comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ. siq dixerunt eis. Quiis dedit uobis
confiliũ ut domũ hanc edificaretis. & mu¬
ros hos insꝰtauraretis: Ad qd̃ respondanꝰ¬
Seis quȩ essent nomina hominũ auctorũ
illius edificationis. Oculus autẽ dĩ eorum
mbibere cos. Patet lutere textus. quia
confortati uerbis ꝓpħarũ optimates udeor.
non ualebant hostiũ insectationib a scõ
oꝑe prȩpediri. a quo quiescentib adhuc pro¬
phetis pre timore hostiũ cessauerant. Quod
eodẽ nunc ordine in scã ȩccl̃a gerit᷑. dũ hi
qui malignorũ uel hominũ uł sp̃itum in¬
sidiis retardati. tepidiores erga opus bonum
aliquandui ꝑmanserant. repente uerbis siue
doctorũ fideltũ seu diuinarũ scriptutarum
correcti in tantũ bonis studiis feruere inci¬
piunt. ut nullis tẽptationũ ualeant machi¬
nis uinci. atq a ꝓposito suȩ intentionis reuo¬
cari. Querit᷑ autẽ merito quomͦ dictũ sit
ad qđ respondimꝰ eis. quasi & ipse qͥ scripsit

Expanded text:
rum: sicque dixerunt eis: Quis dedit vobis consilium, ut domum hanc aedificaretis, et muros hos instauraretis? Ad quod respondimus eis, quae essent nomina hominum auctorum illius aedificationis. Oculus autem Dei eorum i, etc. Patet litterae sensus, quia confortati verbis prophetarum optimates Judaeorum, non valebant hostium insectationibus a sancto opere praepediri, a quo quiescentibus adhuc prophetis prae timore hostium cessaverant. Quod eodem nunc ordine in sancta Ecclesia geritur, dum hi qui malignorum vel hominum vel spirituum insidiis retardati, tepidiores erga opus bonum aliquandiu permanserant, repente verbis sive doctorum fidelium seu divinarum Scripturarum correcti, in tantum bonis studiis fervere incipiunt, ut nullis tentationum valeant machinis vinci, aque proposito suae intentionis revocari. Quaeritur autem merito quomodo dictum sit, Ad quod respondimus eis; quasi et ipse qui scripsit,
Abbreviated transcription (Latin):
lonis id÷ huiꝰ mundi sunt doceat. sed qđ
eos qͦs babyloniorũ iugo pressos inuenit
ad gr̃am lib̾tatis erudiat. atq eruditos ad
męnia patriȩ cȩlestis ꝑducat. Cuius pater
est salathiel. id÷ pecitio mea ds̃. Qui ipsi
dicit in psalmo. Pete a me & dabotͥ gl¬

Expanded text:
lonis, id est, hujus mundi sunt doceat; sed quod lonis, id est, hujus mundi sunt doceat; sed quod eos quos Babyloniorum jugo pressos invenit, ad gratiam libertatis erudiat, atque eruditos ad moenia patriae coelestis perducat. Cujus pater est Salathiel, id est, petitio mea Deus, qui ipse dicit in psalmo: Pete a me, et dabo
Abbreviated transcription (Latin):
cent exponere. Torobabel gͦ dicit᷑ ortus
in babylone siue magister babylonis.
salathiel pentio mea ds̃. iestis sicie iostie
saluator. tosedech dñs iustus. Et quidem
reꝓmissionis. ille de longo incolatu heremi
hic de longiore seruitio captiuitatis intro¬
duxit. in figurã ueri iesu qͥ electos fuos ab
omnib malis eruens. ad ꝓmissa suꝑni re¬
gni gaudia inducit. Qui est filius iosedech.
id÷ dñi iusti. De quo canit᷑ in psalmo. Dñs
ustus concidet ceruices peccatorũ. confun¬
dantur & reuereant᷑ om̃s qͥ oderunt syoꝵ
Torobabel qđ ortus in babylone uocatun
iuxta hẏstoriã ad ipsũ respicit. quia ibi
natus est cũ esset de stirpe dauid qui est
natus in bethleem. Iuxta uͦ allegoriã ad
dñm ꝑtinet. qͥ ut mundũ a confusione
errorum erueret. in babylone id: in con¬
fusione huiꝰ mundi ad tẽpus ortri & con¬
uersari dignatus est. Qui etiã magister
babylonis recte uocat᷑ ñ quia ea que baby¬

Expanded text:
cent, exponere. Zorobabel ergo dicitur hortus cent, exponere. Zorobabel ergo dicitur hortus in Babylone, sive magister Babylonis; Salathiel petitio mea Deus; Jesus sive Josue, salvator; Josedec, Dominus justus. Et quidem in terram repromissionis, ille de longo incolatu eremi, hic de longiore servitio captivitatis introduxit, in figuram veri Jesu, qui electos suos ab omnibus malis eruens, ad promissa superni regni gaudia inducit, qui est filius Josedec, id est, Domini justi, de quo canitur in psalmo: Dominus justus concidet cervices peccatorum, confundantur et revereantur omnes qui oderunt Sion . Zorobabel, quod hortus in Babylone vocatur, juxta historiam ad ipsum respicit; quia ibi natus est, cum esset de stirpe David, qui est natus in Bethlehem. Juxta vero allegoriam, ad Dominum pertinet; qui ut modum a confusione errorum erueret, in Babylone, id est, in confusione hujus mundi ad tempus oriri et conversari dignatus est. Qui etiam magister Babylonis vocatur, non quod ea quae Baby
Abbreviated transcription (Latin):
charias ita incipit. In mense octauo. u
anno scđo daru. factũ est uerbũ dñi ad
zachariã filiũ barachie filiũ addo ꝓpħam
Ex quo titulo clarius apparet. quomodo
eundẽ ꝓpħam ez ras filiũ addo nomtnet.
uidelicet qđ nepos illius fuerit. Ipse autẽ
addo ꝓpħa stusse nobilis intelligendus
est. cuius zacharias cũ esset exunitis iN
ꝓpħis iure filius diceret᷑. Int̾ que notan¬
aduersũ tanti regis edictũ & samarita¬
nos gentesq cunctas ꝑ circũitũ ad edifica¬
tionem templi impetientes. iub̾ent tẽplũ
exstrui. Torobabel quoq & iesus & po¬
pulus qui cũ eis erat non minoris fidei
ꝓbantur extitisse. ut ꝓpħas magis audi¬
rent iubentes quã ꝓhibentis regis imꝑiũ
Uerũ quia sepius in hoc uolumine de
zorobabel & iosue siue tesu unũ enim
nomen est diximus. quomꝰ dnm saluato¬
rem rigẽ ac sacerdotem summũ & genere
designarent & actione: cõmodũ uidetur
ipsa etiã nomina eoꝵ quomꝰ illũ signifi¬

