comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dolet: quando & illud inuobis
pirc non potest: quod & incisum
sio animȩ inuiruite patientiȩ po-¬
nitur: quia radix omniũ custosq
uirtutũ patientia ẽ. ꝑ patientiã
uero possidemus animas nr̃as. qͥa
dum nobis ipsis dominari disci¬
mus: hoc ipsum incipimus pos¬
sidere quod sumus. Patientia uͦ
ẽ aliena mala equanimit᷑ ꝑpeti.
contra eum quoq qui mala irro¬
gat. nullo dolore morderi. Nam
qui sic ꝓximi mala portat. ut ta¬
men tacitus doleat. & dempus
digne retributionis querat. pati-¬
entiam non exhibet sed ostendit.
Scriptum quippe ẽ. Caritas pati¬
ens ẽ: benigna est. Patiens namq
ẽ: ut aliena mala toleret. Benigna
uero ẽ: ut ipsos etiam quos portet¬
amet. Hinc namq ꝑsemet ipsam
ueritas dicit. Diligite inimicos
ur̃os: benefacite his qui uos ode¬
runt. Orate pro ꝑsequentib &
calumpniantib uobis. Uirtus
itaq ẽ coram hominib aduersa¬
rios tolerare. sed uirtus coram dõ

Expanded text:
dolet, quando et illud in vobis dolet, quando et illud in vobis perire non potest quod incisum sio animae in virtute patientiae ponitur, quia radix omnium custosque virtutum patientia est. Per patientiam vero possidemus animas nostras, quia dum nobis ipsis dominari discimus, hoc ipsum incipimus possidere quod sumus. Patientia vero est aliena mala aequanimiter perpeti, contra eum quoque qui mala irrogat nullo dolore morderi. Nam 1615 qui sic proximi mala portat, ut tamen tacitus doleat, et tempus dignae retributionis quaerat, patientiam non exhibet, sed ostendit. Scriptum quippe est: Charitas patiens est, benigna est . Patiens namque est ut aliena mala toleret, benigna vero est ut ipsos etiam quos portamet. Hinc namque per semetipsam Veritas dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui vos oderunt: orate pro persequentibus et calumniantibus vos . Virtus itaque est coram hominibus adversarios tolerare, sed virtus coram Deo
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ab eo. Tu uero homo unanimis.
dux m̃s &e notus m̃s. Qsimul me¬
cum mecum dulces capiebas cibos.
in domo dei ambulauimus cum
consensu. Et rursum. Homo pacis
meȩ in quo sꝑabam. & qui edebat
panes meos ampliauit adũsum
me supplantationẽ. Ac si de tra¬
ditore suo aꝑtis uocib dicat. Tranᷤ¬
gressionem eiꝰ tanto grauius ꝑtu¬
li: quanto hanc ab eo qui m̃s eẽ
uidebatur sensi. Omnes gͦ electi.
quia summi capitis menbra suũ
aduersarios sua morte sentiant.
dequorum uita p̾sumebant. Et
tanta eis crescat merces oꝑis. quan¬
to eis uirtutis lucrum proficit.
ex alienis dampno caritatis Sed¬
quia dura sunt quȩ p̾dicuntur
de afflictione mortis ꝓtinus con¬
solatio subditur: de gaudio resur¬
rectionis cum dicitur. Capillus de
capite ur̃o non ꝑibit. Scimus fr̃s
quia caro incisa dolet. capillus in¬
cisus non dolet. Ait ergo marty¬
rib siuis. Capillus de capite ur̃o
non ꝑibit. Uidelicet aꝑte dicens.
Cur timetis ne ꝑeat qđ incisum

Expanded text:
mis, dux meus, et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Domini ambulavimus cum consensu . Et rursum: Homo pacis meae, in quo sperabam, qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem . Ac si de traditore suo apertis vocibus dicat: Transgressionem ejus tanto gravius pertuli, quanto hanc ab eo qui meus esse videbatur sensi. Omnes ergo electi, quia summi capitis membra sunt,adversarios in sua morte sentiant, de quorum vita praesumebant: et tanto eis crescat merces oto eis virtutis lucrum proficit ex alienae dampno caritatisquia dura sunt quae praedicuntur de afflictione mortis, protinus consolatio subditur de gaudio resurrectionis, cum dicitur: Capillus de capite vestro non peribit. Scimus, fratres, quia caro incisa dolet, capillus incisus non dolet. Ait ergo martyribus suis: Capillus de capite vestro non peribit, videlicet aperte dicens: Cur timetis ne pereat quod incisum
Abbreviated transcription (Latin):
notescit & subditur. Ducentes ad
reges & psides: ꝓpter nom̃ meum.
Contingent hȩc uobis intestimoni¬
um. Intestimoniũ uidelicet quorũ:
nͥ eoꝵ. qui aut ꝑsequendo mortes
inferunt: aut uiuendo non imitan¬
tur: Mors quippe ustorum bonis
in aduitorium ẽ: malis intestimoni¬
um: ut in de ꝑuersi sine excusatiõe
ꝑeant: unde electi exemplum capi¬
unt ut uiuant. Sed auditis tot ter¬
rorib turbari poterant infirmoꝵ
corda: atq ido consolatio adiungi¬
tur cum ꝓtinus sub infertur. Po-¬

Expanded text:
notescit cum subditur: Ducentes ad notescit cum subditur: Ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Contingent autem haec vobis in testimonium. In testimonium videlicet quorum, nisi eorum qui aut persequendo mortes inferunt, aut videndo non imitantur? Mors quippe justorum bonis in adjutorium est, malis in testimonium, ut inde perversi sine excusatione pereant, unde electi exemplum capiunt ut vivant. 3. Sed auditis tot terroribus turbari poterant infirmorum corda, atque ideo consolatio adjungitur cum protinus subinfertur: Po
Abbreviated transcription (Latin):
quod d̃i terroresq de cęlo & tem¬
pestates. Cum tempestates hye¬
males uenire exordine temporum
soleant: cur hoc loco tempestates
uenire inꝑditionis signo predi¬
cuntur nisi qđ eas tempestates
dñs uenire denuntiat: quȩ ne¬
quaquam ordinem temporum ser¬
uant: Quȩ enim ordinate ueni¬
unt signum non sunt: sed tem¬
pestates in signo sunt: quȩ ipla
quoq temporum statuta confun¬
dunt. Quod nos quoq nuꝑ exꝑ¬
ti sumus. qui estiuum tempus
merito mundi patientis. facta pͣ¬
uoꝵ hominum p̾mittunt᷑ cum đr¬
manus suas inicere & ꝑsequentur.
ꝙ tradent uos insynagogis ducen¬
tes ad reges & p̃sides. ꝓpter nomen
meum. Ac si aꝑte dicat. Prius cor¬
da hominũ: & post elementa tur¬
bantur. ut cum rerum ordo con¬
funditur: ex qua iam retributio¬
ne ueniat demonstretur. Nam ꝗͣ
uis finis mundi exipso suo ordine
pendeat: ꝑ uersiores tamen quosq
inueniens. quia dignis ru¬
mis illius oppͥmantur. in¬

