comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod promulfus comes cũ illic ad ess&. se cũ rege autharico
eo tẽpore in loco eodẽ ubimira res contigit ad fuisse.
eãq se cognouisse testatus est. Prȩdictus autẽ tribunus.
narrauit dicens: Quia ante hoc fere quinquennium.
quando apud hanc romanã urbẽ alueum suũ tiberis
ueronensẽ urbẽ fluuius athesis excrescens. ad beati Ze¬
nonis martyris atq pontificis ȩcclesiã uenit. Quiꝰ ȩccłȩ
dũ essent ianue aꝑtȩ . aqua in eam minime intrauit.
Quȩ paulisꝑ crescens. usq ad fenestras ȩcclesiȩ quȩ erant
tectis proximȩ ꝑuenit
sicq stans aqua ȩccłȩ ianuã
cdausit. ac si illud
elementũ liquidũ insolidi¬
tatẽ parietis fuissex
immutatũ. Cumq essent
multi intẽrius inuenti. sed aquarũ magnitudine aecclesia¬
omis cirtũdata qua posfent egredi non haberent. ibiq. se
siti acfame deficere formidarent. ad ȩxcłȩ ianuã ueni
ebant. adbibendũ hauriebant aquã. quȩ ut p̃dixi usq

Expanded text:
quod Pronulphus comes, cum illic adesset, se cum rege Autharico eo tempore in loco eodem ubi mira res contigit adfuisse, eamque se cognovisse testatus est. Praedictus etenim tribunus narravit, dicens: quia ante hoc fere quinquennium, quando apud hanc Romanam urbem alveum suum Tiberis Veronensem 325 urbem fluvius Athesis excrescens, ad beati Zenonis martyris atque pontificis ecclesiam venit. Cujus ecclesiae dum essent januae apertae, aqua in eam minime intravit. Quae paulisper crescens, usque ad fenestras ecclesiae, quae erant tectis proximae, pervenit; sicque stans aqua ecclesiae januam clausit, ac si illud elementum liquidum in soliditatem parietis fuisset mutatum. Cumque essent multi inventi interius, sed et aquarum multitudine omni ecclesia circumdata, qua possent egredi non haberent, ibique se siti ac fame deficere formebant, ad bibendum hauriebant aquam, quae, ut praediximus, usque
Abbreviated transcription (Latin):
quod ideo fuit ualidum. quia deuictum.
Uirtutis enĩ pectus non ess&. si hoc pietas non uicisso
Itaq descendit. genu flexit. ad cȩlũ manus te¬
tendit. galliculã desinũ ꝓtulit. super extincti
pueri pectus posuit. Quo orante. anima pueri
ad corpus rediit. Quẽ manu cõprehendit. &
flenti matri uiuentẽ reddidit. atq iter quod
coeperat per egit. PETRUIS. Quid nam¬
hoc esse dicimus. Uirtutem tanti miraculi
honorati exegit meritũ. an petitio libertini.

Expanded text:
quod ideo fuit validum, quia devictum; quod ideo fuit validum, quia devictum; virtutis enim pectus non esset, si hoc pietas non vicisset. Itaque descendit, genua flexit, ad coelum manus tetendit, caligulam de sinu protulit, et super exstincti pueri pectus posuit. Quo orante, anima pueri ad corpus rediit: quem manu comprehendit, ac flenti matri viventem reddidit, atque iter quod coeperat peregit. PETR. Quidnamhoc esse dicimus? virtutem tanti miraculi Honorati egit meritum, an petitio Libertini?
Abbreviated transcription (Latin):
lio quoq tẽpore. pro causa
monasterii abbatis iussu qui honorato eius
magistro successerat. rauennã ꝑgebat. Pro
amore uero eius dẽ uenerabilis honorati.
quocũq libertinus ibat. eius semꝑ galliculã
in sinu portare consueuerat. Itaq dũ ꝑger&.
accidit ut quaedã mulier extincti filiis. corpus¬
culũ ferr&. Quae dũ feruũ dĩ ess& intuita.
amore filii succensa. iumentũ eius per frenũ
tenuit. atq cũ iuramento dixit. Nulla tenus
recedes. nisi filium meum suscitaueris. At ille
in usitatũ habens tale miraculũ. expauit peti¬
tionis illius iuramentũ. Declinare mulierem
uoluit. sed nequaquã preualens. haesit animo.
Considerare lib&. quale quantũq in eius pectore
certamen fuerit. Ibi quippe pugnabat interse
humilitas conuersationis. & pietas matris.
Cimor ne in usitata prȩsumer& : dolor. ne orbat
mulieri non sub uenir&. Sed ad maiorem dĩ
gloriã. uicit pietas illud pectus uirtutis.

Expanded text:
Alio quoque tempore pro causa Alio quoque tempore pro causa monasterii, abbatis jussu, qui Honorato ejus magistro successerat, Ravennam pergebat. Pro amore vero ejusdem venerabilis Honorati, quocunque Libertinus ibat, ejus semper caligulam in sinu portare consueverat. Itaque dum pergeret, accidit ut quaedam mulier exstincti filii corpusculum ferret. Quae dum servum Dei fuisset intuita, amore filii succensa, jumentum ejus per frenum tenuit, atque cum juramento dixit: Nullatenus recedes, nisi filium meum suscitaveris. At ille inusitatum habens tale miraculum, expavit petitionis illius juramentum: declinare 160 mulierem voluit, sed nequaquam praevalens, animo haesit. Considerare libet quale quantumque in ejus pectore certamen fuerit. Ibi quippe pugnabat inter se humilitas conversationis, ac pietas matris: timor ne inusitata praesumeret, dolor ne orbatae mulieri non subveniret. Sed ad majorem Dei gloriam vicit pietas illud pectus virtutis,
Abbreviated transcription (Latin):
tolerabant. Iui statĩ reuersi post se. libertinũ
repperiunt in oratione ꝓstratũ. Cui cum
dicerent. surge tolle caballũ tuũ. ille respondit.
Ite cũ bono. ego opus caballeꝰ non habeo:
Descendentes uero. inuitũ eũ in caballũ dequo
deposuerant leuauerunt. & protinus abscesserunt.
Quorũ equi tanto cursu illũ quẽ prius transire
non poterant fluuiũ transierunt. ac si ille
fluminis alueus aqilã minime haber&. Sicq.
factũ est. ut dũ seruo dĩ unus caballus suud
redditur. omnes a singulis reciperentus:¬
De monasterio uero p̃fati dĩ famuli rumor exi¬
erat. quod multas haber& pecunias. Ingressi
oratoriũ franci. ceperunt seuientes libertinũ
quȩrere. libertinũ clamare. ubi ille in orati
one ꝓstratus iacebat. Mira ualde res. que¬
rentes saeuientesq franci in ipso in gredientes
in pingebant. & ipsum uidere non poterant.
Sicq sua cecitate frustrati. a monas terio uacui¬

