comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doro: leo ep̃c. Iudiciũ qd̾ de
de sꝑabamꝰ dolemꝰ ẽẽ frustra¬
dũm: quando ea te cõmisisse ꝑspicimꝰ
quȩ omñe eccłiasticȩ sanctionis regłam
culpabili nouitate fedarent: cũ plenissi¬
me noueris. qnͣta sollicitudine ꝑ omnes
dñi eccłias pat̃noꝵ uelimꝰ canonũ p̃cep¬
ta seruari: &e hanc maxime. eurã ad sac̾¬
dotes uniu̾sarum plebium ꝑtinere: ut
sc̃arum constitutionũ regłe: nullis cor¬
rumpant᷑ excessib. Unde miram᷑ te qũe
auẽtoritatũ apl̃icȩ sedis obseruantissi¬
mũ esse conuenerat: tam negligent̃ ac
potiꝰ insolent̃. egisse: ut traditarumtͥ
legum ñ custos s transgressor existeres.
Libello eteñĩ pauli prb̃ri tui qui in sub
batum: ita ut uniꝰ festina & immatura
ꝓuectio. quȩdã eoꝵ deiectio facta sit qͦs
etas comm̃dabat. & nulla culpa minue¬
bat. Qd̾ si ambientis intentio. aut imꝑi¬
ta fauentium studia. id qd̾ nunqmͣ habu¬
it consuetudo poscebant. ut incipiens e

Expanded text:
DORO, LEO episcopus. Judicium quod de te sperabamus dolemus esse frustratum, quando ea te commisisse perspicimus quae omnem ecclesiasticae sanctionis regulam culpabili novitate foedarent, cum plenissime noveris, quanta sollicitudine per omnes Domini ecclesias paternorum velimus canonum praecepta servare, et hanc maxime curam ad sacerdotes universarum plebium pertinere, ut sanctarum constitutionum regulae nullis corrumpantur excessibus. Unde miramur te quem auctoritatum apostolicae Sedis observantissimum esse convenerat, tam negligenter, ac potius insolenter egisse, ut traditarum tibi legum non custos sed transgressor existeres. Libello etenim Pauli presbyteri tui qui in subdinem fuisse turbatum ita ut unius, festina, et immatura provectio quaedam eorum dejectio facta sit, quod aetas commendabat, et nulla culpa minuebat. Quod si ambietis intentio, aut imperita faventium studia id quod nunquam habuit consu
Abbreviated transcription (Latin):
sola littera sine grã. Exemplum accipite.
Hac locutione dictum ẽ: scientia inflat.
Quid est scientia inflat: Scientia damp¬
tia sine caritate inflat: caritas cũ scien¬
ominus aũ ipse ñ solum ostendit
nob̾. a quo malo declinemꝰ & qd̃
a malo & faciamꝰ bonum:. qd̃ nullꝰ pot̃
sine sp̃u gr̃e. Que si desit: ad huc lex adest.
ut reos faciat & occidat. Propt̃ qd̾ dicit a

Expanded text:
sola littera sine gratia. Exemplum accipite. Hac locutione dictum est, Scientia inflat. Quid est, Scientia inflat? Scientia damtia sine charitate inflat, charitas cum scienominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et qa malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit A
Abbreviated transcription (Latin):
suspicant᷑: & hi maxime qui mendaciis siu
defendendis. quȩ negare ñ possunt alicui
magni exempli patrocinium quert. Ex
dicit apłs. S aliud ẽ ẽẽ in lege: aliud sub
lege. Qui ẽ inlege. scdm legem agit: qui
e sub lege. scđm legem agitur. Iile gͦ lib ẽ.
iste seruus. Deinde aliud ẽ lex que scribit᷑.
& imponit᷑ seruienti: aliud lex que mente
conspicitur. ab eo qui ñ indiget litcis. Nesci¬

Expanded text:
rocul dubio deus est atque incommutabiliter defendendis, quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium quaerunt. 5. Apostolus ; sed aliud est esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Medi
Abbreviated transcription (Latin):
& scĩficatio: qͥa tẽporalit̃ nos ad illũ con¬
uertimur. idest ex aliquo tempore. ut cũ illo
maneamus in et̾num: &e ipse ex quodã tẽpore
ratur aliquid de sapientia. siue dicente ip¬
sa. siue cum de illa dr: filius nob̃ potissimũ
a porro iusticia que uiuit inseipsa. ꝓ¬
culdubio ds̃ ẽ: atq incõmutabiliter
uiuit. Sicut aũ cũ sit inseipsa uita. cẽ nobis
s ei ue¬

Expanded text:
ificatio , quia temporaliter nos ad eum convertimus, id est, ex aliquo tempore, ut cum illo maneamus in aeternum. Et ipse ex quodam tempore ratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum a porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis m eia porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, p
Abbreviated transcription (Latin):
euis. sicut ipse dicit apłs. Ac ꝑ hoc cũ omĩa
xꝑo subiecta fuerint: & capiti & corpori ert̃
sine dubitatione subiecta. Nam scđm qd̾
sine tempore d̾s natus ẽ: nichil umquam
potuit ei non ẽẽ subiectum.

Expanded text:
hoc cum omnia Christo subjecta fuerint, et capiti et corpori, erunt sine dubio subjecta. Nam secundum id quod sine tempore Deus natus est, nihil unquam potuit ei non esse subjectum.
Abbreviated transcription (Latin):
& omnem scientiam. & si habuero ꝓ
phetiam. & omnem fidem. ita ut montes
transferam. caritatem autem ñ habeam:
nicħ sum. Se dixit nicħ ẽẽ. si non habeat
caritatem: non sacram̃ta. & scientiã. & ꝓphe¬
tiam. & fidem. Illa enim magna st̃. etiam si
ille nichil sit. qui ea sine caritate habuerit.
& eoꝵ ueritatem in sua iniqͥtate tenuerit.

Expanded text:
m, et si habuero omnem prophetiam et omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. se dixit nihil esse, si non habeat caritatem, non sacramenta et scientiam et prophetiam et fidem. illa enim magna sunt, etiamsi ille nihil sit, qui ea sine caritate habuerit et eorum ueritatem in sua iniquitate tenuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
õĩb mortiuis ẽ: ut qui uiuunt iã ñ sͥ uiuait.
s ei qui ꝓipsis mortuus ẽ & resurrexit. Ex¬
mortui sunt in peccatis nemine excep¬
to siuie originalib sie etiã uoluntate ad¬
ditis. uł ignorando. uł sciendo. nec faciendo
q̃d iustum ẽ. Et ꝓ omĩb mortuus ẽ uiuus.
mortuus ẽ unus idest nullũ habens om̃i¬
no peccatum: ut qui ꝑ remissionẽ peccatoꝵ
mortiuis ẽ ꝓpt̾ pectata nr̃a. & resurrex̃ ꝓpt̾̃¬
iustificationẽ nr̃am: ut credentes in eum
qͥ iustificat impium. ex impietate iustifi¬
cati. tamꝙͣ ex morte uiuificati. ad pͥmã resur¬
rectionẽ quȩ nc̃ ẽ ꝑtinere possimus.