Expanded text:
quod dicitur: Terrores de coelo et temquod dicitur: Terrores de coelo et tempestates. Cum tempestates hiemales venire ex ordine soleant temporum, cur hoc loco tempestates venire in perditionis signum praedicuntur, nisi quod eas tempestates Dominus venire denuntiat quae nequaquam ordinem temporum servant? Quae enim ordinate veniunt, signum non sunt; sed tempestates in signum sunt, quae ipsa quoque temporum statuta confundunt. Quod nos quoque nuper experti sumus, quia aestivum tempus merito mundi patientis, facta pravorum hominum praemittuntur cum manus suas injicere, et persequentur, et tradent vos in synagogas, ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Ac si aperte dicat: Prius corda hominum, et post elementa turbantur, ut cum rerum ordo confunditur, ex qua jam retributione veniat demonstretur. 1614 Nam quamvis finis mundi ex ipso suo ordine pendeat, perversiores tamen quosque inveniens, qui digne ruinis illius opprimantur in
Abbreviated transcription (Latin):
litas aeris. Quia gͦ omnia consu¬
manda sunt: ante consummati¬
onem. omnia ꝑturbantur. Et qͥ
incunctis delinquimus. incun¬
ctis ferimur: ut impleatur qđ
rum. contra insensatos. Omĩa nãq
quȩ ad usum uitȩ accepimus: ad
usum conũtimus culpe. Sed cun¬
cta quȩ ad usum prauitatis infle¬
ximus. ad usum nob̾ uerruntur
ultionis. Tranquillitatẽ quippe
humanȩ pacis. ad usum uertimꝰ
uanȩ securitatis. Peregrinationẽ
terrȩ. pro habitatione dileximus.
patriȩ. Salutem corporum. rede¬
gimus in usu uitiorum. Uberta¬
tis habundantia: non ad neces¬
sitatẽ carnis. sed ad ꝑuersitatem
intorsimus uoluptatis. Ipsa t̾re¬
na blandim̃ta aeris: ad amorẽ
nobis seruire cogimus terrenȩ
delectationis. Iure gͥ restat ut si¬
mul nos feriant: quȩ simul om¬
nia uitiis nr̃is male sub acta ser¬
uiebant: ut quot prius in mun¬
do meolumes habuimus gaudia.
tot de ipso postmodum eogamur
sentire tormenta. Notandum uͦ

Expanded text:
litas aeris. Quia ergo omnia 1613 consulitas aeris. Quia ergo omnia 1613 consummanda sunt, ante consummationem omnia perturbantur; et qui in cunctis deliquimus, in cunctis ferimur, ut impleatur quorum contra insensatos . Omnia namque quae ad usum vitae accepimus ad usum convertimus culpae, sed cuncta quae ad usum pravitatis infleximus ad usum nobis vertuntur ultionis. Tranquillitatem quippe humanae pacis ad usum vertimus vanae securitatis, peregrinationem terrae pro habitatione dileximus patriae; salutem corporum redegimus in usum vitiorum; ubertatis abundantiam non ad necessitatem carnis, sed ad perversitatem intorsimus voluptatis; ipsa serena blandimenta aeris ad amorem nobis servire coegimus terrenae delectationis. Jure ergo restat ut simul nos omnia feriant, quae simul omnia vitiis nostris male subacta serviebant, ut quot prius in mundo incolumes habuimus gaudia, tot de ipso postmodum cogamur sentire tormenta. Notandum vero
Abbreviated transcription (Latin):
& pestilentiȩ & fames. terroresq
de cȩlo. & signa magna erunt. Uel
sicut in quibusdam codicib inuenit᷑
terroresq de cȩlo & tempestas. Atq
post subditur. Et signa magna
erunt. Uluma tribulatio multis
tribulationib preuenit᷑. ꝙ per
crebra mala quȩ p̃ueniunt. indi¬
cantur mala ꝑpetua quȩ subse¬
quentur. Et ideo ꝑbella & sedi¬
tiones non statim finis: quia mul¬
ta debent mala precur¬
rere: ut malum ualeant sine fi¬
ne nuntiare. Sed cum tot signa
ꝑturbationis dicta sint. oportet
ut eorum considerationẽ breuit
ꝑ singula constringamus. Quia
necesse ẽ ut alia ecelo. alia e terra.
alia ab elementis: alia ab homi¬
nib patiamur. Ait enim. Surget
gens contra gentem: ecce ꝑturba¬
tio hominum. Crunt terremotꝰ
magni ꝑ loca. ecce respectus ire
desuꝑ. Erunt pestilentiȩ: ecce in¬
equalitas temporis. Erit fames.
ecce sterilitas terre. Terrores ꝙ:
de cȩlo & tempestates: ecce in equa¬

Expanded text:
et pestilentiae et fames, terroresque et pestilentiae et fames, terroresque de coelo; et signa magna erunt. Vel sicut in quibusdam Codicibus invenitur, Terroresque de coelo et tempestates. Atque post subditur: Et signa magna erunt. Ultima tribulatio multis tribulationibus praevenitur, et per crebra mala quae praeveniunt indicantur mala perpetua quae subsequentur. Et ideo post bella et seditiones non statim finis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntiare. Sed cum tot signa perturbationis dicta sint, oportet ut eorum considerationem breviter per singula perstringamus, quia necesse est ut alia e coelo, alia e terra, alia ab elementis, alia ab hominibus patiamur. Ait enim: Surget gens contra gentem, ecce perturbatio hominum; erunt terrae motus magni per loca, ecce respectus irae desuper; erunt pestilentiae, ecce inaequalitas corporum; erit fames, ecce sterilitas terrae; terroresque de coelo et tempestates, ecce inaequa
Abbreviated transcription (Latin):
uia longius ab urbe
digressi sumus. ne ad
reuertendum nos tar¬
dior hora prepediat:
necesse ẽ ut expositio¬
nem sc̃i euuangłii breuior sermo
transcurrat Dñs ac redemptor
ñr perituri mundi precurrentia
mala denuntiat: ut eominus ꝑ¬
turbent uenientia: quo fuerint
p̃scita. Minus enim iacula fe.¬
riunt que preuident᷑: & nos to¬
lerabilius mundi mala suscipi-¬
mus. si contra hȩc p̃scientiȩ clype¬
um munimus. Ecce etenim dicit.
Cum audieritis p̃lia & seditiones:
nolite derreri. Oportet pͥmum hec
fieri: sed nondum statim finis. Pen¬
senda sunt uerba redemptoris nr̃i.
ꝑ quȩ nos aliud interius: aliud ex¬
terius passuros denuntiat. Bella
quippe ad hostes ꝑtinent: seditio¬
nes ad ciues. Ut ergo nos indicet
interius exteriusꝙ turbari: aliud
nos fatetur ab hostib. aliud afrĩ¬
b ꝑpeti. Sed his malis preuenien¬
tib: quia non statim finis sequa¬
tur adiungit. Surget gens contͣ
gentem & regnum adũsus regnũ.
& terremotus magni erunt ꝑ loca.

