comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim ex terra gignitur: ex his
autem quaat tuor elementis
corpus subsistit humanum:
siue ergo mentis fidei praece¬
denti concinentia corporis
facta sub nectas. siue facta
praecedant. & fides adstipu¬
letur comes religiosa fac¬
torum: hic religiosi ornatus.
antistitis hoc uel amenest
sacerdotis: bona ergo fides.
cumpulchro operum renit&
ornactu: De quacut ad sũmã
loquar: defines istesunt quȩ
non queunt solui: siexnihilo
est non est filius: si creatura
est non est creutor: si factu¬
ra est: non est omnium factor
si discens: non praecognitor:
siaccipiens non est perfec¬
tus: Si proficiens non ẽ ds̃:
Si dissimilis: non imago: Si
pergraticm: non pernatu¬
ram: Sibonitatis expers
auctor malitiae: nemo bonꝰ
nisiunus ds̃: stupeo itaq ad
reliqua scẽ imperutor & toto
corpore animoq deficio esse
aliquos homines uł potius
non homines sedhumana ado¬
pertos specie in tus dementiae
bestialis qui posttanta dñi & tã

Expanded text:
enim ex terra gignitur. Ex his enim ex terra gignitur. Ex his autem quatuor elementis corpus subsistit humanum. 13. Sive ergo mentis fidei praecedenti concinentia corporis facta subnectas: sive facta praecedant, et fides astipuletur comes religiosa factorum, hic religiosi ornatus antistitis, hoc velamen est sacerdotis. 14. Bona ergo fides, cum pulchro operum renitet ornatu: de qua, ut ad summam loquar, definitiones istae sunt, quae non queunt solvi. Si ex nihilo est, non est Filius: si creatura est, non est creator: si factura est, non est omnium factor: si discens, non praecognitor: si accipiens, non est perfectus: si proficiens, non est Deus: si dissimilis, non imago: si per gratiam, non per naturam: si divinitatis expers, auctor malitiae: Nemo bonus, nisi unus Deus reliqua, sancte imperator, et toto corpore animoque deficio, esse aliquos homines, vel potius non homines, sed humana adopertos specie, intus autem dementiae bestialis; qui post tanta Domini et tam
Abbreviated transcription (Latin):
dotalis ostendit: uellex scilic&
uel ecclesia quaebona uestes
fecit uiro suo. Sicut scriptũ
est: Vnamoperis alteram
mentis fidei intexens. factorũ¬
que uel amina: Itaque alibi
sicut legimus aurum praete¬
xit: & postea ixcintum
acpurpuram cum cocco sub¬
iungit & bisso: Rursus alibi
exiac into & ceteris prius
flos culis format aurumq
subnectit: & unus est habitus
sacerdotis ut hisdem colori¬
bus micans. gratiae decoris¬
que diuersitas ordinis diuer¬
sitate resplendect : Itaq
ut etiam rationis tipice seri¬
es digeratur: Auro & ar¬
gento probabili non ẽ. du¬
bium eloquia dnĩ designari
quibus fides constat: scrip¬
tum est enim: Elo quia dnĩ
eloquia casta: argentum ig¬
ne excminatum probatũ¬
tum terre purgatum sep¬
tuplum: Iacinctus autem
xris hccb& similitudinem:
quemspiramus & cuĩ car¬
pimus flatum: purpura quo¬
que .speciema quacrum expri¬
mit : percoccum ignis intelle¬
gitur : terra perbyssum: hoc

Expanded text:
dotalis ostendit, vel lex scilicet, dotalis ostendit, vel lex scilicet, vel Ecclesia, quae binas vestes fecit viro suo, sicut scriptum est : unam operis, alteram mentis, fidei intexens factorumque velamina. Itaque alibi, sicut legimus, aurum praetexit, et postea hyacinthum 473 ac purpuram cum cocco subjungit et bysso. Rursus alibi ex hyacintho et caeteris prius flosculos format, aurumque subnectit, et unus est habitus sacerdotis; ut iisdem coloribus micans, gratiae decorisque diversitas ordinis diversitate resplendeat. 12. Itaque ut etiam rationis typicae series digeratur, auro et argento probabili non est dubium eloquia Domini designari, quibus fides constat. Scriptum est enim: Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum . Hyacinthus autem aeris habet similitudinem, quem spiramus, et cujus carpimus flatum: purpura quoque speciem aquarum exprimit: per coccum ignis intelligitur: terra per byssum; haec
Abbreviated transcription (Latin):
haec uestis nuptiadis. hic textor
propheticus qui benenouerit
ista contexere: ne que uilis ista
textura est: De quadicit dñs
perprophetam: Quis dedit
mulieribus texturȩ sapientiã
Nec communes isti lapides:
Lapides ut legimus supple¬
menti: Omnis enim in eo per¬
fectio est: sinihil desit.
Lapͥides compositi & circum¬
datiauro: intellegibili scili¬
c& natura. si eosbene mens
nostra componat. naturalis¬
que sensus probabiliratione
compagin&: Denique quã
non mediocres lapides sint.
lectio doc&: Quodcum alia
aliiuiliora deferrent: istos
tamenlapides superhume¬
ros suos religiosi principes
attulerunt. ex quibus fece¬
runt rationbile opus tex¬
tile: Textile enim opus est:
quando fidei facta concor¬
dant. nec me aliquis errare
put&. quia supra tripertitã
dequaternis. subter uero
quadripertitam deternis
fecistidistinctinem bonio peris
gratia perdiuersas plusplac&
formas: bonaenim & illa quȩ
textrinum indumenti sacer¬

Expanded text:
haec vestis nuptialis; hic textor haec vestis nuptialis; hic textor propheticus, qui bene noverit ista contexere. Neque vilis ista textura est, de qua Dominus dicit per prophetam: Quis dedit mulieribus texturae sapientiam . Nec communes isti lapides, lapides, ut legimus, supplementi: omnis enim in eo perfectio est, si nihil desit. Lapides compositi et circumdati auro, intelligibili scilicet natura; si eos bene mens nostra componat, naturalisque sensus probabili ratione compaginet. Denique quam non mediocres lapides sint, lectio docet , quod cum alii alia viliora deferrent; istos tamen lapides super humeros suos religiosi principes attulerunt, ex quibus fecerunt rationale, opus textile . Textile enim opus est, quando fidei facta concordant. 11. Nec me aliquis errare putet, quia supra tripartitam de quaternis, subter vero quadripartitam de ternis feci distinctionem. Boni operis gratia per diversas plus placet formas. Bona enim et illa quae textrinum indumenti sacer
Abbreviated transcription (Latin):
dixissefilium: nisi & unigenitũ
filium de signaueris: sicreatu¬
ra est ds̃ non est sids̃non est.
nec uitaest: sinon est uita:
nec ueritas est: Ergotria illa
idest generatio. filius. unige¬
nitus. principaliter & pro¬
prie indicant: Ex dõ filium
triccsequentia: id est ds̃. uita
ueritas : Uirtutemeius ma¬
nifestant qua condidit: & fe¬
cit subsistere creccturam:
In ipso enim uiuimus. & sumus.
& ideo in illis tribus proprietas
filii: in istis aliis patris ac filii
operationis unitas declarat᷑:
Imago quoque & splendor.
&cccract er dicitur dĩfilius
quia haec in comprehensibi¬
lem & inuestigabilem pater¬
filio. & expressamsimilitudi¬
nem. reuel arunt: Haec quo¬
que tria: uidemus adsimili¬
tudinem pertinere: Reli¬
quum est uistus. sapientia
iustitia. ut his singulis operatio¬
nibus ae ternitas probaretur:
hocigitur est illud: uestimentum
praetiosis lapidibus adornatũ:
hic ueria mictus est sacerdotis:

Expanded text:
dixisse Filium, nisi et unigenitum dixisse Filium, nisi et unigenitum Filium designaveris. Si creatura est, Deus non est: si Deus non est, nec vita est: si non est vita, nec veritas est. 6. Ergo tria illa, id est, generatio, Filius, unigenitus, principaliter et proprie indicant ex Deo Filium. 7. Tria sequentia, id est, Deus, vita, veritas, virtutem ejus manifestant, qua condidit et fecit subsistere creaturam: In ipso enim vivimus, movemur e Et ideo in illis tribus proprietas Filii, in istis aliis paternae ac Filii operationis unitas declaratur. 8. Imago quoque et splendor et character dicitur Dei Filius, quia haec incomprehensibilem et investigabilem paterFilio, et expressam similitudinem revelarunt. Haec quoque tria videmus ad similitudinem pertinere. 9. Reliquum est, virtus, sapientia, justitia; ut his singulis operationibus aeternitas probaretur. 10. Hoc igitur est illud vestimentum pretiosis lapidibus adornatum, hic veri amictus est sacerdotis,
Abbreviated transcription (Latin):
patre filius. ex dõ uerbum
splendor gloriae. caracter
substantiae. speculum dĩma¬
iestatis. imago bonitatis:
De sapiente sapientia defor¬
teuistus. deuero ueritas. de
uiuente uita: Concordant
igitur patris & filii indicia
quibus non discrepare inter
se. sed unius maiestatis esse
nemo dubitauerit: quorũ
singulorum proferremus
exempla nominum : nisico¬
artan di sermonis studio te¬
neremur: His duo decim.
tam quam lapidibus prae¬
tiosis. fidei columna consur¬
git: Hi sunt enim praetiosi
illilapides: Sardius. iccspis
smaragdus. chrisolitus. &
ceteriquibus scĩ aaronis illi¬
us utique qui figuramges¬
tum sacerdotis intexitur
circum datiauro lacpides. &
sculpti nominibus filiorum
israhel duodecim lapides
sibuinuicem coherentes. Nã
sieos cliquis sepcer& aut se¬
cernat. omnis fidei structura.
dissoluitur: Itaque principiũ
fide in ostrae est scire quod ge¬
nitus est dĩfilius: Si genitus non
est: nec filius est: Nec sictis est

Expanded text:
Patre Filius, ex Deo Verbum, Patre Filius, ex Deo Verbum, splendor gloriae, character substantiae, speculum Dei, majestatis imago, de bono bonitas, de sapiente sapientia, de forti virtus, de vero veritas, de vivente vita. Concordant igitur Patris et Filii indicia, quibus non discrepare inter se, sed unius majestatis esse nemo dubitaverit. Quorum singulorum proferremus exempla nominum, nisi coarctandi sermonis studio teneremur. 4. His duodecim tamquam lapidibus pretiosis fidei columna consurgit. Hi sunt enim pretiosi illi lapides , sardius, jaspis, smaragdus, chrysolithus, et caeteri, quibus sancti Aaron, illius utique qui figuram getum sacerdotis intexitur: circumdati auro lapides, et insculpti de nominibus 472 filiorum Israel, duodecim lapides sibi invicem cohaerentes. Nam si eos aliquis separet atque secernat, omnis fidei structura dissolvitur. 5. Itaque principium fidei nostrae est scire quo genitus est Dei Filius: si genitus non est, nec Filius est. Nec satis est
Abbreviated transcription (Latin):
SATISUTARBITRORLIBRO
Isuperiore sce imperator
edoctum est: sempi ternũ
es sedĩ filium non dissimilem
pcatris genitum noncreatum:
dm̃ quoque uerum dĩ filiũ scrip¬
turarum lectionibus ad pro¬
bccuimus : & aptis icuestatis
suae indiciis designacum:
Itaque quamuis ista ad fidem
copiose redundantia sint. quod
a fontis mecctu magnitudo ple¬
rumque decurrentis fluminis
aestimatur : tamen quo purius
niteat fides. tripertito uidet᷑
diriuanda distinctio: Sunt
enim euidentia indicia quae
proprietatem ditatis osten¬
dunt: sunt quae similitudi¬
nempatris & filii. sunt etiac̃
quae perspicuam diuinae
maiestatis exprimunt. uni¬
tatem proprietatis. Itaq
sunt generatio : ds̃ filius. uer¬
bum similitudo. splendor
Cccracter. speculum. ima¬
go unitas aeternae sapien¬
tiae uistus. ueritas. uita:
Haec indicico it acdĩ filium
signant utexhis & sempi¬
ternum patrem esse cognos¬
cas nec ab eo filium discrepar¬
tem: Ex eo enim qui est ge¬
neratio exsempiternods̃ ex

Expanded text:
Satis, ut arbitror, libro superiore, sancte Imperator, edoctum est sempiternum esse Dei Filium, non dissimilem Patri, genitum, non creatum: Deum quoque verum Dei Filium Scripturarum lectionibus approbavimus, et apertis majestatis suae indiciis designatum. 2. Itaque quamvis ista ad fidem copiose redundantia sint, quod a fontis meatu magnitudo plerumque decurrentis fluminis aestimatur; tamen quo purius niteat fides nostra, tripartito videtur derivanda distinctio. Sunt enim evidentia indicia quae proprietatem deitatis ostendant: sunt quae similitudinem Patris et Filii: sunt etiam quae perspicuant divinae majestatis exprimant unitatem. Proprietatis itaque sunt, generatio, Deus, Filius, Verbum: similitudinis, splendor, character, speculum, imago: unitatis aeternae, sapientia, virtus, veritas, vita. 3. Haec indicia ita Dei Filium signant, ut ex his et sempiternum Patrem esse cognoscas, nec ab eo Filium discrepantem. Ex eo enim qui est, generatio; ex sempiterno Deus, ex
Abbreviated transcription (Latin):
hominis : sobrietatem in ebri¬
at crapulcm fidei : & uerȩ reli¬
gionis excltat. crapulam casti¬
tatis infundit: Hocigitur po¬
culo dnẽ meus. dñe aures augus¬
tȩ mentis emunda: ut sicut ui¬
nonaturali homines in ebria¬
ti quietem diligunt. timorẽ
mortis expellunt in iurias
non sentiunt. aliena non quȩ¬
runt. suorum obliuis cuntus
ita etiam poculo tuo crapula¬
tus pacem diligat. & fidei ex¬
ultatione securus mortem
infidelitatis ignor&: patien¬
tiam caritatis exhibedat : sacri¬
legia aliena nonteneat. fidẽ
etiam pignoribus suis prae¬
ferat: secundum quod scrip¬
tum est: relinque omnia
eticm nostros dilue: ut te
adoremus tecanamus. uisi¬
bilium. & inuisibilium cre¬
atorem: Non potes ergo
inuisibilis autbonus nor
esse : quiid etiam tuis epe¬
ribus contulisti:¬