Expanded text:
t, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Omortui sunt in peccatis, nemine prorsus excepto, siue originalibus siue etiam uoluntate additis, uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus mortuus est unus, id est nullum habens omnino peccatum; ut, qui per remissionem peccatorum mortuus est propter peccata niustificationem nostram, ut credentes in eum qui iustificat impium ex impietate iustificati tamquam ex morte uiuificati ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possemus.
Abbreviated transcription (Latin):
tore etiam cogitatio gallinȩ illiꝰ quȩ lan¬
guidulis pennis teneros fetus oꝑit: & susur¬
rantes pullos confracta uoce aduocat: cuiꝰ
blandas alas refugientes suꝑbi. preda fiunt
alitib. Si enim intellectus delectat in pe¬
netrabilib sincerissimis: hoc etiã intellige̾
delectet. quomͦ caritas. quanto officiosius
descendit in infima. tanto robustius retur¬
rit in intima: ꝑ bonam conscientiã nichil
querendi ab eis ad qͦs descendit. p̃ter eoꝵ sem¬

Expanded text:
tore etiam cogitatio gallinae illius, quae lantore etiam cogitatio gallinae illius, quae languidulis plumis teneros fetus operit, et susurrantes pullos confracta voce advocat; cujus blandas alas refugientes superbi, praeda fiunt alitibus . Si enim intellectus delectat in penetralibus sincerissimis, hoc etiam intelligere delectat, quomodo charitas, quanto officiosius descendit in infima, tanto robustius recurrit in intima per bonam conscientiam nihil quaerendi ab eis ad quos descendit, praeter eorum sem
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit ab illo: qui nobis demonstͣuit
exemplũ ut sequamur uestigia eiꝰ. Quan¬
tumuis enĩ differat articulata uox nr̃a
ab intelligentiȩ nr̃e uiuacitate. longe
differentior ẽ mortalitas carnis ab ȩqua¬
litate dei: & tam̃ cum in eadem forma ẽẽt.
obcausã: nͥ quia factꝰ ẽ infirmis infirmꝰ
ut infirmos lucrifaceret: Audi eiꝰ imitato¬
rem. &̃ alibidicentẽ. Siue enĩ mente excessi¬
mus deo: siue temꝑantes sumus uobis.
Caritas enim xꝑi compellit nos: udicanteᷤ
hoc. quia unus ꝓ omnib mortuus ẽ. Qͦ mͦ
enim paratus eẽt impendi ꝓ aĩab eoꝵ: si
eũ pigeret inclinari ad aures eoꝵ: hinc
cͦ factus ẽ paruulus in medio nr̃m : tamꝙͣ
nutrix fouens filios suos. Non enĩ delectat
nisi amor inuitet: decurtata & mutilata
uerba immurmurare. Et tam̃ optant ho¬
mines habere infantes: qͥb id exhibeant.
Et suauiꝰ ẽ matri minuta mansa inspii¬
ere paruulo filio: quã ipsa mandere. ac
deuorare grandiora. Non gͦ recedat de pec¬

Expanded text:
tum sit, ab illo qui demonstravit nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus. Quantumvis enim differat articulata vox nostra, ab intelligentiae nostrae vivacitate, longe differentior est mortalitas carnis ab aequalitate Dei; et tamen, cum in eadem forma esset, ob causam, nisi quia factus est infirmis infirmus ut infirmos lucrifaceret? Audi ejus imitatorem alibi etiam dicentem: Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos judicantes hoc, quia unus pro omnibus mortuus est. Quomodo enim paratus esset impendi pro animabus eorum, si eum pigeret inclinari ad aures eorum? hinc ergo factus est paruulus in medio nostrum tamquam nutrix fouens filios suos. num enim delectat, nisi amor inuitet, decurtata et mutilata uerba immurmurare? et tamen optant homineet suavius est matri minuta mansa inspuere parvulo filio, quam ipsam mandere ac devorare grandiora. Non ergo recedat de pec
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ uir. quia uxor ẽ fortior:. Tu es caput
mulieris uir: uerũ ẽ. Si caput ẽ ducat: uxor
suũ. S uide quo eas. nolure quo ñ uis. ut se¬
foueam simul ruatis: ne cũ tu facis. doceas
qͥd facis. Doleat tͥ anima: si in foueã adult̾ii.
ambo ruatis. Doleat tͥ si tu solus ruas. Lelo ñ
uis ut ruat illa: timore noli ruere tu. Nolite
aũ pudicissime femine. ĩ mitari impudicos
uiros urõs. Absit a uobis: aut uob̃cũ uiuant:
aut soli ꝑeant. Impudico marito ñ debet
mulier pudicitiam. s do illam debet: rꝑo illã

Expanded text:
Quomodo vir, quo uxor est fortior? Tu es caput Quomodo vir, quo uxor est fortior? Tu es caput mulieris, vir, verum est. Si caput est, ducat, uxor suum. Sed vide quo eas. Noli ire quo non vis ut sefoveam adulterii simul ruatis: ne cum tu facis, doceas quod facis. Dolet tibi anima, si in foveam adulterii ambo simul ruatis: doleat tibi, si tu solus ruas. Zelas, non vis ut ruat illa: time, tu noli ruere. Nolite autem, pudicissimae feminae, imitari impudicos viros vestros. Absit a vobis. Aut vobiscum vivant, aut soli pereant. Impudico marito non debet mulier pudicitiam, sed Deo illam debet, Christo illam
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla sit in uob̃ ꝓteruitas: nulla suꝑbia. ñ
contumeliosa ceruix. ñ aliqua inobedientia:
ꝓrsus tanꝙͣ ancillȩ seruite. S uͥ uentũ fu̾it
ad illud negoeium auibi uos beatus apłs ȩqͣuit
dicens. uxori uir debitũ reddat. similiter &
Similiter & uir non habet potestatẽ
clamate ꝓ re ur̃a. Aurum tuum ꝓ necessitate¬
to ancilla. Noli litigare: noli contradicere:
Contemptus auri tui: dilectio ẽ uiri tui. Si
si ẽ caritas inte que debet ẽẽ in uxore: ferto
patient̃. Et si dubitat: tu offer. Contẽpne
omĩa: ꝓ amore uiri tui. S castum opta: ꝓ
castitate litiga. Patient̃ ꝑeat uilla tua: ñ
anima ipsius te patiente ꝑeat. Non dico
Scio quia faciunt: noui. Quis ferat adulte
ram uxorem: Et imꝑatur femine : ut ferat
adiilterum uirũ : O iusticia. Qre rogo qͣre
Quiaego uir sum. Uires in fortitudine tua
ꝓbem: quia uir es. uir es uince libidinem

