comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat᷑ dulcius: aut inuenit᷑ ut q̃rat᷑
auidiꝰ. Scłm hoc accipi potest qd̵ die¬
tum ẽ in libro eccłiastico dicere sap̃iam:
qͥ me manducant adhuc esuriunt. &
qͥ me bibunt adhuc sitiunt. Mandu¬
cant eñ & bibunt qͥa inueniunt: &
qͥa adhue efuriunt ac sitiunt. adhuc
q̃runt. fides querit: intellectꝰ inue¬
nit. Propt̾ quod ait ꝓpħa: nisi credide¬
ritis. ñ intelligetis. Et rursꝰ: intellec¬
tus eũ quẽ inuenit adhuc q̃rit. Deus
enĩ respexit suꝑ filios hominũ sicut
in psalmo sacro canitur: ut uideret
si est intelligens aut reqͥrens dm. Ad
hoc gͦ debet honio ẽẽ intelligens: ut
reqͥrat dm. Satis itaq remorati fueri¬
mꝰ in his quȩ fecit d̾s: ut ꝑ ea cognoscere¬
tur ipse qui fecit. Inuisibilia enĩ eius:
a creatura mundi ꝑ ea quȩ facta sunt
intellecta conspiciunt᷑. Unde arguunt᷑
in libro sapĩȩ qui de his quȩ uidentur
bona ñ potuerunt scire eũ qui ẽ: neq
oꝑib attendentes agnouert̃ artificem:

Expanded text:
eniatur dulcius, et invenitur ut quaeratur avidius. Secundum hoc accipi potest, quod dictum est in libro Ecclesiastico dicere sapientiam: Qui me manducant, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient . Manducant enim et bibunt, quia inveniunt; et quia esuriunt ac sitiunt, adhuc quaerunt. Fides quaerit, intellectus invenit: propter quod ait propheta, Nisi credideritis, non intelligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum . Ad hoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat Deum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur ipse qui fecit: Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Unde arguuntur in libro Sapientiae, qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem;
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis aspectu ñ quẽ am modu res queq
ꝑsuasit. s ipsa quȩ ꝑsuasa st̃ ponam:
ne tam longe sint a precedentib con¬
seq̃ntia. ut obliuionẽ precedentiũ
faciat inspe t̾tio consequentiũ:
aut certe si in fecerit: cito possit qd̾
exciderit relegendo colligi. In pͥmo
libro scđm scͥpturas sc̃as. unitas &
equalitas sũmȩ illius tͥnitatis osten¬
ditur.  In scd̃o & t̾cio & quarto: ead̾e.
S de filii missione & sp̃c sci diligent̾
questio ꝑtractata: tres libros fecit.
Demonstratũ est ñ idõ minorẽ mutente
qͥ missus ẽ. qͥa ille misit. hic missus est:
cũ trinitas quȩ ꝑ omĩa ȩquał est. parit̾
quoq in sua natura iminutabilis &
inuisibił. & ubiq presens inseparabilit̾
oꝑetur. N qͥnto propt̾ eos quib uidet᷑
ideo ñ eandem patris & filii eẽ substan¬

Expanded text:
mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt ponam, ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe, si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo colligi. In primo libro secundum scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditur. in secundo et tertio et quarto eadem, sed de filii missione et spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit demonstratumque est non ideo minorem mittente qui missus est, quia ille misit, hic missus est, cum trinitas, quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis et inuisibilis et ubique praesens inseparabiliter operetur. in quinto propter eos quibus ideo non eandem patris et filii u
Abbreviated transcription (Latin):
liumninaria celi. rectores orbis terrarũ
dos putauert᷑. Quoꝵ quid̾e si specie de¬
lectati hec dos putauert̃: sciant quan¬
ta dñator eoꝵ melior est. Speciei eñ¬
generator: creauit ea. Aut si uirtutẽ & oꝑa¬
tionẽ eoꝵ mirati surt: intelligant
ab his qnͣto qui hec constituit fortior
ẽ. A magnitudine enĩ speciei & creaturȩ:
cognoscibilit̾ poterit creator uideri. Hȩc
de libro sapĩȩ ꝓpterea posui: ne me fide¬
liũ quisquã frustra & inanit̾ existimet
in creatura pͥus ꝑ quasda sui generis
tͥnitates. quodã modo gradatĩ donec ad
mentẽ hominis ꝑuenirẽ. quelisse indi¬
cia sũmȩ illiuis tͥnitatis: quã querimꝰ
multa nos compulit dicere. q̃ cuncta
simul aspi cere ñ ualemꝰ: ut ad id
qd̃ apprehendere uolumꝰ. ea celeri cogi¬
tatione referamꝰ. faciam quantũ do¬
mino adiuuante potuero: ut quieqͥd
in singłis uoluminib ad cognitionẽ
disputatione ꝑduxi. remota disputati¬
one breuit̾ congerã : & tanqͣm sub uno

Expanded text:
arum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei engenerator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non ualemus, ut ad id quod apprehendere uolumus ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum domino adiuuante potuero, ut quidquid in singulis uoluminibus ad cognitionem disputatione perduxi, remota disputatione breuiter congeram et tamquam sub uno
Abbreviated transcription (Latin):
scõ. Letetur cor querentiũ dnm: querite
d̾nm & confirmamini: q̃rite faciemes
semꝑ. Uidetur enĩ: quod semꝑ queritur
nunꝗͣ iueniri. Et qͦmͦ iam letabitur.
& ñ potius contristabit᷑ cor querentũ
si ñ potueruit inuenire qd̾ quer̃t: Non
enĩ ait. letetur cor inuenientiũ: s que¬
rentiũ dñm. Et tam̃ dm dnm̃ inueni¬
ri posse du queritur: testatur ysaias
ꝓpħa. cum dicit. Querite dnm: & mox
ut inueneritis inuocate eũ: & cũ ap¬

