comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem ad seruiendum deputauit in minist̾io xp̃i. Ac
post hec totus abbatie cirtuiens uillas. et quia duplex
extabat monachorum numerus: duplam eis portionẽ
ullarũ est largitus. Canonicis autem quia pautiores
erant numero. simpla contra monachos est data por¬
tio. Ip̃e ea que sibi maxime placuerant. ad sue ꝑu̾sita¬
tis usum reseruauit. Et quia canonicus erat. cum ca¬
nonicis in sc̃i audomari monast̾io secularit̾ iuiuebat.
Quid plus huiꝰ abb̃is referam uersutiam. cũ ueraci¬
possem famine dicere hunc primum loci huiꝰ casum
extitisse: Hic etiam secundum ueridicam ueritatis uo¬
cem. cum alii laborassent in labores eorũ introiit. nͨ solũ ĩtroiit
s etiã que laborauerãt temeraria presumptione destrux¬
it. Hic etiam fraterne caritatis utriusq monast̾ii destrue¬
tor extitit. dum ⁊ monachi sibi iustum ⁊ ab antiquis
patrib traditum reuerentie honorẽ iundicant: canoni¬

Expanded text:
ibidem ad serviendum deputavit in ministerio Christi. At ibidem ad serviendum deputavit in ministerio Christi. At posthaec totius abbatiae circuiens villas, et quia duplex exstabat monachorum numerus, duplam eis portionem villarum est largitus; canonicis autem quia pauciores erant numero simpla contra monachos est data portio: ipse ea quae sibi maxime placuerant, ad suae perversitatis usum reservavit. Et quia canonicus erat, cum canonicis in S. Audomari monasterio saeculariter vivebat. Quid plus hujus abbatis referam versutiam, cum possem famine dicere hunc primum loci hujus casum extitisse? Hic etiam, secundum veridicam Veritatis vocem, cum alii laborassent, in labores eorum introiit; nec solum introiit, sed etiam quae laboraverant temeraria praesumptione destruxit. Hic etiam fraternae charitatis utriusque monasterii destructor extitit; dum et monachi sibi justum et ab antiquis Patribus traditum reverentiae honorem vindicant, canoni
Abbreviated transcription (Latin):
gubernandam. Qui in mnitio tyrannidis sue cũ cer¬
neret abbatiam unuiersam tot monachorum usib
delegatam ut puta centum et triginta monachorum
inter utraq monasteria sc̃i Bertini scilicet. sc̃iq audo¬
mari degentium. nichilq suarũ uoluptatum usibus
sequestratum. auaritie iaculo cecatus. monachorum
impudenter temptat uitam destruere. ut res eorũ usib
a fidelib traditas sue lasciuie potuisset facilius man¬
cipare. Quod diabolica suggestione mente conceptũ.
nefanda est ab illo perpetratione ꝑactum. Nam in ca-¬
pitaneo apłorum seu sc̃i Bertini loco ubi octoginta et
tres monachi deseruiebant domino. sexaginta ꝓ huma¬
na potius laude quam pro dei amore retinuit: reliquoᷤ
districtioris uite uiros quos sue ꝑuersitati putauit nõ
consentire. de monast̾io expellens abire ꝑmisit in sancti
audomari quoq monasterio ubi regulariter uiuentes
aderant quadraginta monachi. triginta canonicos

Expanded text:
gubernandam. Qui in initio tyrannidis suae cum cergubernandam. Qui in initio tyrannidis suae cum cerneret abbatiam universam tot monachorum usibus delegatam, utputa centum et triginta monachorum inter utraque monasteria S. Bertini scilicet sanctique Audomari degentium, nihilque suarum voluptatum usibus sequestratum; avaritiae jaculo caecatus, monachorum impudenter tentat vitam destruere, ut res eorum usibus a fidelibus traditas suae lasciviae potuisset facilius mancipare. Quod diabolica suggestione mente conceptum, nefanda est ab illo perpetratione peractum. Nam in capitaneo apostolorum seu S. Bertini loco, ubi octoginta et tres monachi deserviebant Domino, sexaginta pro humana potius laude quam pro Dei amore retinuit; reliquos districtioris vitae viros, quos suae perversitati putavit non consentire, de monasterio expellens abire permisit. In S. Audomari quoque monasterio, ubi regulariter viventes aderant quadraginta monachi, triginta canonicos
Abbreviated transcription (Latin):
ulta quidem et alia signa fecit iħc ꝑ merita confes tuit¬
soris sui Bertini. que non sunt scrip̃ta ĩ libro hoc
Quare autem p̾termissa sunt uel neglecta. ignoramꝰ
nisi forte ꝓpt̾ in curiam scriptoꝵ uel ꝓp̃ter marimas ꝑse¬
cutiones et incõuenientia que tunc temporis sc̃a mat̾
eccłia et maxime in isto loco passa est. E quib omnib
unum solum ĩꝯmodum seu infortuniũ ad posterorũ
memouam hic duximus inserendum. Glorioso igit᷑
imperatore ludouico karoli magni e que imperatoris
filio regnante. cum eatenus hoc antiquum ⁊ tunc
regale cenobium ex tp̃re beatissimi bertini eiusdem
fundatoris precipui sacra monastici ordinis religio¬
ne admodum nobilitaretur. atq scd̃m instituta ca¬
nonum fr̃m adoptione ipsius regimen cõmenclare¬
abbas sc̃i martini turonis anno u̾bi incarnati octin¬
gentesimo uigesimo ⁊ prefati regis ludouici septĩo ab¬
batiam sithiensis cenobii regia donatione susciperet

Expanded text:
ulta quidem et alia signa fecit Jesus per merita confessoris sui Bertini, quae non sunt scripta in libro hoc. Quare autem praetermissa sunt vel neglecta, ignoramus, nisi forte propter incuriam scriptoram, vel propter maximas persecutiones et inconvenientia quae tunc temporis sancta mater Ecclesia, et maxime in isto loco passa est. E quibus omnibus unum solum incommodum seu infortunium ad posterorum memoriam hic duximus inserendum. imperatore Ludovico Caroli Magni atque imperatoris filio regnante, cum eatenus hoc antiquum et tunc regale coenobium ex tempore beatissimi Bertini ejusdem fundatoris praecipui sacra monastici ordinis religione admodum nobilitaretur, atque secundum instituta canonum, fratrum adoptione ipsius regimen commendareabbas S. Martini Turonis anno Verbi incarnati octingentesimo vigesimo, et praefati regis Ludovici septimo, abbatiam Sithiensis coenobii regia donatione susciperet
Abbreviated transcription (Latin):
monast̾ii scola nutrierat. Talit̾ ergo beatus Bertinus
omniũ cenobiorũ taruenensis territorii auctor et pat̾
extitit. tantoq germine inprouectu eccłie xp̃i frudifica¬
uit. Omissis tandem omnib. quanta industria cũc¬
ta necessaria leco ꝓprie habitatiõis curauit ꝓuidere:
subsequenti narrabitur serie