Expanded text:
uia longius ab urbe digressi sumus, ne ad revertendum nos tardior hora praepediat, necesse est ut expositionem sancti Evangelii brevior sermo transcurrat. Dominus ac Redemptor noster perituri mundi praecurrentia mala denuntiat, ut eo minus perturbent venientia, quo fuerint praescita. Minus enim jacula feriunt quae praevidentur; et nos tolerabilius mundi mala suscipimus, si contra haec per praescientiae clypeum munimur. Ecce enim dicit: Cum audieritis praelia et seditiones, nolite terreri; oportet enim primum haec fieri, sed nondum statim finis. Pensanda sunt verba Redemptoris nostri, per quae nos aliud interius, aliud exterius passuros esse denuntiat. Bella quippe ad hostes pertinent, seditiones ad cives. Ut ergo nos indicet interius exteriusque turbari, aliud nos fatetur ab hostibus, aliud a fratribus perpeti. Sed his malis praevenientibus, quia non statim finis sequatur, adjungit: Surget gens contra gentem, et regnum adversus regnum; et terrae motus magni erunt per loca,
Abbreviated transcription (Latin):
dicere omnes adu̾sarii ur̃i. Aesi
aꝑte menbris suis infirmantib
dicat. Nolite t̾reri: nolite ꝑtimes¬
cere. Uos ad certam̃ acceditis: sed
ego p̃lior. Uos uerba editis: sed ego
sum qui loquor. S equitur. Trade
uobis afficient. Minorem dolorem
mala ingerunt. quȩ ab extraneis
inferuntur. Plus uero in nobis tor¬
menta seiuunt quȩ ab illis paci¬
mur: de quorum mentib presume¬
bamꝰ: quia cum dampno corporis.
mala nos cruc iant amisse carita¬
tis. Hinc ẽ enim: quod de iuda tra

Expanded text:
ri. Ac si aperte membris suis infirmantibus dicat: Nolite terreri, nolite pertimescere; vos ad certamen acceditis, sed ego praelior; vos verba editis, sed ego sum qui loquor. Sequitur: Trademmorte afficient ex vobis. Minorem dolorem mala ingerunt quae ab extraneis inferuntur. Plus vero in nobis ea tormenta saeviunt quae ab illis patimur de quorum mentibus praesumebamus, quia cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Hinc est enim q
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. Qua ꝓpter quod impletum
cernis inseruo. credere non cuncteris
indomino. Quȩ cum ita sint: ꝑspice
ut tandem uilis ẽẽ tibi desinas: ut uł
ꝓ hoc erubescendis subiacere uiciis de¬
digneris. dum generositatẽ tuã de crea-¬
toris ac reparatoris dignitate metiris
habet causas: quib se ipse confundat.
Cur mdignis dominis uicto corde sub¬
aitur eui gła eterna ꝓmittitur: ac sic
gemino pͥulegio. qui dudum diuinȩ
imaginis participatione uidebaris
honoratus. efficeris etiam commercii
nobilitate preciosus. Uide quam for¬
tis ẽẽ possis contra hostem tuum. Int̾ro¬
ga statum tuum: quo tͥ dñs ad debel¬
landum inmenbris tuis mundi pͥnci¬
pem. ac sp̃itales nequitias suꝑandas. li¬
beram contulit facultatẽ ac sic impos¬
sibile non putes ut transferri obtineas
in angłicas beatitudines. cum in hoc se¬
culo angłicas deuiceris potestates.
Non gͦ de degenerem ac despectum fa¬
ciat uita. quem uel factura ꝓbatur il¬

Expanded text:
tionem. Quapropter quod impletum tionem. Quapropter quod impletum cernis in servo, credere non cuncteris in Domino. Quae cum ita sint, perspice, ut tandem vilis esse tibi desinas; ut vel pro hoc erubescendis subjacere vitiis dedigneris: dum generositatem tuam de creatoris et reparatoris dignitate metiris. Habet causas, quibus se ipse confundat, cur indignis dominis, victo corde, subdatur, cui gloria aeterna promittitur, ac si gemino privilegio, qui dudum divinae imaginis participatione videbaris honoratus, efficeris etiam commercii nobilitate pretiosus; unde tuam fortis esse possis contra hostem tuum, interroga statum tuum, quod tibi Dominus ad debellandum in membris tuis mundi principem, ac spiritales nequitias superandas, liberam contulit facultatem; ac sic impossibile non putes, ut transferri obtineas in angelicas beatitudines, cum in hoc saeculo angelicas deviceris potestates. Non ergo te degenerem ac despectum faciat vita, quem vel factura probatur il
Abbreviated transcription (Latin):
& mortis suꝑstes annuntiat uentu¬
ram mundi salutem: Puto quo d hic
mors in explebilis belua. in ęscam suã
rapuit. & predam suam captiua con¬
tremuit. Contremuit in quam. Nã
si nouerat crucifixum: tamen quem
non meminerat reum non poderat
tenere dampnatum. quia culpã ñ fa-¬
cit pena sed causa. Quasi solitum ey.¬
bum ꝑdit quem dudum in mundi
origine hominem deuorauit. sed mag¬
nam ẽẽ cibi ipsius dignitatem prefo¬
cata cognouit. Atq ideo diuinus ser-¬
mo commemorat. Et p̾cepit dominꝰ
pisci. & euomuit ionam inaridam.
Precepit gͦ bestiȩ. precepit morti sẽꝑ
esurienti. precepit abyssis & inferno.
ut mundo restituant saluatorem. E¬
uomuit autem. hoc debemus acciꝑe:
qđ ex imis uiscerib mortis iuctrre
uita remeauerit. atq eam eximis
precordiis inferni ꝑdicio exulcerata
reddiderit. Uidemus itaq in ꝓphe-¬
te afflictionib. aꝑtissime p refigura¬
tam. & mortem pariter & resurrec¬

Expanded text:
et mortis superstes annuntiat ventuet mortis superstes annuntiat venturam mundi salutem? Puto quod hic mors, inexplebilis bellua, in escam suam rapuit, et praedam suam captiva contremuit. Contremuit, inquam, nam si noverat crucifixum, tamen quem non meminerat reum, non poterat tenere damnatum: quia culpam non facit poena, sed causa. Quasi solitum cibum perditum in mundi origine hominem devoravit; sed magnam ecata cognovit; atque ideo divinus sermo commemorat: Et praecepit Dominus pisci et evomuit Jonam in aridam . Praecepit ergo bestiae, praecepit morti semper esurienti, praecepit abyssis et inferno, ut mundo restituant Salvatorem. Evomuit autem, hoc debemus accipere, quod ex imis visceribus mortis victrix vita remearit, atque eam ex imis praecordiis inferni perditio exulcerata reddiderit. Videmus itaque in prophetae afflictionibus apertissime praefiguratam et mortem pariter et resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
congrue ꝑ ꝑsonã gentilẽ: fides genti¬
um p̾dicatur. Dicit itaq ionas in o¬
ratione sua. Tolle gͥ dñe animã meã:
quia melior ẽ mͥ mors quam uita. Dicat¬
ẽ mͥ morꝰ quam uita. Id est uiuens u¬
nam uideoꝵ gentem saluare nonpo-¬
tui: moriar & uniu̾sus mundus u-¬
na morte saluetur. Ionam cetus pis¬
cis excepit in mersum. sed non conti¬
git deuoratum. ꝙ quẽ malitia ho¬
minũ ꝑdidit. bestia esuriens custo¬
diuit. Plenis uiscerib famem pati¬
tur. & inp̃dam quam absorbuit nil
sibi licere mirat᷑. Quis est iste qui
intra auidos rictus assumi potest.
consumi non potest: Cybus ẽ. cor¬
ruptio non ẽ traditur ꝑ ditionis pro¬
fundo. ꝙ seruatur ipsius mortis ob¬
sequio. Quis ẽ iste qui uastissimos striꝰ
ꝑiculorum totus ingreditur: & sub
altitudine conclusus immensa atq
mortifera uitali aere pascitur: & de¬
missus inalienam rerum naturam.
inuitȩ exilium eum uita ꝑ egrinat᷑.

