comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incongrue dici potest. dm̃ &
si uistẽ id possit ñ omni iotã¬
tum punire malos in futuro.
quantum meruert̃: s aliquid¬
eis quantumcumq mali sint de
pena relaxare.
Determinat p̾missas auctoritates.

Expanded text:
incongrue dici potest Deum, etsi juste id possit, non omnino tantum punire malos in futurum quantum meruerunt; sed eis aliquid, quantumcumque mali sint, de poena relaxare. 2. Determinat praemissas auctoritates.
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut singulariter prom̾ere¬
tur deum. Nempe ex quo homo
esse cepit. non aluid cepit esse
homo quam dei filius & hoc
unicus. & propterea dei ues¬
bum: quod ab illo suscepta
caro facta ẽ utiq deus: ut quẽ¬
ammodum est una ꝑsona qui
destinatione Icorum. Iue nomo
ut a uerbo patricoeterno in u¬
nitatem ꝑsone assumptus filiꝰ
dei unigenitus esset: unde hoc
meruit᷑: Quod bonum eius pre¬
cessit: ut ad hanc ineffabilem ex¬
cellentiam ꝑueniret. facientẽ ac
suscipiente deo uerbo: ipse homo
ex quo esse cepit. filius dei unicuᷤ
esse cepit. Item ħ omo quicumq
ita gracia fit xp̃ianus. sicut gra¬
cia homo ille ab initio factus
est xpistus. Idem in libro terei
odecimo detrinitate. Graciadi
nobis in homine xp̃o commer¬
datur. Quia nec ipse ut tanta
unitate deo uero comunctus.
una cum illo ꝑsona filius dei fi¬
eret. ullis est precedentib meriti
assequutus: sed ex quo homo esse
cepit. ex illo est & ds̃. Unde dic

Expanded text:
est, ut singulariter promerereest, ut singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo homo esse coepit, non aliud coepit esse homo quam Dei Filius, et hoc unicus, et propterea Dei Verbum; quia ab illo suscepta caro facta est utique Deus, aut quemadmodum est una persona quidestinatione sanctorum: Ille homo ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod bonum ejus praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Faciente ac suscipiente Deo Verbo, ipse homo ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit. Item homo quicumque ita gratia fit christianus, sicut gratia homo ille ab initio factus est Christus. Idem in libro 13 de Trinitate: Gratia Dei nobis in homine Christo commendatur. Quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus, una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo homo esse coepit, ex illo est et Deus. Unde dic
Abbreviated transcription (Latin):
t ne de suo sen¬
su. tantum loqui putent̃:
hanc sententiam plurib mu¬
niunt testimoniis. Ait enim au¬
Cum legitur uerbum caro fac¬
tum ẽ: in uerbo intelligo ue¬
rum dei filium. in carne agnoᷤ¬
co uerum hominis filium:̃c
utrumq simul unam ꝑsonã
deum & hominem. ineffabilis
gracie largitate coniunctur
Idem in encheridion. xp̃c iħ
deus de deo est: homo autem
t̾ ẽ de spũ sancto ex mariai¬
gine. Utraq substantia diu
scilicet & humana. filius est
nicus dei patris omnipotent
de quo procedit spiritus sanc¬
tus utrumq unus: sed aliud
propter uerbum. & aliud ꝓpter
hominem: non duo filii deus
& homo. sed unus dei filius.
deus sine inttio:homo acept̃s
initio. Idem in eodem. Quid na¬
tura humana in xp̃o homine
meruit: ut inunitatem persone
unici filii dei singulariteR as¬
sumpta esset: Quȩ bona uolũ¬
tas que bona opera precessert̃:
quibus mereret᷑ iste homo una
fieri ꝑsona cum deo: Numqͥd
antea fuit ħo: Et hoc eisin¬
gulare beneficium prestitum

Expanded text:
t ne de suo sensu tantum loqui putentur, hanc sententiam pluribus muniunt testimoniis. Ait enim Aucum legitur: « Verbum caro facest : » in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnoco verum hominis filium, et utrumque simul unam personam Deum et hominem ineffabilis gratiae largitate conjunctum. Idem in Enchiridio: Christus Jesus Deus de Deo est, homo autem natus est de Spiritu sancto ex Maria Virgine. Utrinque substantia, divina scilicet et humana, Filius est unicus Dei Patris omnipotentis de quo procedit Spiritus sanctus, utrinque unus, sed aliud propter Verbum, aliud propter hominem, non duo filii, Deus et homo, sed unus Dei Filius, Deus sine initio, homo a certo initio. Item in eodem: Quid natura humana in Christo homine meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singularitas assumpta esset? quae bona voluntas? quae bona opera praecesserunt quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? nunquid antea fuit gulare beneficium praestitum
Abbreviated transcription (Latin):
piendo enim hominem dict̾ ẽ d̾s
factus homo: & propter acceptũ
hominẽ diettur deus. uere esse ho¬
mo. & propter assumentẽ dm
dicitur homo esse deus. Nam si
essentialiter inquiunt illi deus
esse homo. uel homo esse d̾s intelli¬
geretur: tunc sid̾s hominem as¬
sumpsisset in sexu muliebri. &
mulier essentialiter d̃s esset: & ecõ¬
uerso. At potuit d̃s assumpsisse
hominem in sexu muliebri: po¬
tuit igitur mulier esse deus: &
econuerso.
econuerso. Auctoritates inducit
quibus hec sententia roboratur.

Expanded text:
piendo enim hominem, dicitur Deus esse piendo enim hominem, dicitur Deus esse factus est homo; et propter acceptum hominem, dicitur Deus vere esse homo: et propter assumentem Deum, dicitur homo esse Deus. Nam si essentialiter, inquiunt illi, Deus esse homo, vel homo esse Deus intelligeretur, tunc si Deus assumpsisset hominem in sexu muliebri, et mulier essentialiter Deus esset, et e converso. At potuit Deus assumpsisse hominem in sexu muliebri, potuit ergo mulier esse Deus, et e converso. 7. Auctoritates inducit quibus haec sententia roboratur.
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ex amna & carne compositã
uei factam disiuentui. sed sic illa
duo. scilicet animam & carnem
uerbi ꝑsonȩ uel naturȩ unita es¬
se auint:. ut non ex illis duob uel
exhis tribus aliqua substantia
uel ꝑsona fieret siue componerẽt:
sed ulis duob uelut indumento
uerbum dei uestiretur: ut morta¬
lium oculis congruenter appare
ret: qui ideo dicitur factus uerus
homo. quia ueritatem carnis &
anime accepit: quȩ duo etiam in
singularitatem uel untratem suȩ
ꝑsonȩ accepisse legitur: non quia
illa duo uel aliqua res ex illis com¬
posita sit una ꝑsona cum uerbo.
uel sit uerbum: sed quia illis duo¬
bus accedentib uerbo. non est ꝑ¬
sonarum numerus auctus. ut fie¬
ret quaternitas in trinitate: &
quia ipsa ꝑsona uerb quȩ erat pͥ¬
us sine indumento. assumptione
indumenti non est diuisa uel
mutata: sed una eademq immu¬
tata ꝑmansit: qui scđm habitũ
dm̃ hoĩem factũ dicunt. acci¬

