comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da iustum incipientem pccorem continue et
equus et prudens et innocens erit uno enĩ
lauacro malicia omĩs abolebitur tanta diũe
delictoꝵ stulticiam uno femel impetu expel¬
lit ad qd efficiendum non mercede mõ libris aut
lucubcoĩb opus est gratis ista fiunt facile cito
pateant mõ aures et pcus sapĩam siciat nemo
uereatur nos aquam non uendimus nec solẽ
mercede prestamius dei fons uberiꝰ atq plenis¬
simus p cunctis et hoc celeste lumen uniu̾sis
cum et etates suas in studio phĩs conterãt noq
aliũ quẽꝙͣ neq se ip̃os si n᷑a paulum obstat
possunt fac̾e meliores itaq sapĩa illoꝵ ut plu¬
rimũ efficiat non excindit uicia s abscondit
pauca noͣ dei p̾cepta sic totum homnĩem incipi-¬
entem ĩmitant et expoĩto uetere nonũ reddãt
ad uerum frequent̾ accedãt. S nichil ponderis
hñt illa p̾cepta quia sunt hũana et auc̃te ma¬

Expanded text:
da iniustum insipientem peccatorem, continuo et da iniustum insipientem peccatorem, continuo et aequus et prudens et innocens erit: uno enim lauacro malitia omnis abolebitur. tanta diuindelictorum stultitiam uno semel inpetu expellat: ad quod efficiendum non mercede, non libris, non lucubrationibus opus est. gratis ista fiunt, facile, cito, pateant modo aures et pectus sapientiam sitiat. nemo uereatur: nos aquam non uendimus nec solem mercede praestamus. dei fons uberrimus atque plenissimus patet cunctis et hoc caeleste lumen uniuersis cum aetates suas in studio philosophiae conterant, neque alium quemquam neque se ipsos, si natura paululum obstitit, possunt facere meliores. itaque sapientia illorum, ut plurimum efficiat, non excindit uitia, sed abscondit. pauca uero dei praecepta sic totum hominem inmutant et exposito uetere nouum reddunt,ad uerum frequenter accedunt, sed nihil ponderis habent illa p
Abbreviated transcription (Latin):
faciendum ẽẽ senẜ̾unt s tamen neq ip̃i face̾
potuerunt neq a phĩs fieri posse uderunt sola
ħ efficit doct̾na celestis qui sola sapientia est
illi scil ꝑ suade̾ cuiꝙͣ potuerunt qui nichil
ꝑsuadent ec̃ sibi aut ciuꝙͣ cupiditates oppͥmẽt
iram temꝑabunt libidinem coħcobũt cum ip̃i
et cedant uiciis et fateantur plus ucilẽ natu̾a
dei aũt p̾cepta quia et simplicia et u̾a sunt
quantum ualeant in aĩs hõm cotidiana exꝑi¬
menta demonstrant. Da mͥ iurũ qui sit iracõdꝰ
maleditꝰ effrenãt paucissimis dei u̾bis tã płitũ
qmͣ ouem reddam. da ꝑcupidum. auarũ tena¬
cem. iam tibi eum libalem dabo et pecuĩam
suam plenis manib largientem. da tũ duz
doloris ac mortis iam cruces ⁊ ignes. et pha-¬
leris tauꝵ cõtempnet. da libidĩosum adulte¬
rum ganeonẽ iam sobriũ. castum contine̾tẽ
iidebis. da crudelem ac sanguĩs appetentez
iam in nam clementiam furor ille mutabi᷑.

Expanded text:
faciendum esse senserunt, sed tamen neque ipsi facere potuerunt neque a philosophis fieri posse uiderunt, sola haec efficit doctrina caelestis, quia sola sapientia est. illi scilicet persuadere cuiquam potuerunt, qui nihil persuadent etiam sibi, aut cuiusquam cupiditates oppriment, iram temperabunt, libidinem cohercebunt, cum ipsi et cedant uitiis et fateantur plus ualere naturam? dei autem praecepta quia et simplicia et uera sunt, quantum ualeant in animis hominum, cottidiana experimenta demonstrant. da mihi uirum qui sit iracundus maledicus effrenatus, paucissimis dei uerbis tam placidum quam ouem reddam. da cupidum auarum tenacem, iam tibi eum liberalem dabo et pecuniam suam plenis manibus largientem. da timidum doloris ac mortis, iam cruces et ignes et Perilli taurum contemnet. da libidinosum adulterum ganeonem, iam sobrium castum continentem uidebis. da cruaeiem et sanguinis aapetenteIll, lam in meram clementiam furor ille mutabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ sine t̾rene sunt sine aqͣtiles non senciũt
mundi iationem sicut homo respondendum
est hoc loco phĩs maxiẽq ciceroni qui ait
cur deus omnĩa nr̃a causa cum feceret. tan-¬
tam uim natͥ cum iperarũ ꝙ fec̾it Cur tã
multa pestifera terra mariq disperserit in¬
gens ad disputandum locum s ut intrans¬
cursunuenit stringendum est qm homo ex
rebus diuu̾̾sis ac repugnantib configuratus

Expanded text:
quoniam, siue terrenae sunt siue aquatiles, non sentiunt quoniam, siue terrenae sunt siue aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo. respondendum est hoc loco philosophis maximeque Ciceroni, qui ait: cur deus omnia nostra causa cum faceret, tantam uim natricum uiperarumque fe-\' cerit? cur tam multa pestifera terra marique disperserit? ingens ad disputandum locus, sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam homo ex rebus diuersis ac repugnantibus c
Abbreviated transcription (Latin):
uas aliqs instituit ac format nõ ꝓpterea
id facit ut tancum fecisse udeat᷑ s ut u as
illud effc̃m capiat aliꝙ neccͣiũ. similit̾ cet̾a
cetera quecũq fuint non utiq insuꝑ uacuũ¬
s adu̾sus aliquos utilites laborantur mundo
igitur a deo factus est non utiq pro parte ip̃m
mundum neq emm aut calorem solis et lu
ne aut aspiratõe uentor aut humore ymbri¬
um aut alimonia frugum cum sensu careat
nidiget ẜ ne illus quidem dici põt qd deus
ꝓpt̾ se ip̃m fec̾it mundum qm̃ potest esse sine
in eo quoq generantur deus ip̃e non utitur
apparet igitur ammantiũ cã mũdum esse
constructum qm̃ rebus hnis quib constat am-¬
mantes fruintur que ut uiuere et constare
possent omĩa hus ncciͣa temporibus terris
subiumnistrantur Rursus cet̾as ammantes
homĩs cã eẽ futas ex eo clarũ est ꝙ homini
ẜuiũt et tutele eius atq usibus data sunt

