comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tunt: et ad illũ septentrionaliũ mare par¬
tiũ qͥdã nature lege contendunt. de cassa
ascendentes uideas reuma qđ dã e̾ẽ ita ꝓru¬
unt: Fluctꝰq int̾secant: ꝑ p̾pontidẽ in euxi-
nũ uiolento impetu ꝓfluentes. Qͥs piscibꝰ
hȩc annunciat loca. p̾cipit tẽpora: Qͥs tri¬
buit dispositionẽ uiandi: cõmutandi or¬
dinẽ. metas et tẽpora reuertendi: homi¬
nes
sunt imꝑatorẽ habent: cuiꝰ expectat᷑ imꝑi¬
um. Procedit tessera: ꝓponunt᷑ edicta ꝓuin¬
cialibꝰ ut conueniant᷑: tribunis militũ lit¬
terȩ dirigunt᷑: dies statuit᷑: et pleriq ad
dies statutos occurrere nequeunt. Qͥs im¬
ꝑator piscibꝰ pͣceptũ dedit: Qͥs doctor hanc
tribuit disciplinã: Qui metatores itine¬
ra disponunt: Qui duces iter dirigunt.
ut nullus desit occursus: Sed agnosco qͥs¬
ille sit imꝑator. Qui ordinatione diuina
sensibꝰ uniuersorũ suũ infundat imꝑiũ:

Expanded text:
tunt, et ad illud Septentrionalium mare partunt, et ad illud Septentrionalium mare partium quadam naturae lege contendunt. Dicas, si ascendentes videas, rheuma quoddam esse, ita proruunt, fluctusque intersecant, per Propontidem in Euxinum pontum violento impetu profluentes. Quis piscibus haec annuntiat loca, praecepit tempora? Quis tribuit dispositionem viandi, comitandi ordinem, metas et tempora revertendi? Homines suum imperatorem habent, cujus exspectatur imperium, procedit tessera, proponuntur edicta provincialibus ut conveniant, tribunis militum litterae diriguntur, dies statuitur; et plerique ad dies statutos occurrere non queunt. Quis imperator piscibus praeceptum dedit? Quis doctor hanc tribuit disciplinam? Qui metatores itinera disponunt? Qui duces iter dirigunt, ut nullius desit occursus? Sed agnosco qille sit imperator, qui ordinatione diuina sensibus uniuersorum suum infundat imperium,
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm expectandi usũ utilitatis gr̃a naui¬
gandi int̾cludat audaciã. condere se ferun¬
tur.:⁊ ut certa illa immensa genera pisciũ
ȩq̾lia montibꝰ corpora ut tradidert̃ nob̾ qui
uidere potuert̃ illic qͥetũ euu exigant. Di¬
screta ab insulis et ab om̃i maritimarũ ur¬
biũ contagiis separata habent suas regiones
et habitacula distributa. Manent inhis inof.¬
fensi uiciorũ limite: nec uago transitu
mutationes quęrt̾ locorũ. sed tanꝙͣ patriũ
solũ diligunt: et inhis immorari dulce ar¬
bitrant᷑. Quȩ ideo eleger̃t: ut solitarii uitã
remotã possint arbitrorũ int̾pellatione
transigere. St̾ tam̃ aliqͦ piscrũ genera q̃ ñ in¬
genti facilitate loca mutent: s fouendi par¬
tus necessitate. Quẽ oportuno atq legiti¬
mo ꝓcurantes tẽpore. explurimis ac diuer¬
so maris sinu uł cõmuni consilio conue¬
nientes. coniuncto agmine aqͥlonis flatꝰ pe¬

Expanded text:
omnem spectandi usum, utilitatis gratia nauiomnem spectandi usum, utilitatis gratia nauigandi intercludat audaciam, condere se feruntur cete, illa inmensa genera piscium, aequalia montibus corpora, ut tradiderunt nobis qui uidere potuerunt. illic quietum aeuum exigunt discreta ab insulis et ab omnibus maritimarum urbium contagiis separata habent suas regiones et habitacula distributa. manent in his inoffenso uicinorum limite nec uago transitu mutationes quaerunt locorum, sed tamquam patrium solum diligunt et in his inmorari dulce arbitrantur. quae ideo elegerunt, ut solitariam uitam remota possint arbitrorum interpellatione transigere. sunt tamen aliqua piscium genera, qui non ingenii facilitate loca mutent, sed fouendi partus necessitate, quem oportuno atque legitimo procurantes tempore ex plurimis locis ac diuerso maris sinu uelut communi consilio conuenientes conjuncto agmine Aquilonis flatus pe
Abbreviated transcription (Latin):
ditione seruicii. sibi subietta cõmemo¬
rant. Ille inqͥt sinꝰ maris m̃s: ille alteriꝰ.¬
Diuidunt elem̃ta sibi potentes. His ostreȩ in
fluctibꝰ nutriunt᷑: his inuiuario piscis inclu¬
dit᷑. Luxuriȩ nec mare sufficit: nisi apo¬
thecas habeant ostrearũ. Itaq etates: nuͣme¬
rant: et pisciũ receptacula instruunt: ne
conuiuiũ diuitis mari ñ possit impleri. Nã
uicini nom̃ qͥbꝰ audiunt auribꝰ. qͥbꝰ oculis in¬
tuent᷑ possessiones eorũ. quẽ ad modũ dies
noctesq excogitant: ut aliqͥd ꝓximis aufe¬
rant. Nunqͥd soli habitabitis suꝑ t̾rã clamat
ꝓpħa. Cognoscit hȩc dñs: et uindictȩ reser¬
uat. Quantũ aliena a piscibꝰ auiditatis rapi¬
na. Illi naturalia captant secreta: et ultra
orb̾ t̾rarũ t̾minos. mare nort᷑ qđ nullȩ int̾¬
polant insulȩ. nec t̾ra aliqͣ int̾iacet. uł ulteriꝰ
ulla sit posita. Illic gͦ ubi diffusũ late mare