Expanded text:
ibi ex anima et carne compositam ibi ex anima et carne compositam et factam diffitentur. Sed sic illa duo, scilicet animam et carnem, Verbi personae, non naturae unita esse aiunt, ut non ex illis duabus vel ex tribus aliqua substantia, vel persona fieret sive componeretur, sed illis duobus velut indumento Verbum Dei vestiretur, ut mortalret: Qui ideo dicitur factus verus homo, quia veritatem carnis et animae accepit: quae duo etiam in singularitatem vel unitatem suae personae accepisse legitur, non quia illa duo vel aliqua res existens vel composita sit una persona cum Verbo, et sit Verbum, sed quia illis duobus accedentibus Verbo, non est personarum numerus auctus, ut fieret quaternitas in Trinitate, et quia ipsa persona Verbi quae erat prius sine indumento, assumptione indumenti non est divisa vel mutata, sed una et eadem immutata permansit; qui secundum habitum Deum hominem factum dicunt, acci
Abbreviated transcription (Latin):
manere in ipso post unionem: ñ
seorsum & scd̾m partes ponenteᷤᷤ
singulam. sed unitas inuicem
in unam compositam yposta¬
minamus. Quod creabile mansit
creabile: & quod increabile incre
tale ĩmortale & circũ scͥptibile circũ
cłis De hoc oẽ augꝰ in libro de tͥnita¬
te ait. Quẽadmodũs: ind̾itatem
una ẽ pairis filiiq nat᷑a ita c̃e u
xta humanitatẽ eadẽ est matris
filiiq natura. Ex utraq autem
nitate. Sic deo coniungi potuit
humana natura: ut ex duabus
substantiis fieret una ꝑsona: ac
ꝑ hociã ẽ ex tribus deo anima &
carne. His aliisq plurib aucto¬
ritatibus se muniunt: qui dicuit
ꝑsonam xp̃i compositam esse uel
factam siue constantem ex dua¬
bus naturis. uel siue ex tribus
lubstantis. c̃eitia alioꝵ scmientia.
tutr etiant alii qui in ieatua¬
tione uerb s̃i solum ꝑsõnam¬
ex naturis compositam negant:
uerumetiam hominem aliquemꝰ
siue etiam aliquam substantiã.

Expanded text:
manere in ipso post unionem, non manere in ipso post unionem, non seorsum et secundum partes ponentes singulam, sed unitas invicem in unam compositam hypostadeterminamus. Quod creabile mansit creabile, et quod increabile increatale, et circumscriptibile circumsculis. De hoc etiam Aug., in lib. de Trin., ait: Quemadmodum secundum deitatem una est Patris Filiique natura, ita etiam juxta humanitatem, eadem est matris et Filii una natura. Ex utraque ergo c. 17: Sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Ac per hoc jam est ex tribus, Deo, anima et carne. His aliisque pluribus auctoritatibus se muniunt, qui dicunt personam Christi compositam esse vel factam, sive constantem, ex duabus naturis, sive ex tribus substantiis. 6. Tertia aliorum sententia. Sunt etiam alii, qui in Incarnatione Verbi non solum ex naturis compositam negant, verum etiam hominem aliquem sive aliquam substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
in libro sententiarum pro¬
speriait. Modis omnib appro¬
bare contendimus. sacrificum
fici. uisibili elementoꝵ specie. &
inuisibih dei nostri iħu xp̃i car¬
ne & sanguine sacramento & re
cut xp̃i ꝑsona constat & confi¬
citur ex deo & homine. cum ipse
xp̃c uerus sit d̾s & uerus homo:
quia omnis res illaꝵ rerum na¬
turam & ueritatem in se continet.
ex quibus conficitur. De hoc eod
cognoscimus: unam autem ypo¬
stasim ex utrisq compositam
Incarnatus est igitur xp̃c ex uir¬
gine sumens primitiam nostre
masse: ut ips extiterit carne
ypostasis quȩ dei uerbi yposi¬
sis composita facta fuerit. qu
pͥus simplex erat uerbi yposta¬
sis. Composita uero ex duabus¬
nitate: & ferat ipsa diuinȩ dei
uerbi filiationis caracteristicũ
& det̾minatiuum ydyoma. se¬
cundum quõd diuisa esta pa
postasim filii dei confitemur. in
duab naturis ꝑfecte se habenti¬
bus deitatis & humanitatis: &
incarnatam eandem ypostasim:
& has duas naturas custodiri &

Expanded text:
in libro Sententiarum Prosperi; ait enim: «Modis omnibus approbare contendimus, sacrificiumfici: visibili elementorum specie et invisibili Domini nostri Ihesu Christi carne et sanguine, sacti persona constat et conficitur ex Deo et homine, cum ipse Christus verus sit Deus et verus homo. Quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet, ex quibus conficitur. De hoc eodecognoscimus, unam autem stasim, ex utraque compositam. Incarnatus est ergo Christus ex Virgine assumens primitias nostrae massae, ut ipsa exstiterit carnis hypostasis quae Dei Verbi hypostasis, et composita facta fuerit, quae prius simplex Verbi hypostasis; composita nitate, ut ferat ipsa divinae Verbi Dei filiationis characteristicum et determinativum idioma; secundum quod divisa est a Papostasim Filii Dei confitemur in duabus naturis perfecte se habentibus, deitatis et humanitatis; et incarnatam esse eamdem hypostasim; et has duas naturas custodiri et
Abbreviated transcription (Latin):
siet tantum in suꝑioribus legi¬
tur. quoo i ult ut una ꝑsona
rum uerbo. & sit ipsum uerbũ.
sd etiam quod anima rational
in parte consentiunt: sed
dicunt hominem illũ ñ ex ani¬
sed ex humana & diuina natu¬
ra. idest ex tribus substantiis dĩ¬
uinttate carne & anima consta¬
re & hunc xp̃m fatentur: & unã
ꝑsonam tantum esse: ante incar¬
nationem uero solummodo sim¬
plicems in incarnatione factã
compositam ex diuinitate &
humanitate: nec est ideo alia ꝑ¬
icna quam prius: sed cũ pͥus
esset di tantum ꝑsona. in incar¬
natione facta est etiam homini
ꝑsona non ut duȩ essent ꝑsone
sed ut una: & eadem esset ꝑsona
dei & hominis. ꝑsona ergo quȩ
prius erat simplex. & in una tan¬
tumnatura existens induab
& exduab subsistit naturis: & ꝑ¬
sona que tantum ds erat. facta
est etiam uerus homo subsistens
nontantum ex anima & carne
sed etiam ex diuinitate. nec tam̃
ꝑsona illa debet dici facta ꝑsona:
quamus dicatur facta ꝑsona

