comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
circumuentum atq scdm̃ iustitiam
se uo meruisse dampnationis iuditi¬
um. qui non fuo appetitu. s suasu fe¬
minȩ. quam dedãt ei deus ad p̾ua¬
ricationis declinass consensum Im¬
mo illam nuditatem ꝑperam sibi
illatam. & p̾iudicatum se nimis
ꝓpera animadũsione conqueri ui¬
debatur. nec agit secũ ordine eqͥ¬
tatis cum ipse qui dedãt legem
debiuss remouisse & scaudalum
& rep̾hensionem non in eũ qui
oecidãt. s in eum debere refundi.
qui casus posuerat instrum̃tũ
Hec illa adam excusatio contine¬
re uidebatur redarguens dm̃ &
contendens ausu seditioso. contra
tranquillissimam & uerissimam
iusticiam dĩ. quȩ adhuc ad peni¬
tentiam in multa patientia reũ
expectabat. cum ipse scdm̃ duri¬
tiam suam & cor impenitens thes¬
aurizaret sibi iram in die ire lus¬
tissimo ordine pꝰ uirum feminam
alloquitur deus. quȩ ꝑtinari su¬
ꝑbia. & ipsa admissum excusat.
serpentem suasorem ꝓducens in

Expanded text:
circumventum, atque secundum justitiam circumventum, atque secundum justitiam se non meruisse damnationis judicum, qui non suo appetitu, sed suasu feminae quam dederat ei Deus, ad praevaricationis declinasset consensum. Imo illam nuditatem perperam sibi illatam, et praejudicatam sibi nimis propera animadversione conqueri videbatur, nec agit secum ordine aequitatis, cum ipse qui dederat legem, debuisset removisse et scandalum et reprehensionem non in eum qui ceciderat, sed in eum deberet refundi qui casus posuerat instrumentum. Hoc illa Adam excusatio continere videbatur redarguens Deum, et contendens ausu seditioso contra tranquillitatem et verissimam justitiam Dei, quae adhuc ad poenitentiam in multa patientia reum exspectabat, cum ipse secundum duritiam suam et cor impoenitens thesaurizaret sibi iram in die irae . Justissimo ordine post virum, feminam alloquitur Deus, quae pertinaci superbia, et ipsa admissum excusat, serpentem suasorem deducens in
Abbreviated transcription (Latin):
nec inferni chaos impedit. nec abys¬
sus offendit U idebat quidem se
miserum. nec tam̃ ab illo uidebat᷑
s tm̃ audiebatur Mundo corde
iudetur deus. a quo beatifico aspectu
tollitur impius. Audienti & respon¬
uenti non negatur effectus quia m
examinatione cause. cum scdm̃ dis¬
trictionem iustine negotium agit᷑
necesse ẽ quibuscumq tergi uersati¬
onibus lubrica industͥa butatur.
it ex ore suo coram illo uidice: reus
quilibet coniuncatur Mulier
inquit quam dedisti mͥ sociam.
dedit michi de fructu & comedi
Uelit nolit fatetur transgresfione.
s latent̾ imponit creatori pondꝰ
peccati qui deceptionis aptauerat
instrum̃tum. & quasi muscipulã
in qua elabetur solatium collatira¬
le tetenderat Abominanda sus¬
pitio. & aduersus bonitatem dĩ
scientia ꝑnicax. sensus malignus.
responsio impudens. & ex ħ ipso
solo. etiam s aliua in causã eẽt ñ
homo morte dignissimꝰ quod
estmare potuit mulierem. fibi infidiis
positam. & se artificiosa inductione

Expanded text:
nec inferni chaos impedit, nec abyssus obfundit. Videbat quippe ipse miserum, nec tamen ab illo videbatur, sed tantum audiebatur. Mundo corde videtur Deus , a quo beatifico aspectu tollitur impius . Audiendi et respondendi non negatur effectus, quia in examinatione causae, cum secundum districtionem justitiae negotium agitur, necesse est quibuscunque tergiversationibus lubrica industria abutatur, ut ex ore suo coram illo judice reus quilibet convincatur. Mulier, inquit, quam dedisti mihi, dedit mihi de fructu, et comedi . Velit nolit, fatetur transgressionem, sed latenter imponit Creatori pondus peccati, qui deceptionis aptaverat instrumentum, et quasi muscipulam in quam collaberetur, solatium collaterale tetenderat. Abominanda suspicio et adversus bonitatem Dei scientia pervicax, sensus malignus, responsio impudens, et ex hoc ipso solo, etiam si aliud in causa non esset, homo morte dignissimus: quod estimare potuit mulierem sibi in insidiis positam, et se artificiosa inductione
Abbreviated transcription (Latin):
ditus & restitutionis suę non des¬
ꝑaret ꝓuentum. Uidebat uel potiꝰ
intelligebat. eiuid illius gladii qũe
cherubin iubrabat. motus ille uer¬
satilis intimaret. de quo quia pau¬
ti sufficientia exposuimus. idem re¬
petere. laboris eẽ inutilis arbitra¬

Expanded text:
ditus et restitutionis suae non desditus et restitutionis suae non desperaret proventum. Videbat, vel potius intelligebat quid illius gladii quem cherubim vibrant, motus ille versatilis intimaret, de quo quia pauri sufficientia exposuimus, idem repetere laboris esse inutilis arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
lescit. Unde in libro quarto decimo
de ciuitate dĩ sc̃s AUOUST INUS
sic infert. An deo dicere suꝑbis ẽt̃
utile cadere in aliquod aꝑtum mani¬
festumq peccatum. unde sibi displice¬
ant. qui iam placendo ceciderunt
S alubrius enim petrus sibi displicuit
quando fleuit. quam sibi placuit
euando p̾sumpsit Atiliter sepe de¬
serimut & dum corripimur erudim᷑.
dum flagellamur amamur Ad tẽpꝰ
inquit ysaias immo ꝑ ysaiam ds
detelinquam te & in miserationibꝰ
magnis congregabo te Acturus
penitentiam de loco uoluptatis a¬
dam educitur. q uoluptas & luctꝰ
non bene cohabitant. nec delitiȩ &
religio se adinuicem complectunt᷑
Et tamen ante ꝑadisum satis factu¬
rus statuitur. ut sepe udens unde
exierat. & intuens quis fuerat &
quis eẽt humiliato animo execrare¬
tur suꝑbiam. & exꝑiretur pꝰ contu¬
melias afflictionum quantũ eẽt
subiectionis & obedientiȩ bonum.
ꝑ quam etiam lapfus & expulsus re¬