Expanded text:
dicione seruitii sibi subiecta commemodicione seruitii sibi subiecta commemorant. iste, inquit, sinus maris meus, ille alteriusaurum elementa sibi potentes. his ostreae in fluctibus nutriuntur, his in uiuario piscis includitur. luxuriae nec mare sufficit, nisi apothecas habeant ostrearum. itaque aetates earum numerant et piscium receptacula instruunt, ne conuiuium maria mari non possit inpleri. nam uicini nomen quibus audiunt auribus, quibus oculis intuentur possessiones eorum ! quemadmodum dies noctisque excogitant, ut aliquid proximis auferant! numquid soli habitabitis super terram? clamat propheta. cognoscit haec dominus et uindictae reseruat. Quanto aliena a piscibus auiditatis rapina! illi naturalia captant secreta et ultra orbis terrarum terminos mare norunt, quod nullae interpolant insulae, nec terra aliqua interiacet uel ulterius ulla sit posita. illic igitur ubi diffusum late mare
Abbreviated transcription (Latin):
gnit᷑: illud in alio. Deniq ñ reꝑies confusa¬
genera pisciũ: sed qd hic abundat. alibi
de est. Iterũ ille sinꝰ maris cȩfalos alit:
lupos ille. Ille saxatiles: locustas aliꝰ. Non
ẽ. lib̾a uacandi potestas. Nec tam̃ aut in¬
terdiisa montibꝰ copia. aut fluuiis int̾¬
labentibꝰ transitꝰ impedit᷑: sed usus na-¬
tura impressus tanꝙͣ patriȩ finibꝰ unũ¬
quenq sese tenere et ultra incolas ꝓdi¬
re suspectũ. At nob̾ longe alia senten
tia. mutare exiliũ. domꝰ. incolarũ fastidio
teneri. aduenarũ captare gr̃am. trans¬
ferre t᷑minos ꝑpetuos qͦs posuert᷑ patres
nr̃i. agrũ ad agrũ iungere: domũ ad
domum. Defecit t̾ra hominibꝰ: sternun¬
tur et maria. Rursus ꝓsingulorũ libi¬
dine incidit᷑ t̾ra: mare infundit᷑: ut
insulas faciant: possideant freta. Spa-¬
cia maris sibi uindicant iure manci¬
pii:pisciũq ura sic̃ uernaculorũ con¬

Expanded text:
gnitur, illud in alio. denique non regnitur, illud in alio. denique non regenera piscium: sed quod hic abundat, alibi deest. Et iterum ille sinus maris cephalos alit, lupos ille: ille saxatiles, locustas alius. Non est libera vagandi potestas; nec tamen aut interclusa montibus copia, aut fluviis interlabentibus transitus impeditur, sed usus naturae impressus tamquam patriae finibus unumquemque sese tenere, et ultra incolas prodire suspectum. At nobis longe alia sentetia, mutare exilio domus, incolarum fastidio teneri, aduenarum captare gratiam, transferre terminos perpetuos, quos posuerunt patres nostri, agrum ad agrum iungere, domum ad domum. interfecti terra hominibus, sternuntur et maria, rursus pro singulorum libidine inciditur terra, mare infunditur, ut insulas faciant, possideant freta. spatia maris sibi uindicant iure mancipii pisciumque iura sicut uernaculorum con
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilia. si pascit illa. nonne uos pluris estis
illis: Si enĩ fenũ agri qđ hodie: ẽ. et cras in
igne̾ mittit᷑. ds̃ sic uestit: quantomagis uos
minime fidei: An uͦ sine quadã dote natu¬
re manere piscibꝰ etiã illã putamꝰ grãm.
qđ unũ qdđq genꝰ pisciũ p̾scripta sibi domi¬
curset alienose Qs geometra diuisit ha-¬
bitacula nullis rũpenda tẽporibꝰ: Sed ge¬
ometrã audiuimꝰ: thalassometrã nunqͦ
audiuimꝰ. Et tam̃ pisces m̃surã suã nor̃t:
ñ muris urbiũ portisq ꝑscriptã: ñ ȩdifi¬
ciis domorũ. ñ agrorũ finibꝰ limitatã: sed
mensurã eiꝰ qđ oporteat. ut tantũ eiꝰ satis
sit unicuiq quantũ ad usũ abundet: non
quantũ auiditas quedã immoderata sibi
uindicet. Lex quȩdã naturȩ ẽ tantũ quȩ¬
rere qͣntũ sibi sufficiat aduictũ et alim̾¬
torũ modo sortẽ censere patrimonii.
Hoc genꝰ pisciũ in illo sinu maris alit᷑. et gi¬

Expanded text:
uolatilia, si pascit illa, nonne uos pluris estis uolatilia, si pascit illa, nonne uos pluris estis illis? si enim faenum agri, quod hodie est et cras in ignem mittitur, deus sic uestit, quanto magis uos minimae fidei? An uero sine quadam dote naturae manere piscibus etiam illam putamus gratiam, quod unumquodque genus piscium praescripta sibi domicurset alienus ? quis geometra his diuisit habi- \' tacula nullis rumpenda temporibuatemporibus? sed geometram audiuimus, thalassometram numquam audiuimus: et tamen pisces mensuram suam norunt, non muriamuris urbium portisque praescriptam, non aedificiis domorum, non agrorum finibus limitatam, sed mensuram eius quod oporteat, ut tautumtantum satis sit unicuique quantum ad usum abundet, non quantum auiditas quaedam inmoderata sibi uindicet. lex quaedam naturae est tantum quaerere quantum sufficiat ad uictum et alimentorum modo sortem censere patrimonii. hoc genus piscium in illo sinu maris alitur et gi
Abbreviated transcription (Latin):
munꝰ acceꝑit. Et enĩ si fȩnũ ds̃ sic uestit
ut mirem᷑: si pascit uolatilia: si parauit
sapientiã: si araneã q̃ tã subtilit̾ ac docte
laxos casses suspendit inforibꝰ sapientiȩ
ñ reliqͥt immune̾: si ipse uirtutem
equo dedit et soluit de uertice eiꝰ for¬
midine̾. ut exultet incãpo et occur¬
rens regibꝰ irrideat: odoret᷑ bellũ emi¬
nus: excitet᷑ sono tubȩ: si hȩc irratio¬
nabilia pleraq et alia insensibilia ut
fenũ. ut lilia repleuit suȩ dispositione
sapientiȩ: qͥd dubitamꝰ qđ etiã in echỹ¬
nũ contulerit huiꝰ grãm p̾scientiȩ:
Nichil enĩ in exploratũ : nichil dissimu¬
latũ relinqͥt. Om̃ia uidet qͥ pascit
omia. Omĩa replet sapientia. qui om̃ia
insapientia fecit: ut scriptũ ẽ. Et
ideo sic echynũ uisitationis suȩ exortẽ
ñ p̃termisit. Si eũ considerat et fa¬
turorũ informat indiciis: tua n̾
considerat: Immo uͦ considerat: sic̃
testat᷑ eiꝰ diuina sapientia dicens. Si respicit