Expanded text:
Nulla sit in vobis protervitas, nulla superbia, non Nulla sit in vobis protervitas, nulla superbia, non contumeliosa cervix, non aliqua inobedientia: prorsus tanquam ancillae servite. Sed ubi ventum fuerit ad illud negotium, ubi vos beatus Apostolus aequavit, dicens, Uxori vir debitum reddat, similiter etSimiliter et vir non habet corporis suclamate pro re vestra. Aurum tuum veto, ancilla; noli litigare, noli contradicere. Contemptus auri tui, dilectio est viri tui. Si sit tua, si est charitas in te, quae debet esse in uxore, ferto patienter; et si dubitat, tu offer: contemne omnia propter amorem viri tui. Sed castum opta, pro castitate litiga. Patienter pereat villa tua, non anima ipsius te patiente pereat. CAPUT VScio quia faciunt, novi. Quis ferat uxorem adulteram? Et imperatur feminae ut ferat adulterum virum! O justitia! Quare, rogo te? quare? Quia ego sum vir. Vir es? in fortitudine tua probemus, quia vir es. Vir es? vince libidinem.
Abbreviated transcription (Latin):
Rẽs mei: audiunt me uiri. audiunt
me femine. Quid ad me irascimini: Uti¬
nam faciatis quod scriptum ẽ: irascimini &
nolite pectare. Timere debeo ne contingat
mͥ qd̾ contigit tanto apło paulo: quod cum
legeretur si intenti fuistis. audistis. Ergo
inimicus factus sum uob̃. uerum predicans:
Et si ita ẽ. fiat. Et si necesse ẽ ut inimicus sim:¬
melius uob̃. quã iusticie. Commendo uos cu¬
stodiendos &ẽ uxorib urĩs. filie mee sunt:
sicut & uos filii mei estis. Audiant me zelent
uiros suos. ñ sibi seruent uanã głam. qua so¬
lent a maritis impudicis matronȩ laudari: qr
impudicitiam uiroꝵ suoꝵ equo animo fer̃t.
Dolo talẽ patientiam habeant xꝑiane mulie¬
res. Prorsꝰ delent uiros suos. ñ ꝓpt̾ carnẽ suã.
s ꝓpt̾ animas eoꝵ: om̃ino ego moneo. ego cõmo
uit ille in cuiꝰ conspectu ardet cor meũ Ego
int̾pellate contra eos eccł̃iam. Nondico iudi¬
ces publicos: ñ ꝓconsulem. ñ uicarium. ñ co¬

Expanded text:
res mei, audiunt me viri, audiunt me feminae, quid ad me irascimini? Utinam faciatis quod scriptum est, Irascimini, et nolite peccare . Timere debeo, ne contingat mihi quod contigit apostolo Paulo, quod modo cum legeretur, si intenti fuistis, audistis: Ergo inimicus factus sum vobis verum praedicans ? Et si ita est, fiat. Si necesse est ut inimicus simesse, quam justitiae. Commendo vos custodiendos etiam uxoribus vestris. Filiae meae sunt, sicut et vos filii mei estis. Audiant me: zelent viros suos; non sibi servent vanam gloriam, qua solent a maritis impudicis matronae laudari, quia impudicitiam virorum suorum aequo animo ferunt. Nolo talem patientiam habeant christianae mulieres: prorsus zelent viros suos; non propter carnem suam, sed propter animas illorum. Omnino ego moneo, ego praeci jubet. Novit ille in cujus conspectu ardet cor meum. EgoInterpellate contra illos Ecclesiam. Non dico, judices publicos, non proconsulem, non vicarium, non co
Abbreviated transcription (Latin):
ur ñ expediat immolatione uescixꝑia
lationem reprehendit. quã faciebant patreᷤ.
p̃figurantes sanguinem sacͥficii quo nos xꝑo
redemit: s quȩ immolant gentes. demoniis
inquit immolant. & ñ dõ. Deinde adiecit.¬
Nolo uos socios fieri demonioꝵ. Nam si nat᷑a
ipsa immolaticie carnis eẽt immunda. iitiq
& nescientem contaminaret: neq enĩ eo minꝰ
ipsa eẽt. quo minus absciente accipetur: s ꝓp̃t
conscientiam. ne demoniis communicasse uide¬
atur.

Expanded text:
n expediat immolaticio uesci chrilationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes, daemoniis, inquit, immolant, et non deo. deinde adiecitnolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa immolaticiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pascha a nobis obicit celebrari. nec qd̾
ita ut uidei celebramus insultat: cũ ouem
magis nos habemus in re p̾sentis eugłii. ñ
in umbra futuri. eiusq occisionẽ. tũ cotidie.
tum maxime anniu̾saria sollempnitate ñ
uenturã p̾signemꝰ. s factam cõmemoremꝰ:
Ideo sane dies pasche sollempnitatis nr̃e. ad
diem celebrationis umbraticȩ uideoꝵ ñ octur
rit: ut & dñicum diem quo xꝑc resurrexit com¬
plecterem᷑. Arima uͦ qui recte fidei xꝑiani sunt.
ñ inferm̃to ueteris uite. hoc ẽ maliciȩ. s in
ipsiꝰ fidei ueritate & sinceritate custodiunt:
non septem dieb. s omĩ die: qd significatũ ẽ
numero dierum septenario: quo cotidie omis
uoluitur dies. Quod si aliquantũ laboriosũ
ẽ in hoc scło. qm̃ angusta & arta uia ẽ quȩ
ducit ad uitam: merces tam̃ certa seruatur.
Nam ipse labor significatus ẽ illis pycridiis:
quod aliquantulum subamara sint. Si uultis¬
nosse quare ñ illud ritu iudaico celebremus.

Expanded text:
pascha a nobis obicit celebrari nec quod ita ut Iudaei celebramus insultat. cum ouem magis nos habeamus in re praesentis euangelii, non in umbra futuri, eiusque occisionem cum cotidie tum maxime anniuersaria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commemoremus, ideo sane dies paschae sollemnitatis nostrae ad diem celerit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, complecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die; quod significatum est numero dierum septenario, quo cotidie omnis uoluitur dies. quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod aliquantum subamara sint. CONTnosse quare non illud ritu iudaico celebramus:
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. aut auaris aut rapacib. aut idolis
seruientib. alioquin debueratis de hoc mun¬
do exisse: nc aũ scripsi uobis ñ cõmisceri. Si is
qui fr̃ cognominatur ẽ fornicator. aut auarus.
aut idolis seruiens. aut maledicꝰ. aut ebriosꝰ.
aut rapax: cum euismodi nec cibum sumere.