Expanded text:
hominis, sobrietatem inebrihominis, sobrietatem inebriat, crapulam fidei et verae religionis exhalat, crapulam castitatis infundit. 136. Hoc igitur vino, Domine meus, domini aures Augusti mentis emunda, ut sicut vino naturali homines inebriati, quietem diligunt, timorem mortis expellunt, injurias non sentiunt, aliena non quaerunt, suorum obliviscuntur: ita etiam vino tuo crapulatus, pacem diligat, et fidei exsultatione securus, mortem infidelitatis ignoret, patientiam charitatis exhibeat, sacrilegia aliena non teneat, fidem etiam pignoribus suis praeferat, secundum quod scriptum est: Relinque omnia etiam nostros dilue, ut te adoremus, te colamus visibilium et invisibilium creatorem. Non potes ergo invisibilis aut bonus non esse, qui id etiam tuis operibus contulisti
Abbreviated transcription (Latin):
dudum inmundus. sedicom
pertucm mis ericordiam fi¬
demundus. illud dauiticũ
cancmdicens: psallã tibi
inchrtharads̃ is rabel: gaude
torestuos & hostes relinquens.
conferte adnos & scĩfica
aures principis gratiani. om¬
nium que praeterea quorũ
in manibus hic libellus ue¬
nerit uacuas mihi praesta.
nec ubi auditȩperfidiȩ sor¬
des resideant: Emunda er¬
go emunda autem: non fon¬
tanis poculis nec fluuiali
haustu. nec susurro prȩter¬
mecntis riuuli. sed monib
aduicem aquacrum operar¬
tibus supranitorem a qua¬
rum perspicuis. & omni
purioribus niue. illis utiq
sermonibus quibus dixisti¬
cata uestra sicut foenicium
ut niuem declbabo: est
etiam poculum quosecreta
mentis mundare consuesti
poculum: non naturȩ uete¬
ris nec exuitȩ sollemni. sed
poculum nouum decaelo de¬
latum interra exprȩssum
exillo botro peregrino. qui
sicut uua deuitae. ita ille
in carne crucis pependit in
ligno: ex hocergo botro: esti
poculum quod laetificat cor

Expanded text:
dudum immundus, sed jam dudum immundus, sed jam per tuam misericordiam fide mundus, illud Davidicum canam, dicens: Psallam tibi in cithara, Deus Israel: gaudebtores tuos et hostes relinquens, confer te ad nos; et sanctifica aures principis Gratiani, omniumque praeterea quorum in manus hic libellus venerit, vacuas mihi praesta aures; necubi auditae perfidiae sordes resideant. Emunda ergo, emunda aurem non fontanis poculis, nec fluviali haustu, nec susurro praetermeantis rivuli: sed sermonibus ad vicem aquarum operantibus, supra nitorem aquarum perspicuis, et omni purioribus nive; illis utique sermonibus, quibus dixisticata vestra sicut phoenicium, ut nivem dealbabo . 135. Est etiam poculum quo secreta mentis mundare consuevisti, poculum non naturae veteris, nec ex vite solemni: sed poculum novum de coelo delatum in terram, expressum ex illo botryone peregrino, qui sicut uva de vite, ita ille in carne crucis pependit e ligno. Ex hoc ergo botryone est vinum quod laetificat cor
Abbreviated transcription (Latin):
uertibilem difilium: quo¬
modoergo ds̃ sit mutabilis
cumipse dixerit. egosum.
re nunc mihi propbeticum
illud est confitendum: quod
prophetaturus dedño prȩ¬
mittit aesaias dicens: Omiser
ego & compuncto corde: qui
cum in munda labia habeam
inmedio quoque populi inha¬
bitem inmunda labia haber¬
tis. uididnm saba oth: ergo
siesccias miserum sedicit qui
uidit dñm subaoth. qui dego
de medicam qui cum in mun¬
dac labia habecom. Cogor de
dĩ generatione tractare:
quoigitur de his quae me tuo
locuturus erumpo cum da¬
uiddehis quae sciat orisuo
custodicmpetat: O simihi
quoque unum desera phrm
candentemillum carbonem
quem decltaridiuino sump¬
sit. utriusque forcipe defe¬
rens testamenti. inmundac
adurat labia Aut quia tunc
sercphrm descendit infigu¬
ra cadprophetam.⁊ tuaut̃
dñe reuel atomisterio ad
nos incarnem uenisti: non
perlegatum. neque per
nuntium. sed ipse perte :
aboccultis meis conscientia
mecm mundes. ut ego quoq

Expanded text:
vertibilem Dei Filium. Quovertibilem Dei Filium. Quomodo ergo Deus, si mutabilis; cum ipse dixerit: Ego sum,  nunc mihi propheticum illud est confitendum, quod prophetaturus de Domino praemittit Esaias dicens: O miser ego, et compuncto corde, qui cum immunda labia habeam, in medio quoque populi inhabitem immunda labia habentis; vidi Dominum Sabaoth . Ergo si Esaias miserum se dicit, qui vidit Dominum 470 Sabaoth: quid ego de me dicam, qui cum immunda labia habeam, cogor de Dei generatione tractare? Quo igitur de iis quae metuo, locuturus erumpo; cum David de iis quae sciat ori suo custodiam petat ? O si mihi quoque unus de Seraphim candentem illum carbonem, quem de altari divino sumpsit, utriusque forcipe deferens Testamenti, immunda adurat labia! 133. At quia tunc Seraphim descendit in figura ad prophetam : tu autem, Domine, revelato mysterio ad nos in carne venisti, non per legatum, neque per nuntium, sed ipse per te, ab occultis meis conscientiam meam mundes; ut ego quoque
Abbreviated transcription (Latin):
aequat᷑ dĩfilio ut ex ipsa dĩfilius
sit: Aut quomodo rep̃hendurꝰ
qr nos indõ aut usiã grece aut
latine substantiam dicimꝰ cum exa¬
lia dicendo substantia dm̃filium.
&iamipsi substantiã di ẽẽ confir¬
ment Sed side nomine substan¬
tiae aut naturȩ diuinȩ uolueriN
dicere: facile reuincentur. qr¬
ne frequenter scriptura memo¬
rauit. & petrus uult nosut legi¬
m̃ diuinȩ consortes fierinaturȩ:
qđ si ex substantia alia filiũ diceNt
ipsireuincent . & uerbum substax¬
tiae quodmetuun confitendo.
& filium creaturis quib: p̃ferre
sesimulant conferendo: Arri
us dic̃ creccturã difiliũ: non sic̃
ceteras creacturas: quȩ enĩcrea¬
tura sicut alia crectura est:
homo non ut angelus: terra
non ut caelum. solnonut aqua
lumen nonut tenebrae : Nihil
ergo praeferendo donauit:
sed adsimplices decipiendos
miserocolore fraudem suae
impietatis obduxit: Arri¬
us dicit: mutabilem & con¬

