comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
guuntur. Nichil eis ꝓderit sculptura & con¬
flatio sua. Sealpturã qͥa refertur ad lapideᷤᷤ
in his dogmatibꝰ intelligere : que stulticiã pͥ-¬
ma fronte demonstrant. Conflationẽ ubi aliqͣ
uidetur eẽ. ratio sapientie sołaris : & ueluti
quodã auro ita disciplinis philosophorũ &
splendorẽ eloquentie idolũ conflatũ ẽ. Nicha
Qͦ ꝓderit figmentũ fictori suo: & mutũ sur¬
dumq simulachrũ adoratorẽ suũ audire ñ
poterit. Siquãdo uidĩs aliquẽ nolle credere
ueritati: & ostensa suorũ dogmatũ falsitate
incepto studio ꝑseuerare : congrue poteris
dicere. Sꝑat in figm̃to suo: & facit simula¬
chra muta uel surda. kaqͥ a quippe apud gre¬
cos utrũq significat: quamꝗͣ simmachus
MMMA interpretans. muta magis uideat᷑
intellexisse quã surda. Nec moueat quempiã.
illud idioma seripturarũ de quo sepe diximꝰ.
Quis putas ẽ. fidelis & sapiens dispensator.

Expanded text:
guuntur. Nihil igitur eis proderit sculptura et conguuntur. Nihil igitur eis proderit sculptura et conflatio sua. Sculptura, quae refertur ad lapides, in his dogmatibus intelligitur, quae stultitiam prima fronte demonstrant. Conflatio est ibi, ubi aliqua videtur esse ratio sapientiae saecularis, et velut quodam auro, ita disciplinis philosophorum et splendore eloquentiae idolum conflatum est. Nihil ergo proderit figmentum fictori suo. Et mutum surdumque simulacrum adoratorem suum audire non poterit. Si quando videris aliquem nolle credere veritati, et ostensa suorum dogmatum falsitate, in coepto studio perseverare, congrue poteris dicere: Sperat in figmento suo, et facit simulacra muta vel surda: κωφὰ quippe apud Graecos utrumque significat: quamquam Symmachus ἄλαλα interpretans, muta magis videatur intellexisse quam surda. Nec moveat quempiam illud ἰδίωμα Scripturarum, de quo saepe diximus: Quis, putas, fidelis et sapiens dispensator ?
Abbreviated transcription (Latin):
sumus in lapidibꝰ & in marmore accipere: con¬
flatura uero in his metallis intelligitur. q
solui possunt atq conflari. Uerbi grã: au¬
ro argentoq ere. plumbo stagnoq. Hoc
dictũ sit ut uixta tropologiã scire possi¬
mus : quid sit int̾ sculptile atq conflatile.
Legimus in deuteronomio. Maledictꝰ omĩs qui
fecerit sculptile  conflatile opus manuũ arti¬
ficis: & posuerit illud in abscondito. Sculp¬
tile atq conflatile reor dogiata eẽ. ꝑuer¬
sa: quę abhis a quibꝰ facta sunt adorantur.
Uide arriũ sculpsisse sibi idolũ ereature: &
adorasse quod sculpsit: cerne eunomiũ con¬
flasse maginẽ faisa. & conflationi suȩ cur¬
uare ceruicẽ. Signanterq scriptura: & ponit
inquit illud inabscondito. Habent enĩ & ipsi
orgia sua: & quasi ꝑfectis quibusq discipu¬
lis tradunt abscondita sacramenta. Quȩ si
adlucẽ ꝓcesserint. statĩ quod ficta sunt ar-¬

Expanded text:
sumus in lapidibus et in marmoribus accipere: consumus in lapidibus et in marmoribus accipere: conflatura vero in his metallis intelligitur, quae solvi possunt atque conflari; verbi gratia, auro, argento, aere, plumbo, stannoque. Hoc dictum sit, ut juxta tropologiam scire possimus quid sit inter sculptile atque conflatile. 628 Legimus in Deuteronomio: Maledictus omnis qui fecerit sculptile et conflatile, opus manuum artificis, et posuerit illud in abscondito . Sculptile et conflatile reor, dogmata esse perversa, quae ab his a quibus facta sunt, adorantur. Vide Arium sculpsisse sibi idolum creaturae, et adorasse quod sculpsit. Cerne Eunomium conflasse imaginem falsam, et conflationi suae curvare cervicem. Signanterque Scriptura: Et ponet, inquit, illud in abscondito. Habent enim et ipsi orgia sua, et quasi pro perfectis quibusque discipulis tradunt abscondita sacramenta, quae si ad lucem processerint, statim quod ficta sunt, ar
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ iuxta historiã & iuxta anagogen. uel ad¬
uersum nabuchodonosor uel aduersũ diabolũ
& antixp̃m. & hereticos posse equalit̾ accipi.
Quid ꝓdest scuͥptile qr sculpsit illud fictor suus
conflatile & imaginẽ falsa: qͥa sꝑauit in figm̃¬
to fictor eius ut facer& simulachra muta.
Laece. Quid ꝓdest sculptile qͥa scalserunt illud
formauerunt illud conflatile imaginẽ falsã:
qͥa confid& fictor in figm̃to suo ut faciat ido¬
la muta. Consequenter suꝑioribꝰ de nabucho¬
donosor dicitur quod fabricatus sit statuã
idoli bel: & posuerit eã in campo deira siue
ut in hebreo scriptũ ẽ. dora. Suꝑ quo pleniuᷤ
in damel legimus. Mirat᷑ itaq scriptura re¬
gis amentiã. & stulticiã: quia ipse usserit
statuã aureã fieri. et fictor confidat¬
in simulachro qđ finxit. Qd̃ quidẽ possu¬
mus & generaliter : contra om̃s idolorũ acci¬
pere cultores. Nec putemus unũ eẽ. quod
scalpitur : & conflatur. Scalpturã quippe pos¬

Expanded text:
uxta historiam, et juxta anagogen, vel adversum Nabuchodonosor, vel adversus diabolum et Antichristum et haereticos posse aequaliter accipi. Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus, conflatile et imaginem falsam? quia speravit in figmento fictor ejus, ut faceret simulacra muta. LXX: Quid prodest sculptile, quia sculpserunt illud; formaverunt illud conflatile, imaginem falsam? quia confidit fictor in figmento suo, ut faciat idola muta. Consequenter superioribus de Nabuchodonosor dicitur, quod fabricatus sit statuam idoli Bel, et posuerit eam in campo Dura: sive, ut in Hebraeo scriptum est, Dora super quo plenius in Daniele legimus . Miratur itaque Scriptura regis amentiam et stultitiam, quia ipse jusserit statuam auream fieri, et fictor confidain simulacro quod finxit: quod quidem possumus et generaliter contra omnes idolorum accipere cultores. Nec putemus unum esse quod sculpitur, et conflatur. Sculpturam quippe pos
Abbreviated transcription (Latin):
rimonia. Quare non respicis suꝑ mique agen¬
tes & taces deuorante impio iustiorẽ ses
Ad quod audierat. Scribe uisũ & explana eũ suꝑ
tabula: & post cetera. Eece qui ineredulus ẽ.
non erit recta anima eius in sem& ipso. Iustuᷤ

