comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pus. ante ipsam urbem portãq collina
adhorã diei noua signa contulit. grauis¬
simoq bello tandem ucit. O ctoginta
miliã hominũ ibi fusa dicuntur xi.
sese dediderunt. Reliquã multitudi¬
nem infugã uersam insatiabilis uic¬
torũ ciuium ira consũpsit. Silla mox
ut urbem uictor intrauit. iiII. milia
hominũ qui se ꝑ legatos dediderunt
contra fas contraq fidẽ datã inerme
securosq int̃fecit. Plurimi tunc quos
ut non dicã in nocentes. sed & iam
ipsius sillanȩ partis occisi sunt. quos
fuisse plus nouẽ milibus ferunt.
Ita libere perurbẽ cȩdes ꝑcussoribus
passim uagantib ut quemq uel ira
uel prȩdã sollicitabat coagitabat.
Igitur cunctis iam quod singuli time¬
bant aꝑte frementibus quintꝰ catu¬
lus palam sillȩ dixit. Cum quibus
tandem uicturi sumus. simbello
armatos. in pace iermes occidimꝰ
une silla auctore lucio forsidio
primi prlari primus infamem tabi

Expanded text:
piis, ante ipsam Urbem portamque Collatinam piis, ante ipsam Urbem portamque Collatinam ad horam diei nonam signa contulit, gravissimoque praelio tandem vicit; octoginta millia hominum ibi fusa dicuntur, duodecim millia sese dediderunt; reliquam multitudinem in fugam versam insatiabilis victorum civium ira consumit. Sylla mox atque Urbem victor intravit, tria millia hominum, qui se per legatos dediderant, contra fas contraque fidem datam, inermes securosque interfecit. plurimi tunc quoque, ut non dicam innocentes, sed etiam ipsius Sullanae partis occisi sunt, quos fuisse plus quam nouem milia ferunt. ita liberae per. Vrbem caedes, percussoribus passim uagantibus ut quemque uel ira uel praeda sollicitabat, agitabantur. igitur cunctis iam quod singuli timebant aperte frementibus Q. Catulus palam Sullae dixit: cum quibus tandem uicturi sumus, si in bello armatos, in pace inermes occidimus? tunc Bulla auctore L. Fursidio primipilari primus infamem i
Abbreviated transcription (Latin):
erudelissime. occidit. corpora interfesto¬
rũ percarnifices uneo tracta atq intibo¬
rim missa sunt. Nodem tempore silie
duces plurima proelia aduersũ mariana
partes. infelicissima felicitate gesserin
Nam &e quintꝰ metellus carrinaties copias
cicidit. & castra ꝑuasit. & gneus pom¬
penus carbonis equitatũ grauiter truo¬
dauit. Scille & iam & maru ad olesae¬
tis maximũ tunc preliũ. apud sacri¬
pontũ fuit. In quo de exercitu marii
seripsit. Pompeius carbonẽ &iam castrs
exiuit. fugientẽq insecutꝰ nunc cedendo
nunc addeditionẽ cogendo. plurima
oxercitꝰ parte priuauit. Metellus nor¬
bani agnien oppressit. ubi .uiiii. milia¬
marianȩ partis occisa sunt. Hucullus
cũ aquintio obsideretur erupit & it
pentina pugna obsessorem deleuit ex¬
encitũ. Namꝰ plus quã decẽ milia. ibite
eesa referuntur. Silla deinde cũ cãponio
samnitiũ duce & carrinatis reliquis co¬

Expanded text:
crudelissime occidit. Corpora interfectocrudelissime occidit. Corpora interfectorum per carnifices unco tracta, atque in Tiberim missa sunt. Eodem tempore Sullae duces plurima praelia adversus Marianas partes infelicissima felicitate gesserunt. Nam et Q. Metellus Carrinatis copias cecidit, et castra pervasit, et Cn. Pompeius Carbonis equitatum graviter trucidavit. Sullae etiam et Marii adolescentis maximum tunc praelium apud Sacriportum fuit, in quo de exercitu Marii scribit. Pompeius Carbonem etiam castris exuit, fugientemque insecutus, nunc caedendo, nunc ad deditionem cogendo, plurima exercitus parte privavit. Metellus Norbani agMarianae partis occisa sunt. Lucullus cum a Quinto obsideretur, erupit, et repentina pugna obsessorem delevit exercitus. Nam plus quam decem millia ibi tunc caesa referuntur. Sylla deinde cum Campanio  Al., Lamponio Samnitum duce, et Carinatis reliquis co
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitata militibusq circũdata. inei¬
mis excinct est. Cesa sunt illa dic
inforo urbis octo milia fugitiuorat
demq cinna quarto consul ab exercitu
suo interfectꝰ ẽ. Interea residui sena¬
torũ qui potentiã cinnę. marii crudeli¬
tatẽ. insaniã fimbriȩ. sertoruiq audaci¬
am fuga euaserunt. transuccti ingre¬
ciã coegere precibus sillam. ut periꝰ¬
clitantiꝰ immoiam poeno ꝑdite patrie
opẽ ferr&. Igitur silla mox ut cam¬
panũ litꝰ attig̾it. norbanũ consulem
proelio oppressit. Septem milia
tunc romanorum romani interfece¬
runt. sex milia eorũdẽ ab hisdem
te ceciderunt. Fabius uero adrianus
cui imperiũ pro prȩtore erat. regnũ
a fricȩ seruorũ manu affectans ado¬
minis corũ apud uticam congestis
sarmentis. cum om̃i familia inꝰ censusẽ.
Damasippus prętor incentore mario
consule. quintũ scrouolã carbonem
incuriã quasi ad consulandũ uocatos

Expanded text:
sollicitata, militibusque circumdata, inersollicitata, militibusque circumdata, inermis extincta est. caesa sunt illa die in foro Vrbis octo milia fugitiuorum, idemque Cinna quarto consul ab exercitu suo interfectus est. Interea residui senatorum, qui potentiam Cinnae, Marii crudelitatem, insaniam Fimbriae Sertoriique audaciam fuga euaserant, transuecti in Graeciam coegere precibus Sullam, ut periclitanti immo iam paene perditae patriae opem ferret. igitur Sulla mox ut Campanum litus attigit, Norbanum consulem proelio oppressit: septem milia tunc Romanorum Romani interfecerant, sex milia eorundem ab isdem te ceciderunt. Fabias uero Hadrianus, cui imperium pro praetore erat, regnum Africae seruorum manu adfectans, a dominis eorum apud Vticam congestis sarmentis cum omni familia uiuus incensus est. Damasippus prconsule, Q. Scaevolam, C. Carbonem, in curiam quasi ad consultandum vocatos,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid utilitatis subtraxisse causȩ. quã
tantũ horroris ingessisse notitiȩ siue
peritis hȩc siue imperitis obiciebantur¬
ariusiari. Siquidem deciuib & de ma¬
ioribus nr̃is hȩo loquimur qui his exa¬
gitati malis. tam ab ominada gesserunt.
Oequib & iam auditis posteri per hor¬
roscunt. qui profecto nolunt ista nimis
exaegerari. aut sufficientis notitie
moaefatione si sciunt aut miscricordi
reuerendi contomplatione si ne scuant
Igitur marius cũ interfectorũ ciuu ca¬
polallata conuuuis oblata capitolus
collata rostris adspectaculu ornatuq:
congerer&. ac septimũ consulatũ cũ
cina tontio consule ꝑuasiss& in exor¬
dio consularis imperii sera tandom mor¬
lorpip reptꝰ est Ouna bonorũ neces ma¬
lorum cȩde suppleuit . Nam cũ in¬
troducto ꝑmariũ fugitiuorũ manꝰ in¬
saciabilis prodandi essoe nullãq par¬
tem auctoribus prȩde consulibus minis¬
trar& inforũ quasi stipendũ causa