Expanded text:
 acceperit. etenim si faenum deus sic uestit, ut miremur, si pascit uolatilia, singulorum parauit sapientiam, si araneam, quae tam subtiliter ac docte laxos casses suspendit in foribus, sapientiae non reliquit inmunem, si ipse uirtutem equo dedit et soluit de ceruice eius formidinem, ut exultet in campo et occurrens regibus uanitatis, odoretur bellum eminus, excitetur sono tubae, si haec inrationabilia pleraque et alia insensibilia ut faenum, ut lilia repleuit suae dispositione sapientiae, quid dubitamus quod etiam in echinum contulerit huius gratiam praescientiae? nihil enim inexploratum, nihil dissimulatum reliquit. omnia uidet qui pascit omnia, omnia replet sapientia qui omnia in sapientia fecit, ut scriptum est. et ideo si echinum uisitationis suae exortem non praetermisit, si eum considerat et futurorum informat indiciis, tua non considerat? immo uero considerat, sicut testatur eius diuina sapientia dicens: si respicit
Abbreviated transcription (Latin):
formȩ conuenientis plenitudo laudet᷑.
Sed iã scđs nob̾ claudat᷑ dies. ne dũ opus
astruimꝰ firmam̃ti. infirmiores eos qͥ
audiunt dicendi ꝓlixitate faciamꝰ: dũ
in noctẽ sermo ꝓducit᷑. q̃ ad huc carens
lunȩ stellarũq lumine. nondũ enim
luminaria cęli creata st̃: obscuritatẽ pos¬
sit afferre remeantibꝰ. simul ut cibo potuq
curent᷑ corpora. ne animis epulantibꝰ. fra-¬
gilitas carnis de nocturno qͦq ieiunio con

Expanded text:
formae conuenientis plenitudo laudetur. formae conuenientis plenitudo laudetur. sed iam secundus nobis claudatur dies, ne dum opus astruimus firmamenti, infirmiores eos qui audiunt dicendi florentibus faciamus, dum in noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae stellarumque lumine — nondum enim luminaria creata sunt caeli — obscuritatem possit adferre remeantibus: simul ut cibo potuque curentur corpora, ne animis epulantibus fragilitas carnis de nocturno quoque ieiunio con
Abbreviated transcription (Latin):
nemo blasphemet. Et si firmam̃tũ bo¬
nũ: quanto magis eiꝰ creator Etiã si ar¬
riani. nolint. eunomiani reclament:
radicis degeneris fructꝰ deterior. Uidit
inqͥt ds̃ qͥa bonũ ẽ. Solent artifices sin¬
gula prius facere. et postea habili com¬
missione conectere: ut qͥuultꝰ hominu̾
uł corpora excudunt de marmore uł
ȩrȩ fingunt. uł ceris expͥmunt. ñ ta¬
men sc unt quẽ ad modũ sibi possunt
membra singula conuenire: et qͥd gr̃ȩ
afferat futura conexio. Et ideo aut
laudare ñ audent: aut ꝓparte laudant.
Ds̃ uͦ tanꝙͣ estimator uniuersitatis p̾ui¬
dens quȩ futura st̃. qͣsi ꝑfecta iã laudat.
quȩ ad huc in primi oꝑis exordio st̃ finẽ
oꝑis cognitione p̾ueniens. Nlec mirum
turis. laud at plenitudinẽ singulorũ
uenustate cõposita. Illa est enĩ uera pul¬
chritudo. et insinguł m̃bris eẽ qđ dece¬
at. et in tota: ut insinguł grã. in om̃ibꝰ

Expanded text:
nemo blasphemet. et si firmamentum bonemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator, etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis degeneris fructus deterior. uidit inquit deus quia bonum est. solent artifices singula prius facere et postea habili commissione conectere, ut qui uultus hominum uel corpora excudunt de marmore uel aere fingunt uel litorali exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possint membra singula conuenire et quid gratiae adferat futura conexio. et ideo aut laudare non audent aut pro parte laudant, deus uero tamquam aestimator uniuersitatis praeuidens quae futura sunt quasi perfecta iam laudat quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeueniens. nec mirum turis, laudat plenitudinem singulorum uenustate conpositam. illa est enim uera pulchritudo et in singulis membris esse quod deceat et in toto, ut in singulis gratia, in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
placuit infilio: sic̃ scriptũ est. Hic est
filiꝰ m̃s dilectus in qͦ cõplacui. Scit
autẽ sẽꝑfiliꝰ uoluntatẽ patris. et pat̾
filii : et audit patrẽ filius sẽꝑ. et pat
filiũ: ꝑunitatẽ naturȩ uoluntatis
atq substantis. Deniq testat᷑ hoc in
euangło suo filiꝰ dicens ad patrem.
Sciebã qđ semꝑ me audis. Imago est
enĩ inuisibilis dei filiꝰ. Omĩa patris
quasi imago exprimit. Omĩa eius¬
quasi splendor głȩ illuminat nob̾: atq mani¬
festat. Nidet et filiꝰ patris opꝰ sic̃ et pat̾ filii:
sicut ipse dñs declarauit. Non potest filiꝰ
a se facere qͥcquã: nisi qđ uiderit patrẽ¬
facientẽ. Uidet gͦ facientẽ patrẽ. et uidet
ꝑsecretũ inuisibilis nature. et audit si¬
militer. Deniq ait. Sic̃ audio et iudico.
et iudiciũ meũ iustũ ẽ: qͥa ñ sum solus.
sed ego et qͥ me misit pat̾᷑. Hoc mnysticũ est.
Scriptũ tͥ e̾e̾ meministi. Ergo bonũ dei