Expanded text:
aequatur Dei Filio, ut ex ipsa Dei Filius aequatur Dei Filio, ut ex ipsa Dei Filius sit? Aut quomodo reprehendunt quia nos in Deo aut οὐσίαν Graece, aut Latine substantiam dicimus, cum ex alia dicendo substantia Dei esse Filium, etiam ipsi substantiam Dei esse confirment? 129. Sed si de nomine substantiae aut naturae divinae voluerint dicere, facile revincentur; qfrequenter Scriptura memoravit. Et Petrus vult nos, ut legimus , divinae consortes fieri naturae. Quod si ex alia substantia Filium dicent, ipsi se revincunt, et verbum substantiae quod metuunt confitendo, et Filium creaturis quibus praeferre se simulant, conferendo. 130. Arius dicit creaturam Dei Filium, non sicut caeteras creaturas. Quae enim creatura non sicut alia creatura non est? Homo non ut Angelus, terra non ut coelum, sol non ut aqua, lumen non ut tenebrae. Nihil ergo praeferendo donavit, sed ad simplices decipiendos misero colore fraudem suae impietatis obduxit. 131. Arius dicit mutabilem et con
Abbreviated transcription (Latin):
ostendun: quomodo ergo
aliis dedit eẽ quinonerat:: Cum
ccutem dicit impius quando & ante.
haec utiq: duo uerba tempus oster¬
duni: Quomodoergo negant tẽpus
Ante filium. & uolunt prius fuis¬
se quae temporis sunt. cumidipsi
quando & ante & cdiquando ñ
fuisse sit temporis. Arrius dic̃
exnihilo dĩfilium: quomodoergo
filius. quomodo paterno genera¬
tus exutero quomodo eructatũ
excorde uerbum legitur nisi ut
ex intimo & in aestimabilipatris
intellegatur ut scriptum ẽ ꝓdis¬
se secreto: filius enim. autper
adoptionem autpernaturã ẽ :
per adoptionem nos filii dicimꝰ.
go exnihilo fecit omnia: non ha¬
b& filium quinescitunde sit:
Deniq: nec iuda ei habebant filiõ
quiccunde e& nesciebaNt. &ideo
dix̃ his dñs nesciti sundeueni: &
infra: Neq menostis neq patrẽ
meum scitis. qui eñinegat expa¬
trefilium nec patrẽ ex quo ÷ fili¬
us nouit neq filiũ nouit qr patrẽ
nescit : Arrius dic̃ exclia substan¬
tia: quȩ igitur clia substantia

Expanded text:
um. Quomodo ergo aliis dedit esse, qui non erat? Cum autem dicit impius, quando et ante, haec utique duo verba tempus ostendunt. Quomodo ergo negant tempus ante Filium, et volunt prius fuisse quae temporis sunt: cum idipsum, quando et ante et aliquando non fuisse, sit temporis? 469 126. Arius dicit ex nihilo Dei Filium. Quomodo ergo Dei Filius? quomodo paterno generatus ex utero? quomodo eructatum ex corde Verbum legitur, nisi ut ex intimo et inaestimabili Patris intelligatur, ut scriptum est, prodiisse secreto? Filius enim aut per adoptionem, aut per naturam est: per adopx nihilo fecit omnia ? 127. Non habet Filium, qui nescit unde sit. Denique nec Judaei habebant Filium, quia unde esset nesciebant. Et ideo dixit his Dominus: Nescitis unde veni ; et infra: Neque me nostis, neque Patrem meum scitis . Qui enim negat ex Patre Filium, nec Patrem ex quo est Filius, novit: neque Filium novit; quia Patrem nescit . 128. Arius dicit: Ex alia substantia. Quae igitur alia substantia
Abbreviated transcription (Latin):
ponentes ut rũuolens aninui¬
tus genera uerit pater: ut sidi¬
xerimus uolentẽ : antiqui or ẽ
generatione uoluntatẽ uidea¬
murfateri. & referant qui añ
sit filius coaeternus patriquẽ
aliquid antecessit. Autqr et
ipsesit creatura qr scriptũ ẽ
Omnia qua uoluit fecit. cũhoc
ipsũ nonde patre &filio sed de
his quas filius fecit dictũsit cre¬
aturis: sinaut̃ inuitũ patrẽ
generasse responderimus. inua¬
lidũpatrẽ dixisse uideccmur.
sed nibil insempit̃na generatio¬
ne p̃cedit. nec uelle necnolle.
ergonec inuitũ dixerĩ nec uolẽ¬
te : qr generatioñ inuoluntatis
possibilitate ẽ. sed iniurequo¬
dã & proprietate paterniuide

Expanded text:
roponentes utrum volens, an inviroponentes utrum volens, an invitus generaverit Pater; ut si dixerimus volentem, antiquiorem generatione voluntatem videamur fateri, et referant quia non sit Filius coaeternus Patri, quem aliquid antecessit: aut quia et ipse sit creatura; quia scriptum est: Omnia quae voluit, fecit ; cum hoc ipsum non de Patre et Filio, sed de his quas Filius fecit, dictum sit creaturis. Sin autem invitum Patrem generasse responderimus, invalidum Patrem dixisse videamur. 103. Sed mihi in sempiterna generatione praecedit, nec velle, nec nolle: ergo nec invitum dixerim, nec volentem; quia generatio non in voluntatis possibilitate est, sed in jure quod
Abbreviated transcription (Latin):
rũ plenaimpietatis obiectio :
quȩ latentẽ habeat dolũ quo
sensus facilius mentesq pstrin¬
gat: Interrogant enĩutrũ
omne quod finẽ habet. ali¬
quando coeperit: &si accepe¬
rint huiusmodi responsionẽ
qr quod finẽ habet coepit ali¬
quando. referant utrũ pater
desierit generare filiũ: quod
cumtenũerint: nr̃o asspiran¬
te consensu contexant. Coe¬
pit ergo generatio. idsiñ ab¬
Nuas: consequiuidetur ut si
coepit generatio. uideatur
in eo coepta quinatus ẽ. ut na¬
tus eẽ dicatur qui ante non fu¬
erit undedefiniant. aliquando
ergo filius non fuit : Adiciunt
alias in eptias loquacitatis suȩ:
dicentes si uerbũ patris filius :
& ideogenitus dr̃ quiau erbũ
ẽ. quod aut̃ uerbũ ẽ. opus ñ ẽ:
multi facriã locutus ẽ pater
multos ergo generauit filios.
si ñ operatus ẽ: sed locutus ẽ
uerbũ: amentes homines quasi
ba sed plenitudo diuinitatis
aeterne ẽ. & uita sinefine.
Subtexunt alic̃impietate : p¬

Expanded text:
rum plena impietatis objectio, rum plena impietatis objectio, quae latentem habeat dolum, quo sensus facilium, mentesque perstringat. Interrogant enim, utrum omne quod finem habet, aliquando coeperit. Et si acceperint ejusmodi responsionem, quia quod finem habet, coepit aliquando; referunt, utrum Pater desierit generare Filium. Quod cum tenuerint, nostro aspirante consensu, contexunt: Coepit ergo generatio. Id si non abnuas, consequi videtur, ut si coepit generatio, videatur in eo coepta, qui natus est; ut natus esse dicatur, qui ante non fuerat, unde definiant: Aliquando ergo Filius non fuit. 101. Adjiciunt alias ineptias loquacitatis suae, dicentes: Si Verbum Patris Filius est, et ideo genitus dicitur, quia Verbum est: quod autem Verbum est, opus non est: multifariam locutus est Pater ; multos ergo generavit filios, si non operatus est, sed locutus est Verbum. Amentes homines! quasi ba, sed plenitudo divinitatis aeternae est, et vita sine fine. 102. Subtexunt aliam impietatem, p
Abbreviated transcription (Latin):
quiñ erat ante quã nasceret᷑
ut hinc colligant. Eratergo
quandoñ erãt filius: Sedqr
hoc ꝓponunt. & obscuritate
uolunt in uoluere ueritate
dicant ipsiutrũ tẽporaliter
generet pater. anintẽpora¬
liter: si enĩ temporalit̃ di¬
xerint : quod filio obiciunt
patriascribent ut uideat᷑¬
pater coepisse. eẽ. quod ñ erat
suntẽporaliter quid supẽ ni¬
siut ipsi soluant quã proposu¬
erint quaestionẽ ut cũ gene¬
rationẽ patris abnuant̃ tem¬
poralẽ : generationẽ quoq
filu temporalẽ. non eẽ fate¬
antur : Siergo non ẽ genera¬
tio eius extempore : aẽstima¬
ridatur qđ nihil p̃cesserit an¬
tefiliũ quiñ sit ex tempore.
Sienĩ aliquid antefiliũ ĩ amñ
sunt in ipso creata omnia quȩ
uel in caelos uel in terris. &apłs
redarguitur qui hoc inepła
suascribit: quod sinihil ante ge¬
nerationẽ: non aduerto cur
posterior asseratur. quẽ nemo
pcessit: Conectenda ẽ alia eo¬