Expanded text:
aliquid utilitatis subtraxisse causae quam aliquid utilitatis subtraxisse causae quam tantum horroris ingessisse notitiae, siue peritis haec siue imperitis obiciantur. de patria siquidem, de ciuibus et de maioribus nostris haec loquimur, qui his exagitati malis tam abominanda gesserunt, de quibus etiam auditis posteri perhorrescant, qui profecto nolunt ista nimis exaggerari aut sufficientis notitiae moderatione, si sciunt, aut misericordis reuerentiae contemplatione, si nesciunt. Igitur Marius cum interfectorum ciuium capita inlata conuiuiis, oblata Capitoliis, conlata Rostris ad spectaculum ornatumque congereret ac septimum consulatum cum Cinna tertium consule peruasisset, in exordio consularis imperii sera tandem morte praereptus est. Cinna bonorum neces malorum caede suppleuit. nam cum introducta per Marium fugitiuorum manus insatiabilis praedandi esset nullamque partem auctoribus praedae consulibus ministraret, in forum quasi stipendii causa
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s enĩ post tale documentũ intali malitia
parricidiorũ pericula refugissent nisi par¬
ricidia ipsa uoluissent. Igitur marius
colomã ostiensemui ngͣressus. omĩa ibi
genera libidinis. auaritię & crudelitatis
exercuit. Pompeius fulmine afflatus
interut. Exercitus uero eiꝰ pestilentia cor¬
reptꝰ. pene totꝰ ab sumptꝰ est. Nam .xl
milia uirorũ de castris pompeii mortua.
sex milia autẽ de parte occauii consulis
siderata sunt. Marius antiũ & africam
ciuitates hostilit̾ in rupit. Cunctosq
in his pret̾ proditores interfecit. bona
sius diripienda ꝑmisit. Post cinna consul
cũ legionibus & marius cũ fugitiuis ur¬
bem ingressi. nobilissimos quosq senatu
& plurimos consularos uiros interfece¬
runt. Sed quanta hȩc portio ostentate
miscriȩ est: uno uerbo diffinisse gdem
bonorũ. cuiꝰ fuit tanta numerositas.
tanta diurnitas. tanta crudelitas. tantaq
diuersitas: Uerũ tamen equius est me

Expanded text:
omnes enim post tale documentum in tali militia omnes enim post tale documentum in tali militia parricidiorum pericula refugissent, nisi parricidia ipsa uoluissent. Igitur Marius coloniam Ostiensem ui ingressus omnia ibi genera libidinis auaritiae et crudelitatis exercuit. Pompeius fulmine adflatus interiit; exercitus uero eius pestilentia correptus paene totus absumptus est. nam undecim milia uirorum de castris Pompei mortua, sex milia autem de parte Octauii consulis siderata sunt. Marius Antium et Arioiam ciuitates hostiliter inrupit cunctosque in his praeter proditores interfecit, bona suis diripienda permisit. post Cinna consul cum legionibus et Marius cum fugitiuis Vrbem ingressi nobilissimos quosque e senatu et plurimos consulares uiros interfecerunt.\' Sed quota haec portio ostentatae miseriae est? uno uerbo definisse caedem bonorum, cuius fuit tanta numerositas, tanta diuturnitas, tanta crudelitas tantaque diuersitas? uerumtamen aequius est me
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimas & sanguinẽ fundens. suꝑ frater¬
nũ sc̃se cadauer abiecit. Et quid hoc pro¬
fuit ad confusionẽ crudelis incepti Quod
inprimo statim bellorũ ciuilium exordio
infamis fama percrebuit. ꝑ currisse igna¬
ros quidem fratres sed conscios ciues. pe¬
tisse fratre scelere uictorẽ spolia fratris
occisi. ac mox tante inmanitatis retĩ eo¬
dẽ gladio atq cadem manu ꝑ suã necem
parricidiũ quod ammiserat uindicass &
ũquid intantarũ animositates partiũ
tam triste mouit exemplũ. Qunti apud
quẽquã periculũ sceleris. roppulit ter¬
ror erroris Nũquid hȩc quȩ cõmunis
ẽ & iam cũ bellius pietas & reuerentia
nature. quod unꝰ perimendo acper cundu
cõmisit. quia inse agi poss& intremuit.
seseq ab huiꝰ modi incepto conscientia uic¬
tus remouit Quin potius annis fore xel
bella ciuilia. ut magnitudo laudis apen¬
denda ex magnitadine sceleris putaret᷑.

Expanded text:
lacrimas et sanguinem fundens super fraterlacrimas et sanguinem fundens super fraternum sese cadauer abiecit. Et quid hoc profuit ad confusionem crudelis incepti, quod in primo statim bellorum ciuilium exordio infamis fama percrebruit, concurrisse ignaros quidem fratres sed conscios ciues, petisse fratrem scelere uictorem spolia fratris occisi ac mox tantae immanitatis reum eodem gladio atque eadem manu per suam necem parricidium, quod admiserat, uindicasse? numquid intentarum animositates partium tam triste mouit exemplum? numquid apud quemquam periculum sceleris reppulit terror erroris? numquid haec, quae communis est etiam cum beluis, pietas et reuerentis- naturae?. quod unus perimendo ac pereundo commisit, quia in se agi posset intremuit seseque ab huiusmodi incepto conscientia uictus remouit? quin potius annis fere quadbella ciuilia, ut magnitudo laudis adpendenda ex magnitudine sceleris putaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
exercitꝰ portio. cinnã secuta est. Porro
autẽ gneus pompeius qui asenata cũ
exercitu arcessitus fuerat. ut rei pu¬
plice opitularetur & dui sese noua¬
rũ rerum aucupatione suspenderat.
contemptus amario uel oinna. ad
octauũ alterũ consule̾ sẽse contulit.
& mox cũ sortorio conflixit. Infeli¬
cem pugnã int̾uontꝰ noctis dire .¬
mit. sex centeni exutraq parte
milites trucidati sunt. Postera
die cũ ꝑmixtũ corpora adsepulturã dis¬
cernerentur. miles pompe̾ius fratris sui
quẽ ipse interfecerat corpus agnouit
Incursu enĩ utrimq cognitionẽ uultꝰ gale¬
a. considerationẽ furor ademerat. quã¬
uis paruũ sit culpę circa ignorantiã ut
uideatur nescisse defratre. quẽ non ambi¬
gitur scisse deciue. Itaq uictor uicto in¬
felicior. ubi & fratris corpus agnouit
& parricidiũ suũ execratus bella ciuilia
ilico pectꝰ suũ gladio trans uerberans: simulq

