comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na quide constet in uerbo id .ẽ. fateri
tio p̃ceptorũ. Uide gͦ quã arduã ego et
difficiliore m partẽ elegerim. ti uide quã le¬
uissimã & faciliorem. Nec immerito plebs
adte confluit. a me refugit. nesciens utiq
quia regnũ dĩ ñ sit inuerbo s inuirtute.
Quid gͦ. ẽ. qđ me lacessis. sidifficiliorẽ fidei
aggressus partẽ. tͥ ut infirmo reliqui fa¬
cilioremꝰ S ego adtribuendã inquit salu-¬
tem animis hanc parte fidei efficaciorem
puto ac magis idoneã quã tu reliquisti. id ÷
tis oriatur occasio. exeiꝰ ore discamꝰ. Quis
hominũ intrabit in regnũ tuũ xp̃e᷑ Qui
fecerit inquit uoluntate patris mei qui¬
incelis. ẽ. Non dixit. qui me ꝓfessus fue¬
rit natũ. & alibi addiscipulos. Ite. doce
te gentes baptizantes eos in nomine pa¬
re oũia quȩ mandaui uob̃. Non dixit.
docentes eos qͥa sim natus. s ut mandata
conseruent. Ite alibi. Amici mei eritis.

Expanded text:
na quidem constet in uerbo, id est fateri na quidem constet in uerbo, id est fateri tio praeceptorum. uides ergo quam arduam ego et difficiliorem mihi partem elegerim; tu uide quam leuissimam et faciliorem. nec inmerito plebs ad te confugit. a me refugit, nesciens utique, quia regnum dei non sit in uerbo, sed in uirtute. quid ergo est, quod me lacessis, si difficiliorem fidei adgressus partem tibi ut infirmo reliqui faciliorem ? sed ego ad tribuendam, inquit, salutem animis hanc partem fidei efficaciorem puto ac magis idoneam, quam tu reliquisti, id est tis oriatur occasio, ex eius ore discamus. quis hominum intrabit in regnum tuum, Christe? qui fecerit, inquit, uoluntatem patris meiin coelis est . Non dixit: Qui me professus fuerit natum. Et alibi ad discipulos: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Pare omnia, quae mandaui uobis, non dixit: docentes eos, quia sim natus, sed ut mandata conseruent. item alibi: amici mei eritis,
Abbreviated transcription (Latin):
nentes. Quã multi rerũ suarũ distributo¬
res & relictores. quã multi ieiuniis uł cre¬
bris uł cotidianis. uł etiã incredibilit̾ con¬
tinuatis. corpus seruituti subicientes. Quã
multȩ frat̃nȩ congregationes nichil ha¬
uictũ & tegum̃tũ necessaria. unã animã &
cor unũ indm caritatis igne conflantes. Atꝙ
mhis om̃ib ꝓfessionibꝰ quã multi fallaces
& ꝑditi dep̃hendunt᷑. quã multi etiã latent.
Quam multi pͥmo recte ambulantes. ꝑuer¬
sa uoluntate cito deficiunt. Quã multi tẽp¬
tationib inueniunt᷑ qͦd alio animo talem
uita actumbrata specie suscepert̃. & quam
multi humilit̃ & fidelit̾ sc̃m custodientes
ꝓpositũ usq infinẽ ꝑseuerant & salui fiunt.
nqͣrũ societate quasi dispares apparent: sed
tam eadẽ caritate copulant᷑. qui ꝓpt̾ ali¬
quã necessitudinẽ scđm apłi exhortationẽ
habent uxores tanquã ñ habentes. & e

Expanded text:
nentes, quam multi rerum suarum distributonentes, quam multi rerum suarum distributores et relictores, quam multi jejuniis vel crebris, vel quotidianis, vel etiam incredibiliter continuatis, corpus servituti subjicientes? Quam multae fraternae congregationes nihil havictum et tegumentum necessaria; unam animam et cor unum in Deum, charitatis igne conflantes? Atque in his omnibus professionibus quam multi fallaces et perditi deprehenduntur, quam multi etiam latent, quam multi primo recte ambulantes, perversa voluntate cito deficiunt; quam multi in tentationibus inveniuntur, quod alio animo talem uitam adumbrata specie susceperunt, et quam multi humiliter et fideliter sanctum custodientes propositum usque ad finem perseuerant et salui fiunt! in quorum societate quasi dispares adparent; sed tamen eadem caritate copulantur, qui propter aliquam necessitudinem secundum apostoli exhortationem habent uxore
Abbreviated transcription (Latin):
na dicenda.ẽ. in insulã relegatꝰ ẽ. qͦd sua ex¬
sponte cotidie serui dĩ faciunt se a turbu¬
lento strepitu popłorũ remouere cupien¬
tes. & unde publica t̾renorũ pͥncipũ uo¬
ta. ꝑ indulgentiã solent relaxare dãnatos.¬
Deniq ñ multo post inde om̃s eadẽ solenni
sorte dimissi sunt. Fatemini gͦ eos fidẽ te¬
nuisse ueriorẽ iustiorẽq uitã qͥ pea mul¬
to quã uos atrociora sustinere meruerunt.
aut desinite uos inde iactare qͦd multis
detestabiles sitis. S discernite qͥd sit ꝑsecu¬
tionẽ pati ꝓblasphemia. & ꝑsecutionẽ pati
ꝓiusticia. &ꝰ ꝓqua istarũ patiamini inur̃is
libris etiã atq eciã diligent̃ aduertite. Quã
multi autẽ innr̃a cõmunione ueracit̃ fa¬
ciunt ista sullimia p̃cepta euangłica. de qͦrũ
specie fallitis imꝑitos. Quã multi homines
utriusq sexus abomĩ concubitu puri atq¬
integri. quã multi exꝑti & postea conti¬

Expanded text:
na dicenda est, in insulam relegatus est: quod sua na dicenda est, in insulam relegatus est: quod sua sponte quotidie servi Dei faciunt, se a turbulento strepitu populorum removere cupientes; et unde publica terrenorum principum vota per indulgentiam solent relaxare dadenique non multo post inde omnes eadem sollemni sorte dimissi sunt. fatemini ergo illos fidem tenuisse ueriorem iustioremque uitam, qui pro ea multo quam uos atrociora sustinere meruerunt, aut desinite uos inde iactare, quod multis detestabiles sitis. sed discernite, quid sit persecutionem pati pro blasphemia et persecutionem pati pro iustitia; et pro qua istarum patiamini. in uestris libris etiam atque etiam diligenter aduertite. Quam multi autem in nostra communione ueraciter faciunt ista sublimiora praecepta euangelica, de quorum specie fallitis inperitos! quam multi homines utriusque sexus ab omni concubitu puri atqintegri, quam multi experti, et postea conti
Abbreviated transcription (Latin):
atq aliis quibꝰq facinoribꝰ flagitiisq pollu¬
ti. Illud dico. di ꝓnomine xp̃i quõ quomͣ u¬
sur pato atq suscepto quisqͥs patit᷑ ꝑsecutio¬
nẽ. iã etiã uerã fide iusticiãq tener̾e dicendꝰ
est: concedite ut ille sit fidei uerioris mai¬
orisq iusticiȩ que multo uob grauiora ꝑper¬
sũ potuerimꝰ ostendere. & milia iã uob nr̃oꝵ
martyrii occurrant. atq: ipse p̃cipue cypͥanꝰ.¬
cuiꝰ etiã litteris edocet᷑ qđ in xp̃m credideric
natũ ex uirgine maria. ꝓhac ille fide quã
uos detestamini usq adgladiũ mortẽq p¬
uenit. cũ gregibꝰ xp̃ianorũ tunc ita creden¬
tib atq ita grauiusq morientibꝰ. Faustꝰ aut̃
conuictꝰ uł confessus qͥd manicheus esset: cũ
aliis nnullis secũ adiudiciũ ꝓconsulare ꝑ¬
ductis. eis ipsis xp̃ianis aquibꝰ ꝑducti sunt
int̾cedentib leuissima poena si tam̃ illa pę¬