Expanded text:
sacro: Laetetur cor quaerentium Dominum: quaerite sacro: Laetetur cor quaerentium Dominum: quaerite Dominum, et confirmamini; quaerite faciem ejus semper . Videtur enim, quod semper quaeritur, nunquam inveniri: et quomodo jam laetabitur, et non potius contristabitur cor quaerentium, si non potuerint invenire quod quaerunt? Non enim ait, Laetetur cor invenientium; sed, quaerentium Dominum. Et tamen Dominum Deum inveniri posse dum quaeritur, testatur Isaias propheta, dum dicit: Quaerite Dominum, et mox ut inveneritis, invocate eum: et cu
Abbreviated transcription (Latin):
olentes in reb que
facte sunt ad cognoᷤ¬
cendu eum a quofa-¬
cte sunt. exercere lec¬
torem: iam ꝑuenimꝰ
ad eius ymaginẽ qd̾ est homo. in eo qd̾
cȩt̾is animalib antecellit. id ẽ ratione
uel intelligentia. & quicqͥd aliud de
anima rationali uł intellectuali dici
potest. qd̾ ꝑtineat ad eam rem quȩ mẽs
uocat᷑ uel animꝰ: qͦ nomine nonnulli
auctores linguȩ latinȩ id qd̾ excellit
in homine. & ñ est in pecore. ab anima
quȩ inest & pecori. suo quod̾ã loquendi
more distinguit. Supͣ hanc gͦ naturam
si querimꝰ aliquid & uerũ querimꝰ as et:
natura scilicet ñ creata s creatrix. Que
utrũ sit trinitas: ñ solum credentib
diuinȩ scͥpturȩ auctoritati. uerũ etiã
intelligentib. aliqua si possumꝰ ratiõe
iam demonstrare debemꝰ. Cur aũ si pos¬
sumꝰ dixerim: res ipsa cum disputando
ipse quẽ querimꝰ adiuuabit ut spero.
ne sit infructuosꝰ labor nr̃: & intelliga¬
mꝰ quẽammodu dictum sit in psalmo

Expanded text:
olentes in rebus quae factae sunt ad cognoscendum eum a quo factae sunt, exercere lectorem, jam pervenimus ad ejus imaginem, quod est homo, in eo quo caeteris animalibus antecellit, id est ratione vel intelligentia, et quidquid aliud de anima rationali vel intellectuali dici potest, quod pertineat ad eam rem quae mens vocatur vel animus. Quo nomine nonnulli auctores linguae latinae, id quod excellit in homine, et non est in pecore, ab anima quae inest et pecori, suo quodam loquendi more distinguunt. Supra hanc ergo naturam, si quaerimus aliquid, et verum quaerimus, Deus est, natura scilicet non creata, sed creatrix. Quae utrum sit Trinitas, non solum credentibus, divinae Scripturae auctoritate; verum etiam intelligentibus, aliqua, si possumus, ratione jam demonstrare debemus. Cur autem, Si possumus dixerim, res ipsa cum quaeri disputando ipse quem quaerimus adjuvabit, ut spero, ne sit infructuosus labor noster, et intelligamus quemadmodum dictum sit in Psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
quesitus inueniri potest: cur dictũ est
querite faciem eiꝰ semꝑ: An &e inuen¬
tꝰ forte. querendꝰ est: Sic enĩ sunt incõ¬
prehensibilia requirenda. ne se existi¬
met nich inuenisse: qui qͣm sit incõpre¬
hensibile qd̾ querebat. potuerit mue¬
nire. Curgͦ sic querit. si incõprehensi¬
bile comp̃hendit ẽẽ qd̾ querit: insi qͥa¬
ñ cessandũ est. qͣmdu in ipia inc̃opre¬
hensibiliũ rerũ inquisitione ꝓficitur.

Expanded text:
r dictum est, Quaerite faciem ejus semper? An et inventus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehen
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nitas in patre. species in ymagine us
in munere. In septimo q̃stio quȩ dilata
fuerat explicatur : ita ut ds qui gemut
filiũ. non solum sit pat̾ uirtutis & sap̃iȩ
dam grecis una eẽntia tres substantiȩ:
& inuentũ est elocutionis necessitate
dici. ut aliqͦ uno nomine enunciarent᷑
cum queritur qͥd tres sunt. quos tres
reddita intelligentib clarũ est. in sib¬
stantia ueritatis ñ solum patrem filio
ñ ẽẽ maiorẽ: s nec ambos simul aliqͥd
duos in eadem tͥnitate. maiꝰ eẽ aliquid
qͣm unũ: aut om̃s simul tres. maiꝰ aliqͥd ẽẽ
qͣm singłos. Deuide ꝑueritatẽ quȩ intel¬

Expanded text:
aeternitas in patre, species in imagine, usus aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae sdam Graecis una essentia tres substantiae, et inuentum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiaretur, cum quaeritur tres quid sint, quos tres ione etiam reddita intellegentibus clarum est in substantia ueritatis non solum patrem filio non esse maiorem, sed nec ambos simul maius aduos in eadem trinitate maius esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres maius aliquid esse quam singulos. deinde per ueritatem, quae intel
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ bonꝰ & magnꝰ. & siquid aliud ad sed̾r:
s dici etiam relatiue. id ẽ ñ ad se. s ad
aliquid qd̾ ipse ñ est: sicut pater ad filium
dicitur. uł dns ad creaturã sͥ seruientẽ.
Ubi siquid relatiue id est ad aliquid quod
ipse ñ est etiam ex tempore dicit᷑. sicuti
ẽ. dne refugiũ factus es nob̃: nicħ ei acci¬
dere qͦ mutet᷑. s omĩno ipsum in natura
uł essentia sua imnutabilẽ ꝑmanere.
N sexto. qm̃ dictus sit xp̃c ore apłico dĩ¬
urtꝰ & di sap̃ia. sic disputat᷑. ut differa¬
tur eadem questio diligentiꝰ retractand
sap̃ia. s tantũ sapĩȩ suȩ pater: an sapĩa
sap̃ĩam genuerit. S quodlibet hoꝵ eẽt.
etiam in hoc libro apparuit trinitatis
ȩqualitas: &e ñ ds triplex. s trinitaᷤ. Nec
quasi aliquid duplũ esse patrẽ & filiũ ad
simplũ sp̃m scm: ubi nec tria plus aliquid
st̃. qͣm unũ hoꝵ. Disputatũ est etiã quom̃
possit intelligi. qd̾ att hẏlarius ep̃c sẽs̃.