Expanded text:
exercitus portio Cinnam secuta est. porro exercitus portio Cinnam secuta est. porro autem Cn. Pompeius, qui a senatu cum exercitu arcessitus, ut reipublicae opitularetur, et diu sese nouarum rerum aucupatione suspenderat, contemptus a Mario, uel Cinna ad Octauium alterum consulem sese contulit et mox cum Sertorio conflixit. infelicem pugnam interuentus noctis diremit; sescenteni ex utrae parte milites trucidati sunt. postera die cum permixtim corpora ad sepulturam discernerentur, miles Pompeianus fratris sui, quem ipse interfecerat, corpus adgnouit: in concursu enim utrique cognitionem uultus galea, considerationem furor ademerat; quamuis parum sit culpae circa ignorantiam, ut uideatur nescisse de fratre quem non ambigitur scisse de ciue. itaque uictor uicto infelicior, ubi et fratris corpus agnouit et parricidium suum, exsecratus bella ciuilia ilico pectus suum gladio transuerberans simulque
Abbreviated transcription (Latin):
derat saxo tarpeio deici consules deore¬
uerunt. Marius fugiens cũ per sequentũ
instantia circũ septꝰ ess&. inminturnensi¬
ũ paludibus sese abdidit. E quibus infeli¬
citer oblitꝰ luto . ignominioseq protratꝰ
turpi autẽ spectaculo minuturnas deduc¬
tus contrususq incarcerẽ. percussorẽ ad
se missũ solo uultu exterruit. De inde
lapsus euinculis in africã transfugit. solli¬
citatoq exutica filio. ubi is custodia ob¬
seruabatur. continuo romã regressus. cin¬
ne consuli sociatate scelerũ coniunctus
est. Igitur ad profligandam uni uersam
rem puplicã. exercitũ sibi inquattuor
partes diuiserunt. Tres siquidẽ legiones
mario date. parti copiarũ gneus carbo pre¬
positus ẽ. Partem serto.rius accepit. ille
scilic& sertorius iam hic ciuilis belli
incentor & particeps. qui &iam hoc fi¬
nito aliud post in hispania bellum ex¬
citauit. quod ꝑ multos annos maximis
romanorũ cladibus traxit. Cetera uͦ

Expanded text:
derat, saxo Tarpeio dejici consules decrederat, saxo Tarpeio dejici consules decreverunt. Marius fugiens, cum persequentium instantia circumseptus esset, in Minturnensium paludibus sese abdidit, e quibus infeliciter luto oblitus, ignominioseque protractus, turpi autem spectaculo Mintus contrususque in carcerem percussorem ad se missum solo uultu exterruit. deinde lapsus e uinculis in Africam transfugit sollicitatoque ex Vtica filio, ubi in custodia obseruabatur, continuo Romam regressus Cinnae consuli societate scelerum coniunctus est. igitur ad profligandam uniuersam rempublicam exercitum sibi in quattuor partes diuiserunt. tres siquidem legiones Mario datae, parti copiarum Cn. Carbo praepositus est, partem Sertorius accepit, ille scilicet Sertorius, iam hic ciuilis belli incentor et particeps, qui etiam hoc finito aliud post in Hispania bellum excitauit, quod per multos! annos maximis Romanorum cladibus traxit. cetera nero
Abbreviated transcription (Latin):
socialis belli reliquias consistente affec¬
tauit septimũ consolatũ. &t bellũ susci¬
pere metridaticũ. Quo silla cognito
in paciens re uera iuuonis intempe¬
tataq ira percitꝰ. cũ .iiii. legionibus pri-¬
nũ anter urbẽ confedit. ubi gratidiũ. ma¬
u legatũ. quasi primã iuictimã belli eͣiui¬
upit. faces ad inflãmandã urbẽ poposcit.
ñibus metu abditis persacrã uiam oita¬
o agmine inforũ uenit. Marius cũ ꝑmo¬
uere nobilitatem. in flãmare plebem e¬
questrẽ. deniq ordinẽ per armare ad¬
uersus sillã frustra temptass&. postremo
seruis spe libertatis & predȩ ad arma
sollicitatis. nequiquã pugnare ausis. tan¬
dem incapitoliũ concessit᷑. Sed cũ ineũ
fillanȩ cohortes irruissent. magna seruo¬
rũ cȩde diffugit. Ibi tunc sulpicius maru
collega. seruo suo prodente prostratꝰ est.
seruum uero ipsũ quod hostem indicaue¬
rat manu mitti. quod uero dominũ prodi¬

Expanded text:
socialis belli reliquias consistente, adfecsocialis belli reliquias consistente, adfectauit septimum consulatum et bellum suscipere Mithridaticum. quo Sulla cognito inpatiens reuera iuuenis intemperataque ira percitus cum quattuor legionibus primum ante Vrbem consedit, ubi Gratidium Marii legatum quasi primam uictimam belli ciuiupit, faces ad inflammandam Urbem poposcit. Omnibus metu abditis, per Sacram viam citato agmine in forum 342 venit. Marius cum permovere nobilitatem, inflammare plebem, equestrem denique ordinem perarmare adversus Sullam frustra attentasset, postremo servis spe libertatis et praedae ad arma sollicitatis, nequidquam repugnare ausus, tandem in Capitolium concessit. Sed cum eo Sullanae cohortes irruissent, magna suorum caede diffugit. Ibi tunc Sulpicius, Marii collega, servo suo prodente, prostratus est. Servum vero ipsum, quod hostem indicaverat, manumitti; quod vero dominum prodi
Abbreviated transcription (Latin):
sumens & semꝑ esuriens. cunctis urbibus
quas miseras faciebat ipsa misericor nihil
relinquens. nihil habebat. & stimulo do¬
mesticꝵ famis. ad continuationẽ bellicae
inquie tudinis trudebat᷑. Hisdẽ tempo¬
rib reoc sothimꝰ cũ magnis thracũ auoci¬
lis greciã ingressus cunctos macedo¬
niȩ fines de populatus est. Tandemq¬
agabio sentio prȩtore superatꝰ redire
in regnũ coactus est:
NXO ab urbe condita .dclxii. nondũ
finito sociali bellorome primũ bellũ
ciuile cõmotu est.Eodem anno bellũ¬
mitri daticũ & siminus imfamȩ. non
tam̃ miꝰ graue cęptũ est. E equidẽ
de metridatici belli spacio uarie tra¬
ditũ est. utrũ abhinc primũ coeperit
an tunc precipue ex arserit. maximo
plexis coaceruata malis exarserint. a me
tamen speciatim. & si breuit̾ singula
proferentur. Marius scilla consult &
contra motridatẽ inasiam cũ exercitu
profecturo in campania tameñ propt᷑

