comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& pluit suꝑ iustos & in iuistos. Ecce mi¬
sccuia. Quando uides iustos & iniquos
eunde sole intueri. eandẽ lucẽ caꝑe. eos¬
dem fontes bibere. eadẽ pluuia sagi.¬
nari ide fructib t̾rȩ repleri similt̃
a errm istũ cducere. habere equalit̃ bona
muindi: noli putare iniuistũ. eẽ. dĩ
qͥdat ista ȩqualit᷑ iustis & iniustis
Miscdie cepus ẽ: nondũ iudicii. Disi
inueniret quos ꝑ iudiciũ coronaret.
Est gͦ miscdiȩ tẽpus. quando patientia
dĩ ad poenitentiã adducit peccantes.
Audi apłm distinguentẽ utrunq tẽpus.
distingue & tu. Existimas aut̃ inquit
o homõ qͥ iudicas eos qͥ faciunt ea. & eadẽ
agis. qm̃ tu effugies iudiciũ dĩ: Inten¬
cõmittere mulca mala cotidie. & tam̃
uiuere. nichil mali sibi contingere &
putabat aut dormire dm̃ aut res huma¬
nas ñ attendere. aut amare facta homi¬
nũ mala. Tollit istã cogitationẽ de cor¬
de. sed bene intelligentib. Quid gͦ ait:
Existimas gͦ tu homõ qͥ uidicas eos qui

Expanded text:
tos et injustos» . Ecce misericordia. Quando vides justos et injustos eumdem solem intueri, eamdem lucem capere, eosdem fontes bibere, eadem pluvia saginari, iisdem fructibus terrae repleri, similiter aerem istum ducere, habere aequaliter bona mundi; noli putare injustum esse Deum, qui dat ista aequaliter et justis et injustis. Misericordiae tempus est, nondum judicii. Nisi inveniret quos per judicium coronaret. Est ergo misericordiae tempus, quando patientia Dei ad poenitentiam adducit peccantes. 2. Audi Apostolum distinguentem utrumque tempus, et distingue et tu: «Existimas autem,» inquit, «o homo qui judicas eos qui faciunt ea, et eadem agis, quoniam tu effugies judicium Dei?» Intencommittere multa mala quotidie, et tamen vivere, nihil mali sibi contingere; et putabat aut dormire Deum, aut res humanas non attendere, aut amare facta hominum mala. Tollit istam cogitationem de corde, sed bene intelligentibus. Quid ergo ait? «Existimas, o homo» «qui judicas eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
ait. suꝑbooculo & insatiabil corde.
huic n conuescebar. Habei epulas
suas cor plũ. habet epulas sus cor
supbũ. Nã ꝓpt̃ cibos ipsos corlis suꝑbi:
ido dixit in saciabili corde. Cor suꝑ¬
semꝑ ẽẽ. Om̃is gͦ suꝑbus inidus est¬
E Est in uidus e m alis auenis pascit᷑ Unde
dicitapls. Si mordetis &comeditisinui.¬
cẽ. uidete ne ab inuicẽ consumamini
Uiietis gͦ comedentes nolite his conuesci
fugite tale conuiuiũ Neq enĩ se satiant
gaudendo de malis alienis. qͥa insatiabi¬
li coree st̃. Caue ne capiaris inepulis
coꝵ laqueo d. aboli. Cibis talib pasce¬
bantͥ auuei quando crucifixer dñm. sed
qa pascebant᷑ tanquã de poena drih aui

Expanded text:
ait, «Superbo oculo et insatiabili corde, huic non convescebar?» Habet epulas suas cor pium, habet epulas suas cor superbum: nam propter cibos ipsos cordis superbi, ideo dixit, «insatiabili corde.» Cor supsemper esse. Omnis ergo superbus, invidus est: si invidus est, malis alienis pascitur. Unde dicit Apostolus: «Si mordetis et comeditis invicem; videte ne ab invicem consumamini» Videtis ergo comedentes; nolite his convesci, fugite tale convivium; neque enim se satiant gaudendo de malis alienis, quia insatiabili corde sunt. Cave ne capiaris in epulis eorum laqueo diaboli. Cibis talibus pascebantur Judaei, quando crucifixerunt Dominum: sed quia pascebantur tanquam de poena Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqͥndo rigidũ uolentes tenere iudi¬
ciũ: pdunt miscđiam. Ds̃ aut̃ nec in
bonitate miscđiȩ ꝑdit iudicii seueri¬
tatẽ nec in iudicando cũ seueritate
amittit misccłiȩ bonitatẽ. Ecce si tẽ.¬
porib distinguamꝰ hȩc duo mis ccłiã
& iudiciũ. forte enĩ ñ sine causa ipso

Expanded text:
aliquando vero rigidum volentes tenere judicium, perdunt misericordiam. Deus autem nec in bonitate misericordiae perdit judicii severitatem, nec in judicando cum severitate amittit misericordiae bonitatem. Ecce si temporibus distinguamus haec duo, misericordiam et judicium; forte enim non sin
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. Apłsait. Ergo abrahȩ sem̃ estis.
scđm ꝓmissionẽ hȩredes. Abrahȩ sem̃
estis. Uideamꝰ si sem̃ abrahȩ est xp̃c.
In semine tuobenedicent᷑ om̃s gs Non
dix̃ in seminib tanꝗ in multis. sed tan-

Expanded text:
s ait, «Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes.» Abrahae semen estis: videamus, si semen Abrahae est Christus. «In semine tuo benedicentur omnes gentes. Non dicit, In semi
Abbreviated transcription (Latin):
ris patre Neq enĩ arrogant̾ dicimꝰ
patrẽ nr̃m nos deberi imitari: quando¬
quidẽ dñs ipse unicusdĩ filius. ad hoc
nos hortat᷑ dicens E stote sic̃ pat̾ ur̃
celestis. Cũ diceret diligite inimicos
ur̃os. orate ꝓ eis qͥ uos ꝑsequunt uit

Expanded text:
ris Patrem. Neque enim arroganter dicimus, Patrem nostrum nos debere imitari; quandoquidem Dominus ipse unicus Dei Filius ad hoc nos hortatur, dicens: «Estote sicut Pater vester coelestis.» Cum diceret, «Diligite inimicos vestros, orate pro eis qui vos persequuntur: ut
Abbreviated transcription (Latin):
cte diceretur. si hoc ad diuinitatẽ re¬
ferret᷑. Quia uͦ ad formã serui rela¬
tũ. ẽ: cunc eiꝰ acx̧teris hominib dissi¬
militudo apparebit. qͣndo apparebit
in gła. Ideo seqͥt᷑ Nc taceas neq cõpe¬
scaris ds̃. Quia pͥmo tacuit ut iudica¬
ret᷑ quando sic̃ agnꝰ corã tondente fu
it sine uoce. sic nꝰ aꝑuit os suũ & suã
compeseuit potestãtẽ. Quã ut se cõpe¬
scere ostenderet: ad illã eiꝰ uocẽ qua
dixit ego sũ .ii qui eũ apphendendũ
quȩ rebant redier̃ retro & cecider̃
Quando gͦ teneret᷑ atq pateret᷑. nisi
se ipse cͣohiberet atq cõpesceret. &
qͣ da mͦ mitigaret: Nã & sic quidĩ
int̃ pretati sunt qđ hic positũ . ẽ. neq
cõpescaris: ut dicerent. neq mite¬
scas ds̃ Ipse alibi dicit Tacui. nunqͥd
semꝑ tacebo: Cui dicitꝰ hic ne taceas.
de illo alibi dr̃. Ds̃ manifestꝰ ueniet.
ds̃ nr̃ & ñ silebit. Cui dicitꝰ hic ne
taceas. Tacuit enĩ ut iudicaret᷑ quan¬