Expanded text:
lescit. Unde in libro quarto decimo lescit. Unde in libro quarto decimo De civitate Dei, sanctus Augustinus sic infert: « Audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui jam placendo ceciderunt. » Salubrius enim Petrus sibi displicuit, quando flevit, quam sibi placuit, quando praesumpsit. Utiliter saepe deserimur, et dum corripimur, emendamur; dum flagellamur, amamur. Ad tempus, inquit Isaias, imo per Isaiam Deus, derelinquam te, et in miserationibus magnis congregabo te . Acturus poenitentiam de loco voluptatis Adam educitur, quia voluptas et luctus, non bene cohabitant, nec deliciae et religio ad invicem complectuntur. Et tamen ante paradisum satisfacturus statuitur, ut saepe videns unde exierat, et intuens quis fuerat et quis esset, humiliato animo exsecraretur superbiam, et experiretur post contumelias afflictionum quantum esset subjectionis et obedientiae bonum, per quam etiam lapsus et repulsus re
Abbreviated transcription (Latin):
retur ꝓspectu tantis exercitationibꝰ
& districtionibus conquisita possessio
Q uid quod in cruor se redemptor nr̃
derelictum exclamat. quid quod uita
moritur. quod uidex iudicatur. quod
rex irrisus. quod pͥnceps suspensus
ẽ: Mistice sunt & sacramentales
in uirie saluatori illate. & granũ
illud frum̃ti cadens in t̾ra & mori¬
ens. spicas siluescentes multiplici ger¬
mine honustauit. O mino sic oportu¬
it pati xp̃m. & intrare in glãm suam
& quod tituliis crucis hebraice. grece.
& latine. conscͥptus. incorruptus ha¬
bebat in om̃ium gentium salute cõ
misso ad regnum. crucifixi mater
eueheret caritas U ere p̃destmnatis
om̃ia cooꝑantur in bonum. & robur
& infirmitas faciunt coronam &
status & lapsus coedificant. Laboran¬
tem qr altm̃ ex altero ꝑficit. & tempe¬
ratur dum ex consideratione infir¬
mitatis descendit. nec inflatur
securitas scĩtatis. & ex puritatis
respectu erubescens dissolutio conua-¬

Expanded text:
retur prospectui tantis exercitationibus retur prospectui tantis exercitationibus et districtionibus conquisita possessio. Quid, quod in cruce se Redemptor noster derelictum exclamat? quid, quod vita moritur, quod judex judicatur, quod rex irrisus, quod princeps suspensus est? Mysticae sunt et sacramentales injuriae Salvatoris illae, et granum illud frumenti cadens in terram et moriens spicas silvescentes multiplici germine onustavit. Omnino sic oportuit pati Christum, et intrare in gloriam suam: et quod titulus crucis Hebraice, Graece et Latine conscriptus incorruptus habebat in omnium gentium salute compmisso ad regnum crucifixi mater eveheret charitas. Vere praedestinatis omnia cooperantur in bonum, et robur et infirmitas proficiunt ad coronam, et status et lapsus coaedificant laborantem, quia alterum ex altero et proficit, et temperatur, dum ex consideratione infirmitatis descendit, nec inflatur securitas sanctitatis, et ex puritatis respectu erubescens dissolutio conva
Abbreviated transcription (Latin):
circumductus ẽ ꝑ desertum hebrai¬
cus populus. & cum intra paucorũ
dierum spatio si recte irent possent
fines ꝓmissos attingere. quadraginta
annorũ sustimere dispendia. in qͥbꝰ
ꝑegrinationis illius angustiis eru¬
diretur. illius insolentia multitudi¬
nis. ut cum ad du desidatas et ex¬
pectatas ꝓmissiones accedẽt. nec ad
egyptum. nec ad regna cultu dĩ ua-¬
cantia. relapso animo facile suspi¬
raret. a quorũ nexibus tanto labo¬
re auulsus tandem de male as¬
suetis ꝑfide gentis erroribus quos
longo comuinctu inbiberat. Lon¬
ga dissuetudine tumpharet
Ibi quippe uidant idola. & circa
ꝓphanos cultus. comessationes &
impudica cubilia. quibus concu¬
piscibiles animȩ captiuos effec¬
tus subiecerant. & inheserant
abhominationibꝰ quas patrum
suorum abraham. isaac. & iacob.
abhorruerat disciplina. Idõ lex.
idõ plage. & uerb̃a. idõ illa here¬
ditanis dilatione uilescẽt facile con

Expanded text:
circumductus est per desertum Hebraicircumductus est per desertum Hebraicus populus, et cum intra paucorum dierum spatium, si recte irent, possent fines promissos attingere, quadraginta annorum sustinuere dispendia, in quibus peregrinationis illius angustias erudiretur illius insolentia multitudinis, ut cum ad diu desideratas et exspectatas promissiones accederet, nec ad Aegyptum, nec ad regna cultu Dei vacantia relapso animo facile suspiraret, a quorum nexibus tanto labore avulsus, vix tandem de male assuetis perfidae gentis erroribus, quos longo convictu imbiberat, longa dissuetudine triumpharet. Ibi quippe viderant idola, et circa profanos cultus comessationes et impudica cubilia, quibus concupiscibiles animae captivos affectus subjecerant, et inhaeserant abominationibus, quas patrum suorum Abraham, Isaac, et Jacob abhorruerat disciplina. Ideo lex, ideoque plagae, et verbera; ideo illa haereditatis dilatione vilesceret facile cons
Abbreviated transcription (Latin):
tia reducit ad uitam. desꝑationis
uͦ obstinatio ꝑtrabit in gchennam
Illa desꝑationis mors. ⁊ maginem¬
dĩ om̃ino delet. & radit. & illi in¬
urie nullum occurrit remediũ.
nulla clementiȩ se stilla infundit
Sensit adam mortem illam pͥmani
animȩ consolatione diuina pͥuatꝰ.
exꝑtus ẽ quoq decessum a corꝑe ani¬
mȩ rationalis. uerum ħ ultima ꝑ
quam dissoluta ẽ corporalis & sꝑalis
substantialis labores & erumpnas. &
seruitutem quam meruerat. & uin¬
rupit. & qui uiuens & penitens re¬
ducere acceꝑat gram soluto quod
culpa meruerat. peccato. iudicium
Uño cantauit & miscdĩam. in labo¬
ribus & contumeliis uite tẽporalis
humilitatem & patientiam thesau¬
rians. in fine quantum libet. aifficili
& arto. ꝓ liberatione sua suo dño gr̃as
agens Pungitur concupiscentiis. labo¬
rat. & fudat. torquetur. de loco uo¬
attͥta peccati rubigine ad naturalẽ
fulgorem tandem reuertitur. Sic

Expanded text:
tia reducit ad vitam: desperationis tia reducit ad vitam: desperationis vero obstinatio pertrahit in gehennam. Illa desperationis mors imaginem omnino delet et radit, et illi injuriae nullum occurrit remedium, nulla clementiae stilla se infundit. Sensit Adam mortem illam primam animae, consolatione divina privatus, expertus est quoque discessum a corpore animae rationalis: verum haec ultima per quam dissoluta est corporalis et spiritualis substantia, labores et aerumnas, et servitutem quam meruerat, et vinrupit; et qui vivens et poenitens acceperat gratiam soluto quod culpa meruerat pretio, judicium Domino cantavit et misericordiam, in laboribus et contumeliis vitae temporalis humilitatem et patientiam thesaurizans in fine quantolibet difficili et arcto pro libatione sua suo Domino gratias agens. Pungitur concupiscentiis, laborat et sudat, ac torquetur; de loco voattrita peccati rubigine ad naturalem fulgorem revertitur. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
riseus. fũma ẽ comendatio carita¬
tis. confũmata om̃ipotentie glã
bonitas & clem̃tia. & nichil ampliꝰ
decet scm̃ quam pietas. nichil in
aliquo honorabilius ẽ p̃conium
redemptoris. quam cu eo miseran¬
te conualescit & solidatur huma¬
na infirmitas. Tremendiis qͥdẽ
ẽ rigoe diuinȩ iusticiȩ. & formi¬
dabilis districtio iudicis. reuerenda
om̃ino seuitas: & iudiciũ punientis
s miscdĩa ex leni tate ẽ ama¬
bilis. & ex grã p̃dica bilis Ubi enĩ
contra merita. ꝓ malo bonum reddi¬
tur. beniguitatis suꝑhabundantia pͣ-¬
dicatur. de cuius plenitudine nr̃a
ariditas irrigatur. N on ẽ satis scõ
cat. nec imꝓꝑat. & spirat. & replet
& docet & ungit. & urit. & publica¬
nos. & meretces reformat & imbuit
Illa amplius admirabilis ẽ potentia.
quȩ elisa restituit. & fracta restaurat.
quam quȩ uasa integra in thesauris mu¬
nitis. aggregat & conseruat & quidẽ
mortuos in anima ꝑ culpam. peniten¬