Expanded text:
dicitur bonus et magnus et si quid aliud ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad filium dicitur uel dominus ad creaturam sibi seruientem; ubi si quid relatiue, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabilem permanere. in sexto, quomodo dictus sit Christus ore apostolivirtus et Dei sapientia, sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractandsapientia, sed tantum sapientiae suae Pater, an sapientia sapientiam genuerit. Sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit Trinitatis aequalitas, et non Deus triplex, sed Trinitas: nec quasi aliquid duplum esse Patrem et Filium, ad simplum Spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus:
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ de quo sit: filius autẽ de patre
est ut sit. atq ut illi coȩternꝰ sit. Yma¬
go enĩ si ꝑfecte implet illud cuiꝰ ymago
est. ipsa coȩquatur ei: ñ illud ymagi¬
ni suȩ. In qua ymagine sp̃em nomi¬
nauit. credo propt̾ pulchritudi¬
nẽ: ubi iam est tanta congruen¬
tia. & pͥma ȩqualitas. & pͥma simi¬
litudo. nulla in re dissidens. & nullo
mͦ inȩqualis. & nulla ex parte dissimi¬
lis: s ad identide respondens ei cuius
ymago est: ubi est prima & summa
uita. cui non est aliud uiuere. & ali¬
ac summꝰ intellectus. cui ñ est aliud

Expanded text:
Patrem de quo sit, Filius autem de Patre Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliac summus intellectus, cui non est
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. intelligi ñ possit: S hoc ut ĩã¬
diximꝰ aliqͣnto diligentiꝰ postea conside¬
rabimꝰ. Nunc aũ ęqualitas tͥnitatis.
& una eademq substantia. quantum
breuit̾ potuimꝰ demonstrata ẽ: ut qͦ¬
quo mͦ se habeat ista questio. quã dis¬
cutiendã acriore intentione distulimꝰ:
nicħ impediat qͦ minꝰ fateam᷑ sũmã
equalitatẽ patris & filii & sp̃c sancti
Quid̃ã cum uellet breuissime singłaꝵ
in trinitate ꝑsonaꝵ insinuare ꝓpria:
ȩt̾nitas inqͥt in patre. spẽs in ymagine.
usus in munere. Et qͥa non mediocris
auctoritatis in tractatione scͥpͥturaꝵ
& assertione fidi uir extitit: hẏlarius
enĩ hoc in libris suis posuit: hoꝵ uer¬
boꝵ. id est patris. & ymaginis. & mu¬
neris. ęt̾nitatis. & speciei. & usus ab¬
ditã scrutatus intelligenitiã. quantũ
ualeo: non eum secutũ arbitror in ȩt̾ni¬
tatis uocabulo. nͥ qd̾ pater ñ habeat

Expanded text:
tum est, intellegi non possit? CCXXXVItum est, intellegi non possit? CCXXXVI aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Patris et Filii et Spiritus sanctiQuidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in Imagine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; horum verborum, id est, Patris, et Imaginis, et Muneris, aeternitatis, et speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. subaudiendn est. unũ uerũ dͥm:
& ordo uerboꝵ est. ut te & quẽ nisisti ih̾m
xp̃m cognoscant unũ uerũ dm̃:. Cur
gͦ tacuit de sp̃u sc̃o: An qm̃ consequẽs
est. ut ubicunq nominat᷑ unũ. tanta
pace unii adherens. ut ꝑ hanc utrunq
unũ sit. iam ex hoc intelligatur etiam
xp̃i ds. idest caput xp̃i trinitas: cum m
trinitate sit xp̃c. ut sit trinitas: An qd̃
est pater cum filio: caput est ei quod eft
solus filius: Cum filio enĩ pater ds. solꝰ
aũ filius xp̃c est: maxime quia ĩa uerbũ
caro factum loquitur. scđm quã humi¬
litatẽ eius etiã maior est pater. sicut dicit
qm̃ pater maior me est: ut hoc ipsum dm
eẽ. qd̾ illi cum patre unũ est. caput sit
hoĩs mediatoris. qd̃ ipse solus ẽ. Si enĩ
mentẽ recte dicimꝰ principale
hominis id est tamꝙͣ caput hu¬
mane substantiȩ. cum ipse hõ
cũ mente sit homo: cur ñ multo congͣ
entꝰ multoq magis uerbum cũ patre
xp̃c homo nisi cum uerbo qd̾ caro fac¬

Expanded text:
m; subaudiendum est, unum verum Deum; et ordo verborum est, Ut te et quem misisti Jesum Christum, cognoscant unum verum Deum? Cur ergo tacuit de Spiritu sancto? An quoniam consequens est ut ubicumque nominatur unum tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sit, jam ex hoc intelligatur etiam Christi Deus, id est, caput Christi Trinitas, cum in Trinitate sit Christus ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Deus, solus autem Filius Christus est: maxime quia jam Verbum caro factum loquitur, secundum quam humilitatem ejus etiam major est Pater, sicut dicit, Quoniam Pater major me est ; ut hoc ipsum Deum esse, quod illi cum Patre unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est . Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur uentius multoque magis uerbum cum patre, uis Christus homo nisi cum uerbo, quod caro fac
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. acsi diceret᷑. Hoc quod ñ est fili
sine patre. de hoc qd̾ non est pat̾ sine
filio. id est hoc lum̃ quod lumen ñ est
sine patre. de hoc lumine patre quod
lumen ñ est sine filio: ut cum dicit᷑
ds quod ñ est filius sine patre. & dedo
qd̃ ñ ẽ patersine filio. ꝑfecte intelligat᷑.
qd̃ non precessit genitor illud qd̾ gemu¬
it. Qd si ita est. hoc solum de eis dici
ñ potest illud de illo. qd̾ simul ambo
ñ funt: sic̃ uerbũ de u̾bo dici ñ potest
qͥa ñ sunul ambo u̾bum s solus filius:
nec ymago de ymagine. qͥa ñ simul¬

Expanded text:
dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius sine Patre, de hoc quod non est Pater sine Filio, id est, hoc lumen quod lumen non est sine Patre, de hoc lumine Patre quod lumen non est sine Filio: ut cum dicitur, Deus quod non est Filius sine Patre, et de Deo quod non est Pater sine Filio, perfecte intelligatur quod non praecessit genitor illud quod genuit. Quod si ita est, hoc solum de eis dici non potest, illud de illo, quod simul ambo non sunt. Sicut Verbum de verbo dici non potest, quia non simul ambo verbum, sed solus Filius: nec imago de
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm quod ñ solus ẽ pater: sed
pater & filius simul ds. S qͥd mirũ
si in duab quibda reb longe int̾ se
diu̾sis potest hoc dici: Quid enĩ tam
diu̾sum: qͣm animꝰ & corpus: Potest
tam̃ dici. animus erat apud hominẽ.
id est in homine. cum animꝰ ñ sit corpꝰ:
homo aũ animꝰ simul & corpꝰ sit: ut
etiã qd̃ consequent̾ scriptũ est. & ds̃
erat uerbũ. sic intelligatur. uerbum
qͦd ñ est pater. ds erat simul cũ patre.
Itane gͦ dicinus ut pater sit gen̾ator
magnitudinis. hoc est generator uir¬
tutis. uł generator sapientiȩ suȩ. filiꝰ
Quomodo gͦ d̾s de d̾o. lum̃ de lumine.
Non enim simul ambo ds de do. s solꝰ
filius de do scilicet patre: nec ambo
simul lum̃ de lumine. s solus filius
de lumine patre. Nisi forte ad insi¬
nuandu & breuissime inculcandu qd̃
coȩt̾nus ẽ patͥ filius. ita dictum ẽ. dͥs
de dõ. & lum̃ de lumine: & siquid hoc mͦ