Expanded text:
Nec tamen in superioribus legitur quod homo ille sit una persona cum Verbo, et sit ipsum Verbum; sed etiam quod anima rationaliin parte consedicunt hominem illum non ex anised ex humana et divina natura, id est ex tribus substantiis, divinitate carne et anima constare. Et hi Christum fatentur unam personam tantum esse, ante incarnationem, tantummodo simplicem, sed, incarnatione facta, cohumanitate. Nec est ideo alia persona quam prius, sed cum prius esset Dei tantum persona, in incarnatione facta est etiam hominis persona; non ut duae essent personae, sed ut una et eadem esset persona Dei et hominis. Persona ergo quae prius erat simplex, et in una tantum natura existens, in duabus et ex duabus subsistit naturis; et persona quae tantum Deus erat, facta est etiam verus homo subsistens non tantum ex anima et carne, sed etiam ex divinitate; nec tamen persona illa debet dici facta persona, quamvis dicatur facta persona
Abbreviated transcription (Latin):
dit. discedat. Non enim ẽ seruitu¬
ti subiectus frater aut soror in
huius modi: quia non debetur
reuerentia conuigii. ei qͥ horret
auctorem conuigii. Non ẽ enĩ
ratum matͥmonium quod sine¬
dei deuotione ẽ: & ideo non ẽ pec¬
catum ei qui dimittit᷑ ꝓpt̾ dm̃:
si alii se copulauerit. Contumelia
enim creatoris soluit us matͥ¬
monii. cuta eum qui relinquitur:
ne accusetur alii copulatꝰ. Infideł
autem discedens & indi peccat
& in matͥmonium: nec ẽ ei seruã
dafides conuigii: qui sdeo recessit.
conuigioꝵ. Siuero ambo credide¬
rint: ꝑ cognitionem di confirma¬
tur conuigium. Determinatio
ttende hec predictis contͣria
posse uideri: ita ut sibi am¬
brosius etiam contradic̾e uidea¬
tur. Sed distinguendum est hic.
aliud eẽ dimitt̾e uolentẽ coha¬
bitare: aliud dimitti ꝓpt̾ dm
ab illo qui horret nom̃ xp̃i. Ibi
lex beniuolentie ñ seruãt: Hic
ueritas custodit᷑: & ideo cũ liceat
dunitt̾e nolentẽ cohabitare: ñ

Expanded text:
dit, discedat. Non enim est servituti subjectus frater aut soror in hujusmodi, quia non debetur reverentia conjugii ei qui horret auctorem conjugii. Non est enim ratum matrimonium quod sine devotione Dei est: et ideo non est peccatum ei qui dimittitur propter Deum, si alii se copulaverit. Contumelia enim Creatoris solvit jus matrimonii circa eum qui relinquitur, ne accusetur alii copulatus. Infidelis autem discedens, et in Deum peccat, et in matrimonium; nec est servanda ei fides conjugii, qui ideo recessit derint, per cognitionem Dei confirmatur conjugium. 7. Determinatio. Attende haec praedictis contraria posse videri, ita ut sibi Ambros. contradicere videatur. Sed distinguendum est hic aliud esse dimittere volentem cohabitare, aliud dimitti propter Deum ab illo qui horret nomen Christi. Ibi lex benevolentiae non servatur, hic veritas custoditur. Et ideo cum liceat dimittere volentem cohabitare, non
Abbreviated transcription (Latin):
olligitur etiam ex predictis:
quod xp̃c uinum aqua mixty
dedit discipulis. Corpus uerotale
dedit. quale tunc habuit: idest
mortale & passibile. Nunc uero
sumitur a nob̃ immortale & im¬
passibile: nec tamen maiorem ha¬
bet efficientiam. Eucharistia qͦq
intincta non debet dari popło
pro supplemento communioni.
quianon legitur xp̃c alicui dis¬
cipulorum prebuisse panem in¬
tinctum. nisi iudȩ. Tunc uero ñ
accepit uidas corpus xpi. sed tã¬
tum panem: corpus uero & san¬
guinem xp̃i ante cum aliis disci
pondere. in quo subiecto fundẽ¬
tur: potius michi uidetur fa¬
tendum existere sine subiecto.
quam eẽ in subiecto: quia ibi
non est substantia nisi corporis
& sanguinis dominiq: que ñ
afficitur illis accidentib. None¬
nim corpus xp̃i talem in se ha
bet formam: sed qualis in iudig¬
o apparebit. Remanent gͦ illa
accidentia ꝑ se subsistentia. ad
misterii ritum. ad gustus fideiq
suffragium: quib corpus xp̃i ha¬

Expanded text:
olligitur etiam ex praedictis, olligitur etiam ex praedictis, quod Christus vinum aqua mixtum dedit discipulis. Corpus vero tale dedit, quale tunc habuit, id est, mortale et passibile. Nunc vero sumitur a nobis immortale et impassibile; nec tamen majorem habet efficientiam. Eucharistia quoque intincta non debet dari populo pro supplemento communionis, quia non legitur Christus alicui discipulorum praebuisse panem intinctum nisi Judae Tunc vero non accepit Judas corpus Christi, sed tantum panem; corpus vero et sanguinem Christi ante cum aliis discipapore et pondere, in quo subjecto fundentur, potius mihi videtur fatendum existere sine subjecto, quam esse in subjecto, quia ibi non est substantia, nisi corporis et sanguinis dominici, quae non afficitur illis accidentibus. Non enim corpus Christi talem habet in se formam, sed qualis in judicio apparebit. Remanent ergo illa accidentia per se subsistentia ad mysterii ritum, ad gustus fideique suffragium; quibus corpus Christi ha
Abbreviated transcription (Latin):
tum sacramentũ: sed ille grauit̾
ẽ corripiendus. Nam & grecoꝵ
eccła non apponere aquam di¬
citur: quod etiam ex dictis cypria¬
ni uidetur posse colligi: ait enĩ.
ignoranter uel simpliciter ñ hoc
seruauit. quod nos dominus fa¬
cere exemplo & magisterio docuit:
potest simplicitati eius indulgen¬
tia domini uenia concedi. Nob̃
uero non potest ignosq. qui nunc
a domino instructi sumus: ut
calicem d̾ni cum uino mixtum.
scđm quod dominus obtulit
offeramus. Ex hoc uidetur. qd̾
siquis simpliciter uel ignorant̃
uinum offerat sine aqua.sacra¬
mentum conficiat: aqua uero
ferri in sacrificium: nec panis
nisi de frumento. nec granum
frumenti nisi redactum in panẽ:
no frumenti se comparat. Quod
uero supradictum ẽ. non posseui¬
num solum offerri. determinars
oportet: recipit enim exceptionẽ.
Non potest. nisi simpliciter uel ig¬
noranter fiat: uel non potest. id
est non debet. Quibdã tñ uide¬
tur hoc generalites uerum. xlix¬