Expanded text:
risaeus, summa est commendatio charitarisaeus, summa est commendatio charitatis, consummata omnipotentiae gloria, bonitas, et clementia, et nihil amplius decet sanctum quam pietas; nec in aliquo honorabilius est praeconium Redemptoris, quam cum, eo miserante, convalescit et solidatur humana infirmitas. Tremendus quidem est rigor divinae justitiae, et formidabilis districtio judicis, reverenda omnino severitas, et judicium punientis; sed misericordia lenitate est amabilis, et ex gratia praedicabilis. Ubi enim contra merita bonum pro malo redditur, benignitatis superabundantia praedicatur, de cujus plenitudine, nostra ariditas irrigatur. Non est satis sanctcat, nec improperat, et spirat, et replet, et docet, et ungit, et urit, et publicanos et meretrices reformat et imbuit. Illa amplius admirabilis est potentia quae elisa restituit, et fracta restaurat, quam quae vasa integra in thesauris munitis aggregat et conservat. Et quidem mortuos in anima per culpam, poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
sibi fuerint diuinitus imꝑata
CumNi. nichil horli agit. mortira
e qua cũ uere Qeus uta sit acus
nullis om̃ino eo absente ad aliquid
bonum aspirat affectus. Hȩc pͥma
animȩ mors. qua deserente eam dõ
ipsa quasi tͥminum institis conexa re¬
manet. & sepulta non om̃ino a gleba
arida. huius hyemis frigoris. spei re¬
liquias eradicat. quia diues in miscdĩa
d̃s magna uoce quatͥduano iam fe¬
tido clamat. Latare ueni foras
Infremuit. clamauit & fleuit. inti¬
man& rationabilibis animis qũa
sit efficax fletuum pluuia. & peni¬
tentiȩ tremor & confessionis clamor
quorũ supplicatio non repellitur. im¬
mo optinet ueniam celebrem. & statim
qui resurgit. ubi soluitur cordiescitur
Nullus suꝑ ẽ fetor nullum putrediñ
uestigium manet in eo quem de stc̃o¬
re erigit deus. s cum pͥncipibꝰ plĩ fui
scĩs anglis dico Donat fuscitato con¬
sessum. & in solio glȩ collocatum. etrã
ad ꝓpͥum eum admittit conuuiũ
Indignetur nouatus. trascatur pha.¬

Expanded text:
erint divinitus imperata. Cum enim nihil horum agit, mortua est: quia cum vere ejus vita sit Deus, nullus omnino eo absente ad aliquod bonum aspirat affectus. Haec prima animae mors, qua deserente eam Deo, ipsa quasi criminum institutis connexa remanet, et sepulta, non omnino a gleba arida, hujus hiemis frigore, spei reliquias eradicat, quia dives in misericordia Deus magna voce quatriduano jam fetido clamat: Lazare, veni foras . Infremuit, clamavit et flevit, intimans rationabilibus animis quam sit efficax fletuum pluvia, et poenitentiae tremor, et confessionis clamor: quae supplicatio non repellitur, imo obtinet veniam scelerum, et statim qui resurgit, ubi solvitur, convescitur. Nullus superest fetor, nullum putredinis vestigium manet in eo quem de stercore erigit Deus, sed cum principibus populi sui, sanctis angelis dico, donat suscitato consessum, et in solio gloriae collocatum , etiam ad proprium eum admittit convivium. Indignetur Novatus, irascatur Pha
Abbreviated transcription (Latin):
nabant adam dum obediret dõ. &
relinquentes spoliatum in medio. tnͣs¬
gressorem contumelia affecerunt
Iam texebat miser fila mendatii &
excusationis ordiens telam. non confi¬
tebatur errorem. s quasi subtegm̃
inuoluens harundini. & intra suspen¬
sos tele diffundens parietes. responsioẽ
cauillata. latent̾ in auctorem erroris
causam refundebat & culpam Abscon¬
di inquid me eo quod midus eem̃
Uere non ẽ consilium contra dm̃.
qui comphendit sapientes in astutia coꝵ¬

Expanded text:
nabant Adam, dum obediret Deo, et nabant Adam, dum obediret Deo, et relinquentes spoliatum in medio transgressorem contumelia affecerunt. Jam texebat miser folia mendacii, et excusationis ordiens telam, non confitebatur errorem, sed quasi subtegmen involvens arundine, et intra suspensos telae diffundens parietes, responsione cavillata, latenter in auctorem erroris causam refundebat et culpam. Abscondi, inquit, me, eo quod nudus essem . Vere non consilium contra Dominum est, qui comprehendit sapientes in astutia eo
Abbreviated transcription (Latin):
tentim accedebat. ut si conpunctus hõ
in illo quantocumq spatio cognoscẽt
facinus. & se ipsum udicans penitẽt
uel ex toto dimitteretur flagitium. uł
aliquid statueretur dementius in hu¬
miliatum Non ut ait ambrosius ui
libro de ꝑadiso. uoce corporea dñs
adam apellat. s iurtite quadam
p̾stantiore quam uox corporis pot̾ eẽ
alloquebatur. uel ipse moyses clamas¬
se legitur. cum nullus audiretur so¬
nus uocis. s mentis Int̾rogatus la¬
tebrarum causam & confusionis mi¬
ditatem fatetur. cum amplius de
ipso peccato quam de pena pecrati
uerecundari debuerit. Erubesce¬
bat quidem de rebellione animi. de
uirtute peccati. de irrepente tinea
uoluptatis: s habundantiori uolup¬
pudore suꝑ ħ affici debuiss quod
ueste nuptiali spoliatus de illius
conuiuis glã. ligatis manibꝰ & pedi¬
bus in tenebras extĩores. p̾cipitari me-¬
ruerat Tulerant recedentes iur¬
tutes. oꝑimenta dignitatũ. quibꝰ or¬