Expanded text:
qui non erat antequam nasceretur; qui non erat antequam nasceretur; ut hinc colligant: Erat ergo, quando non erat Filius. 98. Sed qui hoc proponunt, et obscuritate volunt involvere veritatem: dicant ipsi utrum temporaliter generet Pater, an intemporaliter. Si enim temporaliter dixerint, quod Filio objiciunt, Patri ascribent; ut videatPater coepisse esse, quod non erat: si intemporaliter, quid superest, nisi ut ipsi solvant quam proposuerint quaestionem; ut cum generationem Patris abnuant temporalem, generationem quoque Filii temporalem non esse fateantur? 99. Si ergo non est generatio ejus ex tempore, aestimari datur quod nihil praecesserit ante Filium, qui non sit ex tempore. Si enim aliquid ante Filium, jam non sunt in ipso creata omnia, quae vel in coelo sunt vel in terris, et Apostolus redarguitur, qui hoc in epistola sua scripserit: quod si nihil ante generationem, non adverto cur posterior asseratur, quem nemo praecessit. 100. Connectenda est alia eo
Abbreviated transcription (Latin):
filius nullũ exse ipse gene¬
rauerit : Nam & fons flu¬
uium generat. & fluuius
fontem exscipse Nongene¬
rat: et lux splendoremge¬
nerat: Nonsplendor lucẽ
& unanaturaẽ. splendoris
tate exgenerationis obiectu
probare non potͥerint: intel¬
legant etiam illã diuulgata
suae calũniã questionis explo¬
sam: Solent enĩ proponere
quomodo aequalis potest et̃
filius patri: Nãsifilius ẽ
ante quã generaretur ñ erat.
Autsierat curnatus ẽ : & as¬
ria nos senegare consueruNs.
qui ꝓponunt arriiquaestiones:
Itaq exigunt anobres ponsionẽ
ut si dixerimus quia antequã
genera retur erat. astutt re¬
ferant. Ergo antequã gene¬
rarecur. creatus ẽ. & non dif¬
fert aceteris creaturis. qr pri¬
us coepit creaturaesse quã
filius: & adiciunt curquie¬
ratnatus ẽ: anqr in ꝑfectus
erat. ut postea ꝑfectior fi¬
er&: Si aut̃ responderim
qr ñerat: obicient statĩ ergo
generatio ei contulit ut ẽet

Expanded text:
Filius nullum ex se ipse geneFilius nullum ex se ipse generaverit. Nam et fons fluvium generat, et fluvius fontem ex se ipse non generat: et lux splendorem generat, non splendor lucem; et una natura est splendoris tatem ex generationis objectu probare non potuerint, 539 intelligant etiam illam divulgatam suae calumniam quaestionis explosam. Solent enim proponere: Quomodo aequalis potest esse Filius Patri? Nam si Filius est, antequam generaretur non erat: aut si erat, cur natus est? Et Arianos se negare consuerunt, qui proponunt Arii quaestiones? 97. Itaque exigunt a nobis responsionem, ut si dixerimus: Antequam generaretur, erat, astute referant: Ergo antequam generaretur, creatus est, et non differt a caeteris creaturis: quia prius coepit creatura esse quam Filius. Et adjiciunt: Cur qui erat, natus est? An quia imperfectus erat, ut postea perfectior fieret? Si autem responderimus quia non erat, objiciunt statim: Ei ergo generatio contulit ut esset,
Abbreviated transcription (Latin):
an exalia natus substantia
Sicnĩdicunt expatre hoc
ẽ. ex dĩ substantia conue¬
nit quia ex substaantia
patris filiũ dicunt. Ergo
quia unius substantia e.
unius utiq potentiae.
tius. si exclia substantia
filiũ dĩfecit. cũ utiq & fi¬
lius ex alia nos substantia fili¬
osdĩ feceritꝰ Aut unius ergo¬
substantiae filius cũpatre.
aut unius potentiae: łriget
igitur eorũ quȩstio quia dexp̃
iudicare non possunt immo
quice uincit ille cũiudicat᷑.
Dignitamens isti iudicio suo.
quihanc obiciunt questionẽ.
Si enĩ ideo aequalis patrifilius
non ẽ. qui a non generauit fi¬
liũ &istiutiq fateantur
si non habent filios quiserunT
huius modiquestiones suossi¬
bi &iã seruulos p̃ferendos.
eo quod habentib filios ae¬
queles esse non possint.
Si autem habent filios. non
putent sibi merito sed fili¬
Non consistit igitur haec
questio. quia a equaclis filius
patri ideo esse non possit
quicopater generauit filiũ.

Expanded text:
an ex alia natus substantia? an ex alia natus substantia? Si enim dicunt ex Patre, hoc est, ex Dei substantia, convenit; quia ex substantia Patris Filium dicunt. Ergo quia unius substantiae, unius utique potentiae. tius si ex alia substantia Filium Deus fecit, cum utique et Filius ex alia nos substantia filios Dei fecerit? Ergo aut unius substantiae Filius cum Patre, aut unius potentiae. 94. Friget igitur eorum quaestio, quia de Christo judicare non possunt; immo quia vincit ille, cum judicatur. Digni tamen sunt isti judicio suo, qui hanc objiciunt quaestionem. Si enim ideo aequalis Patri Filius non est, quia non generavit Filium, et isti utique fateantur, si non habent filios, qui serunt hujusmodi quaestiones, suos sibi etiam servulos preferendos, eo quod habentibus filios aequales esse non possunt. Si autem habent filios, non putent sibi meritum, sed filiNon consistit igitur haec quaestio, quia aequalis Filius Patri ideo esse non possit, quia Pater generaverit Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ ñ confusionẽ⁊ Distinc¬
tionẽ ñ separationẽ : Distinc¬
tionẽ ñ pluralitatẽ : Diuino
itaq: ad mirandoq: mysterio
nemus.. Dis tinctionẽ scimꝰ:
secretanescim: causas ñ discu¬
timus. sacram̃ta seruam:
Facinus indignũ ut quige¬
nerationis suae facultãtẽ
ñ habe nt diuinae generati¬
onis exam̃ sibi arrogent uin¬
dicent potestatẽ. Negent
ergo aequalẽ patrifiliũ qr
ñ generauit filius Negent
equalẽ patrifiliũ qr patrẽ
hab&. Hoc side hominib di¬
cerent: quorũ aliquiuolun
honore pares habentifilios.
quiñ hab& negaretur ae¬
qualis: & ideo hoc inquã
graue &deipsis hominib
uidetur. ut quis id eominor
putetur qr patrẽ hab&.
nisi forte taquã cons¬
titutũ infamilia putant
tus a patrensit. & admi¬
nis trandi patrimonii non
hab& facultatẽ:. sed non ẽ
xp̃s insacris. quisacrauni¬
uersa destrux̃ : Quomodo
uolunt tam̃ respondeant:
uera ne generatiosit& uerus
filius ex dõpatrenatus
hoc ẽ ex substantia patris.

