel cepit. Nam si habeat intervallum, si aliquando ea carereredibunt protinus uitia, quae uirtutem semper inpugnant. non est igitur conprehensa, si deserit, si aliquando secedit: cum uero sibi domicilium stabile conlocauit, in omni actu uersari eam necespectus quod insedit perpetua statione munierit. ipsa ergo uirtutis perpetuitas indicat humanum
Abbreviated transcription (Latin):
loci apud suos cuiꝰ paulus sit apud xp̃ianos
hit aute bienniũ quam pecrus et paulus
martirio coronarent᷑ a nerone int̾fectꝰ est
Crede tibi paule nunciatum ꝙ herĩ dete
cũ lutio nr̃o de apocrisi et aliis rebus hũi¬

Expanded text:
loci apud suos, cujus Paulus sit inter Christianos. Hic ante biennium quam Petrus et Paulus martyrio coronarentur, a Nerone interfectus estCredo tibi, Paule, nunciatum esse quid heri cum Lucilio nostro de apocrifis et aliis rebus h
Abbreviated transcription (Latin):
leuitas florestet cotidie magis Illi ergo
melus qui tribulibus suis aut clientibus
largiuntur aliquid enim p̾stant hominib
et ꝓsunt ẜ non est illa uera et uista largicõ
benficencia enm nulla est ubicũq necessitas
non est perit ergo quid quid gr̃e cansa tribuit᷑¬
non indigentibus aut cum fenore redit ex be¬
inficentia non erit Quod et si gratum est hus
quibus datur iustum tamem non est quia si
non fiat nichil mali sequitur. unũ igit᷑ certũ
et uerum liberalitatis officium est egentes
atq mutiles alere.
Capitulimi.

Expanded text:
lenitas florescit quotidie magis. » Illi ergo lenitas florescit quotidie magis. » Illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur: aliquid enim praestant hominibus, et prosunt: sed non est illa vera et justa largitio. Beneficentia enim nulla est, ubicumque necessitas non est. Perit ergo quidquid gratiae causa tribuitnon indigentibus; aut cum foenore redit, et beneficentia non erit. Quod et si gratum est iis, quibus datur, justum tamen non est, quia si non fiat, nihil mali sequitur. Unum igitur certum et verum liberalitatis officium est, egentes atque inutiles alere. CAPUT XII.
Abbreviated transcription (Latin):
maxie et aurum aut obliuiscunt᷑ homines
et alterius dampna ꝓ ingratis habent aut
eciam offenduntur si non est libidini nulgi
satisfaccum ut iam homines scultissimi ma-¬
lum sibi malo comparauerint aut si adeo
placuerunt nchil aliud ꝙͣ manem sauorem
pancoꝵq dierum sabulas assecuntur si cotidie
leuissimoꝵ hoĩ patrimonia in res suꝑuacu-¬
as ꝓdiguntur non ergo illi sapientius qui
utillora et diuturnora ciuibus suis exibent
munera hn scilic qui puͣ ͦ oꝑibus exstructis
memoriam nomini suo querunt. ne ist qͥdẽ
recte bona sua in t̾ra sepeluint quia nec me¬
moria quitquã martius confert nec opera
coꝵ sempiterna sunt. Si quidem aut uno tre-¬
more terre discipantur et corruũt aut for¬
cuito consumuntur incendio aut hostili aliqͦ
impetir dirimũtur aut certe uetustate ipsa
dissoluta labuntur. ⁊uchil est emi ut ait
orator oꝑe et manufactũ quod non confici¬
at et consumat uetustas ad hec iusticia et