Expanded text:
congrue per personam y gentilem fides genticongrue per personam y gentilem fides gentium praedicatur! Dicit itaque Jonas in oratione sua: Tolle igitur, Domine, animam meam, quia melior est mihi mors quam vita . Iest mihi mors quam vita . Id est vivens unam Judaeorum gentem salvare non potui; moriar, et universus mundus mea morte salvetur. Jonam cetus piscis excepit immersum, sed non contigit devoratum; et quem malitia hominum perdidit, bestia esuriens custodivit. Plenis visceribus famem patitur, et in praedam quam absorbuit, nihil sibi licere miratur. Quis est iste qui intra avidos rictus assumi potest, consumi non potest? Cibus est, corruptio non est, traditur perditionis profundo, et servatur ipsius mortis obsequio. Quis est iste qui vastissimos sinus periculorum totus ingreditur, et sub altitudine conclusus immensa atque mortifera, vitali aere pascitur, et dimissus in alienam rerum naturam, in vitae exsilium, cum vita peregrinatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uem profugus que tharsum pete-¬
bat ingreditur: sed nautis exorta
tempestate turbatis. sorte fluctibus
datur. & faucib cȩti piscis dimersuꝰ
excipitur. Sed pisce illesum eructan¬
tante: depositum tercia die terris re¬
fundit᷑. Uidete dñm etiam in ueteri
testamento in serui forma mirabilit̾
apparere: uidete quomodo se ante
actis scłis indicauit sub seruilis for¬
me humilitate uenturum. Ionas
iram domini predicaturꝰ. ad mag¬
nam niniuitarũ destinat᷑ urbem:
dicturꝰ adhuc quadraginta dies. &
ninue subuertet᷑: ꝙ. xp̃c ad mundi
mittit᷑ ciuitatẽ ut diem salutis ꝙ p̃¬
finitum iudicii dempꝰ ad nuntiet. Io¬
nas nauem expetit. xp̃c eccł̃iam.Ionas
exercetur. Nisi ionas ꝑditum detur.
men uerentes dicunt. Dñe. ne des suꝑ
nos sanguinẽ innocentẽ. Nonne uob̃
uidet᷑ nautarum inp̃catio. pilati ẽẽ cõ
fessio qui tradidit. xp̃m: & tamen la-¬
uat manus suas &e dicit: mundus
ego sum a sanguine iusti huius: Quã

Expanded text:
vem profugus, quae Tarsum petevem profugus, quae Tarsum petebat, ingrtempestate turbatis, sorte fluctibus datur, et faucibus ceti piscis demersus excipitur. Sed pisce illaesum eructante depositum, tertia die terris refunditur. X. Videte Dominum etiam in veteri Testamento in servi forma mirabiliter apparere: videte quomodo se ante actis saeculis indicavit, secundum servilis formae humilitatem venturum. Jonas iram Domini praedicaturus ad magnam Ninivitarum destinatur urbem dicturus: Adhuc quadraginta dies, et Ninive subvertetur. Et Christus ad mundi mittitur civitatem, ut diem salutis et praefinitum judicii tempus annuntiet. Jonas navim expetit, Christus Ecclesiam. Jonas binibus exercetur. Nisi Jonas perditum detur, men verentur et dicunt: Domine, ne des super nos sanguinem innocentem . Nonne vobis videtur nautarfessio, qui tradidit Christum, et tamen lavat manus suas, et dicit: Mundus ego sum a sanguine justi hujus ? Quam
Abbreviated transcription (Latin):
offertur. & uirginis pͥmogenitus
immolatur. Hoc quoq dominicȩ
passionis prefigurabat insignia.:
qđ legimus beatum helyseum sepul¬
chro conditum. in gesto a latruncu¬
lis cadauere intra tumulum suum.
corpus extincti tactu sacri corporis
suscitasse. Quis hic alius prefigu¬
rabatur: nisi dominus ñr iħc xp̃e
& uitam sepultus oꝑatur: In la¬
trone reum mundum: in ꝓphete
Ad huc celeberrime ꝑ scripturas
sc̃as. etiam in ione ꝓpħȩ laborib
& erumpnis: xp̃i passio ꝙ resur¬
rectio presignatur. Hic ionas. qđ
fidei ur̃ȩ non arbitramur in cogni¬
tum: typum domini gessisse ꝑscri¬
bitur. Ipse enim dominus dicit.
Sicut fuit ionas inuentre ceti tri¬
b dieb & trib noctib. ita erit fi¬
lius hominis in corde derrȩ. trib¬
dieb & trib noctib. Hic inquã
ionas. ad p̃dicandam niniuitis.
irȩ cęlestis offensam domino iubente
dirigitur: sed p̾scuis tristem ꝓpheti¬
am popłi conũsione uacuandam. na¬

Expanded text:
offertur, et Virginis primogenitus offertur, et Virginis primogenitus immolatur. Hoc quoque dominicae passionis praefigurabat insignia, quod legimus beatum Elisaeum sepulchro conditum ingesto a latrunculis cadavere intra tumulum suum corpus exstincti tactu sacri corporis suscitasse: Quis hic alius praefigurabatur, nisi Dominus noster Jesus et vitam sepultus operatur? In latrone reum mundum, in prophetAdhuc celeberrime per Scripturas sanctas etiam in Jonae prophetae laboribus et aerumnis Christi passio et resurrectio praesignantur. Hic Jonas, quod fidei nostrae non arbitramur incognitum, typum Domini gessisse praescribitur. Ipse enim Dominus dicit: Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, ita erit Filius hominis in corde terrae . diebus et tribus noctibus . Hic, inquam, Jonas ad praedicandum Ninivitis irae coelestis offensam Domino jubente dirigitur ; sed praescius tristem prophetiam populi conversione vacuandam, na
Abbreviated transcription (Latin):
uissima mundi senescentis etate
ꝑ figuram beati abrahe longeui pa-¬
tris offertur. Quo tempore. dum
nouo sacrificio inimici sui ugulum
pius parricida consurgit. ex in ꝑui¬
so aries oculis eius apparuit: sicut¬
loquitur sermo diuinus. Et uidit
abraham arietem: inter uepres he¬
rentem cornib Inter uepres inquit.
Requiramus quȩ ista sit nouitas.
id est inmultitudine circumstanti¬
um peccatorum. Herentem cornib.
id est ad crucis cornua elauorum cõ¬
fixione pendentẽ: sicut in alio lo-¬
co legimus. cornua inmanib eius
sunt. Hoc ido: quia uenerandas
manus eius. patibuli brachia sus¬
ceperunt. Inter spinas autẽ depu¬
tatus ẽ. quando spineo cyrco. inno¬
centiȩ & iusticiȩ auctor illusus est.
Sed altius introspicere debemus.
quid namfit. qđ y saac a patre al¬
tarib admouetur. ac subito aries
ꝓeo. non mutata sed duplicata
oblatione supponitur. Gemina hic
adoranda substantia redemptoris
ostenditur. Dei enim unigenitus