Expanded text:
atque aliis quibusque facinoribus flagitiisque polluatque aliis quibusque facinoribus flagitiisque polluti — illud dico: si pro nomine Christi quoquo modo usurpato atque suscepto quisquis patitur persecutionem, iam etiam ueram fidem iustitiamque tenere dicendus est, concedite, ut ille sit fidei uerioris maiorisque iustitiae, quem multo uobis grauiora perpessum potuerimus ostendere, et milia iam uobis nostrorum martyrcujus etiam litteris edocetur quod in Christum crediderit natum ex virgine Maria. Pro hac ille fide, quam vos detestamini, usque ad gladium mortemque pervenit, cum gregibus christianorum tunc ita credentibus, atque ita graviusque morientibus. Faustus autem convictus vel confessus quod manichaeus esset, cum aliis nonnullis secum ad judicium proconsulare perductis, eis ipsis christianis a quibus perducti sunt intercedentibus, levissima poena, si tamen illa poe
Abbreviated transcription (Latin):
uadat. ex quadã tam̃ parte decurtatꝰ. quȩ
inglobo teuebrarũ a patre ligabit᷑ & ñ lu.¬
gebitur: Quomͦ esurientẽ & sitientẽ iusti¬
ciã. quã faustꝰ inscriptis suis ñ addidit: Cre¬
do ne sibi de esse uideret᷑: si eã se adhuc esu¬
rire & sitire fateret᷑. S quã iusticiã isti esu¬
riunt & sitiunt. quib ꝑfecta iusticia erit.
damnatis inglobo fribꝰ qui nichil suo uitio
peccauerunt s hostili tabe quo eos pat̾ mi¬
sit in expiabilit̾ infecti sunt. insuꝑ trium¬
phare: Quomͦ ꝑsecutiones & odia sustinetiꝰ
ꝓpt̃ iusticiã. quib hȩc sacrilega p̾dicare &
cogitatis: S tanquã cecis fatuisq loquamini:
iusticie ur̃ȩ uelut magnũ esse uultis indici¬
ii. qͦd opꝓbria sustinetis. ꝑsecutionẽq patimi¬
ni. Porro si tanto.ẽ. qͥsq iustior qͥnto grauo¬
ra ꝑpetit᷑ omitto dicere qͥd facillimũ. ẽ. ui¬
dere. quã multo grauiora uob patiant᷑ aliiꝰ

Expanded text:
uadat ex quadam tamen parte decurtatus, quae uadat ex quadam tamen parte decurtatus, quae in globo tenebrarum a patre ligabitur et non lugebitur? quomodo esurientem et sitientem iustitiam, quam Faustus in scriptis suis non addidit, credo, ne sibi deesse uideretur, si eam se adhuc esurire ac sitire fateretur? sed quam iustitiam isti esuriunt et sitiunt quibus perfecta iustitia erit damnatis in globo fratribus, qui nihil suo uitio peccauerunt, sed hostili tabe, quo eos pater misit, inexpiabiliter infecti sunt, insuper triumphare? Quomodo persecutiones et odia sustinetis propter iustitiam, quibus haec sacrilegia praedicare et cogitatis? sed tamquam caecis fatuisque loquamini, iustitiae uestrae uelut magnum esse uultis indicium, quod obprobria sustinetis persecutionemque patimini. porro si tanto est quisque iustior, quanto grauiora perpetitur — omitto dicere, quod uidere facillimum est, quam multo grauiora uobis patiantur aliis
Abbreviated transcription (Latin):
lugentẽ. esurientẽ. sicientẽ. ꝑsecutionẽ &
odia sustinentẽ ꝓpt̾ iusticiã. & dubitas u¬
trũ accipiã euangłiũ: Si hoc esset iustũ ẽẽ.
iustificare se ipsũ uerbis suis: uolasset incȩ
lũ hõ iste cũ hȩc loqueret᷑. S: ego indelicias
fausti ñ in uehor notas omib auditoribꝰ ma¬
nicheorũ. & eis maxime qͥsunt rome. Talẽ
ꝓpono manicheũ qualẽ constantiꝰ require¬
bat cũ illa p̾cepta exxigebat impleri: non
quale uidere nolebat.  illu tam̃ qͦmͦ ui¬
deo pauꝑem spũ. qui tã suꝑb est ut ani¬
mã suã dm̃ credat. nec captiuũ erubes¬
cat: Quomͦ mitẽ. qͥ tantȩ auctoritati e¬
uangelicȩ mauult insultare quã credereꝰ.
Quomͦ pacificũ. qͥ naturã ipsã diuinã quã
ds .ẽ. quicqͥd .ẽ. qͥ solus uere est. ꝑpetuam
pacẽ habere potuisse ñ putat. Quomͦ
puro corde. inqͦ tumultuant᷑ tã sacrile¬
ga & tam multa figm̃ta: Quomͦ lugentẽ.
nisi dm̃ captũ & ligatũ donec soluat᷑ & e¬

Expanded text:
em, sitientem, persecutiones et odia sustinentem propter iustitiam et dubitas, utrum accipiam euangelium? si hoc esset iustum esse, iustificare se ipsum, uerbis suis ulum homo iste, cum haec loqueretur. Sed ego in delicias Fausti non invehor, notas omnibus Auditoribus Manichaeorum, et eis maxime qui sunt Romae: talem propono manichaeum, qualem Constantius requirebat, cum illa praecepta exigebat impleri, non qualem uideri nolebat. et illum tamen quomodo uideo pauperem spiritu, qui tam superbus est, ut animam suam deum credat nec captiuus erubescat? quomodo mitem, qui tantae auctoritati euangelicae mauult insultare quam credere ? quomodo pacificum, qui naturam ipsam diuinam, qua deus est quicquid est, qui solus uere est, perpetuam pacem habere potuisse non putat? quomodo puro corde, in quo tumultuantur tam sacrilega et tam multa figmenta ? quomodo lugentem, nisi deum captum et ligatum, donec soluatur et e
Abbreviated transcription (Latin):
inre sedinspe. spe enĩ salui inquit facti sumꝰ
sic & ibi qͦd dictũ .ẽ. amodo neminẽ noumꝰ
scđ̾m carnẽ. nondũ inre s inspe intelligit᷑
quia spes nob̾ in xp̃o .ẽ. Quia in illo iã cõple¬
tũ. ẽ: qͦd nob ꝓmissũ sꝑamꝰ. Ille quippe iam
resurrexit. &e mors ei ultra ñ dominabit᷑
Quẽ asi noueramꝰ scđm carnẽ. cũ adhuc mo¬
ricurus esset: merat quippe in eiꝰ corpore¬