Expanded text:
tentim accedebat, ut si compunctus homo tentim accedebat, ut si compunctus homo in illo quantocunque spatio cognosceret facinus, et seipsum judicans poeniteret, vel ex toto dimitteretur flagitium vel aliquid statueretur clementius in humiliatum. Non, ut ait Ambrosius, de paradiso voce corporea Dominus Adam appellat, sed virtute quadam et praestantiore quam vox corporis potest alloquebatur, vel ipse Moyses clamasse legitur, cum nullus audiretur sonus vocis, sed mentis. Interrogatus latebrarum causam et confusionis nuditatem fatetur, cum amplius de ipso peccato quam de poena peccati verecundari debuerit. Erubescebat quidem de rebellione animi, de virtute peccati, de irrepente tinea voluptatis; sed abundantiore pudore super hoc affici debuisset, quod veste nuptiali spoliatus de illius convivii gloria ligatis manibus et pedibus in tenebras exteriores praecipitari meruerat. Tulerant praecedentes virtutes operimenta dignitatum quibus or
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ. quia ut diximus pꝰ peccatũ
ex ppͥa nuditate confusus. intra ali¬
cuius glebe uel scopuli crepidinem
a conspectu dĩ carnis prurientis.
contumeliam pauidus occultabat
Nec iam sola illa confusio. mentem
stupidam stimulabat. s iam fames
& sitis & frigus & reliquarum cala¬
mitatum moles miserum afflige¬
bant Et ħ maxime quod ipse ui¬
dice conscientia intus in om̃i ama¬
ritudine. anxius tabescebat Quod
ubi ad eum uox illa ꝑuenit adam
ubi es. const̾nata ẽ peccatrix anima
& penitus dissoluta quia dep̾benso
in scelere. nec fubsidium erat. nec
patebat effugium. Deambulabat
aũ deus ad auram pꝰ meridiem.
cum uocaret adam. inuocatione
increpationem. in deambulatione
migrationem significans. qr iam
tepescente caritatis feruore. & u̾ita-¬
tis luce ad uesꝑam ignorantie pro¬
pinquante. deserto homine de corde eus
migrabat. & lento incessu ꝓtiabens allocu¬
tionem. forsitan idõ morabatur. & pede¬

Expanded text:
propositum, qui ut diximus, post peccatum propositum, qui ut diximus, post peccatum ex propria nuditate confusus intra alicujus glebae, vel scopuli crepidinem, a conspectu Dei carnis prurientis contumeliam pavidus occultabat; nec jam sola confusio mentem stupidam stimulabat, sed jam fames, et sitis, et frigus, et reliquarum calamitatum moles miserum affligebant, et hoc maxime quod ipse judice conscientia, intus in omni amaritudine anxius tabescebat. Quod ubi ad eum vox illa pervenit: Adam, ubi es? consternata est peccatrix anima; et penitus dissoluta, quia deprehenso in scelere, nec subsidium erat, nec patebat effugium. Deambulabat autem Deus ad auram post meridiem cum vocaret Adam, in vocatione increpationem, in deambulatione migrationem significans, quia jam tepescente charitatis fervore, et veritatis luce ad vesperam ignorantiae propinquante, deserto homine de corde ejus migrabat, et lento incessu protrahens allocutionem forsitan ideo morabatur et pede
Abbreviated transcription (Latin):
geat. assirioꝵ & hebreorũ uolumi¬
na nuncuparunt. Hic congrue. iꝰ¬
titię p̾fert insigne. eo quod ipsa plu¬
rimum in gn̾e humano fructifi¬
cet Nulla quippe uirtus habun¬
dantioras fructus. facit qu̾ã iusti¬
tia & equitas quȩ magis aliis quã
sibi ꝓdest. utilitates suas neggli¬
gens. cõmunia emolum̃ta p̃pones
Nec dictum ẽ. de ħ fluuio qui iusti¬
tiȩ ad aptatur. contra quid uadat.
sibi tria ista concordit̾ copulantur
Reliqua quippe in fuis cursibus
elaborant. qr prudentia stat. ex
aduerso malitiȩ. & fortitudini
incontinentia. & tenrꝑantiȩ crapula.
& quic quid non habet modũ obsis¬
tit. Iustitia uͦ quia ẽ om̃ium uir¬
grata concordia. non ex reliquis uir¬
tutibꝰ s ex se ipsa agnoscitur. quia
ipsa ẽ pax. & totius unitas scĩtatis.
habens in se & totum & singula. nlec
tam̃ in sigulis tota
onfuminatis quȩ de padiso uł
fonte uel fluuiis nos dicturos
ꝓmisimus ad adam reu̾ti nos cogit

Expanded text:
geat, Assyriorum et Hebraeorum volumigeat, Assyriorum et Hebraeorum volumina nuncuparunt. Hic congruae justitiae praefert insigne, eo quod ipsa plurimum in genere humano fructificet. Nulla quippe virtus abundantiores fructus facit, quam justitia et aequitas, quae magis aliis quam sibi prodest, utilitates suas negligens, communia emolumenta praeponens. Nec dictum est de hoc fluvio, qui justitiae adaptatur, contra quid vadat, sibi tria ista concorditer copulantur. Reliqua quippe in suis cursibus elaborant, quia prudentiae stat ex adverso malitia, et fortitudini incontinentia; et temperantiae crapula, et quidquid modum non habet, obsistit, justitia vero, quia est omnium virgrata concordia, non ex reliquis virtutibus, sed ex se ipsa agnoscitur, quia ipsa est pax et totius unitatis sanctitas, habens in se et totum et singula, nec tamen in singulis tota. Consummatis quae de paradiso, vel fonte, vel fluviis nos dicturos promisimus, ad Adam reverti nos cogit
Abbreviated transcription (Latin):
intesligitur Assirii quippe diri-¬
gentes lingua latina sonant
Uide quam uelocit qui temꝑans ẽ. ꝑ
dirigentium regna elabitur qũa
directa sit temꝑantiȩ uia. eui nicb̾
quod impediat occurrit. Om̃ia
lioent ait apls. s non om̃ia expe¬
dnunt. Om̃ia licent. s ego sub nul¬
lius redigar potestate Temꝑantia
nec ad illicita respicit. s ipsa licita in ne¬
utram partem declinans regia uia in¬
cedit. Hec non tangit spurticias nec
ad aliquam inhonestatem accedit.
indignatur ad uoluptatis mentionẽ.
nauseat ad olfactum kes on querit
tenebrosas crepidines i ad impudica
cubilia. nec theatrahes fornices ad
turpia ppetranda. Iutra. se se colligit
uictrix ipsius & legitima domina¬
tioẽ om̃ibꝰ suis imꝑat affectionibꝰ
Omĩa in se fra conspicit nec ultra ra¬
tionabiles metas etiam indulta
transire ꝑmitut Quarto loco eu¬
frates ponitur. qui fecundus uel
fructificans int̾pretatur. Ipse ẽ
quem axem eo quod foueat & au¬

