comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Noli gͦ in quit erubescere testi¬
moniũ domini nr̃i. neꝙ me uine¬
tum eius. s collabora euangłio se¬
cundum uirtutẽ dei. saluos nos
facientis. & uocantis uocatione sua
positum & gr̃am que data est nobis
in xp̃o iħu ante scła et̾na. manifesta¬
pectantes urquit illam beatam spẽ.
& manifestationẽ głe magni dei. et
met ip̃m ꝓ nobis. ut nos redimeret
ab omni iniquitate: & mundaret noᷤ
sibi ppłm abundantem emulatorem
bonorum oꝑum. Et alio loco. Cũ autẽ
benignitas & humanitas illuxit sal¬
uatoris cłi nr̃i. ñ ex oꝑib iustitie que
nos fecimus. s scłm suam misccłiã
saluos nos fecit. ꝑ lauacrum regene

Expanded text:
noli ergo, inquit, erubescere testimonium domini nostri neque me uinctum eius, sed conlabora euangelio secundum uirtutem dei saluos nos facientis et uocantis uocatione sua positum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestaspectantes, inquit, illam beatam spem et manifestationem gloriae magni Dei, et met ipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate et mundaret nos sibi populum abundantem, aemulatorem bonorum operum. et alio loco: cum autem benignitas et humanitas inluxit saluatoris dei nostri, non ex operibus iustitiae, quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit per la
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantes dei iustitiam. & suã
iustitiam uobentes constituere
iustitie dei non erant sub iecti.
In epła ad romanos: iustitia in¬
quit dei mom̃s qui credunt.
Non enim est cdistinctio. Omnes
enim peccauert. & egent gła dei.
iustificati gratis ꝑ gr̃am ipsuis per
redemptionem que est in xp̃o iħu:¬
quem ꝓposuit deus ꝓpitiatorium
ꝑfidem᷑ in sanguine ipsuis. ad osten¬
sionem iustitie euis. ꝓpt̾ ꝓpositum
p̃cedentium peccatorum indei pati¬
entiam. ad ostendendam iustitiã
iꝑsius in hoc tempore: ut sit iurstuꝰ
& iustificans eum qui est ex fide
iħu. Item alio loco. Ei qui oꝑatur
uistificat impium. de putatur fide¬
euis ad iustitiam: sicut & dauid
dicit beatitudinem hominis.

Expanded text:
ignorantes Dei justitiam, et ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non erant subjecti . In Epistola ad Romanos: Justitia, inquit, Dei in omnes qui credunt: non enim est distinctio. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei: justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in tiatorium per fidem in sanguine ipsius ad ostensionem iustitiae eius propter propositum praecedentium peccatorum in dei patientia, ad ostendendam iustitiam ipsius in hoc tempore, ut sit iustus et iustificans eum, qui ex fide est Iesu. item alio loco: ei qui operatur, iustificat impium, deputatur fides ad iustitiam. sicut et Dauid dicit beatitudinem homi
Abbreviated transcription (Latin):
hominum accipimus. testimonum
dei maiꝰ ẽ: quia hoc est testimonium
dei. Qui crediderit infilium dei: habꝵ
testimonium dei in semet ipso. Qui ñ
crediderit deo. mendacẽ facit eum: qr ñ
credidit intestimoniũ. qd̃ testificatus
est de filio suo. Et hoc testimonium est.
quia uitam et̾nam dedlit nobis deus:
& hec uita in filio eius est. Qui habo
filium habet uitam: qui ñ habet
filium uitam ñ habet. Non so¬
lum igitur regnum celorum s
nec uitam paruuli habebunt.
si filium ñ habebunt: quem nͥ
ꝑ baptismum eus habere non
possunt. Item alio loco. In hoc
inquit mantfestatus est filius
dei: ut soluat oꝑa diaboli. Nõ
gͦ ꝑtinebunt pariuili ad grãm
manifestationis filii dei: si non
in eis soluat oꝑa cdiaboli. Iam ñc
attende inhanc rem pauli apłi
testimonia. tanto utiq plura
quanto plures epłas scripsit :¬
& quanto diligentius curauit
cõmendare gr̃am dei. ad uersus¬
eos qui oꝑibus głabantur. atq

Expanded text:
hominum accipimus, testimonium hominum accipimus, testimonium dei maius est, quia hoc est testimonium dei. qui crediderit in filium dei, habet testimonium in semet ipso. qui non crediderit deo, mendacem facit eum, quia non credidit in testimonium, quod testificatus est de filio suo. et hoc est testimonium, quia uitam aeternam dedit nobis deus, et haec uita in filio eius est. qui habet filium, habet uitam; qui non habet filium, non uitam habet. non solum igitur regnum caelorum, sed nec uitam paruuli habebunt, si filium non habebunt, quem nisi per baptismum eius habere non possunt. item alio loco: in hoc, inquit, manifestatus est filius dei, ut soluat opera diaboli. non ergo pertinebunt paruuli ad gratiam manifestationis filii dei, si non in eis soluet opera diaboli. Iam nunc adtende in hanc rem Pauli apostoli testimonia tanto utique plura, quanto plures epistolas scripsit et quanto diligentius curauit coeos qui operibus gloriabantur, atque
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i quem ignorabatis. in quem mo¬
Do ñ uidentes ereditis. quem cum iu¬
deritis exultabitis gaudio in enarra¬
bili: & honorato gaudio ꝑcipienteᷤ
testam̃tum fidei. salutem animarũ
ur̃arum. Item alio loco. Nos autem¬
inquit genus electum. regale sacer¬
dotium. gens sc̃a. popłs in adoptio¬
ne: ut uirtutes enuntietis euis. qui
inuistis: ut nos ad ducat ad deũ.
Item cum cõmemorass marcha noe
octo homines saluos factoᷤ: sic & uos
inquit simili forma baptisia saluos
facit. Ab hac gͦ salute & lumine alie¬
ni sunt pariuili. & inꝑditione ac
tenebris remanebunt. nisi ꝑ ad op¬
tionem popło dei fuerint sotiati:
ut eos adducat ad deum. Ex epła etiã
iohannis hec mͥ occurrerunt: que
hiuc questioni necessaria iusa sunt.
Quod si mlumine inquit ambulaue¬
rimus sicut & ipse est inlumine. sotieta¬
tem habemaus iniucem: & sanguis ihu
filii eius purgabit nos ab omni delicto.
Item alio loco. Si testimonium inquit