Expanded text:
cibus: aut idolis servientibus. Alioquin debuerat de hoc mundo exire. Nunc autem scripsi vobis: 169 non commisceri. Si is qui frater nominatus est fornicator: aut avarus: aut idolis serviens: aut maledicus: aut ebriosus: aut rapax: cum ejusmodi nec cibum sumere.
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ plebs. Ero illoꝵ d̃s: pretium nob seipsum
ꝓmisit. Quere aliud si inueneris meliꝰ. Si
dicerem ꝓmisit aurũ: gauderes. Se ꝓmisit.
& tristis es: Si diues dm ñ habet. qͥd h̃t :
Molite aliqͥd a deo querere: nisi dm̃. Gratis a¬
desiderabitis. Nolite timere inopiam. Det
seipsum nobis. & sufficit nob̃. P hilippũ apłm¬

Expanded text:
mihi plebs . Ero illorum Deus: praemium nobis se ipsum promisit. Quaere aliud, si inveneris melius. Si dicerem, Promisit aurum; gauderes: se promisit, et tristis es? Si dives Deum non habet, quid habet? Nolite aliquid a Deo quaerere; nisi Deum. Gratis adesiderate. Nolite timere inopiam: dat se ipsum nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
dedit mentẽ ut intelligeremꝰ: dedit alim̃ta
ut mortalẽ uitam sustentaremꝰ: dedit lucẽ
de celo. dedit fontes de t̾ra. S hec omĩa com¬
munia dona sunt bonoꝵ & maloꝵ. Si hȩc
dedit ce malis: nichilne ꝓpͥum seruat bonis:
Seruat plane. Et quid ẽ quod seruat bonisͤ
Quod ocłs non uidit. nec auris audiuit: nec
in cor hominis ascendit. Qd̃ enim in cor
hominis ascendit: infra cor hominis erat.
Ideo in cor ascendit: quia supra illud ẽ cor qͦ
ascendit. Quod seruat bonis: cor illuc ascen¬
dit. Non quod ascendit in cortuũ: s quo
ascendit cor tuum: hoc tͥ seruat ds̃. Noli
surdus audire: sursum cor. Quodgͦ ocłs
ñ ẽ color: auris ñ audiuit quia ñ ẽ sonus:
in cor hominis ñ ascendit. qr ñ ẽ trena co¬
gitatio. Sic intelligite qd̾ oculus ñ uidit.
nec auris audiuit. nec in cor hoĩs ascendit:
que p̃parauit ds diligentib se. Adhuc qͥd

Expanded text:
dit alimenta, ut mortalem vitam sustentaremus: dedit lucem de coelo, fontes de terra. Sed haec omnia communia dona sunt bonorum et malorum. Si haec dedit et malis, nihil ergo proprium servat bonis? Servat plane. Et quid est illud quod servat bonis? Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Quod enim in cor hominis ascendit, infra cor hominis erat: ideo in cor ascendit, quia supra illud est cor quo ascendit. Quod servat bonis, cor illuc ascendit. Non quod ascendit in cor tuum, sed quo ascendit cor tuum, hoc tibi servat Deus. Noli surdus audire, Sursum cor. Quod ergo oculus non est color; auris non audivit, quia non est sonus; nec in cor ascendit, quia non est terrena cogitatio. Sic intelligite, Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus dilig
Abbreviated transcription (Latin):
unum aũ corpus. Non potest dicere oculus
manui. oꝑa tua ñ indigeo: aut iterum caput
dixit menbra: que in suo corpore cui cap̃
est ipse clariora & eminentiora & precipua
diligebat. De quo corꝑe apłs loquens. & de nr̃o
corꝑe similitudinẽ adhibens: ait. Si totum
corpus oculus: ubi auditus: Si totũ auditus:
uͥ odoratus: Si fuissent omĩa unum menbrũ:
uͥ corpus: Nunc aũ multa m̃bra: unũ aũ corpꝰ.
Non potest dicere oculus manib: opus uob̃ ñ
habeo. Et si dixerit manus quia ñ sũ ocłs. ñ
sum de corpore: ñ ideo non ẽ de corꝑe: Quid
aũ his uerbis uellet intelligi. euidentius

Expanded text:
unum autem corpus non potest dicere oculus unum autem corpus non potest dicere oculus manuidixit membra quae in suo corpore cui caput est ipse, clariora et eminentiora et praecipua diligebat. De quo corpore Apostolus loquens, et de nostro corpore similitudinem adhibens, ait: «Si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum auditus, ubi odoratus? si fuissent omnia unum membrum, ubi corpus? Nunc autem multa membra, unum autem corpus. Non potest dicere oculus manibus, Opus vobis non habeo. Et si dixerit manus, Quia non sum oculus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore?» Quid autem his verbis vellet intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
eundemq xꝑm uerbum dĩunigenitũ equalẽ
pat: & in de uideatis qͣnta grã ꝑtineatis ad dm̃:
ut ipse uolu̾it ẽẽ nobiscum unus. qui ẽ eum
patre unum. Quomͦ cum patre unum: Ego
& pat̾ unum sumus. Quomͦ nob̾cum unus :¬
Non dicit inquit & seminib quasi in multis:
s tamquã in uno. & semini tuo qd ẽ xꝑe. S¬
ait aliquis. Si xꝑc semen habrae. numqͥd nos:
men abrahe xꝑt: nec contradici pot̾ apłicis
aꝑtissimis uerbis. & semini tuo qd̃ ẽ xꝑc. ui¬
xꝑt & ille &e nos. Nam corpus non ẽ unũ
menbrum s multa. Si dixent pes. quia ñ sũ
manus non sũ de corpore: non ideo ñ ẽ de cor¬
pore : Si dixerit auris. quia non sum oculus.¬
ñ sum de corꝑe: non ideo ñ est de corpore : Si totũ
corpus ocłs: ubi auditus: Si totum auditus:
ubi odoratus: Nunc aũ posuit ds menbra
unum quodq eoꝵ in corpore: sicut uoluit.
Quod si essent omnia unum menbrũ: ubi
corpuse Nunc autem multa quidẽ menbra:

Expanded text:
um Dei unigenitum aequalem Patri; et inde videatis quanta gratia pertingatis ad Deum, ut ipse voluerit esse nobiscum unus, qui est cum Patre unus. Quomodo cum Patre unus? «Ego et Pater unum sumus» . Quomodo nobiscum unus? «Non dicit,» inquit, «Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod esait aliquis: Si Christus semen Abrahae, numquid et nos? men Abrahae Christus; nec contradici potest apostolicis apertissimis verbis, «Et semini tuo, quod est ille, et nos. Nam et corpus non est unum membrum, sed multa. Si dixerit pes, quia non sum manus, non sum de corpore, non ideo non est de corpore: et si dixerit auris, quia non sum oculusum de corpore non ideo non est de corpore si totum corpus oculus ubi auditus si totum auditus ubi odoratus nunc autem posuit Deus membra unumquodque eorum in corpore sicut voluit quod si essent omnia unum membrum ubi corpus nunc autem multa quidem membra
Abbreviated transcription (Latin):
autem honesta sunt nr̃anon opus habent.s
ds temꝑauit corpus. ei tui deerat maiorem ho¬
norem dans. ut non eẽnt scissurȩ in corꝑe. Illici¬
tis itaq & intemꝑantie legibus subiectus. mẽ¬
broꝵ illoꝵ usus est turpis. non ipsa menbra
quȩ non solum in excellenti integritate cȩlibes
& uirgines seruant. sed etiam ipsi coniugati. sũ
patres ac matres. sit eis generationi tantum mͦ
consulentes utebant᷑: ut ille naturalis motus
nullomodo turpis ẽẽt. qui non libidini. s ra¬
tioni seruiret.