Expanded text:
uas aliquod instituit ac format, non propterea uas aliquod instituit ac format, non propterea id facit, ut tantum fecisse uideatur, sed ut uas illut effectum capiat aliquod necessarium. similiter cetera quaecumque fiunt, non utique in superuacuumd ad usus aliquos utiles laborantur. mundus igitur a deo factus est non utique propter ipsum mundum: neque enim aut calore solis aut lumine lunae aut adspiratione uentorum aut umore imbrium aut alimonia frugum, cum sensu careat. indiget. sed ne illut quidem dici potest, quod deus propter se ipsum fecerit mundum, quoniam potest in eo sunt, quaeque generantur, Deus ipse non utitur. Apparet ergo animantium causa mundum esse constructum; quoniam rebus iis, quibus constat, animantes fruuntur: quae ut uiuere, ut constare possint, omnia iis necessaria temporibus certis sumministrantur. rursus ceteras animantes hominis causa esse fictas ei eo clarum est, quod homini seruiunt et tutelae eius atque usibus datae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
muuis quõ si est ut apparet ex mirabilitate o¬
porum suoꝵ ncc̃e est eciam hominem ceteras¬
q ammantes eadem ꝓuideñ creau̾it. Uidea-¬
mus gͦ que racõ fuit fingendi gen̾is hũa¬
in qm̃i constat id ꝙ stoiti auint hominũ cã
mundum ẽẽ fabricatum quamꝙͣ in hoc ip̃o
mediocrit᷑ pectent ꝙ non hommis causa
diciuit s hoñm uinꝰ emm siigularis appel¬
latõ totum cõp̾hendit humanũ genus sec
hoc idco quia ignorant unũ hominẽ esse
a deo formatum. putantq hoĩes in oĩbus
terris ecigrio camꝙͣ fungos cẽ generatos
ac hermes non ignorauit homnĩem et a deo
et ad dei similitudinem fc̃m et̾ s redeo ad
ꝓpositum et nichil est ut opnior ꝙ sit p̃p se
ip̃m fc̃m s quicquid omm̃io fit ad us aliꝙ̃
fieri ncc̃ẽ est quis enĩ uel tam meptꝭ uel
tam ociosus ut agrediatur aliquis facere
frustra ex quo nullam utilitatem nullum
cõmodum speret si que domũ edificat nõ
tũ domus sit s ut in ea namge̾. Itẽ qui

Expanded text:
mus: quae si est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem ceterasque animantes eadem prouidentia creauerit. uideamus ergo quae ratio fuerit fingendi generis humani, quoniam constat, id quod Stoici aiunt, hominum causa mundum esse fabricatum; quamquam in hoc ipso non mediocriter peccent, quod non hominis causa dicunt, sed hominum: unius enim singularis appellatio totum conprehendit humanum genus. sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a deo esse formatum putantque homines in omnibus terris et agris tamquam fungos esse generatos. at Hermes non ignorauit hominem et a deo et ad dei similitudinem fictum. sed redeo ad propositum. nihil est, ut opinor, quod sit propter se ipsum factum, sed quidquid omnino fit, ad usum aliquem fieri necesse est. quis est enim uel tam ineptus uel tam otiosus, ut adgrediatur aliquid facere frustra ex quo nullam utilitatem, nullum commodum speret? qui domum aedificat, non odo domus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
mirari Optime igitur asclepiades nr̃a de ꝓuidenͣ
sũmi dei disserens in eo libro quem stpsit as me
atq deo inquit merito quis arbitretur ꝓximũ
sibi locum diuinam ꝓuidentiam dedisse ei qui
poterat intellig̾e ordinatõem suam. Nam sol
iste est quis eum indet ita ut intelligat quia
solus est quantũ grẽ efferat cet̾is institutis
hoc celum est quis id suspiat terra hec qͦs
eum colit hec pelagus quis naigat hic
ignis est quio eo utitur instituit g̾ sũmꝰ
deus non ꝓpt̾ se quia nichilo eget. s ꝓpter

Expanded text:
mirari. Optime igitur Asclepiades noster de providentia mirari. Optime igitur Asclepiades noster de providentia summi Dei disserens, in eo libro quem scripsit ad me: « Atque ideo, inquit, merito quis arbitretur, proximum sibi locum divinam providentiam dedisse ei, qui poterat intelligere ordinationem suam. Nam sol iste est; quis eum videt ita, ut intelligat quia sol est, et quantum gratiae afferat caeteris institutis? hoc coelum est; quis id suspicit? terra haec; quis eam colit? hoc pelagus; quis in eo navigat? hic ignis est; quis eo utitur? » Instituit ergo summus Deus non propter se, quia nihilo indiget, sed pr
Abbreviated transcription (Latin):
atq buuto Race predicto atq tonebros ip̃a iacõ
at neccessitas exigebat et homini bona ꝓponi
nita bonoꝵ malorum q natura et m appetẽ¬
dis bonis et malis decłinandis ium sue ra-¬
tionis ex̾ceat. Nam cet̾is animalib quia
scpiã non data est et munita indumentis
naturalibus et armata sunt homini autem
um ratõem solam dedit itaq mundum for-¬
mauit et mermem ut eum sapĩã et muni¬
ret et teg̾et mumimenta et ornatum eius
non foris s nntus non in corpe s in corde cõ¬
sent mala que caueret que a bonis utilibus
iperas ꝙ utaret salutis sue cã aut idcirco
ei bona malaq ꝓposita. quia sapĩam accepat
ciuius is omĩs indesternendis bonis malis¬
cõuersatur magna igitur et recta et admmi¬
rabilis est iustis ratio et potestas hominis p̃
quam mundum ip̃m et uniu̾sa quecũq sunt
deus fecit tm̃q illi honoris habuit ut eum
ꝑficeret uniu̾sis qͫ solus poterat dei opera

Expanded text:
atque bruto, luce praedito atque tenebroso: ipsa ratio ac necessitas exigebat, et bona homini proponi nita bonorum malorumque natura, et in appetendis bonis, et malis declinandis, vim suae rationis exerceat. Nam caeteris animalibus quia sapientia non data est, et munita indumentis naturalibus, et armata sunt: homini autem um, rationem solam dedit. Itaque nudum formavit et inermem, ut eum sapientia et muniret, et tegeret. Munimenta et ornatum ejus non foris, sed intus, non in corpore, sed in corde consent mala quae caveret, quae a bonis utilibusque viperasque vitaret salutis suae causa: aut idcirco ei bona malaque proposita, quia sapientiam acceperat, cujus vis omnis in discernendis bonis malisque versatur. Magna igitur, et recta, et admirabilis est vis, et ratio, et potestas hominis, propter quem mundum ipsum, et universa quaecumque sunt, Deus fecit; tantumque honoris illi habuit, ut eum praeficeret universis, quoniam solus poterat Dei opera
Abbreviated transcription (Latin):
ni et consuminati loni fons in ip̃o erat. sicut
est semꝑ ut ab co bonum tamꝙͣ riuus orrret̾
longeq proflueret produxit similem sui sp̃m
ꝙ ẽẽt iurtutibus pr̃is dei p̾ditus quomodo aũt¬
alceꝵ in quo nndoles diuine scirpis non ꝑman-¬
sit itaq sua ip̃e iniudia tamꝙͣ neneno infoctꝰ
est et ex bono ad malum transcendit ⁊ ex suo
arbitrio ꝙ utriq a deo liberum fuerat datum
contͣriũ sibi nomen astruit uñ appet cunctoꝵ
maloꝵ fontem esse liuorem inuidit enm aute¬
cessori suo ꝙ deo patri ꝑsen̾ando cũ ꝓbatus
tamen eciam et carus est hunc ergo ex bono ꝑ se
malum effectum greci appellant diabilon nos cri¬
ninatorem nocanns ꝙ crimĩa in que ip̃e illicit