Expanded text:
Christi, quem ignorabatis, in quem moChristi, quem ignorabatis, in quem modo non uidentes creditis, quem cum uideritis exultabitis gaudio inenarrabili et honorato gaudio percipientes testamentum fidei, salutem animarum uestrarum. item alio loco: uos auteminquit, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus in adoptione, ut uirtutes enuntietis eius qui uiniustis, ut nos adducat ad deum. item cum commemorasset in arca Noe octo homines saluos factos: sic et uos, inquit, simili forma baptisma saluos facit.fab hac ergo salute et lumine alieni sunt paruuli et in perditione ac tenebris remanebunt, nisi per adoptionem populo dei fuerint sociati tstis, ut eos adducat ad deum. Ex epistola etiam Iohannis haec mihi occurrerunt, quae huic quaestioni necessaria. uisa sunt. quodsi in lumine, inquit, ambulauerimus, sicut et ipse est in lumine. societatem habemus in inuicem et sanguis Iesu filii eius purgabit nos ab omni delicto. item alio loco: si testimonium, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
& qui crediderit & baptizatus fũit
saluus erit. Qui uͦ non crediderit:
condempnabit᷑. Quis autẽ nesciat
credere ẽẽ infantib baptizari. nõ
credere autem non baptizari: Ex
iohannis autem engło quamus
nc̃nulla posuerimus: attende etiam
ista. Ioħes baptista de illo. Ecce agnꝰ
dei: ecce qui tollit peccata mundi.
Et ip̃e de se ipso. Qui deombus
mei sunt uocem meam audiunt.
ꝑibunt. uitam enim et̾nam qmͣ
suis dabit ouib non habebunt.
Item alio loco. Ego sum uia: ueri¬
tas & uita. Nemo uenit ad pa¬
trem: nisi ꝑme. Hanc doctrmã
suscipientes apłi: uide quͣta constantia
declarent. Petrus in sua epła prima.
bñdictus inquit d̃s pater domini
in spem uite eterne. ꝑ resurrectionẽ
iħii xp̃i. in hereditatem immortalem.¬
& in contaminatam florentem. serua¬
tam incelis: uob̃ qui in uirtute dei
conseruamini ꝑfidem in salutem.
paratam palã fieri intempore no¬
iussimo. Et paulopost. Inueniami¬
ni inquit in laudem & honorẽ ih̾u

Expanded text:
 qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit; qui uero non crediderit, condemnabitur. quis autem nesciat credere esse infantibus baptizari, non credere autem non baptizari? ex Iohannis autem euangelio quamuis iam nonnulla posuerimus adtende etiam ista. Iohannes Baptista de illo: cccc agnus dei, ecce qui tollit peccata mundi; et ipse de se ipso: qui de ouibus meis sunt uocem meam audiunt, peribunt; uitam enim aeternam, quam suis dabit ouibus, non habebunt. item alio loco: ego sum uia, ueritas et uita; nemo uenit ad patrem nisi per me. Hanc doctrinam suscipientes apostoli uide quanta contestatione declarent. Petrus in prima epistola: benedictus est. inquit, deus, pater domini in spem uitac aeternae per resurrectionem Iesu Christi, in hereditatem inmortalem et intaminatam, florentem, seruatam in caelis uobis, qui in ueritate dei conuersamini per fidem in salutem paratam palam fieri in tempore nouissimo. et paulo post: inueniamini, inquit, in laudem et honorem Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. in circumcisione xp̃i. consepul¬
ti ei in baptismo: in quo & consurrex¬
istis ꝑfidem oꝑationis dei. qui susci¬
tauit illum amortuis. Et uos cum
eẽtis mortui delictis & p̃putio carnis
ur̃e uiuificauit cum illo donans no¬
bis om̃ia delicta. clelens quod ad u̾oꝰ
nos erat cyrographum decreti. quod
erat contrarium nobis. tollens illud
de mecdio & affigens illud cruci: ex¬
nens se carnem pͥncipatus. & pote¬
states exemplauit. fidutialit̃ triũ¬
phans eos in semet ipso. Et ad tuno¬
theum. Humanus in quit sermo et¬
saluuos facere: quorum pͥmꝰ sũ ego.¬

Expanded text:
epulti ei in baptismo, in quo et conresurrexistis per fidem operationis dei, qui suscitauit illum a mortuis, et uos, cum essetis mortui delictis et praeputio carnis uestrae, uiuificauit cum illo, donans nobis omnia delicta, delens quod aduersus nos erat chirographum decretis, quod erat contrarium nobis, tollens illud de medio et adfigens illud cruci, exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. Et ad Timotheum: humanus, insalvos facere, quorum primus ego
Abbreviated transcription (Latin):
lizauit pacem uobis qui longe
eratis. & pacem his qui ꝓpe: quia
ꝑ ip̃m habemus accessum ambo
inuno sp̃u ad patrem. Item alibi.
Sicut ueritas est insħu deponere noᷤ
scd̾m pͥorem conuersationem uete¬
rem hominem: eum qui corrum¬
pitur scđm concupiscentias decep¬
tionis. Renouamini autem sp̃u m̃¬
tis ur̃e: & indiite nouum homi¬
nem eum qui scđ̃m dm̃ creatus ẽ
inuistitia & sc̃ĩtate ueritatis. Et
alibi. Nolite contristare sp̃m sc̃m
dei: in quo signati estis indiem
redemptionis. Ad colosenses etiam
ita loquitur. Gr̃ãs agens deo patri.
idoneos facienti nos in partem sor¬
tis scõrum inlumine. qui eriꝑuit
nos de potestate tenebͣrum. & fͣnstu¬
ut in regnum filii caritatiꝰ sue: in
quo habemus redemptionem in remiᷤˢ¬
sionem peccatorum. Et alio loco. Et estiˢ
inquit illo repleti. qui est caput
omnis pͥncipatus & potestatis. in qͦ
etiam circumcisi estis circuicisione