Expanded text:
placuit in filio, sicut scriptum est: hic est placuit in filio, sicut scriptum est: hic est filius meus dilectissimus, in quo conplacui. scit autem semper filius uoluntatem patris et pater filii, et audit patrem filius semper et pater filium per unitatem naturae, uoluntatis atque substantiae. denique testatur hoc in euangelio suo filius dicens ad patrem: sciebam quod semper me audis. imago est enim laudantium dei filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eiusquasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit: non potest filius facere a se quidquam nisi quod uiderit facientem patrem. uidet ergo facientem patrem et uidet per secretum inuisibilis naturae et audit similiter. deniqueait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, quia non sum solus, sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei
Abbreviated transcription (Latin):
Et uidit ds̃ qͥa bonũ ẽ. Eacit filiꝰ qđ uult
pat̾: laudat pat̾ qđ facit filiꝰ. Nichil
in illo naturȩ degeneris inuenitur:
cuiꝰ oꝑa a pat᷑na ñ degẽnerant uolun¬
tate. Nidit. Utiq ñ oculis corporalibꝰ
intendit: sed definiuit plenitudine
gr̃e conuenire. ut michi eiꝰ iudiciũ
cognosceret᷑. Nos enĩ solemꝰ etiã de
his quȩ diuina st̃ disputare. Et quid
mirũ si de oꝑe retractare possunt.
qͥ de ipsius oꝑatoris generatione fa¬
ciunt quęstiones: Ipsũ in iudiciũ
uocant: ipsũ in ęqualẽ atq degenerẽ
asserere conant᷑. Ideo legis. et dix̃ ds.
et fecit ds̃: eodẽ pat̾ et filiꝰ maiesta¬
tis honorat᷑ nomine. Et uidit as̃ qͥa
ret scientia tenens et ꝑficiens oꝑati¬
one consorti. Uidit qͥa bonũ. Nonutiq
cognouit qđ nesciebat: sed ꝓbauit qđ
placebat. Non quasi incognitũ placu¬
it opus. qͥa nec qͣsi incognitꝰ pat̾ qͥ com¬

Expanded text:
Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit plenitudini gratiae conuenire, ut mihi eius iudicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis quae diuina sunt disputare. et quid mirum, si de opere retractare possint qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? ipsum in iudicium uocant, ipsum inaequalem atque degenerem adserere conantur. ideo legis et \'diiit deus\' et \'fecit deus\': eodem pater et filius maiestatis honorantur nomine. et uidit deus quia ret scientia tenens et efficiens operatione consorti. uidit quia bonum. non utique cognouit quod nesciebat, sed probauit quod placebat. non quasi incognitum placuit opus, quia nec quasi incognitus pater, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
erepturꝰ illiserit magno concrepant
sonitu: ait scriptura. Firmans tonitrua
firmitate. Ergo firmam̃tũ nuncupatũ.
uł qđ diuina uirtute firmatũ sit: sic̃
et scriptura nos docet dicens. Laudate
eũ infirmam̃to uirtutis eiꝰ. Nec pͣterit
retulisse aliquos cȩlos cęlorũ ad intelli
gibiles uirtutes: firmam̃tũ ad oꝑato¬
rias: et ideo laudare cȩlos uł enarrare
dũ supra diximꝰ. Alii qͦq purificatorias
uirtutes in t̾ptati sunt aquas quȩ suꝑ¬
R
cȩlos sunt. Accipimꝰ hec qͣsi ad tractatꝰ de¬
corẽ. Nob̾ autẽ ñ alienũ uidet᷑ atq ab¬
surdũ. si aquas ueras ꝓpt̾ illã causã
quã dicimꝰ incelligamꝰ. Nlã et gelu et
frigus et ȩstꝰ. scđm ymnũ ꝓpheticũ
benedicunt. dnm̃. benedicit et t̾ra. et
ferimꝰ: sed ad ueritatẽ. Laudant etiã
dracones dnm̃i: qͥa natura eorũ et spe-¬
cies cũ uidet᷑. ñ minimũ uł decoris
offendit. uł in esse rationis ostendit.

Expanded text:
erupturus inliserit, magno concrepant erupturus inliserit, magno concrepant sonitu, ait scriptura: firmans tonitru. a firmitate ergo firmamentum est nuncupatum uel quod diuina uirtute firmatum sit, sicut et scriptura nos docet dicens: laudate eum in firmamento uirtutis eius. nec praeterit rettulisse aliquos caelos caelorum ad lntellegibilesintellegibiles uirtutes, firmamentum ad operatonas. et ideo laudare caelos uel enarrare dum supra diximus. alii quoque purificatorias uirtutes interpretati sunt aquas, quae super caelos sunt. accipimus haec quasi ad tractatus decorem, nobis tamen non alienum uidetur atque absurdum, si aquas ueras propter illam causam quam diximus intellegamus. nam et ros et gelus et frigus et aestus secundum hymnum propheticum benedicunt dominum, benedicit et terra, < ferimus, sed ad ueritatem. laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
id benedictionibꝰ tribuit ioseph. A finibꝰ
cęli et rore abyssi fontiũ deorsũ. et
scđm horã a solis cursu et conuenien¬
tibꝰ m̃sibꝰ et a uertice montiũ et col¬
liũ ȩt̾norũ dedit: eoqd moderatione
cęlesti t̾rarũ fecunditas nutriatur.
Ferreũ gͦ cęlũ qđ nullũ exundat hu¬
morẽ: quando nullis nubibꝰ ymber
rũpit᷑. Est etiã ferreũ cęlũ subob¬
scurus aer pressus atq nebulosus co-¬
lore ferrugineo: quando rigore fri¬
goris extringit᷑ t̾ra. Tunc ueluti suꝑ
caput nr̃mhumor suspensus uidet᷑:
et ꝑmom̃ta imminere. Plerunq
etiã glacialibꝰ uentorũ flatibꝰ rigen¬
tes aquȩ solidant᷑ in niuẽ. et rupto aere
nix fundit᷑. Neq enĩ firmam̃tũ hoc
potest sine aliqͦ rũpi fragore. Ideo et fir¬
mam̃tũ dicit᷑: qd̃ ñ sit inualidũ nec
remissũ. Unde et de tonitribꝰ quȩ conce¬
pto intra sinũ nubiũ sp̃u cũ se uehem̃t᷑