Expanded text:
mense octavo, in anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam, filium Barachiae filium Addo, prophetam . Ex quo titulo clarius apparet, quomodo eumdem prophetam Ezras filium Addo nominet, videlicet quod nepos illius fuerit. Ipse autem Addo propheta fuisse nobilis intelligendus est, cujus Zacharias cum esset eximius in prophetis, jure filius diceretur. Inter quae notanadversum tanti regis edictum et Samaritanos, gentesque cunctas per circuitum aedificationem templi impedientes, juberent templum exstrui. Zorobabel quoque et Jesus, et populus qui cum eis erat, non minoris fidei probantur exstitisse, ut prophetas magis audirent jubentes, quam prohibentis regis imperium. Verum quia saepius in hoc volumine de Zorobabel et Josue, sive Jesu unum enim est nomen, diximus, quomodo Dominum Salvatorem, regem ac sacerdotem summum et genere designarent et actione, commodum videtur ipsa etiam nomina eorum, quomodo illum signifi
Abbreviated transcription (Latin):
E TACHARIAS
FILIUS AODO
propħantes ad iudeos qui erant
in uidea & ierłm: in nomine dei
ifrł. Tunc furrexerunt zorobabel
dech. & coeꝑunt edificare templũ
adiuuantes eos. Hec in libris eo¬
rundem ꝓpħarũ plenius scripta
sunt. quib uidelicet uerbis ipsi uł
socordiam redarguerint eor qͥ negle¬
gentiores erga oplis templi extiteraNT.
uł ꝓmisso dĩ auxilio eos ad oꝑandũ
accenderint. qua item deuotione
Pad exhortationẽ illorũ siue rorobabel
ac iosue. seu popłs om̃is sese ad opus edi¬
ficande qomus dm̃ accinxerit. Et quidẽ
aggeus ꝓpha ita incipit. In anno scdo
darii regis. in uno die mensis sexti. fa¬

Expanded text:
 Zaccharias filius Addo prophetantes ad Judaeos, qui erant in Judaea & Jerusalem, in nomine Domini Israel. Tunc surrexerunt Zorobabel dech, & coeperunt aedificare Templum arias, etc. Haec in libris eorumdem prophetarum plenius scripta sunt; quibus videlicet verbis ipsi vel socordiam redarguerint eorum qui negligentiores erga opus templi exstiterant, vel promisso Dei auxilio eos ad operandum accenderint; qua item devotione ad exhortationem illorum Zorobabel ad Josue, seu populus omnis sese ad opus aedificandae domus Domini accinxerint. Et quidem Aggaeus propheta ita incipit: In anno secundo Darii regis, in uno die mensis sexti, fa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ non aliud abillo quã ipsũ dm̃ querit.
potest eũ recte salathiel. id÷ petitio mea
ds̃ nominare. iuxta illud psalmiste. Quid
enĩ michi restat in celo. & a te quid uolui
suꝑ terrã: Et coetera usq dũ ait. mͥ autẽ
adherere dõ bonũ est. Pecitio gͦ nr̃a ds̃ est

Expanded text:
cum non aliud ab illo quam ipsum Deum quaerit, potest recte Salathiel, id est, petitio mea Deus nominari, juxta illud Psalmistae: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? et caetera, usque dum ait: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. Peti
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut ioħs apłs ait. sanguis us filu
diꝰ emundat nos abomi peccato. Tunc
uera erit unitas. cũ fuerit ds̃ omnia
in om̃ib. Tunc uera atimorũ solennitaeᷤ
in leticia celebrabit᷑. cũ nullo in electis
ꝑmanente fermento malicie & nequiciȩ
om̃s in ueritate ac sinceritate cordis
diuine uisioni adhȩrebunt. Et hoc nͣ
in septẽ dieb scłi labentis. sed in una
die uitȩ ꝑennis in atriis dñi. quȩ me¬
lior est suꝑ milii. in luce sp̃s sc̃i cuius
nobis septiformẽ ꝓpħa gram cõmendat.
Feceit̃ inquit solennitatẽ azimorũ septẽ

Expanded text:
Et sicut Joannes apostolus ait: Sanguis Jesu Filii Et sicut Joannes apostolus ait: Sanguis Jesu Filii Dei mundat nos ab omni peccato . Tunc vera erit unitas, cum fuerit Deus omnia in omnibus . Tunc vera azymorum solemnitas in laetitia celebrabitur, cum nullo in electis permanente fermento malitiae et nequitiae, omnes in veritate ac sinceritate cordis, divinae visioni adhaerebunt; et hoc non in septem diebus saeculi labentis, sed in una die vitae perennis in atriis Domini, quae melior est super millia in luce Spiritus sancti, cujus nobis septiformem propheta gratiam commendat . Fecerunt solemnitatem azymorum septem
Abbreviated transcription (Latin):
liciȩ & nequicie. sed in arimis sinceritatis
& ueritatis. Que septẽ est celebranda dieb
qͥa ꝑ or̃e scłi huius tempus qđ tot did̃
currit in sinceritate nobis est & ueritate.
immo in omnũ bonorũ oꝑum ustienis
atq holocatistis uita ducenda. Qm̃ uͦ
rie gustatã ȩterna restirrectionis uirtute
deuicit: potest hoc in loco celebratio
paschȩ ad tẽpus nr̃e resurrectionis typice
referri. Ut edificatio quidem templi pre¬
sentem scẽ ęccłę statũ designet. dedicatio
uitã futurã. que in animarũ scãrum
cũ de corpore exterunt exultatione gerit᷑.
immolatio uͦ paschȩ głam insintet resur¬
rectionis. cũ om̃s electi carne agna imma
sacramento credentes. sed in te ipsa ac
ueritate uidentes reficiunt᷑. Unde & gi
hoc pascha om̃s sacerdotes ac leuite. om¬
nis popłi coetus. om̃s qͥ de gentib ad
eos confluxerant. mundi fuisse. om̃s qͣsi
unus affuisse ꝑhibent᷑: quia tuer upeta¬
citer agnus dei tollit peccata miuidi.

Expanded text:
sinceritatis et veritatis . Quae septem diebus est celebranda; quia per omne saeculi hujus tempus, quod tot diebus currit, in sinceritate nobis est et veritate, imo in omnium bonorum operum victimis atque holocaustis vita ducenda. Quoniamrie gustatam, aeterna resurrectionis virtute devicit; potest hoc in loco celebratio paschae ad tempus nostrae resurrectionis typice referri; ut aedificatio quidem templi praesentem sanctae Ecclesiae statum designet, dedicatio vitam futuram, quae in animarum sanctarum, cum de corpore exierint, exsultatione geritur. Immolatio paschae gloriam insinuet resurrectionis, cum omnes electi carne Agni immacn amplius in sacramento credentes, sed in re ipsa ac veritate videntes reficiuntur. Unde et in hoc pascha omnes sacerdotes ac Levitae, omnis populi coetus, omnes qui de gentibus ad eos confluxerant, mundi fuisse omnes, quasi unus adfuisse perhibentur; quia tunc veraciter Agnus Dei tollit peccata mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
tarus templũ. multũ gaudente & collau¬
dante dm̃ popło. Nanq tunc ipsius tẽpli
fundatio descripta est. id÷ domus sc̃e inte¬
rioris. cuiꝰ mensuras specialit᷑ & regum
& paralypomenon hystoria refert. Nunc
autẽ cũ edificatione domꝰ ipfius. etiã por¬
ticuum & gazophilaciorũ que ipsã domũ
undiq uersũ in gyro ambiebant edificia
fundata narrantur. Quoꝵ in libro paraly¬
pomenon ita fit mentio. Fecit etiã atriuꝰ
sacerdotũ & bafilicã grandẽ. & hostia tn ba¬
flici quȩ texit ere. In qua tũ basilica templo
catũ posita & popłs ad otandũ consistere.
& custodes ac ianitores templi ꝑ uices suas
die noctuq solebant excubare. ficut idem
liber patalypomenon abundantissime docet.
Hec aliquando generalit̾ cũ tpso templo an.¬
numeratur. ut in euangłio ubi docente in
tmmplo dño mulierẽ in acdulterio deprehensã
adatixere pharisei & scribȩ. quã nullatentis¬