Expanded text:
intelligitur. Assyrii quippe diriintelligitur. Assyrii quippe dirigentes lingua Latina sonant. Vide quam velociter qui temperans est per dirigentium regna clabitur, quam directa sit temperantiae via, cui nihil quod impediat occurrit. Omnia licent, ait Apostolus, sed non omnia expediunt. Omnia licent; sed ego sub nullius redigar potestate . Temperantia nec ad illici a, nec ad licita respicit; sed et per ipsa licita in neutram partem declinans regia via incedit. Haec nec tangit spurcitias, nec ad aliquam inhonestatem accedit, indignatur ad voluptatis mentionem, nauseat ad olfactum. Non quaerit tenebrosas crepidines ad impudica cubilia, nec theatrales fornices ad turpia perpetranda. Intra sese colligit, victrix sui ipsius et legitima dominatione, omnibus suis imperat affectionibus. Omnia infra se conspicit, nec ultra rationabiles metas etiam indulta transire permittit. Quarto loco Euphrates ponitur qui fecundus vel fructificans interpretatur. Ipse est quem Auxen, eo quod foveat et au
Abbreviated transcription (Latin):
dos. sacerdos Dauid concedat. u¬
trum continuerit & mundus sit
diligent̾ inquirit Aruerat tor¬
rens fortitudinis. iam desiccatis
plebis ifrahelitice fetibus cũ thu¬
rificantes beelphegoi. & idolis initian¬
tes madianitarum amplexibꝰ capti¬
uas animas fu̾iniserunt. p̾uaricati¬
onis apostasiam ꝓp̾no turpitudinis
p̾tendentes Nec defuit reli forti¬
sacerdote. qui illius impudentie ul¬
tor. adultm̃ simul. cum scorto it
ipsis natibus pugione in menso.
ꝑ illius fedi commertii fabricam
una imp̃ssione transfodit Et il¬
ad canalia sua gion reuersus non ẽ
ĩdignatus nec abiurauit benefici
recollegit sparsum exercitum. &
de infirmis sanitati restitutis.
rursum multifariam celebrauit
iuctoriam. Tertus fluuus est
tygris qui uadit contra assirioᷤ
& significat temꝑantiam quȩ
resistit libidini multum pruden¬
tie consiliis aduersanti ⁊ygris
quippe uelox int̾pretatur In
quo ipsius temꝑantiȩ a lacritas

Expanded text:
dos sacerdos David concedat, udos sacerdos David concedat, utrum continuerit, et mundus sit diligenter inquirit . Aruerat torrens fortitudinis, jam desiccatis plebis Israeliticae faecibus, cum thurificantes Beelphegor et idolis initiantes Madianitarum amplexibus captivas animas submiserunt, praevaricationis apostasiam pro pretio turpitudinis praetendentes. Nec defuit zeli fortisacerdote, qui illius impudentiae ultor adulterum simul cum scorto in ipsis natibus, pugione immerso per illius foedi commercii fabricam una impressione transfodit . Et ilad canales suos Gehon reversus non est indignatus, nec abjuravit beneficiurecollegit exercitum, et de infirmis sanitati restitutis rursum multifariam celebravit victoriam. Tertius fluvius est Tygris qui vadit contra Assyrios, et significat temperantiam quae resistit libidini multum prudentiae consiliis adversanti. Tygris quippe velox interpretatur, in quo ipsius temperantiae alacritas
Abbreviated transcription (Latin):
titudine erat ad renes stringendos. & ut
castitas quasi quidam hyatus t̾rȩ. om̃s
absorberet corꝑis passiones & intra se
omnen carnis petulantiam sepeliret
Hȩc castitatis uirtus in qua sumina
fortitudine & totis opus ẽ uiribꝰ per
ethiopiam quȩ ulitatem significat
fluit quia & ulissime carnis nr̃ȩ
extinguit incendium. & lauans
sordes turpitudinũ resumpta uir¬
tute ad integritatem reuocat in¬
quinatum. Quam nigra ẽ. & passi¬
onum exusta ardoribꝰ pellis peccan¬
tium. quam ulis caro: quȩ se fedi¬
tatis facit mancipati. & om̃rum
inmundiciarũ sentinam Qũa ui¬
lis facta es iterans uias tuas. ħ ad
obscenitatem cui se impudentes
ꝑstituunt. & animam quȩ caĩ tẽ¬
plũ erat contumeliose sp̃u scõ re¬
pulso fetoris ꝓstibulum. immo ip¬
sius sathanȩ lupanar constituut
Hȩc forntudo eoꝵ ẽ. qui ad inmo¬
landum agnum de plis segregan¬
tur. qui antequa legem accipiant
in sina. de continentia instruunt᷑
Antequam ꝓpositionis panes eden¬

Expanded text:
titudine ad renes stringendos, ut castitas, quasi quidam hiatus terrae, omnes absorberet corporis passiones, et intra se omnem carnis petulantiam sepeliret. Haec castitatis virtus in qua summa fortitudine et totis opus viribus est, per Aethiopiam quae vilitatem significat, fluit, quia vilissimae carnis nostrae exstinguit incendium, et lavans sordes turpitudinum resumpta virtute ad integritatem revocat inquinatum. Quam nigra est passionum exusta ardoribus pellis peccantium! quam vilis caro quae se foeditatis facit mancipium, et omnium immunditiarum sentinam! Quam vilis facta es iterans vias tuas, hoc aobscenitatem, cui se impudenter prostituunt, et animam, quae Dei templum erat, contumeliose Spiritu sancto repulso, foetoris prostibulum, imo ipsius Satanae lupanar constituunt. Haec fortitudo eorum est, qui ad immolandum agnum de populis segregantur, qui antequam legem in Sina accipiant, de continentia instruuntur . Antequam propositionis panes eden
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ quem facta erant. & alia quioã scdm̃
hanc. alia uͦ scdm̃ aliam causã salutis¬
& incorrupnbilitatis poculũ fuo ꝓpina¬
rent dño & cultoriͦ Qͦo si salomon
ab ysopo qui nascitur in maceria. usq
ad cedrũ libani disputauit. & tot
phisici ĩ quisitores naturȩ ꝑ comec¬
turas uel exꝑientias assequi potuert̃
tam ꝓfunde rei doctͥnam. non qui d
adam qui fuit dĩ. ħ potuit ignora¬
re. cui ex imagine dĩ & similituda¬
ne ħͣ erat gr̃ã. ut om̃is creaturȩ sͥ
subdite intelligẽt rationem. noũ

Expanded text:
propter quem facta erant et alia quidem secundum propter quem facta erant et alia quidem secundum hanc, alia vero secundum aliam causam salutis incorruptibilitatis poculum suo propinarent Domino et cultori. Quod si Salomon ab hyssopo quae nascitur in maceria, usque ad cedrum Libani disputavit, et tot physici inquisitores naturae per conjecturas vel experientias assequi potuerunt tam profundae rei doctrinam, nunquid Adam qui fuit Dei, hoc potuit ignorare, cui ex imagine Dei et similitudine haec erat gratia, ut omnis creaturae sibi subditae intelligeret rationem? No
Abbreviated transcription (Latin):
mimus & liquorem In gẽmis quidem
sapore sensuum nr̃or& consuetudinem
excedunt. quis dubitet singularem
in eẽ grãm ad diu̾sarũ causarũ reme¬
dia. ut lignum uite senectutis mor¬
bum cohibeat. & lignum temꝑantie
ingluuiei ardorem extinguat Ita &
lignum castitatis ibi ꝓculdubio erat
cuiꝰ esus ita poterat temꝑare natirã
Ut non magis genitales corꝑis partes
mouerent᷑ ad copulam qu̾a reliqua
menbra. quȩ singula sine aliquo ti¬
tillationis pruritu. ordinatis accessio¬
nibus sua ꝑagunt instituta Hoc
etiam in huiꝰ mundi languore. iam
senescentibꝰ & arescentibꝰ causarum
effectibꝰ camphora satis efficacit̾ ag̃.
& sepe olfacta uel hausta desiccat
recepracula sꝑmatum. & illius negotii in¬
strumenta congelata. corrugat. Hoc
multa semina radicesq iam fere effec¬
teq efficiunt. Quantomagis uirente
mundo & in ꝑadiso cum om̃ia pͥmiti¬
ui fucci nouitate. & puritate ferue