Expanded text:
monasterii schola nutrierat. Taliter ergo B. Bertinus monasterii schola nutrierat. Taliter ergo B. Bertinus omnium coenobiorum Tarvennensis territorii auctor et pater exstitit, tantoque germine in provectu Ecclesiae Christi fructificavit. Omissis tandem omnibus, quanta industria cuncta necessaria loco propriae habitationis curavit providere, subsequenti narrabitur serie
Abbreviated transcription (Latin):
ost prelictam etiam uenerabilis memorie adroal¬
di traditionem qua se in eiusdem leci constructioĩs
primitias pͥmũ exhibuit. quidam prediues heremarus
sue. ꝓprietatis uillam uuormoholt dictam d̾o sc̃oq berti¬
no contulit. Qui scilicet beatus uir tantorũ diuine lar-¬
gitatis impensoꝵ nõ ingratus. quicquid sibi a dei con¬
ferebatur fidelib: eorum saluti reuera consulens suꝑ¬
nis sanciuit usib. Nam in p̾dicto fundo sc̃m winno¬
tum a puero sua disciplina instructũ. cũ eius aliis cõ¬
militonib direxit: quib ut ad pauꝑũ receptionem cel¬
lam eccl̃iam q in honore sc̃i martim edificarent issit
Quod predicti uin unanimes in dño. instanti labore
compleuerunt tempore modico. Statuto etiam fr̃m con-¬
uentitulo suũ in omni sc̃itatis exercitio emulũ discipu¬
lũ sc̃m scilicet winnocũ prefecit. quia de eiꝰ uita et mo¬
rib non dubitabat: quem secum ab infantia sub dñica

Expanded text:
ost praedictam etiam venerabilis memoriae Adroaldi traditionem, qua se in ejusdem loci constructionis primitias primum exhibuit, quidam praedives Heremarus suae proprietatis villam Worinhoud dictam, Deo sanctoque Bertino contulit. Qui scilicet beatus vir tantorum divinae largitatis impensorum non ingratus, quidquid sibi a Dei conferebatur fidelibus, eorum saluti revera consulens supernis sancivit usibus. Nam in praedicto fundo sanctum Winnocum a puero sua disciplina instructum cum ejus aliis commilitonibus direxit, quibus ut ad pauperum receptionem cellam ecclesiamque in honore S. Martini aedificarent jussit: quod praedicti viri unanimes in Domino instanti labore compleverunt tempore modico. Statuto etiam fratrum conventiculo, suum in omni sanctitatis exercitio aemulum discipulum, sanctum scilicet Winnocum praefecit, quia de ejus vita et moribus non dubitabat, quem secum ab infantia sub Dominica
Abbreviated transcription (Latin):
ne pulsaret scõꝵ Gertini secioꝵq eiꝰ eximie conuersa¬
tionis crebra opinio. mox eos suis astare iussit cõspet¬
tib. Quib sõꝑtis ⁊ illatis. a rege uir dñi sertinus
et eiꝰ socii a rege honorifice sũt suscepti: ⁊ longo tp̃re
intra regis palaciũ summa diligentia subrogati. Post
longũ autem temporis interualiũ. p̾memorati uiri
sent comites. quatinꝰ in eterna retributione a deo mere¬
rentur fieri equalis glorie participes. Sanctus uero au¬
domarus eos dem dei famulos gratifice recipiens. omni¬
potenti deo gratias egit: qui tales sibi ad prelicandum
euuangelium adiutores misit. Erant enim infide per¬
fecti catholica. et in eccł̃iasticis disciplinis: atq ĩ diui¬
na scriptura eruditi. Subibant igitur officium lega¬
tionis sue. labore predicationis continue.

Expanded text:
ne pulsaret sanctorum Bertini sociorumque ejus eximiae conversane pulsaret sanctorum Bertini sociorumque ejus eximiae conversationis crebra opinio, mox eos suis astare jussit conspectibus. Quibus illatis a rege, vir Domini Bertinus et ejus socii honorifice sunt suscepti, et longo tempore intra regis palatium summa diligentia subrogati. Post longum autem temporis intervallum praememorati viri sent comites, quatenus in aeterna retributione a Deo mererentur fieri aequalis gloriae participes. Sanctus vero Audomarus eosdem Dei famulos gratifice recipiens, omnipotenti Deo gratias egit, qui tales sibi ad praedicandum Evangelium adjutores misit. Erant enim in fide perfecti catholica, et in ecclesiasticis disciplinis atque in divina Scriptura eruditi. Subibant igitur officium legationis suae labore praedicationis continuae.
Abbreviated transcription (Latin):
rgo cum iam dominꝰ militem suũ mundo ma¬
nifestius ꝓpalare disposuiss. ne in absconso lucer¬
na tante claritatis lucens tot mortaliũ sp̃ualia cõmer¬
cia differret: egressus duob tantũ comitib mummo¬
lino et ebertranno. magne scilicet sc̃ĩtatis uiris tercius
adiunctus ꝑfectus sc̃e trinitatis cultor: in galliã usq
cii eiꝰ ibidem messem quidẽ multã. operarios autem
pancos: ceperunt longe lateq uerbũ uite instant̾ per
totam galliã disseminare. Adheserũt autem eis quã¬
plures niri religiosi. qui ab eisdem amane usq ad nẽ¬
petũ eterne iute pabulis reficiebantur. Nec minus qͦ
palatimi ꝓceres int̾missa ad tempꝰ regali seruitute ad
eos confluebant. eorũq modestam conu̾sationẽ ĩ recte
uuendo ad exemplũ sibi ꝓponebant. Tempore illo lo¬
tharius filius ludouici regis. regni francoꝵ monarchi¬
am gubernabat. Cuiꝰ aures cũ iam suoꝵ ꝓcerũ relatio¬

Expanded text:
rgo cum jam Dominus militem suum mundo manifestius propalare disposuisset, ne in absconso lucerna tantae claritatis lucens tot mortalium spiritualia commercia differret, egressus duobus tantum comitibus Mummolino et Ebertramno, magnae scilicet sanctitatis viris, tertius adjunctus, perfectus sanctae Trinitatis cultor in Galliam usque icet et socii ejus, ibidem messem quidem multam, operarios autem paucos, coeperunt longe lateque verbum vitae instanter per totam Galliam disseminare. Adhaeserunt autem eis quamplures viri religiosi, qui ab eisdem a mane usque ad vesperum aeternae vitae pabulis reficiebantur; nec minus quoque palatini proceres intermissa ad tempus regali servitute ad eos confluebant, eorumque modestam conversationem in recte vivendo ad exemplum sibi proponebant. 4. Tempore illo Lotharius filius Ludovici regis regni Francorum monarchiam gubernabat: cujus aures cum jam suorum procerum relatio
Abbreviated transcription (Latin):
peris: sed etiam ut salutis eius obsequio inseruire pre¬
sentialiter parẽrent in terris. ne uidelicet tantũ remu-¬
nerationis ⁊ gloue sue coheredem amitterent in celis.
Considerans ergo pius pater omnino monachis non
expedire sexu femineo quous modo cõmunicari. penitꝰ
exclusit sub anathemate ingressum feminarũ de ady¬
tis eiusdem cenobii. Quod nr̃o tempore a quadam
religiosa seruatum muliere ut scilicet ulterius nol¬
let ire. quam ip̃m uirũ dei didicerat constituisse: ea
quoqz mortua corpus seruauit exanime. Nam eam ĩ
feretro positam ferentes cũ in ip̃o eius antique aduẽ¬
tionis ꝑuenissent limite. tanto confestim diuinitus
figitur pondere: ut ultra ferti non possit. coacta etiam
ad ferendum presentiũ multitudine. Sicq anus pre¬
ceptum quod ad reuerentiam sc̃i excoluit dũ uixit. de¬
functum corpus ad uotũ iuiuentis anime transgredi
non potuit.