Expanded text:
tum sacramentum; sed ille graviter tum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam et Graecorum Ecclesia non apponere aquam dicitur. Quod etiam ex dictis Cypriani videtur posse colligi; ait enim, ignoranter vel simpliciter non hoc servaverit, quod nos Dominus facere et exemplo et magisterio docuit, potest simplicitati ejus indulgentia Domini venia concedi. Nobis vero non potest ignosci, qui nunc a Domino instructi sumus ut calicem Domini cum vino mixtum, secundum quod Dominus obtulit, offeramus. Et hoc videtur, quod si quis simpliciter vel ignoranter vinum offerat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero ferri in sacrificio, nec panis nisi de frumento; nec granum frumenti, nisi redactum fuerit in no frumenti se comparat. Quod ergo supra dictum est, non posse vinum solum offerri, determinari oportet: recipit enim exceptionem. Non potest, nisi simpliciter vel ignoranter fiat; vel non potest, id est, non debet. Quibusdam tamen videtur hoc generaliter verum. C
Abbreviated transcription (Latin):
ammiscenda ẽ uino: quia a¬
qua popłm significat: qui ꝑ xp̃i
passionem redemptus est. Calix
ergo dominx. uixta canonũ
preceptũ aqua & uino mixtus
debet ꝯtferri: quia uidemus ina¬
qua populum intelligi: in uino
ostendi sangu n x p̃i. Cum
iegitur in calice uino aqua misce¬
tur. xp̃o populus adunat᷑: &
credentium plebs ei inquem cre¬
dit copulatur. Quȩ copulatio
aquȩ &e uini. sic miscẽt᷑ in calice
xp̃i: ut mixtio illa ñ possit sẽ¬
parari. Nam si uinum tantũ
ritur. an irritum sit quod gerit᷑.
si aqua pretermittat: audi qͥd
sequitur in eodem canone. Nõ
potest inquit calix domini ẽẽ
aqua sola. aut uinum solum:
nisi utrumq misceatur. Item
aqua sola. aut uinum solum:
nisi utrumq misceatur. Sicut
nec corpus domini potest eẽ fa
rina sola. nisi utrumq fuerit ad¬
unatum: & panis unius compa¬
ge solidatũ. Si quis tamen ñ
intendens introducere heresim.
obliuione uel ignorantia aquã
p̃termiserit: non uidetur eẽ irri¬

Expanded text:
admiscenda est vino, quia aqua populum signat, qui per Christi passionem redemptus est. Calix ergo dominicus, juxta canonum praeceptum, aqua in vino mixtus debet offerri, quia videmus in aqua populum intelligi, in vino ostendi sanguinem Christi. Cum ergo in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credit copulatur, quae copulatio aquae et vini sic miscetur in calice Christi, ut mixtio illa non possit separari. Nam si vinum quis taritur an irritum sit quod geritur, si aqua praetermittatur, audi quod sequitur in eodem canone: Non potest, inquit, calix Domini esse aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque misceatur. Item aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque misceatur; sicut nec corpus Domini potest esse farina sola, nec aqua sola, nisi utrumque fuerit adunatum, et panis unius compage solidatum. Si quis tamen non intendens introducere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irri
Abbreviated transcription (Latin):
bitur sacramentã. Licet aũ ꝑrb̃is
baptiratos tangere in pectore. s
non crismate signare in fronte.¬
quosdam scandaliratos fuisse qd̵
preshiteros crismate tangere eos
qui baptirati sunt ꝓhibuimus:
& nos quidem scłm ueterẽ usũ
de hac re aliqui contristantur:
ubiepĩ desunt. ut pb̃ri etiamĩ
frontibus baptiatos crismate
tangere debeant concedimꝰ. S¬

Expanded text:
bitur sacramenta. Licet autem presbyteris bitur sacramenta. Licet autem presbyteris baptizatos tangere in pectore, sed non chrismate signare in fronte.quosdam scandalizatos fuisse, quod presbyteros chrismate tangere eos qui baptizandi sunt prohibuimus. Et nos quidem secundum usum hac de re aliqui contristantur, ubi episcopi desunt, ut presbyteri etiam in frontibus baptizatos crismate tangere debeant, concedimus
Abbreviated transcription (Latin):
de fide instruatur. & sciat cui
debitor fiat deinceps: & ut dia¬
bol potestas in eo minuatur.
Onde rabanus. Ante baptis.¬
mum catherirandi debet ĩ he¬
minem preuenire officium:
ut fidei cathecuminus acci¬
piat rudimentũ: & sciat cui
debitor deinceps fiat. Item a¬
gustinus. Pauuili exsufflant᷑
tendat eos subuertere. ne bapti¬
mum consequantur. Non er¬
go in infantibus creatura dei
exsufflatur uel exorciratur: sed
diabolus. ut recedat ab homine
addendum ẽ: de cuius uirtute
queri solet. forma enuim aꝑta ẽ
scuicet uerba quȩ dicit ep̃c: cum
baptiratos infrontib sacro sig¬
nat crismate. Quod sacramen¬
tum ab aliis ꝑfici non potest.
nisi a summis sacerdotib: nec
tempore apłorum ab aliis qͣm
ab ipsis apłis. legitur ꝑactũ. nec
ab aliis. quam qui locum eoꝵ¬
coꝵ tenent. ꝑfici potest aut de¬
bet. Nam si aliter presumptum
fuerit irritum habeatur. & ua¬
euums nec inter eccł astica reputa¬

Expanded text:
de fide instituatur, et sciat cui de fide instituatur, et sciat cui debitor fiat deinceps, et diaboli potestas in eo minuatur. Unde Rabanus: Ante Baptismum, catechizandi debet in homine praevenire officium; ut fidei catechumenus accipiat rudimentum, et sciat cui debitor fiat deinceps. Item Augustinus: Parvuli exsufflanturontendat eos subvertere, ne Baptismum consequantur. Non ergo ab infantibus creatura Dei efflatur vel exorcizatur, sed diabolus ut recedat ab homine.addendum est; de cujus virtute quaeri solet. Forma enim aperta est, scilicet verba quae dicit episcopus, cum baptizatos in frontibus sacro signat chrismate. Hoc sacramentum ab aliis perfici non potest, nisi a summis sacerdotibus; nec tempore apostolorum ab aliis quam ab ipsis apostolis legitur peractum, nec ab aliis quam ab illis qui locum eorum tenent, perfici potest aut debet. Nam si aliter praesumptum fuerit, irritum habetur et vacuum, nec inter ecclesiastica reputa
Abbreviated transcription (Latin):
lla autem interroga eisn¬
tio & responsio fidei. fit in cathe¬
cumino: cui & addit᷑ exorcismus.
Ante baptismũ enim fit cathe¬
cismus & exorcismus: post cathe¬
cismum sequitur exorcismus: ut
ab eo qui iam fide instructus ẽ.
aduersaria uirtus pellat᷑. Ex¬
orcismus degreco in latinum
dicitur adiuratio: cathecismꝰ
instructio. Catherirare est in¬
struere: ut de simbolo ac rudim̃¬
tis fidei. Exorcirare ẽ adiurare:
ut exi ab eo sp̃c immunde. Sim¬
bolum dicitur signum: uel col¬
latio. Signum: quia eo fidele
ab infidelibus discernuntuR.
Collatio: qͥa ibi totiꝰ ficdei suffici¬
entia & integritas collata est.
Cathecismꝰ & exorcismus neo¬
phitorum sunt: magisq sacra¬
mentalia quam sacramenta di¬
q debent. Neophitus nouitiuᷤ
int̾pretat᷑ uł rudis: & dicitur
neophitus. nuꝑ ad fidẽ con¬
uersus: uel in disciplina religi¬
ose conuersationis rudis.Hec
igitur precedunt baptismũ. ñ
quod sineistis ñ possit eẽ uerus
baptismus: sed ut baptitanduᷤ