Expanded text:
it pacem uobis, qui eratis longe, et pacem his, qui prope, quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu adpatrem. item alibi: sicut est ueritas in Iesu, deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis; renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite noum hominem, eum qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis.et alibi: nolite contristare spiritum sanctum dei, in quo signati estis in diem redemptionis. Ad Colosenses etiam ita loquitur: gratias agentes patri idoneos facienti nos in partem sortis sanctorum in lumine, qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii quo habemus redemptionem in remissione peccatorum . Et alio loco: Et estis, inquit, in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis: in quo etiam circumcisi estis
Abbreviated transcription (Latin):
tes uoluntatem carnis & affectio
lectionem qua ddilexit nos cum eẽmꝰ
mortui peccatis coniuuificauit
nos xp̃o: cuius gr̃a sumus salui
facti. Et paulõpost. Gr̃ã inquit
salui facti estis ꝑfidem. & hoc ñ
ex uobis. s dei donum est: non
ex oꝑib. ne forte quis extollat᷑.
que p̃parauit deus ut in illis am¬
bulemus. Et paulopost. Qui eratiꝰ
inquit in illo tempore sine xp̃o ali¬
enati a societate isrł & ꝑ egrini testa¬
m̃torum. & ꝓmissionis spem non
habentes: & sine deo in hoc mun¬
do. Nunc autem in xp̃o ihu qͥ
aliquando eratis longe: facti estiꝰ

Expanded text:
fectionlectionem, qua dilexit nos et, cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. et paulo post: gratia, inquit, salui facti estis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est, non ex operibus, ne forte quis extollatur. quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus. Et paulo post: Qui eratis, inquit, illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum et promissionis, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo: nunc autem in Christo Jesu, qui aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum. homo quia uerbum caro fac¬
tum est & habitauit innobis: ac ꝑ hoc
distantia diuinitatis & in firmitatis fi¬
luis dei manebat incelo. filius homĩs
ambulabat int̾ra. Per unitatẽ uͦ ꝑsõe
qua utͣqs substantia imus xp̃c est & fi¬
luis dei ambulabat int̾ra. & idem
ipse filus hominis manebat incelo.
fit gͦ credibilior fides: ex incredibilio¬
rib creditis. Si enim diuina substan¬
tia longe distantior. atq in comparabi¬
li diũ̾sitate sublimior. potuit ꝓp̃t nos
ita susciꝑe humanã substantiam. ut
una ꝑ sona fieret. ac sic filus homĩs
qui erat int̾ra ꝑcarnis infirmitatẽ.
idem ipse ẽẽt in celo ꝑ participatam
carm diuinitatem. quanto credibiliͦ
alii homines scĩ & fideles enis. fiunt cũ

Expanded text:
uerbum, homo, quia uerbum caro facuerbum, homo, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. ac per hoc per distantiam diuinitatis et infirmitatis filius dei manebat in caelo, filius hominis ambulabat in terra; per unitatem uero personae, qua utraque substantia unus Christus est, et filius dei ambulabat in terra et idem ipse filius hominis manebat in caelo. fit ergo credibiliorum fides ex incredibilioribus creditis. si enim diuina substantia longe distantior atque incomparabili diucrsitate sublimior potuit propter nos ita suscipere humanam substantiam, ut una persona fieret ac sic filius hominis, qui erat in terra per carnis infirmitatem, idem ipse esset in caelo per participatam carni diuinitatem, quanto credibilius alii homines sancti et fideles eius fiunt cum
Abbreviated transcription (Latin):
descendit de celo. filus hominis qui
est incelo. Sic inquit fiet generatio
sp̃ualis. ut suit celestes homines ex
terrenis. quod ad ipisci ñ poterunt
nͥ membra mea effitiantur: ut ipse
ascendat qui descendit. quia nemo
ascendit nisi qui descendit. Nisi gͦ in
concurrant. ut xp̃c qui descendit ip̃e
ascendat. ñ alud deputans corpus su¬
um id ẽ eccłiam suam qmͣ se ip̃m. qr
de xp̃o & eccł̃ia uerns in telligitur. er̃t
duo in carne una. de qua re ipse dĩx
nino non poterunt: quia nemo ascen¬
dit incelum nͥ qͥ de celo descendit. fi¬
luis hominis qui est incelo. Omͣuis
enim in t̾ra factus sit filius hominis
diuinitatem tñ suam qua incelo
manens descendit ad t̾ram. non indig-¬
nam censuit nomine filii homnis. sic̃
carnem suam dignatus est nomine
filii dei: ne quasi duo xp̃i ista accipi¬
antur unus deus & alter homo. s unꝰ
ate idem deus & homo: deus quia ĩ
pͥncrpio erat uerbum & deus erat

Expanded text:
de caelo descendit, filius hominis, qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. \'sic\',inquit, \'fiet generatio spiritalis, ut sint caelestes homines ex terrenis, quod adipisci non poterunt, nisi membra mea efficiantur, ut ipse ascendat qui descendit, quia nemo ascendit nisi qui descendit\'. nisi ergo in concurrant, ut Christus, qui descendit, ipse ascendat, non aliud deputans corpus suum, id est Ecclesiam suam, quam seipsum quia de Christo et Ecclesia verius intelligitur: Erunt duo in carne una; de qua re ipse dixitnino non poterunt: quia nemo ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. quamuis enim in terra factus sit filius hominis, diuinitatem tamen suam, qua in caelo manens descendit ad terram, non indignam censuit nomine filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine filii dei, ne quasi duo Christi accipiantur, unus deus et alter homo, sed unus atque idem deus et homo: deus, quia in principio erat uerbum et deus erat
Abbreviated transcription (Latin):
lucem: ut ñ arguant᷑ oꝑa euis. Q
autẽ facit ueritatem. uenit adlucẽ
ut manifestentur oꝑa euis. quia in
deo sunt facta. Huc usꝙ adrem est
de qua querimus ꝑtinens totus ser¬
monis ille contertus: deinceps in
alusd narrator abscedit. Cum ergo
nichodemus ea que dicebant᷑ non
intelligeret: quesiuit adño quoi̾
possent ista fieri. Uileamis qͥd añs
adhoc respondeat. Profeto enim
si ad int̾rogata respondere dignabt
quom possunt ista fieri: hoc dicturꝰ
est quomͦ possit fieri regeneratior
sp̃ualis. uenientis hominis exgene¬
ratione carnali. Notata itac pau¬
lulum eins imꝑitia. qui se cet̾is p̃fere
incredulitate rephensa. quod testi¬
moniũ ñ acciꝑent ueritatis. addi¬
dit etiam se t̾rena illis dixisse nec
eos credidisse: querens uł ad mirãs
quomͦ ẽẽnt celestia creditur. Seqͥt᷑
tũ. & respondit quod alii credant
si illi ñ credunt: ad illud qd ur t̃ro¬
gatus est quomͦ possint ista fieri. Ne¬
mo inquit ascendit in celum: nisi qͥ