Expanded text:
peris, sed etiam ut salutis ejus obsequio inservire praeperis, sed etiam ut salutis ejus obsequio inservire praesentialiter parerent in terris, ne videlicet tantum remunerationis et gloriae suae cohaeredem amitterent in coelis. Considerans ergo pius Pater omnino monachis non expedire sexu femineo quovis modo communicari, penitus exclusit sub anathemate ingressum feminarum de aditis ejusdem coenobii. Quod nostro tempore a quadam religiosa servatum muliere, ut scilicet ulterius nollet ire quam ipsum virum Dei didicerat constituisse; ea quoque mortua corpus servavit exanime. Nam eam in feretro positam ferentes, cum in ipso ejus antiquae adventionis pervenisset limite, tanto confestim divinitus figitur pondere, ut ultra ferri non posset, coacta etiam ad ferendum praesentium multitudine. Sicque anus praeceptum quod ad reverentiam sancti excoluit dum vixit, defunctum corpus ad votum viventis animae transgredi non potuit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ertilr siquidem a seniorib nr̃is eundem iurum
dei quodam sabbato sanguine munutum. a ma¬
ligno spiritu sub specie puelle regie ꝑsone temptatũ:
nec primũ dolos tantarũ ꝑcepisse insidiarũ. S cum
iam fr̃ib eum ad mandatum dñi. quod apud mo-¬
nachos singulis sabbatis ex more celebratur opperiẽ¬
tib uellet abire. illaq eui retinere temptaret loquẽs
quasi de monasterii necessaria utilitate: magis autẽ
anhelans ut si posset captiuũ duceret seruum domi¬
ni sua turpi cõmixtione. predictus dei pontifex sanctus
martinꝰ ei apparuit: fr̃em et amicũ dulci compellãs
affatu. in sidiantis inpelice inimici cauillationes do¬
los q retexit. quos mox idem tyro dñi a se crucis sig-¬
no ab egit: surgensq fr̃es se ad mandatum domini
prestolantes deu̾m laudans suꝑ eius tanta pietate pe¬
tiuit. Tanta nimirũ de eiꝰ sc̃itate leticia erat celicolis. ut
non modo eos intercessores apud dñm mereretur insu¬

Expanded text:
ertur siquidem a senioribus nostris, eumdem virum Dei quodam Sabbato sanguine minutum, a maligno spiritu sub specie puellae regiae personae tentatum, nec primum dolos tantarum percepisse insidiarum. Sed cum jam, fratribus eum ad mandatum Domini, quod apud monachos singulis Sabbatis ex more celebratur, operientibus, vellet abire, illaque eum retinere tentaret, loquens quasi de monasterii necessaria utilitate, magis autem anhelans ut si posset captivum duceret servum Domini sua turpi commistione; praedictus Dei pontifex S. Martinus ei apparuit, fratrem et amicum dulci compellans affatu, insidiantis in pellice inimici cavillationes dolosque retexit, quod mox idem tiro Domini a se crucis signo abegit; surgensque fratres se ad mandatum Domini postulantes, Deum laudans super ejus tanta pietate petivit. Tanta nimirum de ejus sanctitate laetitia erat coelicolis, ut non modo eos intercessores apud Deum mereretur in su
Abbreviated transcription (Latin):
ferentib. excandescente stramine pleriq eorum ustu¬
lati sunt: uix subrepti mortis discrimine. Deo autẽ
ꝓpitio nulli ex nr̃is uitam prolixo scammatis spatio
magnoꝑe periclitabantur nisi tantum unus frater
monastici ordinis ictu sagite int̾ duo tabulata pro¬
pugnaculi ubi stabat ꝑtussus est sub inguina: qui ⁊
ip̃e conualuit. Uerumptñ ad undictam minus armiꝰ
excitati. at ideo minus caut plagiatiq sui famuli
alium eque eusdem ordinis fr̃em ꝑmisit retribuere
hostib dignam repensionem.
De monacho qͥ tyrannũ

Expanded text:
ferentibus, excandescente stramine plerique eorum ustuferentibus, excandescente stramine plerique eorum ustulati sunt, vix subrepti mortis discrimine. Deo autem propitio, nulli ex nostris vitam prolixo scammatimagnopere periclitabantur, nisi tantum unus frater monastici ordinis ictu sagittae inter duo tabulata propugnaculi ubi stabat, percussus est sub inguina: qui et ipse convaluit. Verumtamen ad vindictam minus armis excitati, acideo minus cauti plagiatique sui famuli, alium aeque ejusdem ordinis fratrem permisit retribuere hostibus dignam repensionem. CAP. X. De monacho qui tyrannu
Abbreviated transcription (Latin):
nem pugnare non cessantes. diuersis et insolitis artifi¬
ciorum generib ꝑ uices successionum globatim et cunea¬
tim contrarios lacessendo respirare uel ad modicũ non
patiebantur. Siquidem ignita utensilia et frustra can¬
dentis ferri more grandinis fundibilis in eos iacien¬
tes. sagutarũ quoq imbres in eos pluere non int̾mit¬
tentes: multaq alia que enumerare ⁊ fastidit ⁊ diffi¬
cile fit offendicula molientes. ad postremum fossas cir¬
ca munitionem mire et altitudinis ⁊ amplitudinis
factas munientes seu uimineis parietibz stramine ⁊
omnigeno siccamine compleuerunt: conantes incen-¬
dio profligare. quib alioꝵ artificiis argum entorum
non potuerunt preualere. S aliquantisꝑ eis se subtra¬
hentib. nr̃i inebsdem straminum aggeres lignorum¬
q strues d̾o donante prosperoq eis uenti turbine flan¬
te ignem caute ĩmittentes.: illisq id nescientib minꝰ¬
q sperantib eque ignem ut id ip̃m eis facerent in¬