Expanded text:
ad divinitatem referretur. Quia vero ad formam servi relatum est, tunc ejus a caeteris hominibus dissimilitudo apparebit, quando apparebit in gloria. Ideo sequitur, «Ne taceas, neque compescaris, Deus:» quia primo tacuit, ut judicaretur; quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum , et suam compescuit potestatem. Quam ut se compescere ostenderet, ad illam ejus vocem qua dixit, «Ego sum,» hi qui eum apprehendendum quaerebant, redierunt retro, et ceciderunt . Quando ergo teneretur atque pateretur, nisi se ipse cohiberet atque compesceret, et quodam modo mitigaret? Nam et sic quidam interpretati sunt quod hic positum est, «Neque compescaris Deus,» ut dicerent, «Neque mitescas Deus.» Ipse alibi dicit, «Tacui; numquid semper tacebo» ? Cui dicitur hic, «ne taceas;» de illo alibi dicitur, «Deus manifestus veniet, Deus noster, et non silebit» . Dicitur hic, «Ne taceas:» tacuit eni
Abbreviated transcription (Latin):
tui sonuer̃. Scũ ariũ aut̃ dĩ. quid in¬
telligendũ. ẽ. nͥ templũ dĩ. de qͦ apłs
ait. templũ enĩ dĩ scm̃. ẽ. qđ estis uos
Nã qͥd aliud inimici. nisi popłm dĩ
possidere. id .ẽ. subiugare moliunt᷑.
ut cedat in eoꝵ impias uoluntates:¬
Sed qͥd sequit᷑: Ds ms̃ pone illos ut
rotã. Conuenient᷑ quidẽ accipit᷑. ut
ñ sint in eo qđ cogitant stabiles. Ue¬
runtam̃ etiã sic recte posse intelligi
existimo. pone illos ut rotã: qđ ut ro¬
ta ex his quȩ retro st̃ extollit᷑. & ex
his quȩ ante st̃ deicit᷑. sic fiunt om̃s
inimici popłi dĩ. Non enĩ hȩc optatio.
sed ꝓphetatio. ẽ. Adiungit etiã. Sicut
stipulã ante faciẽ uenti. Faciem dicit
pͣsentiã. Nã quȩ facies. ẽ. uenti. cui
nullalin eamenta st̃ corporis. cũ sit
motꝰ. id. ẽ. quasi fluctꝰ aeris: Ponitur
autẽ ꝓ tẽptatione. qua leuia & in ania
facile consentit᷑ ad mala: grauis seqͥt᷑
cruciatꝰ Unde deinceps dicit᷑ Sicut

Expanded text:
d intelligendum est, nisi templum Dei, de quo Apostolus ait: «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» ? Nam quid aliud inimici, nisi populum Dei possidere, id est, subjugare moliuntur, ut cedat in eorum impias voluntatesSed quid sequitur? «Deus meus, pone illos ut rotam.» Convenienter quidem accipitur, ut non sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non enim haec optatio, sed prophetatio est. Adjungit etiam: «Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem dicit praesentiam: nam quae facies est venti, cui nulla lineamenta sunt corporis; cum sit motus, id est, quasi fluctus aeris? Ponitur autem pro tentatione, qua levia et inania facile consentitur ad mala, gravis sequitur cruciatus; unde deinceps dicitur: «Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
causã quare sint inimici popło dĩ
adiungens dicit. Ꝙ enĩ assur uenit
cũ eis Assur aut̃ ꝓipso diabolo fi¬
gurate intelligi solet. qͥ oꝑat᷑ infi¬
liis diffidentiȩ̃. tanꝗ inuasis suis.
ut oppugnent popł in dĩ. Facti st̃
inqͥt in adutoriũ filiis loth. Qui
om̃s inimici opante in se principe
suo diabolo. facti st̃ in adiutorium
filiis loth: qͥ int̾pretat᷑ declinans.
Angłi aut̃ apostatici. bene intelligunt᷑
tanquã filii declinationis. A uerita¬
te qͥppe declinando: in satellitiũ
diaboli discesser̃. Hi st̃ de qͥb dicit
apłs. Non . ẽ. nob̾ colluctatio aduers
arnc̃ & sanguinẽ: sed aduers princi

Expanded text:
causam quare sint inimici populo Dei, adjungit et dicit: «Etenim Assur venit cum illis.» Assur autem pro ipso diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnent populum Dei. «Facti sunt,» inquit, «in adjutorium filiis Lot:» quia omnes inimici, operante in se principe suo diabolo, «facti sunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesserunt. Hi sunt de quibus dicit Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adversus pri
Abbreviated transcription (Latin):
& illicite. Agareni: ꝓseliti. id ẽ al¬
uenȩ. Quo nomine significant᷑ int̃
inimicos popłi dĩ. ñ illi qͥciues funt
sed qͥ in animo alieno atq aduentico
ꝑseuerant. & nocendi occasione inum¬
ta se ostendunt. Gebal uallis uani
id .ẽ. fallacit̾ humilis. Amon ponłs
turbidus. uł popłs meroris. Amalech
quanuis & ipso nomine latino se indi¬
cent alienos. & obhoc consequenter
inimicos: tam̃ in hebreo dicunt᷑ phy¬
listi im: qđ int̾pretat᷑ cadentes po¬
tione. uelut qͦs fecit ebrios luxiria
sȩcularis. Tyrus. lingua hebrea di¬
citur sor qđ siue angustia siue tri¬
bulatio int̾precet᷑: scđm illud acei¬
piendũ. ẽ. in his inimicis popłidĩ

Expanded text:
et illicite. Agareni, Proselyti, id est, adet illicite. Agareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno atque adventitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, quamvis et ipso nomine Latino se indicent alienos, et ob hoc conseqinimicos, tamen in hebraeo dicuntur Philistiim; quod interpretatur Cadentes potione, velut quos fecit ebrios luxuria saecularis. Tyrus lingua hebraea dicitur Sor; quod sive Angustia sive Tribulatio interpretetur, secundum illud accipiendum est in his inimicis populi Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
nimit̾. simul aduersũ te testam̃¬
tũ disposuerunt. Quasi possent
ẽẽ. fortiores. Testam̃tũ sane in scri¬
pturis ñ illud solũ dicit᷑. qđ ñ ua¬
let nisi testatorib mortuis. sed
omẽ pactũ & placitũ. testam̃tum
uocabant. Nã laban & iacob cesta¬
m̃tũ fecer̃. qđ utiq etiã int̾ uiuos
ualeret. Et innumerabilia talia in
cipit inimicos xp̃i cõmemorare.
sub quib dã uocabulis gentiũ: quo¬
rũ uocabuloꝵ int̾pretatio satis in¬
dicat. qͥd uelit intelligi. Talib enĩ
nominib conuenientissime figu¬
rant᷑ ueritatis in imici. Idumei qͥppe.
int̾p̃tant᷑ uł sanguinei. uł t̾reni.
smahelitȩ. oboedientes sibi. utiq
ñ dõ. sed sibi. Moab. ex patre qđ in
malo ñ intelligit᷑ melius. nisi cũ ipsa
hẏstoria cagitat᷑ qđ pat̾ loth fi¬
liȩ suȩ illicitȩ se uttuti ꝑmixtus
eũ genuit. qͥ ex ipsa re tale nom̃ ace¬
pit. Bonꝰ aut̃ pat. sed sicut de lege¬
ait. si qͥs eolegitime utat᷑. ñ uiceste