Expanded text:
maxime et aurium, aut obliuiscuntur homines maxime et aurium, aut obliuiscuntur homines et alterius damna pro ingratis habent aut etiam offenduntur, si non est libidini uulgi satisfactum, ut etiam homines stultissimi malum sibi malo conparauerint, aut si adeo placuerant, nihil amplius quam inanem fauorem paucorumque dierum fabulas adsequantur: sic cotidie leuissimorum hominum patrimonia in res superuacuas prodiguntur. num ergo illi sapientius, qui utiliora et diuturniora ciuibus suis exhibent munera, ii scilicet qui publicis operibus extructis memoriam nomini suo quaerunt? ne isti quidem recte: bona sua in terra sepeliunt, quia nec memoria quicquam mortuis confert nec opera eorum sempiterna sunt, simore terrae dissipantur et corruunt, aut fortuito consumuntur incendio, aut hostili aliquo impetu diruuntur, aut certe vetustate ipsa dissoluta labuntur. « Nihil est enim ut ait orator, opere et manufactum quod non conficiat et consumat vetustas. At haec justitia et
Abbreviated transcription (Latin):
donat qui luce dignatur foue quantum in
te est et animas hom̃ ne extinguant᷑ hũa¬
nitate sustenta qui succurre̾ ꝑituro põt Si¬
non fuccurie  potest succurrerit occidit. Uexũ
isti quia neq naturam rei tenent neq pͥmi¬
um in eo ꝙ sit sciũt dum ꝑde timent ꝓdunt
et in id qd maxĩe cauent incurrũt ut qͥdqͥd
larguntur aut ꝑeat omĩno aut ad tempus
breuissimum ꝓsit tiam qui exiguam scipem
miseris negant. Qui conẜuare hũanitatem¬
nsi sine dampno suo nolunt pat̾monia sua
offundunt ut aut ꝑitura et fragilia sibi cõpa¬
rent aut certe maynnis suis dampius nichil
consequãtur Quid enim dicendum est de hus
qui populari leuitate ducti uel magnis urbi¬
bus suffecturas opes exhibendis muneribus
impendunt insi cos dementes atꝙ furiosos
qui p̾stent id ppło qd et ip̃i ꝑdant et nemo
corum quibus prestatur accipiat Itaq ut ẽ
om̃is uoluptas caduca et breuis oculorum

Expanded text:
donat, qui luce dignatur. foue quantum in donat, qui luce dignatur. foue quantum in te est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta. qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. uerum isti quia neque naturam retinent neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt et in id quod maxime canent incidunt, ut quidquid largiuntur aut pereat omnino aut ad tempus breuissimum prosit. nam qui exiguam stipem miseris negant, quia conseruare humanitatem sine damno suo nolunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi conparent aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. quid enim dicendum est de iis qui populari leuitate ducti uel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus inpendunt, nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo quod et ipsi perdant et nemo eorum quibus praestatur accipiat? itaque ut est omnis uoluptas caduca et breuis, oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
bris legum tuarum liberalitatem gratiutam
ee hus u̾bis oiec est dubium qͥn is qui liberalis
benignusq dicitur officium non fructum seqͣt᷑
Cur ergo ydoneis largiris inisi ut postea mer¬
cedem recipias. Te igitur auctore ac p̾ceptore
iusticie quisquis ydoneus non erit nuditate
siti fame conficietur nec homĩes copiosi et usq
ad delicias habundantes subuemient ultime
necessitati si uirtus mercedem non exigit si
ꝓpt̾ se ut dicitis expetenda est. Ergo iusticiam
matrem pͥncipem ꝙ urtutum suo p̾cio non
touo tuo comodo extimas et ei pocissimum tri¬
buis a quo nichil speres Quid ꝑsonas eligis¬
quid nĩebra inspicis ꝓ homine tibi habetidus est
Quisquis ideo p̾cat p̾catur quia te homĩem
putet abice umbras illas ymaginesq insticie
atq ip̃am ueram et ex pressam tene largire
tetis debilibus. clandis. destitutis quib insi
largiare moriendum est imitiles sunt hoĩb
s utiles deo qui eos retinet in uita qui sp̃m