Expanded text:
id benedictionibus tribui Ioseph a finibus id benedictionibus tribui Ioseph a finibus caeli et rore abyssi fontium deorsum et secundum horam a solis cursu et a conuenientibus mensibus et a uertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione caelesti terrarum fecunditas nutriatur. ferreum ergo caelum, quod nullum exundat umorem, quando nullus nubibus imber rumpitur. est etiam ferreum caelum subobscurus aer pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra. tunc ueluti super caput nostrum umor suspensus uidetur et per momenta inminere. plerumque etiam glacialibus uentorum flatibus rigentes aquae solidantur in niuem et rupto aere nix funditur. neque enim firmamentum hoc potest sine aliquo rumpi fragore. ideo et firmamentum dicitur, quod non sit inualidum nec remissum. unde et de tonitribus, quae concepto intra sinum nubium spiritu, cum se uehementer
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ obscurior.ẽ uranos nuncupatur: qͥalu¬
cidus est tanquã uisibilis. Unde puto
et illud dictũ. Uolatilia cęli sẽꝑ uident
faciẽ patris mei qͥ incęlis est. Et uolati¬
lia circa firmam̃tũ cęli. eo qđ pote¬
states q̃ st̃ in illo. inuisibili loco expectẽt
het om̃ia. et subiecta suis habeant con¬
spectibꝰ. Deniq clausũ celũ dictũ est tẽ¬
poribꝰ helsȩ quando in achab et ieza¬
bel ꝑfidia regnabat. cũ popłs legali
sacrĩficio deseruiret eoquod nẽmo
ad cȩlos oculos erigebat. nemo eiꝰ aucto¬
rem uenerabat᷑ : sed ligna et lapides
adorabant. Unde hoc colligimꝰ qͥa et in
maledictionibꝰ popłi isrł: dix̃ ds̃. Erit
tibi cęlũ suꝑ caput tuũ ȩreũ: et t̾ra tua
ferrea. Quando p̃ciũ ꝑfidie populus
luens iudȩorũ intẽperie cęli et t̾rȩ
infȩcunditate multabat᷑: de cęlo enĩ
causa fertilitatis. Deniq et moyses

Expanded text:
quae obscurior est, copav6? nuncupatur, quia luquae obscurior est, copav6? nuncupatur, quia lucidus est, tamquam uisibilis. unde puto et illud dictum uolatilia caeli semper uident faciem patris mei, qui in caelis est et uolatilia circa firmamentum caeli, eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur, sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus? quia et in maledictionibus populi Istrahel dixit deus: erit tibi caelum super caput tuum aereum et terra tua ferrea, quando pretium perfidiae luens populus Iudaeorum intemperie caeli et terrae infecunditate multatur; de caelo enim causa fertilitatis. denique et Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
iã dixi: qͥa supra cęlũ ait. hic dicit firma¬
m̃tũ. qm et dauid ait. Cęli enarrant
głam dei: et oꝑa manuũ eiꝰ annunciat
firmamitũ. Hoc est mundi opus cũ ui¬
det᷑: suũ laudat auctorẽ. Inuisibilis enĩ
maiestas eiꝰ ꝑ ea quȩ uident᷑ agnoscit᷑. et ui¬
det᷑ mͥ nom̃ cęlorũ cõmune esse. qͥa plu¬
rimos cęlos scriptura testificat᷑: nom̃ autẽ
e̾e speciale firmam̃tũ. Siqͥdem et hic ita
habet. Et uocauit firmam̃tũ cęlũ. ut
uideat᷑ supra generalit᷑ dixisse inpͥncipio
celũ factũ: ut omẽm cȩlestis creaturȩ
fabricã cõp̃henderet. Hic autẽ specialẽ
firmam̃ti huiꝰ exterioris soliditatẽ: qđ
dicit᷑ cęli firmam̃tũ. sicut legimꝰ in ym¬
no ꝓphetico. Benedictꝰ es infirmamento
latine qͥa impressa stellarũ lumina ue¬
lut signa habeat tanqua cęlatũ dicimꝰ.¬
oypa noc autẽ ay⁊o tospace dicit᷑. qͥdiui¬

Expanded text:
iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmaiam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur, suum laudat auctorem; inuisibilis enim maiestas eius per ea quae uidentur agnoscitur. et uidetur mihi nomen caelorum commune esse, quia plurimos caelos scriptura testificatur, nomen autem esse speciale firmamentum, siquidem et hic ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictus es in firmamento latine, quia inpressa stellarum lumina uelut signa habeat, tamquam caelatum dicitur, quod ui
Abbreviated transcription (Latin):
ignis excussus excipiat᷑ folus. etiã flã¬
ma adolet: acsi de igne accendas fac̾e.
siue de Flammȩ lumine lum̃ accendas:
eadẽ species et natura est luminis. ac
si illud ñ naturalis ignis ad oleuerit:
sed accedens causa generauerit. Uel
hinc saltẽ contẽplent᷑ solis calorem.
qđ diuersa ei ds̃ constituit cursus sui
loca et tẽpora: ne si semꝑ inhis demora¬
ret᷑ locis. cotidiano ea uapore exureret.
Mare ipsũ ideo fert salsam atq amarã aꝙͣ
habere. qđ ea q̃ fluuius infreta influat
calore absumit᷑. tantũq uapore diurno
consumit: quantũ cotidie ex diuersis flu¬
uiorũ cursibꝰ inuehat᷑. Qđ exsole quadã
diiudicatione fieri ꝑhibet᷑. qͥ qđ purũ ac
leue. ẽ sibi rapit. qđ graue atq t̾renũ re-¬
linqͥt: ex qͦ remanet salsũ illud atq ari¬
dũ. qđ sine usu et suauitate potandi sit.
ed reuertam᷑ ad ꝓpositũ. Fiat firmam̃¬
tũ int̾ mediũ aquȩ. Non moueat sicut

Expanded text:
ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret. mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
bres rũpit᷑: ut flumina. lacus. repente
repleant᷑. ipsa maria exundent. Unde
frequent᷑ et solem uidemꝰ madidũ atq
rorantẽ. in qͦ euidens dat indiciũ. qđ
alim̃tũ sibi aquarũ ad tẽperiem sui
sũpserit. Tantũ autẽ in est in illis un-¬
pugnandȩ ueritatis studiũ: ut solẽ ipsũ
nec rubicundus aut riitilus in specie
ignis. Et ideo auint Nđ nec ignitꝰ natu¬
ra sit: et siqͥd habet caloris. ferunt ex
numio motu conuersionis accidere.
Qđ ideo dicendũ putant: ut nichil uidea-¬
tur humoris consumere. qͥa calorem
qͦhumor uł minuit᷑. uł plerũq ex hau-¬
ritur ñ habet naturalẽ. Sed nichil a-¬
gunt cũ ista cõponunt: qͥa nichil int̾¬
est utrũ exnatura calorem qͥs habeat.
an expassione aliqua atq ex causa. qͥa
ignis om̃is consũptor humoris .ẽ: uł
huiꝰmodi materiȩ quã flãma consue.¬
uit exurere. Nã siue ex lignis haut¬
quaꝙͣ semi ustulatis sed inter se collisis