Expanded text:
mimus et liquorem. Et in gemmis quidem mimus et liquorem. Et in gemmis quidem ae odore et sapore sensuum nostrorum consuetudinem excedunt, quis dubitet singularem inesse gratiam an diversarum causarum remedia, ut et lignum vitae senectutis morbum cohibeat, et lignum temperantiae ingluviei ardorem exstinguat, ita et lignum castitatis ibi procul dubio erat, cujus ejus ita poterat temperare naturam, ut non magis genitales corporis partes moverentur ad copulam, quam reliqua membra: quae singula sine aliquo titillationis pruritu ordinatis accessionibus sua peragunt instituta. Hoc etiam in ejusmodi languore jam senescentibus et arescentibus causarum effectibus camphora satis efficaciter agitur, et saepe olfacta vel hausta desiccat receptacula spermatum, et illius negotii instrumenta congelata corrugat. Hoc multa semina radicesque jam fere effetae efficiunt. Quanto magis virente mundo, et in paradiso, cum omnia primitivi succi novitate et puritate ferver
Abbreviated transcription (Latin):
tus in uirginitatis suȩ integritate
ꝑseuerantia habebant lampades ao¬
censas. Sine aliqua curiositatis amur¬
ca. puro obsequio uenienti sponso. cũ
luminibꝰ om̃iũ sensuũ occurrebant
agmina insopita. De lignis illis q̃
in illo hocto plantauerat dĩ. p̾terque
diximus multa iam spiritalit̾ restat᷑.
intelligenda ouia ex quadã uicinia
sio sibi ex ꝓximo bona corporalia. &
spĩalia iungebantur. ut fere uniren
necesso ẽ ad aptari¬
uo tantu de om̃ibꝰ lignis ꝑadisi ge¬
eseos lib̾ cõmemorat lignum uite
& lignum scientiȩ boni & mali.
cum multa alia in illa silua densissima.
non dubiũ sit fuisse. quia & lignũ sapi¬
entiȩ legimis & aliis quoq arboribꝰ no¬
mina uirtitũ. scdm̃ suas efficientias
minime defusse nullomͦ ambigimꝰ nec nos
mat̾ialem plantã illiꝰ ꝑadisi corꝑalis eradica re
p̾sumimus. s sꝑialem fructũ inusibili
colonia metimꝰ & de oliuis & fruct᷑u su¬

Expanded text:
tus, in virginitatis suae integritate tus, in virginitatis suae integritate perseverantia, habebant lampades accensas, sine aliqua curiositatis amurca, et puro obsequio, venienti Sponso cum luminibus omnium sensuum occurrebant agmina insopita. De lignis illis quae in illo horto plantaverat Deus praeter ea quae diximus, multa jam spiritualiter restant intelligenda; quia ex quadam vicinia sic sibi e proximo bona corporalia et spiritualia jungebantur, ut fere unirentnecesse est adaptariDuo tamen de omnibus lignis paradisi Geneseos liber commemorat, lignum vitae et lignum scientiae boni et mali: cum multa alia in illa silva densissima non dubium sit fuisse, quia et lignum sapientiae legimus, et aliis quoque arboribus nomina virtutum secundum suas efficientias minime defuisse nullo modo ambigimus. Nec nos materialem plantam illius paradisi corporalis eradicare praesumimus, sed spiritalem fructum in visibili colonia metimur, et de olivis fructum su
Abbreviated transcription (Latin):
transiebat Intra p̾ceptũ se contines
& formã om̃iũ a creatore discretã.
certis regulis intra metas p̃fixas. motꝰ
uoluntarios cohibebat. & quiescebat
habundans irrationabili sufficientia:
non tabescebat. estuans in intemꝑantia
intmita. Om̃is quippe usus intemꝑans feda
ẽ. & turpis abusio. & miserũ facit quecũq
non impletur. & certis non utitur ponde¬
ribus & mensuris & numĩs quarũcũq
rerum exꝑientia. Idõq effreni & disso¬
luto animo appetitus & usus uoluptatũ
irruit intorm̃tum. qr uehem̃tia & inglu¬
uies temꝑantiȩ suppositis stipuł ñ sedat᷑
s irritatur. Non fic ante p̃uaricati¬
onem homo corporalibꝰ illis utebatur
oelitiis. ut se uagabuitoiis mergeret¬
S: honesto & modesto accessu delibans
uniũsa. p̃positure rationabilis hono¬
rabat dignitatem. & dominabat᷑
affectibꝰ suis mod̾atione discreta: non
opp̃ssione ⁊ẏrannica. In his quȩ ex

Expanded text:
transiliebat, intra praeceptum se continens; transiliebat, intra praeceptum se continens; et formam omnium a Creatore descriptam certis regulis, intra metas praefixas motus voluntarius cohibebat, et quiescebat et abundans in rationabili sufficientia non tabescebat aestuans in intemperantia infinita. Omnis quippe usus intemperans foeda est et turpis abusio, et miserum facit quaecunque non impletur, et certis non utitur ponderibus, et mensuris, et numeris quantumque rerum experientia. Ideoque effreni et dissoluto animo appetitus et usus voluptatum irruit in tormentum, quia vehementia et ingluvies intemperantiae suppositis stipulis non sedatur, sed irritatur. Non sic ante praevaricationem homo corporalibus illis utebatur deliciis, ut se vagabundus mergeretsed honesto et modesto accessu deliberans universa, praepositurae rationabilis honorabat dignitatem, et dominabatur affectibus suis moderatione discreta, non oppressione tyrannica. In his quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
puncti reuertebatur armoniã E istu¬
la & sambuca. & cetã naturam imitan¬
tia organa quȩ satis oblectant huiꝰ
temꝑis auditores. tantũ illiꝰ monocor¬
di. uiuis & claris uocibꝰ differunt qͣn¬
tũ quicquid aliunde sũptũ ẽ. diser e pat
ab exemplari. Omino minor ẽ. grã in
faucis follibꝰ & compactis calamis fi¬
ue intestudinibꝰ concauis. quȩ hui¬
manum instaurauit ingeniũ eua
in illis unus instrum̃tis q̃ artifex
m̃sam ꝓthoplasti excubabant tibici¬
nes. tales cytharistas habebat illa
originalis antiquitas. & tñ corporał
ħ erat consolatio non p̾destinata fe-¬
licitas. In ꝑadiso nec nimꝰ erat. nec
histͥo: alludebant sibi cuncta fimpli¬
cit̾. nec deceptoriis illusionibꝰ summ¬
latio ꝑsonarũ scenas comicas expͥme¬
bat Non emolliebat ad lasciuiam
dissolutas animas. sensualitas saci¬
ata neq extra ordinariis pruritibꝰ
carnalis affectus t̾minos legitimo ᷤᷤ