Expanded text:
salui facti sumus — sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in spe intellegetur, quia spes nobis in Christo est, quia in illo iam completum est, quod nobis promissum speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset
Abbreviated transcription (Latin):
tũ xp̃i. E go aurũ argentũq reieci. & ȩs
inzonis habere destiti. cotidiano contentꝰ
cibo nec de crastino curans. nec unde uen¬
ter impleatur aut corpus oꝑiatur solli¬
citudinẽ gerens. & quȩxil a me utrũ acci¬
piã euangłiũ : Uides inme xp̃ibeatitudi¬
nes illas quȩ euangłm faciunt. & int̾rogas

Expanded text:
tum Christi. ego aurum argentumque reieci et aes tum Christi. ego aurum argentumque reieci et aes in zonis habere destiti cotidiano contentus cibo nec de crastino curans nec unde uenter inpleatur aut corpus operiatur sollicitudinem gerens. et quaeris a me, utrum accipiam euangelium? uides in me Christi beatitudines illas, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tione dĩ potestis cogitare. cũ ꝑuetustatẽ
carnis & ꝑ carnaliũ rerũ imagines qͥb totꝰ
error ur̃ inuoluit᷑. res corporeas ñ posses¬
sione teneatis. s phantasmate sapiatis: Ter¬
ram enĩ chananeorũ quȩ manifesta erat.
& manifeste illi popło data .ẽ. contennere
uos & fastidire głamini. quasi ñ ita terrã
luminis describatis exuna parte at̾ra gen¬
tis tenebrarũ tanquã cuneo coartato di¬
scissam: ut neq inrerũ ueritate inuenia¬
tur. & incogitationũ ur̃arũ falsitate
credatur. & ideo nec uitã ur̃am data susti¬
neat: & mentẽ ur̃am desiderata corrũpat
acciꝑe apparet. qͥa quȩ iubet obseruo: An
ego de te quęrere debeo urrũ accipias. inqͦ
nulla accipientis euangłiũ uident᷑ indi¬
cia: Ego patre dimisi & matre:. uxorem.
filios. & cȩcera. quȩ euangłiũ iubet. & int̾ro¬
gas utrũ accipiã euangłiũ: Nisi adhuc
nescis. qͥd sit quod euangłm nuncupatur.
Est enĩ nichil aliud. quã p̃dicatio & manda¬

Expanded text:
atem carnis et per carnalium rerum imagines, quibus totus error uester inuoluitur, res corporeas non possessione teneatis, sed phantasmate sapiatis? terram enim Chananaeorum. quae manifesta erat et manifeste illo populo data est. contemnere uos et fastidire gloriamini. quasi non ita terram luminis describatis ex una parte a terra gentis tenebrarum, tamquam cuneo coartato discissam, ut neque in rerum ueritate inueniatur et in cogitationum uestrarum falsitate credatur; et ideo nec uitam uestram data sustineat et mentem uestram desiderata corrumpat.accipere adparet, quia quae iubet obseruo. an ego de te quaerere debeo. utrum accipias. in quo nulla accipientis euangelium uidentur indicia? ego patrem dimisi et matrem, uxorem. filios et cetera, quae euangelium iubet, et interrogas, utrum accipiam euangelium? nisi adhuc nescis, quid sit quod euangelium nuncupatur. est enim nihil aliud quam praedicatio et manda
Abbreviated transcription (Latin):
ista ñ intelligitis. qͥa sicut ꝓpħa dixit nͥ
credideritis ñ intelligetis. Non eni estis
eruditi in regno cȩlorũ. id .ẽ. in ȩccła xp̃ĩ
uera catholica. Qͦd si essecis: de diuitiĩs
scarũ scripturarũ ñ solũ noua s etiã uet̾a
ꝓferretis. Ipse quippe dñis dicit. Propterea
omis scriba eruditus in reguo cȩlorũ simi¬
lis . ẽ. homini patri familias. ꝓferenti de
thesauro suo noua & uetera. & ideo dũ sola
ꝓmissa dĩ noua: tenere uos arbitramini:
remansistis inuetustate carnis. & nouita¬
te induxistis erroris. Dequa nouitate
apłs dicit. Prophanas aut̃ uerborũ noui¬
tates euita. Multũ enĩ ꝓficiunt adim¬
pietatẽ. & sermo eorũ sicut cancer serpit.
Exquibꝰ . ẽ. himeneus & filetus qͥcirca ueri¬
tatem aberrauerunt dicentes resurreccio¬
ne iã factã esse. & fidem quorundã subues¬
tunt. Ex qua uena falsitatis uos manare
cognoscite. qui dicitis nc̃ esse resurrectio¬

Expanded text:
ista non intellegitis. quia, sicut propheta dixit "nisi ista non intellegitis. quia, sicut propheta dixit "nisi credideritis, non intellegetis." non enim estis eruditi in regno caelorum, id est in ecclesia Christi uera catholica; quod si essetis, de diuitiis ctarum scripturarum non solum noua sed etiam uetera proferretis. ipse quippe dominus dicit: propterea omnis scriba eruditus in regno caelorum similis est homini patrifamilias proferenti de thesauro suo noua et uetera. et ideo dum sola promissa dei noua tenere uos arbitramini, remansistis in uetustate carnis et nouitatem induxistis erroris. de qua nouitate apostolus dicit: profanas autem uerborum nouitates euita; multum enim proficiunt ad inpietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse, et fidem quorundam subuerterunt. ex qua uena falsitatis uos manare cognoscite. qui dicitis nunc esse resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. magis eos de ueterũ librorũ testifica¬
tione firmauit licens. Oportebat impleri
om̃ia quȩ scripta sunt insege moysi & ꝓpħiᷤ
& psalmis de me. Non itaq spes nr̃a intẽpo¬
raliũ rerũ ꝓmissione defixa. ẽ: quandoqͥ¬
dem nec ipsos illiꝰ tẽporis scõs & spuales
uiros. patriarchas & ꝓpħas. his t̾renis rebꝰ
fuisse deditos credimꝰ. Intelligebant en ĩ
reuelante sibi spu dĩ qͥd tẽpori illi congru¬
eret. & quibꝰ modis ds̃ ꝑ illas om̃s res gesi¬
tas & dictas. futura figuranda & p̾nun¬
cianda decerneret. Magisq desideriũ eoꝵ
de nouo testam̃to erat. s p̾sens functio
corporalis adsignificanda noua uentura.
pollicitationibꝰ ueceribꝰ p̃bebat᷑. Ita illoꝵ
hominũ ñ tantũ lingua. s & uita ꝓpħiça
fuit. Carnalis aut̃ popłs ꝓmissis uitȩ p̾¬
sentis inhȩrebat. de quo tam̃ etiã popło
nichilominꝰ significabant᷑ futura. S uos