Expanded text:
nem pugnare non cessantes, diversis et insolitis artificiorum generibus per vices successionum globatim et cuneatim contrarios lacessendo respirare vel ad modicum non patiebantur. Siquidem ignita ustensilia et frusta candentis ferri more grandinis fundibilis in eos jacientes, sagittarum quoque imbres in eos pluere non intermittentes, multaque alia quae enumerare et fastidit et difficile fit, offendicula molientes; ad postremum fossas circa munitionem mirae et altitudinis et amplitudinis factas munientes, ceu vimineis parietibus stramine et omnigeno siccamine compleverunt, conantes incendio profligare, quibus aliorum artificiis argumentorum non potuerint praevalere. Sed aliquantisper eis se subtrahentibus, nostri in eosdem straminum aggeres lignorumque strues, Deo donante, prosperoque eis venti turbine flante ignem caute immittentes, illisque nescientibus minusque sperantibus, aeque ignem ut idipsum eis facerent in
Abbreviated transcription (Latin):
tum. scilicet sc̃i fectini piissimi suoꝵ ꝓtectoris ac prõp¬
tissimi maximis innecessitatib liberatoris monasti¬
cum monasterium. Talia queq nec sine dei dispensa¬
tione extitisse credimus. siciiti protinus ꝑspicue ex¬
ꝑti sumus nutu: ut ubi maior fienda erat cominus
iuctoria et ꝑficiẽda celitus auxilii diuini copia nu¬
merosior ibi congregaretur foitior hostium plurima
uenientes autem statim eodem momento remiser̃t
equos ꝑpabulatores in pascua aduillarum loca. ta¬
liq studio accelerauerunt mansiones edificare: uelu-¬
ti post munitiuncule infractionem pro iafirmitate
loci gromnarũq oportunitate. longo tempore inibi
uelint consistere. Interim pedites extempore introitus to¬
tam diem cum agiliorib equitib ad castelli munitio

Expanded text:
tum, scilicet S. Bertini piissimi suorum protectoris ac promptum, scilicet S. Bertini piissimi suorum protectoris ac promptissimi maximis in necessitatibus liberatoris monasticum monasterium. Talia quoque nec sine Dei dispensatione exstitisse credimus, sicuti protinus perspicue experti sumus nutu, ut ubi major fienda erat communis victoria et perficienda, coelitus auxilii divini copia, numerosior ibi congregaretur hostium plurima. Venientes autem statim eodem momento, remiserunt equos per pabulatores in pascua ad villarum loca, talique studio acceleraverunt mansiones aedificare, veluti post munitiunculae infractionem pro firmitate loci gromnarumque opportunitate longo tempore inibi velint consistere. Interim pedites ex tempore introitus totam diem cum agilioribus equitibus ad castelli munitio
Abbreviated transcription (Latin):
cliuo quo et anteriores descendere. Cursuq concito cas¬
tellum tendentes minime introierunt. subsequendos
ante ianuam exterioris introitus prestolantes. Equites
uero quasi harena innumere multitudinis. diuerterunt
ad locum quendam certaminis. nil secus quam sicuti
prospectu noue usionis dolore suoꝵ occisorum retrudescẽ¬
te more elephantum qui sangunis uisione extitan¬
tur iniram ad preliandum: ita isti exacuerunt ad su¬
orum seuerius et crudelius sanguinem uindicandũ.
Et cum aliquandiui dolendo ibi deliberarent nichilq
aluid ꝓficerent nsi quod tabida et putrida corpora cõ-¬
spicerent. facto propeti cursu tanquam primo impetu
munitiunculam capturi ꝑuenerunt ad socios. Unaq
rabido cum fremitu irrumpentes. peditib decretum ẽ
dira ĩpugnatione castellanos incende. Equites quidẽ
d̾o tribuente ꝓperabant ad locum naturaliter muni-¬

Expanded text:
clivo quo et anteriores descendere, cursuque concito casclivo quo et anteriores descendere, cursuque concito castellum tendentes minime introierunt, subsequendos ante januam exterioris introitus praestolantes. Equites vero quasi arena innumera multitudinis diverterunt ad locum quemdam certaminis, nil secus quam sicuti prospectu novae visionis dolore suorum occisorum recrudescete, more elephantum qui sanguinis visione excitantur in iram ad praeliandum; ita isti exacuerunt ad suorum severius et crudelius sanguinem vindicandum. Et cum aliquandiu dolendo ibi deliberarent, nilque aliud proficerent, nisi quod tabida et putrida corpora conspicerent, facto praepeti cursu tanquam primo impetu munitiunculam capturi pervenerunt ad socios, unaque rabido cum fremitu irrumpentes, peditibus decretum est dira impugnatione castellanos incendere. Equites quidem Deo tribuente properabant ad locum naturaliter muni
Abbreviated transcription (Latin):
ec etiam lõga pͦ predictam hostium cedem int̾cure¬
rente mora. neq enim patitur ille antiquus leuia¬
than in explebiliter esuriens ac sitiens humano gene¬
ri moliri insidias. habere membra sua moras in ꝑsetu¬
tione ac lesione piorum. Siquidem inuidie succensus
liuore. qm̃ nr̃os recenti beneficio ac summa deuotione
doluit feruere. nec mirum quia eo tempore maxime
tanto assistit infestior quanto quosq inproposito uo¬
luntatis dei ꝑsenserit fieri fortiores. ideoq octumben¬
tium cognatos uel socios. contribulos q ac complices
totis sue crudelitatis iurib furendo excandescere com¬
pulit iniram: seussimamq suoꝵ si d̾s ꝑmisiss uin¬
dictam. Pondus enim hostium totius regni adunari
suggessit in breui. artissimas in angustias unus fun-¬
di. Nam ꝑactam post prefatam stragem reuolutione
nifallor proximi dominici diei hora secunda nebula
ꝓnatura locimanicanter nata ad huc aerem maculan¬
te. apparuerunt pedites in estimabilis plurime eodem

Expanded text:
ec etiam longa post praedictam hostium caedem intercurrente mora, neque enim patitur ille antiquus Leviathan inexplebiliter esuriens ac sitiens humano generi moliri insidias, habere membra sua moras in persecutione ac laesione piorum. Siquidem invidiae succensus livore quoniam nostros recenti beneficio ac summa devotione doluit fervere. Nec mirum quia eo tempore maxime tanto assidit infestior, quanto quosque in proposito voluntatis Dei persenserit fieri fortiores. Ideoque occumbentium cognatos vel socios contribulesque ac complures totis suae crudelitatis viribus furendo excandescere, compulit in iram saevissimamque suorum si Deus permisisset vindictam. Pondus enim hostium totius regni adunari suggessit in brevi arctissimas in angustias unius fundi. Nam peracta post praefatam stragem revolutione, ni fallor, proximi Dominici diei hora secunda, nebula pro natura loci manicanter mane nata adhuc aerem maculante, apparuerunt pedites inaestimabilis plurimae eodem
Abbreviated transcription (Latin):
huius gͥ rei causa aduocatis uenerabilib ep̃is uuic¬
frido taruennensis eccł̃ie ep̃o. et folberto cameracensis
denudauit eis desiderium suum. Accepta etiam a mo¬
nachis licentia. anno natiuitatis dñi non gentesimo
tricesimo octauo. annoq quinto. hludouici regis. feria
secunda. pasche introduxerunt eam prefati ep̃i in eo¬
dem monasterio nõ sine tremore maximo. qm̃ hoc
illa prima facere presumpserat. quod antea regina¬
rum nulla concupiscere uel audebat¶ Intrando autẽ
plurima huic loco ornamenta contulit et quãdiu
uixit nunquam donare cessauit