Expanded text:
puncti revertebant harmoniam. Fistupuncti revertebant harmoniam. Fistula et sambuca et caetera naturam imitantia organa, quae satis oblectant hujus temporis auditores, tantum ab illius monochordi vivis et claris vocibus differunt, quantum quidquid aliunde scriptum est discrepat ab exemplari. Omnino minor est gratia in raucis follibus et compactis calamis, sive in testudinibus concavis quae humanum instauravit ingenium, quam in illis vivis instrumentis quae artifex mensam protoplasti excubabant tibicines, tales citharistas habet illa originalis antiquitas, et tamen corporalis haec erat consolatio, non praedestinata felicitas. In paradiso nec mimus erat, nec histrio. Alludebant sibi cuncta simpliciter, nec deceptoriis illusionibus simulatio personarum scenas comicas exprimebat. Non emolliebat ad lasciviam dissolutas animas sensualitas sauciata, neque extraordinarius pruritus carnalis affectus legitimos terminos
Abbreviated transcription (Latin):
uirginibꝰ sensibus quibꝰ pura utebat᷑
natura. om̃ino conquadrari ñ possũt̃.
& omñe huiꝰ corruptionis exꝑientiam
illius iocunditatis purissime ub̃tas ex¬
uberat. Et ne auditui desit quȩ
demulceat melodia. suꝑne in ramis ce¬
drorũ uel aliarũ arborũ. fenix uiuax
psallebat. & spitacus. & multiplici conti¬
nentiũ auium sono uno erat conso¬
nantia. quoꝵ hilaris unu̾sitas lauda¬
bat scdm̃ modũ suũ auctorem fuũ in
uoce exultationis. uibilas creatori. blan¬
diens homini. mouens ad mulcendũ.
eas naturalia organa. & originalis mu¬
fice adeo condita ĩstrum̃ta. Gemitus
bant Aliȩ singule uolucres. de sta¬
tu p̾sentis uel futurȩ ecclẽ p̾cinebant.
quasi quedam oracula uel gaudiũ.
uel affectum quelibet in fuȩ naturȩ
tͥste. nichil lugubre ibi erat. ubi ñ
fistulas. cir cũflexiones iubilorũ implerent᷑
ascensiones & descensiones uocũ comie¬
nientibꝰ in unũ differentiis. ad unius

Expanded text:
virginibus sensibus quibus pura utebatur virginibus sensibus quibus pura utebatur natura, omnino conquadrari non possunt; et omnem hujus corruptionis experientiam illius jucunditatis purissimae ubertas exsuperat; et ne auditui desit, quae demulceat, melodia, superne in ramis cedrorum vel aliarum arborum phoenix vivax psallebat, et psittacus, et multiplici concinentium avium sono una erat consonantia: quorum hilaris universitas laudabat secundum modum suum auctorem suum, in voce exsultationis jubilans Creatori, blandiens homini, movens ad mulcendum eum naturalia organa, et originalis musicae a Deo condita instrumenta. Gemitus bant. Aliae singulae volucres de statu praesentis vel futurae Ecclesiae praecinebant quasi quaedam oracula; vel gaudium vel affectum quemlibet in suae naturae triste, nihil lugubre ibi erat, ubi non fistulas circumflexiones jubilorum impellerentur, ascensiones et descensiones vocum convenientibus in unum differentiis ad unius
Abbreviated transcription (Latin):
ceruicem uel humeros suspensĩo
aggrauaret ⁊ undebant se humi
ꝓ tapetibus strata aneto & croco
odorata cubilia. nec in ordax cenomia
nudis artubꝰ asfidebat. quod gemis
si ibi erat inerme erat nec terebran¬
tibꝰ spiculis quietis illiꝰ delitias iN¬
festabat Et quidem in illis mini¬
mis contemptibilibꝰ & uolatilibꝰ post
peccatum miranda acris efficientiȩ
importunitas. guȩ fere inuiabili
&̾ om̃ino fragili stimulo etiã den¬
sissimas pelles arm̃toꝵ penetrat¬
& quasi admota spongia uulnĩ
qͥo quia intus ẽ humorũ uł sangui¬
nis ebibit. & lexhaurit. Ante peccatũ qͥ dem
quia culpa non erat nec pęna. nec potãt
aliqua eẽ molestia ab infi̾oribꝰ ubi suꝑiori
suo purũ exhibebat famulatum rõnis
humanȩ humilis obedientia Uiderer
excedẽ si non describerem uoluptatem
s: quic quid pot̾ dici minus ẽ ab illis
delitus. quippe deliri & fatui sensus.
et peccati labe infecti. integris illis &

Expanded text:
cervicem vel humeros suspensio cervicem vel humeros suspensio aggravaret. Fundebant se humi pro tapetibus strata anetho et croco odorata cubilia, nec mordax cynomyia nudis artubus assidebat: quod genus, si ibi erat, inerme erat, nec terebrantibus spiculis quietis illius delicias infestabat. Et quidem in illis minimis contemptilibusque volatilibus post peccatum miranda est adeo acris efficientiae importunitas, quae fere invisibili et omnino fragili stimulo etiam densissimas pelles armentorum penetrans, et, quasi admota spongia vulneri, quidquid intus est humorum vel sanguinis ebibit et exhaurit. Ante peccatum quidem, quia culpa non erat, nec poena poterat aliqua esse molestia ab inferioribus, ubi superiori suo purum exhibebat famulatum rationis humanae humilis obedientia, viderer excedere si non describerem voluptatem; sed quidquid dici potest, minus est ab illis deliciis: quippe deliri et fatui sensus, et labe peccati infecti integris illis et
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑis armonia quęcũq ibi sunt is
augnento fint. & quic quid iuuit
ex natura. & ratione matię pregnan¬
tis parturiat. non dicanis ligna im¬
putbilia poma incorruptibilia & effĩ¬
cacissimos illorũ sapoꝵ̃ uel odorum
effectus ad implendos. usq ad suffici¬
entiam om̃s uel gustuũ. uel olfactuũ.
uel aspectuum appetitus: Quid d̃¬
erat illi mense. illi fingulari conuiuo
ubi & oculus pulchritudine & gustus
dulcedine. & olfactus condito spiramine
implebatur Aderat quoq ad̃ delitiarũ
cumulũ fons ille ex uicinis. & intra se¬
natis graminibꝰ saporis grati & refrige¬
randi. & humectandi calorem intͥnse¬
cum habens effectum. Temꝑabat &
ꝑ quosdam riuulos defluebat irrigans
euasi altm̃ ꝑadisum & fecundans in
suo gnẽ menbra singula ꝓpͥis offĩciis
distͥbuta Cingebant labia fontis
ia cinctiui & smaragoini flores &
cruste purpuree. sedes aptabant
intumescentibꝰ glebis ne recũbentiũ