Expanded text:
nimiter, simul adversus te testamentum disposuerunt:» quasi possent esse fortiores. Testamentum sane in Scripturis non illud solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis; sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Jacob testamentum fecerunt , quod utique etiam inter vivos valeret: et innumerabilia talia in cipit inimicos Christi commemorare sub quibusdam vocabulis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. Idumaei quippe interpretantur, vel Sanguinei, vel Terreni: Ismaelitae, Obedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Moab, Ex patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem pater, sed sicut Lex, si quis ea legitime utatur ; non inceste
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ madian & sisare: sic̃ iabin in tor¬
rente eyson. Disꝑierunt uendor:
factist̃ ut stercus t̾rȩ. Hos om̃s scđm
bystoriã popłs isrł qͥ tunc erat popłs
dĩ debellauit & uicit: sic̃ etiã illos
qͦs deinceps cõmemorat dicens. Pone
principes eoꝵ si c̃ oreb. & zeb. & zebee.
& salmana. Int̾pretationes aut̃ eoꝵ
nominũ. istȩ st̃. Madian: int̾p̃tat᷑
declinans iudiciũ. Sisara : gaudii ex¬
clusio. Iabin: sapiens. Sed inhis inimi
Tebee: uictima lupi. Habet enĩ & ipse
uictimas suas. Salmana: ũbra cõmo¬
tionis. Hȩc om̃ia congruunt malis.
qͦs in bono uicit popłs dĩ Porro aut̃
eyson in qͦ torrente uicti st̃: int̾pre¬
tat᷑ duricia eoꝵ. Endor ubi perier̃.
int̾pretatꝰ fons generationis. sed utiq
carnalis: cui dediti perierunt: nonꝰ
curantes regenerationẽ quȩ ꝑducit
ad uitã. ubi ñ nubent neq uxores du¬
cent. ñ enĩ incipient mori. Merito gͦ
dehis dictũ. ẽ: facti st̃ ut stercus t̾rȩ

Expanded text:
orrente Cison. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae.» Hos omnes secundum historiam populus Israel, qui tunc erat populus Dei, debellavit et vicit; sicut etiam illos quos deinceps commemorat, dicens, «Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana» . Interpretationes autem eorum nominum istae sunt: Madian interpretatur Declinans judicium; Sisara, Gaudii exclusio; Jabin, Sapiens. Sed in his inimiZebee, Victima, sed lupi; habet enim et ipse victimas suas: Salmana, Umbra commotionis. Haec omnia congruunt malis, quos in bono vincit populus Dei. Porro autem Cison, in quo torrente victi sunt, interpretatur Duritia eorum. Endor, ubi perierunt, interpretatur Fons generationis, sed utique carnalis, cui dediti perierunt: non curantes regenerationem, quae perducit ad vitam, ubi non nubent, neque uxores ducent; non enim incipient mori . Merito ergo de his dictum est, «Facti sunt ut stercus terrae;»
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ malignauer consiliu. uł sic̃ alii
codices habent: astute cogitauer̃
consiliũ. & cogreauer̃ aduersus scõs
tuos. Irrident̾ ista dicunt᷑. Quando
enĩ ualerent nocere popło uł plebi dĩ.
damꝰ eos ex gente  Ipse. ẽ. ille sonus
quo sonuerunt magis quã locuti st̃:
qui in ania inanit̾ strepuer̃. & non
memoret᷑ nominis isrł ultra. Hoc
alii planius dixer̃. & ñ sit memoria
nominis isrł adhuc. Quia memoret᷑
nominis. in latina lingua inusitata
locutio. ẽ. Potius enĩ dici solet memo¬
retur nom̃. sed eadẽ ipsa sententia ẽ
Nã qͥ dixit memoret᷑ nominis. grecã
transtulit locutionẽ. Isrł aut̃ hic
debet intelligi. utiq sem̃ abrahȩ cui
dicit apłs. er̃go abrahȩ sem̃ estis.
scđm ꝓmissionẽ hȩredes: ñ isrł¬

Expanded text:
tuum malignaverunt consilium;» vel, sicut alii codices habent, «astute cogitaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos.» Irridenter ista dicuntur: quando enim valerent nocere populo vel plebi Dei, erdamus eos de gente.» Ipse est ille sonus quo sonuerunt magis quam locuti sunt, quoniam inaniter inania strepuerunt. «Et non memoretur nominis Israel ultra.» Hoc alii planius dixerunt, «Et non sit memoria nominis Israel adhuc.» Quia «memoretur nominis,» in latina lingua inusitata locutio est; potius enim dici solet, memoretur nomen: sed eadem ipsa sententia est; nam qui dixit, «memoretur nominis,» graecam transtulit locutionem. «Israel» autem hic debet intelligi utique semen Abrahae, cui dicit Apostolus, «Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes» : non Isr
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ ecce inimici cui sonuer. & qͥ oder̃
te exculer caput. Nouissimos dies
significare m uidȩt᷑ quando hȩc quȩ nunc
metu cõprimunt᷑: in liberã uocẽ eru¬
ptura st̃: sed plane irrationabilẽ
ut sonitꝰ magis quã locutio uł sermo
dicendus sitꝰ Non itaq tunc odisse
incipient: sed qui oderunt tẽ leuabt̃
caput. Nec capita sed caput: quando
eo puenturi st̃ ut etiã illud caput
habeant. qđ excollit᷑ suꝑ omẽ qđ dr̃¬

Expanded text:
m ecce inimici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput.» Novissimos dies significare mihi videtur, quando haec quae nunc metu comprimuntur, in liberam vocem eruptura sunt, sed plane irrationabilem, ut sonitus magis quam locutio vel sermo dicendus sit. Non itaque tunc odisse incipient, sed qui oderunt te, tunc levabunt caput. Nec capita, sed «caput;» quando eo perventuri sunt, ut etiam illud caput habeant quod extollitur super omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
sticiã & odĩsti iniqͥtatẽ. ꝓpt̾ea unxit¬
te ds ds̃ tuus. oleo exultationis pͣpar¬
ticipib tuis. Huic gͦ & nunc dicit᷑.
ds̃ quis similis erit tͥ. Multis enim
similis in humilitate. eẽ. uoluisti.
usq & latronib qͥ tecũ st̃ crucifixi.
sed in claritate cũ uenies. qͥs similis
erit tͥ: Quid enĩ magnũ dicit᷑ cũ
dõ dicit᷑ qͥs similis erit tͥ. nͥ illidicat᷑.