Expanded text:
rimonia: Quare non respicis super iniqua agentes, et taces, devorante impio justiorem se? Ad hoc audierat: Scribe visum, et explana eum super tabulas. Et post caetera: Ecce qui incredulus est, non erit recta anima ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ꝑhibetur. Unde & apłs confidenter. In ipso e¬
nim ait uiuimꝰ: & mouemur & sumus. Qđ̃ siqͥs
opposuerit quomͦ sp̃s in idolis non ẽẽ. dicatur: cũ
omibꝰ simulaebris assideant inmundi spc̃ discat
scripture scẽ consuetudinẽ: nũquã sp̃m ꝑtier¬
sum absolute. sed cum aaditamento aliqͦ spm̃
nũcupari. Sic̃ ibi spũ forneationis sedueti fuNͣs.¬
& in euangłio. Cũ autẽ sp̃s inimundꝰ exierit de
homine & cetera his similia. Sp̃c autẽ ubicũq
solus & absolute sine aliquo additam̃to legit᷑.
semꝑ refertur adbonã partẽ id ẽ. ad spm̃ sem̃.¬

Expanded text:
esse perhibetur. Unde et Apostolus confidenter: In ipso eesse perhibetur. Unde et Apostolus confidenter: In ipso enim, ait, vivimus, et movemur, et sumus . Quod si quis opposuerit, quomodo spiritus in idolis non esse dicatur, cum omnibus simulacris assideant immundi spiritus, discat Scripturae sanctae consuetudinem, numquam spiritum perversum absolute, sed cum additamento aliquo spiritum nuncupari: sicut ibi: Spiritu fornicationis seducti sun in Evangelio: Cum autem spiritus immundus exierit de homine , et caetera his similia. Spiritus autem ubicumque solus et absolute sine aliquo additamento legitur, semper refertur ad bonam partem, id est, ad Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsum ẽ. imago & ẽ. ꝓductio auri & argen¬
tii & omĩs sp̃s non ẽ. in eo. Dñs autẽ intẽ¬
plo scõ suo. reueretur a facie eius omĩs t̾ra.
Et hoc similiter uel aduersus nabu chodonosor
uel aduersum om̃s qui uenerantur idola ac-¬
cipi potest : & describitur error bumanus
deos estim&. cum formã quidẽ potuerit arufex
dare. anima autẽ qͥbꝰ uegetant᷑ artus neqͥuerit.
& econtrario: dñs diciõ in tẽplo sc̃o suo. Non in
templo manu facto: sed uel in celis uł in uno¬
quoq scõrum iuxta apłm dicentẽ. An nescitis
qm̃ templũ dei estis & sp̃s dei habitat in uobis:
Et alibi. Corpora ur̃a : templũ dei sunt. Uel in fi¬
lio sicut ipse ait : pat̾ in me manens ipse fac̃
oꝑa. Aut certe iuxta illud qđ cęlũ terras &
maria. & uniuersũ mundũ sp̃s intus alit: to
tãq infusa ꝑ artus meus agitat molẽ: & ma-¬
gnose corpore misc& mundus omĩs qͥ celo con¬
stat & terra. & celorũ circulis cluditur. dei domꝰ

Expanded text:
argenti, et omnis spiritus non est in eo. Dominus autem in templo sancto suo: revereatur a facie ejus omnis terra. Et hoc similiter vel adversum Nabuchodonosor, vel adversum omnes qui venerantur idola, accipi potest. Et describitur error humanus,deos aestimant, cum formam quidem potuerit artifex dare: animam autem, qua vegetantur artus, nequiverit. Et econtrario Dominus dicitur in templo sancto suo : non in templo manufacto, sed vel in coelis, vel in unoquoque sanctorum, juxta apostolum dicentem: An nescitis, quoniam templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ? Et alibi: Corpora vestra templum Dei sunt ; vel in Filio, sicut ipse ait: Pater in me manens, ipse facit opera . Aut certe juxta illud, quod coelos et terras, maria et universum mundtamque infusa per artus, Mens agitat molem, et magno se corpore miscet: mundus omnis qui coelo constat, et terra, et coelorum circulis clauditur, Dei domus
Abbreviated transcription (Latin):
nimaliũ oppͥm& te. Hoc autẽ om̃e patieris.
qͥa uastasti uidã. subuertisti terrã reꝓmissio¬
nis: & ciuitatũ ierłm om̃sq habitatores eiꝰ. Au¬
diui lidde quendã de hebreis qui sapiens apud
ilos uocabatur narrantẽ huiscemodi fabulam.
Sedechias inqͥt a nabuchodonosor rege cecatꝰ in
reblatha hoc ẽ. antiochie: uarusq irrisus mo¬
dis.: ductus ẽ. babilonẽ. Ubi cũ quadã die nabu¬
chodonosor conuiuii festa celebrar&: iussit ei
dari potionẽ qua hausta uent̾ potantis solue¬
retur in fluxũ. Ac subito introductũ ante ora
epulantiũ : compulsumq in uentris pollutũ¬

Expanded text:
nimalium opprimet te. Hoc autem omne patieris, nimalium opprimet te. Hoc autem omne patieris, quia vastasti Judam, subvertisti terram repromissionis, et civitatem Jerusalem omnesque habitatores ejus. Adivi Liddae quemdam de Hebraeis, qui sapiens apud illos, et δευτερῶτης vocabatur, narrantem hujuscemodi fabulam: Sedecias, inquit, a Nabuchodonosor rege caecatus in Reblatha, hoc est, Antiochiae, variisque irrisus modis, ductus est Babylonem . Ubi cum quadam die Nabuchodonosor convivii festa celebraret, jussit ei dare potionem, qua hausta, venter potantis solveretur in fluxum: ac subito introductum ante ora epulantium, compulsumque vi ventris pollutu
Abbreviated transcription (Latin):
ti: qđ nabuchodonor om̃s in ebriauerit calice
furoris sui: cunctosq spoliatos uiderit & capti¬
uos. & illi qui quondã głiosi fuerant. in ultima
redacti fuerint seruitute. Hoc ẽ. enĩ quod ait
repletus ẽ. ignominia ꝓgloria: ut subaudiatur
amicꝰ & ꝓximꝰ siue consors regni. qͥ tuũ onabu¬
chodonosor calicẽ bibit. Unde quia inebriasti
plurimos : tu quoq bibe de calice dñ & conso¬
pire. Circũdaberis suppliciis dextere dñt: & ig
nominia uomitus tui. Om̃a quȩ absorbueras¬
egeres: & de sublimi gloria adultima deduceris
mala. Quia iniquitas liban oꝑi&e te: suꝑbia inqͥt
tua. & euersio tẽpli. & rapina seũarii te depo¬
pulabitur atq uastabit. & quia semel nomi¬
nauerat montẽ libanum: sub eius translatione
uictimas & sacrificia : uel certe multitudinẽ
popłorũ quȩ interfecta ẽ. ierusalẽ. Animali¬
bus uł bestiis comparat dicens: & uastitas a-¬