Expanded text:
apud Deum, quod non solus est Pater, sed apud Deum, quod non solus est Pater, sed Pater et Filius simul Deus. Sed quid mirum, si in duabus quibusdam rebus longe inter se diversis potest hoc dici? Quid enim tam diversum, quam animus et corpus? Potest tamen dici, Animus erat apud hominem, id est, in homine: cum animus non sit corpus, homo autem animus simul et corpus sit. Ut etiam quod consequenter scriptum est, Et Deus erat Verbum , sic intelligatur: Verbum quod non est Pater, Deus erat simul cum Patre. Itane ergo dicimus, ut Pater sit generator magnitudinis, hoc est generator virtutis, vel generator sapientiae suae: FiliusQuomodo ergo Deus de Deo, lumen de lumine? Non enim simul ambo Deus de Deo, sed solus Filius de Deo, scilicet Patre: nec ambo simul lumen de lumine, sed solus Filius de lumine Patre. Nisi forte ad insinuandum et brevissime inculcandum quod coaeternus est Patri Filius, ita dictum est, Deus de Deo, et lumen de lumine, et si quid hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & sapiens cum patre dicitur cuiꝰ
ipse sapientia ẽ: sicut ille sapiens
cum filio. quia ea sapĩa sapiens est
quã genuit. Quicqͥd gͦ ad sedicunt᷑. ñ
dicitur alter sine altero: id est quicqͥd
dicunt᷑ qd̾ substantiã eoꝵ ostendat.
ambo simul dicunt᷑. Si hec ita sunt:
iam gͦ nec d̾s est pater sine filio. nec
filius ds sine patre: s ambo simul
ds. Et qd̾ dictum ẽ in pͥncipio erat u̾bũ
in patre erat uerb̃u intelligit᷑. Aut si
in pͥncipio sic dictum est. acsi diceret᷑
aute omĩa: quod sequitur & uerbũ erat
apud dm. uerbũ quidẽ solus filius ac¬
cipitur: ñ simul pater & filius. tamꝗͣ
ambo unũ uerbũ. Sic enĩ uerbũ: qͦm
ymago. Non aũ pater & filius ambo
Ymago: s filius solus ymago patͥs.
quẽ ammodu & filius: non enĩ ambo
simul filius. Qd̾ uͦ adiungit᷑. & uerbũ
erat apd̾ d̾m: multũ est ut sic intelli¬
gat᷑. uerbũ quod solus est filius. erat

Expanded text:
sic et sapiens cum Patre dicitur, cujus sic et sapiens cum Patre dicitur, cujus ipse sapientia est; sicut ille sapiens cum Filio, quia ea sapientia sapiens est quam genuit: quidquid ergo ad se dicuntur, non dicitur alter sine altero, id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, ambo simul dicuntur. Si haec ita sunt, jam ergo nec Deus est Pater sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, sed ambo simul Deus. Et quod dictum est, In principio erat Verbum; in Patre erat Verbum, intelligitur: aut si in principio sic dictum est, ac si diceretur, Ante omnia; quod sequitur, Et Verbum erat apud Deum, Verbum quidem solus Filius accipitur, non simul Pater et Filius, tanquam ambo unum Verbum sic enim Verbum quomodo Imago, non autem Pater et Filius simul ambo imago, sed Filius solus imago Patris, quemadmodum et Filius: non enim ambo simul filius: quod vero adjungitur, Et Verbum erat apud Deum; multum est ut sic intelligatur, Verbum, quod solus est Filius, erat
Abbreviated transcription (Latin):
lumniȩ facile respondetur. sic ñ effici
qͥa multa nominata sunt. ut ille mul
uirtꝰ quȩ sapĩa est: & eadem sapĩa q̃
uirtus est. Itane gͥ etiam de ceteris. ut
eadem sit magnitudo quȩ uirtꝰ: & siqͣ
alia quȩ uel supra cõmemorata sunt
uel cõmemorari adhuc possunt ¶S ñ
id est pat̾ uel genitor uł pͥncipiũ eiꝰ:
sietiã gignens ei quod de se gignit con¬
sequent̾ principiũ est. Quicquid autẽ
aliud dicitur. cum filio dicitur uł po¬
tius in filio: siue magnꝰ ea magnitu¬
dine quã genuit. suie uistꝰ ea iusticia
quã genuit. siue bonꝰ eabonitate quã
genuit. siue potens ea potentia uel
uirtute quã genuit: siue sapiens ea
sap̃ia quam genuit. Magnitudo aũ
ipsa ñ dicitur pater: s magnitudi¬
nis generator. Filius uͦ sicut in se ipso
dicitur filius. qd̾ non cũ patre dicitur
s ad patrem: ñ sic & in seipso magnꝰ
s cum patre. cuiꝰ ipse magnitudo est.