Expanded text:
ntariis templum, multum gaudente et collauntariis templum, multum gaudente et collaudante Deum populo . Namque tunc ipsius templi fundatio descripta est, id est, domus sanctae interioris, cujus mensuras specialiter et Regum et Paralipomenon historia refert. Nunc autem cum aedificatione domus ipsius etiam porticuum et gazophylaciorum, quae ipsam domum undique versum in gyro ambiebant, aedificia fundata narrantur, quorum in libro Paralipomenon ita fit mentio: Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem, et ostia in basilica, quae texit aere . In qua basilica templo circumposita, et populus ad orandum consistere, et custodes ac janitores templi per vices suas die noctuque solebant excubare, sicut ibidem liber Paralipomenon abundantissime docet. Haec aliquando generaliter domus cum ipso templo adnumeratur; ut in Evangelio, ubi docente in templo Domino mulierem in adulterio deprehensam adduxere Pharisaei et Scribae , quam nullatenus nis
Abbreviated transcription (Latin):
cor ur̃m. Nunqͥd iã semen in germine est.
& adhuc uinea & ficus & malogranatũ &
lignũ oliuȩ ñ floruit: Ex die ista benedicã.
Qđ ueracit᷑ fuisse predictũ. ipse ęxitus re
uersitatib fatigati a labore scõ quiescant.
Aderit nanq diinũ auxiliũ. quo coe¬
pta domus dñi in auditorũ corde credendo
ac bene uiuendo compleat᷑. Adueniet ar¬
chitectis eisdẽ benedictio frugũ. uinearũ.
fici. malogranati. & oluę. id÷ abundan¬
tia copiosior sp̃ualiũ carismatũ. Quȩ absq
ulla dubietate tanto nob̾ largius a dIO
prȩstabit᷑: quanto diligentius habitaculũ
głẽ illius. siue in nobis ipsis seu in ꝓirimorꝰ
cordib extruere satagerimꝰ. Neq aliquis hoc
qđ ait aggeus fubdario rege templi. ẽẽ. ia¬
cta fundamenta. contrariũ estimet huic sa¬
crȩ quã exponimꝰ hystorie. in qua scriptũ
est. scdo anno cyri regis fundatũ. ẽẽ a cem̃¬

Expanded text:
cor vestrum: Nunquid jam semen in germine est? cor vestrum: Nunquid jam semen in germine est? et adhuc vinea et ficus et malogranatum, et lignum olivae non floruit ex die ista Aggaei II? Quod veraciter fuisse praedictum, ipse exitus reruversitatibus fatigati, a labore sancto quiescant. Aderit namque divinum auxilium, quo coepta domus Domini in auditorum corde credendo ac bene vivendo compleatur. Adveniet architectis eisdem benedictio frugum vineae, fici, malogranati, et olivae, id est, abundantia copiosior spiritualium charismatum, quae absque ulla dubietate tanto nobis largius a Domino praestabitur, quanto diligentius habitaculum gloriae illius, sive in nobisipsis, seu in proximorum cordibus exstruere sategerimus. Neque aliquis hoc quod ait Aggaeus, sub Dario rege templi esse jacta fundamenta, contrarium aestimet huic sacrae quam exponimus historiae in qua scriptum est: Secundo anno regis Cyri fundatum esse a caeme
Abbreviated transcription (Latin):
quoq confluentib ad fidem popłis & ali¬
quando etiã his qͥ foris sunt paci illius fa-¬
uentib: sentores tudeor hoc ÷ illi qͥ sede
magisterii sunt digni. ęccłam suo cotidie
uł uerbo uł exemplo ȩdificant ac ꝓsꝑast̃
quia &si aliquando antiquus hostis im
in quib uincat. ac fugatis aduersariis
muros ueritatis extruat. Et ꝓsꝑabantir&¬
qđ si edificando tẽplo tnfisterent: mox do¬
nante dño & opus tpst̃i complerent. &¬
bonis quoq omnib ꝓ mercede deuotionis
largius abundarent. E quib est illud tacha¬
riȩ. Danus zdrobabel fundauert̃ domum
istã. & manus eiꝰ ꝑficient eã. & scietis quia
dñs exercituũ misit me ad uos. Hoc est
cũ uideritis templũ abtpso zorobabel a qͦ
est fundatũ esse ꝑͣfectũ: tunc intelligetis¬
me missũ a dño. & que locutus sũ ipso
mandante dixisse. Itẽ aggeus. Adie inqͥt
uicesima & quarta noni mensis. a die qua
fundam̃ta iacta sunt tẽpli dñi. ponite suꝑ

Expanded text:
quoque confluentibus ad fidem populis, et aliquando etiam ex his qui foris sunt, paci illius faventibus, seniores Judaeorum, hoc est illi qui sede magisterii sunt digni, Ecclesiam suam quotidie vel verbo vel exemplo aedificant ac prosperantur; quia etsi aliquandiu antiquus hostis imp in quibus vincat, ac fugatis adversariis muros veritatis exstruat. Et prosperabantur si aedificando templo insisterent, mox donante Domino, et opus ipsum complerent, et bonis quoque omnibus pro mercede devotionis largius abundarent. E quibus est illud Zachariae: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus perficient eam; et scietis, quia Dominus exercituum misit me ad vos . Hoc est, cum videritis templum ab ipso Zorobabel, a quo est fundatum, esse perfectum, tunc intelligetis missum a Domino, et quae locutus sum, ipso mandante, dixisse. Item Aggaeus: A die, inquit, vigesimo et quarto noni mensis, a die qua fundamenta jacta sunt templi Domini, ponite super
Abbreviated transcription (Latin):
quia mens electotũ gr̃a scĩ sp̃s illustrat᷑.¬
ut ad ꝑfectionẽ bonȩ oꝑationis ꝑueniat
cũ fide scẽ & indiuiduę trinitatis. sicq lȩ¬
tabunda dedicationẽ beatȩ retributionis
expectat. Et qm̃ hȩc ipsa retributio future
nr̃e solennitatis in tempore uniuersalis
resurrectionis. & in uisione eiusdẽ in quã
nunc cretimꝰ trinitatis ꝑficit᷑: recte domꝰ
dñi ñ solũ duodecimo mense. sed & tercia
eius die completa esse commemorat᷑. Quia
enĩ dñs tercia die refurrexit a mortuis: recte
nr̃a quoq resurrectio triduano potest nume¬
ro designari. De qua dicit ꝓpha. qͥa ipse