Expanded text:
ni et consummati boni fons in ipso erat, sicut est semper, ut ab eo bonum tamquam riuus oreretur longeque proflueret, produxit similem sui spiritum, qui esset uirtutibus patris dei praeditus. quomodo auterom, in quo indoles diuinae stirpis non permansit. itaque suapte inuidia. tamquam ueneno infectus est et ex bono ad malum transcendit suoque arbitrio, quod illi a deo liberum fuerat datum, contrarium sibi nomen a.dsciuit. unde apparet cunctorum malocessori suo, qui Deo Patri perseverando, cum probatus, tum etiam charus est. Hunc ergo ex bono per se malum effectum Graeci διάβολον appelant; nos criminatorem vocamus, quod crimina, in quae ipse illicit,
Abbreviated transcription (Latin):
ac regiones pleꝵq populatur uel incendio mor-¬
be minisso quale Iain fuisse sub fetonte dicitur
uel dilumo aquaꝵ quale sub deucalione tradit᷑
cum pret̾ unũ hominem genus omne deletu
est. Quod diluuiũ si casu accidit ꝓfecto potuit
accide ut et ille unus qui suꝑfuit int̾iret Si aũt
diuine prouidentie mitu quod negari nõ põt
ad reparandos homines reẜnatus est apparet
in dei pot̃ate ẽẽ uel uitam uel int̾itum generis
humani. Qd̾ si potest accid̾e in totum quia ꝑ
partes accidit apparet aliqñ eẽ ortum et fragi¬
litas ut miciũ sic decłarat et t̾miũ. Que si
uera sunt non pot̾it defendẽ Aristotiles quomi¬
nus hñerit et mundus ip̃e pͥncipiũ. Q siaris-¬
totili plato et epycurꝰ extorquẽt et platom et
aristotili qui semꝑ fore mundum putauerunt
licet suit eloquentes. Ingratis tamen epycurus¬
idem eripiet quia sequit᷑ ut habeat et finem S

Expanded text:
aut regiones plerumque populatur, uel incendio in oraut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum praeter unum hominem genus omne deletum est. quod diluuium si casu accidit, profecto potuit accidere ut et ille unus qui superfuit interiret. si autem diuinae prouidentiae nutu, quod negari non potest, ad reparandos homines reseruatus est, apparet in dei potestate esse uel uitam uel interitum generis humani. quod si potest occidere in totum, quia per partes occidit, apparet aliquando esse ortum, et fragilitas ut initium, sic declarat et terminum. quae si uera sunt, non poterit defendere Aristoteles quominus habuerit et mundus ipse principium. quod si Aristoteli Plato et Epicurus extorquent, et Platoni et Aristoteli qui semper fore mundum putauerunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem Epicurus eripiet quia sequitur ut habeat et finem. sed
Abbreviated transcription (Latin):
et aliquando desiturum ẽẽ quia cepit. onniã
enĩ tribus temporibus contineri necesse est
substantia futuri dissolutio que omia in sin¬
gulis homĩbus apparent et incipiniis enĩ
cum nastimur. et sumꝰ cũ uuimius et de¬
sinimꝰ cum interimus unde eciam tres par-¬
tes esse uoluerunt unam que uitam hoĩs
ordiatur alteram que contexat tertiam que
rũpat ac fimat in toto autem gene̾ hominũ
quia solum p̾sens tempus apparet ex eo tam̃
et p̾teritum .i. origo colligitur et futurum
i. dissolutio. nam qm̃ est aparet aliqñdo
cepisse. Esse enĩ nulla res sine exordio põt
et quia cepit apparet qñq desiturũ nec enĩ
põt id totum cẽ imnortale. quod ex morta¬
libus constat nam sicut unniu̾si ꝑ singulos int̾i-¬
mus fieri potest ut aliquo causu omnes simul ul
sterilitate terraꝵ que accide̾ particulatim solet
uel pestilentia ubiq diffusa que singulas urbes

Expanded text:
et aliquando desiturum esse, quia coepit. omnia et aliquando desiturum esse, quia coepit. omnia enim tribus temporibus contmen necesse est, substantia, futuri dissolutio. quae omnia in singulis hominibus apparent : et incipimus enim, cum nascimur, et sumus, cum uiuimus, et desinimus, cum interimus. unde etiam tres Parcas esse uoluerunt, unam quae uitam hominis ordiatur, alteram quae contexat, tertiam quae rumpat ac finiat. in toto autem genere hominum quia solum praesens tempus apparet, ex eo tamen et praeteritum id est origo colligitur et futurum id est dissolutio. nam quoniam est, apparet aliquando coepisse — esse enim nulla res sine exordio potest - et quia coepit, apparet quandoque desiturum; nec enim potest id totum esse inmortale quod ex mortalibus constat. nam sicut uniuersi per singulos interimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes
Abbreviated transcription (Latin):
facere conantur. Et secutus eos culluis pluri¬
mis quidem locis. S tamen materiam tam co-¬
piosam et uberem stritim contigit. quam ego
nũc idcirco pͥt̾e̾o quia nuꝑ ꝓpriũ de ea relibrũ
ad demecrianum audicorem meum sc̃psi illd̃
hoc loco p̾tire non possum qd errantes quida
philosophi auint homines cet̾aq ammalia siũ
ullo artifice orta ẽẽ de t̾ra unde illud est iurgi-¬
lianum uirumq ferrea ꝑrogemes duris caput
extulit arius Et hn maynne in ea fuere sentẽ¬
cia qui eẽ prouidenciam negant gram stoiti
ammancium fabrcam diuine sollercie tribuũt
aristotiles autem labore se ac molestia libera¬
uit dicens semꝑ fuisse mundum. Itaq et hu¬
manum genus et cetera que in eo sunt miaiũ
non hr̃e ẜ fuisse semꝑ ac semꝑ fore. Sz cum
uideamus singula queq anmalia que añ
non fuerunt ẽẽ inciꝑe et ẽẽ desme̾ necesse
est totum genus aliquando defit ẽẽ cepisse