Expanded text:
rentur, magis eos de ueterum librorum testificarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi Psalmis de me . Non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est; quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spirituales viros, Patriarchas et Prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus: intelligebant enim, revelante sibi Spiritu Dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. Sed uos
Abbreviated transcription (Latin):
& uitã ꝑpetuã reꝓmittit. etiã si gratis eã m
testator eiꝰ ingereret. fastidissem. AUGꝰ
testam̃tũ. S in illis tẽporalib figuras
fuisse futurorũ. quȩ implerent᷑ in nob̾ inqͦs
finis scłorũ obuenit: ñ suspicio mea s apłicꝰ
intellectus. ẽ. dicente paulo. cũ de talib
loqueret᷑. Hȩc omia nr̃ę figurȩ fuerunt
& iterũ. Hȩc om̃ĩa infigura contingebant
illis. scripta sunt aut̃ ꝓpt̾ nos inqͦs finis
scłorũ obuenit. Nongͦ uetus testam̃tũ ad
consequendas illas ꝓmissiones. s ad intelli¬
gendas ineis noui testam̃ti p̾nunciatio¬
nes accipimꝰ. Ueteris qͥppe testificatio. fi¬
dẽ nouo conciliat. Unde dñs postea quã re¬
surrexit a mortuis. seq ñ solũ intuendii
discipłorũ obtutibꝰ. s etiã contrectandũ
manibꝰ obtulit: ne qͥd tam̃ cũ suis morta¬
libꝰ & carnalib sensib fallacit agi arbitra¬

Expanded text:
et uitam perpetuaet uitam perpetuatestator suus ingereret, fastidirem. CAPUT Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figurae nostrae fuerunt; et iterum, Haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Non ergo Vetus Testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intelligendas in eis Novi Testamenti praenuntiationes accipimus: Veteris quippe testificatio, fidem Novo conciliat. Unde Dominus posteaquam resurrexit a mortuis, seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
& nec totã postea liberari posse p̃dicatis.
naccipio. Imꝓbitas enĩ hȩc quidẽ nimia ÷.
usurpare tabulas quȩ testent᷑ exhȩredatũ.
An ignoras testam̃tũ uetus chananeorũ t̾ram
repmittere. s eam tam̃ iudeis id ẽ. circun-¬
cisis. & sacrificantibꝰ & abstinentibꝰ a porcina
ac reliquis carnibꝰ quas immundas Moyses
appellat. sabbata obseruantib & azimoruĩ
solennitatẽ. ac reliqua huiꝰ modi quȩ eius
ipse testator eis obseruanda mandauit: Quȩ
quia xp̃ianorũ placuere nemini. neq
enĩ quisquã nr̃m ea custodit: dignũ. ẽ ut
cũ refusa hereditate reddamꝰ & tabulas.
Hec gͦ pͥma causa . ẽ: cur ego testamtũ uecus
abiciendũ puto. nͥtu me prudentiꝰ aliqͥd
doceas. Scd̾a uͦ causa . ẽ: quod tã etiã mi¬
sera eꝰ & corporalis ac longe abanimȩ
cõmodis hereditas. ẽ: ut post beatã illã noui
testam̃ti pollicitationẽ quȩ cęlorĩ mͥ regnũ

Expanded text:
et nec totam postea liberari posse praedicatiset nec totam postea liberari posse praedicatisnon accipio. inprobitas enim haec quidem nimia est usurpare tabulas. quae testentur exheredatum. an ignoras testamentum uetus Chananaeorum terram repromittere, sed eam tamen ludaeis, id est circumcisis et sacrificantibus et abstinentibus a porcina ac reliquis carnibus, quas inmundas Moyses appellat, sabbata obseruantibus et azymorum sollemnitatem ac reliqua huiusmodi, quae eius ipse testator eis obseruanda mandauit? quae quia christianoram placuere nemini — neque enim quisquam nostrorum ea custodit — dignum est, ut cum refusa hereditate reddamus et tabulas. haec ergo causa est, cur ego testamentum uetus abiciendum puto, nisi tu me prudentius aliquid doceas. secunda uero causa est, quod tam etiam misera eius et corporalis ac longe ab animae commodis hereditas est, ut post beatam illam noui testamenti pollicitationem, quae caelorum mihi regnum
Abbreviated transcription (Latin):
benedictus inscła. exfemina natus ẽ: s ex
illa infirmitate quã suscepit ex nob̾. ut in
ea moreret᷑ ꝓ nob̾. & eã sanaret in nob̃. Non
exforma di inqua cũ esset. ñ rapinã arbi-¬
tratus: ẽ. esse ęqualis dõ. natus exfemina
est: s exforma scrui quã accipiendo semet¬
ipsũ exinaniuit. Neq eni obaliud exinanis.¬
se se dictus. e nͥ accipiendo formã serui nop
amittendo formã dĩ. Illa enĩ natura qͣinfor¬
ma dĩ equalis. ẽ. patri. incõmutabilit̾ ꝑma¬
nente: suscepit mutabilẽ nrãm ꝑquã de
uirgine nasceret᷑. Uos aut̃ cũ carnẽ xp̃i
uirginali utero cõmittere horretis: ip¬
sam diuinitatẽ dĩ. ñ tantũ hominũ s &
canũ porcorũq uteris cõmisistis. Semel
tatus. ẽ. dĩ: & ipsã dĩ partẽ diuinãq na-¬
turã. inom̃iũ hominũ ac bestrarũ. ma¬
sculinis seminibꝰ & femininis utetis. in
om̃ib conceptibꝰ. ꝑ om̃s t̾ras. & ꝑom̃s aquas.
& pom̃s horas ligari. opprimi. comqͥnari.

Expanded text:
benedictus in saecula ex femina natus est; sed ex illa infirmitate quam suscepit ex nobis, ut in ea moreretur pro nobis, et eam sanaret in nobis: non ex forma Dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, natus ex femina est; sed ex forma servi, quam accipiendo, semetipsum exinanivit . Neque enim ob aliud exinanisse se dictus est, nisi accipiendo formam servi, non amittendo formam Dei. Illa enim natura, qua in forma Dei aequalis est Patri, incommutabiliter permanente, suscepit mutabilem nostram, per quam de virgine nasceretur. Vos autem, cum carnem Christi virginali utero committere horretis, ipsam divinitatem Dei, non tantum hominum, sed et canum porcorumque uteris commisistis! semel tatus est Deus; et ipsam Dei partem, divinamque naturam, in omnium hominum, ac bestiarum masculinis seminibus omnibus conceptibus per omnes terras et per omnes aquas et per omnes auras ligari, obprimi, coinquinari
Abbreviated transcription (Latin):
si bonii. ẽ: & ante potuit concupisci. Sed ex¬
pectabat᷑ ut gens hostilis inbellũ pͥor erũ¬
ꝑet. qͦqsi iustius expugnaret᷑. Siaut̃ ñ e bo¬
nũ: quare inimico uicto suꝑ alienã t̾ram
crescere uoluit regnũ suũ. cũ prius conten¬
tus suis finibꝰ plena felicitate uixisset. Sed
utinã uere isti hȩc ipsa p̾cepta uitȩ agendę.
quoriĩ . ẽ. unũ ne concupiscamꝰ alienũ: uellent
exillis litteris discere. Profecto mansuesce¬
rent. & mites intelligerent etiã illa p̾cep¬
ta uitę significandȩ quibꝰ eorũ oblatrat of¬
fensio. & illi tẽ tẽpori obseruanda congru¬
isse: & huic nc̃ tẽpori intelligenda congri¬
ere. Nos aut̃ qͦmͦ uetꝰ testam̃tũ tanquã ali¬
enũ concupiscimꝰ. cũ ea legamꝰ quȩ infigu¬
ra contingebant illis. scripta st̃ aut̃ ꝓpt̾