Expanded text:
quia mens electorum gratia Spiritus saquia mens electorum gratia Spiritus saut ad perfectionem bonae operationis perveniat cum fide sanctae et individuae Trinitatis, sicque laetabunda dedicationem beatae retributionis exspectat. Et quoniam haec ipsa retributio futurae nostrae solemnitatis in tempore universalis resurrectionis, et in visione ejusdem in quam nunc credimus Trinitatis perficitur, recte domus Domini non solum duodecimo mense, sed et tertia ejus die completa esse memoratur; quia enim Dominus tertia die resurrexit a mortuis, recte nostra resurrectio triduano potest numero designari, de qua dicit propheta: Quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
& de fisco regis. Oensis autẽ adar cuiꝰ die
tetia domꝰ dñt completa est. ipse ÷ qͥ apud
nos maitius uocat᷑. quẽ scriptura duo decimũ
annum iuxta cursũ limnę solet appellare.
Ns uacat a mysterio qd̃ domus dñi quae
septimo mense in ȩtficatione altaris cepta
est duodecimo est mense ꝑfecta. Coepta. ẽ
enim in iitio septumi mensis. qͥa omne
tendimus. Completa est autẽ duodecimu
ꝑficit᷑. Item duodenarius numerus ideo
ꝑfectionem rectȩ fidei & oꝑationis designat.
quia siue tria ꝑ quattuor. siue quattuor
ꝑtria multiplices. duodecim consuimabis.
Tria autẽ ad fidẽ merito ꝓpt̾ confessionẽ
sce trinitatis referunt᷑. quattuor ad opus
bonũ ꝓpt̾ totidẽ uirtutes excellentiores.
prudentiã. fortitudinẽ. tẽꝑantiã. & iusticiã.
Quarũ liber sapientiȩ in laudib ipsius
saprentiȩ ita meminit dicens. Sobrietatẽ
nis. Recte gͦ domus dñi septimo mense ui¬
choata. & duodecimo est ꝑfecta ac dedicata

Expanded text:
Mensis autem Adar, cujus die tertia domus Domini completa est, ipse est qui apud nos Martius vocatur, quem Scriptura duodecimum annum juxta cursum lunae solet appellare. Nec vacat a mysterio, quod domus Domini, quae septimo mense in aedificio altaris coepta est, duodecimo est mense perfecta. Coepta est enim initio septimi mensis; quia omne tendimus. Completa est autem duodecimo perficitur. Item duodenarius numerus ideo perfectionem rectae fidei et operationis designat, quia sive tria per quatuor, seu quatuor per tria multiplices, duodecim consummabis. Tria autem ad fidem merito propter confessionem sanctae Trinitatis referuntur; quatuor ad opus bonum, propter totidem virtutes excellentiores, prudentiam, fortitudinem, temperantiam, et justitiam; quarum liber Sapientiae, in laudibus ipsius sapientiae ita meminit, dicens: Sobrietatem nis . Recte ergo domus Domini septimo mense inchoata, et duodecimo est perfecta ac dedicata;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphanus antiquus uidelicet aduersarius
libentissime fauet uotis eoꝵ qui eccłam
ꝑsequuntur. & eã edificari ꝓhibent. Ha¬
bitant autẽ hostes ierusolimorũ in sa¬
maria quȩ interpretat᷑ custos. ñ quia prȩ¬
cepta fidei & ueritatis ulla ratione pos¬
sint custodire qͥ uisioni uerȩ pacis obstina.¬
ta mente ꝓbantur contratre. sed quia
ipsi custodiam penes se uirtutũ manere
iactant. quando aduersus moenia pacis ꝑ
heresim pugnant. Itaq exemplũ edicti
artarxersis regis lectũ est corã reũ beel¬
theem & samsai scriba & consiliariis eoꝵ.
& abierunt festini in ierłm ad iudeos. &
ꝓhibuierunt eos in brachio & robore. Tunc
intermissũ est opus domꝰ dr̃ in ietłm. &¬

Expanded text:
antiquus videlicet adversarius, libentissime favet votis eorum qui Ecclesiam persequuntur, et eam aedificari prohibent. Habitant autem hostes Hierosolymorum in Samaria, quae interpretatur custos; non quia praecepta fidei et veritatis ulla ratione possint custodire, qui visioni verae pacis obstinata mente probantur contraire, sed quia ipsi custodiam penes se virtutum manere jactant, quando adversus moenia pacis per haeresim pugnant. Itaque exemplum edicti Artaxerxis regis lectum est coram Reum, et Samsai scriba, et consiliariis eorum: et abierunt festini in Jerusalem ad Judaeos, et prohibuerunt eos in brachio et robore. Tunc intermissum est opus domus Domini
Abbreviated transcription (Latin):
aut sorores. aut patrẽ. aut matrẽ. aut uxo¬
rem aut filios. aut agros ꝓpt᷑ nom̃ meuĩ
centuplũ accipiet & uitam eternã possidebit.
Hoc autẽ holocaustũ uite continentioris
& sacratioris in altari dĩ isrł offenendũ. ẽ
quia ñ nisi ꝑ fidem reddẽptoris nr̃i botia
nr̃a oꝑa ut diximus dõ patri. ec̃ possunt
accepta. Nã diogenes & similes eiuis stulte
phylosophyȩ sequaces. qui cũ ꝓpria reliqͥs¬
sent. & nudã in scło ac pauꝑem uitam
gererent. dñm ñ sequebant᷑: holocaus tum
quidem facere uidebant᷑. sed hoc in alta¬
ri dĩ isrł non fecert̃. Qm̃ a suis quidem
se uoluptatib alienos reddidere. sed xp̃m
runt. De quo altari bene subdit᷑. Colloca¬
uerunt autẽ altare suꝑ bases suas. deter

Expanded text:
aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxoaut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros, propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit. Hoc autem holocaustum vitae continentioris et sacratioris in altari Dei Israel offerendum est, quia non nisi per fidem Redemptoris nostri, bona nostra opera, ut diximus, Deo Patsimiles ejus stultae philosophiae sequaces, cum propria reliquissent, et nudam in saeculo ac pauperem vitam gererent, Dominum non sequebantur. Holocaustum quidem facere videbantur, sed hoc in altari Dei Israel non fecerunt; quoniam a suis quidem se voluptatibus alienos reddiderunt, sed Chrrunt. De quo altari bene subditur: Collocaverunt autem altare super bases suas, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
hunc crucifixũ. In qͦ uidelicet altari holo¬
caustomata nr̃a hoc est cogitationes & oꝑa
ꝑfecta offerre debemus. Quia nimirũ itã
solum uota actionũ nr̃arum dõ patri pos¬
sunt esse placabilia. si sacramentis nr̃i re¬
demptoris participemus. si uirtute sp̃s ipsi
quasi igne sacro sc̃i altaris incendunua
Holo caustũ nanq totũ incensũ dicitur.
Quo nomine illa sacrificia uł hostias uo¬
cabant. ex quib nil in humanos usus cedere.
sed totũ dõ dari. & sacro igne consume pre¬
ceptum erat. Quib mystice illorũ uita
fideliũ exprimebat᷑: qui nil ꝓpriũ queren¬
tes. om̃e qđ uiuunt in famulatũ interni
arbitri impendunt. Qui ñ solũ uoluptates
animȩ siue corpotis sui ꝓ dõ calcare. sed
& ipsã animã ꝓ illo ponere gaudent.
Qui possunt dicere cũ apłis. ecce nos reli¬
quimus om̃ia. & secuti sumus tẽ. Quid gͦ
erit nobis: De quib & ipse respondens
& om̃is inqͥt qui reliquit domũ. uł fr̃s