Expanded text:
Hujus igitur rei causa advocatis venerabilibus episcopis WicHujus igitur rei causa advocatis venerabilibus episcopis Wicfrido Tarvennensis Ecclesiae episcopo et Folberto Cameracensis, denudavit eis desiderium suum; accepta etiam a monachis licentia anno Nativitatis Domini nongentesimo trigesimo octavo, annoque quinto Ludovici regis, feria secunda Paschae introduxerunt eam praefati episcopi in eodem monasterio, non sine tremore maximo; quoniam hoc illa prima facere praesumpserat, quod antea reginarum nulla concupiscere vel audebaplurima huic loco ornamenta contulit, et quandiu vixit, nunquam donare cessavit.
Abbreviated transcription (Latin):
sime usibiliter omnipotente monstrante. immo
ꝓuocante misericorditer nos deo. ut illuc iugiter õi
mentis intentione totaq cordis deuotione debeamꝰ
oculos tam exteriores quam interiores in omnib
necessitatib figere. quo nos pieciosissimi filii sui sãg¬
nis redemptione dignatus est inuitare. qui cum eo
esset et a sc̃o martino usitatus et liberatus. conside¬
rans omnino monachis non expedire sexu femieo
quoius modo cõmunicati: sub anathemate ingressũ
feminarum de aditis eiusdem cenobii penitus exclu¬
sit. Quod ab ipsius beati sertinmi tempore bene ab om¬
nib obseruatum est: usq ad illud tempus in quo a¬
dala nobilissima coniunx arnulphi comitis et abb̃is
istius loci cum sepissime magnis infirmitatib esset
aggrauata desiderare cepit ut in hoc monasterio ei
licentiam monachi cdarent intrare ut coram alta¬
ri sc̃i Bertini pro salute deprecatura liceret se ꝓsternere.

Expanded text:
sime visibiliter omnipotente monstrante, imo sime visibiliter omnipotente monstrante, imo provocante misericorditer nos Deo, ut illuc jugiter omni mentis intentione totaque cordis devotione debeamus oculos tam exteriores quam interiores in omnibus necessitatibus figere, quo nos pretiosissimi Filii sui sanguinis redemptione dignatus est invitare, qui cum eo esset, et a S. Martino visitatus et liberatus, considerans omnino monachis non expedire sexu femineo quovis modo communicari, sub anathemate ingressum feminarum de aditis ejusdem coenobii penitus exclusit. Quod ab ipsius B. Bertini tempore bene ab omnibus observatum est, usque ad illud tempus in quo Adala nobilissima conjux Arnulfi comitis et abbatis istius loci cum saepissime magnis infirmitatibus esset aggravata, desiderare coepit ut in hoc monasterio ei licentiam monachi darent intrare, ut coram altari sancti Bertini pro salute deprecatura liceret se prosternere.
Abbreviated transcription (Latin):
uocari fertur alto stipiti pro terrore infixerunt. quo
eminꝰ prospicientib terrorem incuteret. S eregione eo¬
dem in loco misericors dominus euidentissime declara¬
re uoluit. quod ipse de celo respicit suꝑ filios hominũ
ut uideat si est intelligens aut requirens deum. Nam
labarum prefatum quod nitidissimum fuerat ibi po¬
situm. abreptum inde teterrimum euulsum est ac in
tempore inceptionis mirabilium prefatorum nebulo¬
sa caligo totum iam dictum texit nemoris locum.
ita ut nec montani abiminorib. nec inferiores asuꝑio¬
rib uideri possent. Columna quoq nubea in medio
caliginuis celitus pendula suꝑ ipsum collem uideba¬
tur. similans speciei sue colore pluuialis yridis ua-¬
rietatem. coequans sua etiam amplitudine subpo¬
siti colli latitudinem. Nec antea se fidelium intente
eam considerantib subduxit optutib. quam omnis
illa hostium plurima funditus discessit. Euidentis¬

Expanded text:
vocari fertur, alto stipiti pro terrore infixerunt, quo vocari fertur, alto stipiti pro terrore infixerunt, quo eminus prospicientibus terrorem incuteret. Sed et regione eodem in loco misericors Dominus evidentissime declarare voluit quod ipse de coelo respicit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum . Nam labarum praefatum quod nitidissimum fuerat ibi positum, abreptum inde, teterrimum evulsum est: ac in tempore incoeptionis mirabilium praefatorum, nebulosa caligo totum jam dictum texit nemoris locum, ita ut nec montani ab junioribus, nec inferiores a superioribus videri possent. Columna quoque nubea in medio caliginis coelitus pendula super ipsum collem videbatur, simulans speciei suae colore pluvialis iridis varietatem, coaequans sua etiam amplitudine suppositi collis latitudinem: nec antea se fidelium intente eam considerantibus subduxit obtutibus, quam omnis illa hostium plurima  i., turma funditus discessit: evidentis
Abbreviated transcription (Latin):
ntelatis etiam dignum celitus transmissum. et
eodem intempore usum. Post exterius atrium
porte cenobialis monasterii non longe retro actis tem¬
porib areligioso quodam eiusdem loci monacho nemꝰ
quoddam frugiferum pulcherrime plantatũ fuit. Cuiꝰ
inmedio quasi collis tumbalis extitit. habens in sũmi¬
tate sui pyrum. que pira nimie grossitudinis dulcissi¬
miq saporis erant. Referebaturq aseniorib. explan¬
tariis fuisse beatissimi patris sertini. Quai obrem
patrum sanctiuit industria. fr̃s omni anno sollemp¬
niter uestitos .i. feria pasche cum reliquiis et sallen-¬
tiis sicut mos est totam illam ebdomadam ꝑdiuersas
officinas facere. idem pomarium iusitare ⁊ in ip̃o mon¬
ticulo completa oratione ad publica sollempnia reuer¬
ti. Quod nemus quia inter duo monasteria. erat ne
forte latibulo inimicis esset: xp̃iani exstirpare decreue¬
runt. Uenientes itaq ut pretulimꝰ pagani mante fa¬
ti collis cacumine. principale uexillum quod labarũ