Expanded text:
facere cona.ntur et secutus eos Tullius plurifacere cona.ntur et secutus eos Tullius pluribus quidem locis, sed tamen materiam tam copiosam et uberem strictim contingit. quam ego nunc idcirco praetereo, quia nuper proprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum scripsi. illut hoc loco praeterire non possum quod errantes quidam philosophi aiunt, homines ceteraque animalia sine ullo artifice orta. esse de terra,. unde illud est Vergilianum uirumque terrea progenies duris caput extulit aruis. et u maxime in ea fuere sententia qui esse prouidentiam negant: nam Stoici animantium fabricam diuinae sollertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac molestia liberauit dicens semper fuisse mundum: itaque et humanum genus et cetera quae in eo sunt initium non habere, sed fuisse semper ac semper fore. sed cum uideamus singula quaeque animalia quae ante non fuerint esse incipere et esse desinere, necesse est totum genus aliquando esse coepisse
Abbreviated transcription (Latin):
narrant uerum. Quia poetas dixeram nõ¬
om̃ino mentrri solere ẜ siguris inuoluere et ob-¬
sturare que dicant. Mon dico ẽẽ mentitos s pͥmo
om̃ prometheum sumlacrum hoĩm formasse
de molli ac pingui luto ab eoq pͥmo natã eẽ
artem statuas et simulacra fingendi. Si quidẽ
Iouis temporibus fuit quib ⁊ pͥmũ templa cõ-¬
stitui et noui deoꝵ cultus ẽẽ ceperunt. Sic ue-¬
ritas fucata mendatio est et illud qd adeo ẜ¬
eciam illud factum ferebatur homini qui opꝰ
diuinũ imitatus est cepit asscribi. Ceterum
fictõ ueri ac uiui hominis elimo dei est quod
hermes quoq tradidit qui non tantum hoĩem
ad ymaginem dei ẽẽ dixit factum adeo s eciam
illud explanare temptauit ꝙͣ subtili ratione sin¬
gula queq in corpore homĩs menbra formaue¬
rit cum nichil sit eoꝵ quod non tantũdem ad
usus necessitatem ꝙtuem ad pulcritudinẽ ualeat
Id u̾o eciam stoici cum de prouidentia disserunt

Expanded text:
narrant. uerum quia poetas dixeram nonarrant. uerum quia poetas dixeram noomnino mentiri solere, sed figuris inuoluere et obscurare quae dicant, non dico esse mentitos, sed primum omnium Promethea simulacrum hominis formasse de molli ac pingui luto ab eoque primo natam esse artem statuas et simulacra fingendi, siquidem Iouis temporibus fuit, quibus primum templa constitui et noui deorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata. mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hominis e limo dei est. quod Hermes quoque tradit, qui non tantum hominem ad imaginem dei factum esse dixit a deo, sed etiam illut explanare temptauit, quam subtili ratione singula quaeque in corpore hominis membra. formauerit, cum eorum nihil sit quod non tantundem ad usus necessitatem quantum ad pulchritudinem ualeat.. id uero etiam Stoici cum de prouidentia disserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
multis argumentis hoc figmentum poetaꝵ
coargui põt factum ẽẽ diluuuiũ ad ꝑdendam
tollendamq ex orbe terre maliciam constat
int̾ omines. Id emm philosophi et poete sc̃pto¬
resq reꝵ antiquaꝵ locuntur ieoq uel maxĩe
cum ꝓphaꝵ ẜmone consenciĩt. Si ergo ca¬
chaclisimis ideo factus est ut malitiam que
ꝑ miniam multitudinem increu̾at ꝑderetur
quomodo fictor homĩs ꝓmetheus fuit cuius
filium deucalionem idẽ ip̃i ob iusticiã solum
dicunt esse ẜuatum. quomolo unus gradꝰ
et una progemes orbem terre tam celerit̾ po-¬
tuit homĩb implere. S udelicz hoc quoq
sic corrũperunt ut illud suꝑius cũ ignorarẽt
et quo tempore cathaclisinus sit factus ĩ t̾ra
et quis ob iusticiam meruerit genere hũano
pennte ẜuari et quomodo aut cũ quib ẜua-¬
tus sic que omĩa ꝓphetice lictere docent. appa¬
ret ergo esse falsum qd de opificio ꝓ methei

Expanded text:
multis argumentis hoc figmentum poetarum multis argumentis hoc figmentum poetarum coargui potest. factum esse diluuium ad perdendam tollendamque ex orbe terrae malitiam constat inter omnes. id enim et philosophi et poetae scriptoresque rerum antiquarum locuntur in eoque uel maxime cum prophetarum sermone consentiunt. si ergo cataclysmus ideo factus est, ut malitia quae per nimiam multitudinem increuerat perderetur, quomodo fictor hominis Prometheus fuit, cuius filium Deucalionem idem ipsi ob iustitiam solum dicunt esse seruatum? quomodo unus gradus et una progenies orbem terrae tam celeriter potuit hominibus inplere? sed uidelicet hoc quoque sic corruperunt ut illut superius, cum ignorarent et quo tempore cataclysmus sit factus in terra et quis ob iustitiam meruerit genere humano pereunte seruari et quomodo aut cum quibus seruatus sit: quae omnia propheticae litterae docent. apparet ergo esse falsum quod de opi- Scio Promethei
Abbreviated transcription (Latin):
de hac homĩs fictõne pocte quoq ꝙͣuis corriep¬
te tanĩ non alit̾ tradiderunt Namq hominẽ
de luto a ꝓmetheo factum ẽẽ dixerunt. res eos
non fefellit ẜ nomen artificis nullas enĩ lictas
dita in sacrario dei continebantur ea de fabulis
et obstura opinione collecta et de prauata ut
u̾itas auulgo solet uariis ẜmonib dissipata cor¬
rũpi nullo non addente aliquid ad quod au-¬
dierat carmĩb suis comprehenderunt. Et hec
quidem mepte qd tam mirabile tamq diumũ
opificium homini dederunt. Quid enim opus
fuit hommem de luto fingi cum posset eadem
ratõe genari qua ip̃e prometheus ex iapeto natꝰ¬
est Qui si fuit homs gouare hominem potuie fa¬
cere non potuit. de diis autem illum non fuisse
pena eus in caucaso monte declarat. S neq
patrem eius Iapetuem patruũq citanũ quisꝙͣ
deos nũcupanit quia regni sublimitas penes
saturnum solum fuit ꝑ quem diumnos hono¬
res cum om̃ib suis posteris consecutus est.