Expanded text:
stitiam, et odisti iniqstitiam, et odisti iniqs tuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Huic ergo et nunc dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Multis enim similis in humilitate esse voluisti, usque et latronibus qui tecum sunt crucifixi ; sed in claritate cum venies, «quis similis erit tibi?» Quid enim magnum dicitur, cum Deo dicitur, «Quis similis e
Abbreviated transcription (Latin):
Salom huiꝰ titulus .e.: can¬
ticũ psalmi asaph. Iã sepe
diximꝰ qͥd int̾pretat᷑ as aphi
¶ e. congregatio. Homo gͦ ille qͥ uoca¬
Lat᷑ asapb: infigura congregationis
porli as in multoꝵo psalm̃oꝵ titulis
ponit. Grece aut̃ congregatio. syna¬
gogi dicit᷑. Qđ uelut̃ ꝓpriũ nom̃ iu¬
deoꝵ popłs cenuit. ut sẏnagoga ap¬
pellaretur: si c̃ popłs xp̃ianus usita¬
tius uocat᷑ eccła. cũ & ipse utiq con
areget᷑: Popłs itaq dĩ in isto psilmo
dicst. s qͥs similis erit tͥ: Qđ
ego arbitror accõmodatius accipi
in xp̃o. qͥa in similitudinẽ hominũ
factus: putatꝰ. ẽ. ab eis a quib contẽ¬
ptus ẽ cęteris hominib cõparandus
Nl & int̃ iniqͦs deputatꝰ.ẽ. sed hoc
ut iudicaretur. Cũ aut̃ ueniet iu.¬
dicaturus: tunc fiet qđ hic dicit᷑.
ds qͥs similis erit tͥ. Si enĩ psalmi ñ
nullus potest dubitare fidelium.
Thronꝰ tuus ds̃ in scłm scłi. uirga dire¬
ctionis uirga regnitui: Dilȩxisti iu¬

Expanded text:
salmi hujus titulus est, «Canticum Psalmi Asaph.» Jam saepe diximus quid interpretetur Asaph, id est, Congregatio. Homo ergo ille qui vocabatur Asaph, in figura congregationis populi Dei in multorum psalmorum titulis ponitur. Graece autem congregatio synagoga dicitur, quod velut proprium nomen Judaeorum populus tenuit, ut Synagoga appellaretur; sicut populus Christianus usitatius vocatur Ecclesia, cum et ipse utique con Populus itaque Dei in isto psalmo dicit: «Deus, quis similis erit tibi?» Quod ego arbitror accommodatius accipi in Christo, quia in similitudine hominum factus, putatus est ab eis a quibus contemptus est, caeteris hominibus comparandus: nam et inter iniquos deputatus est ; sed ad hoc ut judicaretur. Cum autem veniet judicaturus, tunc fiet quod hic dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Si enim Psalmi non nullus potest dubitare fidelium: «Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui: dilexisti ju
Abbreviated transcription (Latin):
altissimꝰ in om̃i t̾ra. Adhanc cogni¬
tionẽ uenientes. sic confundantur
parati. nec domini st̃: sic̃ dictũ ẽ. ego
sũ qͥ sũ. tanꝗ ñ sint ea quȩ facta st̃.
si cõparent᷑ ei a quo facta st̃. Qđ uͦ
adiunrit. tusolus altissimꝰ in om̃i
t̾ra. uł sic̃ alii codices habent suꝑ
om̃e cȩlũ. sed hoc dicere maluit quo
terrena suꝑbia p̾meret᷑. Desitut eni
suꝑbire tra. id .ẽ. homo. cui dictĩ e
id . ẽ. nullius hominis cogitationsin¬
lere aduersus eos qͥ scđm ꝓpositiu uo¬
ti st̃. & de quib dr̃. Si ds̃ ꝓ nobis

Expanded text:
altissimus in omni terra:» ad hanc cognialtissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem venientes sic confundantur, parati nec domini sunt: sicut dictum est, «Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta sunt, si comparentur ei a quo facta sunt. Quod vero adjunxit, «tu solus altissimus in omni terra,» vel, sicut alii codices habent, «super omne coelum: sed hoc dicere maluit, quo terrena superbia premeretur. Desinit enim superbire terra, id est homo, cui dictum esid est, nullius hominis cogitationes valere adversus eos qui secundum propositum vocati
Abbreviated transcription (Latin):
put. sed particulatĩ. ñ uniuersalit̾
sic̃ infine scłi nouissimo imminente
iudicio: tam̃ ipsũ corpus. ẽ. & in his
qͥ inde credituri st̃. atq in corpus ali¬
ud transituri. horũ enĩ facies salu¬
brit̾ implet᷑ ignominia. ut quęrant
nom̃ dñi: & in illis qͥ usq infinem
in eadẽ malicia ꝑseuerant: qͥ ponun¬
tur ut stipula ante faciẽ uenti. &
siluȩ montibq infructuosis si miles
cõburunt᷑: ad quos denuo reuercitur
dicens. Erubescant & conturbent᷑ in
scłm scłi. Non enĩ in scłm scłi contur¬
bant᷑. qͥ quęr̃ nom̃ dnĩ: sed respici¬
entes ignominiã peccatoꝵs suors. ad
redit. qͥ in eadẽ societate inimi corũ
adhoc confundendi st̃. ne confundan¬
tur inęt̾nũ. & ad hoc ꝑdendi in quan¬
tũ mali st̃: ut bonifacti inueniant᷑
inȩt̾nũ. De his enĩ cũ dixisset. & con¬
fundant᷑ & peant: stati subiecit.¬
 Q cognoscant quia nom̃ tͥ dñs. tu solꝰ

Expanded text:
put; sed particulatim, non universaliter, put; sed particulatim, non universaliter, sicut in fine saeculi, novissimo imminente judicio. Tamen ipsum corpus est et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescant, et conturbentur in saeculum saeculi.» Non enim in saeculum saeculi conturbantur qui quaerunt nomen Domini; sed respicientes ignominiam peccatorum suorum, ad redit, qui in eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit,«Et cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus
Abbreviated transcription (Latin):
montes ꝓpt̾ elationẽ. Tales enĩ st̃
inimici popłi dĩ. in anes iusticiȩ. ple¬
ni suꝑbiȩ. Ignẽ uͦ & flãmã dicens:
hoc idem alio nomine repetiuit.
quo intelligi uoluit iudicantẽ atq
puuientẽ dm̃. Qđd aut̃ ait intẽpesta¬
te tua: hoc idem consequent̃ expo¬
suit dicens in iratua. Q qđ supra di¬
xerit ꝑsequeris eos: hoc postea con¬
turbabis eos. Meminerimꝰ sane irã
dĩ. si ne ulla affectione turbulenta¬
nos debere intelligere. Ira qͥppe eiꝰ
dicit᷑. ratio iusta uindictȩ: tanquã
silex dicat᷑ irasci. cũ ministri eiꝰ scđm
ciem eoꝵ ignominia. & quęrent nom̃
tuũ dnẽ. Hoc sane illis bonũ & opta¬
bile ꝓphetat᷑. nec ꝓphetaret᷑ nͥ essent
in ea societate inimicoꝵs popłi dĩ etiã
tales homines: quib hoc ante ultimũ
iudiciũ prȩstaret᷑. Quia & nunc idem
ipsi st̃. & ipsũ corpus. ẽ. in imicoꝵ. scđm
in uidentiã qua emulant᷑ popłm dĩ. &
nunc ubi posst̃. & sonant & leuant ca¬