Expanded text:
n arguantur opera eius; qui autem facit ueritatem, uenit ad lucem, ut manifestentur eius opera, quia in deo sunt facta. huc usque est ad rem, de qua quaerimus, pertinens totus sermo ille contextus; deinceps in aliud narrator abscedit. Cum ergo Nicodemus quae dicebantur non intellegeret, quaesiuit a domino, quomodo possent ista fieri. uideamus quid dominus ad hoc respondeat. profecto enim si ad interrogata respondere dignabitur: \'quomodo possunt ista fieri?\', hoc dicturus est, quomodo possint fieri regeneratio spiritalis uenientes homines ex generatione carnali. notata itaque paululum eius inperitia, qui se ceteris de magincredulitate reprehensa, quod testimonium non acciperent ueritatis, addidit etiam se illis terrena dixisse nec eos credidisse, quaerens uel ammirans, quomodo essent caelestia credituri. sequitur tamen et respondet, quod alii credant, si illi non credunt, ad illud quod interrogatus est, quomodo possint ista fieri: nemo, inquit, ascendit in caelum, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nobis peccatum fecit: ut nos simꝰ
iustitia dei in ipso. Eoopantes aũ
& rogamus: ne inuacuum gr̃am
dei recipiatis. Dicit enim. Tempore
acceptabili exaudiui te: & indie sa¬
lutis ad iuiui te. Ecce nunc tempu
acceptabile: ecce nunc dies saiutis.
Ad hanc reconciliationẽ & salutẽ
si ñ ꝑtinent paruuli. quis eos q̃rit
ad baptismum xp̃i: Si autem ꝑ¬
tinent. inter homines mortui st̃
ꝓ quib ille mortus est: nec ab eo
reconeiliari & saluari possunt. nͥ
dimissa non reputet delicta eorum.
Item ad galathas. Grã nob̃ & par
adeo patre & domino ihu xp̃o. qui
dedit semetip̃m ꝓ peccatis nr̃is: ut
eximeret nos de presenti scło malig¬
no. Et alio loco. Lex tͣnsgressionis
gr̃a posita est : donec ueniret sem̃
cui ꝓ missum est. dispositum ꝑ angłoᷤ
in manu mediatoris. Mediator autẽ
unius non est: deus uͦ unus est. Lex

Expanded text:
pro nobis peccatum fecit, ut nos simus pro nobis peccatum fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cooperantes autem et rogamus, ne in uacuum gratiam dei suscipiatis. dicit enim: tempore aceeptabili exaudiui te et in die salutis adiuui te. ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. ad hanc reconciliationem et salutem si non pertinent paruuli, quis eos quaerit ad baptismum Christi ? si autem pertinent, inter homines mortuos sunt, pro quibus ille mortuus est, nec ab eo reconciliari et saluari possunt, nisi dimissa non reputet delicta eorum. Item ad Galatas: gratia uobis et pax a deo patre et domino Iesu Christo, qui dedit semet ipsum pro peccatis neximeret nos de praesenti saeculo maligno . Et alio loco: Lex transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est, dispositum per Angelos in manu mediatoris. Mediator autem unius non est: Deus vero unus est. Lex
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. Dicant qui possunt homines
nasci non incorpore mortis huius.
ut possint etiam dicere noneis ne¬
legi inquo infirmabatur ꝑ carnẽ.
deus filiũ suum misit in similitu¬
dmẽ carnis peccati: & de peciato dã¬
nauit peccatum incarne. Dicant
qui auclent. oportuisse nasti xp̃m
insimslitudine carnis peccati:. n
nos nati eẽmus incarne peccati.
thios in sccł̃a. Caritas enim xp̃i com¬
pellit nos: iudicantes hoc qm̃ unꝰ ꝓ¬
s ei qui ꝓ ipsis mortuꝰ ẽ xp̃c & resur¬
rexit. Itaꝙ nos a modo neminẽ noui¬
mus scdm carnem: & si noueramus
scłm carnem xp̃m. s nunc iam ñ
conciliauit nos sibi ꝑ xp̃m: & dedit
nobis ministerium reconcilationis.
Quemadmodum: Quia deus erat
in xp̃o mundum reconcilians sibi.
nõ reputans illis delicta eorum: &
ponens in nobis uerbum reconcili¬
ationis. Pro xp̃o gͦ legatione fun¬
gimur tanqm deo exhortante ꝑ
nos: ob secͣmus ꝓ xp̃o reconciliari
deo. Eum qui non nouerat pecc̃m.

Expanded text:
rum. dicant qui possunt hominem nasci nisi in corpore mortis huius, ut possint etiam dicere non ei nelegis, in quo infirmabatur per carnem, deus filium suum misit in similitudine carnis peccati et de peccato damnauit peccatum in carne. dicant qui audent oportuisse nasci Christum in similitudine carnis peccati, nisi nos nati essemus in carne peccati. nthios in secunda: caritas enim Christi conpellit nos iudicantes hoc, qused ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem et, si noueramus secundum carnem Christum, sed nunc iam non conciliauit nos sibi per Christum et dedit nobis ministerium reconciliationis. quemadmodum? quia deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. non reputans illis delicta eorum et ponens in nobis uerbum reconciliationis. pro Christo ergo legatione fungimur tamquam deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo reconciliari deo. eum qui non nouerat peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
existimo et de lignorum fructibus
refectionẽ contra defectionẽ: & delig¬
no uite stabilitatem contra uetus¬
tatẽ. Pret̃ hoc autem quod puni-
ens dixit d̾s. t̾ra es & in t̾ram ibis.
ed̃ nisi de morte corporis quomodo
in telligi possit ignoro: sunt & ali¬
a testimonia quib euidentissime