Expanded text:
c hominis fictione poetae quoque quamuis corrupte, tamen non aliter tradiderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas enim iitterdita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depraua-ta, ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissipata corrumpi nullo non addente aliquid ad id quod audierat, carminibus suis conprehenderunt. et hoc quidem inepte, quod tam mirabile tamque diuinum opificium homini dederunt. quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Iapeto natest? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit: de diis autem illum non fuisse poena eius in Caucaso monte declarat. sed neque patrem eius Iapetum patruumque Titana quisquam deos nuncupauit, quia regni sublimitas penes Saturnum solum fuit, per quam diuinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
a u̾itatis ua longuis recesẜunt. ¶S repetan lon-¬
ge altiꝰ ut si quis ad legendum ueri ex ꝑs et igna¬
tus accesẜit instruatur atq intelligat ꝙ tandem
essi deus ad cogitandum prouidentissimꝰ ad faci-¬
endum sollercissimus anteꝙͣ ordiretur hoc opus

Expanded text:
a veritatis via longius recesserunt. Sed repetam lona veritatis via longius recesserunt. Sed repetam longe altius; ut si quis ad legendum veri expers et ignarus accesserit, instruatur, atque intelligat, quod tandem esset Deus ad excogitandum providentis simus, ad faciendum solertissimus, antequam ordiretur hoc opus
Abbreviated transcription (Latin):
ymaginem cernẽt querentem satis nẽ penoꝵ pro
necleico imꝑio pependisẜ lectica relatus ad cõsu-¬
les et omi re in senatu expoĩta recepisse corporis
firmitatem suisꝙ pedib domumi redisse Illud
quoꝙ sompnum non minoris admiratõis fuerit
quo cesar angustus dicitur ẽẽ ẜuatus Nam cum
bello ciili benciano implicitꝰ gͣui morbo abstine̾
p̾lio statuiss medico eius actorio mume speties
obu̾sata est mouens ne ꝓpt̾ corporis inbecillitatẽ
Castris se cesar continẽt itaq manem lectica pla¬
tus est et codem die a bruco castra capta sunt.
multa p̾terea possunt similia exempla proferris
uereor ne si fuero in ꝓpositõne reꝵ contrariarum
duicius imimoratꝰ aut oblitus esse ꝓpoiti iudear
aut c̾men loquacitatis incurram. ¶ Exponam g̾¬
istorum ommiũ roẽm quo facilius res difficiles
aut obsture intelligantur et has omnes simlati mi¬
ninus p̾stigias reuelabo quib inducti homines¬

Expanded text:
imaginem cerneret quaerentem satisne poenarum pro imaginem cerneret quaerentem satisne poenarum pro neclecto imperio pependisset, lectica delatus ad consules et omni re m senatu exposita recepisse corporis firmitatem suisque pedibus domum redisse. illut quoque somnium non minoris admirationis fuit quo Caesar Augustus dicitur esse seruatus. nam cum bello ciuili Brutiano inplicitus graui morbo abstinere proelio statuisset, medico eius Artorio Mineruae species obuersata est monens, ne propter corporis inbecillitatem castris se Caesar contineret. itaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra. capta sunt. multa practerea. possunt similia exempla proferri, sed uereor ne si fuero in propositione rerum contrariarum diutius inmoratus, aut oblitus esse propositi uidear aut crimen loquacitatis incurram. Exponam istorum omnium rationem, quo facilius . res difficiles et obscurae intellegantur, et has omnes simulati numinis praestrigias reuelabo, quib
Abbreviated transcription (Latin):
coos euerso estulapii luco classem fecisset codem
postea loco a militib cesaris int̾fectus est ¶ hiis
exemplis nemo adungitur pirrus qui sublata
ex tesauro ꝓserpine locreñ pecumia nanfiaguz
fecit ac uicinis dee lictorib illisus est ut nichil
p̾t̾ eam pecunam incolume reꝑiretur. ¶ Ceres
quoꝙ nullesia multum sibi apud homines ue-¬
natiomis adiecit nam cum alex̃ capta ciuitas esẜ
ac milites ad eam spoliandam irrupissent oculos
oĩi repente obiectus fulgor extinxit ¶ dũpma
tiberio namq atimo homini plebeio ꝑ quiete
obũsatus eẽ iupit̾ dicitur et precepisse ut consu-¬
libus et senatui nunciaret ludis circensibus ꝓxĩs
p̾sulcorem sibi dispiciusse ꝙ autromius maximus
quidam u̾b̾atum ẜuiem sub furta medio circo ad
subpliciũ dixat ideoq ludos instaurari oportere
ꝙ cum ille neglexiss codem die filiũ ꝑdidisse ip̃m
aũt gͣui morbo ẽẽ correptus et cum rursus eandẽ

Expanded text:
Coos euerso Aesculapii luco classem fecisset, eodem Coos euerso Aesculapii luco classem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris interfectus est. his exemplis adiungitur Pyrrhus, qui sublata cx thensauro Proserpinae Locrensis pecunia naufragium fecit ac uicinis deae litoribus inlisus est, ut nihil praeter eam pecuniam incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi aput homines uenerationis adiecit. nam cum ab Alexandro capta ciuitas esset ac milites ad eam spoliandam inrupissent, oculos omnium repente obiectus fulgor exstinxit. rppehuntur Tiberio namque Atinio homini plebeio per quietem obuersatus esse Iuppiter dicitur et praecepisse, ut consulibus et senatui nuntiaret ludis Circensibus proximis praesultorem sibi displicuisse, quod Autronius Maximus quidam uerberatum seruum sub furca medio circo ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere: quod cum ille neclexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem graui morbo esse correptus; et cum rursus eandem
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ inpudica ẽẽt hĩta ob minios. corporis cultꝰ
deam submissis gentib adorasse ut si se castam iu-¬
dicaret suum scingulum sequeretur Ita nauem q̃
ab om̃i uiuentute non ualuit commou̾i ab una
muiliere ẽẽ commotam ¶ Illud eque miꝵ ꝙ lue
seuiente esculapius epidauro accitͣ urbem roma
duitur na pestilentia libasse ꝑ hibetur. Sacrilegi
quoq nuni̾ari possunt in quos presentib penis
muiriam suam dii mundicasse creduntur. Appus
clandius censor cum ad ẜuos publicos sacͣ herculis
transculisset et lũib orbatus est eciam pͤticiorum
gens que prodidit intrauimꝰ amu tempꝰ extincta
est. Item censor fuluus cum ex uinonis latune
templo marmoreas tabulas abstulisset quibz cedem
sortune equestrio quam Rome fecat tege̾t et mente
captus est et amissis duobus filiis in illirico mi¬
litatib summe amme merore consumptus est
p̾fectus eciam marci antonii turulliꝰ cum apd