Expanded text:
ti, quod Nabuchodonosor omnes inebriaverit calice ti, quod Nabuchodonosor omnes inebriaverit calice furoris sui, cunctosque exspoliatos viderit et captivos, et illi qui quondam gloriosi fuerant, in ultimam redacti sint servitutem: hoc enim est quod ait: Repletus est ignominia pro gloria, ut subaudiatur amicus, et proximus, sive consors regni, qui tuum, o Nabuchodonosor, calicem bibit. Unde quia inebriasti plurimos, tu quoque bibe de calice Domini et consopire: circumdaberis suppliciis dexterae Domini, et cum ignominia vomitus tui omnia quae absorbuerasegeres, et de sublimi gloria ad ultima deduceris mala. Quia iniquitas Libani operiet te; superbia, inquit, tua et eversio templi, et rapina sanctuarii te depopulabitur atque vastabit. Et quia semel nominaverat montem Libanum, sub ejusdem translatione victimas, et sacrificia, vel certe multitudinem populorum, quae interfecta est in Jerusalem, animalibus vel bestiis comparat, dicens: Et vastitas a
Abbreviated transcription (Latin):
te. ꝓpter sanguinẽ hominũ. & impietatis terre
& ciuitatis. & omĩum habitantiũ in ea. ꝑ subuer¬
mittens absq iudicio furorẽ suum. Iheodotio. an¬
ox ye e coe eoy. qdđ int̾pretatur ab effusione tua.
possumus uertere de emissione furoris tui. In
gua nr̃a sonat. ue qui potũ dat amico suo tur¬
binẽ uolantẽ. Sed & alibi trans latũ legi: ue
id.ẽ. amentiã turbidã. Hoc ꝓpterea ut uerbum¬
nẽ. scire possetis quanta apud oñs editiones ua¬
rietate discordat. Igitur ad huc contra nabucho¬
donosor inuectio ẽ: qđ oblitus conditionis suȩ
& quasi ignorans se eẽ. hominẽ: alteri homini
felle & amaritudine ꝓpinar&. Possumus autẽ
eum uel regẽ intelligere uidee: uel generalit̾
om̃s homines : quod inebriauerit eos malis suis
ut uider& sedechie & captiuoꝵ omĩum nuditatẽ.
oP quo interpͣtatus ẽ. simmachus. & qͥnta editio. ut
uider& ignominias eorũ. Dicunt᷑ autẽ hec ꝑ
metaphorã ebrii hominis & nuditate turpa¬

Expanded text:
pter sanguinem hominum, et impietates terrae et civitatis, et omnium habitantium in ea. Pro subvermittens absque judicio furorem suum. Theodotio ἀπὸ χύσεώς σου, quod interpretatur ab effusione tua. quod possumus vertere, de emissione furoris tui. In gua nostra sonat: Vae qui potum dat amico suo turbinem volantem. Sed et alibi translatum legi: Vae id est, amentiam turbidam. Hoc pnem, sciri 623 possit quanta apud omnes editiones varietate discordet. Igitur adhuc contra Nabuchodonosor invectio est, quod oblitus conditionis suae, et quasi ignorans se esse hominem, altfel et amaritudinem propinarit. Possumus autem eum vel regem intelligere Judaeae, vel generaliter omnes homines quod inebriaverit eos malis, ut videret Sedeciae et captivorum omnium nuditatem. Pro quo interpretatus est Symmachus et quinta editio, ut videret ignominias eorum. Dicuntur autem haec per metaphoram ebrii hominis, et nuditate turpa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eo qđ lxxxͣc. intp̃tati sunt & posuit dilectionẽ
robustam fortitudinis suę : & nos diximus ibi ab¬
scondita ẽ. fortitudo eius. aquila transtulit
& posuit absconsionẽ fortitudinis suę. Simmnacꝰ.
& posuit absconditã fortitudinẽ suã. Solus the¬

Expanded text:
eptuaginta interpretati sunt, et posuit dilectionem robustam fortitudinis suae: et nos diximus, ibi abscondita est fortitudo ejus: Aquila transtulit, et posuit absconsionem fortitudinis suae: Symmachus, et posuit absconditam fortitudinem sua
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃oꝵ a porta usq ad portã. &que dicit in dnĩ
passione sanguis eius suꝑ nos & suꝑ filios nr̃os.:
& ad quã deus loquitur in isaia. Cũ leuaueri¬
tis manus ad me non exaudiã uos: manus enĩ
urȩ sanguine plene sunt. Hec edificata ẽ in
iniquitatibꝰ. in qua uixta eundẽ ꝓpħã. iusticia
dormiuit nec ẽ. edificatio eiꝰ a dño sabaoth. Un¬
de & defecerunt multi in igne: & gentes mul-¬
te lassate sunt eo temprẽ qͦ uespasiani & titi
circumdata ẽ. exercitibꝰ. & ad diẽ solemnẽ pas¬
che uenientes. urbe quasi carcere sunt reclusi:
&e fame & penuria defecerunt. eiusq ad extre¬
mas ruinas adriani eos ꝑduxit obsidiũ. Sub¬
uersa autẽ eiuitate sanguinũ. & urbe iniqͥtatũ
& popłis igne consumptis : & gentibꝰ que ad au¬
xiliũ eorũ uenerant. huc illucq dispsis. & di¬
mittentes lassas manus repleta ẽ. unuersa t̾ra
gloria xpi: & quasi aqͥs ita sermonibꝰ & doctri¬
na eiꝰ umuersus mundꝰ cooꝑtꝰ ẽ. Ue qͥ potũ dat

Expanded text:
 ad portam. Et quae dicit in Domini passione: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Et ad quam Deus loquitur in Isaia: Cum levaveritis manus ad me, non exaudiam vos: manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Haec aedificata est in iniquitatibus: in qua juxta eumdem prophetam justitia dormivit. Nec est aedificatio ejus a Domino sabaoth. Unde defecerunt populi multi in igne: et gentes multae lassatae sunt eo tempore quo Vespasiani et Titi circumdata est exercitibus, et ad diem solemnem Paschae venientes, urbe quasi carcere sunt reclusi: 622 et fame et penuria defecerunt, et usque ad extremas ruinas Hadriani eos perduxit obsidio civitate sanguinum, et urbe iniquitatum, et populis igne consumptis, et gentibus quae ad auxilium eorum venerant, huc illucque dispersis, et dimittentibus lassas manus, repleta est universa terra gloria Christi, et quasi aquis, ita sermonibus et doctrina ejus universus mundus coo
Abbreviated transcription (Latin):
agentibus penitentiã & ceptũ iter deserentibus.
qđ sonat oaisoyxuin. replebitur uniuersa terra
gloria dm̃: quando ad p̾dicationẽ apłorũ uni-¬
uersum orbẽ exierit sonus eorũ. sicut aque oꝑi¬
entes mare. id ẽ. ut omẽm salsuginẽ & amaritu¬
dinẽ scli. quã terra biberat: pluente desuꝑ dia¬
bolo aque dnĩ oꝑrant: & efficiant maris locũ
& amaritudinis pristine non parere. Unde & in
psalmo dicitur. Beati quoꝵ remisse sunt iniqͥ¬
tates. & quorũ tecta sunt peccata. Potest autẽ
quãquã conueniat ordini lectionis. nec ad pre-¬
sentẽ scripture textũ faciat. & suꝑ ierusalẽ

Expanded text:
agentibus poenitentiam, et coeptum iter deserentibus, agentibus poenitentiam, et coeptum iter deserentibus, quod sonat ὀλιγοψυκία, replebitur universa terra gloria Domini, quando ad praedicationem apostolorum in universum orbem exierit sonus eorum, sicut aquae operientes mare , id est, ut omnem salsuginem, et amaritudinem saeculi, quam terra biberat, pluente desuper diabolo, aquae Domini operiant; et efficiant maris locum et amaritudinis pristinae non apparere. Unde et in psalmo dicitur, Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Potest autem quamquam non conveniat ordini lectionis, nec ad praesentem Scripturae textum faciat et super Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
tegunt maris. Hec ut diximus urxta litte¬
rã. Cȩterũ ꝑspicuũ ẽ. qđ & diabolus & an
trep̃c. & hereticorũ ꝑuersa doctrina: edifi¬
cent ciuitatẽ in sanguinbꝰ id ẽ. eccłiã suam
in eorũ quos deceperunt interitu. Ꝙ p̃pa
ditur : quia ex semet ipsis edificent eiuitatẽ
in sanguinibꝰ & p̃parent eã in iniquitatibus.
Sequitur enim. Non sunt hec a dnõ omĩ poten¬
te: id.ẽ. talis edificatio non ẽ. ad nõ sabaoth:
quẽ nunc lacae. int̾pretati sunt omĩ potentẽ.
Defie̾nt enĩ multi popłi: & quãuis infinite
gentes in eorũ ducant᷑ errorẽ: tamen uellas¬
uł certe coaltabunt᷑ in angustũ: & eccłie multi¬
tudini non poterunt comparari. Illis quppe in igne
deficientibꝰ quod sentitur aut diaboli principis
sui igne consumptis : aut certe suecensis igne dm̃
de quo ait. Ignẽ ueni mittere suꝑ terrã: & quẽ
uolo ut ardeat. Q̾ de priori cursu retractis et