Expanded text:
existimo, et de lignorum fructibus existimo, et de lignorum fructibus refectionem contra defectionem et de ligno uitae stabilitatem contra uetustatem. Praeter hoc autem quod puniens deus dixit: terra es et in terram ibis, quod niside morte corporis quomodo intellegi possit ignoro, sunt et alia testimonia, quibus euidentissime
Abbreviated transcription (Latin):
enim bec ip̃a caro qmͣ nunc habe¬
mus. non ideo ñ est uulnerabilis. ꝙ
ñ est necesse ut uulneretur: sic illa
ñ ideo ñ fuit mortalis. quia ñ erat
Inecesse ut moreret᷑. Talem puto
habitudinem adhuc in corpore
a nunali atq mortali: etiam illis
qui sine morte hinc tͣnslati sunt
fuisse concessam. Neq enim enoch
& helyas ꝑ tam longam etatem senee¬
tute marcuerunt. nec tñ credo eos
iam in illam sp̃ualem qualitatẽ cor¬
poris cõmutatos. qualis in resurrec¬
tione ꝓmittit᷑. que in domino pͥma
p̃cessit: nisi quia isti fortasse nec hi
cibis egent qui sui consumptione
refitiunt. s ex quo translati sunt ita
uiuunt. ut similem habeant sacie¬
tatem illis qͣdraginta dieb. quo he¬
lẏas ex calice aque & ex collirida pa¬
nis. sine cibo iuxit. Aut si et his
sustentacuł opus est: ita in parady¬
so fortasse pascuntur. sicut adam.
priusqmͣ ꝓpt̃ peccatum exinde exire
meruiss. Habebat enim quantum

Expanded text:
enim haec ipsa caro quam nunc habeenim haec ipsa caro quam nunc habemus non ideo non est uulnerabilis, quia non est necesse ut uulneretur, sic illa non ideo non fuit mortalis, quia non erat necesse ut moreretur. talem puto habitudinem adhuc in corpore animali atque mortali etiam illis, qui sine morte hinc translati sunt, fuisse concessam. neque enim Enoc et Helias per tam longam aetatem senectute marcuerunt, nec tamen eos credo iam in illam spiritalem qualitatem corporis commutatos, qualis in resurrectione promittitur, quae in domino prima praecessit; nisi quia isti fortasse nec his cibis egent, qui sui consumptione reficiunt, sed ex quo translati sunt ita uiuunt, ut similem habeant satietatem illis quadraginta diebus, quibus Helias ex calice aquae et collyride panis sine cibo uixit; aut, si et his sustentaculis opus est, ita in paradiso fortasse pascuntur sicut Adam, priusquam propter peccatum inde exire meruisset. habebat enim, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
miscimus habitacłm nr̃m qd dece¬
lo est suꝑindui cupientes: si tam̃
induti. non nudi urueniamur. Et¬
enim qui in hac habitatione sumus¬
ingemiscimis gͣuati. in quo nolu¬
mꝰ expoliari. s suꝑ uestiri: ut absor¬
beatur quod mortale est aiuta. Pro¬
ude si non peccass adam. non erat
expoliandꝰ corpore. s suꝑuestiendus
immortalitate & incorruptione. ut
absorberetur mortale a uita: id ẽ ab
animali in sp̃uale transiret. Neꝙͥ
enim metuendum fuit. ne forte diutiꝰ
hic uiuendo incorpore animali. senec¬
tute gͣuaretur: & paulatim uẽtascẽ¬
do ꝑueniret ad mortẽ. Si enin d̃s
isrłitarum uestimentis & caltiam̃tꝰ
p̃stitit quod ꝑ tot annos non sint
obtrita. quid mirum si obedienti bo¬
nni eiusdem potentia p̃staretur.
ut animale hoc mortale habens
corpus. haberet in eo quendã statũ
quo sine defectu eẽt ãnoꝵ. tẽꝑe qͦ ds̃
uellet. amortalitate ad ĩmortalitatem
sine media morte uenturꝰ: Sicis

Expanded text:
mescimus, habitaculum nostrum, quod de caemescimus, habitaculum nostrum, quod de caelo est, superindui cupientes si tamen et induti non nudi inueniamur. etenim qui sumus in hac habitatione ingemescimus grauati, in quo nolumus expoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita. proinde si non peccasset Adam, non erat expoliandus corpore, sed superuestiendus inmortalitate et incorruptione, ut absorberetur mortale a uita, id est ab animali in spiritale transiret. Neque enim metuendum fuit, ne forte, si diutius hic uiueret in corpore animali, senectute grauaretur et paulatim ueterescendo perueniret ad mortem. si enim deus Israhelitarum uestimentis et calciamentis praestitit, quod per tot annos non sunt obtrita, quid mirum si oboedienti homini eiusdem potentia praestaretur, ut animale, hoc est mortale, habens corpus haberet in co quendam statum, quo sine defectu esset annosus, tempore quo deus uellet a mortalitate ad inmortalitatem sine media morte uenturus? sicut
Abbreviated transcription (Latin):
te nature. ꝓfecto illud quod inle¬
ge dictum est qua die ederitis mor¬
de moriemini. non ad mortem cor¬
poris. s ad mortem anime que in
pecc̃o fit referre conantur: qua
morte mortuos significauit dñs
infideles. de quib ait. Sine mor¬
tuos sepelire mortuos suos. Quid
gͦ respondebunt. cum legitur hoc
dm̃ ꝑͥmo homini etiam post pecẽm
increpando & damnando dixisse.
t̾ra es & in t̾ram ibis: Neq eium
scłm animam. s qd̃ manifestum
est scłm corpus t̾ra erat: & morte
euisdem corporis erat iturus ad ter¬
ram. Qnͣnus enim scđm corpus t̃ra
ẽẽt. & corpus in quo creatus est
animale gestaret. tñ si ñ peccass.
incorpus fuerat sp̃uale mutandꝰ
& millam incorruptionem que fidelibꝰ
et scĩs ꝓmittitur. sine mortis ꝑicło
tnsiturus. Cuius rei desiderium noᷤ
habere non solum ipsi sentimus ĩ nob̾.
ueruni monente etiam apło agnos¬
cimus: ubi ait. Et enim in hoc inge¬