Expanded text:
ntelatis etiam dignum coelitus transmissum et eodem in tempore visum. Post exterius atrium portae coenobialis monasterii non longe retroactis temporibus a religioso quodam ejusdem loci monacho nemus quoddam frugiferum pulcherrime plantatum fuit: cujus in medio quasi collis tumbalis exstitit, habens in summitate sui pirum, cujus pira nimiae grossitudinis dulcissimique saporis erant; referebaturque a senioribus ex plantariis fuisse beatissimi Patris Bertini. Quamobrem Patrum sancivit industria, fratres omni anno solemniter vestitos secunda feria Paschae cum reliquiis et psallentiis sicut mos est totam illam hebdomadam per diversas officinas facere, idem pomarium visitare, et in ipso monticulo completa oratione ad publica solemnia reverti. Quod nemus quia inter duo monasteria erat, ne forte latibulo inimicis esset, Christiani exstirpare decreverunt. Venientes itaque, ut praetulimus, pagani, in antefati collis cacumine principale vexillum, quod labarum
Abbreviated transcription (Latin):
impetrata pii preceptoris sui inlulgentia et ip̃e
se in ocium sp̃uale contulit ꝑfectumq tanti pr̃is disci¬
pulum doctrina eius et exemplis instructum hac sui
imitatione ostendit. Ciu egregius pater erlefridũ suũ¬
a puero nutritum abbatem successorem ordinauit. qui
alteri non inferior a paterna institutione nõ degenera

Expanded text:
impetrata pii praeceptoris sui indulgentia, et ipse se in otium spirituale contulit, perfectumque se tanti Patris discipulum doctrina ejus et exemplis instructum hac sui mutatione ostendit. Qui egregius Pater Erlefridum suua puero nutritum abbatem successorem ordinavit, qui alteri non inferior, a paterna institutione non degenera
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria et emundare luricla sic diuine miseratio¬
nis clementia delinquentiarum suaꝵ omniũ digne¬
tur abliu inquinamenta. quo mereatur ad aucfous
sue reformationis feliciter ꝑuenire uocamina.
Quod dan altera uice redierunt.

Expanded text:
necessaria et emundare lurida; sic divinae miserationecessaria et emundare lurida; sic divinae miserationis clementia delinquentiarum suarum omnium dignetur ablui inquinamenta, quo mereatur ad Auctoris suae reformationis feliciter pervenire vocamina. CAP. VI. Quod Dani altera vice redierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nera quo si deo et elementissimo iam dicto patri pla¬
cuiss. eius meritis recipere mexeret᷑ amissa captorũ
orbium lumina.spondens acconfirmans quicquid
suꝑ eo diuine pietati placeat reliquum uite sue spa-¬
cium ibi ꝑagi uelle. Quam eius intimam cordis de¬
uotionem constantissimamq professionem inspiciens
ocultorum cognitor d̃s meritis et pretib clementissimi
patris reddidit illum uisui. et insum sibi. Tanta scili¬
cet ꝑspicuitatis claritate. ut q̃m apueritia in domo
cuiusdam nobilissimi eiusdem regionis uiri adul¬
totenus educatus et altus fuit. acq ingenecio ipsius
nendi. cusandi. texendi. omniq artificio muliebris
operis edoctus quicquid in predicta post modum ecle¬
sia pallorum ornari habuit et emendari sen ecclesia¬
sticarum uestiũ lauari. ipse sollicita intentione pro¬
curaret. Anhelanter aspirans ⁊ suppliciter implorans
quo uelut ipse elaborando desudat queq emendare

Expanded text:
nera quo si Deo et clementissimo jam dicto Patri planera quo si Deo et clementissimo jam dicto Patri placuisset, ejus meritis recipere mereretur amissa captorum orbium lumina, spondens ac confirmans quidquid super eo divinae pietati placeret, reliquum vitae suae spatium ibi peragere velle. Quam ejus intimam cordis devotionem constantissimamque confessionem inspiciens occultorum coguitor Deus, meritis et precibus clementissimi Patris reddidit illum visui et visum sibi, tanta scilicet perspicuitatis claritate, ut, quoniam a pueritia in domo cujusdam nobilissimi ejusdem regionis viri adulto tenus educatus et altus fuit, atque in genaecio ipsius nendi, cusandi  id est, consuendi, texendi, omnique artificio muliebris operis edoctus, quidquid in praedicta postmodum ecclesia pallorum ornari habuit et emendari, seu ecclesiasticarum vestium lavari, ipse sollicita intentione procuraret, anhelanter aspirans et suppliciter implorans, quo velut ipse elaborando desudat quaeque emendare
Abbreviated transcription (Latin):
fusum se fuisse calore feruentis aque. Et ueluti igno¬
tis loquamur. quia situs eiusdem fundi ubi hoc pro¬
uenit talis est: ut illic uiantium optutib clarescat
prospectus eccł̃iarum xp̃i confessorum audomari atꝙ
Bertini miser ille licet obduritiam sui seu subsequẽs
miratulum minime miserabilis.: nisus eo quamqͣm
sero se diuertere quatenus illorum pretib uiuaretur
non potuit. sed pene exanimis ante in terram proruit
Nequaquam ut passione scotomanca ictus sed pro
anime illus ut postea claruit saluatione. immo ma¬
gis nominis dei laude. ipsiusq dispositione luminũ
delectabilium uisu priuatus. ac bimatu uel eo ampli¬
us in huius cecitatis ꝑmansit amaricatu. Qui cũ
adhuc torpous sui teperet desidia. quasi funditus de
sue sanitatis reformatione diffidens. hortatu tandẽ
suorum beatissimi pris sertini ꝑrexit uisitare lumi¬
na. afferens que optinere potuit maxime terea mu¬

Expanded text:
fusum se fuisse calore ferventis aquae: et veluti ignofusum se fuisse calore ferventis aquae: et veluti ignotis loquamur, quia situs ejusdem fundi ubi hoc provenit talis est, ut illic viantium obtutibus clarescat prospectus ecclesiarum Christi confessorum Audomari atque Bertini; miser ille licet ob duritiam sui seu subsequens miraculum minime miserabilis, nisus eo quanquam sero se divertere, quatenus illorum precibus juvaretur, non potuit, sed pene exanimis ante in terram proruit, nequaquam ut passione scotomatica vertiginosa ictus, sed pro animae illius ut postea claruit salvatione, imo magis nominis Dei laude ipsiusque dispositione luminum delectabilium visu privatus, ac bimatu vel eo amplius in hujus caecitatis permansit amaricatu. Qui cum adhuc torporis teperet desidia, quasi funditus de suae sanitatis reformatione diffidens, hortatu tandem suorum, beatissimi Patris Bertini perrexit visitare limina, afferens quae obtinere potuit, maxime cerea mu
Abbreviated transcription (Latin):
tempore periclitantur. ita diuine dispensatiois
saluberrima castigatione. ut in presenti euentu ꝓspi¬
cue claret multi saluantur. Quiclam enim ur colo¬
nie eiusdem eccl̃ie. de oppido ei appendente nuncupato
gimiaco letfridus nommne inxp̃ianitatis deuotione
ut rei congruentia post declaruit. ceteris cõmunitipa¬
libus suis minnus curiosus extitit. Ideoq et accidit
ut dum quadam die dominico ciues illius more so-¬
lito ad eccłiam non minus intimamentis deuotiõe
anhelarent. quam gressib peclum ꝓperarent: et ipse
ut solito mulcimine blandiloquii affatus apriua¬
tiorib ut secum iret appellaretur. ne dum dicamus
iuit. uerum etiam monita salubria aduersus auli¬
re dissimulauit. ꝑgens ad paucula petora que uide¬
bãtur esse sui iuris ꝓcuranda. Cui priusquam ꝑue¬
nisset ad pascuarum loca. accessit angor animi cũ
timore intolerabili. et nimia horripilatione. atq ut
ab ipso post didicimus uidebatur ei quasi totum ꝑ¬

