comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tbernhardũ regẽ italiȩ nepotẽ suũ ad se euocatũ. munerib: donatũ in regnũ
remisit. Cũ grimo aldo beneuentanoꝵ duce pactũ fecit atq firmauit. eomodo
quo & pat̃. scilic& ut beneuentani tributũ annis singulis .uii. milia solidoꝵ dareNł
unc duos exfiliissuis lothariũ ĩ baio ariã pippinũ in aqͥtaniã misit. Hariolđ & ra
genfrid reges danoꝵ qͥ a nnosuperiore a filiis godefridi uicti & regno pulsi fuert̃
reparatis uirib: iterũ eis bellũ intulert̃. Inquo conflictu & ragenfrid & unꝰ de filis
godefridi quimaior natuerat int̃fectꝰ est. Quo facto hariolđus reb suis diffidens¬
ad imꝑatorẽ uenit & se ĩ manꝰ illius cõmendauit. Quẽ ille susceptũ in saxoniam
Tep̾tatũq in illa hieme duab uicib si albiã transire potuissent. sed mutatione
subita aeris emollitiglatiȩ flumina resoluta: negotiũ remansit ĩ ꝑfectum.
ꝓficissitẽpus adrisit.
Tunc omẽs saxonici comites. omẽsq abodritorũ

Expanded text:
Bernhardum regem Italiae, nepotem suum, ad se evocatum muneribus donatum in regnum remisit, cum Grimoaldo Beneventanorum duce pactum fecit atque firmavit, eo modo, quo et pater, scilicet ut Beneventani tributum annis singulis VII milia solidos darent; tunc duos ex filiis suis, Hlotharium in Baioariam, Pippinum in Aquitaniam misit. Harioldus et Reginfridus reges Danorum, qui anno superiore a filiis Godofridi victi et regno pulsi fuerunt, reparatis viribus iterum eis bellum intulerunt; in quo conflictu et Reginfridus et unus de filiis Godad imperatorem venit, et se in manus illius commendavit; quem ille susceptum in Saxoniam temptatumque in illa hieme duabus vicibus, si Albis transiri posset, sed mutatione subita aeris emolliti glacie fluminis resoluta, negotium remansit infectum improficiscendi tempus adrisit. Tunc omnes Saxonici comites omnesque Abodritorum
Abbreviated transcription (Latin):
etatiscircit̃ septuagesimo primo. regni autẽ xluii. sub actȩq. italiȩ xluiuiͦ:¬
ex quouero imꝑator &eaugustus est appellat᷑ anno xiiii .u. lł febr̃. reb humanis excessit
Cunlsrei nuntiũ cũ hludouucus filius eiꝰ inaquitania apud theoduadũ uillã ubi
& ipse tunc hibernabat plurimis deferentib accepiss& tricesimo postquam id
acciderat die aquis grani uenit. sũ moq omĩ francoꝵ consensu acfauore. patri sucç¬
uenerant auditas absoluit Alias deinde simili modo ad patrẽ quidẽ missas. ad sȩ
uero uenientes ab soluit. interquas precipua erat legatio deconstant inopoli di¬
recta. Nã beo imꝑator qͥ michaheli successerat. dimisso amalhario epõ &petro
abbate qui ad michahelẽ quidẽ missi. ad se tam̃ uenert̃. Legatos suos cristophorũ
tionẽ pacti ac federis misit. Quib susceptis atq dimissis. domnus hludouuc¬