Expanded text:
tolerabant. Qui statim reversi, post se Libertinum tolerabant. Qui statim reversi, post se Libertinum reperiunt in oratione prostratum. Cui cum dicerent: Surge, tolle caballum tuum; ille respondit: Ite cum bono, ego caballo opus non habeo. Descendentes vero, invitum eum in cabellum de quo deposuerant, levaverunt, et protinus abscesserunt. Quorum equi tanto cursu illud quod prius non poterant transire flumen, transierunt, ac si ille fluminis alveus aquam minime haberet. Sicque factum est ut cum servo Dei unus caballus suus redditur, omnes a singulis reciperentuDe monasterio vero praefati Dei famuli rumor exierat, quod multas pecunias haberet. Ingressi oratorium Franci, coeperunt saevientes Libertinum quaerere, Libertinum ille prostratus jacebat. Mira valde res: quaerentes, saevientesque Franci, ingredientes in ipso impingebant, et ipsum videre non poterant; sicque sua caecitate frustrati, a monasterio sunt v
Abbreviated transcription (Latin):
ea quae re colo. pauca narrabo.
In eadẽ prouintia samniae quã supra memo¬
raui. isdẽ uir ꝓ utilitate monasterii carpebat
iter. Dumq darida gothorũ comes cum ex¬
escitu in eodẽ loco ueniss&. dĩ seruus ex ca.¬
ballo quo sedebat. ab hominib eius ꝓiectus est.
Qui iumenti ꝑditi dap̃num libenter ferens.
&iã flagellũ quod tenebat. diripientibus
optulit dicens. Tollite. ut habeatis qualites
hoc iumentũ minari possitis. Quibus dictis.
ꝓtinus se in orationẽ dedit. Cursu autem
rapido praedicti ducis exercitus per uerut
ad fluuiũ nomine uultisrnũ. libiq. equos suos
corperunt singuli astis tundere. calcaribus
eruentare. Sed tamen equi uerberib cesi.
calcarib cruentati. fatigari poterant. moueri
non poterant. Sicq aquã fluminis tangere.
quasi mortale precipicium pertimescebant.
Cumq diu cedendo sessores singuli fatigarent.
unus eorũ intulit. quia ex culpa quã seruodĩ
in uia fecerant. illa sui itineris dispendia

Expanded text:
ea quae recolo, pauca narrabo. In eadem provincia Samnii, quam supra memoravi, isdem vir pro utilitate monasterii carpebat iter. Dumque Darida Gothorum comis cum exercitu in eodem loco venisset, Dei servus ex caballo in quo sedebat ab hominibus eius proiectus est. Qui iumenti perditi damnum libenter ferens, etiam flagellum quod tenebat diripientibus obtulit, dicens: 'Tollite, ut hahoc jumentum minare possitis; quibus dictis protinus se in orationem dedit. Cursu autem rapido praedicti ducis exercitus pervenit ad fluvium, nomine Vulturnum, ibique equos suos coeperunt singuli hastis tundere, et calcaribus cruentare; sed tamen equi verberibus caesi, calcaribus cruentati, fatigari poterant, moveri non poterant; sicque aquam fluminis tangere quasi mortale praecipitium pertimescebant. Cumque diu caedendo sessores singuli fatigarentur, unus eorum intulit, quia ex culpa quam servo Dei in via fecerant, illa sui itineris dispendia
Abbreviated transcription (Latin):
pus petre ex dono est. non donum ex opere.
Alioquin. gratia iã non est gratia. Omne quippe
opus dona prȩueniunt. quãuis ex subsequeriti
opere. ipsa &iam dona succrescant. Ne tame¬

Expanded text:
pus, Petre, ex dono est, non donum ex opere, alioquin gratia jam non est gratia. Omne quippe opus dona praeveniunt, quamvis ex subsequenti opere ipsa etiam dona succrescunt; ne tame
Abbreviated transcription (Latin):
ualens negare qͥđ ess&. episcopũ se fuisse testatus est
Quod possessor eius audiens ualde ꝑtimuit. atq hu¬
militer optulit dicens. Pete quod uis. quatenus ad
terrã tuã ame cũ magnomunere reuertaris.
Qui uirdnĩ paulinus ait. Unũ est qͦđ mihi impendere
beneficiũ potes. ut omẽs ciuitatis meȩ captiuos re¬
laxes. Qui protinus cuncti in affricana regione
reqͥsiti. cũ onustis frumento nauib ꝓuenerandi uiri
paulini satis factione. in eius comitatu relaxati sunt.
Post non multos uero dies uuandalorũ rex occubuit: &
flagellũ quod ad suã ꝑnitiẽ dispensante dõ pro fidelium
disciplina tenuerat. amisit: Sicq factũ est. ut omĩpo¬
tentis dĩ famulus paulinus uera p̃dicer& : & qui se in
seruitiũ solũ tradiderat. cũ multis aseruitio ad liber¬
tatẽ redir&: Illũ uidelic& imitatus . qui formã serui
assupsit. ne nos essemus serui peccati: Quius sequens

Expanded text:
valens negare quid esset, episcopum se fuisse testatus est. valens negare quid esset, episcopum se fuisse testatus est. Quod possessor eius audiens, valde pertimuit atque humiliter obtulit, dicens: 'Pete quod vis, quatinus ad terram tuam a me cum magno munere revertaris'. Cui vir Domini Paulinus ait: 'Unum est quod mihi inpendere beneficium potes, ut omnes civitatis meae captivos relaxes'. Qui cuncti protinus in Africana regione requisiti, cum onustis frumento navibus pro venerandi viri Paulini satisfactione in eius comitatu laxati sunt. Post non multos vero dies Wandalorum rex occubuit et flagellum, quod ad suam perniciem dispensante Domino pro fidelium disciplinam acceperat, amisit. Sicque factum est, ut omnipotentis Dei famulus Paulinus vera praediceret, et qui se in servi tio solum tradiderat, cum multis a servitio ad libertatem rediret; illum videlicet imitatus, qui formam servi assumpsit, ne nos essemus servi peccati. Cuius sequens
Abbreviated transcription (Latin):
quȩq & uirentia delaturus uenit: Cũq hunc rex
subito conspexiss& intremuit : atq. ascito suo domino
sibi ꝑfiliã propinquo. ei secretũ qđ prius absconderat.
indicauit dicens: Uerũ est quod audisti: nã nocte
hac in sõnio sedentes in tribunalib contrame iudices
uidi: inter quos &iã iste simul sedebat. & flagellũ.
qđ aliquando acceperã. eorũ mihi iuditio tollebatur
Sed ꝑcħi tare quis nã sit : nã ego hunc tanti meriti
urũ popularẽ ut conspicitur esse non suspicor: Iunc
regis gener secreto paulinũ tulit: quis nã ess& inqͥsiuit:
Cui uir dnĩ respondit Seruus tuus sũ: quẽ ꝓfilio uiduȩ
uicariũ suscepisti Cũq instanter ille in quirer& non
ut quis ess&x. sed qͥđ insua terra fuiss& indicar &: atq
hoc abeo iteratione frequentis inqͥsitionis exiger&.
uir dñĩ constrictus magnis coniurationibus. iã non