Expanded text:
sumens et semper esuriens cunctis urbibus, sumens et semper esuriens cunctis urbibus, quas miseras faciebat, ipsa miserior nihil relinquens nihil habebat et stimulo domesticae famis ad continuationem bellicae inquietudinis trudebatur . Isdem temporibus rex Sothimus cum magnis Thracum auxiliis Graeciam ingressus cunctos Macedoniae fines depopulatus est tandemque a C. Sentio praetore superatus redire in regnum coactus est. Anno ab Vrbe condita DCLXII nondum finito sociali bello Romae primum bellum ciuile commotum est, eodemque anno Mithridaticum bellum etsi minus infame non tamen minus grane coeptum est. equidem de Mithridatici belli spatio uarie traditum est, utrum abhinc primum coeperit an tunc praecipue exarserit, maxime plexis coaceruata malis exarserint, a me tamen speciatim, etsi breuiter, singula proferentur. Marius, Sulla consule et contra Mithridatem in Asiam cum exercitu profecturo, in Campania tamen propter
Abbreviated transcription (Latin):
obsidius it alici imperatores. ab co¬
dem suplicio apud flumen theanũ.
horribili proelio oppressi sunt
Pompeius asculũ ingressus. pro¬
fectos
centuriones cunctosq principes eorũ uir¬
gis cicidit. securiq ꝑeussit. seruos prȩdãs
omnẽ sub hastra uendidit. Reliquos V¬
beros quidẽ: sed nudos & egentes. abire
precepit. Et dũ dehac preda opitulatio¬
nẽ aliquã in usu stipenduꝰ publici senatꝰ
fore sperar&. tul tamen pompeius exea
ꝑagenti aerario contulit. Namq eodẽ
tempore cũ penitꝰ exaustũ ess& crariũ
Auendita sunt. & sufficiens pecuniȩ mo¬
dus qui ad tempus inopie subsidio essa
acceptꝰ ẽ. Et quidem tañc insinu ipsi¬
us ciuitatis. euersarũ omniũ urbium na¬
datarũq terrarũ ab rasȩ undiq opes con¬
gerebantur. Cũ ipsa roma turpi adigente
in opia precipuas sui partes auctionabatur¬
ipsum orbem consider& tunc tempora sua
Cum quasi in explebilis uent̃ cuncta con¬

Expanded text:
Obsidius, Italici imperatores, ab eoObsidius, Italici imperatores, ab eodem Sulpicio apud flumen Teanum horribili proelio oppressi et occisi sunt. Pompeius Asculum ingressus praefectos centuriones cunctosque principes eorum uirgis cecidit securique percussit, seruos praedamque omnem sub hasta uendidit, reliquos liberos quidem sed nudos et egentes abire praecepit; et cum de hac praeda opitulationem aliquam in usum stipendii publici senatus fore speraret, nihil tamen Pompeius ex ea egenti aerario contulit. namque eodem tempore cum penitus exhaustum esset aerarium a uendita sunt et sufficiens pecuniae modus, qui ad tempus inopiae subsidio esset, acceptus est. equidem tunc in sinus ipsius ciuitatis euersarum omnium urbium nudatarumque terrarum abrasae undique opes congerebantur, cum ipsa Roma turpi adigente inopia praecipuas sui partes auctionabatur. quamobrem consideret tunc tempora sua, cum quasi inexplebilis uenter cuncta con
Abbreviated transcription (Latin):
ess& exercitꝰ. & postumuis albinus uir
consularis tunc lucii scille legatꝰ. in¬
tolerabili superbia om̃iũ inse militũ
odia suscitass&e lapidibus occisus est.
Silla consul ciuuilem cruorẽ nonnisi hos¬
tili sanguine expiari posse testatus ẽ.
Quiꝰ rei conscientia ꝑ motꝰ exercitꝰ. ita
inpugnã exortꝰ ẽ. ut sibi unusquisq
pereundũ uider&. nisi uiciss&. Decẽ
& uIIII. milia samitiũ illo proelio cę¬
sa sunt. Inuentiũ quoq italiũ duce̾m
& magnũ ipsis populũ persecutus
occidit. Portius cato consul marianas
copias habens cũ aliquanta strennue
gessiss&r. gloatꝰ est gaiũ mariũ non
maiora fecisse. & obhoc cũ adlocũ
fonicũ contra marsos bellũ gerer&.
asolio gaumaru in tumultu belli. qua¬
si ab incerto acictore prostratꝰ ẽ. Gal
binius legatꝰ in expugnabile hostiliũ
castrorũ interfectꝰ est. Marruci
uestiniq sulpicio begato pompen
ꝑsequente uastati sunt. Popedius &

Expanded text:
isset exercitus et Postumius Albinus uir isset exercitus et Postumius Albinus uir consularis, tunc L. Sullae legatus, intolerabili superbia omnium in se militum odia suscitasset, lapidibus occisus est. Sulla consul ciuilem cruorem non nisi hostili sanguine expiari posse testatus est: cuius rei conscientia permotus exercitus ita pugnam adortus est, ut sibi unusquisque pereundum uideret nisi uicisset. decem et octo milia Samnitium illo proelio caesa sunt; Iuuentium quoque, Italicum ducem, et magnum ipsius populum persecutus occidit. Porcius Cato consul Marianas copias habens cum aliquanta strenue gessisset, gloriatus est, C. Marium non maiora fecisse, et ob hoc, cum ad lacum Fucinum contra Marsos bellum gereret, a filio C. Marii in tumultu belli quasi ab incerto auctore prostratus est. C. Gabinius legatus in expugnatione hostilium castrorum interfectus est. Marrucini Vestinique Sulpicio legato Pompei persequente uastati sunt. Popaedius et
Abbreviated transcription (Latin):
in ea pugna. cũ frauco imperatore
suo cesa sunt. capta tria milia. Quat¬
tuor milia autẽ italici uiri exea cęde
profugi. iugũ montis coacto munũ
agmine forte conscenderant. ubi op¬
pressi exaniminatiq nuib miserabi¬
li morte refugerunt. Namq ita
ut attoniti timore hostiũ steterant
alu stirpib uel saxis reclines. alui
armis suis innitentes patentibus cunc¬
ti oculis dentibusq nudatis. uinentuã
imodũ usebant᷑.Nec ullũ erat p¬
cul intuentibus mortis uidiciũ. nisi diu¬
turna immobilitas quã nullo modo hu¬
mane uite uegetatio dui ꝑpeti potest
Eadem die picentes congressi & uicti
sunt. Quorũ dux iudacilius conuocatis
principib posł magnificatas epulas
largaq pocula. cunctas ad exemplũ
sui prouocans. hausto ueneno ad sũptꝰ
ẽ. Cunctis pactũ eiꝰ laudantib sed nemi¬
ne subsequente
No aburbe condita. delxi. cũ
ad obsidendos ascules põpeius romanus