Expanded text:
aetatis circiter septuagesimo primo, regni autem quadragesimo septiaetatis circiter septuagesimo primo, regni autem quadragesimo septito, 5. Kal. Febr. rebus humanis excessit . Cuius rei nuncium cum Hludowicus filius eius in Aquitania apud Tedoadum villam, ubi et ipse tunc hibernabat, plurimis deferentibus accepisset, tricesimo postquam id acciderat die Aquasgrani venit, summoque omnium Francovenerant, auditas absolvit, alias deinde simili modo ad patrem quidem missas, ad se vero venientes suscepit. Inter quas praecipua fuit legatio de Constantinopoli directa. Nam Leo imperator, qui Michaheli successerat, dimisso Amalhario episcopo et Petro abbate, qui ad Michahelem quidem missi, ad se tamen venerunt, legatos suos, Christoforum tionem pacti ac foederis misit. Quibus susceptis atque dimissis, domnus Hludowic
Abbreviated transcription (Latin):
& niceã prouincie narbonensis uastauert̃. Sardiniã quoq ad gressi. commissoq
cũ sardis p̃lio pulsi acuicti & multis suoꝵ amissis. recessert̃ At midahel ĩꝑator
bulgaros bello appetens. haud prosperis successib utitur . ac proinde dom̃um re¬
uersus. deposito diademate monachus efficitur. In cuius locũ. leo bardȩ patritii
filius imꝑator constituit᷑. Crumas rȩx bulgaroꝵ qͥ niciforũ imꝑatorẽ ante duos
annos interfecit. & michahelẽ ile mesia fugauit. srcundis reb ełatus. cũ exercitu
usq ad ipsã constantinopolĩ accessit & iuxta portã ciuitatis castra posuit.
Quem mȩnib urbis obeqͥtatẽ leo imꝑator esuptione facta in cautũ excepit. &
uulneratũ fugiendo sibi consulere. ac patria turpiter redire crumã coegit.¬
nno dnĩ. dcccxiiii. dõnus karolus imperator dũ aquis grani hremar&. anno

Expanded text:
et Niceam provinciae Narbonensis vastaverunt. Sardiniam quoque adgressi, commissoque et Niceam provinciae Narbonensis vastaverunt. Sardiniam quoque adgressi, commissoque cum Sardis proelio, pulsi ac victi, et multis suorum amissis, recesserunt. At Michael imperator Bulgaros bello adpetens, haud prosperis successibus utitur, ac proinde domum reversus, deposito diademate monachus efficitur; in cuius locum Leo, Bardae patricii filius, imperator constituitur. Crumas, rex Bulgarorum, qui Niciforum imperatorem ante duos annos interfecit, et Michaelem de Moesia fugavit, secundis rebus elatus cum exercitu usque ad ipsam Constantinopolim accessit et iuxta portam civitatis castra posuit. Quem moenibus urbi obequitantem Leo imperator eruptione facta incautum excepit et graviter vulneratum fugiendo sibi consulere ac patriam turpiter redire coegit. 814. DCCCXIIII. Domnus Karolus imperator, dum Aquisgrani hiemaret, anno
Abbreviated transcription (Latin):
iuramtis utriq factis pax confirmata & regnũ. frat̾ eis redditꝰ est. Quitam̃
eotẽ pore domi non erant. sed ad uuestar uoldan cũ exertitu ꝓfecti. quae regio
ultima regni eoꝵ inter septentrionẽ & occidentẽ sita uontra a qui lont̃ britianiȩ
sumitate respicit cuius principes ac populus eiꝰ subici retusabant. Iuib ꝑdomitis
cureuertissent. & frẽm abĩꝑatore missũ recepissent. filii godefridi regis &c expri¬
morib clanorũ non pauci. qͥ iam dudũ relicta patria apud suessones exulabarit
cõparatis undecũq copiis bellũ eis intulert̃. & confluentib ad se passĩ ex omĩ
danoꝵ terra populariũ. cõmissocũ ris p̃lio. &iã regno eos non multo labore pepulert᷑
Sauris de corsica ad hspaniã cũ multa preda redeuntib ermengarius comes empo
corsos captiuos inuenit. Hoc mauri uindicare uolentes. centũ cellas tusciȩ ciuitatẽ