Expanded text:
te naturae\'. profecto illud, quod in lete naturae\'. profecto illud, quod in lege dictum est: qua die ederitis, morte moriemini, non ad mortem corporis, sed ad mortem animae, quae in peccato fit, referre conantur. qua morte mortuos significauit dominus infideles, de quibus ait: sine mortuos sepelire mortuos suos. quid ergo respondebunt, cum legitur hoc deum primo homini etiam post peccatum increpando et damnando dixisse: terra es et in terram ibis? neque enim secundum animam, sed, quod manifestum est, secundum corpus terra erat et morte eiusdem corporis erat iturus in terram. quamuis enim secundum corpus terra esset et corpus in quo creatus est animale gestaret, tamen, si non peccasset, in corpus fuerat spiritale mutandus et in illam incorruptionem, quae fidelibus et sanctis promittitur, sine mortis? supplicio transiturus. cuius rei desiderium nos habere non solum ipsi sentimus in nobis, uerum etiam monente apostolo agnoscimus, ubi ait: etenim in hoc inge
Abbreviated transcription (Latin):
uamius inme¬
diis & magniᷤ
curarum esti¬
b atq tedior.
que nos deti¬
nent a pecc̃ori¬
bus derelinquentib legem dei.
licet ea quoq ipsa nr̃orum etiam
pec̃corum meritis imputemꝰ. stu-¬
dio tñ tuo marcelline carmime.
quo nobis es gratior atq iocundi¬
or. duitius ẽẽ debitor nolui. atq
ut uerum dicam non potui. Sic¬
enun me compulit uł ipsa caritas
qua inuno incõmutabili unum
sumus in meluis cõmutandi uel
timor ne inte offenderem dm̃ qͥ
tibi desiderum tale donauit.
cui seruiendo illi seruiam qui
donauit. sic inqmͣ me compulit.
sic duxit et tͣrit ad dissoluendas
ꝓ tantillis uirib questiones. quas
michi. scribendo indixisti. ut ea
causa manimo meo paulisꝑ uin¬
ceret alias. donec aliquid efficerẽ.
quo me bone tue uoluntati & eoꝵ
quib he cure sunt. & si non suffici en¬
ter. tam̃ obedient᷑ deseruisse cõsta¬
ret. Qui dicunt adam sic creatũ.
ut etiam sine pecc̃i merito more¬
retur. non pena culpe. s necessita¬

Expanded text:
uamvis in mediis et magnis curarum aestibus atque taediorum, quae nos detinent a peccatoribus derelinquentibus legem Dei, licet ea quoque ipsa nostrorum etiam peccatorum meritis imputemus: studio tamen tuo, Marcelline charissime, quo nobis es gratior atque jucundior, diutius esse debitor nolui, atque, ut verum dicam, non potui. Sicenim me compulit, vel ipsa charitas qua in uno incomsumus in melius commutandi, uel timor, ne in te offenderem deum, qui tibi desiderium tale donauit, cui scruiendo illi seruiam qui donauit, sic, inquam, me conpulit, sic duxit et traxit ad dissoluendas pro tantillis uiribus quaestiones, quas mihi scribendo indixisti, ut ea causa in animo meo paulisper uineeret alias, donec aliquid efficerem, quo me bonae tuae uoluntati et eorum quibus haec curae sunt etsi non sufficienter, tamen oboedienter seruisse constaret. Qui dicunt \'Adam sic creatum, ut etiam sine peccati merito moreretur non poena culpae, sed necessita
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum de cura ꝓ mortuis geren¬
Ua seripsi: cum interrogatus litteris fuis¬
sem. utrum ꝓsit cuiq post mortẽ. quod
corpus eiꝰ apud sc̃i alicuiꝰ memoriã sepeli-¬
tur. Hic liber sic incipit. Dui sc̃itati tue
coep̃e uenerande paulme.

Expanded text:
ibrum de cura pro mortuis gerenda scripsi, cum interrogatus litteris fuissem, utrum prosit cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur. Hic liber sic incipit: Sanctitati tuae, coepiscope uenerande Pauline.
Abbreviated transcription (Latin):
mala ꝓmalis. s bona ꝓ malis fidelit᷑. & in¬
dubitant᷑ agnoscite. Nec ideo auferatis
apharaone lib̾um arbitͥum. quia multi
locis ixit deus. ego indurami pharaonẽ.
uel induraui. uel indurabo cor phara¬
onis: ñ enum ꝓpt̾ea ipse pharao. ñ incdu¬
rauit cor suum. Nam & hoc de illo legit
quando ablata est ab egypciis cynomia
dicente scͥptura. Et ingrauit pharao
corsuum: & in isto tp̃r noluit cdimict̾e
ppłm. Ac ꝑ hoc & deus indurauit ꝑustũ
uiditium: & ipse pharao ꝑliberum ar¬
bitum. Certi gͦ estote: quia ñ erit man
iabor ur̃. si in bono ꝓposito ꝓficienteᷤ.
ꝑseueretis uscy in finem. Deus erum qͥ
modo illis quos liberat ñ reddit scłm
oꝑa eorum: tunc reddet unieuiꝙ scd̾̃m
oꝑͥa euis. Reddet omnino d̃s & mala ꝓ
malis. qm̃ iustus est. & bona ꝓ malis
qm̃ bonus ẽ: & bona ꝓ bonis qm̃ bonꝰ¬

Expanded text:
mala pro malis, sed bona pro malis, fideliter et inmala pro malis, sed bona pro malis, fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit Deus, Ego induravi Pharaonem; vel, induravi, aut indurabo cor Pharaonis . Non enim propterea ipse Pharao non induravit cor suum. Nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia, dicente Scriptura: Et ingravavit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum . Ac per hoc et Deus induravit per justum judicium, et ipse Pharao per liberum arbitrium. Certi ergo estote quia non erit inanis labor vester, si in bono proposito proficientes perseveretis usque in finem. Deus enim qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera ejus . Reddet omnino Deus et mala pro malis, quoniam justus est; et bona pro malis, quoniam bonus est; et bona pro bonis, quon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ iudiium. uenturus est uidicare
uiuos & mortuos. Qmͣuis & in hoc tp̃r.
ipsa saluatio ñ fiat sine iuditus s oc¬
culto. Ideo ait. In uiditium ue am̃ ãsi¬
mundum: ut qui ñ uident uideant.
qui uident ceci fiant. Ad occulta gͦ dei
uiditia reuocate. quando uidetis in una
causa qmͣ certe habent om̃s paruuli. he¬
reditarium malum trahentes ex adã.
huic sub ueniri ut baptiretur. illi non
subueniri. ut in illa obligatione mori¬
atur: illum baptizatum relinqui in
hac uita quem p̾scuut deus imprum fu
turum. istum uͦ baptizatũ rapi ex hac
uita ne malitia mutet ĩtellectũ eiꝰ & no
lite iusto dare inuistitiam. uel insipiẽ¬
tiam deo. apud quem iustitie fons est
sapĩe. Et sicut uos exhortatus sum ab
initio sermonis huius: in quo ꝑueni¬
stis in eo ambulate. & hoc quoꝙ deus
nobis reuelabit: & si ñ in hac uita. certe
obdurat. in eo quem seduci ꝑmittit. nł ob¬
durari. mala euis merita credite: in eo
uͦ eiuus miseretur. grãm dei ñ reddentis