Expanded text:
bres rumpitur, ut flumina bres rumpitur, ut flumina repleantur, ipsa maria exundent. Unde frequenter et solem videmus madidum atque rorantem. In quo evidens dat indicium, quod alimentum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. 14. Tantum autem inest illis impugnandae veritatis studium, ut solem ipsum sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis. Et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit, et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conversionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere: quia calorem quo humor vel minuitur, vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista componunt; quia nihil interest, utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis consumptor humoris est, vel huiusmodi materiae, quam flamma consueuit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit
Abbreviated transcription (Latin):
quando dicat abysso deserta eris.
et om̃s fluuios exiccabo: sicut ꝑ ysa¬
iam futurũ arnunc iauit. Sed etiã
antequã dies ille adueniat. diuino
p̃stitutꝰ arbitrio: ñ minimũ inter
se ipsa elem̃torũ natura decernir.
Crebro itaq aut inundationibꝰ mun
et ariditate uexat᷑. Noli gͥ incre.¬
dibilẽ opinari aquarũ multitudi¬
ne: sed respice ad uim caloris. et
incredulus ñ eris. Multũ est qđ
ignis ab sorbet. Qđ uel ex illo nob
debet ẽe manifestũ. cũ medici uasa
quȩdã angusta ore planiora desuꝑ. intꝰ conca-¬
ua leui lucerne concepto lum ine affigunt
corpori. quẽ ad modũ calor ille om̃em
inse rapiat humorẽ. Qͥs gͥ dubitet qđ igni¬
tus ȩther et magnoferuens uapore. inflã¬¬
maret atq exureret om̃ĩa nisi lege qua-¬
dam sui cohiberet᷑ auctoris: ut nec flumi¬
na nec lacus nec ipsa maria uim eiꝰ possent
restinguere. et idõ desuꝑ aqua impetu
qͦdam descendens intantos plerũq ym¬

Expanded text:
quando dicat abysso: deserta eris, quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut inundationibus munet ariditate uexatur. Noli igitur incredibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque im
Abbreviated transcription (Latin):
nec ponto ipse condat᷑. Renus de iugo
alpiũ usi in occeani ꝓfunda cursus
suos dirigens: romani memorandꝰ
aduersus feras gentes murus imꝑii.
Padus maritimorũ cõmeatuũ itali¬
cis fubsidiis fidus inuector. Rodanꝰ
rapido concitꝰ cursu tyranni ȩ quo¬
ris freta scindit. in qͦ ñ mediocre
fert᷑ nauigantiũ ꝑiculũ: dũ int̾ se
maris fluctꝰ et amnis fluenta de¬
cernunt. Itẽq de septẽtrionali par¬
te fasis caucaseis montibꝰ fusus cũ
pluribꝰ aliis in etxenũ se p̃cipitat
mare. Prolixũ ẽ singulorũ ꝓseqͥ flu¬
uiorũ nomina: qͥ uł innr̃m mare
diriuant᷑. uł ex inaniunt᷑ occeano.
ũ tanta gͥ ub̾tas aquarũ sit: tamen
plerunq t̾ra meridianȩ plage tor¬
ret᷑ ardoribꝰ. atq estu soluta fate¬
scit inpuluerẽ. miserandi agrico¬
lȩ labore consũpto. ut frequenter
ad potũ siccatis puteis arido gurgite
subsidiũ uitale deficiat. Et erit qͥdẽ

Expanded text:
nec ponto ipse condatur, Renus de iugo nec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem
Abbreviated transcription (Latin):
et disposita ꝑmaneant. cęliq clementia
tẽperet aquarũ rigorẽ: ita etiã aqua¬
rũ redundantia ñ suꝑflua ne alterũ
altero consumeret᷑. Quia nisi conue-¬
niens utriusq m̾sura sit : sic̃ ignis aquã
exiccat. ita et aqua restinguit ignẽ.
Ideo qͥa pondere et m̾sura examinauit
uniuersa. numerata enĩ st̃ ei et stilli¬
cidia pluuiarũ. sic̃ in libro ioblegimꝰ.
sciens uł rerũ facilẽ defectũ fore. uł
solutionẽ uniuersitatis si alterũ exu¬
peraret᷑ altero. ita utriꝰq tẽꝑauit dispen-¬
dia. ut neq plus ignis excoqueret. neq
exuberaret aqua. quã imminutio fieret
utriusq immoderata: quȩ et suꝑfluũ
detraheret. et necessariũ reseruaret.
taq cũ tanta de t̾ris erũpant. maximo¬
rũ fluenta amniũ. nylus effuso egẏ¬
ptũ instagnans flumine. Danubius
de occidentalibꝰ partibꝰ barbarorum
atq romanorũ intersecans popłos: do¬

Expanded text:
et disposita permaneant caelique clementia et disposita permaneant caelique clementia temperet aquarum rigorem, ita etiam aquarum redundantia non superfiuasuperflua, ne alterum altero consumeretur, quia nisi conueniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, do
Abbreviated transcription (Latin):
inanis suspendit᷑. uel pondere librato
undiq immobilis ꝑseuerat: ita et aqua
aut grauioribꝰ aut eqͥs cũ t̾ra ponderibꝰ
examinat᷑. Ideoq ñ facile suꝑfunditur
mare t̾ris. nisi cũ iubet᷑ exire. Deinde
cũ ipsi dicant uolui orbẽ cęli. stellis ar¬
dentibꝰ refulgentẽ. nonne diuina ꝓui¬
dentia necessario ꝓspexit. ut intra or¬
bem cęli et supra orbẽ redundaret
aqua. q̃ illa feruentis axis incendia tẽ¬
peraret: Prop̾terea qͥa exundat ignis
et feruet: etiã aqua exundauit int̾ris:
ne ea surgentis solis et stellarũ micantiũ
ardor exureret. et tenera rerũ exordia
insolitꝰ uapor lederet. Quanti fontes.
fluuii. lacus irrigant t̾ras. qͥa eas int̾nꝰ
qͥdã ignis uaporat. Vnde enĩ aut arbo-¬
res germinarent. aut frum̃ta uł sata
ꝓrũperent. uł orta coquerent᷑. nisi ea
interior qͦq ignis animaret: Qui etiã
necessaria ignis creatura ut ordinata