Expanded text:
tempore periclitantur, ita divinae dispensationis saluberrima castigatione ut in praesenti eventu perspicue claret multi salvantur. Quidam enim vir coloniae ejusdem Ecclesiae, de oppido ei appendente nuncupato Gimiaco, Letfridus nomine, in Christianitatis devotione ut rei congruentia post declaravit caeteris communicipalibus suis minus curiosus exstitit. Ideoque et accidit ut, dum quadam die Dominica cives illius more solito ad ecclesiam non minus intima mentis devotione anhelarent, quam gressibus pedum properarent, et ipse ut solito mulcimine blandiloquii affatus a primatioribus ut secum iret, appellaretur; nedum dicamus, ivit, verum etiam monita salubria adversus audire dissimulavit, pergens ad paucula pecora quae videbantur esse sui juris procuranda. Cui priusquam pervenisset ad pascuarum loca, accessit angor animi cum timore intolerabili et nimia horripilatione: atque, ut ab ipso post didicimus, videbatur ei quasi totum per
Abbreviated transcription (Latin):
iter retisere. et amemoria aboleri succedentium. Unde
quamquã simus mnerces. nunc cordi adest ꝓposita ĩchoa¬
re: et inchoata summa cum deuotione ꝓpote edere.
et p̾facio. Incipiũt miracula ⁊ pͥmo de aduentu paganorum

Expanded text:
niter reticere, et a memoria aboleri succedentium. Unde, niter reticere, et a memoria aboleri succedentium. Unde, quanquam simus inertes, nunc cordi adest proposita inchoare, et inchoata summa cum devotione pro posse edere. INCIPIUNT MIRACULA. CAP. I. De adventu paganorum
Abbreviated transcription (Latin):
nibus preclarissimis non minus
ueraciter quam fideliter de uirtutib beatissimi patro¬
ni nr̃i fac te prelibatis. plurima post modum non
quod absit inopia dictatorum uel defectu scriptorum:
sed multimoda insurgente aduersitate temporũ extãt
intermissa relatu dignissima. Quorum enumero¬
sitate pauca, ac ne forte friuolitatis uel mende nõ¬
temur noxa. solum ea que aut ipsi uidimus aut
ab idoneis ꝑsonis iusa cognoiumꝰ: non ꝓprie teme¬
ritatis fisi audacia s potius illius freti fiducia qͥ
linguas infantium facit disertas. quamquã minꝰ
eliganter subinferre satagimus humiliter. Et licet
ingenio tardi sermone imperiti. hec qualiter. cumq
aggredimur notificanda non uentose iactantie na¬
nitate: sed simplicis animi deuo tione ac presũp¬
tibili humilitate. malentes potius siqui emuli fie¬
ri uolunt patere morsib degannientium: quam
miracula ad laudem ⁊ gloriam nominis dei elesti
sui meritis nobis presentib celebrit̾ perpetrata seg¬

Expanded text:
nibus praeclarissimis non minus veraciter quam fideliter de virtutibus beatissimi patroni nostri praelibatis, plurima postmodum, non quod absit! inopia dictatorum, vel defectu scriptorum, sed multimoda insurgente adversitate temporum exstant intermissa relatu dignissima. Quorum e numerositate pauca, ac ne forte frivolitatis vel mendae notemur noxa, solum ea quae aut ipsi vidimus, aut ab idoneis personis visa cognovimus, non propriae temeritatis fisi audacia, sed potius illius freti fiducia qui linguas infantium facit disertas, quanquam minus eleganter, subinferre satagimus humiliter. Et licet ingenio tardi, sermone imperiti, haec qualitercunque aggredimur notificanda, non ventosae jactantiae vanitate, sed simplicis animi devotione, ac praesumptibili humilitate, malentes potius, si qui aemuli fieri volunt, patere morsibus degannientium, quam miracula ad laudem et gloriam nominis Dei electi sui meritis nobis praesentibus celebriter perpetrata seg
Abbreviated transcription (Latin):
Largus igitur bonorũ oꝑum retributor contͣ diabo¬
licas ꝑsuasiones indefessam sui militis bertim aspi¬
ciens pugnam. oculi enim dñi aspiciunt suꝑ iustoᷤ
et aures eiꝰ in preces eorũ. magnãq eius de ouibus
sibi creditis intuens curam. aliificis eum signis
ac uirtutib glorificauit: de quib fauente dño pau¬
ca subsequenti narrabimus sermone

Expanded text:
Largus igitur bonorum operum retributor contra diaboLargus igitur bonorum operum retributor contra diabolicas persuasiones indefessam sui militis Bertini aspiciens pugnam  oculi enim Domini aspiciunt super justos, et aures ejus in preces eorum , magnamque ejus de ovibus sibi creditis intuens curam, almificis eum signis ac virtutibus glorificavit, de quibus, favente Domino, pauca subsequenti narrabimus sermone
Abbreviated transcription (Latin):
clotharii regis. In xp̃i nomine quamius peccator ego
bere deberent rogaui. Hec abocellis feci et alius manum
meam tenens scripsit et subscripsit. In xp̃i nomine mũ¬
molinus ac si peccator ep̃s rogatus pro indiculo domni
audomari. subscripsi. In xp̃i nomine audebertus ĩdignꝰ S¬
charius in xp̃i nomine peccator ep̃c . u. Baginꝰ ac si¬
peccator ep̃s .Y. In xp̃i nomine ego abel ac si indignꝰ
landebertus ac si inclignus monachus hoc priuilegi¬
um rogatus scripsi et subscripsi. Igitur decedente dom¬
no Audomaro ep̃o tricesimo quinto anno post p̾dicti
cimiterii et capelle donationẽ ĩ uilla waurantis dc̃a
distante a sichui cenobio fere. quatuor miliarib. a
donino Bertino scd̃m ip̃iꝰ beati iuri in hoc priulegio
rogatum exinde deportatus: ĩ supͣscripta basilica ante
altare sc̃e dei gentricis est humatus. ac deinceps ipsa
basilica domino Bertino fuit subdita.