Expanded text:
elationem: tales enim sunt inimici populi Dei; inanes justitiae, pleni superbia. Ignem vero et flammam dicens, hoc idem alio nomine repetivit, quo intelligi voluit judicantem atque punientem Deum. Quod autem ait, «in tempestate tua;» hoc idem consequenter exposuit dicens, «in ira tua:» et quod supra dixit, «persequeris eos;» hoc postea, «conturbabis eos.» Meminerimus sane iram Dei sine ulla affectione turbulenta intelligere: ira quippe ejus dicitur, ratio justa vindictae; tanquam si lex dicatur irasci, cum ministri ejus secundum cies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine.» Hoc sane illis bonum et optabile prophetatur: nec prophetaretur, nisi essent in ea societate inimicorum populi Dei etiam tales homines, quibus hoc ante ultimum judicium praestaretur; quia et nunc idem ipsi sunt, et ipsum corpus est inimicorum secundum invidentiam qua aemulantur populum Dei. Et nunc, ubi possunt, et sonant et levant ca
Abbreviated transcription (Latin):
iua ap łs seqͥt᷑. Qui ẽ suꝑ om̃ĩa ds benc¬
ducas in secula. Agnosco inquã stetisse
atlosco & in medio deorũ dĩ sponsũ.
aequo amicus eiꝰ quidã dicit. In medio
uẽ qistat: quẽ uos nescitis. Quippe. de
quis Paulo post in hoc ꝑsalmo dicit᷑
Neierunt ñ intellȩxer. intenebris
ambulant lestificat᷑ & apłs. qm̃ cȩci¬
tas ex parte isrł facta. ẽ. ut plenitu¬
dogentiũ intraret. Stantẽ quippę
inmedio sui uidebant eũ: sed eũ ñ
indebant dm̃. qualẽ se uolebat iideri
dicens. Qui me uidet. uidet & patrem.
Discernit aut̃ deos. ñ eoꝵ meritis. sed
trã sua ex eadẽ consꝑsione faciens
alia uasa inhonorẽ. alia in contume¬
lam. Quis enĩ tȩ discernit: Quid

Expanded text:
us sequitur, «qui est super omnia Deus benedictus in saecula» . Agnosco, inquam, stetisse; agnosco et in medio Deum sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit: «In medio vestrum stat, quem vos nescitis» . Quippe de quibus paulo post in hoc psalmo dicitur, «Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant:» testificatur et Apostas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret» . Stantem quippe in medio sui videbant eum; sed non eum videbant Deum, qualem se volebat videri, dicens: «Qui me vidit, vidit» «et Patrem» . Discernit autem deos, non corum meritis, sed gratia sua; ex eadem conspersione faciens alia vasa in honorem, alia in contumeliam . Quis enim te discernit? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ p̃destinati st̃ in uitã ȩt̾nã. ad alios u
uos aut̃ sic̃ homines moriemini. & sio
unꝰ ex pͥncipib cadetis hoc modo etu
deos discernens. siue om̃s simulincu¬
pat. ut oboedientes correptosq discr¬
nat: ego in qͥt dixi dii estis. & filii il¬
tissimĩ om̃s. id ẽ. omĩb uob̃ ꝓmisi
cȩlestẽ felicitatẽ. uos aut̃ ꝑ infirmi¬
tatẽ carnis sic̃ homines moriemini
& ꝑ elationẽ animi sic̃ unꝰ ex princi¬
pib id .ẽ. diabolus ñ extollemini s
cadetis. Uelut si diceret. Cũ tam pau¬
ci sint dies uitȩ nr̃ȩ. ut cito sieut ho¬
mines moriamini. ñ uob ꝓdest ad cor¬
rectionẽ. sed tanꝗ diabolus cuiꝰ dies
in hoc scło multi st̃. qͥa carne ñ moritꝰ
fit: ut xp̃i usq ad mortẽ crucifir
humilitas uilescat eis. qͥ huius scłi
diligunt excellentiã. Proinde ut hoc¬

Expanded text:
destinati sunt in vitam aeternam; ad alios vero, «Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam deos discernens: sive omnes simul increpat, ut obedientes correctosque discernat, «Ego,» inquit, «dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes;» id est, omnibus vobis promisi coelestem felicitatem; «vos autem,» per infirmitatem carnis, «sicut homines moriemini, et,» per elationem animi, «sicut, unus ex principibus,» id est diabolus, non extollemini, sed «cadetis.» Velut si diceret: Cum tam pauci sint dies vitae vestrae, ut cito sicut homines moriamini, non vobis prodest ad correctionem; sed tanquam diabolus, cujus dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, fit, ut Christi usque ad mortem crucifixi humilitas vilescat eis qui hujus saeculi diligunt excellentiam. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. hoc. ẽ. eos. qui t̾rena sapiunt.
siue ipsũ affectũ in credentib t̾renȩ
cupiditatis. & elationẽ absumens.
siue ñ credentes t̾rã conterendã. ꝑden¬
dãq discernens: Sic ꝑ mẽbra sua
quoꝵ conuersatio in celis. ẽ. iudicat
t̾rã. & disꝑdet in om̃ib gentib Nec

Expanded text:
oc est, eos qui terrena sapiunt; sive ipsum affectum in credentibus terrenae cupiditatis et elationem absumens; sive non credentes, terram conterendam perdendamque discernens. Sic per membra sua, quorum conversatio in coelis est, judicat terram, et disperdit in omnibus gentibus. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
nendi causa. siue qđ int̾ congrega¬
tionẽ unde sẏnagoga. & conuocãti¬
onẽ unde ȩccła nom̃ accepit. distet
aliqͥd qđ scilicet congregari & peco¬
ra solent. atq ipsa ꝓprie quoꝵ &
greges ꝓprie dicimꝰ. conuocari aut̃
magis. ẽ. utentiũ ratione. sicut st̃
homines. Unde ex ꝑsona ipsius asaph
in alio psalmo canit᷑. Quasi pecus
factꝰ sũ apud te: & ego semꝑ tecũ.
Quando utiq quanuis uni uero dñõ
mancipatꝰ uideret᷑: ꝓ magnis tam̃
ac sũmis bonis. ab illo carn̾alia. ter¬
rena. corporalia. reqͥrebat: Inueni¬
mus eos sepe. etiã filios appellatos.
ñ ea grã quȩ ad nouũ testam̃tũ ꝑ¬
tinet. sed illa quȩ aduetꝰ. Quia &ͥ
ipsa grã. ẽ qua elegit abrahã. & exeiꝰ
carnẽ tã magnũ popłm ꝓpagauit:
qua nondũ natos iacob dilexit. esa¬
u aut̃ odio habuit. qua liberauit
ex egypto. qua in t̾ra ꝓmissionis eie¬
Ctis gentib introdurit. Nisi eni a
ipsa esset grã: ñ utiq de nobquib ñ