Expanded text:
hunc crucifixum . In quo videlicet altari holocaustomata nostra, hoc est cogitationes et opera perfecta, offerre debemus; quia nimirum ita solummodo vota actionum nostrarum Deo Patri possunt esse placabilia, si sacramentis nostri Redemptoris participemus, si virtute Spiritus ipsius quasi igne sacrosancti altaris incendimur; holocaustum namque totum incensum dicitur, quo nomine illa sacrificia vel hostias vocabant, ex quibus nil in humanos usus cedere, sed totum Deo dari, et sacro igne consumi praeceptum erat. Quibus mystice illorum vita fidelium exprimebatur, qui nihil proprium quaerentes, omne quod vivunt, in famulatum interni arbitri impendunt. Qui non solum voluptates animae sive corporis sui pro Domino calcare, sed et ipsam animam pro illo ponere gaudent, qui possunt dicere cum apostolis: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te; quid ergo erit nobis ? De quibus et ipse respondens: Et omnis, inquit, qui reliquerit domum, vel fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
legis & opuis diei in die suo facere. inter¬
posuit ꝑ orcdinẽ: quia nimitũ quicqͥd
in obsequius siue diuint seu fraterni amo¬
ris inorlinate gerit᷑. meritũ suȩ ꝑfectio¬
nis amittit. Honor enĩ regis iudicium
diligit. Ilam quȩcunq in honorẽ sumint
regis deuote agimus: certi necesse est dis¬
cretione iudicu quando uł quantũ sint
agenda distinguamus. ne si rectũ opꝰ nr̃m
minus ordinate agimus normã eius recti¬
tudinis deprauemus. Hec nob̾ solennia
tabernaculorũ. hoc est soenophegiȩ mysti¬
ce celebranda paulus tnsinuabat: cũ int̾
predicantũ scenofactoriȩ arti uacabat.
Faciebat enĩ scenomata. id÷ tabernacula.
ut & se ipsũ incolam. ce̾ mundi ac ꝑegri¬
num doceret. & eos qͦs erudiebat ad pere¬
grinandũ in hac uita. in futuro autem
patriã expectandã sꝑandamq institueret.
Tabernaculis nanq ꝑegrinantes uł ter
agentes uta solem. Quod in hac utta scõs

Expanded text:
legis, et opus diei in die suo facere, interlegis, et opus diei in die suo facere, interposuit, Per ordinem; quia nimirum quidquid in obsequiis sive divini seu fraterni amoris inordinate geritur, meritum suae perfectionis amittit. Honor enim regis judicium diligit ; nam quaecunque in honorem summi regis devote agimus, certe necesse est discretione judicii, quando vel quantum sint agenda distinguamus; ne si rectum opus nostrum minus ordinate agimus, normam ejus rectitudinis depravemus. Haec nobis solemnia tabernaculorum, hoc est Scenopegiae mystice celebranda, Paulus insinuabat, cum inter praedicandum scenofactoriae arti vacabat . Faciebat enim scenomata, id est, tabernacula, ut et seipsum incolam esse mundi, ac peregrinum doceret, et eos quos erudiebat, peregrinandum in hac vita, in futuro autem patriam exspectandam sperandamque institueret. Tabernaculis namque peregrinantes vel iter agentes uti solemus; quod in hac vita sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
nos in hoc mundo ac uiatores: alteriꝰ autẽ
Cuius in memoriã spei & ꝓmissionis septimno
mense debemus in tabernaculis manere.
mundũ uelut extraneũ arentẽq deserere.
ac fixa intentione ad immarcescibilia pa¬
radysi gaudia ꝓꝑare. Et hoc nos septem
dieb. hoc . ẽ. toto tẽpore uite p̾sentis quȩ
totidem dieb circũagitur indesinenter fa¬
cere oportet. singulisq dieb huiꝰ ebdoma¬
dis holo caustũ facere debemus. & opus di¬
ei in die suo. Holocaustũ uidelieet. hoc ÷
oblationẽ totã incensã in his quȩ addi¬
uinum seruiitiũ ꝓprie ꝑtinent. ut sunt
orationes & ieiunta. Opus uͦ diei in die
suo: in illis quȩ ad obsequiuꝰ frãtne dile¬
stionis attinent: ut est esurienti panẽ.
potũ sicienti. algenti uestẽ hospitiũ pere¬
grino. infirmo uisitationẽ. sepulturam
mortuo. erranti doctrinã. dolenti solatiũ
ministrare. Et bene cũ diceret eos holo¬
ciustum dieb singulis scd̃m pteceptũ

Expanded text:
erius autem Cujus in memoriam spei et promissionis, septimo mense debemus in tabernaculis manere, mundum velut extraneum urgentemque deserere, ac fixa intentione ad immarcescibilia paradisi gaudia properare; et hoc nos septem diebus, hoc est toto tempore vitae praesentis, quae totidem diebus circumagitur, indesinenter facere oportet, singulisque diebus hujus hebdomadis holocaustum facere debemus et opus diei in die suo; holocaustum videlicet, hoc est oblationem totam incensam, in his quae ad divinum servitium proprie pertinent, ut sunt orationes et jejunia. Opus vero diei in die suo, in illis quae ad obsequium fraternae dilectionis attinent; ut est esurienti panem, potum sitienti, algenti vestem, hospitium peregrino, infirmo visitationem, sepulturam mortuo, erranti doctrinam, dolenti solatium ministrare. Et bene cum diceret eos holocaustum diebus singulis secundum praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
eufraten. intra quẽ assyria est. Qui me¬
rito riuũ scĩ baptismatis insinuat. uł
quia unus de quattuor fluminib est
quȩ de uno paradysi fonte orientia totũ
orbem irrigant. in figura nimirum
quattuor euangłistarũ. qͥ ab uno fonte
uitȩ id÷ dño saluatore inspirati. consona
uoce gentib cunctis lauacrũ salutis pre¬
dicant. uł qd eufrates frugifer interpre¬
tatur. Qđ uocabulũ aptissime congruit
illi sacramento. quo orbis ablutus &
scĩficatus fructũ animarũ tricenũ. sexa¬
genum. & centenũ dõ gignere consueuit.
Querit gͦ rex ꝑsarũ qui interpretant᷑
tẽptantes possessionẽ transfluuiũ : cum
antiquus hostis excitatis tẽptationum
incursib ȩcłẽ fines itrumpe. & eos
etã qui sacio sunt fontẽ redempti sibi sub¬
uigare conatur. luuant eũ samarite. cũ
imptignantes eccłam heretici ꝓ regno dia¬
boli militant. Et quasi dolentes dicurT.
qͣm si ciuitas illa edificata fuerit & mu¬

Expanded text:
Euphratem, intra quem Syria est. Qui merito rivum sancti baptismatis insinuat, vel quia unus de quatuor fluminibus est, quae de uno paradisi fonte orientia totum orbem irrigant; in figuram nimirum quatuor evangelistarum, qui ab uno fonte vitae, id est, Domino Salvatore inspirati, consona voce gentibus cunctis lavacrum salutis praedicant; vel quia Euphrates frugifer interpretatur; quod vocabulum aptissime congruit illi sacramento, quo orbis ablutus et sanctificatus, fructum animarum tricenum, sexagenum, et centenum Deo gignere consuevit. Quaerit ergo rex Persarum, qui interpretantur tentantes, possessionem trans fluvium, cum antiquus hostis, excitatis tentationum incursibus, Ecclesiae fines irrumpere, et eos etiam qui sacro sunt fonte redempti, sibi subjugare conatur. Juvant eum Samaritae, cum impugnantes Ecclesiam haeretici, pro regno diaboli militant, et quasi dolentes dicuntur: Quoniam si civitas illa aedificata fuerit, et mu
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiens uecuit ierłm ac templũ construi.
iosephus pritat. eẽ cambisen filiũ ꝙ̃ri. qͥ
post patiẽ triginta annis imꝑio functũ
ipse octo annis regnauit. & post eũ magi
uno anno regnantes dariũ filiũ hystaspi
regni habuere successorẽ. Cuius scđõ anno
misereberis terłm & urbiũ iuda quib
uatus es: Iste septuagesimus annus est.
Asstierus autẽ cui parit̃ epła accusationis
missa dicit᷑. ideo fortasse an aliqͥd rescripse¬
rit aut responderit tacetur: quia uel
eodem quo regnare coepit anno decedens
artarxersi potius apicẽ regnandi. & hec
curandi reliquit: uł contẽporaneus qui¬
dem erat artarxersi. sed quasi minoris
potentie illũ magis hȩc tractare ac decer¬
nere ꝑmisit. Hoc est ȩxemplar epłẽ quam¬
miserunt ad euͦ. Artarxersi regi. serui au
qui sunt transfluuiũ salutẽ dicunt.
Notũ sit regi qͥa iudei qͥ ascenderunt
Sa te ad nos uenerunt in ierłm ciuitatem
rebellẽ & pessimã quã edificant. extruentes