Expanded text:
in ea pugna cum Franco imperatore in ea pugna cum Franco imperatore suo caesa sunt, capta tria millia. Quatuor autem millia Italici viri ex ea caede profugi, 338 jugum montis coacto in unum agmine forte conscenderant: ubi oppressi exanimatique nivibus, miserabili morte riguerunt. namque ita, ut attoniti timore hostium steterant, alii stirpibus uel saxis reclines, alii armis suis innitentes, patentibus cuncti oculis dentibusque nudatis uiuentium in modum uisebantur; nec ullum erat procul intuentibus mortis indicium nisi diuturna immobilitas, quam nullo modo humanae uitae uegetatio diu perpeti potest. eadem die Picentes congressi et uicti sunt, quorum dux Vidacilius conuocatis principibus suis post magnificas epulas largaque pocula cunctos ad exemplum sui prouocans hausto ueneno absumptus est, cunctis factum eius laudantibus sed nemine subsequente. Anno ab Yrbe condita DCLXI cam ad obsidendos Pompeios Romanus
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ cladis euexit. Marius raptis con¬
tinuo copus. uictores insperatꝰ oppressit.
octomilia & ipse marsorũ interfecit.
natꝰ sagã hoc ẽ uestẽ meroris. quã ex¬
orto sociali bello sumpserat. hac sp̃e ar¬
ridente deposuit. atq ad antiquũ toge
decorẽ recuperauit. Marius de inde
romani ciues & milites prȩmebantur.
maximo bello & plurima cede hosti¬
ũ. urbem sociosq seruauit. Gneus põ¬
peuis picentes grani proelio fudit. qua
uictoria senatus laticlauia & cetera
dignitatis insignia recepit. cũ togas
tantũ modo uictoria cęsaris primũ res¬
pirante sũpsiss&e. Portuis cato pre &
ruscus plotius legatꝰ. umbros plurimo
sanguine impenso. & difficillimo labo¬
re uicerunt. Uneo pompeio & lucio
portio catone consulibus. pompeius
diu obsedit asculũ ciuitatẽ. nec tam̃
expugnauissoe. nisi populũ in campdm
prorumpentẽ grauissima oppressione
uiciss&. Decc̃ & nouom milia marsoꝵ

Expanded text:
monium cladis euexit. Marius raptis conmonium cladis euexit. Marius raptis continuo copiis uictores insperatus oppressit, octo milia et ipse Marsorum interfecit.natus sagum, hoc est, vestem moeroris, quam exorto sociali bello sumpserat, hac spe arridente deposuit, atque antiquum togae decorem recuperavit. Marius deinde Romani cives, militesque premebantur, maximo bello, et plurima caede hostium, urbem sociosque servavit. Cn. Pompeius Picentes gravi praelio fudit, qua victoria senatus laticlavia et caetera dignitatis insignia recepit, cum togas tantummodo victoria Caesaris primo respirante sumpsisset. Portius Cato praetor Etruscos, Plotius legatus sanguine impenso, et difficillimo labore vicerunt. Cn. Pompeio, L. Porcio Catone consulibus, Pompeius diu obsedit Asculum civitatem: nec tamen expugnavisset, nisi populum in campum prorumpentem, gravissima oppressione vicisset. Decem et octo millia Marsorum
Abbreviated transcription (Latin):
fugerunt. Canes quoq quorũ natura
ẽ. extra homines ẽẽ non posse. lacri¬
mosis ululatibus uagi. luporũ ritu ob¬
errabant. Igitur gneus põpeius prȩtor
cũ picentibus iussũ senatus bellũ ges
sit & uictꝰ ẽ. postquã sibi samnites papi¬
ũ mutiliũ imperatorẽ prefecerant
Marsi autem. agamennonẽ archiphira¬
tã prȩoptauerant. Tulius cȩsar samniti¬
ũ pugͦna uictꝰ. cȩso fugitͦ exercitu
Rutilius consul. mariũ propinquũ suum
legatũ sibi legit. Quem assiduo sũ mo¬
monentem. morã bello utilem fore.
& paulisper in castris exercero militẽ
oportere tironẽ. dolo ideũ agere ratꝰ
contempsit. sẽseq ininsidias marsorũ &
uniuersũ agmen exercitus sui in cautꝰ
imecit. Ubi & ipse consul occisus & mul¬
ti nobiles interfecti. & octo milia roma¬
norũ militũ cesa sunt. Arma & corpo¬
ra interfectorũ. in conspectu legati ma¬
ru tolenꝰ flauius ꝑ tulit. atq intesti¬

Expanded text:
fugerunt. canes quoque, quorum naturae fugerunt. canes quoque, quorum naturae est extra homines esse non posse, lacrimosis ululatibus uagi luporum ritu oberrarunt. igitur Cn. Pompeius praetor cum sit, et victus est; postquam sibi Samnites Papium Mutilum imperatorem praefecerant, Marsi autem Agamemnonem archipiratam praeoptaverant. Julius Caesar, Samnitium pugna victus, caeso fugit exercitu. Rutilius consul Marium proquinquum suum legatum sibi legit: quem assidue submonentem moram bello utilem fore, et paulisper in castris exerceri militem oportere tironem, dolo id eum agere ratus contempsit, seseque in insidias Marsorum, et universum agmen exerciiniecit, ubi et ipse consul occisus et multi nobiles interfecti et octo milia Romanorum militum caesa sunt. arma et corpora interfectorum in conspectum Marii legati Tolenus fluuius pertulit atque in testi
Abbreviated transcription (Latin):
simo hiatu terrȩ flãma prorupit. &
usq ad celũ extͦendi uisa ẽ. Cum plu¬
res prȩterea initinere romani. uide¬
it globũ coloris aurei cęlo adterram
de uolui mairemq factũ rursus a ter¬
ra in sublime adorientẽ solem ferri.
ac magnitudine sua ipsũ solem obtex¬
isse. Drusus tantis malis anxius domi
suȩ incerto quidẽ auctore interfec¬
tus est. Igitur picentes uestini. mar¬
si. peligniꝰ. marrucini. samnites. lucani.
cũ adhuc occultã defectionẽ meditaren.¬
tur. gaium seruiũ pretorẽ legatũ ad
se miissũ. apud asculũ occiderunt. Sta¬
timq clausa ciuitate. om̃s ciues roma¬
nos indicta cȩde iugularunt. Conti¬
nuo atrocissimã ꝑniciem. in famissima
prȩcessere prodigia. Namq om̃iũ
generũ animalia. quȩ manus homi¬
nũ blande perpeti. atq inter ho¬
mines uiuere solita erant. relictis
stabͣlis pascuisq cũ balatu hinnitu
mugituq miserabili. ad siluas montesq

Expanded text:
simo hiatu terrae, flamma prorupit, et simo hiatu terrae, flamma prorupit, et usque in coelum extendi visa est. Complures praeterea in itinere videre Romani globum coloris aurei, coelo ad terram devolvi, majoremque factum, rursus a terra in sublime ad Orientem solem ferri, ac magnitudine sua ipsum solem obtexisse. suae, incerto quidem auctore, interfectus est. Igitur Picentes, Vestini, Marsini, Peligni, Marrucini, Samnites, Lucani, cum adhuc occultam defectionem meditarentur, Gaium Servilium praetorem, legatum ad se missum, apud Asculum occiderunt. Statimque clausa civitate, omnes cives Romanos indicta caede jugularunt. Continuo atrocissimam perniciem infamissima praecessere prodigia. Namque omnium generum animalia, quae manus hominum blande perpeti atque inter homines vivere solita erant, restabulis pascuisque cum balatu hinnitu mugituque miserabili ad siluas montesque
Abbreviated transcription (Latin):
nissiorẽ quã animũ habuerit. Cũ euiden¬
ti oppugnaretur calumpnia. & opinione
bonorũ om̃iũ iure absoluendus putaretur.
peiurio uidicio condempnatꝰ ẽ. Qui smir¬
nã commigrans. litterarũ studus intentꝰ
consenuit.
Nto aburbe condita .dc Luiiii.
sexto iulio cesare. & lucio martio con¬
sulibus. in testinis causis sociale bellũ
tota cõmouit it alia. Siquidem liuius
drusus tribunꝰ plebi. latinos om̃s spe lib̾¬
tatis in lectos. cũ placitũ expugna re
non possoe in arma excitauit. eo acces¬
sit ut mestam urbem prodigia dira
deterrerent. Nam sub ortu solis globus
ignis eregione septentrionis. cũ maximo
ccli fragore emicuit. Apud arrecinos
cũ panes per conuiuia frangerentur
cruor emidus panibus quasi uulnerib
corporũ fluxit. Preterea per septem
continuos dies gragelo lapidũ. imixtis
& iam testarũ fragmentis. terrã beatis¬
sime uerberauit. In samnitibus uastis¬