Expanded text:
onesta sunt nostra, non opus habent; sed deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore. inlicitus itaque et temperantiae legibus non subiectus membrorum illorum usus est turpis, non ipsa membra, quae non solum in excellenti integritate caelibes et uirgines seruant, sed ipsi coniugati sancti patres ac matres sic eis generationi tantummodo consulentes utebantur, ut ille naturalis motus nullo modo turpis esset, qui non libidini, sed rationi seruiret.
Abbreviated transcription (Latin):
in menbris scõꝵ etiam genitalib. aliqͣ
non hñt eam speciem decoris. quã menbra q̃
in promptu locata sunt: uel certe quod ꝓbabi¬
lius dici potest: ꝓpter legem in menbris re¬
pugnantem legi mentis que de pettato accidit:
non de pͥma nr̃ȩ institutione naturȩ. S uidete qͥd
dicat apłs. cum ex ipsa menbroꝵ corporis nostri
unitate. atq compage caritatem ꝑsuadet ȩccłiȩ.
multomagis inquit que uidentur menbra cor¬
poris infirmiora ẽẽ necessaria sunt. & quȩ ui¬
dentur uiliora cẽ corporis. his abundantiorem

Expanded text:
in membris sanctorum etiam genitalibus esse dnon habent illam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt. Vel certe quod probabilius dici potest, propter legem in membris repugnantem legi mentis, quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae. Illicitus dicat Apostolus, cum ex ipsa membrorum corporis nostri unitate atque compage charitatem persuadet Ecclesiae. Multo magis, inquit, quae videntur membra corporis infirmiora esse, necessaria sunt; et quae videntur viliora esse corpori
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce qui dixerat ñ ꝓ mundo rogo: ꝑro
mundo rogat. ut credat. Qm̃ est mundus
de quo scͥptũ ẽ: ne cũ mundo dampnenur.
P isto mundo ñ rogat. neq enim qd̾ sit p̾¬
Destinatus ignorat. Et ẽ mundꝰ de qͦ scͥptũ ẽ.
Non uenit filius hominis ut iudicet mun¬
dum: s ut saluetur mundꝰ ꝑ ipsum. Unde¬
lians sibi. A isto mundo rogat. dicens: ut mũ¬
dus credat quia tume misisti. ꝑ hanc enim
fidem mundꝰ reconciliat᷑ deo: cũ credit in
noscant qͥa tu me misisti: tantũdẽ uale̾t hoc qͦd
ait ut cognoscat mundꝰ. Ipsi st̃ enĩ mundꝰ ñ ꝑ¬
manens inimicꝰ. qualis ẽ mundꝰ dãpnatiõi
p̾destinatus: s ex inimico. amicus effectus
Propter quẽ ds erat in xꝑo: mundum re¬
concilians s̃. Ideo dixit. ego in eis & tu in me:
tamquã diceret. Ego in eis ad quos misisti me:
& tu in me. mundũ reconcilians tͥ ꝑme. Ex¬

Expanded text:
ecce, qui dixerat: « Non pro mundo rogo , » pro mundo rogat ut credat, quoniam est mundus de quo scriptum est: « Ne cum mundo damnemus . » Pro isto mundo non rogat: neque enim quo sit praedestinatus, ignorat. Et est mundus de quo scriptum est: « Non venit filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundlians sibi . Pro isto mundo rogat, dicens, Ut mundus credat quia tu me misisti. Per hanc enim fidem mundus reconciliatur Deo, cum credit in noscant quia tu me misisti, tantumdem valeret quantum hoc quod ait, « ut cognoscat mundus. » Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus; sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Ideo dixit, Ego in eis et tu in me: tanquam diceret, Ego in eis ad quos misisti me; et tu in me, mundum reconcilians tibi
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Ubi aũ dicit. & ipsa creatura li¬
berabit᷑ a seruiture interitꝰ & postea
dicit᷑. ñ solum aũ illa. s & nosipsi pͥmitias
sꝑc habentes: discernit eos qui crediderunt. ab
appellatione ereature. Quomͦ eosdem aliq̃n
homines: aliquando ñ hoĩes uocat: Nam ex¬
ꝓbrans obicit cͥorinthiis quodam loco. quod
adhuc homines ẽẽnt: ubi ait. Nonne hoĩes
estis: & scłm hominẽ ambulatis: Quomͦ e
cubi aũ hominem: sic̃ illo loco uͥ ait. Unꝰ
enim ds: unus & mediator dĩ & hominũ.

Expanded text:
. Ubi autem dicit, Et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus; et postea dicit, Non solum autem, sed et nos ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans objecit Corinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo cubi autem hominem, sicut illo loco ubi ait, Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum
Abbreviated transcription (Latin):
homo ñ ꝑfantasmata sui cordis euaget᷑.
&e constituat sibi dm qualis ei ꝓ suo carnali
sensu placuerit. atq ita credat: tantũ longe
alit̾ quã ds ẽ. quantũ a ueritate differt. ue¬
rissimã quippe sententiã dixit apłs plenus
iam fuisse baptiratos ipse manifestat. Eis
enĩ dicit. Numqͥd paulus crucifixus ẽ ꝓuobis:
aut in noĩe pauli baptizati estis: Habebant
gͦ isti baptismi sacramentũ. Et tñ carnalit̃
sapiendo. qͥd poterant de dõ credere. nͥ scd̃m
sensum carnis suȩ: ubi animalis h̃o ñ ꝑcipit
quȩ sunt sp̃c dĩ ꝰ Talib dicit. ñ potui uob̃ loqͥ
quasi sp̃alibus. s quasi carnalib: quasi par
iuilis in xp̃o lac potũ dedi uob ñ escã. Nondũ
enim poteratis: s nec adhuc quidẽ potestis.
Adhuc enim estis carnales. Tales cẽ circũferun¬
t᷑ omni uento doctrinȩ: de qͥb dicit ut ultra ñ
simus paruuli lactati & circũlati omĩ uento
doctrine.