Expanded text:
quaeque et virentia delaturus advenit. Cumque hunc rex quaeque et virentia delaturus advenit. Cumque hunc rex subito conspexisset, intremuit, atque, accersito ejus domino, sibi per filiam propinquo, ei secretum quod prius absconderat indicavit, dicens: Verum est quod audisti; nam nocte hac in somnio, sedentes in tribunalibus contra me judices vidi, inter quos iste etiam simul sedebat, et flagellum quod aliquando acceperam eorum mihi judicio tollebatur. 281 Sed percunctare quisnam sit; nam ego hunc tanti meriti virum, popularem, ut conspicitur, esse non suspicor. Tunc regis gener secreto Paulinum tulit, et quisnam esset inquisivit. Cui vir Domini respondit: 'Servus tuus sum, quem pro filio viduae vicarium suscipisti'. Cumque instanter ille requireret, ut non quid esset, sed quid in sua terra fuisset indicaret, atque hoc ab eo iteratione frequentis inquisitionis exigeret, vir Domini, constrictus magnis coniurationibus, iam non
Abbreviated transcription (Latin):
& sepius cũ suo hortulano col loqui. atq. eius sermonib
delectari Cui paulinus cotidie ad mensam odoratas
uirentesq herbas deferre consueuerat: & accepto
pane. ad curã horti remeare: Cũq. hoc diutius
ageretur quadã die suo domino secũ secretius
loquenti ait: Ulide quid agas. & uuandalorũ regnũ
qualiter disponi debeat prouide: quia rex citius
& sub omĩ celeritate moriturus est Quod ille au¬
diens. quia ab eodẽ rege prae ceteris diligebatus.
ei minime tacuit: sed quia hoc asuo hortulano sapi¬
enti scilic& uiro agnouiss& indicauit: Iuoddũ rex
audiss&: ilico respondit. Ego uellẽ hunc de quo
tẽporalis dominus. respondit dicens: Uirentes herbas
mihi ad prandiũ deferre consueuit: has itaq huc
ad mensã meã deportari facio. ut quis sit qui mihi
hȩc est locutus agnoscas: Pactũq est. ut cum rex
ad prandiũ discubuit: paulinus ex suo opere odorata

Expanded text:
et saepius cum suo hortolano conloqui atque eius sermonibus et saepius cum suo hortolano conloqui atque eius sermonibus delectari. Cui Paulinus cottidie ad mensam odoras virentesque herbas deferre consueverat, et accepto pane, ad cura horti remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die suo domino secum secretius loquenti ait: 'Vide, quid agas, et Wandalorum regnum qualiter disponi debeat, provide, quia rex citius et sub omni celeritate est moriturus'. Quod ille audiens, qui ab eodem rege prae ceteris diligebatur, ei minime tacuit; sed quid a suo hortolano, sapiente scilicet viro, agnovisset, indicavit. Quod dum rex audisset, ilico respondit: 'Ego vellim hunc, de quo temporalis dominus, respondit dicens: Virentes herbas mihi ad prandium deferre consuevit, has itaque huc ad mensam eum deportare facio, ut quis sit qui mihi haec est locutus agnoscas. Factumque est. Et dum rex ad prandendum discubuit, Paulinus ex suo opere odora
Abbreviated transcription (Latin):
uir barbarus tẏpho suꝑbie turgidus. gaudio transitoriȩ
ꝓsperitatis elatus. non solum facere. sed &xiã audire
despicer&. uidua subiunxit dicens. Ecce hominẽ hunc¬
ꝓ eo uicariũ prebeo. & solũ modo pietatẽ in me exhibe.
mihiq unicũ filium meũ redde. Cũq ille uenusti
uultus hominẽ conspexiss&. quã artẽ noss&x inqͥsiuit.
Cui uirdnĩ paulinus respondit dicens. Artẽ quidem
aliquã nescio. sed hortũ bene excolere scio. Quod
uir gentilis ualde libenter accepit : cũ in nutriendis
holeribus quia peritus essec audiuit: Suscepit itaq
seruũ: & roganti uiduȩ reddidit filium Quo ac¬
cepto. uidua ab affrica regione discessit: Pauli nus
uero. ex colendi horti suscepit curã: Cũq isdem
regis gener crebro in grederetur hortũ. suumq
hortulanũ quȩdã requi res&. & sapientem ualde
esse hominẽ uider& : amicos cepit familiares deserere:

Expanded text:
vir barbarus typo superbiae turgidus; gaudio transitoriae vir barbarus typo superbiae turgidus; gaudio transitoriae prosperitatis inflatus, non solum facere, sed etiam audire dispiceret, vidua subiunxit, dicens: 'Ecce, hunc hominem pro eo vicarium praebeo; et solummodo pietatem in me exhibe mihique unicum filium redde'. Cumque ille venusti vultus hominem conspexisset, quam artem nosset, inquisivit. Cui vir Domini Paulinus respondit, dicens: 'Artem quidem aliquam nescio, sed hortum bene excolere scio'. Quod vir gentilis valde libenter accipit, cum, in nutriendis holeribus quia peritus esset, audivit. Suscipit itaque servum et roganti viduae reddedit filium. Quo accepto, vidua ab Africana regione discessit. Paulinus vero excolendi horti suscepit curam. Cumque isdem regis gener crebro ingrederetur hortum suumque hortolanum quaedam requireret, sapientem valde esse hominem videret, amicos coepit familiares deserere
Abbreviated transcription (Latin):
a uiro dĩ eius p̃cium postulauit. si forte eius dominus
hoc dignaretur accipere. & hunc concederet ad ꝓpria
remeare. Sed uir dĩ magnopere petenti feminȩ
quid dare potuiss& inquirens. nihil apud se aliud
nisi se inuenit. petentiq feminȩ respondit dicens.
Mulier. qđ possi dare: non habeo. sed mem& ipsũ tolle.
esse me seruũ iuris tui ꝓfitere. atq ut filiũ tuũ recipias
me uice illius inseruitiũ trade. Quod illa ex ore
tanti uiri audiens. irrisionẽ potius credidit᷑ quam
cõpassionẽ. At ille ut erat uir eloquentissimus atq
ad prime in exteriorib quoq studiis eruditus. dubitanti
feminȩ citius ꝑsuasit ut audita ceder&. & ꝓrecepti¬
one filii se inseruitiũ episcopũ tradere non dubitar&.
Perrexerunt itaq utriq ad affricã. Procedente autẽ
regis genero qui eiꝰ filiũ habebat. uidua rogatura se
optulit. ac prius petuit ut ei dari debuiss&. Quod cũ