Expanded text:
ns, vetuit Hierusalem ac templum construi, Josephus putat esse Cambysen filium Cyri, qui post patrem triginta annis imperio functum ipse octo annis regnavit; et post eum Magi, uno anno regnantes, Darium filium Hystaspis regni habuere successorem. Cujus secundo annmisereberis Hierusalem et urbium Juda, quibus iratus es? Iste septuagesimus annus est . Assuerus autem, cui pariter epistola accusationis missa dicitur, ideo fortasse an aliquid rescripserit, aut responderit, tacetur, quia vel eodem quo regnare coepit anno decedens, Artaxerxi potius apicem regnandi, et haec curandi reliquit; vel contemporaneus quidem erat Artaxerxi, sed quasi minoris potentiae illum magis haec tractare ac decernere permisit. Hoc est exemplar epmiserunt ad eum: ARTAXERXI REGI, SERVI TUI, VIRI QUI SUNT TRANS FLUVIUM, SALUTEM DICUNT. Notum sit regi, quia Judaei, qui ascenderunt a te ad nos, venerunt in Jerusalem civitatem rebellem et pessimam, q
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dõ consecret᷑ sanandus. sed ut consecra¬
tos dõ altos ex familiaritate corrumpat
acrius inde damnandus: Sic fecit symoꝵ
ille magus qͥ baptismũ ui ȩccła. ñ ob suȩ
studiũ saluationis. sed ut res ęccłe certits
ex uicinitate dinosceret: accepit. Qđ exitu
ipso ꝑdocuit. cũ ȩccłam quam in persona
ficti fr̃is nequiuit. in ꝑsona aꝑti hostis
acerbissime turbauit. Sequit᷑. Et dixit eis

Expanded text:
ipse Deo consecretur sanandus, sed ut consecraipse Deo consecretur sanandus, sed ut consecratus Deo alios ex familiaritate corrumpat, acrius indamnandus? Sic fecit Simon ille Magus , qui baptismum in Ecclesia, non ob suae studium salvationis, sed ut res Ecclesiae certius ex vicinitate dignosceret, accepit; quod exitu ipso perdocuit, cum Ecclesiam, quae in persona ficti fratris nequit, in persona aperti hostis acerbissime turbavit. Sequitur: Non es
Abbreviated transcription (Latin):
nos immolauimus uictimas ex dieb asa¬
raddan regis assur. qͥ adduxit nos hũo.
lmmolastis uictimas sed immundas. quia
ñ renunciastis idolis. Que enĩ participatio
iusticie cũ iniquitate: Aut quȩ societas
luci ad tenebras: Que autẽ conuentio xr̃i
ad belial: Intrastis nanq terrã filiorũ
isrł ñ a iosue introducti. ñ terusolimoꝵ
imꝑio subditi. sed a rege ꝑfido: abhos te
popłi dĩ in terrã eius adducti. ñ ut iN
hac dño. sed eidẽ regi aduersario seruiatis.
Sic &enĩ heretici. sic falsi catholici cũ pacẽ
impugnant: abierusolimorũ st̃ regno
ꝓrsus extranei. & ad gentiliũ magis quor
peccata ñ desert̃ sortẽ ꝑditã ꝑtinent.
Immo ut aꝑtius dicã. tales non dÑio
iisU sed diabolo duce cuiꝰ figurã asaraddax
rex assur tenuit. scẽ ęccłe fines introeunt.
Quo enĩ nisi diabolo instigante agitur.
cũ quis sacram̃ta ęccłe ꝑcipit. ñ ut ꝑ hec

Expanded text:
nos immolavimus victimas ex diebus Assnos immolavimus victimas ex diebus Assorhaddan regis Assur, qui adduxit nos huc. Immolastis victimas, sed immundas; quia non renuntiastis idolis. Quae enim participatio justitiae cum iniquitate? aut quae societas lucis ad tenebras? quae autem conventio Christi ad Belial ? Intrastis namque terram filiorum Israel, non a Josue introducti, non Jerosolymorum imperio subditi, sed a rege perfido, ab hoste populi Dei, in terram ejus adducti, non ut in hac Domino, sed eidem regi adversario serviatis. Sic etenim haeretici, sic falsi catholici, cum pacemimpugnant, ab Jerosolymorum sunt regno prorsus extranei, et ad gentilium magis, quorum peccata non deserunt, sortem perditam pertinent; imo, ut apertius dicam, tales non Domino Jesu, sed diabolo duce, cujus figuram Assorhaddan rex Assur tenuit, sanctae Ecclesiae fines introeunt. Quo enim nisi diabolo instigante agitur, cum quis sacramenta Ecclesiae percipit, non ut per haec
Abbreviated transcription (Latin):
quęrimus dm̃ ur̃m : cũ affatant here¬
tici auctoritatẽ sibi predicando eque
inter catholicos tribui. ꝓmittentes se unã
eandẽq cũ eis rectȩ fidei & oꝑationis te¬
nere ac diligere castitatẽ. quatmꝰ accepta
potestate docendi in medio boni seminis
a quo apłis paulus cognom̃ accepit. ut
sꝑmologus id ÷ semini uerbius dicereguR.
Manta nequã doctrine occulte int̾serarT.
Sic fecere quidã in niceno concilio. qui
recte fidei int̾ catholicos patres ñ catholica
mente subscripsert̃. Ut quo fidelib famili¬
arius essent admixti: eo recipiende ꝑfidie
arrianȩ liberius locũ struerent. Sic pela¬
gius in concilio palestino heresim suã qua
gram dt̃ acerrime impugnabat. confessio¬
ne & scripto nͦ & animo anathematizauit.
ne ipse a catholicis sacerdotib anathemati-¬
ratus locũ docendi in ȩccła ac suũ errorẽ
seminandi facciltatẽ amitteret. Ecce inqͥcii t̃