Expanded text:
tegunt maris. Haec ut diximus, juxta littetegunt maris. Haec ut diximus, juxta litteram. Caeterum perspicuum est, quod et diabolus, et Ant haereticorum perversa doctrina aedificent civitatem in sanguinibus, id est, Ecclesiam suam in eorum quos deceperunt, interitu, et praeparditur, quia ex semetipsis aedificent civitatem in sanguinibus, et praeparent eam in iniquitatibus. Sequitur enim: Non sunt haec a Domino omnipotente? id est, talis 621 aedificatio non est a Domino sabaoth, quem nunc LXX interpretati sunt, omnipotentem. Deficient enim multi populi, et quamvis infinitae gentes in eorum ducantur errorem, tamen vel lasel certe coarctabuntur in angustum, et Ecclesiae multitudini non poterunt comparari. Illis quippe in igne deficientibus quod sentitur, aut diaboli principis sui igne consumptis, aut certe succensis igne Domini, de quo ait: Ignem veni mittere super terram, et quam volo ut ardeat , et de priore cursu retractis, et
Abbreviated transcription (Latin):
in iniqͥtatibꝰ. Nonne hec funt adnõ omĩpotente:
& defecerunt popli multi in igne : & gentes mul¬
te coangustate sunt. Quia replebitur terra tit
cognoscat głiã dni: quasi aqua ad oꝑiendũ ma¬
ria. Nulli dubiũ est quin uixta litterã adhuc
contra nabuchodonosor loquatur sermo ꝓpb̃icꝰ.:
& plangat eũ quod edific& babilonẽ in san¬
guinibꝰ & plurimorũ ruinis ac mortibꝰ illius
menia construiat. Qui quia hoc fecerit. ur¬
bi quã sanguinibꝰ construxerat postea que
a dno inferatur auscultat. Sequitur enĩ. Nũ-
tur: Laborabunt popłi in multo igne : & gen¬
tes inuacuũ. Id ẽ. incensa babilone frustra
populi laborabunt : & ntentur in nichilum:
& deficient popłi gentes caldeice. Quia re¬
plebitur terra. ut cognoscat głiam dnĩ : id .ẽ.
cũ babilon fuerit euersa. manifeste fia
om̃ibꝰ potentie uirtutis dei. quasi aque oꝑi¬
entes mare. Sic glorta dnĩ terra uniuersa
complebitur: sicut aque alueũ & fundũ con¬

Expanded text:
ibus: nonne haec sunt a Domino omnipotente? et defecerunt populi multi in igne, et gentes multae coangustatae sunt: quia replebitur terra ut cognoscat gloriam Domini, quasi aquam ad operiendum maria. Nulli dubium est quin juxta litteram adhuc contra Nabuchodonosor loquatur sermo propheticus; et plangat eum quod aedificet Babylonem in sanguinibus, et plurimorum ruinis ac mortibus illius moenia construat. Qui quia hoc fecerit urbi, quam in sanguinibus construxerat, postea quae a Domino inferantur, auscultat. Sequitur enim: Numqutur. Laborabunt populi in multo igne, et gentes in vacuum, id est, incensa Babylone, frustra populi laborabunt, et nitentur in nihilum, et deficient populi gentis Chaldaicae. Quia replebitur terra ut cognoscat gloriam Domini, id est, cum Babylon fuerit eversa, manifesta fiet omnibus potentia virtutis Dei, quasi aquae operientes mare: sic gloria Domini terra universa complebitur, sicut aquae alveum et fundum con
Abbreviated transcription (Latin):
des ipsi & fundam̃ta muroꝵ & parietũ edificai¬
tio:
meã potuerunt magnitudinẽ ꝑsonare. Qđ ut
significantius fiat: ponamꝰ litterature qͦ secu¬
semi ruta menia domus intecte parietesq tẽploꝵ
ambusti : manus punicas ostentabant. Simile qͥd
& tullius ad cesarẽ ꝓ marcello. Parietes medius
fidius ut mͥ uidetur: huiꝰ curiȩ tibi grãs agere
gestiunt: qđ breui temprẽ futura sit illa au-¬
ctoritas in his maioꝵ suorũ & suis sedib. Porro
quod nos interp̃tati sumus. & lignũ qđ inter
uncturas edificiorũ ẽ. respondebit: ꝓ qͦ locoe.¬
manifestius more suo transtulit simmachus: &

Expanded text:
des ipsi, et fundamenta murorum, et parietum aedificatio meam poterunt magnitudinem personare. Quod ut significantius fiat, ponamus litteraturae quoque saecusemiruta moenia, domus intectae, parietesque templorum ambusti, manus Punicas ostentabant. » Simile quid et Tullius ad Caesarem pro Marcello: « Parietes, medius fidius! ut mihi videtur hujus curiae tibi gratias agere gestiunt, quod brevi tempore futura sit illa auctoritas in his majorum suorum et suis sedibus. » Porro quod nos interpretati sumus: Et lignum quod inter juncturas aedificiorum est, respondebit: pro quo Semanifestius more suo transtulit Symmachus, κα
Abbreviated transcription (Latin):
Toꝵ. uidebatur suꝑiora coniuneta sunt. Legitur
autẽ in hebreo adona y.id ẽ. dnẽ. Falac: opus tuũ:
bacereb: in medio. Sanim. annoꝵ. He iehu: uiufica
ilua. Hoc ꝓpterea: ut qͦ suꝑflua sunt in locx: ma
nnfeste adita cognoscamus. Hebrei tuxta historiã:¬
ita hunc locũ explanant. Dñe audiui auditionẽ
tuã & timui. Audiui in qͥt penas quas nabucho¬
donosor & diabolo p̃parasti in qͥb dixisti ei : ue qͥ

Expanded text:
νόητον videbatur, superiora conjuncta sunt. Legimus νόητον videbatur, superiora conjuncta sunt. Legimus autem in Hebraeo ADONAI, id est, Domine, PHALACH, opus tuum, BACEREB, in medio, SANIM, annorum, HEIEU, vivifica illud. Hoc propterea ut quae superflua sunt, in Septuaginta manifeste addita cognoscamus. Hebraei juxta historiam hunc locum ita explanant: Domine, audivi auditionem tuam, et timui. Audivi, inquit, poenas quas Nabuchodonosor et diabolo praeparasti, in quibus dixisti ei: Vae qui
Abbreviated transcription (Latin):
male sentiens de iudicio dei: uel certe futurã
gentiũ fidẽ demonstrari quod pͥorẽ errorẽ uo¬
luntarie relinquentes in eum crediture sint. qͥ
in antiquo repmittitur. Legimus in sexto decimo
psalmo oratio dauid: & in octogesimo nono ora¬
tio moysi hominis dei : & in centesimo pͥmo. ora¬
tio pauꝑis cũ anxius fuerit & corã dño effu¬
derit p̾cẽ suã. & sicubi alibi nomen orationis
infertur. Ae tamen nullo loco cũ cantico legit᷑.
& uescio an decens sit orare cũ cantico: isi forte
psalmis ꝓpb̃are. Ut & in eo quod oratio ẽ. depre¬
cetur patrẽ: & in eo qđ̃ canticũ. patris qͥ miserit
filiũ. & filii qui uenerit: laus dicitur. Hec de
titulo cantici. Uideamus nunc: quȩ dicant᷑ in
cantico. Dñe audiui auditionẽ tuã & timui.
dñe opus tuum in medio annoꝵ uiuifica illud.
consideraui oꝑam tuã & obstipui. In medio duoꝵ
int̾pretũ. Ut sublatis his quȩ in hebraico non ha¬