Expanded text:
Clothacarii regis. « In Christi nomine, quamvis peccator, ego,Clothacarii regis. « In Christi nomine, quamvis peccator, ego,bere deberent, rogavi. Haec ab ocellis feci, et alius manum meam tenens scripsit et subscripsit. « In Christi nomine, Mumolinus, ac si peccator episcopus, rogatus pro indiculo domni Audomari, subscripsi. In Christi nomine Audebertus, indignuscharius, in Christi nomine, peccator episcopus, subscripsi. In Christi nomine, ego Abel, acsi indignusLandebertus, acsi indignus, monachus, hoc privilegium, rogatus scripsi et subscripsi. no Audomaro episcopo, trigesimo quinto anno post praedicti coemeterii et capellae donationem in villa Waurantis dicta, distante a Sithiu coenobio fere quatuor milliaribus a domno Bertino secundum ipsius beati viri in hoc privilegio rogatum exinde deportatus, in suprascripta basilica, ante altare sanctae Dei Genitricis est humatus, ac deinceps ipsa basilica domno Bertino fuit subdita. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
gio concesso atq indulto sub ea ut diximꝰ libertate sicut
plurima monasteria ut monachi ibidem consistentes
debeant ĩperpetuũ ꝑmanere firmissime. ut iam dicti
monachi a sepedicto monast̾io eiꝰq cellulas quia n¬
chil de canonica auctoritate comiellitur: quicquid do¬
mesticis fidei ꝓtranquillitate patis uel reuerentia sc̃õꝵ
tribuitur. Illud etiam placuit addere. ut absq introi-¬
tu pontificis ip̃i monachi sub religione uel regula sic̾
suꝑius diximus uiuere debeant xp̃o protegente: qui ad¬
iuuet hanc epłam conseruantib. et qui destruat infrin¬
gere eam p̾sumentib. Quam diffinitionẽ constitutio-¬
nis nr̃e nr̃is et futuris temporibꝰ ut ualitura sit: manꝰ
ñre subscriptione roborauimꝰ. et fr̃ib nr̃is et illustribus
iuris ut et ip̃i ꝑfirmare deberent rogaui. Actum ĩ basi-¬
lica ipsa sub die. xuiii. mai. Anno. ui. regni domni nr̃i

Expanded text:
gio concesso atque indulto sub ea, ut diximus, libertate, sicut gio concesso atque indulto sub ea, ut diximus, libertate, sicut plurima monasteria, ut monachi ibidem consistentes debeant in perpetuum permanere firmissime, ut jam dicti monachi a saepe dicto monasterio ejusque cellulas, quia nihil de catholica auctoritate convellitur, quidquid domesticis fidei, pro tranquillitate pacis vel reverentia sanctorum, tribuitur. Illud etiam placuit addere, ut, absque introitu pontificis, ipsi monachi sub religione vel regula, sicut superius diximus, vivere debeant, Christo protegente, qui adjuvet hanc epistolam conservantibus et qui destruat infringere eam praesumentibus. Quam diffinitionem constitutionis nostrae, nostris et futuris temporibus, ut valitura sit, manus nostrae subscriptionis roboravimus, et fratribus nostris et illustribus viris, ut et ipsi perfirmare deberent, rogavi. « Actum in basilica ipsa, sub die XVIII Maii, anno VI regni domni nostri
Abbreviated transcription (Latin):
res nr̃i uel archidiaconus p̾parare non p̾sumat: nisi¬
ĩ cõmodo in sua studeat᷑ habere regressum. Neq u̾lla alia
potestate ĩ ip̃o monast̾io ut diximus neq in rebus seu
misterium aut ornamentũ ipsius neq in ꝑsonis do-¬
nandi aut cõmutandi ꝓ reuerentia sc̃e marie uel petͥ
et pauli apłoꝵ uel pro eo ut quieti sub regula sc̃a ip̃i
monachi iuuere debeant ad ip̃sum monasterium deser¬
uientes: ut de ꝑfecta quiete ipsa congregatio ualeat
duce dño illeso tramite ꝑ tempora exultare. et ad portũ
quietis eterne feliciter ꝑuenire. Et sieut plura mona-¬
steria sub libertate uiuentes ut ꝓ statu eccl̃ie et salute
regis uel stabilitate regni et tranquillitate patrie ua¬
leant ĩ ip̃o loco uel ad eõrum reliquias sc̃oꝵ plenius ex¬
orare. et uixta decreta antiquorũ patrĩ dño adiuuante
ualeant ꝑseuerare: quatinꝰ hanc eplan cum priuile¬

Expanded text:
res nostri, vel archidiaconus praeparare volunres nostri, vel archidiaconus praeparare volunincommodo, in sua studeat habere regressum; neque ulla alia potestate in ipso monasterio, ut dicimus, neque in rebus, seu mysterium aut ornamentum ipsius, neque in personis donandi aut commutandi pro reverentia sanctae Mariae vel Petri et Pauli apostolorum, vel pro eo, ut quieti sub regula sancta ipsi monachi vivere debeant, ad ipsum monasterium deservientes, ut de perfecta quiete ipsa congregatio valeat, duce Domino, illaeso tramite, per tempora exsultare, et ad portum quietis aeternae feliciter pervenire; et, sicut plura monasteria, sub libertate viventes, ut pro statu Ecclesiae et salute regis vel stabilitate regni et tranquillitate patriae, valeant in ipso loco vel ad eorum reliquias sanctorum plenius exorare, et, juxta decreta antiquorum patrum, Domino adjuvante, valeant perseverare; quatenus hanc epistolam, cum privile
Abbreviated transcription (Latin):
agris mancipiis auro argento ne. sacris q uoluminib
uel in quibtumq speciebus que ad ornamentũ duini
cultus. uel ad opus eorum monachorũ ꝑtinere noscun¬
tur. uel inceteris rebus collatis aut deinceps collaturis
in presenti iuta nr̃is temporib seu successorum meoꝵ.
neq ego nullaq sibi pontifex aut aliquis ex ordine cle¬
ricorũ ordinator taruanensis eccl̃ie sus usib nsurpare aut
minuere aut ad ciuitatem aliqua specie deferre nõ pre-¬
sumat. Et quicquid ad ip̃m altare in dei nomine fuerit
oblatum a quibꝰcumq deo inspirante transmissũ. nicħ
sibi exinde ꝓ reuerentia sc̃e marie in cuiꝰ honore ipsa
basilica uel reliquorum sc̃orum constructa esse uidetur:
pontifex aut eiꝰ archidiaconus uel quilibet ordinator et¬
clesie taruanensis audeat iundicare a prefato monast̾io
neq in agris ip̃iꝰ conuiuia ego uel pontifices successo-¬

Expanded text:
agris, mancipiis, auro argentoque sacrisque voluminibus, agris, mancipiis, auro argentoque sacrisque voluminibus, vel in quibuscunque speciebus, quae ad ornamentum divini cultus, vel ad opus eorum monachorum pertinere noscuntur, vel in caeteris rebus collatis aut deinceps collaturis, in praesenti vita nostris temporibus seu successorum meorum, neque ego nullusque sibi pontifex, aut aliquis ex ordine clericorum ordinator Tarnanensis Ecclesiae, suis usibus usurpare aut minuere, aut ad civitatem aliqua specie deferre non praesumat. Et quidquid ad ipsum altare in Dei nomine fuerit oblatum a quibuscunque, Deo inspirante, transmissum, nihil sibi exinde, pro reverentia sanctae Mariae, in cujus honore ipsa basilica vel reliquorum sanctorum constructa esse videtur, pontifex aut ejus archidiaconus, vel quilibet ordinator ecclesiae Tarnanensis, audeat vindicare a praefato monasterio; neque in agris ipsius convivia, ego, vel pontifices successo