Expanded text:
lumniae facile respondetur, sic non effici, lumniae facile respondetur, sic non effici, quia multa nominata sunt, ut ille multvirtus quae sapientia, et eadem sapientia quae virtus est: ita igitur etiam de caeteris, ut eadem sit magnitudo quae virtus, et si qua alia, quae vel supra commemorata sunt, vel commemorari adhuc possunt. CAPUT id est, pater, vel genitor, vel principium ejus; si etiam gignens ei quod de se gignit, consequenter principium est; quidquid autem aliud dicitur, cum Filio dicitur, vel potius in Filio, sive magnus ea magnitudine quam genuit, sive justus ea justitia quam genuit, sive bonus ea bonitate quam genuit, sive potens ea potentia vel virtute quam genuit, sive sapiens ea sapientia quam genuit: magnitudo autem ipsa non dicitur Pater, sed magnitudinis generator: Filius vero sicut in se ipso dicitur Filius, quod non cum Patre dicitur, sed ad Patrem, non sic et in se ipso magnus, sed cum Patre cujus ipse magnitudo est:
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Non gͥ erat tempꝰ: quando ñ erat
filiꝰ. Quȩ ratiocinatio ad id cogit. ur dica¬
mꝰ dm patrẽ non eẽ sapientẽ nisi haben¬
do sap̃iam quã genuit: ñ existendo ꝑse
pater ipse sapĩa. Deinde si ita ẽ. filius
quoq ipse sicut dicitur ds de do. lumen
genitor sap̃ĩȩ. Qd̾ si tenemꝰ cur ñ & mag¬
nitudinis suȩ & ęt̾nitatis. & bonitatis
& om̃ipotentiȩ suȩ gen̾ator sit. ut ñ ipse
sit sua magnitudo. & sua bonitas. &
sua ȩt̾nitas. & sua omĩpotentia. sed
ea magnitudine magnꝰ sit quã genu¬
it. & ea bonitate bonꝰ. & ea ȩt̾nitate ȩt̾¬
mis. & ea omĩpotentia omp̃c que de illo
nata est. sicut ñ ipsa sap̃ia est. sed ea
sapĩa sapiens est quȩ de illo nata est:
Nam illud ñ est formidandui. ne coga¬
mur multos filios dĩ dicere. pret̾ adop¬
tionẽ creaturȩ coȩt̾nos patͥ: si magni-¬
tudinis suȩ genitorest. & bonitatis &
ȩt̾nitatis. & om̃ĩpotentiȩ. Huic enĩ ca¬

Expanded text:
empus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocinatio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existendo per se Pater ipsa sapientia. Deinde si ita est, Filius quoque ipse sicut dicitur Deus de Deo, lumen tenemus, cur non et magnitudinis suae, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae suae genitor sit, ut non ipse sit sua magnitudo, et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuit, et ea bonitate bonus, et ea aeternitate aeternus, et ea omnipotentia omnipotens quae de illo nata est, sicut non ipse sua sapientia est, sed ea sapientia sapiens est quae de illo nata est? Nam illud non est formidandum, ne cogamur multos filios Dei dicere, praeter adoptionem creaturae, coaeternos Patri, si magnitudinis suae genitor est, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim ca
Abbreviated transcription (Latin):
maiori adherescit. sicut creatura
creatori: illa fit maior qͣm erat. ñ ille
In his enim quȩ ñ mole magna sunt:
hoc est maiꝰ eẽ. quod ẽ melius esse.
Mlelior aũ fit sp̃c alicuiꝰ creaturȩ cũ
adheret creatori. qͣm si non adhereat:
& id̾o etiam maior. qͥa melior. Qui gͦ
sc̃s patri & filio ęqualis. ñ fit maior
d̾s qͣm singłi eoꝵ: quia ñ est quo cres-¬
cat illa ꝑfectio. ꝑfectus aũ siue filius.

Expanded text:
majori adhaerescit, sicut creatura majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret Creatori, quam si non adhaereat; et ideo etiam major quia melior. Qui ergsanctus Patri et Filio aequalis, non fit major Deus quam singuli eorum; quia non est quo crescat illa perfectio. Perfectus autem sive Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
aut omĩno ipsum ẽẽ. Nec qm̃ trini¬
tas est: ido triplex putandꝰ est. Ali¬
oquin minor erit pater solus. aut
filius solus. qͣm simul pater & filiꝰ:¬
qͣmqͣm ñ inuenit᷑ qm dici possit. aut
pat̾ solus aut filus solꝰ. cum semper
atq inseparabilit̾ & ille cũ filio sit.¬
& ille cum patre: ñ ut ambo fint pat̾.
aut ambo filius: s qͥa semꝑ inuicẽ
neuter solꝰ. Quia uͦ dicimꝰ & dm solũ
ipsam trintatẽ. qͣmiuis semꝑsit cũ
sp̃itib & animab scĩs: s solum dici¬
mꝰ qd ds est. quia ñ & illi cum illo ds̾
st̾: ita solum patrẽ dicimꝰ patrẽ. non
qͥa separat᷑ a filio: s quia ñ simul am
solus pater. uel solus filius. uł solus
sp̃c sc̃s. quantꝰ est simul pater. & filius
Corpora quippe adiunctione sua cres¬
cunt. Qmuis enĩ qui adheret uxori
suȩ unũ corpus sit: maiꝰ tam̃ corpus
fit. qͣm si solius uiri eẽt. aut solius
uxoris. In reb aũ spĩtalib cũ minor

Expanded text:
aut omnino ipsum esse; nec quoniam Triniaut omnino ipsum esse; nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est. Alioquin minor erit Pater solus, aut Filius solus, qQuanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre: non ut ambo sint Pater, aut ambo Filius; sed quia semper in invicem, neuter solus. Quia vero dicimus et Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus quod Deus est, quia non et illi cum illo Deus sunt: ita solum Patrem dicimus Patrem, non quia separatur a Filio, sed quia non simul ambsolus Pater, vel solus Filius, vel solus sanctus, quantus est simul Pater et Filius Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor
Abbreviated transcription (Latin):
re & in toto tota ẽ. & in qualibet par
te eiꝰ tota ẽ. Et ideo cũ fit aliquid in
quauis exiguã particłam corporis qd
sentiat anima: qͣmuis ñ fiat in toto
corpore. illa tam̃ tota sentit. quia
totam ñ latet. S tam̃ etiã in ani¬
ma cũ aliud sit artificiosum eẽ. ali¬
ud inertem. aliud acutũ. aliud me¬
morẽ. aliud cupiditas. aliud timor.
aliud leticia. aliud tristicia: possint q &
alia sine aliis. & alia magis. alia minus.
innume rabilia & innumerabilit̾ in
animȩ nat᷑a inueniri: manifestũ est ñ
simplicẽ s multiplicem ẽẽ naturã.
Nichil enĩ simplex mutabile ẽ: om̃is
aũ creatura mutabilis. Ds uͦ multi
digne dici uidetur: s eadem magnitu¬
do eius est. quȩ sapĩa. Non enĩ mole ma¬
gnꝰ est: s uirtute. Et eadem bonitas
que sap̾ia & magnitudo: & eadem ue¬
ritas quȩ illa omnia. Et ñ est ibi ali¬
ud beatum eẽ. & aliud magnum.
aut sapientẽ. aut uerũ aut bonu̾̃ẽe.