Expanded text:
bris legum tuarum liberalitatem gratuitam bris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uerbis: nec est dubium quin is qui liberalis benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. cur ergo idoneis potius largiris, nisi ut postea mercedem recipias? te igitur auctore ac praeceptore iustitiae quisquis idoneus non erit, nuditate siti fame conficietur nec homines copiosi et usque ad delicias abundantes subuenient ultimae necessitati. si uirtus mercedem non exigit, si propter se, ut dicis, expetenda est, ergo iustitiam matrem principemque uirtutum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligisquid membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. abice umbras illas imaginesque iustitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
rem familiarem diligent̾ custodiant malint¬
q archam ꝙͣ iusticiam consinare Quod cũ
intellig̾e̾t inhuanũ ẽẽ ac nestiriũ mox alio
capite quasi actus petentia sic ait ⁊ iõ nũꝙͣ
tamen est largiendum nec hoc bengnitatis ge¬
nus omnino reputandum et sepe ydoneis ho¬
mimibus egentibus de re familiari imꝑcien-¬
dum Quid est ydoncis nempe is qui restitu-¬
ere ac referre grãm possint. Si nunc cicero
uiueret exclamarem pro certo. hic. hic mache
tulli aberrasti a u̾a iustitia eamq uno uerbo¬
sustulisti cum pietatis et hũanitatis officia
utilitate metitas. Non enm ydoneis hoĩbus
largiendum est S quantum põt non ydoneis
Id emm iuste id pie id hũane fic quod sine spe
recipiendi feceris hec est u̾a illa et germana
iusticia cuiꝰ solidam et expressam effigiem nul-¬
la i tenere nos dicis ip̃e pluribus locis clamas
mercenariam non esse uirtutem faterisq in li¬

Expanded text:
rem familiarem diligenter custodiant; malintrem familiarem diligenter custodiant; malintque arcam, quam justitiam conservare. Quod cum intelligeret inhumanum esse, ac nefarium, mox alio capite, quasi actus poenitentia, sic ait: « Nonnunquam tamen est largiendum; nec hoc benignitatis genus omnino repudiandum, et saepe idoneis hominibus egentibus de re familiari impertiendum. » Quid est idoneis? nempe iis, qui restituere ac referre gratiam possint. Si nunc Cicero viveret, exclamarem profecto: Hic, hic, Marce Tulli, aberrasti a vera justitia; eamqsustulisti, cum pietatis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim idoneis hominibus largiendum est, sed quantum potest non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. quod sine spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in li
Abbreviated transcription (Latin):
fortuitis et unam candemq hũanitatem de-¬
siderent tamen illa discernunt quia non re
ip̃a uera ẜ utilitate p̾senti omĩa meciunt᷑
illos enĩ quos ꝑiculo subripiut sperant
sibi grãm relaturos egentes aũt quia non
sperant pire arbitrentur quitquid eiusmõi
hominibus imꝑtiant huiczilla planti deces¬
tando sentencia male meretur qui mendico
dat quod edat nam et illud qd dat perit et
illi ꝓ ducit uitam ad miseriam at enim poe¬
ta fortasse ꝓ ꝑsona locutus Qauid marchus
tullius in suis officialibus libris nonne hoc
idem suadet non eẽ omm̃o largiendum Sit
emim dixit largitio que sit et re familiari¬
fontem ip̃m benignitatis ex haurit. Ita be-¬
ingnitate benignitas collitur qua quo in
sis Et idem paulo post. quid autem est stul-
tus ꝙͣ ꝙ libent̾ facias curare ut id diutius
sac̾e̾ non possis uidel professor sapiẽ refre¬
nat homines ab hũanitate monetq ut