Expanded text:
lla autem interrogatio et responsio fidei fit in catechismo, cui additur exorcismus. Ante Baptismum enim fit catechismus et exorcismus, post catechismum sequitur exorcismus, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Exorcismus de Graeco dicitur in Latinum adjuratio; catechismus, instructio: catechizare est instruere, ut de Symbolo ac rudimentis fidei. Exorcizare est adjurare, ut: Exi ab eo, spiritus immunde. Symbolum est signum vel collatio. Signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia ibi totius fidei sufficientia et integritas est collata. Catechismus et exorcismus neophytorum sunt, magisque sacramentalia quam sacramenta dici debent. Neophytus novitius interpretatur vel rudis; et dicitur neophytus nuper ad fidem conversus, vel in disciplina religiosae conversationis rudis. Haec ergo praecedunt Baptismum, non quod sine istis non possit esse baptismus verus, sed ut baptizandus
Abbreviated transcription (Latin):
gyptus. liberati sunt hebrei.
Ita hoc celeste manna ñ nisire¬
natis prestari debet. Panis ille
corporalis. popłm antiquũ ad
t̾ram promissionis ꝑ desertũ e.¬
duxit. hec esca celestis. Fideles
huius seculi desertum transe¬
untes. in celũ subuehit. Unde
recte uiaticũ appellat: quiam
uia nos refitiens usq in patriã
deducit. Sicut ergõ in mariru
bro baptismi figura precessit.
ita in manna significatio dñici
corporis. Hec duo sacramenta
nos redimere adiabolo & a pecca¬
to uenit: sicut israelitas ꝑ san¬
guinem agni paschalis ab ext̃¬
minatore. & ꝑ aquam maris ab
egyptiis liberauit. Huius
autem sacramenti ricum mel¬
e.edec c̃ ostendit: ubi panem.
& uinũ abrahȩ obtulit. Unde
norum quam uideorum.
institutione satramenti.

Expanded text:
gyptiis liberati sunt Hebraei, gyptiis liberati sunt Hebraei, Ita hoc coeleste manna, non nisi renatis praestari debet. Panis ille corporalis populum antiquum ad terram promissionis per desertum eduxit. Haec esca coelestis fideles hujus seculi per desertum transeuntes in coelum subvehit. Unde recte viaticum appellatur, quia in via nos reficiens, usque in patriam deducit. Sicut ergo in mari Rubro figura Baptismi praecessit, ita in manna significatio dominici corporis. Haec duo sacramenta nos redimere venit a diabolo et a peccato; sicut Israelitas per sanguinem agni paschalis ab exterminatore, et per aquam maris Rubri ab Aegyptiis liberavit. Hujus etiam sacramenti ritum Melchisedech ostendit, ubi panem et vinum Abrahae obtulit. Unde,norum quam Judaeorum. 2. De institutione sacramenti.
Abbreviated transcription (Latin):
enda ẽ in uirta. Quod indubitã¬
t̃ oẽ de confirmatione tenendũ
est. De aliis uero utrum iterari
ualeant uel debeant: postea diᷤ¬
ost sacramentum baptismi
et confirmationis: sequit᷑
eucharistiȩ sacramentũ. E bap¬
tismum mundamur: ꝑ eucha¬
ristiam in bono consũmamur.
Baptismus estus uitioꝵ extin¬
guit: euchaustia. sp̃ualiter re¬
ficit. Ur de excellenter dicitur¬
quia in hoc sacramentõ ñ mo¬
do ẽ augmentũ uirtutis & gr̃e:
s ille totus sumitur. qui ẽ fons
& origo totiꝰ rĩ. euiꝰ figura p̃ces¬
sit. quando manna d̃s̃ pluit
patrib in deserto: qui cotidiano
celi pascebantur alimento. Uñ
qui de celo descendit. uitam
mundo tribuit. Manna illud.
ecelo: hoc suꝑ celum. Illud sca
turiebat. in diem alterum re¬
seruatum. hoc ab omni cor¬
ruptione alienum. quicũq
religiose gustauerit. corrupti¬
onem non uidebit. Illud datũ
fuit antiquis post transitum
maris rubri: ubi submersis e¬

Expanded text:
enda est injuria; quod indubitanenda est injuria; quod indubitanter etiam de Confirmatione tenendum est. De aliis vero utrum iterari valeant vel debeant, postea disost sacramentum Baptismi et Confirmationis sequitur Eucharistiae sacramentum. Per Baptismum mundamur, per Eucharistiam in bono consummamur. Baptismus aestus vitiorum extinguit, Eucharistia spiritualiter reficit. Unde excellenter Eucharquia in hoc sacramento non modo est argumentum virtutis et gratiae, sed ille totus sumitur, qui est fons et origo totius gratiae. Cujus figura praecessit, quando manna pluit Deus patribus in deserto, qui quotidiano coeli pascebantur alimento. Undequi de coelo descendit, vitam mundo tribuit. Manna illud de coelo; hoc super coelum. Illud scatebat vermibus in diem alterum reservatum, hoc ab omni corruptione alienum. Quicumque religiose gustaverit, corruptionem non videbit. Illud datum fuit antiquis post transitum maris Rubri, ubi submersis Ae
Abbreviated transcription (Latin):
sicut a maiorib dat᷑. Eoce maiꝰ
dicit sacramentũ confirmatio¬
nis. forte ñ ob maiorem iurtutẽ
uel humilitatẽ quam conferat:
sed quia adigniorib datur. &
in digniori parte corporis fit. id¬
est infronte: uel forte quia maiꝰ
licet baptismus ad remissionẽ¬
plus ualeat: quod uidetur in¬
nuere rabanus dicens. in uncti¬
one baptisii sp̃m scr̃t descen¬
dere. ad habitationem do cõse¬
crandam: in hac uero. eiusdẽ
septiformẽ grãm. cum omni ple¬
nitudine scĩtatis & uirtutis ue¬
nire in hominem. Hoc sacra
mus: nisi aliter cogat necessitas.
Nec debet iterari. sicut nec bap¬
tismus uel ordo. Nulli enim sa¬
cramento facienda ẽ iniuiria: qd̃
fier putatur: quando non iterã¬
dum tteratur. Sed utrum aliqͣ
uel nulla iterari possunt: qͥstioẽ.
Nam debaptismo & ordine qd̃
non debeant iterari: aꝑte au¬
tum ẽ: & quadam consecratione
datur illud quidem cũ baptrãt.
illud uero cum ordinatur. Ideo¬
licet iterari: quia neutri faci¬