Expanded text:
re, et in toto tota est, et in qualibet ejus re, et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est; et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet: sed tamen etiam in anima cum aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possintque et alia sine aliis, et alia magis, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae natura inveniri; manifestum est non simplicem, sed multiplicem esse naturam. Nihil enim simplex mutabile est; omnis autem creatura mutabilis. CAPUT digne dici videtur. Sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus, sed virtute. Et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo; et eadem veritas quae illa omnia. Et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum aut sapientem, aut verum, aut bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in cȩt̾a: & dimidia minor qͣm to
ta: & totũ mundi corpꝰ quod duab
plerũq partib appellari solet. id ẽ
cȩlum & terra. utiq maiꝰ est qͣm solũ
cȩlum. aut sola t̾ra. Et in uno quoq
corpore: aluid ẽ magnitudo. aliud co¬
lor. aliud figura. Potest enĩ & dimi¬
nuta magtutudine. manere idem
color. & eadem figura: & colore muta¬
to. manere eadem figura &e eadem
magnitudo: & figura eadem ñ ma¬
nente. tam magnũ eẽ &e eodem modo
coloratũ. Et quecunq alia simul di¬
cunt᷑ de corpore: possunt & simul &
plura sine ceteris cõmutari. Ac per
hoc multiplex ẽẽ coniuincit᷑ natura cor¬
poris: simplex aũ nullomͦ. Creatura
quoq sp̃italis sicut anima ẽ. est quide
in corporis comparatione simplicior:
sine cõparatione aũ corporis multiplex
ẽ etiã ip̃sa. ñ simplex. Nam id̾o simpli¬
cior est corpore. quia ñ mole diffundit᷑
ꝑ spatium loci: s in uno quoq corpo¬

Expanded text:
quam in caetera, et in dimidia minor quam in quam in caetera, et in dimidia minor quam in tota; et totum mundi corpus quod duabus plerumque partibus appellari solet, id est, coelum et terra, utique majus est quam solum coelum aut sola terra. Et in unoquoque corpore aliud est magnitudo, aliud color, aliud figura. Potest enim et diminuta magnitudine manere idem color et eadem figura, et colore mutato manere eadem figura et eadem magnitudo, et figura eadem non manente tam magnum esse et eodem modo coloratum: et quaecumque alia simul dicuntur de corpore, possunt et simul et plura sine caeteris commutari. Ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nullo modo. Creatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem in corporis comparatione simplicior: sine comparatione autem corporis multiplex est, etiam ipsa non simplex. Nam ideo simplicior est corpore, quia non mole diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpo
Abbreviated transcription (Latin):
aliud est do eẽ. & aliud magnũ eẽ. uel
bonũ ẽẽ. & cetera: sicut supͣ ostendimꝰ.
Si enĩ minꝰ magna ẽ ibi caritas qm
sap̃ia: minꝰ qͣm est diligitur sapĩa.¬
Equalis est gͥ: ut quanta ẽ sapĩa. tan¬
tum diligatur. Est aũ sapientia patͥ¬
equalis: sicut supͣ disputauimꝰ. E qua¬
in om̃ib equał: propt̾ summã sim¬
plicitatẽ quȩ in illa substantia est.
Et id̾o ñ amplius qͣm tria sunt: unꝰ
diligens eum qui de illo est. & unus
tia est: Si aũ queritur qͦmͦ simplex &
multiplex sit illa substantia : animad¬
uertenda ẽ pͥmo creatura quare sit
multiplex: nullo aũ mͦ uere simplex.
Et pͥus corpꝰ uniu̾sum utiq partib
constat. ita ut sit ibi alia pars maior.
alia minor: & maiꝰ sit uinu̾sum. qͣm
pars quelibet aut quantalibet. Nã
& celum & terra partes sunt uniu̾se
mundanȩ molis: s & sola terra ce
solum celũ inntmerabilib partib
constat. Et in tercia sui parte minor ẽ

Expanded text:
deo esse et aliud magnum esse uel bonum et cetera, sicut supra ostendimus. si enim minus magna est ibi caritas quam sapientia, minus quam est diligitur; aequalis est igitur, ut, quanta est sapientia, tantum diligatur. est autem sapientia aequalis patri, sicut supra diximus; aequain omnibus aequalis propter summam simplicitatem, quae in illa substantia est: et ideo non amplius quam tria sunt. Unus diligens eum qui de illo est, et unus tiplex. Si autem quaeritur quomodo simplex et multiplex sit illa substantia; animadvertenda est primo creatura quare sit multiplex, nullo autem modo vere simplex. Et prius corpus universum utique partibus constat; ita ut sit ibi alia pars major, alia minor, et majus sit universum quam pars quaelibet aut quantalibet. Nam et coelum et terra partes sunt universae mundanae molis: et sola terra, et solum coelum innumerabilibus partibus constat, et in tertia sui parte minor est
Abbreviated transcription (Latin):
tes trintatẽ intelligamꝰ: cuiꝰ in crea¬
tura qͦmͦ dignũ est. apparet uesti¬
giũ. In illa enĩ trinitate sũma origo
est rerum omniũ: & ꝑfectissima pul¬
chritudo. & beatissima delectatio.
Itaq illa tria & a se inuicẽ det̾mina¬
ri uidentur: & in se infinita sunt.
S hic in reb corporeis ñ tantũ est

Expanded text:
tatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et ad se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Sed hic in rebus corporeis, n
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ in singłis. & omĩa in singłis. & singła
Qͥ uidet hoc uel ex parte. uł ꝑ specłm &
in eniginate. gaudeat cognoscens dm:
& sic ut dm honoret. & gr̃as agat. Qui
aũ non uidet. tendat ꝑ pietatem ad
uidendũ. non ꝑ cecitatem ad calũni¬
andu: qm̃ unus est ds. s tam̃ tͥnitas
Nec confuse accipiendu est. ex qͦ omĩa
ꝑ quem omĩa. in quo omĩa: nec diis
multis. s ipsi gła in scła scłoꝵ ameni.