Expanded text:
missiorem quam animum habuerit. cum euidenmissiorem quam animum habuerit. cum euidenti oppugnaretur calumnia et opinione bonorum omnium iure absoluendus putaretur, peiurio iudioum condemnatus est. qui Zmyrnam conmigrans litterarum studiis intentus consenuit. Anno ab Vrbe eondita DCLIII Sex. Iulio Caesare et L. Marcio sulibus, intestinis causis sociale bellum tota commovit Italia, siquidem Livius Drusus, tribunus plebis, Latinos omnes spe libertatis illectos, cum placita explere non posset, in arma excitavit. Eo accessit, ut moestam Urbem prodigia dira terrerent. Nam sub ortu solis globus ignis a regione septentrionis cum maximo coeli fragore emicuit. Apud Arretinos cum panes per convivia frangerentur, cruor e mediis panibus, quasi e vulneribus corporum fluxit. Praeterea per septem continuos dies grando lapidum, immixtis etiam testarum fragmentis, terram latissime verberavit. In Samnitibus vastis
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ autem ipse saturninus & saufetius & la¬
benus cogente mario incuriam confugissem
per equites romanos effractis foribus oc¬
cisi sunt. Cneus glaucia extractꝰ de demo
cdaudu occisus ẽ. Furius tribunus. plebi
bona om̃iũ puplicanda decreuit. Gne¬
us dolobella saturnini frater. ꝑforum
olitoriũ. fugiens cũ lucio giganio inter¬
fectꝰ ẽ. Itaq auctoribus tante seditionis
occisis. quies populo fuit. Tuno cato põ
peuis rogationom de redita metelli
numidici. totus urbis gaudio promul¬
ga runt. Quod ne perficeretur maru
consulis  suru tribuni plebis factio¬
nibus intercessum est. Rutilius quos
uir integerrimꝰ adeo fidei atq in nocentiȩ
onstantia usus. ut sibi ab accusatoribus dicꝰ¬
a. usq ad cognitionẽ neq capillũ barbãue
prompserit: neq sordida ueste humiliue
habitu suffratores conciliarit. inimicos
per mulserit. iudices temperarit. Oratio¬
nẽ quoq aperto orȩ goncessam nihilo sũ¬

Expanded text:
cum autem ipse Saturninus et Saufeius et Lacum autem ipse Saturninus et Saufeius et Labienus cogente Mario in curiam confugissent, per equites Romanos effractis foribus occisi sunt. C. Glaucia extractus e domo Claudii trucidatus est. Furius, tribunus plebi, bona omnium publicanda decreuit. Cn. Dolabella, Saturnini frater, per forum holitorium fugiens, cum L. Giganio interfeotus est. itaque auctoribus tantae seditionis occisis quies populo fuit. tunc Cato atque Pompeius rogationem de reditu Metelli Numidici totius Vrbis gaudio promulgarunt: quae ne perficeretur, Marii consulis et Furii tribuni plebi factionibus intercessum est. Butilius quoque air integerrimus adeo fidei atque innocentiae constantia usus est, ut die sibi ab accusatoribus dicta, usque ad cognitionem neque capillum barbamue promiserit neque sordida ueste humiliue habitu suffragatores conciliarit, inimicos permulserit, indices temperarit, orationem quoque a praetore concessam nihilo sum
Abbreviated transcription (Latin):
re discessit. Idem saturninus mem̾miũ ui¬
rũ acrem & integrũ fieri consulem timens
orta subito seditione. fugientẽ ꝑ pulium
metiũ satellitem in formi stipite cõminu¬
tũ interfecit. Etremente pro tantis rei¬
publice malis senatu populoq romano.
marius consul accõmodato ad tempus inge¬
nio. consensui bonorũ sese inmiscuit. cõmo¬
tãq plebem leni oratione sedauit. Satar¬
ninus infamibus ausis contentionẽ domisus
Marius manipulatim plebe descripta. alte¬
rũ consulem cũ presidiis in colle disposuit.
Ipse portas cõminuit. inforo proeliũ cõmissũe
Saturninꝰ amarianis foro pulsis incapitoliũ
confugit. marius fistulas quib co aqua du¬
cebatur incidit. Bellũ de inde in aditu
capitoli horridũ satis factũ est. multi
circa safeciũ & saturninũ cęsi. Saturni¬
ns palam clamitans mariũ auctorem ee
om̃iũ molitionũ suarũ contestatꝰ est.

Expanded text:
re discessit. idem Saturninus Memmium, uire discessit. idem Saturninus Memmium, uirum acrem et integrum, fieri consulem timens, orta subito seditione fugientem per P. Mettium satellitem informi stipite conminutum interfecit. fremente pro tantis reipublicae malis senatu populoque Romano, Marius consul accommodato ad tempus ingenio consensui bonorum sese inmiscuit commotamque plebem leni oratione sedauit. Saturninus infamibus ausis contionem domi suae Marius manipulatim plebe descripta alterum consulem cum praesidiis in colle disposuit, ipse portas communiuit. in foro proelium commissum est; Saturninus a Marianis foro pulsus in Capitolium confugit; Marius fistulas, quibus eo aqua deducebatur, incidit. bellum deinde in aditu Capitolii horridum satis actum est, multi circa Saufeium et Saturninum caesi. Saturninus palam clamitans, Marium auctorem esse omnium molitionum suarum, contestatus est;
Abbreviated transcription (Latin):
de conciderit. Euo luere ac ꝑ currere
mi chi discordiarum ambages. & in extri¬
cabiles seditionũ causas. in commodũ si¬
mul ac longũ uidetur. Sane breuitor
struxisse sufficiat quia primus luci¬
us apuleius saturninus excitati tu¬
multꝰ auctor extiterit. quinto metello nun¬
do uiro sane primario acerrimꝰ inimicus. qui
cũ censorẽ ereatũ protractũ modo atq in
capitolio confugientẽ. armata multitudine
obsedit. Unde equitũ romanorũ indignafi¬
one deiectus est. plurima ante capitolit̃
çȩdes acta. annoniũ de inde conpetitorẽ su¬
ũ saturninus & clautia fraude gau mari
consulis occiderunt. Subsequente anno.
marius sexto consul & clautia pretor. &
saturninus tribunus plebi conspirauerunt
metellũ numidicũ in exiliũ. quacũq ui
agere die dicta. a suppositis eiusdem fac¬
tionis iudicibus. perscelus in nocens metel¬
lus dampnatꝰ mexiliũ cũ totius urbis dolo¬