Expanded text:
fortuitis, et unam eamdemque humanitatem defortuitis, et unam eamdemque humanitatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa vera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. Illos enim, quos periculo surripiunt, sperant sibi gratiam relaturos. Egentes autem, quia non sperant, perire arbitrantur quidquid ejusmodi hominibus impertiant. Hinc est illa Plauti detestanda sententia: Male meretur, qui mendico dat, quod edat. Nam et illud, quod dat, perit; Et illi producit vitam ad miseriam. Atenim poeta fortasse pro persona locutus est. Quid Marcus Tullius in suis Officialibus libris, nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? Sic enim dixitfontem ipsum benignitatis exhaurit. Ita benignitate benignitas tollitur; qua quo in sis. » Et idem paulo post: « Quid autem est stultius, quam quod libenter facias, curare ut id diutius facere non possis? » Videlicet professor sapientiae refrenat homines ab humanitate, monetque ut
Abbreviated transcription (Latin):
roms qd ait hominem nature obedientem
homini nocere non posse Ergo si nocere hoĩ
contra naturam est. ꝓdesse igitur homini
ẜm naturam sic necesse est quod qui non sa-¬
cit homĩs se appellacõe dispoliat quia hũa¬
misereri non putant c̃ẽ sapientis si homo
ab aliqua bestia comp̾hensus auxiliũ sibi
nime non sunt tam impudences ut negẽt
fieri oportere quod flagitat et qd̾ expostit
humanitas. Item si aliquis circũeniat᷑
igni ruina opp̾matur mergatur mari flu¬
mine rapiatur non putent hom̃s esse nõ
auxiliari non sinit ip̃i homñes si putent ne¬
mo enim potest eiusmodi ꝑiculis non ẽẽ
subiectus ymo u̾o et homĩs et fortis uiri
esse dicent ẜuare ꝑiturum si ergo in eius¬
modi casibus quia picululum uite hom̃i
afferũt succurre humanitatis ẽẽ concedũt
quid canse est Cur si homo esuriat siciãt
algat succurrendum esse non putent. Que
cum sint paria natura cum illis casibus

Expanded text:
ronis, quod ait, hominem naturae obedientem ronis, quod ait, hominem naturae obedientem homini nocere non posse. Ergo si nocere homini contra naturam est, prodesse igitur homini secundum naturam sit necesse est. Quod qui non facit, hominis se appellatione dispoliat; quia humamisereri non putant esse sapientis: si homo ab aliqua bestia comprehensus, auxilium sibi nime? Non sunt tam impudentes, ut negent fieri oportere quod flagitat, quod exposcit humanitas. Item si aliquis circumveniatur igni, ruina opprimatur, mergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse, non auxiliari? non sunt ipsi homines, si putent. Nemo enim potest ejusmodi periculis non esse subjectus. Imo vero et hominis et fortis viri esse dicent, servare periturum. Si ergo in ejusmodi casibus, qui periculum vitae homini afferunt, succurrere humanitatis esse concedunt, quid causae est, cur, si homo esuriat, sitiat, algeat, succurrendum esse non putent? Quae cum sint paria natura cum illis casibus
Abbreviated transcription (Latin):
sius oꝑa indige̾ se putat qui alteri suam de-¬
negat huic nõ qui se ip̃e dissociat ac se ceruit
acorpore non ritu homis ẜ ferarum more ui¬
uendum est quod si fieri non potest retinendũ
igitur omminode iunculum societatis hũa¬
ne quia homo sine homine nullomodo põt
uuu̾e Recentio autem societatis est cõmunitas
i. anxilium p̾stare ut possimus accipe̾ sin u̾o̾
ut illi alui disputant humanitatis ip̃ĩs cã
facta est hominum congregatio homo certe
hominem debet agnost̾e quod si fecerunt illi
rudes et adhuc feri honnẽs et fecerunt nõdũ
minibus expolitis et ẜmonis reꝵq omiiũ
cõmertio int̾ se copulatis c̃ẽ faciendum qui
assueti homĩb solitudinem ferre non possunt
si homines recte dici uelmius Id autem ip̃m
conẜuare hũantatem quid aliud est qm di-¬
lig̾e homniem quia homo sit et idem ꝙ nos
suus discordia igitur ac distencio non est
ẜmi homĩs rationem. uerumq illud est Cice-¬