Expanded text:
vissima mundi senescentis aetate vissima mundi senescentis aetate per figuram beati Abrahae longaevi patris offertur. Quo tempore dum novo sacrificio in unici sui jugulum pius parricida consurgit, ex improviso aries oculis ejus apparuit, sicutloquitur sermo divinus: Et vidit Abraham arietem inter vepres haerentem cornibus . Inter vepres, inquit; requiramus quae sit ista novitas, id est in multitudine circumstantium peccatorum, haerentem cornibus, id est ad crucis cornua clavorum confixione pendentem, sicut in alio loco legimus: Cornua in manibus ejus sunt . Hoc ideo quia venerandas manus ejus patibuli brachia susceperunt. Inter spinas autem deputatus est, quando spineo serto innocentiae et justitiae actor illusus est. Sed altius introspicere debemus quidnam sit quod Isaac a Patre altaribus admovetur, ac subito aries pro eo non mutata sed duplicata oblatione supponitur. Gemina hic adoranda substantia Redemptoris ostenditur, Dei enim unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i cum magna atq mi¬
rifica sint. tamen nec no¬
ua ꝓbantur eẽ nec subi¬
ta: sed ab initio scłi & p̃¬
dicta sunt oraculis. &
prefigurata mysteriis. Sacram dni
passionem. ab ipsis mundi coalescen¬
tis exordiis. ueteris destamenti respõ¬
te ex ipsorum libris ac uoluminib
asserimus. Ualidis absq dubio ni¬
titur pͥuilegiis: qui causam de ad¬
uersariis asserit instrum̃tis. Specio¬
sa uictoria ẽ: contrariam partem car¬
tulis suis uelut ꝓpriis laqueis irre¬
tire. ꝙ testimonioꝵ suorum uocib
confutare ꝙ emulum telis suis eum¬
cere: ut pugnatoris tui argumenta.
tuis probentur utilitatib militare.
Itaq in domini nr̃i ꝑsona. dum ex
adȩ pͥmi hominis costa mater cunc¬
torum uiuentium eua ꝓducitur: ex
huius sacro latere ac salutari uul¬
nere. ȩccła omniũ fidelium parens
reparanda monstratur. In eius. typo
abel iustus occiditur. & in nocens fra¬
terna tanquam uidaica impietate
mactatur. Hic idem dominus. in no¬

Expanded text:
ri cum magna atque mirifica sint: tamen nec nova probantur esse, neque subita: sed ab initio saeculi et praedicta sunt oraculis, et praefigurata mysteriis. Sacram Domini passionem ab ipsis mundi coalescentis exordiis, veteris Testamenti respote ex ipsorum libris et voluminibus asserimus, validis absque dubio nititur privilegiis, qui causam de adversariis asserit instrumentis. Speciosa victoria est contrariam partem chartulis suis velut propriis laqueis irretire et testimoniorum suorum vocibus confutare et aemulum telis suis evincere, ut pugnatoris tui argumenta tuis probentur utilitatibus militare. Itaque in Domini nostri persona dum ex Adae primi hominis costa mater cunctorum viventium Eva producitur, ex hujus sacro latere ac salutari vulnere Ecclesia omnium fidelium parens reparanda monstratur. In ejus typo Abel justus occiditur, et innocens fraterna tanquam Judaica impietate mactatur. Hic idem Dominus in no
Abbreviated transcription (Latin):
utilitate laborare ꝑmittuntur.
Postquam autem liam accepit ad
amplexus rachel ꝑuenit: quia qͥ
bene in actiua uita laborauerun:
diuino munere quandoq ad con-¬
templatiuã uitam ꝑuenient. ut
inutraq firmi. inutraq inuenian¬
tur ꝑfecti. Qualis erat paulus
apłs: qui cum haberet sollicitu¬
dinem omnium eccłiarum quod
tem duas uitas. significauerunt
duȩ deuotȩ sorores. quȩ dñm susce¬
perunt in domum suam: martha
scilicet & maria. Utrasq enim scãs:
utrasq enim bonas & iustas ẽẽ cre¬
dimus. Sed qualis sit melior ipse
declarare dignatus ẽ: qui teste ñ
eget dicens. Maria optimam par-
dem elegit. quȩ non auferet᷑ ab ea

Expanded text:
utilitate laborare permittuntur. utilitate laborare permittuntur. Postquam autem Liam accepit, ad amplexus Rachel pervenit: quia qui bene in activa vita laboraverint, divino munere quandoque ad contemplativam vitam pervenient. In utraque firmi, et in utraque inveniuntur perfecti. Qualis erat Paulus apostolus, qui cum haberet sollicitudinem omnium Ecclesiarum, quod tem duas vitas significaverunt duae devotae sorores, quae Dominum susceperunt in domum suam, Martha scilicet et Maria. Utrasque enim sanctas, utrasque bonas et justas esse credimus. Sed qualis sit melior, ipse declarare dignatus est, qui teste non eget, dicens: « Maria optimam partem sibi elegit, quae non auferetur ab ea,
Abbreviated transcription (Latin):
liam gͦ quȩ lippis erat oculis sed
fecunda ꝓle. actiua uita designa¬
tur: quȩ cum mundi cordis ocu¬
lo dm̃ cõtemplari non possit: ta¬
men ꝑp̾dicationẽ & bonum ex-¬
emplum. sp̃itales filios deo gene¬
rat. Unde bene lia laboriosa inter¬
pretatur: quia actiua uita in mul¬
tis laborib & sollicitudinib ẽ occu¬
pata. ꝑ rachel uero quȩ pulchra
erat facie. sed infecunda contem¬
platiuȩ uitȩ dulcedo expͥmitur.
quia mens dum ad uidendum de¬
um seundiq colligit: minus ꝑp̃-
dicationẽ filios parit. Unde be-¬
ne rachel ouis uel uisus pͥncipi¬
um interpretatur. quia mens cõ¬
templationi dedita illum uidere
desiderat qui ait. Ego pͥncipium
qui & loquor uobis. Iacob gͥ ra-¬
chel concupit: sed liam nocte
nesciens accepit. quia sunt non.¬
nulli ut supra diximus qui ad cõ¬
templatiuam uitam ꝑuenire desi¬
derant: sed pͥus diuino udicio
in nocte p̃sentis uite ꝓ multorũ