Expanded text:
si bonum est, et ante potuit concupisci, sed exsi bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugnaretur. si autem non est bonum, quare inimico uicto super alienam terram crescere uoluit regnum suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa praecepta uitae agendae, quorum est unum. ne concupiscamus alienum, uellent ex illis litteris discere, profecto mansuescerent et mites intellegerent etiam illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, et illi tunc tempori obseruanda congruisse et huic nunc tempori intellegenda congruere. nos autem quomodo uetus testamentum tamquam alienum concupiscimus. cum ea legamus, quae in figura co
Abbreviated transcription (Latin):
buta. Uos aut̃ cũ uob obiecta fuerint quȩ
in libris noui testam̃ti scripta st̃. nec ac¬
accipiunt᷑ a uob̃: deficientes in responden¬
do & manifesta ueritate faucib pressis.
anhelitu saucio dicitis esse falsata. Quid
aliud possent expirare p̃focata ora falla¬
ciũ. uł potiꝰ qͥd aliud possent putere con¬
fossa cadauera mortuoru: & tam̃ confes¬
sus est faustus. ñ concupiscere aliena ñ solũ ex no¬
uo testam̃to s eciã exuetere didicisse. qͦd certe
a suo do ñ posset discere. Ille quippe si ñ concupi¬
uit aliena. quare suꝑ t̾rã tenebrarũ ubi nun¬
qua fuert noua scła construxit: An dicturꝰ
est. prior ipsa gens tenebrarũ regnũ meũ
concupiuit. qͦđ abilla erat alienũ: Ergo i¬
mitatus. ẽ. gentẽ tenebrarũ. ut & ipse con¬
cupisceret aliena. An augustũ antea fuerat
regnũ lucis: Optandũ gͣ erac bellũ. ut ad¬
quireret᷑ de uictoria lat̾itudo regnandid

Expanded text:
buta. uos autem, cum uobis obiecta fuerint, quae buta. uos autem, cum uobis obiecta fuerint, quae in libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur a uobis, deficientes in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent putere confossa cadauera mortuorum? et tamen confessus est Faustus non concupiscere aliena non solum se ex nouo testamento, sed etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃na spanda reuelata sint: & illa tam̃ at¬
testantia lego. quȩ infigura contingebant
illis. scripta aut̃ st̃ ꝓpt̾ nos in qͦs finis scłoꝵ
obuenit. Itaq si audistis qͥd respondeamꝰ
iudeis : audite & qͥd obiciã manicheis. Cer¬
te faustꝰ dixit. turbari nos posse si nob
iudei dixerint. Quare tenetis uetꝰ testa¬
m̃tũ. cuiꝰ p̃cepta ñ obseruatis: Quibꝰ nos
eiꝰdẽ scripturȩ uenerata atq seruata au¬
ctoritate : respondimꝰ. Uos qͥd respondetis
cũ uob dr̃. quare tenetis euangłicos libros
quorũ uos ad decipiendos imꝑitos confin¬
gitis sectatores. & quȩ ibi scripta st̃ ñ solũ
ñ creditis. s etiã qͣntis pocestis uiribꝰ op¬
pugnatis: Certe uidetis uos potiꝰ de nouo
testam̃to. quã nos deuetere obiectis res¬
pondere n posse. Omĩa enĩ quȩ inuetere
scripta st̃. nos & uera esse dicimꝰ: & diuini¬
tus mandata. & congrius tẽporibꝰ distri¬

Expanded text:
aeterna speranda reuelata sint, et illa tamen adaeterna speranda reuelata sint, et illa tamen adtestantia lego. quae in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. itaque si audistis, quid respondeamus Iudaeis, audite et quod obiciam Manichaeis. Certe Faustus dixit turbari nos posse, si nobis Iudae dixerint: quare tenetis uetus testamentum, cuius praecepta non obseruatis? quibus nos eiusdem scripturae uenerata atque seruata auctoritate respondemus. uos quid respondetis, cum uobis dicitur: quare tenetis euangelicos libros, quorum uos ad decipiendos inperitos confingitis sectatores, et quae ibi scripta sunt, non solum non creditis, sed etiam quantis potestis uiribus obpugnatis? certe uidetis uos potius de nouo testamento quam nos de uetere obiectis respondere non posse. omnia enim quae in uetere scripta sunt, nos et uera esse dicimus et diuinitus mandata et congruis temporibus distri
Abbreviated transcription (Latin):
habere libens uolensq ꝑmisi. solo scilicet euan¬
głio & regni cȩlorũ splendida hereditate con¬
tentus. Nã ut iudeo si sibi euangliũ usurpa¬
ret iure increpitans dicerẽ. imꝓbe. qͥd tͥ cũ
eo est cuiꝰ precepta ñ seruas: sic uereor ne m
eadem iudeus increpitet tenenti testam̃tũ
s eadẽ sepe quãuis uera. respondere me
piget. Quisqͥs itaq etiã aduersus ista respon¬
sionẽ quęrit: quȩ suꝑius a nob̾ dicta st̃. legat
Iudeo aut̃ dicenti mͥ. cur tenes uetus testa¬
intũ cuiꝰ p̾cepta ñseruas. respondeo. seruari
a xp̃ĩanis etia exipsis libris p̃cepta uitȩ a¬
gendȩ. p̃cepta uͦ uitȩ significandȩ tc̃ rec¬
te obseruata: cũ p̃nunciabant᷑ ista quȩ nc̃
reuelata st̃. Qua ꝓpt̾ etiã ipsa sic ñ obseruo
adreligionẽ: ut teneã tam̃ ad testificationẽ.
sicut & ꝓmissa carnalia quȩ ibi continent᷑
unde ꝓprie uetꝰ dr̃ testam̃tũ. quãuis mͥ

Expanded text:
habere libens uolensque permisi solo scilicet euanhabere libens uolensque permisi solo scilicet euangelio et regni caelorum splendida hereditate contentus. nam ut Iudaeo, si sibi euangelium usurparet. iure increpitans dicerem: "inprobe, quid tibi cum eo est, cuius praecepta non seruas?" sic uereor, ne mihi eadem Iudaeus increpitet tenenti testamentumsed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem dicenti mihi: "cur tenes uetus testamentum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continentur, unde proprie uetus dicitur testamentum. quamuis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
oleastro. & contra naturã insertꝰ es inbonã
oliuã. qͣntomagis illi qͥscđm naturã sunt in¬
serent᷑. suȩ oliuȩ: Ecce unde etiã ipse głatur
a fraetura liberatꝰ. & radici pinguedinis red¬
dicus. Quigͦ inuobis sc̃ qͦs inde fregit impi¬
etas : redeant & rursus inserant᷑. Qui autẽ
nunquã ibi fuert̃: ueniant a naturali ste¬
liena ñ concupiscere. Quid aut̃ inqͥs alienũ
habet testam̃tũ uetus Immo qͥd habet ñ
Alienu: Diuitias ꝓmittit. & uentris saturi¬
tate. & filios. & nepotes uitãq longã & cũ
his cananitidis regnũ.  omia hȩc circun¬
cisis & obseruantibꝰ sabbata. & immolanti¬
b sibi. & abstinentibꝰ a porcina & huiꝰ medi
cȩteris. Quȩ qͥa ego neglego & xp̃ianꝰ om̃is. ut
inepta scilicet & ad salutẽ animi minime
ꝑtinentia: iccirco nec quȩ ꝓmictit ad me
iã expectare cognosco. Memorq qͥa sit man-¬
datũ. ñ concupisces aliena: iudeis bona sua