Expanded text:
pter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni imundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impiuturum, istum vero baptizatum rapi ex hac vita, ne malitia mutet intellectum ejus : et nolite in istis dare injustitiam vel insipientiam Deo, apud quem justitiae fons est et sapientiae: sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate, et hoc quoque vobis Deus revelabit , et si non in hac vita, certe obdurat : in eo quem seduci permittit vel obdurari, mala ejus merita credite; in eo vero cujus miseretur, gratiam Dei non reddentis
Abbreviated transcription (Latin):
minis uita & mors: & quodcumq pla¬
cuerit dabitur ei. Ecce aꝑtissime uide¬
mus exp̃ssum lib̾um humane uolun¬
tatis arbit̾um. Quid illud. quod tam
multis locis omnia mandata sua custo¬
diri & fieri iubet deus: Quomͦ ubet.
si ñ est lib̾um arbitum: Quid beatus
ille de quo psalmus dicit. quod in lege
dñi fuit uoluntas eus: Nonne satis
indicat. uoluntate sua hominẽ in lege
cdi consistere: Deinde tam multa man¬
data que ipsã qͣdam modo nominatĩ
conuenunt uolũtatẽ. sicut est noli
unci amalo. & alia similia. sicut sunt.
nolite fieri sicut equus & mulus quib
ñ est intellectus. nolite repellere con¬
silia matͥs tue. & noli eẽ sapiens apudtems
ipsĩt. & noli deficere adisciplina dm̃
& noli negligere legem. & noli abstinere
benefacere egenti. & noli fabricare mum¬
co tuo mala. & noli intencłe fallaci
mulieri. & noluit inrtelligere ut be¬
ne ag̾et. & noluerunt habere disci¬

Expanded text:
minis vita et mors, et quodcumque plaminis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disci
Abbreviated transcription (Latin):
uel scientia ñ peccandi manifestatuꝵ.
s sunt homines qui etiam de ipsocło
se excusare conantur: quib dicit apłs
iacobus. Nemo cum temptatur dicat:
qm̃ adeo temptatur. Deus enim intẽp¬
tator maloꝵ est. Ipse autem neminem
tẽptat. Nnusqͥsꝙ uͦ temptatur a concu¬
piscentia sua: abstractus & illectus. De-¬
inde concupiscentia cum conceꝑit pa-¬
rit peccatum: peccm uͦ cum consũma-¬
tum fuerit. generat mortem. Idem de
ipso dea excusare se uolentib. respon¬
det lib̾ ꝓuerbiorum salomonis. Incipi¬
entia uiri iuolat ias euis: dm̃ autẽ
causatur incorde suo. Et lib̾ eccłiasti¬
cus dicit. Ne dixeris: quia ꝓp̃t dñmre
Om̃e execͣm̃tum odit dñs: & ñ ẽ amabile
tm̃tibꝰillũ. Ipse ab initio fecit hominẽ:
& reliquit illum inmanu consilii sui.
Si uolueris conseruabis mandata: ꝙ
fidem bonam placiti. Apponet tͥ ig¬
nem & aqm̃: ad qd̾ cumq uolueris¬
extende manum tuam. Inconspecta ho¬

Expanded text:
vel scientia non peccandi manifestatur. 3. vel scientia non peccandi manifestatur. 3. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare conantur, quibus dicit apostolus Jacobus: Nemo cum tentatur, dicat, Quoniam a Deo tentor. Deus enim intentator malorum est: ipse autem neminem tentat. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus: deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem . Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter DomiOmne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque voluerisextende manum tuam. In conspectu ho
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. ut homo exensationẽ de igno¬
rantia ñ haberet: sicut dñs dicit in
eis ñ fuissem: excusationẽ haberent
de pecco suo. De quo pecc̃o dicit. nisi
de illo magno quod p̃sciebat eorum
futurum quando ista dicebat. so est
quo eum fuerant occisuri: Necy enĩ
nlłum habebant peccatum: anteqmͣ¬
apłs. Reuelatur ira dei decelo. inom¬
nem impietatẽ & ininstitiã hominũ.
eorum qui ueritatem in iniquitatem
detinent: quia quod notum est dei. ma¬
nifestum est millis. Deus etum illis ma¬
nifestauit. Inuisibilia enim ipsuis. acre
atura mundi. ꝑ ea que facta sunt in¬
tellecta conspicunt᷑. sempit̾na quoq
uirtus euis ac duuinttꝰ: ut sint mex¬
cusabiles. Quomͦ dicit mnexcusabiles.
nͥ de illa excusatione qua solet dic̃e
humana suꝑbia. si scissem fecissem.
ideo non feci quia nesciui. aut si scirẽ
facerem. ideo ñ fatio quia nescio: Hec
eis excusatio tollitur. qnͣdo p̃ceptum dat᷑:

Expanded text:
ta sunt, ut homo excusationem de ignota sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in nc autem excusationem non habent de peccato suo . De quo peccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habebant peccatum, antequApostolus: Revelatur ira Dei de coelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem in iniquitate detinent: quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestavit. I ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles . Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem, facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excusatio tollitur, quando praeceptum datur,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ea que ñdum intelligitis. ibi ambu¬
late quo ꝑuenire potiustis. Hoc ammo¬
net apłs paulus: qui cum dixiss non¬
Dum se eẽ ꝑfectum. paulopost ait. Et¬
quot gͦ ꝑfecti hoc sapiamus id est ita
nos eẽ ꝑfectos: ut ñ dum adꝑfectionẽ q̃
nob̾ sufficit uenerimus. Continuo ꝙ
subiunx̃. Et siquid alit̾ sapietis: hoc
quoꝙ uob̾ deus reuelabit. Uerumpt̃n
in quod ꝑuenimus: in eo ambulemi.
Ambulando quippe inquod ꝑuenimuᷤ
& quo ñdum ꝑuenimꝰ ꝑuenire poterimꝰ.
deo nobis reuelante siquid alit̃ sapimꝰ
si ea que iam reuelauit ñ relinquamus.
Reuelauit autem nob̾ ꝑscͥpturas suas
scãs: eẽ in homine lib̾um uoluntatis ar¬
bitͥum. Quomͦ autẽ reuelauerit. cõme¬
moro uos ñ humano eloquio.s diui¬
no: pͥmum quia ipsa diuina p̃cepta
homini ñ ꝓdessent. nisi haberet liberũ
uoluntatis arbitͥum. quo ea faciens ad
ꝓmissa pͥmia ꝑueniret. Ideo enimda¬