Expanded text:
on per phantasmata sui cordis euagetur et constituat sibi deum, qualis ei pro suo carnali sensu placuerit, adque ita credat tantum longe aliter quam deus est, quantum a ueritate uanitas differt? uerissimam quippe sententiam dixit apostolus plenus iam fuisse baptizatos ipse manifestat. eis enim dicit: numquid Paulus crucifixus est pro uobis aut in nomine Pauli baptizati estis? habebant ergo isti baptismi sacramentum, et tamen carnaliter sapiendo quid poterant de deo credere nisi secundum sensum carnis suae, ubi animalis homo non percipit quae sunt spiritus dei? talibus dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carna potum dedi, non escam; nondum enim poteratis. sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales. tales etiam circumferuntur omni uento doctrinae de quibus dicit: ut ultra non simus paruuli, iactati et circumlati omni uento doctrinae.
Abbreviated transcription (Latin):
t ossa mea sicut in frixorio confrixa st̃.
Et ipsa ossa mea. & ipsa fortitudo mea:
non sine tͥbulatione. ñ sine ustione. Ossa
corporis xꝑi: fortitudo corporis xꝑi. Tbi ma¬
ior: quam in scĩs apłis: Ettam̃ uideo ossa
frigi. Quis scandalirat᷑: & ego ñ urorͤ Fortes
sunt fideles: boni intellectores. & p̃dicatoreᷤ
u̾bi. Uidentes ut loquant᷑. loquentes ut au¬
diant: fortes plane sunt. S om̃s qͥ scandala
patiunt᷑. frixorium eoꝵ st̃. Est enĩ ibi cari¬
tas. & magis in ossib quȩ int̾iora st̃ om̃ib
carnib: & portãt omnes carnes. Uerũ si
quisquam patiatur aliqͦd scandalũ. & in
anima ꝑiclitet᷑. tanto os frigit᷑. quantum a¬
mat. Desit amor: nemo frigit᷑. Assit caritas.
& si m̃broꝵ cõpago cõpatiat᷑. patiente uno
menbro: quomͦ friguntur. qui portant uni¬

Expanded text:
t ossa mea sicut in frixorio confrixa sunt.» Et ipsa ossa mea, et ipsa fortitudo mea, non sine tribulatione, non sine ustione. Ossa corporis Christi, fortitudo corporis Christi, ubi major quam in sanctis Apostolis? Et tamen vide ossa frigi: «Quis scandalizatur, et non ego uror» ? Fortes sunt, fideles, boni intellectores et praedicatores verbi, viventes ut loquuntur, loquentes ut audiunt: fortes plane sunt, sed omnes qui scandala patiuntur, frixorium ipsorum sunt. Est enim ibi charitas, et magis in ossibus. Interiora sunt ossa omnibus carnibus, et portant omnes carnes. Verum si quisquam patiatur aliquod scandalum, et in anima periclitetur; tantum os frigitur, quantum amat. Desit amor, nemo frigitur: adsit charitas, et si membrum compatitur, patiente uno membro; quomodo friguntur qui portant uni
Abbreviated transcription (Latin):
dãmͦ om̃s tͥbulationes. S aliud ẽ uri
ad consũptionẽ: aliud ẽ uri ad purgationẽ.
Dam & apłs dic̃. Qͥs scandalirat᷑ & ego ñ urorͤ
S iste affectꝰ purgabat eum magis: quia de
caritate ueniebat. Et ille tͥbulationes quaᷤ
iusti patiuntur. ad istam ꝑtinent flãmeam
rumpheam. qm̃ in igne ꝓbat᷑ aurũ & argen¬
tum: & homines acceptabiles in camino
humiliationis. Et it̾um. Uasa figuli ꝓbat¬

Expanded text:
do omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. quos iterum parturio. donec xꝑc
formet᷑ in uob̾: nͥ part᷑itionẽ hanc ꝓcurarũ
angorib positam intelligamꝰ: qͥb eos par¬
turiuit. ut nascerentur in xꝑo. Et iterum
parturiuit ꝓpt̾ ꝑicła seductionis: qͥb eos
conturbari uidet. Sollicitudo aũ taliũ de
illis curaꝵ qua se quodãmͦ parturire dicit.
tandiu eẽ pot̾it: donec ꝑueniant in m̃surã
etatis plenitudinis xꝑi: ut iã ñ moueant᷑ om̃i

Expanded text:
rturio, donec Christus formetur in vobis. Nisi parturitionem hanc pro curarum angoribus positam intelligamus, quibus eos parturivit ut nascerentur in Christo; et iterum parturit propter pericula seductionis, quibus eos conturbari videt. Sollicitudo autem talium de illis curarum, qua se quodammodo parturire dicit, tamdiu esse poterit, donec perveniant in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut jam non moveantur omni
Abbreviated transcription (Latin):
lapides preciosos. ligna. fenũ. stipulã:. si sub¬
tilius disserere coner: uereor ne ad intelli¬
gendũ difficilior sit ipsa expositio. Enitar
tam̃ quãtũ dñs adiuuat: & breuit̃. & qͣntũ
potero diliicide expedire qͦd sentio. Ecce ille
qui quesiuit a magistro bono qͥd boni facẽt.
ut haberet uitam ȩt̾nam. & audiuit si ad
uitam uenire uellet seruanda sibi ẽẽ man¬
data & cum quereret que mandata. dictũ ẽ.
ñ occides. ñ mechaberis. ñ furtum facies. non
falsum testimoniũ dices. honora patrẽ tuum
& matrẽ tuam. ce diliges ꝓximũ tuũ tamꝙͣ de
ipsum. hec faciens in fide xꝑi teneret ꝓculdu¬
bio fidem quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ neq enĩ dili-¬
geret ꝓximum tamꝙͣ seipsum. nisi recepta
dilectione di. sine qua ñ diligeret seipsũ. Porro

Expanded text:
lapides pretiosos et ligna, fenum, stipulam, si sublapides pretiosos et ligna, fenum, stipulam, si subtilius disserere coner, uereor, ne ad intellegendum difficilior sit ipsa expositio; enitar tamen, quantum dominus adiuuat, et breuiter et, quantum potero, dilucide expedire quod sentio. ecce ille, qui quaesiuit a magistro bono, quid faceret, ut haberet uitam aeternam, et audiuit, si ad uitam uenire uellet, seruanda sibi esse mandata, et cum quaereret, quae mandata, dictum est ei: non occides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuum et matrem tuam et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, haec faciens in fide Christi teneret procul dubio fidem, quae per dilectionem operatur. neque enim diligeret proximum tamquam se ipsum nisi recepta dilectione dei, sine qua non diligeret se ipsum. porro
Abbreviated transcription (Latin):
apłi sententia quid ego sentiam: & qͦnã mͦ in¬
telligendam pitẽ. Fateor mallẽ me hinc audi¬
re intelligentiores. atq doctiores. Dicam tñ qͣm
xp̃c ẽ: in structura architecti sapientis. Hoc ex¬
positione ñ indiget. Aꝑte enim dictum ẽ. fun¬
dam̃tũ enim aliud nemo pot̃ pon̾e preter id
dubio fides xp̃i: ꝑ fidem quippe habitat xꝑc
in cordib nr̃is. sicut idem apłs dicit. Porro si
fides xꝑi. illa utiq quã definiuit apłs. quȩ ꝑ
dilectionẽ oꝑatur: ñ enĩ fides illa demonũ cum
& ipsi credant & contremiscarit. & filiũ dĩ confi¬
teantur iħm. potest accipi in fundam̃tũ. Quare:
nͥ qi ñ ẽ fides que oꝑat᷑ ꝑ dilectionẽ. s quȩ ex¬
pͥmitur ꝑtimorẽ: fides itaq xꝑi fides gratie
xp̃iane. id est ea fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ posi¬
ta in fundam̃to neminẽ ꝑire ꝑmittit. S qͥd sit
edificare suꝑ hoc fundam̃tũ. aurũ. argentum.