Expanded text:
sionem: distinctionem, non separationem: distinctionem, non pluralitatem. Divino itaque admirandoque mysterio nemus. Distinctionem scimus, secreta nescimus: causas non discutimus, sacramenta servamus. 92. Facinus indignum, ut qui generationis suae facultatem non habent, divinae generationis examen sibi arrogent, vindicent potestatem: 538 Negent ergo aequalem Patri Filium, quia non generavit Filius: negent aequalem Patri Filium, quia Patrem habet. Hoc si de hominibus dicerent, quorum aliqui volunhonore pares habenti filios qui non habet, negaretur aequalis. Et ideo hoc, inquam, grave et de ipsis hominibus videtur, ut quis ideo minor putetur, quod Patrem habet. Nisi forte tamquam constitutum in familia putant tus a Patre non sit, et administrandi patrimonii non habeat facultatem. Sed non est Christus in sacris, qui sacra universa destruxit. 93. Quomodo volunt tamen, respondeant, verane generatio sit, et verus Filius ex Deo Patre natus, hoc est, ex substantia Patris,
Abbreviated transcription (Latin):
ferendũ: Sic̃ erũ pater
uitã hab& insem & ipso. sic
dedit filiouitã habere inse¬
m& ipso: Dedit: ꝑunitatẽ
dedit: Non ut auferat: sed
ut clarificetur infilio dedił :
ut cõplacent dedit . Ñ ut pa¬
ter custodir&. sedut filius
possider&: sed obiciendũ pu¬

Expanded text:
icut enim Pater vitam habet in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Dedit per unitatem: dedit, non ut auferat, sed ut clarificetur in Filio: dedit, ut complaceat: dedit non ut Pater custodiret, sed ut Filius possideret. 132. Sed objiciendum pu
Abbreviated transcription (Latin):
reñpotuit: si nongenerauit
filiũ sedcreauit : Sed quia
omp̃spater cĩuuxta senten¬
tiãurãm solus generator
omp̃s sit : generauit utiq fi¬
liũ noncreauit: uerũ ipsima¬
gis quã uob credendũẽ: ille
Ait genui. &frequent̃ ait
generationis sux testis: ñ ÷
inxp̃o aliqua qr ñgenerauit
infirmitas : Quia generatio
sic̃ sȩpe iãdixim: ñ adsubli¬
mitatẽ potentie: sed ad ꝓpri¬
&atẽ refertur naturȩ :
ũhabet: omnipotentior
ergo ẽe. potuit. siplures
haber& : Anuero poten¬
tiaei: inuna generationede¬
fec̃ : At ego ostendã & xp̃m
habere filios quos cotidie
generat : sed ea generatione
uel potius regeneratione q̃:
potestatis : nonnature: Ad¬
optio enĩ potestatis ẽ. genera¬
tio proprietatis qđ ipsa scrip¬
turanos docuit. Dic̃enĩioħ.

Expanded text:
non potuit, si non generavit Filium, sed creavit. Sed quia omnipotens Pater, cum juxta sententiam vestram solus generator omnipotens sit, generavit utique Filium, non creavit. Verum ipsi magis quam vobis credendum est. Ille ait: Genui ; et frequenter ait, generationis suae testis. 85. isto aliqua, quia non generavit, infirmitas; quia generatio, sicut saepe jam diximus, non ad sublimitatem potentiae, sed ad proprietatem refertur naturae. Nuia Filium habet; omnipotentior ergo esse potuit, si plures haberet. 86. An vero potentia ejus in una generatione defecit? At ego ostendam et Christum habere filios, quos quotidie generat, sed ea generatione, vel potius regeneratione, quae potestatis est, non naturae; adoptio enim potestatis est, generatio proprietatis. Quod ipsa Scriptura nos docuit; dicit enim Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
los N onergo interomnia fi¬
lius sed suꝑ oma : qui secundũ car¬
nẽ quiđẽ ẽ. ex familia iudeorũ
iđe tam̃suꝑ om̃a ds̃ benedictꝰ
iecit sub pedib eius: Subiendo
tus ẽ. sacram̃tũ. quẽ ad modũ
possum: desũꝑnȩ generationis
in cõparabili maiestate dubi¬
tare : nihiligitur potestatis
int̃ patrẽ & filiũ certũ ẽ. int̃¬
et̃.: Deniq: eousq nihil int̃ :
potestatis. ut iđe apłs exipso

Expanded text:
los . Non ergo inter omnia Filos . Non ergo inter omnia Filius, sed super omnia: qui secundum carnem quidem est ex familia Judaeorum; idem tamen super omnia Deus benedictus jecisti sub pedibus ejus . Subjiciendo tus est sacramentum, quemadmodum possumus de supernae generationis incomparabili majestate dubitare? 140. Nihil igitur potestatis inter Patrem et Filium certum est interesse. Denique eo usque nihil interest potestatis, ut idem A
Abbreviated transcription (Latin):
Egote clarificaui suꝑ terram
opus consumaui qđ dedistimihi
& nunc clarificamepat̃. hoc ẽ
doxa son. ut sit hic sensus. Ago
opinionẽ dete hominib: huius¬
modi infudi: ut cognos conite
dm̃ uerũ & tub ancdeme con¬
firma illis opinionẽ : ut credađ.
me tuũ filiũ & dm̃uerũ: lam¬
illud ridiculũ ẽ: quod quidã
exillo a postolico discretionẽ
int̃patrẽ & filiũ faciunt po¬
testatis qr scriptũ ẽ. N ob tam̃
unus dspater: ex quo omnia
& nosipipsũ & unus dñs ihs ꝑ¬
que omina & nosꝑipsũ. Aiunt
enĩ non mediocrẽ diuinȩ ma
iestatis ẽ. distaentia : qui adictũ
ẽ. ex illo omnia & ꝑhuncomã
Nihil aut̃ expressius quã qđ
hoc loco omp̃s filius euidenti
ratione signatur : N aut exillo
omnia: it cꝑhuncomnia: Inter
omnia pater non ẽ. cuidictũ ẽ
qm̃ uniuersa seruiunt tibiant̃
omnia filius nonẽ : quia omnia
ꝑ ipsũ facta sunt. &om̃ã in ipso
constant & ipsec̃ suꝑ omnes cȩ¬