Expanded text:
semper inpudica esset habita ob nimios corporis cultus, semper inpudica esset habita ob nimios corporis cultus, deam submissis genibus orasse, ut si se castam iudicaret, suum cingulum sequeretur: ita nauem, quae ab omni iuuentute non ualuit commoueri, ab una muliere esse commotam. illut aeque mirum, quod !up saeuiente Aesculapius Epidauro accitus urbem Romam diuturna pestilentia. liberasse perhibetur. sacrilegi quoque numerari possunt, quorum praesentibus poenis iniuriam suam dii uindicasse creduntur. Appius Claudius censor cum ad seruos publicos sacra Herculis transtulisset, luminibus orbatus est et Potitiorum gens, quae prodidit, intra unius anni tempus extincta est. item censor Fuluius cum ei Iunonis Laciniae templo marmoreas tegulas abstulisset, quibus aedem Fortunae Equestris quam Romae fecerat tegeret, et mente captus est et amissis duobus filiis in Illyrico militantibus summo animi maerore consumptus est. praefectus diam Marci Antonii Turullius cum aput
Abbreviated transcription (Latin):
accepit et secuit dc̃m illud ꝙ castor et pollux bello
latino apud latum / uiriri insi suit equorum sudo¬
rem abluentes cum edes coꝵ que iuic̃te fonti erant
sua sponce potrussent iidem bello macedonico equis
albis insidentes publico bacieuo romain nocte ue-¬
menti se obtulisse dicuntur nunciantes eo die regẽ
psem uctum acq captum ꝙ paucis post dieb lict̾e¬
pauli pauli p̾sidiis uerum fuisse docuerunt illud
eciam mirabile ꝙ simulacrũ fortune mullebris ñ
semel locutum eẽ tradiditur Item iuinonis mone-¬
te cum captiuus unus ex militib ad eam tnsfe̾n¬
dam missus iocabundus ac ludens int̾rogaret
utrũ ne romam mirac̃ mig̾rare uellet respõdit
QC landia quoque ꝓponitur et exemplum mira¬
culi cum ex libris sibilsimo ddea mat̾ eẽt accita et in
uado tiberini fluramis nauis qua uehebatur hesis¬
set nec ulla ui commou̾etur claudiam ferunt que

Expanded text:
accepit ac secuit. deinde illut, quod Castor et Pollux bello accepit ac secuit. deinde illut, quod Castor et Pollux bello Latino aput lacum Iuturnae uisi sunt equorum sudorem abluentes, cum aedes eorum quae iuncta fonti erat sua sponte patuisset. idem bello Macedonico equis albis insidentes Publio Vatieno Romam nocte uenienti se obtulisse dicuntur nuntiantes eo die regem Persen uictum atque captum: quod paucis post diebus litterae Pauli uerum fuisse docuerunt. illut etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae Muliebris non semel locutum esse traditur, item Iunonis Monetae, cum captis Veiis unus ex militibus ad eam transferendam missus iocabundus ac ludens interrogaret utrumne Romam migrare uellet, uelle respondit. Claudia quoque proponitur in exemplum miraculi. nam cum ex libris Sibyllinis Idaea mater esset accita. et in uado Tiberini fluminis nauis qua uehebatur haesisset nec ulla ui commoueretur, Claudiam ferunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uocantur aut illi desipuerint quia maioreo noĩan¬
tur quid gͦ impodit quin ab ip̃is sumaniꝰ exem¬
plum et quomodo illi que falsa inuoirant poste¬
ris tradiderunt sit uos qui uerum inuenimꝰ
posteris meliora tradamus ¶ Suꝑest ingens q̃o
pluribus explicanda erat nequid omĩno dubium
relinquatur nam fortasse aliquis ad illa confugiat
que amultis et non dubiis traduntur auctoribus
cos ip̃os quos dociumꝰ deos non eẽ maiestatem suã¬
ꝑ se sepe oñdisse et prodigiis et sũpinis ⁊ auguriis
⁊ oraculis et sane multa enumari possunt digna
miracalo. ¶ In pͥmis illud qd actiꝰ nauiꝰ summus
augur cum tarquinũ p̾stum moueret ut nichil noui
fac̾e inciꝑet nisi prius esset manguratus eiꝙ rex
artis eius eleuans fidem dr̃et ut consultis aibus
renenciaret sibi utrum fieri posset id qd ip̃e amimo
cotem eamꝙ nouacula diffice at ille incunctant̾

Expanded text:
uocantur, aut illi desipuerint, quia maiores nominanuocantur, aut illi desipuerint, quia maiores nominantur. quid ergo inpedit quin ab ipsis sumamus exemplum, ut quomodo illi quae falsa inuenerant posteris tradiderunt, sic nos qui uerum inuenimus posteris meliora tradamus? Superest ingens quaestio,  uenit: quae pluribus explicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auctoribus, eos ipsos quos docuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis et somniis et auguriis et oraculis. et sane mu!tA enumerari possunt digna miraculo, in primis illut, quod Attus Na-uius.summus augur cum Tarquinium Priscum moneret, ut nihil noui facere inciperet, nisi prius esset inauguratus, eique rex artis eius eleuans fidem diceret ut consultis auibus renuntiaret sibi, utrumne fieri posset id quod ipse animcotem eamque nouacula dissice\'. at ille incunctanter
Abbreviated transcription (Latin):
debat est uero ꝙ illoꝵ auctas tanti hẽatur a poste¬
ris quos nemo cum iuu̾e̾nt neq summiꝰ neq
infimꝰ affinitate dignos iudicauit. Quare opp
in ea re maxime in qua inte rõ uersatur sibi
queq conside suoq uiditio ac ꝓpriis sensibus
uiti ad inuestigandam ac ꝑpendendam i̾tatẽ
quã credentem aliems eerorib decipi tamꝙͣ
ip̃m rõnis exꝑtem dedit om̃ib deus pro iueili
portõe sapĩam ut ⁊ mandita inuestigare possẽt
et audita ꝑpende̾ ¶ Nec quia nos illi temꝑib
pari ad antecedentibus non p̃t illibabilis est tãꝙͣ
luy et claritas solis quia ut sol oculorum sit sa¬
pientia lumen est cordis hũani qr cum saꝑe idẽ
u̾itatem querẽ omĩb sic in natum sapiam sibi
adiumnt qui sine ullo iuditõ inuenta maioꝵ
probant et ab aliis pecudum more ducuntur
s hoc fallit ꝙ maiorum nomĩe poĩto nõ putãt
fieri posse ut aut ip̃i plus sapiant quia miores

Expanded text:
debat. est uero quod illorum auctoritas tanti habeatur a postedebat. est uero quod illorum auctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate dignos iudicauit. Quare oportet in ea re maxime in qua uitae ratio uersatur, sibi quemque confidere suoque iudicio ac propriis sensibus niti ad muestiga-ndam et perpendendam ueritatem, quam credentem alienis erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. dedit ommbus deus pro uirili portione sapientiam, ut et inaudita inuestigare possent et audita perpendere. nec quia nos illi temporibpari ab antecedentibus non potest. iniibabUis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum sic sapientia lumen est cordis humani. quare cum sapere id est ueritatem quaerere omnibus sit innatum, sapientiam sibi adimunt qui sine ullo iudicio inuenta maiorum probant et ab aliis pecudum more ducuntur. sed hoc fallit, quod maiorum nomine posito non putant fiprt posse ut aut ipsi plus sapiant, quia minores
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint maiores illi a quoꝵ aucte discendi nephaꝰ
ducitur. ¶ Romulus urbem conditurus pastores
int̾ quos adoleu̾at conuocauit cumq is ninius
condende urbi parum ydoneus uideretur consti¬
cuit asilium eo passim confugerunt ex finitimis
sta conflauit ex hiis omib pplm̃ legit que in se¬
natum eos qui etate ante ibant et prẽs appella¬
uit quoꝵ consilio gerẽt omĩa de quo senatu ꝓpr¬
cuus ꝓpciuo elegiaꝵ scͥptor ħ loquitur. ¶ uc¬
cina cogebat p̾stos ad uerba equirites. Centũ
illi in pͣto sepe senatus erant. ¶Curia p̾texto
minc qui nicet alta senatu. Pellitos hũit rus¬
tica corda pr̃es. Hii sunt pr̃es quoꝵ decietis e¬
rudici ac prudentes uiri deuotissie ẜuiunt Idq
uerum atq iinuitabile om̃is postitas inducat
qd centum pelliti seues statutum esse uoluerunt
quos tamen ut in pͥmo libro dictum est Pompi¬
lius illex ut uera ẽẽ crederent sacra que ip̃e tra¬