Expanded text:
Liam ergo quae lippis erat oculis, sed Liam ergo quae lippis erat oculis, sed fecunda prole, activa vita designatur. Quae cum mundo cordis oculo Deum contemplari non possit, tamen per praedicationis bonae exemplum, spiritales filios Deo generat. Unde bene Lia laboriosa interpretatur, quia activa vita in multis laboribus et sollicitudinibus est occupata. Per Rachel vero quae pulchra erat facie, sed infecunda, contemplativae vitae dulcedo exprimitur. Quia mens, dum ad videndum Deum se undique colligit, minus per praedicationem filios parit. Unde bene Rachel, ovis vel visus principium interpretatur, quia mens contemplationi dedita, illum videre desiderat qui ait: « Ego principium, qui et loquor vobis . » Jacob igitur Rachel concupivit, sed Liam nocte nesciens accepit: quia sunt nonnulli, ut supra diximus, qui ad contemplativam pervenire desiderant, sed prius divino judicio in nocte praesentis vitae, pro multorum
Abbreviated transcription (Latin):
actiuȩ uitȩ laborem: ad requiẽ
contemplationis transeunt. Qd̃
quia non ꝓpria uirtute sed di¬
uino fit munere: recte d̃r. Egre¬
dietur liber gratis. Quod ꝓpriȩ
illorum ẽ: qui post longa exerci¬
tia monasticȩ uitȩ. post dutur¬
nam monasterialem probatio¬
nem. secreta sibi loca eligunt:
inquib illud apłicum implere
possunt. sine intermissione ora¬
te. in omnib grãs agite. Sunt¬
autem non nulli qui diuino fer¬
uentes amore in ipso exordio cõ¬
uersionis ad contemplatiuȩ uitȩ
suauitatẽ in cipiunt conuolare.
sed diuina dispensatione pͥus in
actiua uita laborare ꝑmittunt᷑
ut tanto securius immo ꝙ feli¬
cius ad contemplatiuã uitam
ꝑ ueniant. quanto ꝑfectius in hil¬
uta fuerint comꝑbati. Quales sig¬
nificauerunt duę uxores sc̃ĩ iacob
patriarchȩ lia scilicet & rachel
Quarum una lia lippis erat ocu¬
ls. sed fȩcunda ꝓle. rachel pul-
chra facie sed in fecunda erat. Per

Expanded text:
activae vitae laborem ad requiem activae vitae laborem ad requiem contemplationis transeunt. Quod quia non propria virtute, sed divino fit munere, recte dicitur, egredietur liber gratis. Quod proprie illorum est, qui post longa exercitia monasticae vitae, post diuturnam monasterialem probationem, secreta sibi loca eligunt, in quibus illud Apostolicum implere possint: « Sine intermissione orate, in omnibus gratias agite autem nonnulli, qui divino ferventes amore, in ipso exordio conversionis ad contemplativae vitae suavitatem incipiunt convolare, sed divina dispensatione prius in activa vita liberari permittuntur. In tanto securius, imo et felicius, ad contemplativam vitam perveniunt, quanto perfectius in activa fuerunt vita comprobati. Quales significaverunt duae uxores sancti Jacob patriarchae, Liam scilicet et Rachel. Quarum una Lia lippis erat oculis, sed fecunda prole. Rachel autem pulchra facie, sed infecunda erat. Per
Abbreviated transcription (Latin):
te dicere possint. nr̃a autem conũ¬
satio incęlis ẽ. Et illud. Siue m̃¬
de excedimus d̃o: siue sobrii su¬
mus uob̃. Ordo autem harum
uirtutum exposcit ut ꝑ actiuũ
laborem studeat quisq ꝑuenire
ad contemplatiuam dulcedinem
Plerisq enim postquam in aetii
uitȩ labore bene desudauerint
contemplatiuȩ uitȩ suauitas in
mercedem datiur. Unde in lege si¬
guraliter precipitur. Si emeris
seruum hebreum. sexannis ser¬
uiet tͥ: & in septimo egredietur
liber gratis. Hebreus quippe tran¬
siens interp̃tatur. Et seruus he¬
breus sp̃italiter emitur. quan¬
do mens de terrena conũsatione
ad cȩleste desid̾ium transit Sena¬
narius enim numerus. ad acti¬
uȩ uitȩ laborem ꝑtinet: quia sex
sunt dies in quib oꝑari licet
Septenartꝰ autem ꝓpt̃ sabbi re¬
quiem: dulcedinem contempla¬
tiuȩ uitȩ expͥmit. Seruus ergo¬
hebreus emptus. sex annis seru¬
re p̾cipitur. ꝙ in septimo liber
gratis egredi iubetur: quia sunt
non nulli qui post duturnum

Expanded text:
tra autem conversatio in coelis est . » Et illud: « Sive mente excidimus Deo, sive sobrii sumus, vobis . » Ordo autem harum virtutum exposcit, ut per activum laborem studeat quisque pervenire ad contemplativam dulcedinem. Plerisque enim, postquam in activae vitae labore bene desudaverint, contemplativae vitae suavitas in mercede datur. Unde in lege figuraliter praecipitur: « Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi, et in septimo egredietur liber gratis . » Hebraeus quippe transiens interpretatur. Et servus Hebraeus spiritaliter emitur, quando mens de terrena conversatione ad coeleste desiderium transit. Senarius enim numerus ad activae vitae laborem pertinet, quia sex sunt dies in quibus operari licet, septenarius autem propter sabbati requiem, dulcedinem contemplativae vitae exprimit. Servus Hebraeus emptus sex annis servire praecipitur, et in septimo liber gratis egredi jubetur, quia sunt nonnulli qui post diuturnum
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc ad literam breuiter dicta st̃.
Sp̃italit̾ autẽ castellum quod do¬
minus ingressus e: mundum sig¬
nificat. Quasi enim castellum in¬
trauit. quando mundo uisibilis
apparuit: quando exinaniuit
semet ipsum formam serui acci¬
piens. insimilitudine hominũ factꝰ
& habitu inuentus ut homo. Due
autem deuotȩ sorores quȩ dñm sus¬
ceꝑunt indomum suam. duas ȩccłiȩ
uitas significant. actiuam scilicet
& contemplatiuam. Quarum pro-¬
prietatẽ in suis actib demonstrãt
cum una circa frequens ministe¬

Expanded text:
Haec ad litteram breviter dicta sunt. Haec ad litteram breviter dicta sunt. Spiritaliter autem castellum quod Dominus ingressus est, mundum significat. Quasi enim castellum intravit, quando mundo visibilis apparuit, quando « exinanivit semetipsum, formam servi accipiens in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo . » Duae autem devotae sorores quae Dominum susceperunt in domum suam, duas Ecclesiae vitas significant, activam scilicet et contemplativam. Quarum proprietatem in suis actibus demonstrant. Cum una circa frequens ministe
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝑ moysen dicitur: Et qui ap
hospitem & ꝑ egrinum suscipit
uixta possibilitatem suam. tem¬
porale subsidium ei ministrare
debet. Martha circa frequens
ministeriũ intantum sollicita e¬
rat. ut non solum contra sororẽ
sed etiam contra ipsum dñm quȩ¬
relam assumeret dicens. Domine.
non ẽ tibi cure. qđ soror mea re¬
liquit me solam ministrare:
Die ergo illi: ut me adiuuet. Ille
uero qui non ẽ ꝑsonarum accep¬
tor. subtiliter singuloꝵ merita
diudicat. & uirtutes discernit.
ut ostenderet meliorem ẽẽ ani¬
ẽẽ cybum sp̃italem quam carna¬
lem: ita unuis opus laudat: ut
alterius non uituperet. Ait ue¬
ro. Martha martha sollicita es.
& turbaris erga plurima. Por¬
ro: unum ẽ necessarium. U bi ñ
opus marthȩ reprehendit᷑: sed ma¬
riȩ laudat᷑ cum d̃r. Maria op¬
timam partem elegit. quȩ non au¬
feretur ab ea. Qd̃ autem ait mar-¬
tha martha: rep titio istius nomi¬
nis. ammonitio ẽ pie intentionis.