Expanded text:
contra naturam insertus es in bonam oliuam. quanto magis illi, qui secundum naturam sunt, inserentur suae oliuae? ecce unde etiam ipse gloriatur a fractura liberatus et radicis pinguedini redditus. qui ergo in uobis sunt, quos inde fregit inpietas, redeant et rursus inserantur; qui autem numquam ibi fuerunt, ueniant a naturali steliena non concupiscere. quid autem, inquis, alienum habet. testamentum uetus? immo quid habet non alienum? diuitias promittit et uentris saturitatem et filios et nepotes uitamque longam et cum his Chananitidis regnum, sed omnia haec circumcisis et obseruantibus sabbata et immolantibus sibi et abstinentibus a porcina et huiusmodi ceteris: quae quia ego neglego et christianus omnis, ut inepta scilicet et ad salutem animi minime pertinentia, idcirco nec quae promittit. ad me iam expectare cognosco, memorque quia sit mandatum: non concupisces aliena, Iudaeis bona sua
Abbreviated transcription (Latin):
menti sit: hns atq hui modi testimoniis satis
apparet Unicũ enĩ filiũ ds̃ habet que genuit
de substantia sua. de quo dicit᷑. cũ informa dĩ
esset ñ rapinã arbitratꝰ ẽ esse equalis dõ. Nos
aut̃ ñ de substantia sua genuit. creatura enĩ
modus. qͦ nos ds̃ cũ iã essemꝰ ab ipso ñ natis
conditi & instituti. uerbo suo & grã sua ge¬
nuit. ut filii eiꝰ essemꝰ: adoptio uocat᷑. Unde
iohes dicit. Dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri.
Cũgͥ nis adoptionis filiorũ: apud patres nr̃oᷤ
& inscripturis scĩs usitatũ sit: quȩ impieta
tis dcintia p̃cipitat. priꝰ euangłistas falsita¬
tis arguere qͦd diuersas generationes cõme¬
morauert̃ tanquã utraq uera e̾ẽ ñ possint
quã cogitare & attendere & uidere qͥd facil¬
limũ . ẽ. quã crebra consuetudine generis
humani: unꝰ ho duos patres habere potue¬
rit. unũ cuiꝰ carne hõ sit genitꝰ. alterum
cuiꝰ uoluntate cũ iã hõ esset: filiꝰ sit adop¬

Expanded text:
menti sit, his atque hujusmodi testimoniis satis apparet. Unicum enim Filium Deus habet, quem genuit de substantia sua, de quo dicitur: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Nos autem non de subtantia sua geuuit; creatura enim modus, quo nos deus, cum iam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, uerbo suo et gratia sua genuit, ut filii eius essemus, adoptio uocatur. unde Iohannes dicit: dedit 'eis potestatem filios dei fieri. cum igitur ius adoptionis filiorum apud patres nostros et in scripturtis dementia praecipitat, prius Evangelistas falsitatis arguere, quod diversas generationes commemoraverunt, tanquam utraeque verae esse non possint; quam cogitare et adtendere et uidere, quod facillimum est, quam crebra consuetudine generis humani unus homo duos patres habere potuerit: unum, cuius carne homo sit genitus, alterum. cuius uoluntate, cum iam homo esset, filius sit adop
Abbreviated transcription (Latin):
solutũ. ẽ: frustra se uoluit adduos euange¬
listas conferre & abaliis duobꝰ auferre. ma¬
gis offensurꝰ ad quos se contulisset: quã eos a
quib abstulisset. Non enĩ amant scĩ suos
electores: si suorũ sociorũ eos inuenerint
desertores. Unitate enĩ gaudent. & in xp̃o
alius alit & alius aliter: uera tam̃ om̃s di¬
cunt. nec sibi ullomͦ contraria. si pius lec¬
tor accedat. si mitis legat. si ñ heretico
animo unde rixetur sed fideli corde un¬
de ȩdificetur inquirat. lam gͦ qm̃ singuloꝵ
patrũ generationes quos ut unꝰ hõ duos ha¬
beret.ñ .ẽ. abhumano genere alienũ. sin¬
gulos euangłistas narrandas suscepisse cre¬
dimꝰ: ñ .ẽ. aueritate nr̃a fides aliena. Quo¬
circa int̾ se iã euangłistis conuenientibꝰ: sic̃
faustus ꝓmisit ut cunq succũbite. An il¬
lud qͦd adiunxit uos mouet adhuc᷑ Quãuis
nec sic quidẽ inquit dignũ erit & exutero

Expanded text:
solutum est. frustra se uoluit ad duos euangesolutum est. frustra se uoluit ad duos euangelistas conferre et ab aliis duobus auferre, magis offensurus, ad quos se contulisset, quam eos, a quibus abstulisset. non enim amant sancti suos electores, si suorum sociorum eos inuenerint desertores. unitate enim gaudent et in Chrisalius aliter et alius aliter: uera tamen omnes dicunt nec sibi ullo modo contraria, si pius lector accedat. si mitis legat, si non haeretico animo, unde rixetur, sed fideli corde, unde aedificetur, inquirat. iam ergo quoniam singulorum patrum generationes, quos ut unus homo duos haberet. non est ab humano genere alienum, singulos euangelistas narrandas suscepisse credidimus, non est a ueritate nostra fides aliena. quocirca inter se iam euangelistis conuenientibus, sicut Faustus promisit, utcumque succumbite. An illud, quod adiunxit, uos mouet adhuc? quamuis nec sic quidem. inquit. dignum erit et ex utero
Abbreviated transcription (Latin):
pͥcepto potestate dedit ut credens filius du
fieret. &cur ille incapite libri generationel
ipsas enumerauit. ille autẽ cũ dñs saluator
Aiohe baptiz atꝰ fuisset. & qͥd sibi uelit nu¬
merus generationũ scđm matłim. ut ter.xiiii
digerant᷑. quib insũmã cõputatis tanquã
ratur. ad septuaginta & septẽ ꝓueniat. quẽ
numerũ ipse dñs inpeccatorũm remissio¬
nem cõmendat dicens. ñ tantũ septies sed
etiã septuagies septies. nullo pacto indaga¬
re possetis. nͥ aut abaliquo catholico id au¬
diretis ñ quolibet s diuinarũ scripturarũ
studioso & quantũ posset perito: aut ipsi
aberrore correcti pietate catholica petere¬
tis ut accipetis. quęreretis ut inueniretis.
pulsaretis ut intraretis. Qua ꝓpt̃ qm̃ id¬
qͥ faustũ de generationũ diuersitate ꝑ mo¬
uit. qͥa induobꝰ patribꝰ intelligendis hic
Nodus erat. intellecta natura & adoptione