Expanded text:
iuramentis utrimque factis pax confirmata et regum frater eis redditus est. Qui tamen iuramentis utrimque factis pax confirmata et regum frater eis redditus est. Qui tamen eo tempore domi non erant, sed ad Westarfoldam cum exercitu profecti, quae regio ultima regni eorum inter septentrionem et occidentem sita, contra aquilonem Brittaniae summitatem respicit, cuius prcum revertissent, et fratrem ab imperatore missum recepissent, filii Godofridi regis et ex primoribus Danorum non pauci, qui iam dudum relicta patria apud Sueones exulabant, conparatis undecumque copiis, bellum eis intulerunt, et confluentibus ad se passim ex omni Danorum terra popularium turmis, commisso cum eis proelio, etiam regno non multo eos labore pepulerunt. Mauris de Corsica ad Hispaniam cum multa praeda redeuntibus Irmingarius, comes EmporCorsos captivos invenit. Hoc Mauri vindicare volentes, Centumcellas Tusciae civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
consortẽ fecit. Bernhardũq nepotẽ suũ filiũ pippini filu suataliȩ p̃fecit
ceregẽ appellari iussit. Concilia quoq iussu eĩ suꝑ statu ȩccłarũ corri¬
gendo ꝑ totã galli ã ab epis celebrata sunt. Quoꝵ unũ mogonciaco. alterũ
remis tertium turonis. quartũ caballione quintũ arelato congregatũ
Et constitutiones quȩ ĩ singulis factȩ sunt collatio corã imꝑatore snillo
conuentu habiti. quas qͥ nosse uoluerit i supͣdictis .u. ciuitatib i uenire potu¬
quã quã & ĩ archiuo palatii exẽplaria illarũ habeant᷑. MMissi sunt de hoc conuentu
quidã francoꝵ & saxonũ primores trans albim fluuiũ ad confinia nort mannorum
qui pacẽ cũ eis scđm petitionẽ regũ illoꝵ facerenł. &frem eorũ redderent. Quib
quparinumero . nã xui. erant deprimatib danoꝵ ĩ loco deputato occurrissent.

Expanded text:
consortem fecit. Bernhardum vero nepotem suum filium Pippini filii sui, Italiae prefecit consortem fecit. Bernhardum vero nepotem suum filium Pippini filii sui, Italiae prefecit et regem appellari jussit. Concilia quoque jussu ejus super statu aecclesiarum corrigendo per totam Galliam ab episcopis celebrata sunt, quorum unum Mogonciae, alterum Remis, tertium Turonis, quartum Cabillione, quintum Arelati congregatum est, et constitutionum, quae in singulis factae sunt, collatio coram imperatore in illo conventu habita; quas qui nosse voluerit, in supradictis quinque civitatibus invenire potquamquam et in archivo palatii exemplaria illarum habeantur. Missi sunt de hoc conventu quidam Francorum et Saxonum primores trans Albim fluvium ad confinia Nordmannorum, qui pacem cum eis secundum petitionem regum illorum facerent et fratrem eorum redderent. Quibus cum pari numero – nam XVI erant – de primatibus Danorum in loco deputato occurrissent,
Abbreviated transcription (Latin):
soq cũ scottis prelio pars non modica nort mannoꝵ int̃fecta turpiter fugieno
domũ reuersa est. Itẽ paxcũ abulat rege saracenoꝵ facta itacũ duce bent¬
uentanoꝵ grimoaldo. & tributi nomine. xxii. milia solidoꝵ auri beneuentanis
soluta: expeditio facta ad uulzos. & ab eis obsides accepti. hariolđ & ragen¬
frid̃ reges danoꝵ missa adimꝑatorẽ legatione . & pacẽ petunt . & frẽm suu
hẽ mingum sibi remitti rogant. Hoc anno iđ maĩ post meridiẽ eclỹpsis solis fuc¬
nno dnĩ . dcccxiii. imꝑatꝰor aquis grani hemauit. & ĩcipiente uerni tẽ¬
porerã malbariũ treuerensẽ epm̃ & petrũ abbatẽ monasterii non antulas
pronẽ pacẽ eũ michahele imꝑatore confirmandã constanti nopolim misit.
Aedeinde habito generali conuentu. ruocatũ aase apud agun oyalin filiu sũ
hlodouuicũ aqͥtaniȩ regẽ . coronã illi imposuit : Et impialis nominis sibiu