Expanded text:
apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo inapostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegendam putem. fateor, hinc mallem audire intellegentiores atque doctiores, qui sic eamChristus est structura architecti sapientis. hoc expositione non indiget; aperte enim dictum est: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id dubio fides Christi; per fidem quippe habitat Christus in cordibus nostris, sicut idem apostolus dicit. porro si fides Christi, illa utique, quam definiuit apostolus, quae per dilectionem operatur. non enim fides illa daemonum, cum et ipsi credant et contremescant et filium dei confiteantur Iesum, potest accipi in fundamentum. quare? nisi quia non est fides, quae operatur per dilectionem, sed quae exprimitur per timorem. fides itaque Christi, fides gratiae christianae, id est ea fides, quae per dilectionem operatur, posita in fundamento neminem perire permittit. sed quid sit aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum,
Abbreviated transcription (Latin):
quitatẽ: odit animã suã. Neq illud ẽẽ pot̾it.
in quo ñnulli seipsos seducunt: ignẽ et̾num
ꝓpt̃ fidem mortuã ꝑignẽ ꝓmittunt salutẽ:
ut uidelicet ipse ignis eternꝰ sit ꝯbustio uͦ eoꝵ
dicens. Sic ibunt illi in combustionẽ ȩt̾nã:
iusti aũ in uitã et̃nam. Erit gͦ et̾na cõbustio:
sicut ignis. Et eos ituros in illam ueritas dixit:
quoꝵ ñ fidem. s bona oꝑa declarauit defuisse
Acul dubio gͥ in illa apłi sententia. aliꝰ reqͥren¬
dus ẽ intellectꝰ: atq inhis deputanda ẽ quȩ dix̃
petrus ẽẽ in scripturis eius quedam difficilia
intellectu. Quam ñ debent homines ꝑuertere
ad ꝓpͥum suũ int̾itum: ut contra euidentissima
testimonia scripturaꝵ securos faciant de ꝑcipi¬
enda salute nequissimos neqͥtiȩ sue ꝑtinacissime
coherentes: nec em̃dando. aut penitendo mu¬
tatos. Hic a me fortasse queratur de ipsa pauli

Expanded text:
iniquitatem, odit animam suam. neque illud hic dici poterit, iniquitatem, odit animam suam. neque illud hic dici poterit, in quo nonnulli se ipsos seducunt dicentes, igpropter fidem mortuam per ignem promittunt salutem, ut uidelicet ipse ignis aeternus sit, conbustio uero eorum, dicens: sic ibunt illi in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. erit ergo aeterna conbustio, sicut ignis; et eos in illam ituros ueritas dixit, quorum non fidem, sed bona opera defuisseocul dubio in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
deinde quomͦ uerum erit. qd̾ eis quos ad sinistĩa
positurus ẽ dicet. ite inignẽ eternũ qͥ p̃paratꝰ
ẽ diabolo & angłis eius: quos ñ increpat quid
in eum ñ credider̃t. s quia bona oꝑa ñ fecert̃:
nã ꝓfecto ne sibi quisquã de fide que sine o¬
ꝑib mortua ẽ uitam ꝓmittat et̾̃nã. ꝓpterea
om̃s gentes segregaturũ se dixit que ꝑmixte
eisdem pascuis utebant᷑. ut appareat eos illi di¬
cturos. dñe quando te uidimus illa. & illa pati¬
entẽ. & non ministrauimꝰ tͥ. qui in eũ credid̾ait:
s bona oꝑari ñ curauerunt. tamꝗͣ de ipsa fide
mortua ad uitam ꝑueniret᷑ et̃nam. An forte
pendo in se tẽplỹ dĩ in seipsos in miscdes fu
dilectione: dicente apło. si distribuam omĩa
mea pauꝑib. caritatẽ aũ ñ habeam. nichil
mͥ ꝓdest. aut diligat quisq ꝓximũ sic seipsũ
qͥ non diligit seipsum: Qui enim diligit ini

Expanded text:
deinde quomodo uerum erit, qdeinde quomodo uerum erit, qpositurus est dicet: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Quos non increpat quia in eum non crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. Nam profecto ne sibi quisquam de fide, quae sine operibus mortua est, vitam promittat aeternam, propterea omnes gentes segregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pascuis utebantur, ut appareat eos illi dicturos, Domine, quando te vidimus illa et illa patientem, et non ministrauimus tibi? qui in eum crediderant, sed bona operari non curauerant, tamquam de ipsa fide mortua ad uitam perueniretur aeternam. an forte pendo in se templum dei in se ipsos inmisericordesdilectione dicente apostolo: si distribuam omnia mea pauperibus, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest, aut diligat quisquam proximum sicut se ipsum, qui non diligit se ipsum. qui enim diligit, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
comessationes. & his similia: que p̃dico uobis.
sicut predixi. qm̃ qui talia agunt regnũ dĩ
ñ possidebunt. falsa erunt hec: si enĩ tan¬
tummͦ credant & baptizent᷑. quãuis in ma¬
lis talib ꝑseuerent. salui erunt ꝑ ignẽ. Atq
ido in xꝑo baptizati: etiã qui talia agunt re¬
gnum dĩ possidebunt. Fr̃ustra aũ dr: hec
quidẽ fiustis. s abluti estis.: quando & abluti
hec sunt. Inaniter aũ illud apetro dictum
uidebit᷑. sic &e uos simili forma baptisma
saluos facit. ñ carnis depositio sordium.
s cõscientiȩ bone int̾rogatio: siquid̃e & ha¬
bentes pessimas conscientias om̃iũ flagiti¬
oꝵ & sceberum plenas: nec eoꝵ maloꝵ penitẽ¬
tia mutatos. tam̃ baptisma saluos facit. Il¬
lud quoq ñ uideo cur dñs dixerit. siuis ue¬
nire ad uitã serua mandata. & cõmemora¬
uit ea quȩ ad mores bonos ꝑtinent: si etiã
his non seruatis ad uitã ueniri potest ꝑ so¬
lam fidem que sine oꝑib mortua ẽ. Illud