Expanded text:
fuerint. maiores illi, a quorum auctoritate discedi nefas fuerint. maiores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. Romulus urbem conditurus pastores inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur, constituit asylum. eo passim confugerunt ex finitimis . ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatu, pellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum decretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmutabile omnis posteritas iudicet od centum pelliti senes statutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dictum est, Pompilius inlexit, ut uera esse crederent sacra quae ipse tra
Abbreviated transcription (Latin):
passim tãꝙͣ cognite u̾tati demq apud cic̾one
senciat faic mĩc ego intelligam quid tu sentias
ioribus aũt int nr̃is eciam nullã rõnem red¬
dita crede. ¶ Credis si cur ergo rõm requiris
que p̃t effice ne credas si rõm querendam pu-¬
tas ergo non credis iõ enĩ credis ut eam se-¬
quare cum muen̾is docet ecte te rõ nõ ẽẽ uãs
deor religiones quid faaes maiores ne potus an
rõm sequeris que quidem non tibi ab alio insuata¬
insinuata s a te ip̃o iuenta et elata est cum om̃s
religiones radicitus eriusti Si rõm maius diste¬
dere te ncc̃e est ab institutis et auctoritatib maio¬
rum qm̃ id solum rectum est qd rõne p̾stribitur
Si enĩ pietas maiores sequi suadet fac̾e igitur ⁊
illos stultos fuisse qui excogitatis contra rõem re-¬
ligionib ẜuierunt et te meptum qui id colas qd
iorum nomen opponitur uideamus tandem qui

Expanded text:
passim tamquam cognitae ueritati. denique aput Ciceronem passim tamquam cognitae ueritati. denique aput Ciceronem sentiat. fac nunc ego intellegam quid tu sentias:ioribus autem nostris etiam nulla ratione reddita. credere. si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efficere ne credas? sin rationem quaerendam putas, ergo non credis: ideo enim quaeris, ut eam sequare, cum inueneris. docet ecce tc ratio nou esse ueras deorum religiones: quid facies? maioresne potius an rationem sequeris, quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inuenta et elata est, cum omnes religiones radicitus eruisti? si rationem mauis, discedere te necesse est ab institutis ct auctoritate maiorum, quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit: si autem pietas maiores sequi suadet., fatere igitur et illos stultos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus seruierunt, et te ineptum, qui id colas quoiorum nomen opponitur, uideamus tandem qui
Abbreviated transcription (Latin):
Cur enim celestes cos reputemis qui desodant ali¬
quid e t̾ra uel beatos si aliqua re indigent uel incor-¬
ruptos si uoluptati habent ea in quibus appetendis
cupiditas hominum non iinerito dampnatur
ueniunt igitur ad deos nouitam ilionis gr̃a que
nulla p̃t cẽ in rebus male ꝑtis et coruptibilibus
qmͣ ut aurum oculis hauriant intorem leiuigati
marmoris aut eboris aspiciant ut insignes lapil¬
lio ⁊ coloribus uestes uel distincta genimis ful¬
gentib pocula in saciabili contemplõne contret¬
tent et quanto fuerint ornatõra templa pulca¬
ora simulatͣ tanco plus maiestatis hr̃e credunt᷑
adeo religio eorum nichil est aliud qd cupiditas
hũana miratur hee sunt rłiones quas sibi a ma¬
ioribus suis traditas ꝑtinacissime tueri ac defen¬
dere ꝑseuerant nec considerant quales sint set
ex hoc n̾a̾s ac ꝓbatas eẽ confidunt ꝙ eas uet̾es
tradiderunt tantaq est auctoritas uetustatio ut
inquire̾ in ea scelus ẽẽ ducatur itaq creditur ei

Expanded text:
cur enim caelestes eos putemus, si desiderant aliquid de terra, uel beatos, si aliqua re indigent., uel incorruptos, si uoluptati habent ea in quibus adpetendis cupiditas hominum non inmerito damnatur? ueniuut igitur ad deos non tam religionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male partis et corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem leuigati marmoris aut eboris aspiciant, ut insignes lapillis et coloribus uestes uel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatione contrectent. et quanto fuerint ornatiora templa et pulchriora simulacra, tanto plus maiestatis habere creduntur: adeo religio eorum nihil est aliut quam quod cupiditas humana miratur. hae sunt religiones, quas sibi a maioribus suis tra<ditas pertinacissime tueri ac defendere perseuerant, uec considerant quales sint, sed ex hoc ueras ac probatas esse confidunt, quod eas ueteres tradiderunt, tantaque est auctoritas uetustatis, ut inquirere in eam scelus esse ducatur. itaque creditur ei
Abbreviated transcription (Latin):
uarii gen̾is dissimilib formis et magna et¬
minora ⁊ magna uti fierent imꝑauit et stã
sunt bna .i. diu̾si sexus singla ex quorum
fetib et aer et terra ⁊ maria completa sunt
deditq hiis om̃ib gen̾atim deus alimenta de
terra ut usui homini ẽẽ possent alia miniꝵr
ad cibos alia.¬
narum sunt iuiriũ ut in excolenda terra una¬
rent unde sunt dicta iumenta. Ita rebus oĩb
mirabili descriptõne compositos regnum sibi et̾nũ
parare constituit. et sium̾abiles animas ꝓcrea-¬
re quibus ĩmortalitatem daret. Tum fecit ip̃e
sibi iumilacrum sensibile atq intelligens .i. ad
ymaginis formam qua nichil p̃t ẽẽ ꝑfectius ho-¬
mine figurauit ex limo t̾re unde homo nuncu-¬
patus est qd sit factus ex humo t̾ce demq pla-¬
co hũanam formam theoidem ẽẽ ait et sibilla