Expanded text:
praecepto potestatem dedit, ut credens filius dei praecepto potestatem dedit, ut credens filius dei fieret, et cur ille in capite libri generationes ipsas enumerauit. ille autem, cum dominus saluator a Iohanne baptizatus fuisset; et quid sibi uelit numerus generationum secundum Matthaeum, ut ter XIIII digerantur, quibus in summam conputatis tamquam ratur, ad septuaginta et septem perueniat — quem numerum ipse dominus in peccatorum remissione commendat dicens: non tantum septies, sed etiam septuagies septies —: nullo pacto indagare possetis, nisi aut ab aliquo catholico id audiretis, non quolibet, sed quodam diuinarum scripturarum studioso, et quantum posset, perito, aut ipsi ab errore correcti pietate catholica peteretis, ut acciperetis, quaereretis, ut inueniretis, pulsaretis, ut intraretis. Quapropter quoni Faustum de generationum diuersitate permouit, quia in duobus patribus intellegendis hic nodus erat, intellecta natura et adoptione
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. Patrẽ: qͥ eiꝰ adoptione renati sumꝰ. Facile
fuit gͦ religiosis ꝑscrutatoribꝰ diuinarũ lit¬
terariĩ aliquantulũ considerare. & uidere
indiuersis xp̃i generationibꝰ aduobꝰ euan¬
głistis cõmemoratis. qͣm duos patres potuit
habere ioseph: quorũ ꝓgeneratores diuersi
enumerarent᷑. Hoc & uos si studiũ contenti¬
onis ñ excecaret. facile uidere possecis. S ab
illis uiris alia etiã quęsita & inuenta sunt
cũ om̃s harũ narrationũ partes ꝑtracta¬
rent. Hȩc autẽ ur̃o intellectui longissi¬
me remota sunt. Itaq etiã in manichei
errore constituti. id qͦd inreb humanis fi¬
eri solet. ut alius carne generet filiũ. aliꝰ
eũ uoluntate adoptet. ac sic unꝰ duos pa¬
tres habeat: si n aduerso animo legere¬
tis. cogitandio uidere possetis. Cur aut̃ oa¬
ths ab abrahã coeꝑit descendens usq adioseph.
lucas aut̃ a iosepħ coepit ascendetis ñ usq ad
abraha s usq adłm qui fecit hominẽ. & dato

Expanded text:
i sumus. Facile fuit ergo religiosis perscrutatoribus diuinarum litterarum aliquantulum considerare et uidere in diuersis Christi generationibus a duobus euangelistis commemoratis, quomodo duos patres potuit habere Ioseph, quorum progeneratores diuersi enumerentur. hoc et uos, si studium contentionis non excaecaret, facile uidere possitis. sed ab illis uiris alia etiam quaesita et inuenta sunt, cum omnes harum narrationum partes pertractarent; haec autem a uestro intellectu longissime remota sunt. itaque etiam in Manichaei errore constituti, id quod in rebus humanis fieri solet, ut alius carne generet filium, alius eum uoluntate adoptet, ac sic unus duos patres habeat, si non aduerso animo legeretis, cogitando uidere possetis. Cur autem Matthaeus ab Abraham coeperit descendens usque ad Ioseph, Lucas autem a Ioseph coeperit ascendens non usque ad Abraham, sed usque ad deum, qui fecit hominem et dato
Abbreviated transcription (Latin):
serpentes. Atq eo acconito &e admirante.
uox adudita sit dicens adeũ. Petre. qͥcqͥd in-
uase uides macta & manduca. Cui idem
respondens. dne cõmune inqͥt & ĩmundũ
ñ contingã. & iterũ uox adeũ. Qoego scifica¬
iii. ĩmundũ ne uocaueris. Qd qͥde ipsũ li¬
cet & pallegoriã aliud qͥdlã &e ñ indifferen¬
I necesse ⁊ passim beluis omibꝰ &eechinis
& colubris ac relicͦ omi genere serpentino
uxta oroma petri. Hactenꝰ enĩ uere dicto
audientes uos. eẽ. ꝓbabitis uoci ꝗͣ fertur
audisse. & tam̃ huiꝰ quoq memineritis
qͥ de iis quȩ scĩficauerit dẽ uixta uocis huiꝰ
sencentiã multa putauert̃. eẽ. polluta.
gi uoluit qͣs dĩ creauit. scđm illud qͦd mo¬
ises ingenesi scripsit. & fecit ds̃ om̃ia. & ec¬
ce bona ualde: ñsignificationes scđm qͣs ds̃¬

Expanded text:
serpentes; atque eo attonito et admirante, serpentes; atque eo attonito et admirante, vox audita sit dicens ad eum, Petre, quidquid in vase vides, macta, et manduca. Cui idem respondens: Domine, commune, inquit, et immundum non contingam. et iterum uox ad eum: quod ego sanctificaui, inmundum ne uocaueris. quod quidem ipsum licet et per allegoriam aliud quiddam et non indifferenigitur necesse est passim belluis omnibus et echidnis et colubris ac reliquo omni genere serpentino iuxta opajia Petri. hactenus enim uere dicto audientes uos esse probabitis uoci, quam fertur audisse; et - tamen huius quoque memineritis qui de his, quae sanctificauerit deus iuxta uocis huius sententiam, multa putauerint esse polluta. gi uoluit, quas deus creauit, secundum illud. quod Moyses in genesi scripsit: et fecit deus omnia, et ecce bona ualde, non significationes, secundum quas d
Abbreviated transcription (Latin):
in qͥbꝰdã animalibꝰ a pagano discentit. Pestat
xp̃iana fides. Cuiꝰ si ꝓpͥũ hoc. eẽ. putas nihil
existimare pollutũ: priꝰ: ut fatearis. in uob
esse nemine xpĩanũ. Om̃s enĩ apud uos ut
cetera reticeã. morticina tam̃ & ĩmolata in¬
quinam̃tũ existimant. eẽ. ñ paruũ. a ut si
& auob̾ iure xp̃ianitatis hoc agit᷑: ne huiꝰ
qͥde gͦ religionis sententia. ẽ. quȩ omnẽ pe¬
nitꝰ immundoꝵ abstinentiã tollit. Quorsũ
gͦ ã paulo id dici potuit. qͦd nulli sit reli¬
gioni conueniens & enĩ apłs ñ tã religi¬
ont exuit quã ritũ mutauit: quã exiu¬
psit: uidet᷑ ille mͥ nulla ꝓrisꝰ relione fuise
tis: tc̃ demiĩ id nob opponere mem̃tote.
cũ uob ꝑuideritis ñ esse contrariũ Quẽ ad¬
moctĩ & illud qͦd petro soletis afferre. tari¬
quã idẽ uiderit aliqͣndo decȩlo demissũ
uis inqͥ essent omiia genera animaliũ.e.