Expanded text:
essationes et his similia, quae praedico uobis, sicut et praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum dei non possidebunt. falsa erunt haec. si enim tantummodo credant et baptizentur, quamuis in malis talibus perseuerent, salui erunt per ignem, atque ideo in Christo baptizati etiam qui talia agunt, regnum dei possidebunt. frustra autem dicitur: haec quidam fuistis, sed abluti estis, quando et abluti haec sunt. inaniter etiam illud a Petro dictum uidebitur: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, siquidem et habentes pessimas conscientias omnium flagitiorum et scelerum plenas nec eorum malorum paenitentia mutatas tamen baptisma saluos facit; lud quoque non uideo, cur dominus dixerit: si uis uenire ad uitam, serua mandata, et commemorauit ea, quae ad bonos mores pertinent, si etiam his non seruatis ad uitam ueniri potest per solam fidem, quae sine operibus mortua est. illud
Abbreviated transcription (Latin):
quib dam sub obscuris sententiis. non¬
nullos iniquos accepisse occasionẽ. ut tamꝙͣ
securi de salute quȩ in fide ẽ. bene uiuere
ñ curarent. commemorauit quȩdã ad intel¬
ligendum difficilia ẽẽ in epłis eiꝰ que hoĩes
ꝑuerterent. sicut & alias scripturas ad ꝓpͥũ
suum interitũ: cum tam̃ & ille apłs de salute
et̾na quȩ nͥ bene uiuentib ñ daret᷑. ead̾e sen

Expanded text:
quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intellegendum difficilia esse in epistulis eius, quae homines peruerterent sicut et alias scripturas ad proprium suum interitum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene u
Abbreviated transcription (Latin):
fide mortua sibi uitam ꝑpetuã pollicentur:
Qua ꝓpt̃ diligenter oportet attendere: quomͦ
accipienda sit apłi pauli illa sententia plane
ad intelligendum difficilis. ubi ait. funda
uniꝰcuiusq opꝰ manifestatur. Dies enĩ de¬
clarabit. quia in igne reuelabit᷑: & unius¬
cuiꝰq opus quale sit ignis ꝓbabit. Si cuiꝰ opꝰ¬
ꝑmanserit qd̃ suꝑedificauit: mercedem ac¬
cipiet. Si cuiꝰ aũ opus arserit. damꝑnum
patiet᷑: ipse aũ saluus erit. sic tñ quasi ꝑ ig¬
nem. Quod ita intelligendum putant: ut
illi uideant᷑ edificare. suꝑ hoc fundam̃tũ.
aurũ argentũ lapides p̃ciosos: qͥ fidĩ quȩ in
nũ. stipulam: qͥcũ eandem fidem habeant.
male oꝑant᷑. Unde arbitrant᷑ ꝑ quasdam
penas ignis eos posse purgari ad salutẽ ꝑci¬
piendam: merito fundam̃ti. Hoc si ita est:

Expanded text:
fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter diligenter oportet adtendere, quo modo accipienda sit apostoli Pauli illa sententia, plane ad intellegendum difficilis, ubi ait: fundamuniuscuiusque opus manifestabitur. dies enim declarabit, quia in igne reuelabitur, et uniuscuiusque opus quale sit ignis probabit. si cuius oper er aedificauit, mercedem accipiet; si cuius autem, opus arserit, damnum patietur; ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. quod ita intellegendum putant, ut illi uideantur aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos, qui fidei, quae in gna, stipulam, qui cum eamdem fidem habeant, male operantur. Unde arbitrantur per quasdam poenas ignis eos posse purgari ad salutem percipiendam merito fundamenti. 4. « Hoc si ita est,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ce in omnib epłis. loquens in eis. de his
in quib sunt difficilia intellectu: quȩ in¬
docti & instabiles ꝑuertunt. sicut & cȩ¬
teras scͥpturas. ad ꝓprium suum interitum.
uos gͥ amantissimi p̃scientes cauete: ne in¬
faustoꝵ errore seducti decidatis a corrobo¬
ratione ur̃a. Crescite uͦ in gr̃ã & intellectu
diem et̾nitatis. Iacob aũtam uehementer
infensꝰ ẽ eis qui sapiunt fidem sine oꝑe uale¬
re ad salutem: ut illos &ẽ demonib comparet
dicens. Tu credis qm̃ unus ẽ ds. benefacis: &
demones credunt & contremiscunt. Qͥd bre¬
uius uerius. uehem̃tiꝰ dici potuit: cum &e
in euangłio legamus. hoc dixisse demonia
cũ xꝑ̃mfilium dĩ confiterent᷑. & ab illo corri¬
ꝑentur. qd in petri confessione laudatum ẽ
Quid ꝓderit ait iacob fr̃s mei si fidẽ dicat se¬
qͥs habere: oꝑa aũ ñ habeat: Numqͥd pot̾it
fides saluare eum: Dicit cẽ: quia fides sine o¬
ꝑib mortua ẽ. Quousq gͥ fallunt᷑: qui de

Expanded text:
istulis loquens in eis de his, in quibus sunt difficilia intellectu, quae indocti et instabiles peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum interitum. uos igitur, amantissimi, praescientes cauete, ne infaustorum errore seducti decidatis a corroboratione uestra, crescite uero in gratia et intellectudiem aeternitatis. Iacobus autem tam uehementer infestus est eis, qui sapiunt fidem sine operibus ualere ad salutem, ut illos etiam daemonibus conparet dicens: tu credis quoniam unus est deus? bene facis; et daemones credunt et contremescunt. quid breuius, uerius, uehementius dici potuit, cum et in euangelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum filium dei confiterentur et ab illo corriperentur, quod in Petri confessione laudatum est? quid proderit, ait Iacobus, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est. quousque igitur falluntur, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
gauit. Et hoc gͦ sicut unituiq dñs dedit:
ñ itaq de suo. Iam uͦ quod sequit᷑. s d̃s in¬
crementum dedit: ñ ꝑ illos s ꝑ seipsum
facit. Excedit hoc humanã humilitatẽ:
excedit angłicam sublimitatẽ: nec omĩno
ꝑtinet nͥ ad agricolam tͥnitatẽ¬

Expanded text:
inus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitate
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑc quia d̃s erat uerbum. Unde ipse &
pater unum sunt: & si u̾bũ caro factũ ẽ
qd̃ non erat: manet qd̵ erat. Deniq cũ de
patre tamquã de agricola dixisset. quod in¬
fructuosos palmites tollat. fructuosos autẽ
purget. ut plus afferant fructum: continu
o cẽ seipsum mundatorẽ palmitũ ostendeis.
iam uos inquit mundi estis ꝓpt sermonẽ.
quẽ locutus sũ uob̃. Ecce &e ipse mundator
ẽ palmitũ: qd̾ ẽ agricolȩ ñ uitis officiũ. Qui
&̃ palmites oꝑarios suos fecit. Nam & si ñ
dant incrementum: impendunt tñ aliqͦd
adium̃tũ: s ñ de suo: quia sine me inquit
nichil potestis facere. Audi etiam ipsos
confitentes: quid aũ ẽ apollo. qͥd aũ pau¬

Expanded text:
 quia Deus erat Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Pau