Expanded text:
lius opera indigere se putat qui alteri suam delius opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, sed ferarum more uiuendum est. quod si fieri non potest, retinendum igitur omni modo uinculum societatis humanae, quia homo sine homine nullo modo potest uiuere. retentio autem societid est auxilium praestare, ut possimus accipere. Sin vero ut illi alii disputant humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet agnoscere. Quod si fecerunt illi rudes et adhuc feri homines, et fecerunt nondum minibus expolitis, et sermonis rerumque omnium commercio inter se copulatis esse faciendum, qui assueti hominibus solitudinem ferre non possunt?si homines recte dici velimus. Id autem ipsum conservare humanitatem, quid aliud est, quam diligere hominem, quia homo sit, et idem quod nos sumus? Discordia igitur atque dissensio non est secundum hominis rationem. Verumque est illud Cice
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram nati sunt homines eterra tamꝙͣ ex draa-¬
conis alicuiꝰ dentibus ꝑseminati ut poete fe-¬
runt S unus homo a deo factus ab eoq uno
qua rursus post diluiũ quod certe negare
non possunt nulla igitum in p̾ncipio facta
est eiusmodi congregatio nec umꝙͣ fuisse
homines in terra qui p̾t̾ infautiam nõ loq̃¬
rentur intelliget cui ratio non deest finga¬
mus tamen illa uera cẽ que ociosi et inepti
senes sabulantur ut eos suis potissimũ sensi¬
bus et suis ratoĩbus refellamus si hac de
causa sunt honnẽs congregati ut mutius¬
auxiliis imbecillitatem suam tuerentiar. succur¬
rendum est igitur hoĩ qui egeat auxilio cũ enĩ
p̾sidi causu homines societatem cum homĩbus
ingerint et sanperint fedus illud a pͥncipio sui
ortus mnt̾ homines statum aut molare aut
non conẜuare sũmum nephas putandũ est
raam qui se a prestando anxilis remoues eciã
as accipiendo remoueat necesse est quia nul-¬

Expanded text:
terram nati sunt homines e terra tamquam ex draterram nati sunt homines e terra tamquam ex draconis alicuius dentibus proseminati, ut poetae ferunt, sed unus homo a deo fictus ab eoque uno icet ratione qua rursus post diluuium; quod certe negare non possunt. nulla igitur in principio facta est eiusmodi congregatio nec umquam fuisse homines in terra qui praeter infantiam non loquerentur, intelleget cui ratio non deest. fingamus tamen illa uera esse quae otiosi et inepti senes fabulantur, ut eos suis potissimum sensibus et suis rationibus refellamus. si hac de causa sunt homines congregati, ut mutauxiliis inbecillitatem suam tuerentur, succurrendum est igitur homini qui egeat auxilio. cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint., foedus illut a principio sui ortus inter homines tutum aut uiolare aut non conseruare summum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nul
Abbreviated transcription (Latin):
quietem noctis tutam sibi facerent uel incur¬
siones atq impetus bestiarum non pugnãdo¬
s obiectis aggeribus arcerent O ingenia
hom̃ibus indigna que has ineptias ꝓtule-
aminalibus ingenitam ẽẽ ratõnem uel cõ-¬
uemendi uel muicem appetendi uel ꝑicu-¬
li fugiendi uel cubilia sibi et latibula pa-
exemplis admoneri ac disc̾e potuisse Quid me-¬
tuere quid cauere quid fac̾e deberent aut
nũꝙͣ cõuenturos int̾ se fuisse nec loquendi
racionem reꝑturos nisi eos bestie cõmedisset̃
hec aliis delira iusa sunt ut fuerunt dix er̃t¬
q non feraꝵ lamatus cansam fuisse cocundi
s ip̃am potius hũanitatem staq int̾ se cõgre¬
gatos qd̾ natura hoñm solitudinis fugiens
et cõmunionis ac societatis appetens esset
non magna int̾ eos disceptatio est Si quidẽ
cause dispares sunt res eadem est potuit ⁊g¬
cẽ utrũq quia non repugnat ẜ tamẽ utͣqͣ
nullo modo uerum est quia non ꝑ omnem