Expanded text:
male sentiens de judicio Dei; vel certe futuram male sentiens de judicio Dei; vel certe futuram gentium fidem demonstrari, quod priorem errorem voluntarie relinquentes, in eum crediturae sint, qui in Cantico repromittitur. Lpsalmo: « Oratio David, » et in octogesimo nono: « Oratio Moysi hominis Dei, » et in centesimo primo: « Oratio pauperis, cum anxius fuerit, coram Domino effuderit precem suam; » et sicubi alibi nomen orationis infertur, attamen nullo loco cum cantico legitur, et nescio an decens sit orare cum cantico, nisi forte prophetare, ut et in eo quod oratio est, deprecetur Patrem, et in eo quod Canticum, Patris, qui miserit Filium, et Filii qui venerit, laus dicatur. Haec de titulo Cantici. Videamus nunc quae dicantur in Cantico. Domine, audivi auditionem tuam, et timui: Domine, opus tuum in mconsideravi opera tua et obstupui, in medio duorum Interpretum, ut sublatis his, quae in Hebraico non ha
Abbreviated transcription (Latin):
in idolis. uł ꝓ amma qd simulacbra in animan¬
tia sit. Qd̃ autẽ sp̃c accipiatur. ꝓ anima : mani¬
feste significat saluatoris oratio. Pater in manꝰ
tuas commendo sp̃m meũ. Neq enim iħc. aut ꝑ¬
mendare : & non potius animã meã ame: & uo-¬
luntate mea depono animã meã. & sponte mea
HERUAL mi chromati pape uenerabilis
in abbacuc librum scribimus ꝓpͥũ canti¬
co eiꝰ opusculũ dedicantes. Sermonẽq
epicũ & psalterii id ẽ. lirico more compositũ:
toti.s uiribus aggredientes. Sibil& igitur
idra & sardana pallus insult&: turpior uiciis
bus tuis qͥ carnẽ uirtute fuperasti: manifestis
ꝓpħe. ꝓ ignorationibꝰ. Loecͣe. Oratio abbacue
ꝓpħe: eum cantico. Aqͥla & simmachus & qͥn¬
ta editio: sicut nos ꝓ ignorationibus transtu¬
liquit. Hoc ꝓpterea : ut intelligamus exceptis
Nã & inhebreo habetur aoseainorh. qđ dr̃ etia¬

Expanded text:
in idolis; vel pro anima, quod simulacra inanimain idolis; vel pro anima, quod simulacra inanimata sint. Quod autem spiritus accipiatur pro anima, manifeste significat Salvatoris oratio: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Neque enim Jesus aut pmendare, et non potius animam suam, de quluntate mea depono animam meam, et sponte mea terum, mi Cromati, papa venerabilis, in Abacuc librum scribimus, proprium Cantico ejus opusculum dedicantes, sermonemque epicum et Psalterii, id est, lyrico more compositum, totis viribus aggredientes. Sibilet igitur excetra, et Sardanapalus insultet, turpior vitiis bus tuis, qui carnem virtute superasti, manifestissprophetae pro ignorationibus. LXX: Oratio Abacuc prophetae cum cantico. Aquila et Symmachus et quinta editio, sicut nos, pro ignorationibus transtulinquunt. Hoc propterea ut intelligamus exceptisNam et in Hebraico habet AL SEGIONOTH
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. & spẽ dei : & cetera his similia. Sed qͦ spẽ
aut̃ ꝑuersus nusquã sine additamento lectꝰ
sit. Sed & illud dici potest. Siqͥs contentiose
sp̃m ꝑuersum in hoc loco uoluerit accipere:
quod aliua sit omĩs sp̃s: non ẽ. in eo aliud si di¬
xiss& omĩs sp̃s non ẽ. cira eũ. Potest enĩ assi¬
dere simulacbris. cęterũ intrinsecus eẽ. non po¬
test. Unde & aquila significantuis uertit he¬
braicũ dicens. Ꝙ spẽ eius ñ ẽ. in uisceribꝰ siue
in medio eius. Preterea sciendũ in qͥbusdã he¬
braicis uoluminibꝰ non eẽ. additũ omĩs: sed ab¬
solute spm legi. Quod siquis ratione suꝑatus
omĩs sp̃c̃ non ẽ. in eo: sciat omem spm̃ diuersas
grãs intelligi sp̃e scĩ: ut sit sensus nichil in se
gr̃ẽ. niehil poterit habere uirtutis. Quod qͥdẽ
& iuxta tropologiã magis intelligitur: quod
in uniuersis idolis hereticorũ & figinentis diabo¬
Dicamus & ulud: ne lectorẽ uideamꝰ celasse qđ

Expanded text:
tus Dei, et caetera his similia; sed quod Spiautem perversus nusquam nisi cum additamento lectus sit. Sed et illud dici potest si quis contentiose spiritum perversum in hoc loco voluerit accipere, quod aliud sit; Omnis spiritus non est in eo; aliud si dixisset: Omnis spiritus non est circa eum: potest enim assidere simulacris; caeterum intrinsecus esse non potest. Unde et Aquila significantius vertit Hebraicum dicens: Et spiritus ejus non est in visceribus, sive in medio ejus. Propterea sciendum in quibusdam Hebraicis voluminibus non esse additum, omnis; sed absolute, spiritum legi. Quod si quis ratione superatus omnis spiritus non est in eo? sciat omnem spiritum, diversas gratias intelligi Spiritus sancti: ut sit sensus: Nihil in se gratiae, nihil poterit habere virtutis. Quod quidem et juxta tropologiam magis intelligitur, quod in universis idolis haereticorum et figmentis diaboDicamus et illud, ne lectorem videamur celasse qu
Abbreviated transcription (Latin):
eumdabit enĩ calix dextere dnĩ. qui ẽ. dñs
te putabatur inelitus tantum postea ignomi¬
ma plenus sit. Biasphemabit enim deum: &
impietas quã exercuit in libano oꝑi& eũ: & iul¬
torũ hominũ furor: qͥ aduersum dĩ eccłiã de¬
bacchati sunt ipsi imputabitur. nec poterit ele¬
uare ceruicẽ : s terrore compͥmetur in terrã.
Sciendum igitur & hoc capłm quod nune ex¬
posuimꝰ id ẽ. ue qͥ potũ dat ꝓximo suo sub