Expanded text:
de conciderit. euoluere ac percurrere de conciderit. euoluere ac percurrere mihi discordiarum ambages et inextricabiles seditionum causas incommodum simul ac longum uidetur; sane breuiter strinxisse sufficiat, quia primus L. Apuleius Saturninus excitati tumultus auctor exstiterit, Q. Metello Numidico uiro sane primario acerrimus inimicus, qui eum censorem creatum protractum domo atque in Capitolium confugientem armata multitudine obsedit, unde equitum Romanorum indignatione deiectus est, plurima ante Capitolium caede facta. A. Nunium deinde, conpetitorem suum, Saturninus et Glaucia fraude C. Marii consulis occiderunt. subsequente anno Marius sexto consul et Glaucia praetor et Saturninus tribunus plebi conspirauerunt Metellum Numidicum in exilium quacumque ui agere. die dicta a suppositis eiusdem factionis iudicibus per scelus innocens Metellus damnatus in exilium cum totius Vrbis dolo
Abbreviated transcription (Latin):
erũ multitudine. quȩ se suosq paruulos
femineo furore. uiautẽ uirili necaue¬
runt. Igitur talem marii triũphũ rom.¬
nãq uictoriã. in credibile facinus &
nũquã antea romanis cognitũ rome su¬
bito perpetratũ. uersã inhorrorẽ ac me¬
rorem urbẽ fuscauit. Publicius siquidẽ
malleolus. seruis adnitentibus matrẽ suã
uanterfecit. Dampnatꝰ parricidu insitꝰͦq
inculeũ. & in mare proioctꝰ ẽ. Impleue¬
runtq romani & facinꝰ & poenã. Unde
& solon athenienses decernere non auso
fuerat. dũ fieri posse non credit. Et roma¬
ni qui se ortos a romulo scirent. & iam
hoc fieri posse intelligentes. suppliciũ sin¬
gulare sanxerunt.
NNo aburbe condita. dcxlu. post cim¬
bri & teutonicũ bellũ & quintũ maru
consulatũ. quo status romani imperu
iure conseruatꝰ iudicat᷑. sexto consulatu
eiusdem gau maru ita labefactꝰ est.
ut pęne usq ad extremũ in testina cla¬

Expanded text:
erum multitudine, quae se suosque paruulos erum multitudine, quae se suosque paruulos femineo furore, ui autem uirili necauerunt. igitur talem Marii triumphum Romanamque uictoriam incredibile facinus et numquam antea Romanis cognitum Romae subito perpetratum uersa. in horrorem ac maerorem tota Vrbe fuscauit. Publicius siquidem Malleolus seruis adnitentibus matrem suam interfecit; damnatus parricidii insutusque in culleum et in mare proiectus est; inpleueruntque Romani et facinus et poenam, unde et Solon Atheniensis decernere non ausus fuerat, dum fieri posse non credit, et Romani, qui se ortos a Romulo scirent, etiam hoc fieri posse intellegentes supplicium singulare sanxerunt. Anno ab Vrbe condita DCXLV post Cimbricum et Teutonicum bellum et quintum Marii consulatum, quo status imperii Romani iure conseruatus iudicatur, sexto consulatu eiusdem C. Marii ita labefactatus est, ut paene usque ad extremum intestina cla
Abbreviated transcription (Latin):
relinquebant. ferrũ quod in hostes sumpse¬
runt. inse suosq uerterunt. Nam aliȩ con¬
cursu mutuo iugulate. alie apprehensis in¬
uioẽ faucibus strangulatȩ. aliȩ funibus
per equorũ crura consertis. ipsisq continuo
equis eximulatis post quã suas hisdem fu¬
nib quib equorũ crura nexuerant indide¬
re ceruices. protracte atq exanimate
sunt. Aliȩ laqueo de subrectis plaustro¬
rũ timonibus pependerunt. Inuenta est
& iam quȩdã. quȩ duos filios trans itctis
percolla eorũ laqueis ad suos pedes uire¬
rit. Et cũ se ipsam suspendio morituram
dimisissec. secũ traxerit occidendos. Inter
hec multa ac miserabilia mortis genera.
reguli quoq duo districtis inse gladus cu¬
currisse referuntur. luguis & boietorix
reges in a cie ceciderunt claudius & cesso¬
rix capti sunt. Ita in his duobus prelus.¬
c cccxl. milia gallorũ occisa. &.cxl.
milia capta sunt. absq innumera muli¬

Expanded text:
relinquebantur — ferrum, quod in hostes sumpserelinquebantur — ferrum, quod in hostes sumpserant, in se suosque uerterunt. namque aliae concursu mutuo iugulatae, aliae apprehensis inuicem faucibus strangulatae, aliae funibus per equorum crura consertis ipsisque continuo equis exstimulatis, postquam suas isdem funibus, quibus equorum crura nexuerant, indidere coruices, protractae atque exanimatae sunt, aliae laqueo de subrectis plaustrorum temonibus pependerunt. inuenta est etiam quaedam, quae duos filios traiectis per colla eorum laqueis ad suos pedes uinxerit et, cum se ipsam suspendio morituram dimisisset, secum traxerit occidendos. inter haec multa ac miserabilia mortis genera reguli quoque dus strictis in se gladiis concurrisse referuntur. Lugius. et Boiorix reges in acie ceciderunt; Claodicus et Caesoris capti sunt. ita in his duobus proeliis CCCXL milia Gallorum caesa et CXL milia capta sunt, absque innumera muli
Abbreviated transcription (Latin):
tur. marius quinto consul & catulus aduer¬
sũ eos missi die ad pugnã & cãpo dato han¬
nibalis secuti. ingeniũ. in nebula dispo¬
suere pugnã. insole pugnauerunt. Prima
siquidem perturbatio gallorũ fuit. qđ
romã aciem prius offendere dispositã.
quã ad esse senserunt. Cũq ilico uulne¬
rati equites retro in suos cogerent᷑. totãq
multitudinẽ in dispositã & ad huc aduen¬
tantẽ conturbarent. & sol cũ uento orf¬
tus ex aduerso emiciuiss&. uisus corum
puluis oppleuit. & splendor hebetauit.
Ita factũ ẽ. ut tanta ac terribilis multi¬
tudo minima romanorũ. clade sua autõ
milia capta dicunt᷑. Mulieres grauio¬
rẽ poene exeitauere pugnã. quę plau¬
stris in modũ castrorũ circũ strucᷤtis. ip¬
sȩ autẽ desuꝑ propugnantes diu repule¬
re romanos. Sed cũ abhis nouo çedis ge¬
nere terreront᷑. abscisis enĩ cũ crine
uerticibus in honesto satis uulnere turpes