Expanded text:
quaerimus Deum vestrum, cum affectant haerequaerimus Deum vestrum, cum affectant haeretici auctoritatem sibi praedicandi aeque inter catholicos tribui, promittentes se unam eamdemque cum eis rectae fidei et operationis tenere ac diligere castitatem, quatenus accepta potestate docendi in medio boni seminis, a quo apostolus Paulus cognomen accepit, ut spermologos, id est, seminiverbius diceretur, zizania doctrinae occultae interserant. Sic fecere quidam in Nicaeno concilio, qui recte fidei inter catholicos Patres non catholica mente subscripserunt; ut quo fidelibus familiarius essent admixti, eo recipiendae perfidiae Arianae liberius locum struerent. Sic Pelagius in concilio Palaestino haeresim suam, qua gratiam Dei acerrime impugnabat, confessione et scripto non ex animo anathematizavit, ne ipse a catholicis sacerdotibus anathematizatus, locum docendi in Ecclesia, ac suum errorem seminandi facultatem amitteret. Ecce inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
hǫstoria quia hostes iudȩ & beniamiri
samaritas dicit. quos captiuatis decẽ tribu¬
bus rex assyriorũ de diuersis gentiũ po¬
pulis. in citutates eorꝰ & terras transtulit.
Qui post modũ accepta lege di. & hanc
ex parte seruabant. & nichilominꝰ eisdẽ
quib antea simulachris seruiebant.
Hi gͦ quia ueros dĩ cultores abominabat
polliciti sunt eis auxiliũ oꝑis. ut
societatẽ recepti possent inferre dispen¬
dium. Facile autẽ cui uis patet. qͥa tales
popłi falsos fr̃s hoc est herecicos & malos
catholicos figuraliter exprimunt. Qui
hostes sunt uide hoc est confessionis &
laudis. quã eccła dño in pͣsenti ꝑ fidẽ
rectã & oꝑa fide digna offert. Hostes qͦq
beniamin hoc est filii dexterae. dũ eos
qui se atidiunt a sorte segregant popłi
fidelis. qͥ ad dexterã iudicis in futuro.
benedictionẽ est & regnũ ꝑcepturus et̃nũ.
Tales gͦ dicunt ad zorobabel & principes
patrũ. edificemꝰ uobiscũ.: quia ita ut uos

Expanded text:
historia; quia hostes Judae et Benjamin Samaritas dicit, quos captivitatis decem tribubus rex Assyriorum de diversis gentium populis in civitates eorum et terras transtulit. Qui postmodum accepta Dei lege, et hanc ex parte servabant, et nihilominus eisdem quibus antea simulacris serviebant. Hi ergo, quia veros Dei cultores abominabantur, polliciti sunt eis auxilium operis, ut in societatem recepti possent inferre dispendium. Facile autem cuivis patet quia tales populi falsos fratres, hoc est haereticos et malos catholicos figuraliter exprimunt. Qui hostes sunt Judae, hoc est confessionis et laudis, quam Ecclesia Domino in praesenti per fidem rectam et opera fide digna offert. Hostes quoque Benjamin, hoc est filii dexterae, dum eos qui se audiunt, a sorte segregant populi fidelis, qui ad dexteram Judicis in futuro benedictionem est et regnum percepturus aeternum. Tales ergo dicunt ad Zorobabel et principes patrum, Aedificemus vobiscum, quia ita ut vos
Abbreviated transcription (Latin):
Accusant eos ad reges. cũ pͥncipũ quoq
t̾renorũ contra ęccłam prȩsidia conquurt̃.
Quti quantũ neceant fidei: tẽpore arrianȩ
ꝑfidie luce clarius innotuit. In regno au¬
tem assueri. principio regni eius. scripse¬
runt accusationẽ aduersũ habitatores
uide & ierłm. Et in dieb artarxersis
scripsit beselam mitridatis & tabel. &
reliqui qui erant in consilio eor ad artar¬

Expanded text:
Accusant eos ad reges, cum principum quoque Accusant eos ad reges, cum principum quoque terrenorum contra Ecclesiam praesidia conquirunt. Quod quantum noceat fidei, tempore Arianae perfidiae luce clarius innotuit. CAPUT tem Assueri, in principio regni ejus, scripserunt accusationem adversus habitatores Judae et Jerusalem. Et in diebus Artaxerxis scripsit Beselam Mithridates, et Thabeel, et reliqui qui erant in consilio eorum, ad Arta
Abbreviated transcription (Latin):
ctio uerborũ. Quia consiliarios quidem
dicit dato precio conductos aduersum
instauratores tẽpli ut destrueret᷑ consiliũ
lium ut aboꝑe cessarent. priusquã scripta
ad artarxersen epła accusationis ipso u¬
tempore cyri oꝑi coepto quãiuis segniꝰ iusto
instabant. illo a itẽ mortuo ñ consiliis
prauis impediti sed aꝑta sunt impugna-¬
tione aboꝑando tepulsi. Non enĩ audebunł
hostes uiuente adhuc cyro qui opꝰ illud
fieri iusserat. aꝑte obluctando quãuis
occulte suggerendo uel consiliando edictis
illius contratre. Inꝓmptu est autẽ allego¬
ricus sensus. quia eccłam heretici prout̃
temporis opporiunitas arriserit. nunc
consiliis malignorũ dogmatũ. ñc acer-¬
biore gladiorũ pugna insequunt᷑. &
aliquando etiã uffragio gentiliũ pͥncipũ
eam uexare ñ metuunt. Impedtunt enĩ
retardant. Des uere nitunt᷑ consilium
oꝑandi: cũ etia animos eoꝵ abintentione
tpsa bonȩ actionis reuocare satagunt:

Expanded text:
ctio verborum; quia consiliarios quidem, dicit, dato pretio conduxerunt adversum instauratores templi, ut destrueretur consilium se, aut quod opere cessarent, priusquam scripta ad Artaxerxen epistola accusationis, ipso jutempore Cyri operi coepto, quamvis segnius justo, instabant; illo autem mortuo, non consiliis pravis impediti, sed aperta sunt impugnatione ab operando repulsi. Non enim audebant hostes, vivente adhuc Cyro, qui opus illud jusserat fieri, aperte obluctando, quamvis occulte suggerendo vel consiliando, edictis illius contraire. In promptu est autem allegoricus sensus: quia Ecclesiam haeretici, prout temporis opportunitas artiserit, nunc consiliis malignorum dogmatum, nunc acerbiore gladiorum pugna insequuntur, et aliquando etiam suffragio gentilium principum eam vexare non metuunt. Impediunt enim retardant. Destruere nituntur consilium operandi, cum etiam animos eorum ab intentione ipsa bonae actionis revocare satagunt.
Abbreviated transcription (Latin):
crescit parit̾ inuidia malor. neq un¬
quam int̃ arigm̃ta piorũ deert̃ tẽptam̃ta
prauor. qͥ uel bonũ ficte ostentando uł
aꝑte malt̃ ingerendo scõs ledere conet᷑
iude & beniamin quia filii captiuitatis
edificarent templũ dño dõ isrł. Et acce¬
dͥentes ad zorobabel & ad pͥncipes patrũ:
dixert eis. E dificemus tiobiscũ. quia ita
ut uos querimtis dm̃ ur̃m. Ecce nos in¬