Expanded text:
 datur. Ecce majus dicit sacramentum Confirmationis; sed forte non ob majorem virtutem et utilitatem quam conferat, sed quia a dignioribus datur, et in digniore parte corporis fit, scilicet in fronte; vel forte quia majus licet Baptismus, plus ad remissionem valeat. Quod videtur innuere Rabanus dicens, in unctione Baptismi Spiritum sanctum descendere ad habitationem Deo consecrandam. In hac vero, ejusdem septiformem gratiam, cum omni plenitudine sanctitatis et virtutis venire in hominem. Hoc sacrammus, nisi aliter cogat necessitas. Nec debet iterari, sicut nec Baptismus, vel Ordo. Nulli enim sacramento facienda est injuria; quod fieri putatur, quando non iterandum iteratur. Sed utrum aliqua vel nulla iterari possint, quaestio est. Nam de Baptismo et Ordine quod non debeant iterari, aperte Auntum est, et quadam consecratione datur, illud quidem cum baptizatur, illud vero cum ordinatur. Ideolicet iterari, quia neutri faci
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus uero huius sacramenti.
ẽ donatio spiritus scĩ ad robur:
qͥin baptismodat᷑ e ad remisionẽ.
Unde rabanus. A sũrxo sa:t
ꝑ impositionem manus paraclitꝰ
illud. quod ipse in baptismo cõ¬
sequutus ẽ. ItemOmnes fideleᷤ
ꝑ manus impositionem ep̃oꝵ
post baptismum acciꝑe debent

Expanded text:
tus autem sacramenti est donatio Spiritus sancti ad robur, qui in Baptismo datus est ad remissionem. Unde Rabanus: A summo sacerdote per impositionem manus Paracletusillud, quod ipse in Baptismo consecutus est. Item: Omnes fideles per manus impositionem episcoporum, post Baptismum accipere debent
Abbreviated transcription (Latin):
duo sint precepta carita¬
tis ꝓ utroq sepe unum ponit᷑:
nec immerito: quia nec ds sinȩ ꝓ-¬
ximo. nec ꝓximus sine deo dili¬
gi potest. Unde apłs. omẽ mã¬
datum legis dicit instaurari. id
est contineri &̾ impleri in hoc uer¬
bo. Diliges ꝓximum tuũ. sicut te¬
ipsum. Et xp̃c dilectionem ꝓximi
specialius commemorat dicens.
Ubĩ illud maius mandatum
dilectionis łi. uidetur pretermis¬
sum: sed bene intelligentib utr̃ꝙ
inuenitur in singulis. Quia qui
diligit dm non potest eum con¬
tempnere: quan d̾s precipit di¬
ligi. Et qui diligit ꝓximũ: quid
in eodiligit nisi deum᷑. Ipsa estdi¬
lectio ab omni mundana dilecti¬
one discreta: quam distinguenᷤ
dominus ait. sicut dilexi uos.
Quid enim nisi dm dilexit in no¬
bis Nonquem habebamus: sed
ut haberemus: sicut medicus e¬
gros. Et qͥd in eis diligit. nisi sa¬
lutem. quam cupit reuocare: ñ
morbum quemuenit expellere :
Sic & nos inuicem diligamus: ut
quantum possumus inuicem ad

Expanded text:
duo sunt praecepta charitatis, pro utroque saepe unum ponitur; nec immerito quia nec Deus sine proximo, nec proximus sine Deo diligi potest. Unde Apostolus, omne mandatum legis dicit instaurari, id est, contineri et impleri in hoc verbo: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Et Christus dilectionem proximi specialius commemorat dicens, dilexi vos, ubi illud majus mandatum dilectionis Dei videtur praetermissum; sed bene intelligentibus utrumque invenitur in singulis, quia qui diligit Deum, non potest eum contemnere quem Deus praecepit diligi; et qui diligit proximum, quid in eo diligit nisi Deum? Ipsa est dilectio ab omni mundana dilectione discreta, quam distinguens Dominus ait: Sicut dilexi vos. Quid enim nisi Deum dilexit in nobis non quem habebamus, sed ut haberemus, sicut medicus aegrotos? et quid in eis diligit nisi salutem, quam cupit revocare, non morbum quem venit expellere? Sic et nos invicem diligamus, ut quantum possumus invicem ad
Abbreviated transcription (Latin):
eterno suplicio puniendos: qͥa¬
non habuerunt: originale ta
li. qui sine baptismo moriunt᷑.¬
numero infidelium asscribun
tur: ita qui baptirantur fideleᷤᷤ
uocantur. qui a fidehũ ꝯsortio
non separantur: cum orat eccła
ꝓ fidelib defunctis. fĩdeles igit᷑
sunt non propt̾ uirtutem: sed
fidei sacramentum. Unde au

Expanded text:
aeterno supplicio puniendos, qaeterno supplicio puniendos, qnon habuerunt, originale pecli qui sine baptismo moriuntur, infidelium ascribuntur numero, ita qui baptizantur, fideles dicuntur, qui a fidelium consortio non separantur, cum orat Ecclesia pro fidelibus defunctis. Fideles ergo sunt non propter virtutem, sed fidei sacramentum. Unde Au
Abbreviated transcription (Latin):
fit sacramento uisibili. sine in¬
uisibili posse adesse. non posse ꝓ¬
desse: nec tamen uisibile sacram̃¬
tum ideo contempnendũ. quia
contemptor eius inuisibiliteR
scĩficari non potest. Hinc corneliꝰ
& qui cum eo erant iam sp̃u scĩ¬
ficati baptirati sunt: nec suꝑflua
li ergo inuisibilis sc̃ificatio esse
potest & prodesse:uisibilis ar-¬
tem quȩ fit sacramento tenuᷤ.
sine inuisibili ꝓdesse non potest:
cum ista sit omnis illius utilitaᷤᷤ
Symoni mago uisibilis baptis
non affuit: sed quib inuisibit
affuit ꝓfuit: nec tantum ualet
fides aliena paruulo: quantũ
propria adulto. Paruilis enĩ ñ
sufficit fides eccłȩ: sine sacramñto
Qui si absq baptismo fuerĩt
defuncti: etiam cum deferuntur
ad baptismum dampnabunt᷑:
sicut multis sc̃orum destimoni¬
is comprobatur. Ad quod hoc
inuteris matrum uuere incipi¬
unt. & ibi moriuntur. uel de
matrib nati. sine sacramento
baptismi de hoc scło transeũt.

Expanded text:
fit sacramento visibili sine infit sacramento visibili sine invisibili, posse adesse, non posse prodesse, nec tamen visibile sacramentum ideo contemnendum est, quia contemptor ejus invisibiliter sanctificari non potest. Hinc Cornelius et qui cum eo erant, jam Spiritu sanctificati baptizati sunt. Nec superfluli ergo invisibilis sanctificatio esse potest et prodesse: visibilis autem quae fit sacramento tenus, sine invisibili prodesse non potest, cum ita sit omnis illius utilitas. Simoni Mago visibilis baptismnvisibilis non affuit; sed quibus invisibilis affuit, profuit; nec tantum valet fides aliena parvulo, quantum propria adulto. Parvulis enim non sufficit fides Ecclesiae sine sacramento, quia, si absque baptismo fuerint defuncti, etiam cum deferuntur ad baptismum, damnabuntur, sicut multis sanctorum auctoritatibus comprobatur. Ad quod hoc in uteris matrum vivere incipiunt et ibi moriuntur, vel de matribus nati sine sacramento Baptismi de hoc seculo transeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
pore quo saluator dixit. nisi
quis renatus fuerit ex . a.⁊ .s. sc̃o¬
tismi. preter eos qui in ecclesia
sanguinem fundunt aliquis
uitam eternam accipere non
potest. Item. Nullum cathe¬
cuminum quamius in bonis
oꝑibus defunctum uitam eter¬
nam habere credimus. excepto
martyrio: ubi tota baptis mi
dixit: in aliis capitulis suprapo¬
sitis suppleuit. Et ideo hec sic in¬
telligenda sunt: ut soli habentes
aliquis habens fidem & carita¬
tem uoluerit baptirari. & non
potest. necessitate preuentus sup¬
plet omnipotentis benignitas
quod sacramento defuerat. Dũ
enim soluere potest. nisi soluat
tenetur: sed cũ iam ñ pot̃. ⁊ tam̃
uult. non imputat ei d̾s: qui su¬
am potentiam sacramentis nõ
alligauit. Quod uero inuisib¬
lis sc̃ificatio. sine uisibili sacra¬
mento quibdam insit. aꝑte
leuiticum: inuisibilem sc̃ĩficati¬
onem quibꝰdam affuisse & pro¬
fuisse. sine uisibilib sacramentiᷤ.
uisibilem uero sc̃ificationem quȩ