Expanded text:
<in> inani suspenditur uel pondere librato <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orbem redundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fontes fluuii lacus inrigant terras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta uel sata prorumperent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis animaret? qui etiam necessaria ignis creatura, ut ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
tur. an sinu nubiũ colligat᷑. Uidemꝰ plerũq
exire nubes de montibꝰ. Quero g̾ utrum
de t̾ris ascendat aqua.an ea q̃ suꝑ cȩlos ẽ.
largo ymbre descendat. Si ascendit
utiq contra naturã ẽ: ut ascendat insu
periora q̃ grauior est. et portet᷑ aere. cũ
aer subtilior sit. Aut si conciti orb̾ totiꝰ
motu rapit᷑ aqua: sicut imo orbe rapit᷑.
ita sũmo orbe diffundit᷑. Si fundi ut uo.¬
lunt ñ desinit: utiq ñ desinit rapi. qͥa
si axis celi sẽꝑ mouet᷑: et aqua sẽꝑ haurit᷑.
Sed descendit. Manet gͦ iugit᷑ supra cȩlos:
q̃ habet unde descendat. Deinde qͥd obstat
si confiteant᷑ qͥa aqua suꝑ cȩlos suspensa sit:¬
Nam quo uerbo dicunt t̾rã in medio esse
suspensam. et immobilẽ manere. cũ utiq
grauior sit quã aqua: ea ratione possunt
dicere ñ p̃cipitari aquã. orbis illiꝰ cęlestis
conuersione q̃ suꝑ cȩlos est. Sicut enĩ t̾ra

Expanded text:
tur, an sinu nubium colligatur. Videmus plerumque tur, an sinu nubium colligatur. Videmus plerumque exire nubes de montibus. Quaero utrum de terris ascendat aqua, an ea quae super coelos est, largo imbre descendat. Si ascendit, utique contra naturam est, ut asperiora quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos, quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur quia aqua super caelos suspensa sitnam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est. sicut enim terra
Abbreviated transcription (Latin):
cit quasi uirtꝰ dei. facit qͣsi sapientia dei:
facit quasi iusticia diuina. Cũ hȩc audis.
qͥd miraris si supra firmam̃tũ cęli potuit
tantȩ maiestatis oꝑatione unda suspen
ar De aliis hȩc collige: de his q̃ uident᷑
oculis hominũ. Quomꝰ ad iudȩorũ tran¬
sitũ si rationẽ quęris seunda diuiserit.
ñ solet hoc e̾ẽ naturȩ: ut aqua se discer¬
nat ab aqua. et inꝓfundo int̾fusiones aqͣ¬
rũ t̾rȩ medio separent᷑. Gelauert̃ inqͥt
fluctꝰ. et firmaiñti specie cursũ suũ in¬
solito fine frenart̃. HNonne potuit etiam
alit̾ hebreũ popłm liberare: Sed tͥ uolu¬
it ostendere ut eo spectaculo etiam illa
q̃ ñ uidisti estimares ẽẽ credenda. Iorda¬
nis qͦq reflexo amine insuo fonte reuer-¬
insuꝑiora sine ullo repagulo impossibile
habet᷑. Sed qͥd impossibile ei qͥdedit posse¬
fortat. Dicant certe quẽ ad modũ aer co-¬
gat᷑ innubẽ. utrũ pluuia nubibꝰ genere¬

Expanded text:
cit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, cit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, facit quasi justitia divina. Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum coeli potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? 11. De aliis haec collige, de iis quae viderunt oculi hominum, quomodo ad Judaeorum transitum, si rationem quaeris, se unda diviserit. non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. gelauerunt inquit fluctus et firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare ? sed tibi uoluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non uidisti aestimares esse credenda. Iordanes quoque reflexo amne in suum fontem uerin superiora sine ullo repagulo impossibile habetur. Sed quid impossibile ei  Phil., IV, 13. Dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluvia nubibus genere
Abbreviated transcription (Latin):
Q ui iussit discerni aquã int̾iecto et medio
firmam̃to: ꝓuidit quẽ admodũ diuisa
atq discreta manere possit. Sermo dei uir¬
tus naturȩ ẽ. et diuturnitas substantie.
istis aqͥs hoc dixit. qͦs tu negas posse insu¬
ꝑioribꝰ cȩli esse: audi suꝑiora. Laudate eũ
cęli cęlorũ: et aquȩ q̃ suꝑ cȩlos st̃ laudent
nom̃ dñi. Nonne quasi aduersanti tibi dix̃.
qm ipse dix̃ et facta sunt. ipse mandauit
et creata st̃. statuit ea in scłm et inscłm¬
scłi. p̃ceptũ posuit et ñ p̃teribit. An ñ uide¬
tur tͥ auctor idoneus. qͥ legẽ oꝑi suo daret:
Ds̃ est qͥdicit. uenerabilis natura. in estima¬
bilis magnitudine. immensus inremune¬
rationibꝰ: incõp̃hensibilis in oꝑibꝰ eiꝰ. Cuiꝰ al¬
titudinẽ sapientiȩ qͥs inuestigare facile¬
possit: Sed dicit filio. id est dicit brachio
suo: dicit uirtuti suȩ. dicit sapientiȩ suȩ.
dicit iusticis: et facit filiꝰ quasi potens. fa¬

Expanded text:
qui iussit discerni aquam interiecto et medio qui iussit discerni aquam interiecto et medio firmamento prouidit quemadmodum diuisa atque discreta manere possit. sermo dei uirtus naturae est et diuturnitas substantiae, istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus caeli esse, audi superiora: laudate eum caeli caelorum et aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. nonne quasi aduersanti tibi dixit: quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt: statuit ea in saeculum et insaeculi, praeceptum posuit, et non praeteribit . An non videtur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? Deus est qui dicit, venerabilis natura, in aestimabilis magnitudine, immensus in remunerationibus, incomprehensibilis 27 in operibus, cujus altitudinem sapientiae quis investigare facilIste dicit Filio, id est, dicit brachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, fa
Abbreviated transcription (Latin):
ones illis respondeamꝰ negare possint in
illa altitudine et ꝓfundo uł longitudinẽ
esse et latitudinẽ quã nemo potest cõp̃hen¬
dere. nisi is qͥ implet᷑ in om̃em plenitudi¬
nẽ dei: ut apłs ait. Qs enĩ facile potest e̾ẽ
diuini oꝑis ȩstimator: Est̾ gͦ latitudo in
ipsa cęli altitudine. St̃ etiã ut de hisdica¬
mus q̃ scire possumꝰ pleraq edificia foris
rotunda. intus quadrata: et foris quadra¬
ta. intꝰ rotunda. Quibꝰ suꝑiora plena st̃:
inqͥbꝰ aqua herere soleat. Quȩ tam̃ ideo
dicimꝰ ut auertant opiniones suas opini¬
onibꝰ ueri similioribꝰ reuinci posse: et
desinant tantũ opꝰdei humanȩ oꝑationis
et nr̃ȩ possibilitatis contẽplatione metiri.
Nos aut̾ẽ scripturarũ seriẽ atq ordinẽ seqͥ¬
mur. et opꝰ contẽplatione ȩstimamꝰ auctoris.
ri p̃ceptũ qͦ diuideret᷑ aqua: et ab inferiore
suꝑior discerneret᷑. Qd hoc manifestius:

Expanded text:
ones illis respondeam, negare possint in ones illis respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo uel longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest conprebendere nisi is qui inpletur in. omnem plenitudinem dei, ut apostolus ait. quis enim facile poterit esse diuini operis aestimator? est ergo latitudo in ipsa caeli altitudine. sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora plana sunt, in quibus aqua haerere soleat. quae tamen ideo dicimus, ut aduertant opiniones suas opinionibus ueri similioribus reuinci posse et desinant tantum opus dei humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. nos autem scripturarum seriem atque ordinem sequimur et opus contemplatione aestimamus auctoris, ri praecepto, quo diuideretur aqua et ab inferiore superior discerneretur. quid hoc manifestius?
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ. Et discreuit ds̃ int̾ mediũ
aquȩ quȩ erat sub firmam̃to: et int᷑
mediũ aquȩ quȩ erat suꝑ firmam̃tũ.
Et pͥmo uolunt id destruere. qđ scri-
pressũ. ẽ. m̃tibꝰ. qͥa aquȩ suꝑ cȩlos e̾ẽ
ñ possunt: dicentes rotundũ esse or¬
bem illũ cęli cuiꝰ inmedio sit t̾ra. et
in illo circuitu aquã stare ñ posse.
quȩ necesse. ẽ. defluat et labat᷑: cũ de
suꝑioribꝰ ad inferiora decursus ẽ. Quo¬
modo enĩ aqua suꝑ orbẽ stare ut aiunt
potest. cũ orbis ipse uoluat᷑: Hec est
illa uersutia dyalecticȩ artis. Da mͥ
unde tibi respondeã. Qđ si ñ detur:
nullũ uerbũ refert᷑. Petunt sibi con¬
cedi axem cęli. torqueri motu concito.
orbẽ autẽ t̾rȩ ee̾ immobilẽ. ut astruant
aquas suꝑcȩlos eẽ ñ posse: qđ om̃s eas uol¬
uendo se axis effunderet. Quasi ut conce¬
damꝰ illis qđ postulant. et scđ̾m eorũ opini¬

Expanded text:
scriptum est: et discreuit deus inter medium scriptum est: et discreuit deus inter medium aquae, quae erat sub firmamento, et inter medium aquae, quae erat super firmamentum. et primo uolunt id destruere quod frequpressum est mentibus, quia aquae super caelos esse non possunt, dicentes rotundum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluatur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refertur. petunt sibi concedi axem caeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse inmobilem, ut astruant aquas super caelos esse non posse, quod omnes eas uoluendo se axis effunderet, quasi uero, ut concedamus illis quod postulant et secundum eorum opini
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia hic ociosa remanerent: qͦdam
humane ad cęlestes sonos m̃tis excessu.
Sed ea quȩ st᷑ aliena abstudio nr̃o et a
diuinȩ lectionis serie his qͥ foris sunt
relinquamꝰ: nos inhereamꝰ scriptura¬
rũ cȩlestiũ magisterio. Propositũ gͥ
nob̾ est: qͥa dixit ds̃. E iat firmam̃tũ
inmedio aquȩ: et sit discernens int̾
aquã et aquã. Et hinc tractat᷑ utrũ
hoc firmam̃tũ appellet qđ ante iam
fecit: de qͦscriptũ est. Inpͥncipio fecit
ds cęlũ et t̾rã. Nec fallit qđ aliqͥ an¬
te nos ita acceꝑint. eo qđ supra creatũ
auctore deo et conditũ cęlũ scriptura
expresserit. Hinc expositionẽ oꝑiscre¬
ationisq diffu derit: ut ubi quasi
sũma oꝑis breuit᷑ cõp̃hensa sit. hic
oꝑationis qualitas ꝑipsas concurren¬
tiũ rerũ digesta sit species. Sed mo-¬
uet nos qͥa et nom̃ aliud significatur.
et species solidior et causa discernit᷑:
et ꝑsona cooꝑatoris adiungit᷑. Sic enĩ

Expanded text:
omnia hic otiosa remanerent quodam omnia hic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magisterio. Propositum igitur nobis est quia dixit deus: fiat firmamentum in medio aquae et sit discernens inter aquam et aquam. et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet, quod ante iam fecit, de quo scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram. nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod supra creatum auctore deo et conditum caelum scriptura expresserit, hic expositionem operis creationisque diffuderit, ut ibi quasi summa operis breuiter conprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum digesta sit species. sed mouet nos quia et nomen aliud significatur et species solidior et causa discernitur et persona cooperatoris adiungitur. sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
tationis si testimonio nr̃o et auditꝰ
munere exigamꝰ ꝓbari. refer̃t obsur¬
duisse aures nr̃as. et hebetatiore no¬
bis sensũ audiendi factũ. ꝓpt̾ illam
a pͥncipio nr̃ȩ generationis concepti
sonitꝰ consuetudinẽ. Et exemplum
affert̃. eoqđ nylus fluuiorũ maximꝰ
eo uidelicet loco ubi se ex altissimis
montibꝰ in cataclyta illa p̾cipitat: ma¬
gnitudine fragoris sui aures accola¬
rũ obstruat. ut audiendi munere
carere dicant᷑. Sed facile his ipsa re-¬
spondet ueritas. Nã qͥ tonitrua audi-¬
mus nubiũ conuersione generata.
tantorũ orbiũ collisiones qͥ maiore
utiq sicut motu ferri estimantur.
ita uehem̃tiores sonitꝰ excitarent
ñ audiremꝰ: Aaddunt p̃terea ideo
sonũ hunc ñ ꝑuenire ad t̾ras. ne capti
homines ꝓsuauitate eiꝰ atq dulcedine
quẽ celerrimꝰ ille cȩlorũ efficit motꝰ
ab orientalibꝰ partibꝰ usq in occasũ: ꝓpͥa
negotia atq oꝑa derelinquerent. et

Expanded text:
tationis si testimonio nostro et auditus tationis si testimonio nostro et auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras et hebetiorem nobis sensum audiendi factum propter illam a principio nostrae generationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire ad terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcedinem, quam celerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibus partibus usque in occasum propria negotia atque opera derelinquerent et