Expanded text:
quietem noctis tutam sibi facerent, vel ut incurquietem noctis tutam sibi facerent, vel ut incursiones atqsed obiectis aggeribus arcerent. o ingenia hominibus indigna, quae has ineptias protuleanimalibus ingenitam esse rationem uel conueniendi uel inuicem adpetendi uel periculi fugiendi uel mali cauendi uel cubilia sibi et latibula paran nisi exemplis admoneri ac discere potuisse, quid metuere, quid cauere, quid facere deberent, aut numquam conuenturos inter se fuisse nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. haec aliis delira uisa sunt, ut fuerunt, dixeruntque non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius humanitatem, itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens et communionis ac societatis adpetens esset. non magna inter eos disceptatio est, siquidem causae dispares sunt, res eadem est. potuit igitur utrumque, quia non repugnat, sed tamen utrumque nullo modo uerum est, quia non per omnem
Abbreviated transcription (Latin):
retmendam ab ca plane se ip̃os in hũano u̾tu¬
tis rigore dissociant Cõmĩcendus ergo eciam
hic error illoꝵ est qui nchil cuiꝙͣ imꝑciendũ
putant urbis condende originem atq causã
non unam intulerunt s alni cos homines qui sũt
ex cerra pͥmitus nati cum ꝑ siluas et tampos
erraticam degerent uitain nec ullo int̾ se ser¬
monis aut iuris uinculo cohererent ẜ fron¬
des ⁊ herbam ꝓ cubilibus speluncas et antra
pro domibus haberent bestiis et fortioribus
aminalibus p̾de fuisse cõmemorant. Tum
cos qui aut lamati effugerant aut la mari
ꝓunnos iuderant admonitos ꝑiculi sui ad
alios homines decurrisse p̾sidium imploraisse
et pͥmo mitibus uolũtatem suam signifi¬
casse dembe ẜmonis uicia temꝑtasse ac suiglis
quibus q rebus noĩa impͥmendo paulatim
loquendi ꝓfecisse rationem Qum aũt muelt¬
tudmem ipãm inderent contra bestias esse
tutam oppida eciam cepisse munire ut uel

Expanded text:
retinendam, ab ea plane seipsos inhumanae suae virturetinendam, ab ea plane seipsos inhumanae suae virtutis rigore dissociant. Convincendus ergo etiam hic error illorum est, qui nihil cuiquam impertiendum putant. Urbis condendae originem atque causam non unam intulerunt: sed alii eos homines, qui sint ex terra primitus nati, cum per silvas et campos erraticam degerent vitam, nec ullo inter se sermonis aut juris vinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. Tum eos, qui aut laniati effugerant, aut laniari proximos viderant, admonitos periculi sui ad alios homines decurrisse, praesidium implorasse, et primo nutibus voluntatem suam significasse; deinde sermonis initia tentasse, ac singulis quibusque rebus nomina imprimendo, paulatim loquendi perfecisse rationem. Cum autem nec multitudinem ipsam viderent contra bestias esse tutam, oppida etiam coepisse munire; vel ut
Abbreviated transcription (Latin):
nobis inmici necessitudinis admonitos nitige¬
mus. Item si ab uno deo inspirati om̃es et aĩa¬
ti sumus quid aliud ꝙͣ fratres sumus et qͥdẽ
conũctõres qd aniiis ꝙͣ qui corporibus Itaq
non erat lucretus cum dicit demq celesti su-¬
mus omẽs semine oriundi Omibus ille idem
pat̾ est ergo ꝓ belius inmanbus habendi sũt
qui homini nocent qui contra ius hũanitatis¬
id autem ip̃m bene fac̾e quid sit idem ip̃e p̾¬
stribit p̾stare auxilium dep̾ssis et laboranti¬
bus imꝑtiri uictum non habentibus. deus
eium q̃m pus est. amimal nos uoluit cẽ soci-¬
huarͬale. Itaq in hiis homĩbus nos ip̃os cogitare
debennis non meremur in p̾iculis liberari si
non succurrimus non meremur auxilium si
sunt quippe qui false iurtutis specie capti mi-¬
sericordiam de homme sustulerunt et dũ nolũt
sanare uitia auxerũt Et cum idem plerumq
fateantur societatis hũane cõmunionem esse