Expanded text:
nendi causa, sive quod inter congregationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, atque ipsa proprie, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentium ratione, sicut sunt homines. Unde ex persona ipsius Asaph in alio psalmo canitur, «Quasi pecus factus sum apud te, et ego semper tecum» : quando utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretur, pro magnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia, terrena, temporalia requirebat. Invenimus eos saepe etiam filios appellatos; non ea gratia quae ad Novum Testamentum pertinet, sed illa quae ad Vetus: quia et ipsa gratia est qua elegit Abraham, et ex ejus carne tam magnum populum propagavit; qua nondum natos, Jacob dilexit, Esau autem odio habuit ; qua liberavit ex Aegypto, qua in terram promissionis, ejectis Gentibus, introduxit. Nisi enim et ipsa esset gratia, non utique de nobis, quibus non
Abbreviated transcription (Latin):
Salmo huic titulũ sicut
aliis qui similit̃ p̃notan¬
tur. uł nom̃ eiꝰ hominis in¬
didit a quo scriptꝰ.e. uł ciꝰ aẽ rominis
int̾̃pretatio. ut ad sẏnagogã qđ est
a sapli. eiꝰ intelligentia referat᷑: prȩ¬
sertim qͥa hoc & primꝰ uersus assignat.
Dic enĩ incipit. O s̃ stecit in sẏna¬
goga deoꝵ. Quos utiq deos. absit
ut intelligamꝰ deos gentiũ. siue ido¬
la. siue asiquã prȩter homines cȩle¬
stẽ ter restre ue creaturã: cũ pau¬
lo post hunc uersũ idem iste psalmꝰ
asserat. & qͦs deos intelligi uelit
inquoꝵ synagoga stetit ds̃ aꝑtius
exprimat. ubi ait Ego dixi dii estis.
& filii altissimi om̃s. Uosaut̃ sic̃
homines moriemini. & sic̃ unus ex
principib cadetis. Inhorũ gͦ sẏna

Expanded text:
salmo huic titulum, sicut aliis qui similiter praenotantur, vel nomen ejus hominis indidit, a quo scriptus est, vel ejusdem nominis interpretatio; ut ad Synagogam, quod est Asaph, ejus intelligentia referatur: praesertim quia hoc et primus ejus versus assignat. Sic enim incipit: «Deus stetit in synagoga deorum». Quos utique deos absit ut intelligamus deos Gentium, sive idola, sive aliquam praeter homines coelestem terrestremve creaturam: cum paulo post hunc versum idem iste psalmus asserat, et quos deos intelligi velit, in quorum synagoga stetit Deus, apertius exprimat, ubi ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes; vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de p
Abbreviated transcription (Latin):
ueceris ꝓmissionib testam̃ti noni p¬
missiones liquet gͥ quantũ ȩxistins
in qua deoꝵ synagoga steterit ss
De inceps reqrendũ .ẽ. utrũ patre n
filiũ an sp̃m scm̃. an ipsã trinitatẽ
acciꝑe debeamꝰ stetisse in syiugura¬

Expanded text:
Veteris promissionibus, Testamenti Novi promissiones. Liquet igitur, quantum existimo, in qua deorum synagoga steterit Deus. 2. Deinceps requirendum est utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem accipere debeamus stetisse «in sy
Abbreviated transcription (Latin):
scissȩ st̃. & si intelligamꝰ fundam̃ta
t̃rȩ. t̾renoꝵ bonoꝵ copia felices: re¬
cte p̾dictũ ẽ. qđ mouerent᷑. uł ad¬
mirando. sic amari. sic coli humili¬
tatẽ. pauꝑtatẽ. mortẽ. uelut magnã
huiꝰ mundi uana felicitate conteꝰ¬
pta. illã diligendo atq sectando.
ta mouent᷑ om̃ia fundam̃ta terrȩ
cũ partĩ mirant᷑. partĩ etiã cõmu¬
tant᷑. Si c̃ enĩ ñ absurde dicimus
fundam̃ta cȩli. quib regnũ cȩlors
suꝑ ȩdificat᷑ in scĩs & fĩdelib. quos
dic̾it scriptura lapides uiuos. quoꝵ
gine. de quo dic̃ apłs. fundamentũ¬
enĩ aliud nemo potest ponere. prȩt̃¬

Expanded text:
scissae sunt . Et si intelligamus fundamenta terrae, terrenorum bonorum copia felices: recte praedictum est quod moverentur, vel admirando sic amari, sic coli humilitatem, paupertatem, mortem, velut magnam hujus mundi vana felicitate contempta, illam diligendo atque sectando. Ita moventur omnia fundamenta terrae, cum partim mirantur, partim etiam commutantur. Sicut enim non absurde dicimus fundamenta coeli, quibus regnum coelorum superaedificatur in sanctis et fidelibus, quos dicit Scriptura lapides vivos : quorum gine; de quo dicit Apostolus, «Fundamentum aliud nemo potest ponere praet
Abbreviated transcription (Latin):
tũ apłoꝵ & ꝓpħarũ ipso angulari
sũmo lapide existente xp̃o iħu. in
quo om̃is ȩdificatio cõpacta. crescit¬
in templũ scm in dño: ita ñ incon¬
uenient̾ fundam̃ta t̾rȩ intelligun
tur. quoꝵ t̾renã felicitatẽ prępol¬
lentẽ atq potentẽ homines uiden¬
do. eoꝵ auctoritate ad hu iꝰ modi
bona concupiscenda ꝑtrahuntur.
& ad ipiscendo coȩdificant᷑. tanꝗ
t̾ra suꝑ t̾rã: sic̃ in illo suꝑno ȩdi¬
ficio cęlũ suꝑ cȩlũ. Quia & pecca¬
tori dictũ ẽ. t̾ra es & in t̾rã ibis. &

Expanded text:
uorum auctoritate locus coelestis eligitur, ut eam sectando coaedificemur; unde dicit ad Ephesios, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificatir, quorum terrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio coelum super coelum; quia et peccato
Abbreviated transcription (Latin):
re: quia & ñ corporalẽ sedspualen
dĩ prȩsentiã. quȩ congruit eiꝰ substan¬
tiȩ negari ñ potest ad esse condits
reb mirabili uidelicet & uix pai¬
cis intelligibili modo. cui dicitur
Si ascendero incȩlũ tũ ibi es. si descen¬
dero in infernũ ad es. Unde merito
ꝑhibet᷑ stare ds̃ in congregatione
prȩdicat. Nec tantũ ꝑhibet᷑. sed ꝓ
captu m̃tis humanȩ uteunq cogno¬
scit᷑ stare in eis quȩ creauit: sĩ &
homo stet & audiat eũ. & gaudio
gaudeat ꝓpt̃ eiꝰ intimã uõcẽ. Uerun¬
tam̃ quantũ arbitror. psalmꝰ iste
& terrã implet: nec ad synagogam
ꝓprie ꝑtinet. nec tẽpore uariatur.
Os itaq stetit insynagoga deoꝵ.ni
mirũ ille qͥ de se dixitꝰ. Nonsũ miss.