Expanded text:
a viro Dei eius pretium postulavit, si forte illius dominus a viro Dei eius pretium postulavit, si forte illius dominus hoc dignaretur accipere et hunc concederet ad propria remeare. Sed vir Dei magnopere petenti faeminae quid dare potuisset inquirens, nihil apud se aliud nisi se invenit, petentique faeminae respondit, dicens: 'Mulier, quid possim dare, non habeo; sed memet ipsum tolle, nie servum iuris tui esse profitere, atque ut filium tuum recipias, me vice illius in servitium trade'. Quod illa ex ore tanti viri audiens; inrisionem potius credidit quam conpassionem. At ille, ut erat vir eloquentissimus atque adprime exterioribus quoque studiis eruditus, dubitanti faeminae citius persuasit, ut audita crederit et pro receptione filii se in servitiums episcopum tradere non dubitaret. Perrexere igitur utrique ad Africam. Procedenti autem regis genero, qui eius filium habebat, vidua rogatura se optulit, ac prius petiit, ut ei donari debuisset. Quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
ITA UT PAULINI MIRACULUM NOLANE URBBE
qui multos quorũ memini uirtute & tẽpore p̃cessit.
memoriae defuisse uideatur. Sed ad priora Nunc
redeo. eaq. quanta ualeo breuitate ꝑstririgo.
Dicut enĩ bonorũ facta in notescere citius similibus
solent seniorib nr̃is ꝑ iustorũ exempla gradientibus.
ita ut p̃dicti uenerabilis uiri celebre nomen in notuit.
eiusq opus amirabile ad eorũ se instruenda studia
te tendit. quorũ me necesse fuit grandeuitati tã certo
credere. acsi ea quȩdicerentur meis oculis uidissem.
um sȩuientiũ uuandalorũ tẽpore fuiss& italia in
cãpanie partib depopulata. multiq essent ex hac
terra in affricanã regionẽ trans ducti. uirdñi paulinus
cuncta quȩ ad episcopii usum habere potuit. captiuis
indigentibusq largitus est. Cũq. iam nihil omĩno
suꝑ essec quod petentib dari potuiss&. die quadam
quȩdã uidua aduenit. quȩ aregis uuandalorũ genero
suũ filiũ incaptiuitatẽ  ductũ fuisse perhibuit. atq.

Expanded text:
ita ut Paulini miraculum, Nolanae urbis episcopi, qui multos quorum memini virtute et tempore praecessit, memoriae defuisse videatur. Sed ad priora nunc redeo, eaque quanta valeo brevitate perstringo. Sicut enim bonorum facta innotescere citius similibus solent, senioribus nostris per justorum exempla gradientibus praedicti venerabilis viri celebre nomen innotuit, ejusque opus admirabile ad eorum se instruenda studia tetendit, quorum me necesse fuit grandaevitati tam certo credere, ac si ea quae dicerent meis oculis vidissem. Cum saevientium Vandalorum tempore fuisset Italia in Campaniae partibus depopulata, multique essent de hac terra in Africanam regionem transducti, vir Domini Paulinus cuncta quae ad episcopii usum habere potuit captivis indigentibusque largitus est. Cumque jam nihil omnino superesset quod petentibus dare potuisset, quodam quaedam vidua advenit, quae a regis Wandalorum genero suum filium in captivitatem ductum fuisse perhibuit atque
Abbreviated transcription (Latin):
d utraq hȩc tibi superius sub breuitate respondi
dicens. quod scĩ uiri in quantũ cum dnõ unum sunt.
sensum dnĩ non ignorant. Omnes enĩ qui deuote
dnm secuntur. &iam deuotione cum dõ sunt :
Et adhuc carnis corruptibilis pondere grauati.
cũ dõ non sunt. Occulta itaq dĩ iuditia in quantũ
coniuncti sunt sciunt. in quantum disiuncti sunt.
nesciunt. Quia enĩ secreta eius adhuc ꝑfecte
non penetrant. incõprehensibilia ei iuditia esse
testantur. Quia uero ei mente inherent. atq.
in herendo uel sacrȩ scripturȩ eloquiis. uel
occultis reuelationib in quantũ accipiunt ag
loquitur. sciunt. Unde & dauid ꝓpheta cum
dixiss&. in labiis meis ꝓnuntiaui omĩa iuditia.
ꝓtinus addidit. oris tui. Acsi aperte dicat.
Illa ego iuditia & nosse & ꝓnuntiasse potui.
quȩ te dixisse cognoui. Nam ea quȩ ipse non
loqueris. nr̃is ꝓculdubio cognitionib abscondis.
Concordat ergo ꝓphetica apostolicaq sententia.

Expanded text:
d utraque haec tibi superius sub brevitate respondi, dicens, quod sancti viri inquantum cum Domino unum sunt, sensum Domini non ignorant. Omnes enim qui devote quuntur, etiam devotione cum Deo sunt, et adhuc carnis corruptibilis gravati pondere, cum Deo non sunt. Occulta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia enim secreta ejus adhuc perfecte non penetrant, incomprehensibilia ejus judicia esse testantur: quia vero mente ei inhaerent, atque inhaerendo, vel sacris Scripturae eloquiis vel occultis revelationibus inquantum accipiunt agnae Deus loquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio cognitionibus abscondis. Concordat ergo prophetica apostolicaque sententia:
Abbreviated transcription (Latin):
aspicio. quantũ ipse in infimis iacram agnosco.
Iuorũ plurimi conditori suo insecretiori
uita placuerunt. qui ne per humanos actus
a nouitate mentis ueterescerent. eos omĩpotens ds
huius mundi laborib noluit occupari. Sed iam
quae ꝓlata sunt melius in sinuo. si ea quȩ ꝑ inqui¬
sitionẽ ac responsionẽ dicta sunt. sola nominũ
praenotatione distinguo. Pe¬
ETRUS Non ualde

Expanded text:
aspicio, quantum ipse in infimis jaceam agnosco; aspicio, quantum ipse in infimis jaceam agnosco; quorum plurimi Conditori suo in secretiori vita placuerunt, qui ne per humanos actus a novitate mentis veterascerent, eos omnipotens Deus hujus mundi laboribus noluit occupari. Sed jam quae prolata sunt, melius insinuo, si ea quae per inquisitionem ac responsionem dicta sunt, sola nominum praenotatione distinguo. PETR. Non valde
Abbreviated transcription (Latin):
Perpendo itaq quid tolero. ꝑpendo quid amisi.
Dũq intueor illud quod ꝑdidi. fit hoc grauius
quod porto. Ecce & enim nunc magni maris
fluctibus quatior. atq in naui mentis tẽpes¬
tatis ualide ꝓcellis illidor. Et cum prioris
uitȩ recolo. quasi post tergũ ductis oculis
uiso litore suspiro. Quodq ad huc .ẽ. grauius.
dũ inmensis fluctibus turbatus feror. uix iam
portũ ualeo uidere quẽ reliqui. Quia &
ita sunt casus mentis. ut prius quidẽ perdat
bonũ quod ten&. sitamen ꝑdidisse meminerit
Cũq longius recesserit. &iã ipsius boni quod
ꝑdiderit obliuiscitur. Pitq ut post neq pes
memoriã uideat. qđ prius ꝑ actionẽ tenebat
Vnde hoc agitur qđ prȩmisi. quia cũ nauigam̃
longius. iam nec portũ qui etis quẽ reliqͥmus
uidemus. Non nũ quã uẽro ad augmentum mei
doloris adiungitur. quod quorundã uita qui
prȩsens scłm tota mente reliquerunt mihi
ad memoriã reuoce᷑tur. quorũ dũ culmeN

Expanded text:
Perpendo itaque quid tolero, perpendo quod amisi. Dumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor. Et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum ductis oculis viso littore suspiro. Quodque adhuc gravius est, dum immensis fluctibus turbatus feror, vix jam portum videre valeo quem reliqui, quia et ita sunt casus mentis, ut prius quidem perdat bonum quod tenet, si tamen se perdidisse meminerit; cumque longius recesserit, etiam boni ipsius quod perdiderat obliviscatur; fitque ut post neque per memoriam videat, quod prius per actionem tenebat. Unde hoc agitur quod praemisi, quia cum navigamus longius, jam nec portum quictis quem reliquimus videmus. Nonnunquam vero in augmentum mei doloris adjungitur, quod quorumdam vita qui praesens saeculum tota mente reliquerunt, mihi ad memoriam revocatur. Quorum dum culmen
Abbreviated transcription (Latin):
paruulus pascebatur. Iunc scĩ monialis femina p̃cepit
dicens. exi ab eo. & in hunc porcũ ingredere. Qui
statĩ de homine exut. porcũ quẽ iussus fuerat inuasit
occidit. & recessit.
si saltem porcum concedere spiritui inmundo debuit.