Expanded text:
in quibusdam animalibus a pagano dissentit. restat in quibusdam animalibus a pagano dissentit. restat christiana fides, cuius si proprium hoc esse putas nihil existimare pollutum, prius est, ut fatearis in uobis esse neminem christianum. omnes enim apud uos, ut cetera reticeam, morticina tamen et inmolata inquinamentum existimant esse non paruum; aut si et a uobis iure christianitatis hoc agitur, ne huius quidem ergo religionis sententia est, quae omnem penitus inmundorum abstinentiam tollit. quorsum ergo a Paulo id dici potuit, quod nulli sit religioni conueniens? etenim apostolus non tam religionem exuit quam ritum mutauit, cum ex Iupsit, videtur ille mihi nulla prorsus religione fuisse tis, tunc demum id nobis opponere mementote, cum vobis pervideritis non esse contrarium: quemadmodum et illud, quod de Petro soletis afferre, tanquam idem viderit aliquando de coelo demissum vas, in quo essent omnia genera animalium et
Abbreviated transcription (Latin):
& cibis feralibꝰ abstinebant. S illos fortas¬
se excusce ignorantia. Necdũ enĩ apparen¬
te xp̃iana hac fide. quȩ docer& om̃ia esse
munda mundis: quȩdã & ipsi putauerinit
esse ñ munda. Uos uͦ quã nc̃ excusatione u¬
timini. si paulo clamante nichil. eẽ mun¬
dũ. & doctrinas demonior appellante
cibor abstinentiã. & mnt̾e pollutos uocan.¬
te qͥaliqͥd putauerint inqͥnatũ. ñ solum
abstinetis ut diximꝰ. s etiã głam captatis
exinde. & eo acceptiores uos creditis xpõ qͦ
eritis abstinentiores acibis. id ÷ scđ̾m hanc
sententiã qͦm̃tibꝰ inqͥnati magis. & magis
conscientia ura polluti: Qͥa qͦd etiã cũ tres
inmundo religiones sint: que m̃tis purgati¬
onẽ partͥ incastimoniis & abstinentia ritu
doc& nichil eẽ ñ sc̃mnꝰ Certe exiudaismo mi¬
nime. Itidẽ ex paganismo. qͥa ipsũ qͦq discri¬
minat eibos. Nec qͥcquã int̾. ẽ nͥ qͦd hebreus

Expanded text:
et cibis feralibus abstinebant. Sed illos fortaset cibis feralibus abstinebant. Sed illos fortasse excuset ignorantia; necdum enim adparente christiana hac fide, quae doceret omnia esse munda mundis, quaedam et ipsi putauerint esse non munda; uos uero, qua nunc excusatione utimini, si Paulo clamante nihil esse non mundum et doctrinas daemoniorum appellante ciborum abstinentiam et mente pollutos uocante, qui aliquid putauerint inquinatum, non solum abstinetis, ut diximus, sed etiam gloriam captatis exinde et eo acceptiores uos creditis Christo, quo eritis abstinentiores a cibis, id est secundum hanc sententiam, quo mentibus inquinati magis et magis conscientia uestra polluti ? quid ? quod etiam cum tres in mundo religiones sint, quae mentis purgationem pariter in castimoniis et abstinentia ritu docet nihil esse non sanctum ? certe ex ludaismo minime; itidem ex paganismo, quia ipsum quoque discriminat cibos; nec quicquam interest, nisi quod Hebraeus
Abbreviated transcription (Latin):
hinc eos inqͥnatȩ m̃tis fuisse: qͥa aliqͥd pu¬
tauerint inqͥnatũ. Quorsũ gͦ talibꝰ etiã
nc̃ uos uisionẽ diuinȩ maiestatis contin¬
gere potusse arbitramini. cũ sit scrip¬
tui. heos qͥ corde puri fuerint. m uide
ñ poss : At uͭ hi etia si casti ab illieitis fa¬
cinorib extitisent: sola tam̃ heo abstinendi
a quibꝰdã cibis suꝑstitio sim̃tẽ entaminat:
diuinitatis eis pctuit negasse conspectũ
uanuit gͦ iã atq extincta simul ẽ. cdamls¬
lis qͥq illa actriũ pueror gloriatio qͥs psi
usq adhanc p̃dicationẽ que censet nihili
ĩmundũ. castissimi plane ac honȩ muas u¬
uenes habiti st̃ in udaismo. qͥa sciluet pari¬
narũ memores traditionũ. agentiũ dapi¬
b & maxime ĩmolatis. omĩ cũ studio se con¬
seruauerint illibatos. Nc̃ eni demũ appa-¬
ruit & ipsos contaminatos fuise m̃tibꝰ &
conscientia. tũ maxime cũ os a sanguine

Expanded text:
hinc eos inquinatae mentis fuisse, quia aliquid puhinc eos inquinatae mentis fuisse, quia aliquid putauerint inquinatum. quorsum ergo talibus etiam nunc uos uisionem diuinae maiestatis contingere potuisse arbitramini, cum sit scriptum nisi eos, qui corde puri fuerint, deum uidere non posse? at uero hi etiam si casti ab inlicitis facinoribus exstitissent, sola tamen haec abstinendi a quibusdam escis superstitio, si mentem contaminat, diuinitatis eis potuit negasse conspectum. euanuit ergo iam atque extincta simul est Danihelis quoque illa ac trium puerorum gloriatio: qui et ipsi usque ad hanc praedicationem, quae censet nihil inmundum, castissimi plane ac bonae mentis iuuenes habiti sunt in Iudaismo, quia scilicet paternarum memores traditionum a gentium dapibus et maxime inmolatis omni cum studio se conseruauerint inlibatos. nunc enim demum adparuit et ipsos contaminatos fuisse mentibus et conscientia tum maxime, cum os a sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
abstinentes a cibis quos dĩ creauit. dicen¬
do qͦd eos ds̃ ñ creauit: Pinde illa doctri¬
coinqͥnatis nichil mundũ. s inqͥnata
st̃ eoꝵ & mens & conscientia. Hoc qͦq ipsũ
utrũ uob expediat a paulo dictũ credere:
considerandũ. ẽ. Hactenꝰ eni ñ tantũ de¬
moniis agitatos constabit moisen & ꝑ¬
pħas. cũ tantas de cibor differentiis tu¬
lert̾ leges: s etiã qͦd immundi ipsi fue¬
rint & inqͥnati m̃te atq conscientia sca
ut congrue inipsos & illud cadere possit
qͦd sequit᷑. Dm̃ se scire ꝓfitent᷑. opibꝰ autẽ
negant. Cui aut̃ hoc magis cõpetit quã
ꝓpħis atq moni. qͥlonge alit̃ iuxisse ꝓ¬
bant᷑ quã dĩ cognitoribꝰ congruehat
Ego tam̃ nc̃ usq pręt̃ adulteria & frau¬
des & homicidia. nichil aliud esse putaue¬
rã: unde conscientias pollutas habuisse
uiderent᷑ moises & ꝓpħȩ. Nc̃ aut̃ hoc de¬
monstrante capitulo scire iã dat᷑. etiam

Expanded text:
abstinentes a cibis, quos deus creauit, dicenabstinentes a cibis, quos deus creauit, dicendo, quod eos deus non creauit. proinde illa doctricoinquinatis nihil mundum; sed inquinata sunt eorum et mens et conscientia. Hoc quoque ipsum, utrum vobis expediat a Paulo dictum credere, considerandum est: hactenus enim non tantum daemoniis exagitatos constitit Moysen et Prophetas, cum tantas de ciborum differentiis tulerint leges; sed etiam quod immundi ipsi fuerint et coinquinati mente atque conscientia sua, ut congrue in ipsos et illud cadere possit quod sequitur, Deum se scire profitentur, operibus autem negant . Cui autem hoc magis competit, quam Prophetis atque Moysi, qui longe aliter vixisse probantur quam dei cognitoribus congruebat. ego tamen nunc usque praeter adulteria et fraudes et homicidia nihil aliud esse putaueram, unde conscientias pollutas habuisse uiderentur Moyses et prophetae; nunc autem hoc demonstrante capitulo scire iam datur etiam