Expanded text:
are; quia et non corporalem, sed spiritualem Dei praesentiam, quae congruit ejus substantiae, negari non potest adesse conditis rebus, mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades» . Unde merito perhibetur stare Deus in congregatione praedicat : nec tantum perhibetur, sed pro captu mentis humanae utcumque cognoscitur stare in eis quae creavit, si et homo stet et audiat cum, et gaudio gaudeat propter ejus intimam vocem . Verumtamen, quantum arbitror, psalmus isteet terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, nec tempore variatur. «Deus» itaque «stetit in synagoga deorum,» nimirum ille qui de se dixi
Abbreviated transcription (Latin):
requirebat: Porro si isti uste in¬
crepant᷑. & merito arguunt᷑ qͥ tantũ
scelus fieri dissimulando siluer̃.
qͦmͦ increpandi aut ne increpandi
quidẽ. sed qua seueritate dãnandi
st̃. qͥ hoc consilio maliciaq fecer
in tenebris ambulant. Quia & illi
si cognouissent. nunquã dñm głȩ
crucifirissent. & illi si cognouissent

Expanded text:
requirebat? Porro, si isti juste inrequirebat? Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo increpandi, aut ne increpandi quidem, sed qua severitate damnandi sunt qui hoc consilio malitiaque fecerin tenebris ambulant.» Quia et illi, si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixi
Abbreviated transcription (Latin):
perẽ iustificate. Non illos ꝓpt̃ se suꝑ¬
nec omĩno parcent dicentes. Hic est
hȩres. uenite occidamꝰ eũ. & nr̃a erit
hereditas. Auferte gͦ inopem. & pau.¬
ꝑem de manu peccãtoris eruite
Hȩc dicta st̃. ut sciret᷑ in eo popło in
quo natꝰ & occisus. ẽ. xp̃c. nec illos
fuisse a tanto scelere immunes. qͥ cũ
essent tantȩ multitudinis. ut eos sic̃
euangłiũ loquit᷑ timerent iudei. &
ꝓpterea in xp̃m manũ mittere ñ
auderent: postea coniuerunt. eũq
interimi a malignis & inuidis iu¬
deor principib ꝑmiser̃. Qui si
uoluissent: tunerent᷑ semꝑ. ut nun¬
quã in illũ sceleratoꝵ p̾ualerent
manꝰ De hnis qͥppe & alibi dicit᷑
Canes muti. nescier̃ latrare. De his
etiã illud. ẽ ꝑcce qͦmͦ iustꝰ perit.
& nemo considerat. Perit quantũ
in ipsis ẽ: qui ꝑdere uoluer̃. Nam
quomꝰ ille posset perire moriendo.
qui eo modo potius qđ erat ꝑditũ

Expanded text:
perem justificate.» Non illos propter se supperem justificate.» Non illos propter se supnec omnino parcent, dicentes, «Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas» . «Auferte» ergo «inopem, et pauperem de manu peccatoris eruite.» Haec dicta sunt, ut sciretur in eo populo in quo natus et occisus est Christus, nec illos fuisse immunes a tanto scelere, qui cum essent tantae multitudinis, ut eos sicut Evangelium loquitur, timerent Judaei, et propterea in Christum manum mittere non auderent , postea conniverunt, eumque interimi a malignis et invidis Judaeorum principibus permiserunt; qui si voluissent, timerentur semper, ut nunquam in illum sceleratorum praevalerent manus. De his quippe et alibi dicitur: «Canes muti nescierunt latrare» . De his etiam illud: «Ecce quomodo justus periit, et nemo considerat» . Periit, quantum in ipsis est, qui eum perdere voluerunt: nam quomodo ille posset perire moriendo, qui eo modo potius quod erat perditum
Abbreviated transcription (Latin):
Audi & uocẽ dĩ discernentis: audi &
uoct dnĩ diuidentis flãmã ignis.
Usqueqͣ udicatis iniqͥtatẽ. & facies pec¬
cators sumitis Sicut alibi. usquequo
graues corde: Nunqͥd & usq ad ad¬
u̾entũ eiꝰ. qͥ lum̃ est cordis: Dedi legẽ.
durit̾ restitistis. Misi ꝓpħas. iniuriis
affecistis: aut int̾ fecistis. aut hȩc agen¬
tib coniuistis. Sed cũ illis nec loqui
dignũ sit ꝗͥ occider̃ seruos dĩ p̃missos
ad se: uos qͥ cũ hec fierent tacuistis. id ẽ.
uos qͥ eos qui tunc tacuer̃. uelut in no¬
centes imitari uultis. usqueqͦ iudicatis
iniqͥtatẽ. & facies peccatoꝵ sumitis:
N unquid etiã nunc & ipse hȩres ueniens
occidendus . ẽ: Nonne ipse ꝓpt̃ uos
sine patre. ẽẽ. uolute. tanꝗ pupillus:
Nonne ꝓpt̾ uos esuriit. & sitiuit ut ege¬
nus: Nonne ad uos clamauit. discitẽ
ame qm̃ mitis sũ & humilis corde
N onne pauꝑ factꝰ ẽ. cũ diues esset. ut
ipsus pauꝑtate ditaremini: Iudicate
gͦ pupillo & egeno. humilẽ & pau¬

Expanded text:
Audi et vocem Dei discernentis, audi et vocem Domini dividentis flammam ignis : «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Sicut alibi: «Usquequo graves corde» ? Numquid et usque ad adventum ejus qui lumen est cordis? Dedi legem; duriter restitistis: misi Prophetas; injuriis affecistis, aut interfecistis, aut haec agentibus connivistis. Sed ut illis nec loqui dignum sit, qui occiderunt servos Dei praemissos ad se; vos qui cum haec fierent tacuistis, id est, vos qui eos qui tunc tacuerunt, velut innocentes imitari voluistis, «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Numquid etiam nunc et ipse haeres veniens occidendus est? Nonne ipse propter vos sine patre esse voluit tanquam pupillus? nonne propter vos esurivit et sitivit ut egenus? nonne ad vos clamavit, «Discite a me quia mitis sum et humilis corde» ? Nonne pauper factus est, cum dives esset, ut ipsius paupertate ditaremini ? «Judicate» ergo «pupillo et egeno; humilem et pau
Abbreviated transcription (Latin):
trȩ uerba coꝵ. Terrenȩ aut̃ feli¬
citatis regnũ suꝑbia. ẽ: contraqua uent
humilitas xp̃iꝰ. ex ꝓbrans eis qͥs iuilt
ex humilitate filios altissimi fians
atq increꝑans. Ego dixi dii estis e
filii altissimi om̃i. Uos aut̃ sic̃ homines
moriemini. & sic̃ unꝰ de pͥncipib elde¬
tis: Siue adalios dixerit. ego qinus

Expanded text:
Terrenae autem felicitatis regnum superbia est, contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altissimi facere, atque increpans: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadet
Abbreviated transcription (Latin):
demonium meridianũ erat. Multi gͦ
ñ negantes: in torm̃tis deficiebant
Tam diu enĩ torquebant᷑: donec negarert̃.
Perseuerantib aut̃ in non negandõ xp̃m.
qđ facturus erat gladius uno ictu occi¬
dendo corpus. animã ad dñm mittendo
hoc faciebant diuturna torm̃ta: Sed qͥs
tandẽ inueniret᷑ qͥ duraret aduersus
tantos & tã. longos cruciatꝰ: Multi de¬
fecerunt. & credo illi defecer̃ qui de sẽ
p̾sumpser̃. qͥ ñ habitabant in adiuto¬
rio altissimi & in ꝓtectione dĩ cęli.