Expanded text:
crescit pariter invidia malorum, neque uncrescit pariter invidia malorum, neque unquam inter augmenta piorum deerunt tentamenta pravorum, qui vel bonum ficte ostentando, vel aperte malum ingerendo, sanctos laedere conentur, Judae et Benjamin quia filii captivitatis aedificarent templum Domino Deo Israel; et accedentes ad Zorobabel et ad principes patrum, dixerunt eis: Aedificemus vobiscum quia ita ut vos, quaerimus Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ac ditissimũ tyri regẽ habens adiutorẽ:
hoc cũ artificib doctissimis ꝓut uoluit
feit. Itẽ maior erat gła domus illius
nouissimȩ quã pͥmȩ: quia in priote do-¬
mo cultores ueteris testamenti legis &
ac regni celestis euangelizabant introitũ.
Sed & in rrecdificatione templi sp̃ualis.
nascitita. Gaudent nanq doctores sc̃i N
salute poenitentiũ: lugent quia unquã
poenitenda cõmiserint. & non semꝑ ir
auctoris sui uoluntate ꝑstiterint. Exul¬
tant ipsi de sua salutẽ qui ꝑ poeniten¬
tam a morte animę surrexerunt.
lugent se uriquã peccando uitã animȩ
ꝑdidisse. Lȩtant᷑ & neophiti gr̃a sui
redẽptoris se esse collestos: dolent se cum
toto genere humano in pͥmo parente
perisse. & quasi corrupto abhostib tem¬
pło dĩ statu uidelicet corporis & anime
immortalis. in babylonẽ id÷ confusionẽ
presentis exilii se fuisse transmigratos.
Uerũ qutia crescentib bonorũ ꝑfectib

Expanded text:
ac ditissimum Tyri regem habens adjutorem, ac ditissimum Tyri regem habens adjutorem, hoc cum artificibus doctissimis, prout voluit, fecit. Item major erit gloria domus illius novissimae quam primae; quia in priore domo cultores Veteris Testamenti, legis et ac regni coelestis evangelizabant introitum. Sed et in reaedificatione templi spiritualis nascitur. Gaudent namque doctores sancti in salute poenitentium; lugent, quia unquam poenitenda commiserint, et non semper in Auctoris sui voluntate perstiterint. Exsultant ipsi de sua salute qui per poenitentiam a morte animae surrexerunt; lugent se unquam peccando vitam animae perdidisse. Laetantur et neophyti gratia sui Redemptoris se esse collectos; dolent se cum toto genere humano in primo parente perisse, et quasi corrupto ab hostibus templo Dei, statu videlicet corporis et animae immortalis, in Babylonem, id est, confusionem praesentis exsilii se fuisse transmigratos. Verum quia, crescentibus bonorum profectibus,
Abbreviated transcription (Latin):
eleuabant uocẽ. Qui uiderant templuꝰ
prius. fundato & hoc templo corã oculis
sius: partim fletus. partim gaudii uoces
emitcebant. Gaudii quidem: quia tẽplũ
dñi qđ gestructũ fuerat iã restaurari coe¬
pisset Fletus uͦ: quia dolebant cernentes
quantũ pauꝑies ceptus illius tẽporis a
magnificentissima quondã salomonis po¬
tentia: qua pricis templũ fundatũ. ẽ dista¬
ret. Letabant᷑ multũ: quia soluti ã capti¬
uitate templũ reȩdificandi facultatẽ accẽ¬
ꝑant. sed flebant uoce magna: qͥa prius
templũ obsua scelera nouerant esse dirutũ.
cuius nec magnitudinẽ ipsi nec decorem
ullatenus equtꝑare ualebant. Nã qͦd ꝓpħa
nem uł ornatũ domus. sed ad rem ipsã
ptinet. Quia maioris miraculi & eui¬
dentioris erat diuine uirtutis. qđ pauce
captiuorũ reliqtus inimicis etiã resisten¬
tibus tantũ optis ꝑficere ualuert̃. Quan
quã rex opuilentissimus nullũ om̃i modiᷤ
habens aduersartũ. unmo potentissimũ

Expanded text:
Levitis, etc. Qui viderant templum prius fundatum, et hoc templum coram oculis suis, partim fletus, partim gaudii voces emittebant. Gaudii quidem, quia templum Domini, quod destructum fuerat, jam restaurari coepisset. Fletus vero, quia dolebant, cernentes quantum paries coeptus illius temporis a magnificentissima quondam Salomonis potentia, qua prius templum fundatum est, distaret. Laetabantur multum, quia soluti a captivitate, templum reaedificandi facultatem acceperant. Sed flebant voce magna, quia prius templum ob sua scelera noverant esse dirutum, cujus nec magnitudinem ipsi, nec decorem ullatenus aequiparare valebant Nam quia propheta nem vel ornatum domus, sed ad rem ipsam pertinet; quia majoris miraculi, et evidentioris erat divinae virtutis, quod paucae captivorum reliquiae inimicis etiam resistentibus tantum opus perficere valuerunt, quam quod rex opulentissimus, nullum omnino habens adversarium, imo potentissimum
Abbreviated transcription (Latin):
regis isrł: cũ ipsius dñi & saluatoris ea
que ꝑ carnẽ gessit oꝑa diligent᷑ conside¬
rare. & in quantũ sufficiunt imitari sa¬
tagunt. Plurimi etiã de sacerdotib & leui¬
rant templũ prius. cũ fundatũ esset &

Expanded text:
regis Israel, cum ipsius Domini et Salvatoris ea regis Israel, cum ipsius Domini et Salvatoris ea quae per carnem gessit opera diligenter considerare, et in quantum sufficiunt imitari satagunt. Plurimi etiam de sacerdotibus et Levirant templum prius f
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt. Iuxta mysticũ uͦ sensũ fundato a
cementariis tẽplo dñi stant sacerdotes iN
ornatu suo cum tubis: cũ conuersis aber¬
rore peccatorib & fundata in corde illors
fide ac dilectione xp̃i. congaudent om̃s
qͥ audiunt ȩccłarũ magistri. seq ipsos sol-¬
lertius oꝑib bonis ornantes tubis doctrine
salutaris insonant. quatenꝰ & exemplo uir¬
tutum & hortamento sermonũ adiuuert̃
bona coepta eoꝵ. qui uł nuꝑ ipsi poeniten¬
do ad gr̃am xp̃i conuenere. uel nuꝑ alios
ad gr̃am xp̃i docendo conuertere. Stant &
leuite ut laudent dm̃ in cimbalis: cũ etiã
sccdi ordinis ministri ad informationem
neophitorũ piis actib suo conditori deseruri
unt. & hoc in mutue dulcedine caritatis.
Cymbala nanq que se inuicẽ tangunt.
ut resonent: aptissime oꝑa carctatis expͥmtrł.
quib alterutrũ sẽ scĩ ad laudẽ sui ęxuast̃
auctoris. Laudant etiã illũ ꝑ manũ dd̃

Expanded text:
di sunt. Juxta mysticum vero sensum, fundato a di sunt. Juxta mysticum vero sensum, fundato a caementariis templo Domini, stant sacerdotes in ornatu suo cum tubis, cum conversis ab errore peccatoribus, et fundata in corde illorum fide ac dilectione Christi, congaudent omnes qui audiunt Ecclesiarum magistri; seque ipsos solertius operibus bonis ornantes, tubis doctrinae salutaris insonant, quatenus et exemplo virtutum, et hortamento sermonum adjuvent bona coepta eorum qui vel nuper ipsi poenitendo ad gratiam Christi convenire, vel nuper alios ad gratiam Christi docendo convertere. Stant et Levitae, ut laudent Deum in cymbalis, cum etiam secundi ordinis ministri ad informationem neophytarum piis actibus suo Conditori deserviunt, et hoc in mutuae dulcedine charitatis. Cymbala namque, quae se invicem tangunt ut resonent, aptissime opera charitatis exprimunt, quibus alterutrum se sancti ad laudem sui excitant auctoris. Laudant etiam illum per manum David