Expanded text:
soque cum Scottis proelio parte non modica Nordmannorum interfecta turpiter fugiendo soque cum Scottis proelio parte non modica Nordmannorum interfecta turpiter fugiendo domum reversa est. Pax cum Abulaz rege Sarracenorum facta; item cum duce Beneventanorum Grimoaldo, et tributi nomine XXV milia solidorum auri a Beneventanis soluta. Expeditio facta ad Wilzos, et ab eis obsides accepti. Harioldus et Reginfridus reges Danorum missa ad imperatorem legatione pacem petunt et fratrem suum Hemmingum sibi remitti rogant. Hoc anno Id. Mai. post meridiem solis eclypsis fuit. 813. DCCCXIII. Imperator Aquisgrani hiemavit et incipiente verni temperie Amalharium Treverensem episcopum et Petrum abbatem monasterii Nonantulas propter pacem cum Michahele imperatore confirmandam Constantinopolim misit. Ac deinde habito generali conventu, evocatum ad se apud Aquasgrani filium suum Hludowicum Aquitaniae
Abbreviated transcription (Latin):
tia cõmisso cũ bulgaris prelio morit᷑. Et mihaheł gener eiꝰ imꝑator facton
more suo idest gregi lingua laudes ei dixert. imꝑatorẽ eũ &basileis apprsias¬
tes. Qui reuertendo romã uenientes ĩ basi lica sc̃i prtri apłi eundẽ pacti seu
federis libellũ aleone papa denuo suscepert̃. Quib: dimissis imꝑator generali
conuentu aquis sollẽpniter habito. bernardũ filiũ pippini ne potẽ suũ in italia
mesit. Et ꝓpter famã classis quȩ &e de africa & de hispania ad uastandã italã
uentura dicebatur. uualonẽ filiũ bernardi patruelis sui cũ illo iussit esse. quo¬
adusq rerũ euentus securitatẽ nr̃is ad ferro. I aec classis parti in corsibao
partĩ insardiniã uenit & ea quidẽ pars quȩ ad sardiniã estdelata. penetota
deletaest. Classis &iã nort mannoꝵ hiberniã scottoꝵ ĩ sulã ad gressa cõms¬

Expanded text:
ncia commisso cum Bulgaris prelio moritur; et Michahel gener eius imperator factus ncia commisso cum Bulgaris prelio moritur; et Michahel gener eius imperator factus uscipientes more suo, id est Greca lingua, laudes ei dixerunt, imperatorem eum et basileum appellantes. Et revertendo Romam venientes in basilica sancti Petri apostoli eundem pacti seu foederis libellum a Leone papa denuo susceperunt. Quibus dimissis imperator generali conventu Aquis sollemniter habito Bernhardum filium Pippini, nepotem suum, in Italiam misit; et propter famam classis, quae et de Africa et de Hispania ad vastandam Italiam Ventura dicebatur, Walanem filium Bernhardi patruelis sui cum illo esse iussit, quoadusque rerum eventus securitatem nostris adferret. Haec classis partim in Corsicam partim in Sardiniam venit; et ea quidem pars, quae ad Sardiniam est delata, pene tota deleta est. Classis etiam Nordmannorum Hiberniam Scottorum insulam adgressa commis
Abbreviated transcription (Latin):
uenert̃. can⁊ aucus princeps auaroꝵ & tudim & alii primores acduces selauoꝵ¬
circa danubiũ habitantiũ qui aducib copiorũq ĩ pannoniã missi fuert̃ ad p̃senm
pricipis iussi ue nept̃. Interea Parolus dõni imꝑatoris filius qͥ maior natu erat¬
Il non dedios t diẽ obint & imꝑator aquis hiemauit. anno dñi nr̃i. Dece .xII.¬
onmultopost: hũ ingus danoꝵ rex defunctus nuntiatur Euicũ sigrfridus
ssuepus ego defridi regis. & anulo nepus herioldi & ipsius regis succedere uo
Oseoinẽqnt eos uter regnare debert conurnire potuisse cõparatis copis
& cõmisso prȩlio ambo moriunt᷑ F arr tam̃ Anulonis aoberuis iuc. cõpartitIs copus
eosdẽ sibi regꝰ nare non abnuit. In eo prelio. decẽmilia. deccexb ius ececid
narrant᷑ Nici forus imꝑator post multas & insignas uictorias i mesia prous¬