Expanded text:
daemonium meridianum erat. Multi ergo daemonium meridianum erat. Multi ergo non negantes, in tormentis deficiebant; tamdiu enim torquebantur, donec negarent. Perseverantibus autem in non negando Christum, quid facturus erat gladius, uno ictu occidendo corpus, animam ad Deum mittendo? Hoc faciebant et diuturna tormenta: sed quis tandem inveniretur qui duraret adversus tantos et tam longos cruciatus? Multi defecerunt: et, credo, illi defecerunt qui de se praesumpserunt, qui non habitabant in adjutorio A
Abbreviated transcription (Latin):
menti ꝑsecutione. & faciẽns maguos
estus eciã fortib. Audite enĩ. quid
secutũ sit. Cũ uidissent inimici qđ
multi festinarent ad martyriũ. &
tanto plures crederent in xp̃m qͣnto
plures patiebant᷑: dixer̃ apud se. Nos
occisuri sumꝰ genꝰ humanũ. tot milia
quȩ credunt̾ in hoc nomine: Si occi-¬
derimꝰ om̃s: ꝓpe nullus int̾ra remane.¬
hit. Coepit feruere sol: coepit feruere
estus. Audite enĩ qͥd iusserant. Quomͦ
aut̃ iusserant: Quicunq confessus
fuerit se xp̃ianũ: feriatur. Iusserunt
postea. qͥcunq confessus se fuerit. xp̃ia¬
num: torqueat᷑. & tã diu torqueatur.
donec neget se ẽẽ. xp̃ianũ. Cõparate
sagittã uolantẽ ꝑdiem: & demoniũ
meridianũ. Sagitta uolans ꝑdiem qͥd
erat: Qui se confessus fuerit xp̃ianũ.
feriat᷑. Quis fidelis eã mortis celerita
tẽ declinaret: Illud aut̃ qͥ se confite.¬
tur xp̃ianũ ñ occidat᷑. sed torqueat᷑
donec neget. si se negauerit dimittat᷑:

Expanded text:
aciens magnos aestus etiam fortibus. Audite enim quid secutum sit: cum vidissent inimici quod multi festinarent ad martyrium, et tanto plures crederent in Christum, quanto plures patiebantur, dixerunt apud se, Nos occisuri sumus genus humanum, tot millia quae credunt in hoc nomine, si occiderimus omnes, prope nullus in terra remanebit. Coepit fervere sol, coepit fervere aestus. Audite enim quid jusserint: quomodo antea jusserant, Quicumque confessus se fuerit christianum, feriatur; jusserunt postea, Quicumque confessus se fuerit christianum, torqueatur, et tamdiu torqueatur, donec neget se esse christianum. Comparate sagittam volantem per diem, et daemonium meridianum. Sagitta volans per diem quid erat? Qui se confessus fuerit christianum, feriatur. Quis fidelis eam mortis celeritate non declinaret? Illud autem, Si se confitetur christianum, non occidatur; sed torqueatur, donec neget; si se negaverit, dimittatur:
Abbreviated transcription (Latin):
qualis fuit illa ꝑsecutio aliquando
Frs cõmemorem unde ds̃ liberauit ȩcu¬
cłam suã. dignet᷑ attendere caritas ur̃a
Primo qđ imꝑatores & reges scłi putauer̃
se confiteret᷑ xp̃i anũ. feriret᷑. Quicunq
noluit feriri: negauit se xp̃ianũ Sciens
qđ mali faceret. ꝑuenit ad illũ sagitta
uolans ꝑdiẽ. Quicunq aut̃ ñ curauit
p̾sentẽ uitã. sed certꝰ sꝑauit futurã
declinauit sagittã uołantẽ ꝑdiem con¬
fessus e. se xp̃ianũ ꝑcussus carne. libe¬
ratus . ẽ. sp̃u. Erpectare coepit positꝰ
apud dm̃ inquiete etiã redẽptionẽ
corporis sui in resurrectione mortuoꝵ.
Euasit aut̃ a tẽptatione illa. a sagita
uolante ꝑdiem. Ergo qͥcunq se confes¬
sus fuerit xp̃ianũ: feriat᷑ Quomͦ sa¬
gitta uolans ꝑdiem fuit. Nondũ erat¬

Expanded text:
Qualis fuit illa persecutio aliquando, Qualis fuit illa persecutio aliquando, fratres, commemorem, unde Dominus liberavit Ecclesiam suam, dignetur attendere Charitas vestra. Primo, quod imperatores et reges saeculi putavese confiteretur christianum, feriretur. Quicumque noluit feriri, negavit se christianum, sciens quid mali faceret; pervenit ad illum sagitta volans per diem. Quicumque autem non curavit praesentem vitam, sed certus speravit futuram, declinavit sagittam volantem per diem, confessus est se christianum: percussus carne, liberatus est spiritu; exspectare coepit positus apud Deum in quiete, etiam redemptionem corporis sui in resurrectione mortuorum: evasit a tentatione illa, a sagitta volante per diem. Ergo, Quicumque se confessus fuerit christianum, feriatur; quomodo sagitta volans pe
Abbreviated transcription (Latin):
t ant᷑. Quid enĩ dixerat de iis qͥ exierant
inpecrosis: Ex orto sole inqͥt aruerunt.
qͥa ñ habebant altã radicem. Hi st̃ gͦ
qui adhorã gaudent ad uerbũ. & eũ ꝑse¬
cutio facta fuerit ꝓpt̾ uerbũ.: arescunt.
Quare arescunt: Quia ñ habebant radi¬
cem firmã. Quȩ ẽ radix: Caritas. Hoc
eni dicit apłs. Ut incaritate radicati
& fundati. Quomꝰ enĩ radix om̃iũ ma¬
lorũ ẽ. cupiditas: sic radix om̃iũ bo¬
norũ ẽ caritas. Nostis hoc. & sepe dictũ
e Sed quare hoc uolui cõmemorare:
t in telligatis psalmũ. qͥa demoniũ me¬
ridianũ. ꝓpt̃ estũ uehem̃tis ꝑsecutio¬
nis positũ E. Sic enĩ dns dicit Ortus ẽ.
sol & aruit herba. quȩ radicẽ ñ habebat
F ex ponens nob̵ qͥd ẽ sole arescere her-¬
bam: dixit. Quia ꝑsecutione facta ñ
pmanent illi in fide. qͥ altã radicẽ non
Habebant. Recte hic intelligimꝰ demo¬
niũ meridianũ ꝑsecutionẽ uehem̃tẽ.

Expanded text:
zantur.» Quid enim dixerat de his quae exierant zantur.» Quid enim dixerat de his quae exierant in petrosis? «Exorto sole,» inquit, «aruerunt, quia non habebant altam radicem» . «Hi sunt» ergo «qui ad horam gaudent ad verbum, et cum persecutio facta fuerit propter verbum, arescunt.» Quare arescunt? «Quia non habebant firmam radicem.» Quae est radix? Charitas: hoc enim dicit Apostolus, «Ut in charitate radicati et fundati» . Quomodo enim radix omnium malorum cupiditas , sic radix omnium bonorum charitas est. Nostis hoc, et saepe dictum est: sed quare hoc volui commemorare? Ut intelligatis Psalmum, quia daemonium meridianum propter aestum vehementis persecutionis positum est. Sic enim Dominus dicit: «Ortus est sol, et aruit herba, quia radicem non habebat.» Et exponens nobis quid est a sole herbam arescere, dixit, quia persecutione facta non manent illi, «quia altam radicem non habebant.» Recte hic intelligimus daemonium meridianum persecutionem vehementem.