Expanded text:
isi quis renatus fuerit, etc., abstismi, praeter ejus qui in Ecclesia sanguinem fundunt, aliquis vitam aeternam accipere non potest. Item: Nullum catechumenum quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere credimus, excepto martyrio, ubi tota sacramentadixit, in aliis capitulis supra positis supplevit. Et ideo haec sic intelligenda sunt, ut illi soli habentes aliquis habens fidem et charitatem voluerit baptizari, et non valet necessitate praeventus, supplet Omnipotentis benignitas quod sacramento defuerat. Dum enim solvere potest, nisi solvat, tenetur, sed quod jam non potest et tamen vult, non imputat ei Deus, qui suam potentiam sacramentis non alligavit. Quod vero invisibilis sanctificatio sine visibili sacramento quibusdam insit, aperte Levit., dicens invisibilem sanctificationem quibusdam affuisse et profuisse sine visibilibus sacramentis. Visibilem vero sanctificationem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
gustinus. Paruulum & si nõ¬
dum fides illa quȩ incredenti¬
um uoluntate consistit. iam ta
men ipsius fidei sacramentũ.
sdest baptismus fidelem facit:
sicut credere respondetur. ita
etiam fidelis uocatur: non rẽ
ipsam mente annuendo: sedip
do. Quid prosit baptisinus
his qui cum fide accedunt.
olet queri de his qui iam

Expanded text:
Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum, id est, Baptismus, fidem facit: sicut credere respondetur, ita etiam fidelis vocatur; non rem ipsam mente annuendo, sed iptum. 6. Quid prosit Baptismus his qui cum fide accedunt. Solet etiam quaeri de illis qui jam
Abbreviated transcription (Latin):
ed his uidẽtur aduersari: quȩ
subditis continent᷑ capitu¬
lis. Ait enim augustinus. suꝑ io
aliud homo: sed uerbum caRo
factum est idest homo: non itaq
alia uerbi. alia est hominis ꝑsona:¬
dei filius. aliud hominis filius:
sed non alius. Item dei filius ali¬
ud de patre: aliud de matre. Idẽ¬

Expanded text:
ed his videntur adversari quae subditis continentur capitulis. Ait enim August., super Joan aliud homo; sed Verbum caro factum est, id est, homo; non itaque alia Verbi, alia est hominis Dei Filius, aliud hominis filius, sed non alius. » Item: « Dei Filius aliud de Patre, aliud de matre.
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationis uenialia concre¬
mantem. non redarguo: quia
forsitan uerum est. Sed quia di¬
citur saluus erit quasi ꝑ ignẽ.
contempnitur ille ignis: grãuior
tamen eritignis ille. quãm qͥc¬
quid potest homo pati in hac
uitã. Hic aꝑte insinuatur quod
illi qui edificant lignum fenũ
stipulam. quedam cremabilia
edificia. idest uenialia peccata
secum portant: quȩ in igne em̃¬
datorio cremantur. Unde con¬
stat quedam peccata uenialia
post hanc uitam deleri. Quod
alii citius alii tardiꝰ purgant᷑ in igne.

Expanded text:
tribulationis venialia concretribulationis venialia concremantem, non redarguo, quia forsitan verum est. Sed quia dicitur: Salvus erit quasi per ignem, contemnitur ille ignis. Gravior tamen erit ignis ille, quam quicquid potest homo pati in hac vita. Hic aperte insinuatur quod illi qui aedifiacnt lignum, fenum, stipulam, quaedam cremabilia aedificia, id est, venialia peccata secum portant; quae in igne emendatorio cremantur. Unde constat quaedam venialia peccata post hanc vitam deleri. 2. Quod alii citius, alii tardius purgantur in igne.
Abbreviated transcription (Latin):
Atis que pꝰ hanc utã dimittunt᷑.
Molet etiam queri. utrũ post
hanc uitam aliqua peccata re¬
mittantur. Quõd aliqua post
hanc uitam remittantur. xp̾c
ostendit in euangelio: ubi atc.
Qui peccauerit in sp̃m̃ scm̃. ñ¬
remittetur ei neq in hoc seculo
neq in futuro: ex quo datur in¬
quod quedam peccata in fut᷑o
dimittentur. Quedam enĩ cul¬
pe in hoc seculo relaxantur: q̃¬
dam uero paruȩ etiam in futuro:
que quidem post mortẽ grauãt.
fed dimittuntur si dignĩ sunt:
si bonis actib in hac u̾ita meru¬
erunt. ut dimittatur eis. De
num fenum stipulam. dicit
augustinus: quod ignem tri¬
biiationis transitorie. inueni¬
ent. cremabilia edificia quȩ se¬
cum portauerunt cremantem
Ait enim sic. Post istius sane¬
corporis mortẽ don deigne purg¬
torio ueniat᷑ ad diẽ dãpnationis ⁊ red̾i¬
munerationis. si hoc tẽporis in
diignem dicantur ꝑpeti. quem
alii non sentiunt qui huiusmo¬
di edificia non portauerunt: ut
inueniant ignem transitorie

Expanded text:
ATIS QUAE POST HANC VITAM DIMITTUNTUR. 1. Solet etiam quaeri utrum post hanc vitam aliqua peccata remittantur. Quod aliqua post hanc vitam remittantur Christus ostendit in Evang., ubi ait: Qui peccaverit in Spiritum remittetur ei, neque in hoc seculo, neque in futuro. Ex quo datur inquod quaedam peccata in futuro dimittentur. Quaedam enim culpae in hoc seculo relaxantur; quaedam vero parvae etiam in futuro, quae quidem post mortem gravant; sed dimittuntur si digni sunt, si bonis actibus in hac vita meruerunt ut dimittantur eis. De num, fenum, stipulam, dicit August. quod ignem tribulationis transitoriae invenient cremabilia aedificata quae secum portaverunt homines cremantes. Ait enim sic, corporis mortem, donec de igne purgatorio veniatur ad diem damnationis et remunerationis, si hoc temporis intdi ignem dicantur perpeti, quem alii non sentiunt qui hujusmodi aedificia non portaverunt, ut inveniant ignem transitoriae
Abbreviated transcription (Latin):
is autem adiciendũ ẽ. dupli¬
citer intelligi quod dicitur
os: aut enim uiui accipiunt᷑
qui in aduentu eiꝰ uiiii reꝑient᷑.
licet in raptu moriant᷑: & mor¬
tui qui ante decesserant: uel
uiui & mortui accipiunt᷑ iusti
resurrecturos: credendũ ẽ etiã
quod omnes resurgent incor
ne diminutione membroꝵ oĩa
humani corporis habituRi
membra. nͨ tam̃ gła ac specie
impas sibilitatis induentuR.