Expanded text:
parvulus pascebatur. Tunc sanctimonialis femina praecepit, parvulus pascebatur. Tunc sanctimonialis femina praecepit, dicens: Exi ab eo, et in hunc porcum ingredere. Qui statim de homine exivit, porcum quem jussus fuerat invasit, occidit, et recessit. lim nosse si saltem porcum concedere spiritui immundo debuit.
Abbreviated transcription (Latin):
exre factũ est. ut eã pater suȩ substantiȩ exheredem
facer&. nihilq illi aliud nisi sex uñcias unius posses¬
siunculȩ largiretur. Eius uero exẽplo prouocatae
ceperunt apud eã multȩ nobilioris generis puellae
conuerti. atq omĩ potenti dnõ dedicata uirginitate seruire.
Quadã uero die isdẽ eleutherius abbas uiruitȩ uenerabilis.
ad eandẽ gratia exhortationis atq edificationis acces¬
serat. & cũ ea deuerbodĩ colloquens sedebat. Cum
repente ex eodẽ fundo quẽ insex unciis apatre ꝑcepe¬
rat. cũ xenio rusticus uenit. Quidũ ante eos assister
maligno spũ correptus cȩcidit. fatigariq nimus stri¬
dorib atq balatib corpit: Tunc scĩ monialis femina
surrexit . atq irato uultu. magnis clamorib: impera¬
uit dicens. Exi abeo miser. exi ab eo miser. Ald cuius
uotẽ. max ꝑ os uexati. diabolus respondit dicens. Etsi
de isto exeo. inquẽ intrabo.: Casu autẽ iuxta porcus

Expanded text:
ex re factum est ut eam Pater suae substantiae exhaeredem faceret, nihilque ei aliud nisi sex uncias unius possessiunculae largiretur. Ejus vero exemplo provocatae coeperunt apud eam multae nobilioris generis puellae converti, atque omnipotenti Domino dedicata virginitate servire. Quadam vero die idem Eleutherius abbas, vir vitae venerabilis, ad eam gratia exhortationis atque aedificationis accesserat, et cum ea de verbo Dei colloquens sedebat; cum repente ex eodem fundo, quem in sex unciis a patre perceperat cum xenio rusticus venit. Qui dum ante eos assisteret, maligno spiritu correptus cecidit, fatigatique nimiis stridoribus atque balatibus coepit. Tunc sanctimonialis femina surrexit, atque irato vultu magnis clamoribus imperavit, dicens: Exi ab eo, miser, exi ab eo, miser. Ad cujus vocem mox per os vexati diabolus respondit, dicens: Et si de isto exeo, in quem intrabo? Casu autem juxta porcus
Abbreviated transcription (Latin):
illius salutaris hostia non immoletur. Qui protinus
abscessit. & paruit. Mobis autẽ alia curantibus
atq euolutos dies non mimerantibus isdẽ frates qui
defunctus fuerat nocte quadã frĩ suo germario
copioso ꝑ uisionẽ apparuit. Quẽ ille cũ uidiss&.
in quisiuit dicens. Quid est frater: Quomodo es.
ui ipse respondit. Nunc usq male fui. sed iam modo¬
bene sum. qͥa hodie cõmunionẽ recepi. Quod isdem
terat. quo ꝓ eo tricesima oblatio fuerat impleta.
Cũq & copiosus nescir& qđ pro eo fr̃s agerent & fr̃s
ignorassent qͥđ de illo copiosus uidiss&. uno eodemq
tẽpore dũ cognoscit ille isti qͥđ egerant atq isti cognoscupł
res aꝑte claruit. qͥ a frat̾ qui defunctus fuerat. per
salutarẽ hostiam suppliciũ euasit.

Expanded text:
illius salutaris hostia non immoletur offeratur. Qui protinus illius salutaris hostia non immoletur offeratur. Qui protinus abscessit, et paruit. Nobis autem alia curantibus, atque evolutos dies non numerantibus, idem frater qui defunctus fuerat, nocte quadam fratri suo germano Copioso per visionem apparuit. Quem ille cum vidisset, inquisivit dicens: Quid est, frater? Quomodo es? Cui ille respondit: Nunc usqbene sum, quia hodie communionem recepi. Quod idem terat quo pro eo tricesima oblatio fuerat impleta. Cumque Copiosus nesciret quid pro eo fratres agerent, et fratres ignorassent quid de illo Copiosus vidisset, uno eodemque tempore dum cognoscit ille quid isti egerant, atque isti cognoscunt res apte claruit quia frater, qui defunctus fuerat, per salutarem hostiam supplicium evasit.
Abbreviated transcription (Latin):
gemuit. atq in ipsa tristitia ecorpore exiuit. Qui¬
ita est sepultus ut dixerã : Tunc fr̃s omnes eadẽ eius
sententia ꝑ turbati coeperunt singuli exqemaquȩq.
&uilia & quȩ eis habere regularites sẽꝑ licuerat ad
mediũ ꝓferre. uehementerq formidare. nequid apud
se ess&. unde rep̃hendi potuissent. Cũ uero post mortẽ
eiꝰ triginta iã essent dies euoluti. cȩpit animus meus
defuncto frĩ cõpati. eiusq cũ dolore graui supplicia
pensare. & si quod ess& ereptionis eiꝰ remediũ quȩ rere.
Tunc euocato ad me eodẽ p̃cioso monasteri nrĩ p̃posito.
tristis dixi. Diuest. qđ frater ille qͥ defunctus est
in igne cruciatur. Debemus ei aliqđ caritatis im
pendere. & eũ inquantũ possumus ut eripiatus ad¬
iuuare. Uade itaq & abhodierna die dieb tri¬
ginta continuis offerre ꝓeo sacrificiũ stude. &
nullus om̃ino p̃termittatur dies. quo pro absolutione