Expanded text:
cumdabit enim eum calix dexterae Domini, qui est Dominus cumdabit enim eum calix dexterae Domini, qui est Dominus te putabatur inclytus, tantum postea ignominia plenus sit. Blasphemavit enim in Deum, et impietas quam exercuit in Libano, operiet eum, et multorum hominum furor, qui adversum Dei Ecclesiam debacchati sunt, ipsi imputabitur: nec poterit elevare cervicem, sed terrore deprimetur in terram. Sciendum igitur et hoc capitulum, quod nunc exposuimus, id est: Vae qui potum dat proximo suo su
Abbreviated transcription (Latin):
fraudibꝰ decepisti & de ouibꝰ xpĩ fecisti eẽ. besti
as: cũ uideris in miseria. & ꝓ errore sustinere
supplicia: tunc terreberis. tunc iacebis. Ac ne
arbitreris me quia libanũ & bestias nominaui:
de brutis animalibꝰ & non de hominibꝰ loqͥ: ma-¬
infestius tibi dico. Sustinebis hec qr multoꝵ
hominũ fudisti sanguinẽ: quos deo ꝑire fecisti.
& exercuisti impietatẽ in terra uiuentiũ. in t̾ra
mansuetoꝵ. & impietas tua in ciuitate quoq
tabant in ea. impietatis tue fecisti eẽ. parti¬
cipes. Hoc sub ꝑsona hereticorũ dictũ sit. Cete¬
suo quo xpi cupi& subuertere disciplinã me-¬
briauit plurimos: ut ebrii ingrediantur spe¬
luncas eius. Sed post quã finis aduenerit:
pea gła qua se magnificauerat implebitur
ignominia. Implebitur autẽ quia bibet sup¬
pliciorũ calicẽ: & cõmouebitur neq̃ꝗͣ firmus
in malicia fua. s trepidꝰ & sero penitens. Cir¬

Expanded text:
fraudibus decepisti, et de ovibus Christi fecisti esse bestias fraudibus decepisti, et de ovibus Christi fecisti esse bestias tuas, cum videris in miseria, et pro errore sustinere supplicia: tunc terreberis, tunc jacebis. Ac ne arbitreris me, quia Libanum et ejus bestias nominavi, de brutis animalibus, et non de hominibus loqui, manifestius tibi dico: Sustinebis haec, quia multorum hominum fudisti sanguinem, quos Deo perire fecisti. Et exercuisti impietatem in terra viventium, in terra mansuetorum, et impietas tua in civitate quoquesque qui habitabant in ea, impietatis tuae fecisti esse participes. Hoc sub persona haereticorum dictum sit. Caetesuo, quo Christi cupiet subvertere disciplinam, inebriabit plurimos, ut ebrii inegrediantur speluncas ejus: sed postquam finis advenerit, pro ea gloria qua se magnificaverat, implebitur ignominia. Implebitur autem, quia bibet suppliciorum calicem, et commovebitur, nequaquam firmus in malitia sua, sed trepidus, et sero poenitens. Cir
Abbreviated transcription (Latin):
tu calicẽ dñi de quo in psalmo diectur. Calye
in manu dñi uni meri : plenus mixto. &in¬
clinauit ex hoc in illud: ueruptamen fex eius
&a pͥori sententia cõmouere: & noli putare firma
ẽẽ. & stabilia in qͥbꝰ pͥmũ stare cupiebas quia
eircumdedit me calix dextere dñi. Porro quia
ꝓpinasti ꝓocimo tuo subuersionẽ turbidã: con-¬
gregabitur ignominia suꝑ te & suꝑ głiã tuã
quã pͥmũ te habere credebas. Istudq patieris:
quia impietas libani oꝑi& te scđm illud qđ
dicit᷑ & oratio eius fiat in peccatũ. Libanus
enĩ mons iuxta grecũ sermonẽ orcre hoc¬
amatis & occultus dei. Iccirco hereticoꝵ ꝑuer¬
sa oratio & non euangelica simplicitate dire¬
cta: eis uertitur in peccatũ : & inpietas cul¬
tus dei oꝑi& eos. Unde sequitur. & miseria
bestiarum terrebit te: ꝓpt̾ sanguinẽ homi¬
nũ & impietates terre. & ciuitatis. & omĩum
habitanciũ in ea. Et ẽ. sensus. Cos quos tuis

Expanded text:
tu de calice Domini, de quo in psalmo 626 dicitur: Calix tu de calice Domini, de quo in psalmo 626 dicitur: Calix in manu Domini, vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud: verumtamen faex ejus i sententia commovere, et noli putare firma esse et stabilia, in quibus primum stare cupiebas: quia circumdedit te calix dexterae Domini. Porro quia propinasti proximo tuo subversione turbida, congregabitur ignominia super te, et super gloriam tuam, quam primum te habere credebas: istudque patieris, quia impietas Libani operiet te, secundum illud quod dicitur: Et oratio ejus fiat in peccatum . Libanus enim mons juxta Graecum sermonem amatis, quod est cultus Dei. Idcirco haereticorum perversa oratio et non Evangelica simplicitate directa, eis vertetur in peccatum, et impietas cultus Dei operiet eos. Unde sequitur: Et miseria bestiarum terrebit te propter sanguinem hominum, et impietates terrae, et civitatis, et omnium habitantium in ea. Et est sensus: Eos quos tuis
Abbreviated transcription (Latin):
scissuras petrarũ. & in foramina terrȩ. Non in¬
grediamur gͦ spleluncas hereticorũ. nec abscon¬
damur ibi ubi impiꝰ saul stercora doctrinarũ
suarũ egeri consueuit: sed magis ascendamus
ad speluncã excelsam montis sĩna. ubi & heli¬
as uidit dñ : & moyses posteriora eius ante
conspexit. & isaias de dno clamans: Hic habi¬
tabit ait in spelunca excelsa. Siquis autẽ non
hab& poculũ turbidum. & doctrinã hereticã.
& magister eccłie ẽ. & om̃a facit turpis lucri
gram: & uendit columbas in templo hoc ẽ. do
focat aues: iste ñ facit quidẽ domũ negotiati
onis. Post hec sequitur saturitatẽ ignominie :
ꝓgloria. Bibe tu & commouere : idẽ. o diabole.
o dogma ꝑuersum. oheretice: qͥte putabas calicẽ
eẽ. aureũ. quo in ebriantur om̃s gentes. ut uide¬
rent speluncas & secreta tua: ꝓ glorie magni¬
tudinẽ replere saturitate ignominie. & repu¬
tare inuas fictile oꝑa manuũ figuli. Bibe &

Expanded text:
scissuras petrarum et foramina terrae . Non inscissuras petrarum et foramina terrae . Non ingrediamur ergo in speluncas haereticorum, nec abscondamur ibi, ubi impius Saul stercora doctrinarum suarum egerere consuevit : sed magis ascendamus ad speluncam excelsam montis Sina, ubi et Elias vidit Dominum , et Moyses posteriora ejus ante conspexit . Et Isaias de Domino clamitans: Hic habitabit, ait, in spelunca excelsa . Si quis autem non habet poculum turbidum et doctrinam haereticam, et magister Ecclesiae est, et omnia facit turpis lucri gratia, et vendit columbas in templo, hoc est dofocat aves, iste non facit quidem domum oratonis. Post haec sequitur: Saturitatem ignominiae pro gloria bibe tu, et commovere, id est, o diabole, o dogma perversum, o haeretice, qui te putabas calicem esse aureum, quo inebriantur omnes gentes, ut viderent speluncas et secreta tua, pro gloriae magnitudine replere saturitate ignominiae, et reputare in vas fictile opera manuum figuli: bibe et
Abbreviated transcription (Latin):
biber& de torrente: considerans maiestatẽ suã:
dixit. Pater si possibile ẽ. transeat ame calye
iste. & rursũ uidens se eẽ. in egipto: & aquas
non posse mundari nisi ipse potass&: ait. Uerũp¬
tamen non sicut ego uolo: sed sicut tu. Hec ꝓp¬
terea qr diabolus subuersione & poculo turbi¬
do. ꝑuersis quibꝰq doctrins in ebri& ꝓximos:
id ẽ. rationabile animal. & faciat eos quos dece¬
perit respicere ad speluncas suas: eccłiȩ dogna¬
ta liberata sunt die gratulantur & lumineꝰ. Q
autẽ in ebriantur nocte in ebriantur: &qͥ eos in¬
ebriant ñ ducunt inatria dnĩ quȩ nulla tecto¬
rum p̃muntur umbra. sed in speluncas. Fecerurs
enĩ domũ patris quȩ fuerat domus orationis
speluncas latronũ : pollicentes intriationes qͣs¬
dã. & misteria & recondita. solisq hereticis no¬
ta secreta de quibꝰ loquitur isaias. Ꝙ manu facta
om̃ã abscondent inferentes in speluncas : & in