Expanded text:
nobis inimici, necessitudinis admonitos mitigenobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspirati omnes et animati sumus, quid aliud quam fratres sumus? Et quidem conjunctiores, quod animis, quam quod corporibus. Itaque non errat Lucretius, cum dicit: Denique, coelesti sumus omnes semine oriundi: Omnibus ille idem pater est. Ergo pro belluis immanibus sunt habendi, qui homini nocent, qui contra jus humanitatiid autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse praescribit: praestare auxilium depressis et laborantibus, inpertiri uictum non habentibus. deus enim quoniam pius est, animal nos uoluit esse sociale: itaque in aliis hominibus nos ipsos cogitare debemus. non meremur in periculo liberari, si non succurrimus, non meremur auxilium, si a praecepta sunt, quippe qui falsae uirtutis specie capti misericordiam de homine sustusanare, vitiaverunt. Et cum iidem plerumque fateantur, societatis humanae communionem esse
Abbreviated transcription (Latin):
ixi quid debeatur deo dicam nunc quib
homini tribuendum sit ꝙͣꝙͣ id ip̃m quod hoĩ
tribueris deo tribuitur quia homo dei simula
minatur que uirtus ꝓpria est iustorum et
cultorum dei quod ea sola uite cõmunis cõ-¬
tinet rationem. deus enim qui ceteris aĩali-¬
bus sapientiam non dedit naturalibus eam
mumimentis ob incursus et ꝑicula tuciora ge¬
uerauit honniẽm n̾o quia iuidum fragilemq
formauit hommem ut eum sapĩa potius instru-¬
eret dedit ei p̾t̾ cet̾a hũc piẽtatis affectum
ut homo hommem tueatur diligat foueat
contraq omĩa ꝑicula et accipiet et prestet
auxilium sũmum igit᷑ uite se hõim uniculũ
est hũanitatis quod qui direperit nefarius
et patricida existimandus est nam si ab uno
homme quem deus finxit omẽs orimur certe
consanguinei sumus et ideo maximũ scelus
putandum est odisse hominem uel nocentem
ꝓpt̾ea deus p̾cepit mninicicias ꝑ nos nũꝙͣ fa¬
ciendas semꝑ ẽẽ tollerandas scilz ut eos qui sunit

Expanded text:
ixi, quid debeatur Deo: dicam nunc, quid homini tribuendum sit; quanquam id ipsum quod homini tribueris, Deo tribuitur, quia homo Dei simulacminatur. Quae virtus propria est justorum et cultorum Dei; quod ea sola vitae communis continet rationem. Deus enim, qui caeteris animalibus sapientiam non dedit, naturalibus ea munimentis ab incursu et periculo tutiora generavit. Hominem vero quia nudum fragilemque formavit, ut eum sapientia potius instrueret, dedit ei praeter caetera hunc pietatis affectum ut homo hominem tueatur, diligat, foveat, contraque omnia pericula et accipiat, et praestet auxilium. Summum igitur inter se hominum vinculum est humanitas: quod qui disrupit, nefarius et parricida existimandus est. Nam si ab uno homine, quem Deus finxit, omnes orimur, certe consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum est, odisse hominem, vel nocentem. Propterea Deus praecepit inimicitias per nos nuciendas, semper esse tollendas; scilicet ut eos, qui sint
Abbreviated transcription (Latin):
potenciam ut impros urac iustis obtemꝑet
nec tamen quisꝙͣ putet ammas post mor-
maxiꝰ uidex m̾toꝵ faciat examien Tuz quoꝵ¬
fu̾t probata iusticia ut p̾miũ ĩmortalicatis
accipiant quoꝵ autem pcc̃a et stela detecta
non res̾gent s cum impris in easdem tene¬
bias reconduntur ad cet̾a supplicia destina

Expanded text:
potentiam, ut impios urat, justis obtemperet. potentiam, ut impios urat, justis obtemperet. Nec tamen quisquam putet animas post mortemaximus judex meritorum faciat examen. Tum quofuerit probata iustitia, hi praemium immortalitatis accipient, quorum autem peccata et scelera detecta, non resurgent, sed cum inpiis in easdem tenebras recondentur ad certa supplicia destinati.
Abbreviated transcription (Latin):
et inaq̃ modum fluidꝰ nõ .ir. ui aliqͣ sursum
uersus urget᷑ sicut nr. quem labes t̾reni cor-¬
poris quo tenetur ⁊ fumus int̾mptꝰ exili
cogit et ad celestem naturam cõ trepidacione
subuolare ddẽ igitur diumꝰ igĩs una eademq
in hac potencia et cremabit impios et recre¬
abit et quantũ e corporib absum tantũ re¬
ponet ac sibi ip̃i et̾num pabłm submĩstrabit
ꝙ poete in nulturare tycii transtulerunt ita
sine ullo innocentiũ corporis det̾mento adu-¬
ret tm̃ ac sensu doloris adficiet s et iustos
cum iidicau̾it deus eciam igni cos extami¬
nabit tunc quoꝵ pcc̃a uel ponde̾ uel num̾o
p̾ualu̾it p̾stingẽtur ig̾ atq amburẽtur quos
aũt plena iustĩa et maturitas iurtutis incoyit
ignem illum non sentient hñt .i. aliquid
nise dei ꝙ uim flãme repeslaͭ ac respuat
tanta est iurtus innocen. ut ab ea ignis ille
refugiat innoxius qui accepit a deo hanc