Expanded text:
gemuit, atqgemuit, atqita est sepultus ut dixeram. Sed fratres omnes eadem ejus sententia perturbati, coeperunt singuli extrema quaeque et vilia et quae eis habere regulariter semper licuerat, ad medium proferre, et vehementer formidare ne quid apud se esset, unde reprehendi potuissent. Cum vero post mortem ejus triginta jam dies essent evoluti, coepit animus meus defuncto fratri compati, ejusque cum dolore gravi supplicia pensare, et si quod esset ereptionis ejus remedium quaerere. Tunc advocato ad me eodem Pretioso monasterii nostri praeposito tristis dixi: « Diu est quod frater ille qui defunctus est in igne cpendere, et eum, in quantum possumus, ut eripiatur adjuvare. Vade itaque, et ab hodierna die diebus triginta continuis offerre pro eo sacrificium stude, ut nullus omnino praetermittatur dies, quo pro absolutione
Abbreviated transcription (Latin):
ei suus fr̃ carnalis dicat. qͥ a prosolidis quos occulte habuit
acunctis frĩb abhominatus sit. ut saltẽ in morte de
culpa sua mentẽ illius amaritudo trans uerber &. atq
apeccato qͦđ ꝑpe trauit purg&. Cũ uero mortuus fuerit
corpus illius cũ fratrũ corporib: non ponatur. sed
quãlib& fossã inster qui linio facite. in eã corpus eius
ꝓicite. ibiq suꝑ eũ tres aureos quos reliquid iactate.
simul omnes clamantes. pecunia tua tecũ sit inꝑditione.
& sic eũ terra cooperite. In quib utrisq rebus unã
morienti. alterã uero uolui uiuentib fribus ꝓdesse :
At & illũ amaritudo mortis aculpa solubilem faces &.
& istos auaritiȩ tanta dapnatio misceri in culpa
ꝓhiber&. Quod ita factũ est. Nã cũ isdẽ monachus¬
ꝑueniss& ad mortẽ. atq anxie se querer& fratribus
cõmendari. nullusq efrĩb ei applicari & loqui dig¬

Expanded text:
ei suus frater carnalis dicat, quia pro solidis quos occulte habuit, ei suus frater carnalis dicat, quia pro solidis quos occulte habuit, a cunctis fratribus abominatus sit; ut saltem in morte de culpa sua mentem illius amaritudo transverberet, atque a peccato quod perpetravit purget. Cum vero mortuus fuerit, corpus illius cum fratrum cquolibet fossam in sterquilinio facite, in eo corpus ejus projicite, ibique super eum tres aureos quos reliquit jactate, simul omnes clamantes, Pecunia tua tecum sit in perditione, et sic eum terra operite. In quibus utrisque rebus unam morienti, alteram vero volui viventibus fratribus prodesse, ut et illum amaritudo mortis a culpa solubilem faceret, et istos avaritiae tanta damnatio misceri in culpa prohiberet. Quod ita factum est. Nam cum idem pecum pervenisset ad mortem, atque anxie quaereret fratribus commendari, nullusque e fratribus ei applicare et loqui dig
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ĩ suo qͥa occultos tres aureos haber& in notuit.
Quod nimirũ frĩb non potuit celari. sed subtiliter in¬
dagantes atq illius omĩ a medicamenta ꝑscrutantes.
eosdẽ tres aureos in medicamine inuenerunt absconsos.
Quod mox ut mihi nuntiatũ est tantũ malũ de fratre
qͥ nobiscũ cõmuniter uixerat ȩquanimit̃ ferre non ualui
Quippe quia eiusdẽ nrĩ monasterii semꝑ regula fuerat.¬
ut cuncti fr̃s ita cõmuniter uiuerent. quatinus eis
singulis nulla habere ꝓpria licer&. Tunc nimio merore
ꝑculsus. cogitare cȩpi uel qđ ad purgationẽ morientis
facerẽ. uel qđ in exemplo uiuentib: fribus prouiderem.
recioso igitur eiusdẽ monasterii p̃posito adme accer¬
sito dixi. Uade . & nullus ex frĩb se ad eũ morientẽ
iungat. nec sermonẽ consolationis excuius lib& eorũ
ore ꝑcipiat. Sed cũ in morte constitutus fr̃s quȩ sierit.

Expanded text:
Copioso quia occultos tres aureos haberet innotuit. Copioso quia occultos tres aureos haberet innotuit. Quod nimirum fratribus non potuit celari. Sed subtiliter indagantes, atque illius omnia medicamenta perscrutantes, eosdem tres aureos in medicamine invenerunt absconsos. Quod mox ut mihi nuntiatum est, tantum malum de fratre, qui nobiscum communiter vixerat, aequanimiter ferre non valui; quippe quia ejusdem mei monasterii semut cuncti fratres ita communiter viverent, quatenus eis singulis nulla habere propria liceret. Tunc nimio moerore perculsus cogitare coepi vel quid ad purgationem morientis faceret, vel quid ad exemplum viventibus provideret. Pretioso igitur ejusdem monasterii praeposito ad se accersito, dixit: « Vide ut nullus ex fratribus se ad eum morientem jungat, nec sermonem consolationis ex cujuslibet eorum ore percipiat, sed cum in morte constitutus fratres exquisierit,
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis ad flixit. salutarẽ hostiã cotidie optulit.
& reuersus post adbalneũ eũ iam minime inuerut.
Qua exre quantũ ꝓsit animab immolatio sacrȩ obla¬
tionis ostenditur. quando hanc & ipsimortuorum sp̃s
auiuentib petunt. & signa indicant quib ꝑ eã abso¬
luti uideantur. Sed neque hoc silendũ existimo.
quod actũ in meo monasterio ante hoc trienniũ remi
uidã nãq monachus iustus nomine medicma niscor.
arte fuerat imbutus. qͥ mihi in eodẽ monasterio con¬
stituto sedule obsequi. atq in assidius egritudinibus
meis excubare consuruerat. Hic itaq languore
corporis p̾uentus. ad extremũ deductus est. Cui inipsa
sua molestia frat̃ germanus nomine copiosus ser uiebat.¬
qui ipse quoq nunc in hac urbe ꝑ eandẽ medicinȩ artẽ
tẽporalis uitȩ stipendia sectatur. Ded p̃dictus iustus
cũ iã se ad extremũ ꝑuenisse cognouiss&. eidẽ copioso

Expanded text:
lacrymis afflixit, salutarem hostiam quotidie obtulit, lacrymis afflixit, salutarem hostiam quotidie obtulit, et reversus post ad balneum, eum jam minime invenit. 465 Qua ex re quantum prosit animabus immolatio sacrae oblationis ostenditur, quando hanc et ipsi mortuorum spiritus a viventibus petunt, et signa indicant quibus per eam absoluti videantur. Sed neque hoc silendum existimo quod actum in meo monasterio ante hoc triennium reminiscor. Quidam namque monachus, Justus nomine, medicinali arte fuerat imbutus, qui mihi in eodem monasterio constituto sedule obsequi, atque in assiduis aegritudinibus meis excubare consueverat. Hic itaque languore corporis praeventus, ad extremum deductus est. Cui in ipsa sua molestia frater germanus, nomine Copiosus, serqui ipse quoque nunc in hac urbe per eamdem medicinae artem temporalis vitae stipendia sectatur. Sed praedictus Justus cum jam se ad extrema pervenisse cognovisset, eidem fratri suo
Abbreviated transcription (Latin):
rere non debeo. sed aliqd me necesse est ei ꝓ munere
portare. Tunc duas secũ oblationũ coronas detulit.
Quimox ut ꝑuenit ad locũ. hominẽ inuenit. atq ex more
eiꝰ obsequio in omĩbus usus est. Lauit itaq & cũ iam
uestitus uoluiss& egredi. hoc qͦđ secũ detulerat obse¬
quenti sibi uiro ꝓbenedictione optulit. pe tens ut benigne
susciper&. qđ ei caritatis grã offerr&. Cui ille merens
ad flictusq respondit. Mihi ista quare das pater:
Iste panis scs est. ego hunc manducare non possũ. Me
ꝓculpis meis hic post mortẽ deputatus sũ. Siautẽ mihi¬
aliquid prȩstare uis. omĩ potenti dõ ꝓme offer hunc
panẽ. ut ꝓpeccatis meis inter ueniaf Et tunc exauditũ
te esse cognosce. cũ hic ad lauandũ ueneris. & me mini¬
me inueneris. In quib uerbis disparuit. & is qui esse
homo uidebatur. euanescendo innotuit. quia sp̃s fuit.
Isdẽ uero presbiter ebdomada continua se proeo in