Expanded text:
temporis harmonia quaecunque ibi sunt, in temporis harmonia quaecunque ibi sunt, in augmento sint; et quidquid vivit, ex natura et ratione materiae praegnantis parturiat, non dicamus ligna imputribilia, poma incorruptibilia, et efficacissimos illorum saporum vel odorum effectus, adimplendos usque ad sufficientiam omnes vel gustuum vel olfactuum, vel aspectuum appetitus. Quid deerat illi mensae, illi singulari convivio ubi et oculus pulchritudine, et gustus dulcedine, et olfactus condito spiramine implebatur? Aderat quoque ad deliciarum cumulum fons ille ex vicinis et intra senatis graminibus saporis grati refrigerandi et humectandi calorem intrinsecum habens effectum. Temperabat s quasi per quosdam tumulos defluebat, irrigans quasi alterum paradisum, et fecundans in genere suo membra singula propriis officiis distributa. Cingebant labia fontis hyacinthini et smaragdini flores, et crustae purpureae sedes aptabant intumescentibus glebis, ne recumbentium
Abbreviated transcription (Latin):
extra. nichil intra. ea ꝗ̃ oculis & manibus
erant. ambire poterat concupiscentia. totũ
etat in ꝓnitu quiod pꝰtulabat. non dico ne¬
cesfitas s uoluptas Nec erat illa uolup¬
tas. aligua passione desidii inflãmata. ñ
erat ardor lasciuentis petulantiȩ. s erat
in exubanti copia. timꝑans sufficientia &
satietas quietissima. Alia quidem erat
arborum glã. alia fructuũ. nec erat ibi
euic guã mutile. nichil suꝑfluũ. ubi &
stipes pinguedinem. & frondes umbram
& poma pabulum porrigebant. Gumini
langoribꝰ umbra ardoribꝰ cibus defectibꝰ
occurrebat Erat quidẽ extra & ultͣ
exꝑientiam nram̃ ille dulcedines. s nos
ex consuetis in exꝑta metimur. Uidi ego
ligna quoꝵ folia uel fructus. brumã
non urit. & in cytro uel pimi quinti uł
sexii anni poma in marcessibilia ꝑseue¬
rant. Quare non ibi ubi nec horror
hiemis neq ulla intemꝑies. ingredit᷑
s continua uĩs fixa ẽ. nouitas cũ ex ipsiꝰ

Expanded text:
extra, nihil ultra ea quae prae oculis et manibus extra, nihil ultra ea quae prae oculis et manibus erant, ambire poterat concupiscentia. Totum erat in promptu quod postulabat, non dico necessitas, sed voluptas. Nec erat ulla voluptas aliqua passione desiderii inflammata, nec erat ardor lascivientis petulantiae: sed erat in exuberanti copia temperans sufficientia et satietas quietissima. Alia quidem erat arborum gloria, alia fructuum; nec erat ibi quidquam inutile, nihil superfluum, ubi et stipes pinguedinem, et frondes umbram, et poma pabulum porrigebant. Gummi languoribus, umbra ardoribus, cibus defectibus occurrebat. Erant quidem extra, non ultra experientiam nostram illae dulcedines; sed nos ex consuetis inexperta metimur. Vidi ego ligna quorum folia vel fructus bruma non urit, et in citro vel pinu quinti vel sexti anni poma immarcescibilia perseverant. Quare ergo ibi, ubi neque horror hiemis, neque ulla intempories ingreditur, sed continua veris fixa est novitas cum ex ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
rass imꝑio. & custodis et quoa fuerat im¬
ꝑatum. soli daretur cito quoa adhuc erat
impendulo. & ab hac corporalis ꝑadisiis.¬
delitiarũ amenitate eueheretur in illã
sꝑitalem tranquillitatem. cuiꝰ pax suꝑat
omnem intellectũ. De cuiꝰ ꝑadisi beati¬
tudine nos aligua scdm̃ sensus nr̃i angꝰ¬
tias. & mensuram donation sp̃ualibꝰ spũ¬
alia comꝑantes in sequentibꝰ ꝑstringemꝰ.¬
sicut de corporali ꝑadiso. sensibilia sen¬
sibilibꝰ conferentes & secus soctorũ limi¬
tem incedentes loqui ꝓposuimꝰ Et d̾
odoribꝰ quidem horti illiꝰ aligua dicta
fint alia uͦ quȩ ad religuos sensus ꝑtinẽt
disserenda suꝑ sunt Erant ibi ligna
fructifera. quȩ gustui & aspectui deser¬
urent. pulchra ad uisum. ad olfac¬
tum grata. ad om̃e delectam̃tũ sua¬
S inglã sedm̃ gius fuũ ꝓpͥis efficientiis manci¬
pata non tantũ ad satiandum appentum
mane naturȩ integrum statum Nichil

Expanded text:
rasset imperio et custodisset quod fuerat imrasset imperio et custodisset quod fuerat imperatum, solidaretur cito quod adhuc erat in pendulo, et ab hac corporalis paradisi amoenitate deliciarum veheretur in illam spiritualem tranquillitatem, cujus pax omnem superat intellectum . De cujus paradisi beatitudine, nos aliqua secundum sensus nostri angustias et mensuram donationis, spalia comparantes in sequentibus perstringemus: nunc de corporali paradiso sensibilibus sensibilia conferentes, et secus doctorum limitem incedentes loqui proposuimus. Et de odoribus quidem horti illius aliqua dicta sunt; alia vero quae ad reliquos sensus pertinent, differenda supersunt. Erant ibi ligna fructifera quae gustui et aspectui deservirent, pulchra ad visum, ad olfactum grata, ad omne delectamentum suaSingula secundum genus suum propriis efficientiis mancipata, non tam ad satiandum carnis apmanae naturae integrum statum. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
delitiosa cultura. aut elucidans aligͥo
aut obumbrans aut aligua claustra
uel diu̾soria animalibꝰ aptans. ne pas¬
sim aberrantia. ea maxime loca qͥbꝰ
reuerentiam pigm̃toꝵ dignitas exige¬
bat. in confidãtis passibꝰ conculcarent
Hȩc atq alia huiusmodi fine tedio. sine mo¬
lestia potãt homo cultor diligens oꝑari. quȩ
etiam exhilarationi esꝰ maxime cooꝑantia de¬
licatam oꝑam delectabant. Custodiebat
autem non timens ne aliquia sibi raꝑetur¬
extrinsecus. s sͥ a dõ cõmendata & subiecta
gauaens in obedientia uniu̾soꝵ. postĩtati
successure ꝓuidus conseruabat. Sibi etiam
ipsi conseruabat. ne aliguid amitteret
iꝑ quod inde mẽretur expelli Atq utinã
cͥca animȩ fuȩ plantaria & uirtutũ ge¬
nimina ea qua oportuit diligentia
iugilass: oꝑans utilia & conseruans.
discens ex infĩorũ obeoientia quantam crea-¬
tori fubiectionem deberet. In cuiꝰ si ꝑseue¬

Expanded text:
deliciosa cultura aut elucidans aliquid, deliciosa cultura aut elucidans aliquid, aut obumbrans, aut aliqua claustra vel diversoria animalibus aptans, ne passim aberrantia ea maxime loca quibus reverentiam pigmentorum dignitas exigebat inconsideratis passibus conculcarent. Haec atque alia hujusmodi sine taedio, sine molestia, poterat homo cultor diligens operari: quae etiam exhilarationi ejus maximae cooperantia delicatam operam delectabant. Custodiebat autem intrinsecus, non timens ne aliquid sibi raperetur, sed sibi a Deo commendata et subjecta, gaudens in obedientia universorum posteritati successurae providus conservabat, sibi etiam ipsi conservabat, ne aliquid admitteret propter quod inde mereretur expelli. Atque utinam circa animae suae plantaria, et virtutum gramina, ea qua oportuit diligentia, vigilasset, operans utilia et conservans, discens ex inferiorum obedientia quantam Creatori subjectionem deberet! In cujus si perseve