Expanded text:
ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambuad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post ait, Quotquot ergo perfecti hoc sapiamus; id est, ita nos esse perfectos, ut nondum ad perfectionem quae nobis sufficit venerimus: continuoque subjunxit, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus. . Ambulando quippe in quod pervenimus, et quo nondum pervenimus pervenire poterimus, Deo nobis revelante si quid aliter sapimus, si ea quae jam revelavit non relinquamus.uras suas sanctas, esse in homine liberum voluntatis arbitrium. Quomodo autem revelaverit, commemoro vos, non humano eloquio, sed divino. Primum, quia ipsa divina praecepta homini non prodessent, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim da
Abbreviated transcription (Latin):
Ropter eos qui hoĩs
lib̾um arbitrium
sic p̾dicant defen¬
cdunt. ut dei gr̃am
qua uocamur adeũ.
paramus. quib ad uitam ꝑueniamus
et̾nam. negare audeant & conentur
auferre: multa iam disseruimꝰ litt̾isꝙ mã
defendunt. ut negent hominis lib̾um
arbitͥum. aut qnͣdo gr̃a defenditur. ne¬
gari estimant lib̾um arbitrium: hinc
aliquid scͥbere acd ur̃am caritatem. Ualẽ¬
tine fr̃. & cet̾i qui simul deo seruitis cõ¬
pellente mutua caritate curaui. Nun¬
tiatum est enim mͥ de uob̃ fr̃es. ab ali¬
quib qui in ur̃a congregatione sunt.
& aclnos inde uenerunt. ꝑ quos & ista
direximus: quod de hac re dissensio¬
nes in uob̾ sint. Itaq dilectissum ne
uos ꝑturbet huuis questionis obscu¬
ritas: moneo uos pͥmum. ut de his
que intelligitis agatis deo gr̃as. Quic¬
quid est autem quo ꝑuenire ñ dum
põt̃ ur̃e m̃tis intentio. pacem inter uoᷤ
& caritatem seruantes. a dño ut incel¬
ligatis orate: & cdonec ipse uos ꝑducat

Expanded text:
ropter eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei gratiam qua vocamur ad eum ta comparamus quibus ad vitam perveniamus aeternam, negare audeant et conentur auferre, multa jam disseruimus, litterisque defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis Deo gratias: quidquid est autem quo pervenire nondum potest vestrae mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut intelligatis orate; et donec vos ipse perducat
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. fiumus enim & nos aliquando¬
stulti et incredisli: errantes. seriienteᷤᷤ
desicłiis & uoluptatib uariis. in malitia
& inuiclia agentes: ab hominabiles. in¬
uicem odio habentes. Quid istis tam
malis meritis. nͥ pena utiq debebat᷑:
E deo reddente bona ꝓinalis. ꝑ gr̃am
que ñ scł̾m merita nr̃a datur: factum
est quod deinde subiungit & dicit.
Cum autem benignitas & humanitaᷤ
illuxit saluatoris nr̃ cłĩ. ñ ex oꝑib
ustitie que nos fecimus. s scłm suã¬
misccł̾iam saluos nos fecit. ꝑ lauachr̃
regeñationis & renouationis sp̃c sc̃i.
quem ditissime effudit suꝑ nos per
ficati ipsius gr̃a. heredes effitiamur
sccłm spem uite et̃ne. His & talibus¬

Expanded text:
ndo et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae quae fecimusmisericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et renouationis spiritus sancti, quem ditissime effudit super nos peficati ipsius gratia heredes efficiamur secundum spem uitae aeternae. Quod au
Abbreviated transcription (Latin):
uetustatem. nouitatem uͦ sp̃c. quid ñ
gr̃am: Et ne putaretur accusare legẽ
uł rep̃hendisse. continuo sibi opposuit
questionem: a ait. Quid gͦ dicemus:
Lex peccatum est: Absit. Deinide sub¬
iunrit. S ꝑ eccatum ñ cognoui: nisi
ꝑ legem. Hoc est quod dixerat: ꝑlegẽ
cognitio peccati. Nam concupiscentiã
inquit nesciebam: nͥ lex diceret. Non
concupisces. Occasione autem accepta:
peccatum ꝑmandatum oꝑatum ẽ in
me omnem concupiscentiam. Sine lege
enim: peccatum mortuum est. Ego aũ
uiuebam aliquando sine lege. Adueni¬
ente autem mandato. peccatum reuix̃.
ego autem mortuus sum: & inuentum
est mͥ mandatum quod erat in uita. hoc
eẽ inmortem. Peccatum enim occasione
accepta. ꝑ mandatum fefellit me: & ꝑ
illud occidit. Itaq lex quidem stã: ꝙ mã¬
datum scm̃. & iustum. & bonum. Quod gͦ
bonum ẽ. mͥ factum est mors: Absit. S¬
pec̾em ut appareret peccatum. ꝑ bonum

Expanded text:
vetustate litvetustate litgratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum epeccatum ut appareat peccatum, per bonum
Abbreviated transcription (Latin):
rationem reddidit dicens. Deus ẽ enim
qui oꝑatur in uobis. Si enu timetiᷤᷤ
& trẽmitis. ñ extollimini tanqmͣ de
ur̃is oꝑib boms: quia deus est qui oꝑ
ꝑliberum arbitrium ñ facere mala:
& facere bona. Hoc enim uob lex dei
p̃cepit. inlibris scĩs: siue ueteribus.
siue nouis. s legamus & adiuuante
domino intelligamus apłm dicentẽ.
qͥa ñ bona iustificabit᷑ ex lege omns
caro coram illo. ꝑlegem enim cogni¬
tio peccati. Cognitio dix̃: ñ consumptio.
Quando autem agnoscit homo pecca¬
tũ: si ñ aduuat grã ut cognitum ca¬
ueat᷑. sine dubio lex iram oꝑatur. Qd̃
alio loco ipse apłs dicit: iplius enim
uerba sunt. Lex iram oꝑatur. Hoc sdeo
dix̃. quia ira dei maior est inp̃uari¬
catore: quia ꝑ legem cognoscit pecca¬
tum. & tam̃ facit. Talis quippe homo p̾¬
uaricator est legis: sicut in alio loco
dicit. Ubi enim non ẽ lex: nec p̃uari¬
catio ẽ. Propt̃ hoc & alibi ait: ut ser¬

Expanded text:
rationem reddidit dicens, Deus est enim rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam de vestris operibus bonis, quia Deus est qui opeper liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut ser