Expanded text:
rere non debeo, sed aliquid me necesse est ei pro munere rere non debeo, sed aliquid me necesse est ei pro munere portare. Tunc duas secum oblationum coronas detulit. Qui mox ut pervenit ad locum, hominem invenit, atque ex more ejus obsequio in omnibus usus est. Lavit itaque, et cum jam vestitus voluisset egredi, hoc quod secum detulerat, obsequenti sibi viro pro benedictione obtulit, petens ut benigne susciperet quod ei gratia charitatis offerret. Cui ille moerens afflictusque respondit: Mihi ista quare das, Pater? Iste panis sanctus est, ego hunc manducare non possum. Ego pro culpis meis hic post mortem deputatus sum. Si autem mihi praestare vis, omnipotenti Deo pro me offer hunc panem, ut pro peccatis meis intervenias. Et tunc exauditum te esse cognosce, cum huc ad lavandum veneris, et me minime repereris. In quibus verbis disparuit, et is qui homo esse videbatur, evanescendo innotuit quia spiritus fuit. Idem vero presbyter hebdomada continua se pro eo in
Abbreviated transcription (Latin):
Siculpȩ post mortẽ in solubiles non sunt. multũ sol&
animas &iã postmortẽ sacra oblatio hostiȩ salutaris
adiuuare. ita ut hoc non nũquã ipsae defunctorun
animae uideantur expetere.
Namp̃dictus felix
niũ uixit. & indiocȩsi centũ cellensis urbis habitauit.
atq ȩccłȩ beati iohannis quȩ in loco qui tauria fia
dicitur sita est p̃erat. cognouisse se asserit. qͦđ i dẽ
presbites in eodẽ loco inquo aquȩ calidȩ uapores
nimios faciunt. quoties necessitas corporis exigebat
lauari consueuerat. Ubidũ die quodã fuiss& in gressus.
inuenit quendã in cognitũ uirũ ad suũ obsequiũ p̃pa¬
ratũ. qui sibi de pedib calciamenta abstraher&. uesti¬
menta susciper& Et ex eunti ecalorib sabana p̃ber &.
atq omne ministeriũ cũ magno famulatu pes ages&.
ũq hoc sepius fier&. i dẽ presbit̃ die quodã adbalnea
iturus. intra sem& ipsũ cogitans dixit. Uiro illi qͥ mihi
sol& tã deuotissime ad lauandũ obsequi ingratus appa¬

Expanded text:
Si culpae post mortem insolubiles non sunt, multum solet animas, etiam post mortem, sacra oblatio hostiae salutaris adjuvare; ita ut hoc nonnunquam ipsae defunctorum animae videantur expetere. Nam praedictus Felix nium vixit, et in dioecesi Centumcellensis urbis habitabat, atque ecclesiae beati Joannis, quae in loco qui Taurania dicitur sita est, praeerat, cognovisse se asserit quod idem presbyter in eodem loco in quo aquae calidae vapores nimios faciunt, quoties corporis necessitas exigebat, lavari consueverat. Ubi dum die quadam fuisset ingressus, invenit quemdam incognitum virum ad suum obsequium praeparatum, qui sibi de pedibus calceamenta abstraheret, vestimenta susciperet, et exeunti de caloribus sabana praeberet, atque omne ministerium cum magno famulatu perageret. Cumque hoc saepius fieret, idem presbyter die quadam ad balnea iturus, intra semetipsum cogitans, dixit: Viro illi qui mihi solet tam devotissime ad lavandum obsequi ingratus appa
Abbreviated transcription (Latin):
mihiq beatȩ memoriȩ abbatis mei ualentionis relatione cognita
bi&enĩ quidã uenerabilis sacerdos erat. qui cũ dericis suis
hant ouiũ. atq isdẽ locus in quo sepultus est. ad eas dem
oues tendentib peruus erat. Quadã autẽ nocte cũ cleri-¬
cis intra eccłam psallentib fur uenissec. ut in gressus caulas
furtũ facer&. ueruetẽ tulit. & concitus exiit. Cũ uero
ꝑueniss& adlocũ ubi uirdnĩ sepultus erat. repente hȩsit.
& gressũ mouere non potuit. ueruẽtẽ quidẽ decollo de¬
posuit. eũq dimittere uoluit. sed manũ laxare non ualuit.
Ccepit igitur miser stare cũ preda sua reus eligatus.
uolebat ueruecẽ dimit tere nec ualebat. uolebat egredi cũ
ueruete nec poterat. Miro itaq modo: fur qui auiuis
uideri timuerat. hunc mortuus tenẽbat. Cũq ita gressus
manusq illius fuissee obstrictae. im mobilis per̃stitit.

Expanded text:
mihique beatae memoriae abbatis mei Valentionis relatione cognita. Ibi etenim quidam venerabilis sacerdos erat, qui cum clericis suisbant ovium, atque idem locus in quo sepultus est ad easdem oves tendentibus pervius erat. Quadam autem nocte cum, clericis intra ecclesiam psallentibus, fur venisset, ut ingressus caulas furtum fac ret, vervecem tulit, et concitus exiit. Cum vero pervenisset ad locum ubi vir Domini sepultus erat, repente haesit, et gressum movere non potuit. Vervecem quidem de collo deposuit, eumque dimittere voluit, sed manum laxare non valuit. Coepit igitur stare miser cum praeda sua reus et ligatus. Volebat vervecem dimittere, nec valebat; volebat egredi cum vervece, nec poterat. Miro itaque modo fur, qui a vivis videri timuerat, hunc mortuus tenebat. Cumque ita gressus manusque illius fuissent obstricta, immobilis perstitit.
Abbreviated transcription (Latin):
urbis ep̃s causa fidei exactus ad constantinopolitanam:
urbẽ ꝑger& : corinthi deuenit: Quidũ largã domũ
adhospitandũ quȩ rer& quȩ comitatũ illius totum
ferre potuiss&c & uix in uenir& : aspexit eminus domũ
congruentis magnitudinis: eãq sibi p̃parari adhos.¬
pitandũ iussit: Cũq eiusdẽ loci in colȩ dicerent in
ea hunc manere non posse. quia iã multis annis hanc
diabolus in habitar&. atq ideo uacua remansiss&:
uir uenerabilis datius respondit dicens: Immo ipi¬
domo eadẽ ideo hospitare debemus. si hanc malignus
sp̃s inuasit: & ab ea hominũ in habitationẽ reppulit
nea sibi igitur parari pcepit : securusq illa antiqui