Expanded text:
biberet de torrente, considerans majestatem suam biberet de torrente, considerans majestatem suam dixit: Pater, si possibile est, transeat calix iste a me . Rursum videns se esse in Aegypto, et aquas non posse mundari, nisi ipse potasset, ait: Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis. Haec propterea, quia diabolus subversione et poculo turbido ac perversis quibusque doctrinis inebriet proximos, id est, rationale animal, et faciat eos quos deceperit, respicere ad speluncas suas. Ecclesiae enim dogmata libera sunt: die gratulantur et lumine. Qui autem inebriantur, nocte inebriantur : et qui eos inebriant, non ducunt in atria Domini, quae nulla tectorum premuntur umbra, sed in speluncas. Fecerunt enim domum Patris quae fuerat domus orationis, speluncas latronum , pollicentes initiationes quasdam et mysteria, et recondita solumque haereticis nota secreta, de quibus loquitur et Isaias: Et manufacta omnia abscondent, inferentes in speluncas et in
Abbreviated transcription (Latin):
chodonosor ꝓpinet cathartico & faciat eũ suo
stercore pollui. Hoc aduersũ uidaicã traditio¬
nẽ. Ueniamus autẽ ad inteligentiã spiritale̾.
Ue tibi diabole siue antixp̃e uel hereticorũ do¬
gia ꝑuersũ : qͥ doctrinis tuis & potione tur
non de iordane. non de fontibus isrł : sed de
torrente cedron. & de flumine egipti. de qͦ ⁊.
ieremias dicit. Quid tͥ & uie egipti ut bibas
aquã gion. ꝓ quo in hebreo scriptũ ẽ. Sioa. id
ẽ. turbidã atq cenosã. Quãuis enĩ de paradi¬
so seripturarũ: flumina egipti exire credant᷑:
tam̃ quia conculcantur pedibꝰ pharaonis ꝑdi¬
derunt splendorẽ suũ. & uiolata luto egip¬
tio uersa sunt in torrentes: de quibus sc̃s qđ
bibit helias & torrentẽ aliũ de qͦ dñs bibit in
in uia huius scli quã uis moyses & aaron. quã
uis ieremias sit & helias: tamen necesse ẽ. eũ
de temtationibꝰ egipti & solitudinis bibere. Un¬
de & dñi sermo qͥ obhoc carnẽ assumpserat. ut

Expanded text:
chodonosor propinet καθαρτικὸν, et faciat eum suo stercore pollui. Hoc adversus Judaicam traditionem. Veniamus autem ad intelligentiam spiritualem. Vae tibi, diabole, sive Antichriste, vel haereticorum dogma perversum, qui doctrinis tuis et potione turbnon de Jordane, non de fontibus Israel, sed de torrente Cedron, et de flumine Aegypti, de quo Jeremias dicit: Quid tibi et viae Aegypti, ut bibas aquam Geon est, turbidam atque coenosam: quamvis enim de paradiso Scripturarum flumina Aegypti exire credantur: tamen quia conculcantur pedibus Pharaonis, perdiderunt splendorem suum, et violata luto Aegyptio, versa sunt in torrentes, de quibus sanctus quod bibit Elias : et torrentem alium, de quo Dominus bibit in in via hujus saeculi, quamvis Moyses et Aaron, quamvis 625 Jeremias sit et Elias, tamen necesse est eum de tentationibus Aegypti et solitudinis bibere, unde et Domini sermo qui ob hoc carnem assumpserat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
despexisti dicens. ꝓpt̾ hoc relinquet homo pa-¬
tre & matrẽ. & adherebit uxori sue & erunt
duo in carne una. &iccireo particeps dr̃. et
uxor coniunctionis & federis.: quȩ a deo de co-
qđ p̃t̃ affectũ quodãmͦ una anima in duob
eẽ. uideatur conuinctis spũ m̃te sociatis. Cũ
g unus utrũq fecerit & uirũ & mulierem:
ꝓpterea a dõ facta ẽ. utriꝰq comunctio ut libe¬
ri
nascerent᷑. Unus enĩ ds̃ quid querit nͥ sem̃ aĩ
hoc ẽ. filios de isrłitiea stirpe generatos: Cum
gͦ habeatis fecundas coniuges & liberis gau¬
deatis : qͥd pulchritudinẽ uxorũ querrtis. quȩ
meretricib apta ẽ. ñ uxoribꝰ : p̃cipit itaq ꝑ
mini libidine: ne alieigenarũ amore iun¬
eamini. & uxorẽ adolescentie tue noli des¬
picere: ut quę tͥ uirginali pͥmũ iuneta est
matrimonio. ꝑsener& usq ad senectutẽ. Sed
poterat fieri : ut pͥncipes.sa cerdotes. leuite
popls responderers. Precepit ds̃ ꝑ moisen: ut

Expanded text:
elinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in una carne : et idcirco particeps dicitur, et uxor conjunctionis, et foederis, quae a Deo de costquod propter affectam quodammodo una anima in duobus esse videatur, conjunctis spiritu, mente sociatis. Cum ergo unus utrumque fecerit, et virum et mulierem: propterea a Deo facta est utriusque conjunctio, ut liberi nascerentur. Unus enim Deus, quid quaerit nisi semen Dei, hoc est filios de Israelitica stirpe generatos? Cum ergo habeatis fecundas conjuges, et liberis gaudeatis, quid pulchritudinem uxorum quaeritis, quae meretricibus apta est, non uxoribus? Praecipit itaque mini libidine, ne alienigenarum amore vincamini. Et uxorem adolescentiae tuae noli despicere, ut quae tibi virginali primum juncta est matrimonio, perseveret usque ad senectutem. Sed poterat fieri, ut principes, sacerdotes, Levitae, populus responderent: Praecepit Deus per Moysen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
posiumꝰ derelictis: alii generalit̾ contͣ eos dictũ
putant qͥ aliena diripiunt. & iniuste diuicias
congregantes audent offerre munera dõ. Que dic̃
se nequaꝗͣ posse susciꝑe. lacrimis eoꝵ qͥ uastati
sunt & fletu ac gemitib ꝓbibitũ. & congruere
locũ illi testimonio: honora dm̃ ex iustis tuis
fragiũ. & cętera quȩ addamnũ ꝑtinent rerũ
secłariũ uertunt᷑ in fletus. & totos se traduns
planctui & gemitib nec animi robore & spe
in dm̃ & p̃mus futuroꝵ cimeta conteminunt.