Expanded text:
et in aquae modum fluidus. Non enim vi aliqua sursum et in aquae modum fluidus. Non enim vi aliqua sursum versus urgetur, sicut noster, quem labes terreni corporis, quo tenetur, et fumus intermixtus exilire cogit, et ad coelestem naturam cum trepidatione mobili subvolare. Idem igitur divinus ignis una eademque vi atque potentia, et cremabit impios, et recreabit, et quantum e corporibus absumet, tantum reponet, ac sibi ipse aeternum pabulum subministrabit; quod poetae in vulturem Tityi transtulerunt; ita sine ullo revirescentium corporum detrimento aduret tantum, ac sensu doloris afficiet. Sed et justos cum judicaverit, etiam in igni eos examinabit. Tum quorum peccata vel pondere, vel numero praevaluerint, perstringentur igni atque amburentur: quos autem plena justitia et maturitas virtutis incoxerit, ignem illum non sentient; habent enim aliquid in se Dei, quod vim flammae repellat, ac respuat. Tanta vis est innocentiae, ut ab ea ignis ille refugiat innoxius; qui accepit a Deo hanc
Abbreviated transcription (Latin):
est et ip̃a tenui. in ꝯp̾hensibilis o nobis qui
sumus corporabiles deo aũt qui subiacet posse
ammã oĩa conprehensibilis.
rimam gͥ dicimꝰ tantam ẽẽ dei potestatẽ¬
ut eciam in corporalia comp̾hendat ut quẽad¬
modum uolu̾it efficiat nam et angeli deũ
metuũt quia castigari ab eo possunt innarul.
ꝙ̃adimodum et demoneo reformdant quia
torquent᷑ ab eo ac puniũtur quid gͦ mirum
si cum sint ĩmortales aĩe tamen passibiles
sũt deo riam cum in se nichil hẽant solidũ
et ꝯtractabile a solidis et corporalib nullã
ium paci possunt ẜ quia in solis spiritibus
uiuũt a solo deo tractabiles sunt cui iurtꝰ
peccata in corporib ꝯtray̾unt rursus carne
induentur ut in corporibus piaclm soluãt
mite alat̾ extingr̃ ac ille dm̃ꝰ ꝑ se ip̃m sẽp
uiuit ac iuget sine ullis alimentis n ͨ adimx¬
cum habet fumum s est purus ac liquidꝰ

Expanded text:
est et ipsa tenuitate inconprehensibilis, sed nobis, qui est et ipsa tenuitate inconprehensibilis, sed nobis, qui sumus corporales, deo autem, cui subiacet posse omnia, conprehensibilis. Primum ergo dicimus tantam eut etiam incorporalia comprehendat, et quemadmodum voluerit, afficiat. Nam et Angeli Deum metuunt, quia castigari ab eo possunt inenarrabili quodam modo; et daemones reformidant, quia torquentur ab eo ac puniuntur. Quid ergo mirum, si cum sint immortales animae, tamen patibiles sint Deo? Nam cum in se nihil habeant solidum et contrectabile, a solidis et corporalibus nullam vim pati possunt: sed quia in solis spiritibus vivunt, a solo Deo tractabiles sunt, cui virtui. Nam quia peccata in corporibus contraxerunt, rursus carne induentur, ut in corporibus piaculum solvant; mite alatur, extinguitur. At ille divinus per seipsum semper vivit ac viget sine ullis alimentis, nec admixtum habet fumum: sed est purus, ac liquidus,