Expanded text:
Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi; et nunc clarifica me, Pater, hoc est, δόξασον, ut sit hic sensus: Ego opinionem de te hominibus hujusmodi infudi, ut cognoscant te Deum verum; et tu hanc de me confirma illis opinionem, ut credant me tuum Filium et Deum illud ridiculum est, quod quidam ex illo Apostolico discretionem inter Patrem et Filium faciunt potestatis, quia scriptum est: Nobis tamen unus Deus Pater, ex quo omnex illo Apostolico discretionem inter Patrem et Filium faciunt poiunt testatis, quia scriptum est: Nobis tamen jestatis esse distantiam, quia dictum est: Ex illo omnia, et per hunc omnia. Nihil autem expressius, quam quod hoc loco omnipotens Filius evidenti ratione signatur; nam ut ex illo omnia, ita per hunc omnia. 139. Inter omnia Pater non est, cui dictum est: Quia universa serviunt tibi . Inter omnia Filius non est, quia omnia per ipsum facta sunt , et omnia in ipso constant, et ipse est super omnes coe
Abbreviated transcription (Latin):
latus ex aluo uirginis ꝓ¬
cessisti: Ac neforte in¬
carnationis tantũmodo
putent̃ sequestrandũ eẽ
mysteriũ. licetcũdicant
Ñ potest filius facerease
quicquã : Nihil excipiant
ita ut et quidã impius dixe¬
rit. Nec culicẽ facere potest
tamte merario ausu petu¬
lantiq sermone. maiesta¬
quia scriptum ẽ: uerbodnĩ
caeli firmatisunt: Sed nec
terrã sinete fec̃: quiascrip¬
tum .c̃. Omnia ꝑ ipsu fac¬
tas & sineipso factũ ẽ nihil
Namsialiquid sine teđo uer¬
bopaterfecit. Nũquid er¬
go omnia facta ꝑ uerbũ &
eu angelista mentitur
nonuidisti a patrefacta ate
ipse fecisti. Nisiforte
philosophicas tibi ideas pla¬
tonica illa disputatione
prestituunt. quas ab ipsis ta¬
menꝓhilosophis scimus ir¬
risas: Si autẽ exte ipse
fecisti: uanaẽ assertioꝑ
fidorũ quae auctori om¬
niũ cuisuppetit exsefaci¬
endi magisteriũ tribuit
discendi ꝓfectũ.: Quod
siꝑtenegant celum factũ¬
ee. uel terrã : considereNT

Expanded text:
latus ex alvo Virginis platus ex alvo Virginis processisti. 45. Ac ne forte incarnationis tantummodo putent sequestrandum esse mysterium licet cum dicunt: Non potest Filius a se facere quidquam , nihil excipiant, ita ut et quidam impius dixerit: Nec culicem facere potest, tam temerario ausu, petulantique sermone majestaquia scriptum est: Verbo Domini coeli firmati sunt . 46. Sed nec terram sine te fecit, quia scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil aliquid sine te Deo Verbo Pater fecit, non ergo omnia facta per Verbum, et evangelista mentitur. non vidisti a Patre facta, a te ipse fecisti. Nisi forte philosophicas tibi ideas Platonica illa disputatione praestituunt, quas ab ipsis tamen philosophis scimus irrisas. Si autem ex te ipse fecisti, vana est assertio perfidorum, quae auctori omnium, cui suppetit ex se faciendi magisterium, tribuit discendi profectum. 47. Quod si per te negant coelum esse factum, vel terram, considerent
Abbreviated transcription (Latin):
quiuir tutẽ fortib largiat᷑
Quomodoergo uirtus quasi
cũ iris iurandi attestatione
fidelit̃ fidelit̃ dico Fide¬
re potes. Nisi qđ facicatẽ
patre uideris : H ecistimun¬
dũ nũquid alterũ mundu
pat̃tuus fec̃ que quasi adex¬
emplar acceperis. Ergo
Necessec̃. fateant᷑ impũ
aut duos aut certe multos
et̃. mundos qđ philos ophi
asser̃ ut scetiã in hoc erro¬
re gentilitatis in uoluaN
Aut siuolunt uerũ sequi.
Dicant sineexemplarite
fecisse qđ feceris.. Dic
mihi dñe. quando in ma¬
ri patrẽ in carnatu uide¬
ris ambulantẽ: Egoc
nĩ nescio ego hoc depatre
credere sacrilegũputo
quite solũ carnẽ assũpsis¬
se cognoui. quando uideris
innuptis patrẽ aqua in uina
uertentt̃. sed solũte uni¬
genitũ filiũ legi ex patre
incarnationis sacramenta
generatũ.⁊ Ergoistaquae
memorauimus a tegesta
non fec̃pater: sed sineex¬
emplaripat̃nioperis. ad
redimendam tuosangui
ne mundi salutẽ in macu¬

Expanded text:
qui virtutem fortibus largiatur. qui virtutem fortibus largiatur. 43. Quomodo ergo virtus quasi cum jurisjurandi attestatione Fideliter, fideliter dico? Fidere potes, nisi quod facientem Patrem videris. Fecisti mundum, numquid alterum mundum Patrem tuus fecit, quem quasi ad exemplar acceperis? Ergo necesse est fateantur impii aut duos, aut certe multos esse mundos, quod philosophi asserunt; ut se etiam in hoc errore gentilitatis involvant. Aut si velint verum sequi, dicant sine exemplari te fecisse, quod feceris. 44. Dic mihi, Domine, quando in mari Patrem incarnatum videris ambulantem ? Ego enim nescio, ego hoc de Patre credere sacrilegum puto, qui te solum carnem assumpsisse cognovi. Quando videris in nuptiis Patrem aquam in vina vertentem ? Sed solum te unigenitum Filium legi ex Patre incarnationis sacramenta generatum . Ergo ista, quae memoravimus a te gesta, non fecit Pater: sed sine exemplari paterni operis, ad redimendam tuo sanguine salutem mundi, solus immacu
Abbreviated transcription (Latin):
cutiamus. quȩ ro ut respon¬
deant utrũuideat filius o¬
perapatris Nid & itaque
Si facit. desinant omnipo¬
tentẽ negare. que o mnia
possefacere qua patrẽ fa¬
cientẽ uiderit confitent᷑
Quid ẽ autem uiderit
Corporaliũ nealiquis usus
oculorũẽ: Sed si hoc de
filio uelint dicere. corpo¬
ralis &ic̃ inpatre usuope¬
rationis ostendenit. ut faci¬
entẽ uideat quod ipse fac¬
turus ẽ : Quid ẽ autẽ non
potest filius facere a sequi¬
quã. Hoc interrogemus.
hoc consideremus: Est ergo
aliquid in possibile diuir¬
tutiatq sapientiȩ Hoc ẽ
enĩ difilius. quiutiq non
alienã accipit fortitudi¬
nẽ. Sedquẽ ad modũuita ẽ
naliena uiuificatione sub¬
nixus. sed alios uiuificans qr
ipseuita ẽ: ita &iã sapientia
ẽ non quasi insipiens accipi¬
ens sapientiã. sed quide suo
alios faciat ẽt. sapientes : Ita
&iã uirtus e: Nquasi ꝑ infir¬
mitatẽ consecutus increm̃¬
ta uirtutis. sed ipseuirtus