Expanded text:
itanam urbem pergeret, Corinthum devenit. Qui dum largam domum ad hospitandum quaereret, quae comitatum illius totum ferre potuisset, et vix inveniret, aspexit eminus domum congruentis magnitudinis, eamque sibi praeparari ad hospitandum jussit. Cumque ejusdem loci incolae dicerent, in ea hunc manere non posse, quia multis jam annis hanc diabolus inhabitaret, atque ideo vacua remansisset, vir venerabilis Datius respondit, dicens: Imo ideo hospitari in domo eadem debemus, si hanc spiritus malignus invasit, et ab ea hominum inhabitationem repulit. In ea igitur sibi parari praecepit, securusque illam, antiqui
Abbreviated transcription (Latin):
erpendo qͦđ dicis. sed tamen
hac ratione constrictus non solũ quȩ intelligo. sed ipsa¬
&iã quȩ inme non intelligo. cogor iã peccata formidare.
Sed quȩ so tẽ. qͥa paulo superius sermo de locis pȩnalibus
inferni uersabatur. ubi nã esse infernũ putamus. suꝑ
hanc terrã. an sub terraesse credendus est

Expanded text:
erpendo quae dicis, verumtamen hac ratione constrictus, non solum quae intelligo sed etiam ipsa quae non intelligo in me cogor jam peccata formidare. Sed quaeso, quia paulo superius sermo de locis poenalibus inferni versabatur, ubinam esse infernum putamus? super hanc terram, an sub terra esse credendus est
Abbreviated transcription (Latin):
lio igitus tẽpore. in eadẽ cãpaniȩ regione fames
incubuerat magna. quȩ omnes alimentorũ indigen¬
tia coangustabat. Iamq̃. in genedicti monasterio
triticũ deerat. panes uero pene omnes consupti
fuerant. ut non plus quã quinq ad refectiorus
horã fratrib in ueniri potuissent. Cumq eos
uenerabilis pat̃ contristatos cerner&. eorum
pusillanimitatẽ studuit modesta in crepatiorie
corrigere. & rursũ promissione subleuare dicens.
Quare depanis in opia uester animus contristatur.
Hodie quidẽ minus est. sed die crastina habundanter

Expanded text:
lio quoque tempore in eadem Campaniae regione fames lio quoque tempore in eadem Campaniae regione fames incubuerat, magnaque omnes alimentorum indigentia coangustabat. Jamque in Benedicti monasterio triticum deerat: panes vero pene omnes consumpti fuerant, ut non plus quam quinque ad refectionis horam fratribus inveniri potuissent. Cumque eos venerabilis Pater contristatos cerneret, eorum pusillanimitatem studuit modesta increpatione corrigere, et rursum promissione sublevare, dicens: Quare de panis inopia vester animus contristatur? Hodie quidem minus est, sed die crastina abundanter
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uenerabilis pater uesꝑtina iã hora corporis ali¬
menta ꝑciper&. eiꝰ monachus cuius dam defensoris
filius erat. qui ei ante mensam lucernã tenebat
Cuq uirdĩ eder&. ipse autẽ cũ lucernȩ ministerio
adstar&. cepit ꝑ superbiȩ sp̃m̃ inmente sua tacitus
uoluere . & ꝑ cogitationem dicere. Quis est hic
cui ego manducanti ad sisto. lucernam teneo.
seruitium impendo: Quissum ego. ut isti seruiam.:
Adquẽ uirdĩ statim conuersus. uehementer eum cȩpit
increpare dicens. Signa cortuum frater. quid est
quod loqueris: signa cor tuũ. Uocatisq statim
frĩbus. p̃cepit eis lucernã demanib tolli. Ipsum
uero iussit aminis terio recedẽre. & sibi horaeadẽ
quie tũ sedere. Qui requisitus a frĩbus qd habuerit
in corde. ꝑ ordinẽ narrauit. quanto superbiȩ spũ
intumuerat. & quȩ contra uirum dĩ uerba ꝑcogita¬
tionẽ tacitus dicebat. Iunc liquido omĩb patuit.
quod uenerabilẽ Benedictũ latere nihil posset.

Expanded text:
dum venerabilis Pater vespertina jam hora corporis alimenta perciperet, ejus monachus cujusdam defensoris filius fuerat, qui ei ante mensam lucernam tenebat. Cumque vir Dei ederet, ipse autem cum lucernae ministerio astaret, coepit per superbiae spiritum in mente sua tacitus volvere, et per cogitationem dicere: Quis est hic cui ego manducanti assisto, lucernam teneo, servitium impendo? Quis sum ego, ut isti serviam? Ad quem vir Dei statim conversus, vehementer coepit eum increpare, dicens: Signa cor tuum, frater, quid est quod loqueris? signa cor tuum. Vocatisque statim fratribus, praecepit ei lucernam de manibus tolli, ipsum vero jussit a ministerio recedere, et sibi hora eadem quietum sedere. Qui requisitus a fratribus quid habuerit in corde, per ordinem narravit quanto superbiae spiritu intumuerat, et quae contra virum Dei verba per cogitationem tacitus dicebat. Tunc liquido omnibus patuit quod venerabilem Benedictum latere nil posset,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłȩ nubes cȩlestis descendit. suoq illud uelamine ope¬
ruit. omnẽq ȩccłam tanto terrore acsuauitate odoris
repleuit. ut patentib ianuis. nullus illic p̃sumer& intrare.
Et sacerdos atq custodes uel hi qͥ ad celebrandũ missarũ
sollepnia uenerant. rẽ uidebant. ingredi minime pote¬
rant. & suauitatẽ mirifici odoris trahebant. Die uero
alio cũ in ea lãpades sine lumine dependerent. emisso¬
diuinitus lumine sunt accensae. Atq post paucos iterũ
dies cũ expletis missarũ sollẽpnus extinctis lãpadibus
custos ex eadẽ ȩccła egressus fuiss&. post paululum
intrauit. & lãpades quas extinxerat lucentes repperit
quas neglegenter extinxisse se credidit. atq. easiã
sollicitius extinxit. Qui exiens. ȩcclesiam clausit
Sed post horarũ triũ spaciũ regressus. lucentes lãpa¬
des quas extinxerat inuenit. ut scilic& exipso lu¬
mine aꝑte clarescer& quia locus ille de tenebris
adlucem ueniss&.
tsi in magnis

Expanded text:
esiae nubes coelitus descendit, suoque illud velamine operuit, omnemque ecclesiam tanto terrore ac suavitate odoris implevit, ut, patentibus januis, nullus illic praesumeret intrare, et sacerdotes atque custodes, vel hi qui ad celebranda missarum solemnia venerant, et rem videbant, ingredi minime poterant, et suavitatem mirifici odoris trahebant. Die vero alia in ea ladivinitus lumine sunt accensae. Post paucos iterum dies, cum, expletis missarum solemniis, exstinctis lampadibus custos ex eadem ecclesia egressus fuisset, post paululum intravit, et lampades quas exstinxerat lucentes repquas negligenter exstinxisse se credidit, atque eas jam sollicitius exstinxit, qui exiens ecclesiam Sed post horarum trium spatium regressus, lucentes lampades quas exstinxerat invenit, ut videlicet ex ipso lumine aperte claresceret quia locus ille a tenebris ad lucem venisset. tsi in magnis