Expanded text:
His autem adjiciendum est dupliciter intelligi quod dicitur os. Aut enim vivi accipiuntur, qui in adventu ejus vivi reperientur, licet in raptu moriantur; et mortui, qui ante decesserant; vel vivi et mortui accipiuntur, justresurrecturos, credendum est etiam quod omnes resurgent incorrne diminutione membrorum, omnia humani corporis habituri membra, nec tamen gloria ac spe impassibilitatis induentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum dicitur in nomine xp̃i.
Ambrosius uidetur dicere. qd̾
si fide misterium trinitatis tene¬
atur. & una ꝑsona tantum no¬
minetur: plenum esse sacramen¬
tum:& econuerso. si tres nomi¬
nentur. & non recte de aliquo il¬
lorum sentiatur: uacuum fieri
non est plenum baptismi sa¬
cramentum. nec principium. nec
species aliqua baptismi estima.¬
unum neges totum subrues. Et
sicut si unum in sermone com
patrem nec filium nec sp̃m sc̃m
abrieges. plenum ẽ fidei sacra¬
mentum. Ita licet etiam patrẽ

Expanded text:
tur in nomine Christi. Amb., ibid., videtur dicere, quod si fide mysterium Trinitatis teneatur et una persona tantum nominetur, plenum esse sacramentum; et, e converso, si tres nominentur et non recte de aliquo illorum sentiatur, vacuum fieri non est plenum baptismatis sacramentum, nec principium, nec species aliqua baptismatis aestimaunum neges, totum subrues. Et quemadmodum si unum in sermone compPatrem nec Filium nec Spiritum sanctum abneges, plenum est fidei sacramentum: ita etiam, quamvis Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ inqͥt. Relinqͣt hõ patrẽ ⁊ ma¬
trẽ ⁊ adherebit uxori suȩ ⁊ erunt
duo incarneuna: hoc aũ magnũ
ẽ sacramentũ: ego autem dico
in xp̃o & in eccła. Ut enim inter
tionem corporĩ: sic eccła xp̃o
copulatur uoluntate & natura.
quia idem uult cum eo: & ipse
formam assumpsit de natura
hominis. Copulata ẽ igit᷑ spõ
sa sponso. sp̃ualit̃ & corporalit̾:
id est caritate ac nature confor¬
mitate. Huius utriusq copule

Expanded text:
tum est, inquit, relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Hoc autem, ait, magnum sacramentum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Ut enim inter tionem corporum, sic Ecclesia Christo copulatur voluntate et natura, qua idem vult cum eo; et ipse formam sumpsit de natura hsa sponso spiritaliter et corporaliter, id est charitate ac naturae conformitate. Hujus ergo utriusque copulae
Abbreviated transcription (Latin):
autem non nulli heretici.
nuptias detestantes qui tatia¬
ni appellati sunt. Hii omnino
nuptias dampnant:ac pares
fornicationib aliisq corrup¬
tionib faciunt: nec recipiunt
in suorum numero. conuigio u¬
tentem marem uel feminam.
Quod autem res bona sit con¬
uigium non modo exeo ꝓbat᷑
quod dns legit᷑ coniugiũ in¬
stituisse int̾ primos parentes:
s etiam quod in chana galilee
nuptiis interfuit xp̃c eãsq mi¬
raculo commendauit: aqua in
uinum conuersa. Qui etiã pos¬
tea uirum uxorem dimittere ꝓ
hibutt: nisi causa fornicatioĩs.
Aplłs etiam ait. Uirgo ñ peccat:
si nubat. Constat igitur rẽ bo¬
nam esse matrimoniũ: alioqͥn
ñ eẽt sacramentũ. Sacramen¬
tum enim: sacrum signum est.

Expanded text:
autem nonnulli haeretici nuptias detestantes, qui Tatiani appellati sunt. Hi nuptias omnino damnant, ac pares fornicationibus aliisque corruptionibus faciunt, nec recipiunt in suorum numero conjugio utentem marem vel feminam. Quod autem res bona sit conjugium, non modo ex eo probatur, quod Dominus legitur conjugium instituisse inter primos parentes, sed etiam quod in Cana Galilaeae nuptiis interfuit Christus, easque miraculo commendavit, aqua in vinum conversa; qui etiam postea virrohibuit, nisi causa fornicationis . Apostolus etiam ait: Virgo non peccat, si nubat . Constat igitur rem bonam esse matrimonium, alioquin non esset sacramentum. Sacramentum enim sacrum signum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uo circa primitiam nr̃e
masse recte assumpsisse dicit᷑
similitudinem carnis peccati
accepit. Misit enim ds filium
suum it ait apłs. in similitu¬
dinem carnis peccati. Assumꝑ
sit uerbum carnem peccat᷑ͥci¬
similem in pena & nou in cul¬
pa:. & ideo non peccatricem. se¬
tera uero hominum omĩs caro
peccati est. sola illius non est
caro peccati: quia non eũ ma¬
ter concupiscentia sed gratia
concepit. habet tamen similtty¬
dinem carnis peccati. ꝑ passi¬
bilitatem. mortalitatem: quia
esuriit. sitiit. & huiusmodi.¬
cet ergo eadem caro sit que & no¬
stra. no  tamen ita facta ẽ in
utero sicut nr̃a. Est enim scĩfica¬
ta in utero. & nata sine peccato.
& nec ipse in illa umꝗͣ peccauit.
Inpena ergo similis ẽ nr̃ȩ. non
in qualitate peccati: quia pol¬
lutionem quȩ ex concupiscentie
motu concepta est omnino ñ
habuit: nec ex carnali delecta¬
tione nata est. Uenit ergo ad cor¬
pus immaculatum: quod prẽt
libidinis concupiscentiam fuit

Expanded text:
uocirca primitiam nostrae massae recte assumpsisse dicitursimilitudinem carnis peccati accepit. Misit enim Deus Filium suum, ut ait Apostolus, in similitudinem carnis peccati . Assumpsit enim Verbum carnem peccatsimilem in poena, et non in culpa, et ideo non peccatricem. Caetera vero hominum omnis caro peccati est. Sola illius non est caro peccati, quia non eum mater concupiscentia, sed gratia concepit; habet tamen similitudinem carnis peccati per passibilitatem et mortalitatem, quia esuriit, sitiit, et hujusmodi. Licet ergo eadem caro sit ejus quae est nostra, non tamen ita facta est in utero sicut nostra. Est enim sanctificata in utero, et nata sine peccato, et nec ipse in illa unquam peccavit. In poena ergo similis est nostrae, non in qualitate peccati; quia pollutionem quae ex concupiscentiae motu concepta est, omnino non habuit, nec ex carnali delectatione nata est. Venit ergo ad corpus immaculatum, quod praeter libidinis concupiscentiam fuit