Expanded text:
cutiamus, quaero ut responcutiamus, quaero ut respondeant, utrum videat Filius opera Patris. Videt itaque, si facit, desinant omnipotentem negare, quem omnia posse facere, quae Patrem facientem viderit, confitentur. 41. Quid est autem, viderit? Corporaliumne aliquis usus oculorum est? Sed si hoc de Filio velint dicere, corporalis etiam in Patre usum operationis ostendent; ut facientem videat, quod ipse facturus est. 42. Quid est autem: Non potest Filius facere a se quidquam? Hoc interrogemus, hoc consideremus. Est ergo aliquid impossibile Dei virtuti atque sapientiae? Hoc est enim Dei Filius, qui utique non alienam accepit fortitudinem, sed quemadmodum vita est, non aliena vivificatione subnixus, sed alios vivificans; quia ipse vita est: ita etiam sapientia est, non quasi insipiens accipiens sapientiam, sed qui de suo alios faciat esse sapientes: ita etiam virtus est, non quasi per infirmitatem consecutus incrementa virtutis, sed ipse virtus,
Abbreviated transcription (Latin):
turis separar&: Caddidit &¬
isti innobis: Vt &iam hic suam
potentiã & patris a nobis secer¬
ner&. ut quodnos in patre &
Filio sumus. nonnaturȩ uideat᷑ eẽ
sedgrãe : Quod autemfilius
& pat̃ unum sunt: non hoc filius
accepisse pergram. sed natura¬
liter ut filius possidere credat᷑¬
Aliudrursus obiciunt asseren¬
tes unam atque candem potes¬
tatẽ filii & patris eẽ non posse
quia ipsedixit : A menamen
dico uobis: non potest filius
a sefacere quiquam. nisi quod
uiderit patrẽ sacientem :
Itaque Nihil exsefecisse
filium dicunit: nec face¬
reposse. Nisi quoduide¬
O prȩscia sapientia
INfidelium argumen¬
torum: quae subiecit
quodsoluer& que stio¬
Nem addendo quod
sequitur. Quia
quae cumque ille fecerit.
eadem & filius facit simi¬
liter: Hoc nempe sequit᷑.
Cur ergo scriptum . ẽ eadẽ
facitfilius & nonalia Ni¬
siut infilio unitatẽ non i¬
mitationẽ paterni operis
estimares : sed tam̃ ut il¬
lorũ quoq argumenta dis¬

Expanded text:
turis separaret. Et addidit: Et turis separaret. Et addidit: Et isti in nobis , ut etiam hic suam potentiam et Patris a nobis 528 secerneret, ut quod nos in Patre et Filio unum sumus, non naturae videatur esse, sed gratiae: quod autem Filius et Pater unum sunt, non hoc Filius accepisse per gratiam, sed naturaliter ut Filius possidere credatAliud rursus objiciunt, asserentes unam atque eamdem potestatem Filii et Patris esse non posse, quia ipse dixit: Amen, amen, dico vobis, non potest Filius facere a se quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Itaque nihil ex se fecisse Filium dicunt, nec facere posse, nisi quod videO praescia sapientia infidelium argumentorum! quae subjecit quod solveret, quaestionem, addendo quod sequitur: Quia quaecumque ille fecerit, eadem et Filius facit similiter ; hoc nempe sequitur. Cur ergo scriptum est: Eadem facit Filius, et non talia; nisi ut in Filio unitatem, non imitationem paterni operis aestimares? 40. Sed tamen ut illorum quoque argumenta dis
Abbreviated transcription (Latin):
ne queunt comparari humana
diuinis: Inseparabilis ergo ds̃ pat̃
uerbo inseparabilis uirtuti. In¬
separabilis sapientie. perdiuinȩ
unitatem substantiȩ : & ẽ infilio
sicut frequenter ẽ scriptum.:
Est uero non ut egentẽ scĩficans
nec ut uacuum implens: quia non
uacua dĩ uirtus: Nec enĩuintus
uirtute aug&ur : quia non duȩ
uirtutes. sedunauirtus: Nec
diuinitas diuinitatẽ accipit: quia
non duȩ diuinitas sed una diuinitas:
Nos autẽ per acceptã &inhabitantẽ
in nobis uirtutẽ: unũ erimus in xp̃o
Communis ergolitera: seddis¬
crepans diuina humanaq subs¬
tantia : Nos unum erimus. pater
& filius unum sunt: Nos scđm
grãm. filius scđm substantiam:
Alia autem ꝑ coniunctionem.
alia pernaturam : Vnitas deniq
uide quidante p̃miserit. ut om̃s
unum sint sicut tu pater in me &
ego inte Considera ergo quia
nondixit tuin nobis & nos inte
sedtuin me &egointe ut se acrea¬

Expanded text:
nequeunt comparari humana nequeunt comparari humana divinis. 35. Inseparabilis ergo Deus Pater Verbo, inseparabilis virtute, inseparabilis sapientia per divinae unitatem substantiae; et est in Filio, sicut frequenter est scriptum: est vero non ut egentem sanctificans, nec ut vacuum implens; quia non vacua Dei virtus. Nec enim virtus virtute augetur; quia non duae virtutes, sed una virtus: nec divinitas divinitatem accipit; quia non duae divinitates, sed una divinitas: nos autem per acceptam et inhabitantem in nobis virtutem unum erimus in Christo. 36. Communis ergo littera, sed discrepans divina, humanaque substantia. Nos unum erimus, Pater et Filius unum sunt: nos secundum gratiam, Filius secundum substantiam. Alia autem per conjunctionem, alia per naturam unitas. Denique vide quid ante praemiserit: Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te . 37. Considera ergo quia non dixit: Tu in nobis, et nos in te: sed tu in me, et ego in te; ut se a crea
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. qui diuinitate cum
patreunum est : None¬
nim potestas hac inter p̃¬
tatione minuitur: sed
misericordia praedicat᷑:
Quis autem unam diuini¬
tatem patris & filii pie
abneget cumips edñs con¬
summaturus p̃cepta dis¬
cipulis suis dixerit ut sint
unum sicut & nosunum
sumus protestimonio e¬
nim fidei positum est : li¬
cet ab arrianis ad argumen¬
tum perfidia ederiuẽtur:
& enim qm̃ toties lectamne¬
garenon queunt unitatẽ
extenuare conantur. ut
talis uideatur diuinitatis
unitas interpatrem & fili¬
um qualis est inter homi¬
nes unitas deuotionis & fidei :
licet &iã interipsos homi¬
nes insuo unitas naturae sit
excommunitatenaturae :
Vnde& illud a pertissime
soluitur: quod adextenuati¬
onem dominicȩ unitatis obicere
consuerunt. quia scriptum ẽ:
Qui autem plantat & quirigat.
unums̃: Hoc arrianisi saperent
quia pater & filius unum sunt. cũ
pauliis &apollo &natura unum sit¬
& fide : Sed tamen peromnia
unumesse non possunt: quia

Expanded text:
nibus, qui in divinitate cum nibus, qui in divinitate cum Patre unum est ; non enim potestas hac interpretatione minuitur, sed misericordia praedicatur. 33. Quis autem unam divinitatem Patris et Filii pie abneget; cum ipse Dominus consummaturus praecepta, discipulis suis dixerit: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus ? Pro testimonio enim fidei positum est, licet ab Arianis ad argumentum perfidiae derivetur. Etenim quoniam toties lectam negare non queunt unitatem, extenuare conantur; ut talis videatur divinitatis unitas inter Patrem et Filium, qualis est inter homines unitas devotionis et fidei: licet etiam inter ipsos homines unitas naturae sit ex communitate naturae. 34. Unde et illud apertissime solvitur, quod ad extenuationem Dominicae unitatis objicere consuerunt, quia scriptum est: Qui autem plantat, et qui rigat, unum sunt . Hoc Ariani, si saperent,quia Pater et Filius unum sunt, cum Paulus et Apollo et natura unum sint et fide? Sed tamen per omnia unum esse non possunt, quia