Expanded text:
tur, Marius quintum consul et Catulus advertur, Marius quintum consul et Catulus adversum eos missi, die ad pugnam et campo dato, Annibalis secuti ingenium, in nebula disposuere pugnam, in sole pugnarunt. Prima siqRomanam aciem prius offendere dispositam quam adesse senserunt. cumque ilico uulnerati equites retro in suos cogerentur, totamque multitudinem indisposite ad??uc aduentantem conturbarent, et sol cum uento ortus ex aduerso emicuisset, uisus eorum puluis oppleuit et splendor hebetauit. ita factum est, ut tanta ac tam terribilis multitudo minima Romanorum clade, sua autem milia capta dicuntur. mulieres grauiorem paene excitauere pugnam, quae plaustris in modum castrorum circumstructis, ipsae autem desuper propugnantes, diu repulere Romanos. sed cum ab his nouo caedis genere terrerentur — abscisis enim cum crine uerticibus inhonesto satis uulnere turpes
Abbreviated transcription (Latin):
Quarto die rursus productȩ utrimq in
cãpũ acies. usq ad meridiem pene pari
pugnaue̾re discrimine. Post ubi calescen¬
te sole fluxa gallorũ corpora in modum
niuiũ distabuerunt. usq in noctẽ cȩdes
potius quã pugna protracta est. Ducen¬
ta milia armatorũ meo bello interfec¬
ta sunt .Lxxx. milia capta . uix .iiii.
milia fugisse referunt᷑. Dux quoq theo
dob occisꝰ ẽ. Mulicres eorũ constantiore
animo quã si uicisscnt consuluere consulẽ.
ut simuiolata castitate uirginibus sacris
ac diis ad seruiendũ ess&. uitã sibi reser¬
uarent. Itaq cũ petita non impetra uis¬
sent. paruulis suis ad saxa conlisis. euncte
scse ferro ac suspendio peremerunt. Haec
de teguriginis & ambronibus gesta sunt.¬
eutones autẽ & cimbrini integris copus
alpiũ niues emensi. italiȩ plana peruase¬
runt. ibiq cũ rigidũ genus du blandiori¬
bus auris poculis cibis ac lauaeris emoliren¬

Expanded text:
quarto die rursus productae utrimque in quarto die rursus productae utrimque in campum acies usque ad meridiem paene pari pugnauere discrimine. post ubi incalescente sole fluxa Gallorum. corpora in modum niuium distabuerunt, usque in noctem caedes potius quam pugna. protracta est. ducenta milia armatorum in eo bello interfecta sunt, octoginta milia capta, uix tria milia fugissdus occisus est. Mulieres eorum, constantiore animo quam si vicissent, consuluere consulem, ut, si inviolata castitate virginibus sacris ac diis serviendum esset, vitam sibi reservarent. Itaque cum petita non impetravissent, parvulis suis ad saxa collisis, cunctae sese ferro ac suspendio peremerunt. Haec de Tigurinis et Ambronibus gesta sunt. Teutones autem et Cimbri, integris copiis Alpium nives emensi, Italiae plana pervaserant: ibique cum 330 rigidum genus diu blandioribus auris, poculis, cibis ac lavacris emollire
Abbreviated transcription (Latin):
festĩ cĩbri alpes transgrederentur. it aliãq
delerent. Hisdem temporib quintꝰ fa¬
bius maximus filiũ suũ adulescentẽ rur¬
sus religatũ cũ duob seruis parricidu
ministris interfecit. Ipsosq continuo
seruos inpreciũ sceleris manu misit.
ie dicta. gneo põpeio accusante dampna¬
tus est.
GITURmarius quarto consul. cũ
iuxta hisarȩ rhodaniq flumina ubi
sese confluunt castra posuiss& teuto¬
nes cimbri & tegurini & ambrones. post¬
quã continuo triduo cirea romanorum
castra pugnauerunt. siquo pacto eos ex¬
cuterent uallo. atq in equũ refunderent
trib agminib italiã petere destinart̃.
arius post de grossum hostiũ castra
mouit & collem occupauit. qui campo &
fluuio ubi hostes sese diffuderant inmi¬
nebat. Cũq exercitui eius aqua do ess&
dem in conspectu esseꝰ respondit. sed eam
citꝰ mox iusto cercamine cõpositis ordini¬
bus bellũ gestũ est. & uicere romani.

Expanded text:
festim Cimbri Alpes transgrederentur Italiamque festim Cimbri Alpes transgrederentur Italiamque delerent. Isdem temporibus Q. Fabius Maximus filium suum adulescentem, rus relegatum, cum duobus seruis parricidii ministris interfecit ipsosque continuo seruos in pretium sceleris manumisit. die dicta Cn. Pompeio accusante damnatus est. Igitur Marius quarto consul cum iuxta Isarae Rhodanique flumina, ubi in sese confluunt, castra posuisset, Teutones Cimbri et Tigurini et Ambrones postquam continuo triduo circa Romanorum castra pugnarunt, si quo pacto eos excuterent uallo atque in aequor effunderent, tribus agminibus Italiam petere destinarunt. Marius, post digressum hostium castra mouit et collem occupauit, qui campo et fluuio, ubi hostes sese diffuderant, imminebat. cumque exercitui eius aqua ad potandem in conspectu esse respondit, sed eam s exercitus, mox iusto certamine conpositis ordinibus bellum gestum et uicere Romani.
Abbreviated transcription (Latin):
& periculo romani nomani nominis uic¬
tisunt. Siquidem in ea pugna. marcus¬
emilius consularis captꝰ & interfectꝰ ẽ.
uo filui consulis caesi. Lxxx. milia roma¬
norũ sociorũq ea tempestate trucida¬
ta .xl. milia calonũ atq lixarũ inter¬
focta anthias scripsit. Ita exxom̃i penitus
exercitu decẽ tantũ modo homines. qui
miserũ nuntiũ ad augendas miserias. re¬
portarent. suꝑ fuisse referuntur. Hos¬
tes binis castris atq ingenti prȩda po¬
titi. noua quadã atq insolita execpatio¬
ne cuncta quȩ coeperant pessũ dede¬
runt. Uestis discissa & proiecta est.
aurũ argentũq influmen abiectũ est.¬
otice uirorũ conscisse. phalere equorum
disꝑtite. equi ipsi gurgitibus in mersi
Homincs laqueis collo inditis ex arborib suspen¬
si sunt. ita ut nichil p̃dę uictor. nihil miscricor¬
die uictõf agnoscer&. Maximus tunc romȩ
non solũ luctus. uerũ &iã metꝰ fuit. ne con¬

Expanded text:
et periculo Romani nominis uicet periculo Romani nominis uicti sunt. siquidem in ea pugna M. Aemilius consularis captus atque interfectus est, duo filii consulis caesi; LXXX milia Romanorum sociorumque ea tempestate trucidata, XL milia calonum atque lixarum interfecta Antias scribit. ita ex omni penitus exercitu decem tantummodo homines, qui miserum nuntium ad augendas miserias reportarent, superfuisse referuntur. hostes binis castris atque ingenti praeda potiti noua quadam atque insolita exsecratione cuncta quae ceperant pessum dederunt; uestis discissa et proiecta est, aurum argentumque in flumen abiectum, loricae uirorum concisae, phalerae equorum disperditae, equi ipsi gurgitibus inmersi, homines laqueis collo inditis ex arboribus suspensi sunt, ita ut nihil praedae uictor, nihil misericordiae uictus adgnosceret. maximus tunc Romae non solum luctus, uerum etiam metus fuit, ne con