Expanded text:
uarii generis, dissimilibuarii generis, dissimilibminora ut fierent, imperavit. Et facta sunt bina; id est diversi sexus singula: ex quorum foetibus, et aer, et terra, et maria completa sunt. Deditque his omnibus generatim Deus alimenta de terra, ut usui hominibus esse possent; alia nimirum ad cibos, alianarum sunt virium, ut in excolenda terra juvarent; unde dicta sunt jumenta. Ita rebus omnibus mirabili descriptione compositis, regnum sibi aeternum parare constituit, et innumerabiles animas procreare, quibus immortalitatem daret. Tum fecit ipsi sibi simulacrum sensibile, atque intelligens, id est ad imaginis suae formam, qua nihil potest esse perfectius: hominem figuravit ex limo terrae; unde homo nuncupatus est, quod sit factus ex humo. Denique Plato humanam formam esse ait; et Sibylla
Abbreviated transcription (Latin):
eam sententia exceperat morte mulctatus. a deo
duo ista elementa pͥma sunt hĩta ut nec ortum
hominis nec uitam sine hiis crediderint posse
constare horũ alterum nobis cõmune cũ cet̾is
ammalib est et alterum soli homini datũ. ⁊ los
enĩ qm̃ celeste atq ĩmortale ał sumꝰ igni uti¬
mur qui nobis in argumentum inmnortali¬
tatis est datus qm̃ ignis ecelo est cuiꝰ nat᷑a
qm̃ mobilis est et sursum intitur uite cõtin
rationem cet̾a u̾o animalia qm̃i sunt tota mor-¬
talia tantũ modo aqua utũtur quod est elemẽ¬
tum corporale atq terrenũ cuiꝰ natura quia
ĩnobilis est ac deorsum uergens figuram
mortis oñdit Ideo pecudes nec in celũ suspi-¬
cunt neq religionem sentiũt qm̃ hiis usus
ignis alienus est unde aũt nel quomodo
deus hec duo pͥncipalia ignem et aquam uł
accenderit uel eliquauerit solus põt stire qui
Consl̃mato igͬ mundo amimalia

Expanded text:
eam sententiam exceperat morte multatus. adeo eam sententiam exceperat morte multatus. adeo duo ista elementa prima sunt habita, ut nec ortum hominis nec uitam sine his crediderint posse constare. horum alterum nobis commune cum ceteris animalibus est, alterum soli homini datum. nos enim quoniam caeleste atque inmortale animal sumus, igni utimur, qui nobis in argumentum inmortalitatis est datus, quoniam ignis e caelo est; cuius natura quia mobilis est et sursum nititur, uitae continet rationem. cetera uero animalia quoniam sunt tota mortalia, tantummodo aqua utuntur, quod est elementum corporale atque terrenum. cuius natura quia mobilis est ac deorsum uergens, figuram mortis ostendit. ideo pecudes neque in caelum suspiciunt neque religionem sentiunt, quoniam ab his usus ignis alienus est. unde autem uel quomodo deus haec duo principalia, ignem et aquam, uel accenderit uel eliquauerit, solus potest scire qui fecit. Consummato igitur mundo animalia
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsere humorq calorq concipĩt. Eit ab hnis
oriũtur cuncta duobus cum q sitignis aque
ꝑugnans uapor humidus omnes res treat et
discors concordia fecibus apta est alcerũ enrm
quasi masculinũ elementum est alterũ quasi fe¬
mininũ alceꝵ actiuũ alcerum patibile sdeoq a ue¬
terib institutum est ut sacramento ignis et aq̃
nptiaꝵ federa sanctiantur qd fetus animãtiũ
calore et humore corporentur atq ammentur
ad uitam Qum enm conscet omẽ ammal ex
amma et corpore materia corporis in humore
est anima in calore. Qd ex auum fecib datur
stire quos crassi humoris ꝑleuos insi opifex
calor fouerit nec humor potest corporari nec
corpus amimari. Exulib quoꝙ ignis et aqua
intdici solebat ad huc enĩ nephas indebatur
ꝙͣuis malos tamen homines supplicio capitis
affic̾e int̾picto igitur usu eaꝵ rerum quib uita
hominum constat ꝑ inde habebatur ac si ẽẽt qui

Expanded text:
sumpsere umorque calorque, concipiunt et ab his sumpsere umorque calorque, concipiunt et ab his oriuntur cuncta duobus. cumque sit ignis aquae pugnax, uapor umidus omnes res creat et discors concordia fetibus apta. est. alterum enim quasi masculinum elementum est, alterum quasi femininum, alterum actiuum, alterum patibile. ideoque a ueteribus institutum est ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod fetus animantium calore et umore corporentur atque animentur ad uitam. cum enim constet omne animal ex anima et corpore, materia corporis in umore est, animae in calore: quod ex auium fetibus datur scire, quos crassi umoris plenos nisi opifex calor fouerit, nec umor potest corporari nec corpus animari. exulibus quoque igni et aqua interdici solebat: adhuc enim nefas uidebatur quamuis malos, tamen homines supplicio capitis adficere. interdicto igitur usu earum rerum quibus uita hominum constat perinde habebatur, ac si esset qui
Abbreviated transcription (Latin):
mulcitudine sua uincant. Duo igit᷑ illa pͥn¬
cipalia inueniũtur que diu̾sam et contrariã
sibi hñt potestatem color et humor que mirabi¬
lit̾ deus in sustentanda et gignenda omĩa ex-¬
cogitanit. ⁊ iam cum uirtus dei sic in calore
et igni iisi ardorem imq eius adimixta hu-¬
moris ac frigoris materia temperass nec
dixerunt s rationem penitus non uidebant
Eraclitus ex igni nata eẽ dixit omĩa. Thales
ex aqua. uterq iudit aliquid s errauit tamẽ ut̾q
qd alt̾utrũ si solum fuisẜ neq aqua nasti posset
ex igui neq rursus ignis ex aqua di est ueriꝰ
simuil ex utroq ꝑmixto cuncta gen̾ari. Ignis qͥdẽ
ꝑmisteri cum aqua non pocest quia sunt utraq
mimica et si cum minꝰ uenerent alt̾utrũ. quod
suꝑauerit conficiat alt̾a necesse est. S coꝵ substã¬
cie ꝑmisteri possunt substantia ignis calor est aq̃
humor. Recteg. ouibius quippe ubi temꝑiem

Expanded text:
multitudine sua uincunt. duo igitur illa prinmultitudine sua uincunt. duo igitur illa principalia inueniuntur, quae diuersam et contrariam sibi habent potestatem, calor et umor, quae mirabiliter deus ad sustentanda et gignenda. omnia excogitauit. nam cum uirtus dei sit in calore et igni, nisi ardorem uimque eius admixta umoris ac frigoris materia temperasset, nec dixerunt, sed rationem penitus non uidebant. Hera,clitus ex igni nata esse dixit omnia, Thales ex aqua. uterque uidit aliquid, sed errauit tamen uterque, quod alterutrum si solum fuisset, neque aqua nasci posset ex igni neque rursus ignis ex aqua: sed est uerius simul ex utroque permixto cuncta generari. ignis quidem permisceri cum aqua non potest, quia sunt utraque inimica et si comminus uenerint, alterutrum quod superauerit conficiat alterum necesse est, sed eorum substantiae permisceri possunt: substantia. ignis calor est, aquae umor. recte igitur Oaidius: quippe ubi temperiem