Expanded text:
quod per Moysen dicitur: « Et quiquod per Moysen dicitur: « Et quihospitem et peregrinum suscipit, juxta possibilitatem suam temporale subsidium ministrare debet, Martha circa frequens ministerium in tantum sollicita erat, ut non solum contra sororem, sed etiam contra ipsum Dominum querelam assumeret, dicens: « Domine, non est tibi curae quod soror mea reliquit me ministrare solam; dic ergo illi ut me adjuvet. » Ille vero qui non est personarum acceptor, sed subtiliter singulorum merita dijudicat, et virtutes discernit, ut ostenderet meliorem esse ut cibum spiritalem quam carnalem, ita unius opus laudat, ut alterius non vituperet; ait ro: Martha, Martha, sollicita es et turbaris erga plurima. Porro unum est necessarium. » Ubi non opus Marthae reprehenditur, sed Mariae laudatur, cum dicitur: « Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. » Quod autem ait: « Martha, Martha, » repetitio istius nominis admonitio est piae intentionis.
Abbreviated transcription (Latin):
solum ad seuenien¬
tib uerbum uitȩ an¬
nuntiabat. sed etiã
circiuens ciuitates & castella:
ut euuangłm refert. cȩleste om¬
Cumꝙ iuxta hanc consuetudi¬
nem ꝑ diuersa discurret loca.
euuangelii lectio narrat. & mu
lier quȩdam martha nomine.
excepit illum in domum suam.
Excepit illum quasi hospitem.
quasi ꝑegrinum. quasi illum qui
non haberet ubi caput reclina¬
ret. Et adhuc excepit illum. qua¬
si uirum magnum & ꝓpħam.
eadem deuotione qua uidua sa¬
repthena quondam helyam ꝓ¬
phetam susceperat. Suscepit il¬
lum suscipienda ab illo: se mi¬
nans ei sua carnalia. ut mece¬
ret illius sp̃italia. Huius autẽ
soror erat maria nomine: quia
martha & maria sorores eratl
non solum sp̃u. sed etiam ger
manȩ. quarum frem lararumn
dñs a mortuis. suscitauerat. Hec
ergo maria sedens secus pedes
domini: uerbum de ore illius in¬
centa aurib audiebat. Audierat
enim ꝓpħam dicentem. Uacate
& uidete: qm̃ ipse ẽ ds̃. Et illud

Expanded text:
solum ad se venientibus verbum vitae annuntiabat, sed etiam circuiens civitates et castella, ut Evangelium refert, coeleste reCumque juxta hanc consuetudinem per diversaEvangelii lectio narrat, « et mulier quaedam Martha nomine, excepit illum in domum suam. » Excepit autem illum quasi hospitem, quasi peregrinum, quasi illum qui non haberet ubi caput reclinaret. Et adhuc excepit illum quasi virum magnum et prophetam eadem devotione, qua vidua Sareptana quondam Eliam prophetam susceperat. Suscepit illum, suscipienda ab illo; seminans et sua carnalia, ut meteret illius spiritalia. Hujus autem soror erat Maria nomine; quia Martha et Maria sorores erant, non solum spiritu, sed etiam carne germanae, quarum fratrem Lazarum Dominus a mortuis resuscitaverat. Haec ergo Maria sedens secus pedes Domini verbum de ore illius intenta auribus audiebat. Audierat enim prophetam dicentem: « Vacate et videte quoniam ipse est Deus . » Et illud
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ circa frequens ministerium
satagebat: actiuȩ uitȩ labor expri¬
mitur ad quam ꝑtinet reficere e¬
surientẽ. potare sitientẽ uestire
nudum. susciꝑe hospitem. uesti:¬
re nudum. sepelire mortuum. Hii
ergo qui in regimine sunt. subiec¬
toꝵ necessaria. laboriosa sollicitu¬
dine preuidere debent. ꝑ mariam
uero quȩ sedens secus pedes dñi
uerbum illius audiebat: contem¬
platiuȩ uitȩ dulcedo significat᷑
rum tumultib atq negotiis ani¬
mus separatur. Spretis enim oĩb
curis. calcatis omnib uiciis. so¬
la niens cum solo d̃o ẽẽ desiderat.
Libet ei audire p̃cepta cȩlestia:
lectioni & orationi frequent in¬
cumbere. & quantum mortalis
fragilitas ꝑmittit. cetib angłoꝵ
interesse. Sed quia ab illorum
consortio aliquantulũ separat᷑.
ut amarissime defleat. Hanc gra-¬
tiam inestimabilẽ hanc felicita¬
tem in comphensibilẽ. dñs signi¬
ficare uoluit cum dixit. Porro. u
ut etiam ea quȩ hic bona ẽẽ ui¬

Expanded text:
una circa frequens ministerium satagebat, activae vitae labor exprimitur: ad quam pertinet reficere esurientem, potare sitientem, vestire nudum, suscipere hospitem, visitare infirmum, sepelire mortuum; his etiam quae in regimine sunt subjectorum necessaria, laboriosa sollicitudine praevidere. Per Mariam vero quae sedens secus pedes Domini verbum illius audiebat, comtemplativae vitae dulcedo designatur. rum tumultibus atque negotiis animus separatur. Spretis enim omnibus curis, calcatis omnibus vitiis, sola mens cum solo Deo esse desiderat. Libet ei audire praecepta coelestia, lectioni et orationi frequenter incumbere, et quantum mortalis fragilitas permittit, coetibus angelorum interesse; et quia ab illorum consortio aliquantulum separatur, amarissime deflet. Hanc gratiam inaestimabilem, hanc felicitatem incomprehensibilem Dominus significare voluit, cum dixit: « Porro uut etiam ea quae hic bona esse vi
Abbreviated transcription (Latin):
actiua quidem uita in uia ẽ: contẽ¬
platiua in patria. Actiua in neces¬
sitate: contemplatiua indilectiõe.
Actiua in labore. contemplatiua
in requie. Actiua namq in p̃senii
uita incipit. & cum p̃senti finit᷑.
mercede restante. Quis enim inil¬
la patria esurientem reficret. ubi¬
nemo esurit: Quis nudum uesti¬
et: ubi uestis ẽ immortalis: Quis
infirmum usitabit. ubi qui infir.¬
metur ẽ nullus: Quis mortuum
templatiua uero uita incipit: sed
infuturo ꝑficietur. Unde bene
ria. quȩ non auferetur ab ea. qͥa
qđ hic animus parumꝑ degusta¬
re incipit. illic pleniter ꝑcipiet.
ubi uidebitur d̾s d̾orum insyon.
apł̃o testante qui ait. qđ nunc
uidemus ꝑspeculum in enigma