Expanded text:
singula Qui videt hoc, vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate, gaudeat cognoscens Deum, et sic Deum honoret et gratias agat. Qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum, non per caecitatem ad calumniandum; quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saecula.
Abbreviated transcription (Latin):
litate consistit. Siue enĩ sit initas
amboꝵ. siue scĩtas. siue caritas. siue
ideo unitas quia caritas. & id̾o caritaᷤˢ
qͥa sanctitas: manifestũ est. qd̾ non
aliquis duoꝵ est. qͦ uterq conungit᷑.
qͦ genitꝰ agignente diligatur. gene¬
ratorẽ q suum diligat. sintq ñ par¬
ticipatione. s essentia sua. neq dono
suꝑioris aliciuus: s suo ꝓpͥo seruan¬
tes unitatẽ sp̃c in uincło pacis. Quod
imitari ꝑ gr̃ãm & ad dm̃ & ad nos
ipsos iubemur: in quib duob p̃cep¬
tis tota lex pendet & ꝓpħȩ. Ita sunt
illa tria. d̾s unus solus. magnꝰ. sapi¬
ens. sc̃s. beatus: nos aut̃ ex ipso. & ꝑ
ipsum. & in ipso beati: quia ipsius
munere int̾ nos unũ. cum illo autẽ
unꝰ sp̃c: quia agglutinat᷑ anima nr̃a
pꝰ eum. & nob̃ herere dõ bonũ est: qͥa
ꝑdet omnẽ qui formcat᷑ ab eo. Sp̃c¬
gͦ sc̃s cominune aliquid est patͥs & fi¬
lii. quicqͥd illud est: at ipsa cõmunio

Expanded text:
alitate consistit. siue enim sit unitas alitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas, et ideo caritas, quia sanctitas, manifestum est, quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinculo pacis. quod imitari per gratiam et ad deum et ad nos ipsos iubemur, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. ita sunt illa tria deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ex ipso et per ipsum et in ipso beati, quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum, et nobis haerere deo bonum est, quia perdet omnem qui fornicatur ab eo. spgo sanctus commune aliquid est patris et filii, quidquid illud est, at ipsa communio
Abbreviated transcription (Latin):
sapientẽ ẽẽ: & siquid de illa simpli¬
ci multiplicitate uel multiplici sim¬
plicitate dixeris. qͦ substantia eius
significet᷑. Quã obrem siue ita dicat᷑
d̾s de do. ut & singłis hoc nom̃ conue¬
niat. ñ tam̃ ut ambosimul duo dii.
in distantib diu̾sisq substantiis
tomagis ibi ubi est om̃ino insepara¬
bilis atq ȩt̾na conexio. ne absurde
dici uideat᷑. quasi filius amboꝵ cum
dicit̾ filius d̾i. si id quod dicitur ds
quicqͥd de do dicitur quo substantiã
exꝰ indicet. ñ nisi de ambob dicitur
simul. ĩmo de ipsa simul tͥnitate dicit᷑:
siue gͦ hoc. siue illud sit. qd̾ diligentius
discutiendu ẽ: nunc unde agitur sa¬
tis est uidere. nullo mͦ filiũ ȩqualẽ ẽẽ
patͥ. si in aliqͦ silicet qd̾ ꝑtineat ad
significanda eius substantiã in eqͣ¬
lis inuenitur: ficut iam ostendimꝰ.
Apł̃s autẽ dixit equalem. In om̃ib
gͦ equalis ẽ patͥ filius: & est uniꝰ eius¬
sc̃s: in eadem unitate substantiȩ & eqͣ¬

Expanded text:
sse, et si quid de illa simplici multiplicitate, vel multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. Quamobrem, sive ita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, in distantibus diversisque substantiis to magis ibi, ubi est omnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, cum dicitur Filius Dei, si id quod dicitur Deus, quidquid de Deo dicitur quod substantiam ejus indicet, non nisi de ambobus simul, imo de ipsa simul Trinitate dicitur? Sive ergo hoc, sive illud sit, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat ad significandam ejus substantiam inaequalis invenitur, sicut jam ostendimus. Apostolus autem dixit aequalem. In omnibus ergo aequalis est Patri Filius, et est unius ejussanctus in eadem unitate substantiae et aequ
Abbreviated transcription (Latin):
& unitatẽ quanda in se ostendunt. &
sp̃em & ordinem. Quicqͥd eni hoꝵ est.
& unũ aliquid est. sicut sunt naturȩ
corpoꝵ. ingeniaq animaꝵ: & aliqua
specie formatum. sicut sunt figurȩ
uł qualitates corpoꝵ. ac doctrinȩ uel
artes animaꝵ: & ordmem aliquẽ petit
aut tenet. sicut sunt pondera uel collo¬
cationes corpoꝵ. & amores aut delec¬

Expanded text:
et unitatem quamdam in se ostendunt, et et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem et ordiet unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, ingeniaque animarum, et aliqua specie formatur sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae, vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores aut delec
Abbreviated transcription (Latin):
potentis atq sapientis dĩ. plena om̃i¬
um rationũ. uiuentiũ. incõmutabi¬
liũ: & om̃s unũ in ea. sicut ipsa unũ
de uno. cum quo unũ. Ibi nouit oĩa
ds̃: quȩ fecit ꝑ ipsam. Et id̾o cum dece¬
dant & succedant tempora. ñ decedit
aliquid uel succedit scientiȩ d̃i. Non
enĩ hȩc que creata sunt. ido sciuntur
a do quia facta sunt: ac ñ potius id̾o
facta sunt nł mutabilia. qͥa immu¬
tabilit̾ a d̾o sciuntur. Ille gͥ meffabi¬
lis quidã complexꝰ pat̾s & ymaginis
ñ est sine ꝑfructione. sine caritate.
sine gaudio. Inla gͦ dilectio delectatio
felicitas uł beatitudo. si tam̃ aliqua
humana uoce digne dicitur. usus
ab illo appellatus ẽ breuiter: & est
in trinitate sp̃c sc̃s non genitꝰ. s geni¬
toris genitiq suauitas: ingeniti lar¬
gitatẽ atq ubertate perfundens om̃s
creaturas ꝓcaptu eaꝵ: ut ordinẽ suũ
teneant. & locis suis acquiescant. Hȩc
gͥ omĩa quȩ arte diuina facta sunt:

Expanded text:
potentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideo cum decedant et succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: ac non potius ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis n est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beathumana voce digne dicitur, usus ab illo appellatus est, et est in Trinitate Spiritus sanctus non genitus, sed genitoris genitique suavitas, ingeniti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant, et locis suis acquiescant. Haec igitur omnia quae arte divina facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
plex. Et qm̃ ostendimꝰ quomͦ dici possit
solus pater: quia ñ nisi ipse ibi pater:
consid̾anda est illa sententia qua dicit᷑
dm uerũ solum ñ ẽẽ patrẽ solum. sed
patrẽ et filium & sp̃m sc̃m̃. Siquis enĩ
interroget. pater solus utrũ sit d̾s. qͣmͦ
respondebitur ñ esse: nisi forte ita dica¬

Expanded text:
. Et quoniam ostendimus quomodo possit dici solus Pater, quia non nisi ipse ibi Pater; consideranda est illa sententia qua dicitur, Deum verum solum non esse Patrem solum, sed Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Si quis enim interroget, Pater solus utrum sit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dica
Abbreviated transcription (Latin):
oualitatẽ patris
putant ñ nulli
ex hoc impediri.
quo minus intelligatur: quia scͥptũ
ideo non uideatur ȩqualitas. qͥa ñest
pater ipse uirtus & fapientia. s genitor
uirtutis & sapĩe. Et reuera ñ medio¬
cri intentione queri solet: qͣm dicatur
ds̃ uirtutis & sapĩȩ pater. Ait enĩ apłs.
nonnulli nr̃i adu̾sum arrianos hoc mͦ
ratiocinati sunt: eos dumtaxat qͥ prius
se adu̾sum catholicam fidem extuler̃t.
Nam ipse arrius dixisse fertur. Si filtꝰ
est: natus est. Si natꝰ est: erat tempus
quando ñ erat filiꝰ. Non intelligens etiã
natũ esse do sempiternũ eẽ. ut sit coet̾¬
nus patͥ filius: sicut splendor qͥ gignit᷑
ab igne atq diffunditur. coeuus ẽ illi.
& ẽet coeternus. si eẽt ignis ȩcernꝰ. Uñ
quida posteriores arriani abiecerunt
istam sententiã: fassiq sunt ñ ex tẽ¬
pore cepisse filium d̃. S int̾ dispu¬
tationes quas habebant nr̃i adu̾sum
eos qui dicebant. erat tempꝰ quando

Expanded text:
ualitatem Patris putant nonnulli ex hoc impediri quominus intelligatur, quia scriptum ideo non videatur aequalitas, quia non est Pater ipse virtus et sapientia, sed genitor virtutis et sapientiae. Et revera non mediocri intentione quaeri solet, quomodo dicatur Deus virtutis et sapientiae Pater. Ait enim Apostononnulli nostri adversum Arianos hoc modo ratiocinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abjecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filium Dei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui dicebant, Erat tempus quando
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ ȩqualis. Simagnitudine dixeris:
ñ est par magnitudo quȩ minꝰ ȩt̾na ẽ.
Atq ita cetera. An forte in uirtute ȩqua¬
lis est. in sap̃ia uͦ non ẽ ȩqualisͤ. Sed
qm est equalis uirtus quȩ minꝰ sapit.
re ȩqualis ñ est: in om̃ib ñ sit ȩqualis
Et scriptura clamat: ñ rapina arbit᷑¬
tus est ẽẽ ȩqualis do. Cogitur gͦ quiuiᷤ
aduersariꝰ ueritatis. qui aliquo mͦ tene¬
uel una re ȩqualem d̾o filiũ confite¬
ri. Eligat quam uoluerit: hinc ei
ostendetur in om̃ib eẽ ȩqualem quȩ
de substantia eiꝰ dicuntur. Si enim¬

Expanded text:
enim aequalis? Si magnitudine dixeris, enim aequalis? Si magnitudine dixeris, non est par magnitudo, quae minus aeterna est, atque ita caetera. An forte in virtute aequalis est, in sapientia vero non est aequalis? Sed quomodo est aequalis virtus quae minus sapit? re aequalis non est, in omnibus non sit aequalis. At Scriptura clamat, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Cogitur ergo quivis adversarius veritatis, qui modo tenevel una re aequalem Deo Filium confiteri. Eligat quam voluerit: hinc ei ostendetur in omnibus esse aequalem, quae de substantia ejus dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uersis masculino & feminino unum
corpꝰ adiunctione cõpositũ. Et qͥ ad he¬
fit unus sp̃c ex diuersis duob: ita
ut sine humano sp̃u beatus fit dei
sp̃c atq ꝑfectus: beatus aut̃ hominis
sp̃c nonnisi cum deo. Nec frustra ut
existimo cum tanta in eugłio scdm̃
ioħem & totiens diceret dns de ipsa
unitate. uel sua cum patre. uł nr̃a
inuicẽ nob̃̾cum: nusqͣm dixit. ut nos
& ipsi unũ. s ut sint unũ. sicut &¬
nos unũ. Pater gͦ & filius unũ sunt
utiq scłm unitatẽ substantiȩ: & unꝰ
ds̃ est. & unus magnꝰ. & unꝰ sapiens
sicut tractatum est. Unde gͦ maior
pater: Si enĩ maior: magnitudine
maior. Cum aũ magnitudo eius
filius sit. nec ille utiq maior est eo qͥ
se genuit: nec ille maior ea magni¬
tudiue qua magnꝰ est. Ergo ȩqualis.
Nam unde ȩqualis. si ñ eo quo ẽ. cui
ñ est aliud eẽ. & aliud magnũ esse:
Aut si et̾nitate pater maior est: ñ
ẽ equalis filius quacũq re. Unde

Expanded text:
versis masculino et feminino unum versis masculino et feminino unum corpus adjunctione compositum. Et, Qui adhaefit unus spiritus ex diversis duobus, ita ut sine humano spiritu beatus sit Dei spiritus atque perfectus, beatus autem hominis spiritus non nisi cum Deo. Nec frustra, ut existimo, cum tanta in Evangelio secundum Joannem et toties diceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos et ipsi unum: sed, Ut unuPater ergo et Filius unum sunt, utique secundum unitatem substantiae, et unus Deus est, et unus magnus, et unus sapiens, sicut tractatum est. 5. Unde ergo major Pater? Si enim major, magnitudine major: cum autem magnitudo Filius ejus sit, nec ille utique major est eo qui se genuit, nec ille major est ea magnitudine qua magnus est: ergo aequalis. Nam unde aequalis, si non eo quo est, cui non est aliud esse, et aliud magnum esse? Aut si aeternitate Pater major est, non est aequalis Filius quacumque re. Unde