Expanded text:
us derelictis: hoc alii generaliter contra eos dictum putant, qui aliena diripiunt, et injuste divitias congregantes, audent offerre munera, Deo, quae dicit se nequaquam posse suscipere, lacrymis eorum, qui vastati sunt, et fletu, ac gemitibus prohibitum, et congruere locum istum illi testimonio: Honora Deum ex justis tuis fragium, et caetera quae ad damnum pertinent rerum saecularium, vertuntur in fletus, et totos se tradunt planctui, et gemitibus: nec animi robore, et spe in Deum, et praemiis futurorum cuncta contemnunt
Abbreviated transcription (Latin):
Custodite spm urm & nolite despicere. Locce. Et
hec quȩ oderã fecistis. Oꝑiebatis lacrimis alta¬
re dñi : planetu & genitu de laborib. Adhuc
dignũ ẽ. respicere sacrisitiũ aut susciꝑe acce¬
ptabile de manib ur̃is: & dixistis. pt̃ quid :
Quia dñs testificatꝰ int̾ te & uyxorẽ adolescentiȩ
tue quã tu reliqͥsti: & hec particeps tua et
uxor testam̃ti tui. & ño alius fecit: & reliq
gulis uersiculis breues sententias coaptantes:
qͥd nobis abhebreis sit traditũ disseramꝰ. De-¬
relicte uxores isrliticȩ: & in thoris maritoꝵ
alienarũ gentiũ feminas contẽplantes: ad dei
solius auxiliũ confugiebant. dieb ac noctib
eiulatib inuidiã faciebant eiꝰ ꝓuidentiȩ : qđ

Expanded text:
olite despicere. LXX: Et haec quae oderam, fecistis: operiebatis lacrymis altare Domini planctu et gemitu, de laboris adhuc dignum respicere sacrificium, aut suscipere acceptabile de manibus vestris. Et dixistis, propter quid? Quia Dominus testificatus est inter te et uxorem adolescentiae tuae, quam tu reliquisti, et haec particeps tua, et uxor testamenti tui, et non alius fecit, et reliquiae gulis versiculis breves sententias coaptantes, quod nobis ab Hebraeis sit traditum, disseramus. Derelictae uxores Israeliticae, et in thoris maritorum alienarum gentium feminas contemplantes, ad Dei solius auxilium confugiebant, diebus ac noctibuejulatibus invidiam faciebant ejus providentiae; quod
Abbreviated transcription (Latin):
qđ scriptũ ẽ. Scd̾m̃ multitudinẽ impietatũ eoꝵ
expelle eos qm̃ irritauerunt de duẽ. ut in cun¬
minauerunt enĩ scã dni: ꝓdei filio diligentes
& adinuenientes s dõs alienos. Q emĩ ñ recipit
filiũ : ñ recipit patrẽ qͥ misit eũ. & iccirco qͥh
fecerint tãdui disꝑire donec humilient᷑: uel
captiuitatis inuiria uł ob conscientiã peccatoꝵ.
&ꝓiciant᷑ de tab̾naculis iacob: ut destructo tẽplo
hac explanatione contenti : qr uidas int̾pretat᷑
dñi confessio: ad penitentẽ intelligentiã trans¬
ferunt. Qͥ pꝰ quã dñm confessus ẽ. si peccauerit¬
su uidente dm̃ & in uisione pacis. Poliuit enĩxpĩ
misteria : indigne accipiens corpꝰ eiꝰ & fanguinẽ.
Peo qđ dilexerit uitia. & adinuenerit sibi deos a¬
lienos:  scđ̾m numerũ peccatoꝵ: habens numerũ
deorũ. Iuxta apłm paulũ : uoratiũ dnĩ uenter ẽ.¬

Expanded text:
m multitudinem impietatum eorum expelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine , ut in cunminaverunt enim sancta Domini, pro Dei Filio diligentes, et adinvenientes sibi deos alienos: Qui enim non recipit Filium, non recipit Patrem, qui misit eum . Et idcirco quia hoc fecerunt, tamdiu disperire donec humilientur, vel captivitatis injuria, vel ob conscientiam peccatorum: et projiciantur de tabernaculis Jacob, ut destructo templo, hac explanatione contenti quia Judas   interpretatur Domini confessio  ad poenitentem, intelligentiam transferunt, qsu vidente Deum, et in visione pacis. Polluit enim Christi mysteria, indigne accipiens corpus ejus et sanguinem , pro eo quod dilexerit vitia, et adinvenerit sibi deos alienos, secundum numerum peccatorum habens numerum deorum. Juxta apostolum Paulum: Voracium Deus venter e
Abbreviated transcription (Latin):
strũ & discipłm de tab̾nacłis iacob & offerers
munꝰ dño exercituũ. Locoͣc. Ilonne pat̾ unꝰ om̃ũ
nr̃m : Hlonne ds̃ unꝰ creauit nos: Quare relinqͥa
lienos. Disꝑdat dñs hominẽ qͥ facit hec aonec
exturbet᷑ de tab̾nacłis iacob: & de his qͥ offeruis
facrificiũ dño omĩpotenti. Anteꝗͣ de p̾senti ca¬
pitulo disputemus : hebreoꝵ ẽ.ponenda tradi¬
tio. imino scripture ueritas explicanda. Legimꝰ
in uolumine qđ exre titulo p̾notatur ex ꝑso¬
na ipsius erre loquentis. Accesserunt ad me pͥn¬
cipes dicentes. Non ẽ. separatꝰ popłs ifrł & sacer¬
dotes & leuite apopłis terrarũ. & de abhomi

Expanded text:
acob, et offerentem munus Domino exercituum. LXX: Nonne Pater unus omnium vestrum? Nonne Deus unus creavit vos? Quare reliquistlienos. Disperdat Dominus hominem qui facit haec, 962 donec exturbetur de tabernaculis Jacob, et de his, qui offerunt sacrificium Domino omnipotenti. Antequam de praesenti capitulo disputemus, Hebraeorum est ponenda traditio, immo Scripturae veritas explicanda. Legimus in volumine, quod Ezrae titulo praenotatur, ex persona ipsius Ezrae loquentis: Accesserunt ad me principes, dicentes: Non est separatus populus Israel, et sacerdotes et Levitae a populis terr
Abbreviated transcription (Latin):
nobis dictũ putemꝰ ut cautiores recedamꝰ a
uitiis. & faciẽ ñ suscipiamus in lege. Nec qui
sumus cultores dĩ: ueritati mdatiũ preferamꝰ.
Nu̾qͥd non pat̾ unꝰ om̃ĩum nr̃m: Nũquia ñ dĩ
unus creauit nos: Quare gͦ despic̃ unusqͥsq

Expanded text:
nobis dictum putemus ut cautiores recedamus a vitiis, et faciem non suscipiamus in lege, nec qui sumus cultores Dei, veritati mendacium praeferamus. Numquid non Pater unus omnium nostrum? Numquid non Deus unus creavit
Abbreviated transcription (Latin):
cunctos abuno parente generatos unũ eẽ. deb̾e.
& unũ confessionis habere labiũ. Sed postea ꝑsu-¬
ꝑbiã & edificationẽ turris contͣ dm̃: in multas
linguas atq sententias eẽ. diuisos. Ad elemon̾nã
tã accipimꝰ. & ad hoc transeunt ut asserant fra¬
trẽ nr̃m scđ̾m scripturas dñm appellari : qͥ p̾cepit
marie magdalene ut nunti& frĩb suis dñm

Expanded text:
cunctos ab uno patre generatos, unum esse debere, cunctos ab uno patre generatos, unum esse debere, et unum confessionis habere labium; sed postea per superbiam et aedificationem turris contra Deum in multas linguas atque sententias esse divisos . Ad eleemosynam tam accepimus. Et ad hoc transeunt, ut asserant fratrem nostrum, secundum Scripturas, dominum appellari, qui praecepit Mariae Magdalenae, ut nuntiet fratribus suis, Dom