Expanded text:
activa quidem vita in via est, contemplativa in patria. Activa in necessitate, contemplativa in dilectione. Activa in labore, contemplativa in requie. Activa namque in praesenti vita incipit, et cum praesenti finitur, mercede restante. Quis enim in illa patria esurientem reficiet, ubi esurit nemo? Quis nudum vestiet, ubi vestis est immortalis? Quis infirmum visitabit, ubi qui infirmetur est nullus? Quis mortuum templativa vero vita in praesenti incipit, sed in futuro perficietur. Unde bene ria, quae non auferetur ab ea. » Quia quod hic animus parumper degustare incipit, illic pleniter percipiet, ubi videbitur Deus deorum in Sion, Apostolo teste qui ait : « Quod nunc vidimus per speculum in aeni
Abbreviated transcription (Latin):
uibente. & de aliud ꝑpetrante. In
deos arguit infidelitatis: ut statĩ
intulerit. ad duc huc filium tuum
Et cum accederet. elisit illum de¬
moniũ. & dissipauit. Appropinqͥn¬
te ihu. puerum elidit demon ꝙ dis¬
sipat. quia sepe conu̾si ad dm̃ post
peccata. maiorib nouisq antiqui
hostis pulsamur insidiis. agentis
uidelicet. ut uel odium uirtutis in¬
cutiat. uel expulsionis suȩ uindicit
iniuiriam. Unde ẽ ut despecie tran¬
seamus adgenus. qđ eccłiȩ pͥmor¬
diis tot grauissima intulit certa¬
mina. quot suo regno doluit su¬
bito illata dispendia. Et increpa¬
puerum. & reddidit illum patri
eius. Non puerum qui ium patie¬
batur: sed demonẽ qui inferebat
increpat. quia qui peccantẽ emen¬
dare desiderat. uicium utiq argu¬
endo & odiendo depellere: sed ho¬
minẽ debet amando reuocare: do¬
nec sanatum sp̃italib ȩccłȩ possit

Expanded text:
jubente, et te aliud perpetrante? In jubente, et te aliud perpetrante? In inem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: Adduc huc filium tuum. Et cum accederet, elisit illum daemonium, et dissipavit. Appropinquante enim Jesu, puerum elidit daemon, et dissipat, quia saepe conversi ad Deum post peccata, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis, agentis, videlicet, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Unde est ut de specie transeamus ad genus quod Ecclesiae primordiis tot gravissima intulit certamina, quod suo regno doluit subito illata dispendia. Et increpapuerum, et reddidit illum patri ejus. Non puerum, qui vim patiebatur, sed daemonium, qui inferebat, increpat, quia qui peccantem emendare desiderat vitium utique arguendo et odiendo depellere, sed hominem debet amando refovere, donec sanatum spiritalibus Ecclesiae possit
Abbreviated transcription (Latin):
cat autẽ eos. dequib scriptum ẽ
stultus ut luna mutatur: qui nun¬
quam in eodẽ statu ꝑmanentes. nẽ
adhȩc. nunc ad illa uicia mutati.
crescunt atq decrescunt. Muti
non confitendo fidem. surdi nec
ipsum aliquatenus fidei audien¬
do sermonem. Et rogaui discipłos
duos ut eicerent illum. & non po¬
tuerunt. Latenter hoc dicto accu
sat apłos: cum possibilitas curan¬
di interdum. non ab inbecillitate
curantium: sed ad eorum fidem
referatur qui curandi sunt. dicen¬
te dño. fiat tibi : scdm fidem tuam.
Respondens autem iħc dixit. O¬
generatio infidelis ꝙ ꝑuersa: usq¬
quo ero apud uos. ꝙ patiar uos:
Non quo tedio suꝑatus sit man¬
suetus ꝙ mitis: qui non aꝑuit
sicut agnus coram tondente se os
suum: nec inuerba furoris crupe¬
rit: sed quo insimilitudinẽ medici.
egrotum uideat. contra sua precep¬
ta se gerere & dicat. Usq quo acce¬
dam ad domum tuã. quousq ar-¬
tis ꝑdam industriam. me aliud

Expanded text:
cat autem eos, de quibus scriptum est: cat autem eos, de quibus scriptum est: Stultus ut luna mutatur , qui nunquam in eodem statu permanentes, nunc ad haec, nunc ad illa vitia mutati, crescunt atque decrescunt, muti non confitendo fidem, surdi nec ipsum aliquatenus fidei audiendo sermonem. Et rogavi discipulos tuos, ut ejicerent illum, et non potuerunt. Lsat apostolos, cum possibilitas curandi interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum fidem referatur, qui curandi sunt, dicente Domino: Fiat tibi secundum fidem tuam .-- Respondens autem Jesus, dixit, generatio infidelis, et perversa, usquequo ero apud vos, et patiar vos? Non quod taedio superatus sit mansuetus ac mitis, qui non aperuit, sicut agnus coram tondente, os suum , nec in verba furoris erupit; sed quia in similitudinem medici, si aegrotum videat contra sua praecepta se gerere, dicat: Usquequo accedam ad domum tuam? quousque artis perdam industriam, me aliud
Abbreviated transcription (Latin):
clamauit dicens. Ma¬
gister. obsecro te respice infilium
meum. quia unicus michi est. oe¬
cetera. Loca reb congruunt. in
monte dñs orat: transformatur
discipłis. archana suȩ maiestatis
aꝑit. in inferioria descendens. tur¬
be occursu excipitur miserorum
fletu pulsatur. Sursum discipłis
mẏsteria regni reserat: deorsum
turbis peccata infelicitatis expro-¬
brat. Sursum patris uocem his
qui sequi poterant pandit. deor¬
sum sp̃e malos ab his qui uexa¬
bantur expellit. quia etiam nunc
pro qualitate meritoꝵ aliis ascen¬
dere. aliis descendere non desi¬
nit. Nam terrenos ad huc & insi¬
pientes quasi ima petens confor
lendo glorificat. liberus de ȩternis
instruit. & sepe ea quȩ aturbis
ne audiri quidam ualeant docet.
Et ecce spc app̃hendit illum. & su¬
bito clamat. ꝙ elidit & dissipat
eum cum spuma: & uix discedit
dilanians eum. Demoniacum h̾e
quem descendens de monte dñs
sanauit: math̾s lunaticũ. marcus
surdum. mutũq describit. Signifi¬

Expanded text:
dicens: Magister, obsecro te, respice in filium meum, quia unicus est mihi. Loca rebus congruunt, in monte Dominus orat, transformatur, discipulis arcana suae majestatis aperit, in inferiora descendens turbae occursu excipitur, miserorum fletu pulsatur. Sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat. Sursum Patris vocem his qui sequi se poterant pandit, deorsum spiritus malos ab iis qui vexabantur expellit. Qui etiam nunc pro qualitate meritorum aliis ascendere, aliis descendere non desinit. Nam terrenos adhuc et incipientes, quasi ima petens confortlendo glorificat, liberius de aeternis instruit, et saepe ea quae turbis ne audiri quidem valeant docet. Et ecce spiritus apprehendit illum, et subito clamat, et elidit et dissipat eum cum spuma, et vix discedit dilanians eum. Daemoniacum hunc, quem descendens de monte Dominus sanavit, Matthaeus lunaticum, Marcus surdum mutumque describit. Signifi