Expanded text:
venerunt, canizauci princeps Avarum et tudun venerunt, canizauci princeps Avarum et tudun circa Danubium habitantium, qui a ducibus copiarum, quae in Pannoniam missae fuerunt, ad praesentiam principis iussi venerunt. Interea Karlus filius imperatoris filius domni i. AII. Non. Decembr. diem obiit; et imperator Aquis hiemavit. 812. DCCCXII. Nec multo post Hemmingus Danorum rex defunctus nuntiatur. Cui cum Sigifridus nepos Godofridi regis et Anulo nepos Herioldi, et ipsius regis, succedere voluissent neque inter eos, uter regnare deberet, convenire potuisset , comparatis copiis et commisso proelio ambo moriuntur. Pars tamen Anulonis adepta victoriam fratres eius eosdem sibi regnare non abnuit. In eo proelio X̅DCCCCXL viri cecidisse narrantur. Niciforus im
Abbreviated transcription (Latin):
par tes regni sui totidẽ exercitus misit. Vnũ trans albiam ĩ linones qͥ & ipsos
uastauit & castellũ. hoh & buochi suꝑiorianno auulzis destructũ in ripa
albiȩ fluminis restaurauit Alterũ in pannonias ad controuersias hanorum
& sclauoꝵ finiendas. Tertiũ inbrittones ad eoꝵ ꝑfidiã puniendã. Qui omnes
reb prospere gestis. in colomes regressi sunt. Ipse tam̃ interea ꝓpter classem
quã anno superiore fieri ĩ perauit᷑ fiendã. ad bononiã ciuitatẽ maritimã ubi
eadẽ naues congregatȩ erant accessit. Farũq ibi ad nauigantiũ cursus diem¬
gendos antiquitus constitutũ restaurauit . & in sũmitate eĩ noc turnũ ignem
classe ȩdificatas aspexit & circã mediũ nouẽbre aquis uefut. Obuia uerertu
uenienti legati hemmingi regis: hac uuin & hebbin munera gegis &e uerban
pacifica deferentes Fuęrt &iã aquis aduentũ eius expectantes quide pannonia

Expanded text:
partes regni sui totidem exercitus misit, unum trpartes regni sui totidem exercitus misit, unum trvastavit, et castrum Hohbuochi superiori anno a Wiltzis destructum Albiae fluminis restauravit, alterum in Pannonias ad controversias Hunorum et Sclavorum finiendas, tertium in Brittones ad eorum perfidiam puniendam. Qui omnes rebus prospere gestis incolomes regressi sunt. Ipse autem interea propter classem, quam anno superiore fieri imperavit, videndam ad Bononiam civitatem maritimam, ubi eaedem naves congregatae erant, accessit farumque ibi ad navigantium cursus dirigendos antiquitus constitutam restauravit et in summitate eius nocturnum ignem em classem aedificatas aspexit et circa medium Novembrium Aquas venit. Obviarunt ei venienti legati Hemmingi regis, Aowin et Hebbi, munera regis et verba pacifica deferentes; fuerunt etiam Aquis adventum eius expectantes, qui de Pannonia
Abbreviated transcription (Latin):
regẽpax. ꝓpter hiemis asperitatẽ quȩ int̃ partes cõmeandi uiã laudebat. utin
armis tantũ iurata seruatur. donec redeunte ueris tẽperiȩ. & aꝑtis iuiis quȩ in¬
manitate frigoris clausae fuert̃. congredientib exutraq parte utriusq gentis.
ritũ ac morẽ suũ sacramentis. pax confirmat᷑ Pripores autẽ departe francoꝵ.
nifuere. Vualach comes filius bernardi burchar uł comes hunrocus comesaes
uodo comes memharđ comes bernarđ comes egb̃tus comes theod heri comes
abo comes: osclach comes. uiuc man comes. Departe uero danoꝵ ĩ primis fratres
hemingi hacuum. & ac gandeo deinde ce teri honorabiles int̃suos iuri osfrid
cognorento turdimulo & uuarstẽ & suomi. & uiurm & alius osfrid filius
eiłigen & osfrid desconatuȩ & hebbin. & aduu. Imꝑator uero cũ hẽ mingo¬
pace firmata & placito generali secundũ consuetudinẽ aquis habito intres

Expanded text:
regem pax propter hiemis asperitatem, quae inter partes commeandi viam claudebat, in regem pax propter hiemis asperitatem, quae inter partes commeandi viam claudebat, in armis tantum iurata servatur, donec redeunte veris temperie, et apertis viis quae inmanitate frigoris clausae fuerunt, congredientibus ex utraque parte utriusque gentis, ritum ac morem suum sacramentis pax confirmatur. Primores autem de parte Francorum hii fuere: Walach comes filius Bernhardi, Burchardus comes, Unrocus comes, Uodo comes, Meginhardus comes, Bernhardus comes, Egbertus comes, Theotheri comes, Abo comes, Osdag comes, Wigman comes; de parte vero Danorum inprimis fratres Hemmingi, Hancwin et Angandeo, deinde ceteri honorabiles inter suos viri, Osfrid cognomento Turdimulo et Warstein et Suomi et Urm et alius Osfrid filius Heiligen et Osfrid de Sconaowe et Hebbi et Aowin. Imperator vero pace cum Hemmingo firmata et placito generali secundum consuetudinem Aquis habito in tres
Abbreviated transcription (Latin):
abula ÷ remittente recepit. Eo anno. sol & luna bis defecerunt. Sol .iiii. iđ iunir
a .II. Kł deceb. Luna uero .xi. teł iulii & xuiii. lł ianuarii. Corsica ĩ sula a mauris
uastata est. Amaroz ab. ab diraman filio abula⁊ decesar augusta expulsus. & oscam
intrare cõpulsus ẽ. At godefrido danorũ regemortuo. hemmingus filius frĩs eius
unc imꝑator absoluto atq dimisso arsaphio spatario. hoc erat nom̃ legato nici fori
ĩpatoris. ac eidẽ pacis confirmandȩ gratia ab ĩperatore legati constantinopolĩ¬
deforo iulii & cũ eis lo. quidã spatarius natione siculus & uiusleric dũx uene ticoꝵ
Quorũ alter ante annos .x. roma adĩꝑatorẽ cũ ibi ess& desilitia ꝓfugiit. & redi¬
mere uolens patriã remittit᷑ alter ꝓptes ꝑfidiã honore spoliatus. constantino¬
polĩ addominũ suũ duci iubet᷑. Condicta ergo int̾ imꝑatore & hẽmingũ danorũ

Expanded text:
Abulaz remittente, recepit. Eo anno sol et luna bis defecerunt, sol 7. Idus Iun. Abulaz remittente, recepit. Eo anno sol et luna bis defecerunt, sol 7. Idus Iun. et II. Kal. Decembr. luna XI. Kal. Iul. et XVIII. Kal. lanuar. Corsica insula iterum a Mauris vastata est. Amoroz ab Abdiraman filio Abulaz de Caesaraugusta expulsus et Oscam intrare conpulsus est. Godofrido Danorum rege mortuo Hemmingus filius fratris eius . Absoluto atque dimisso Arsafio spathario – hoc erat nomen legato Nicifori imperatoris – eiusdem pacis confirmandae gratia legati de Foroiulii, et cum eis Leo quidam spatharius, natione Siculus, et Willeri, dux Veneticorum, quorum alter ante annos decem Romae ad imperatorem, cum ibi esset, de Sicilia profugit, et redire volens, patriam remittitur; alter propter perfidiam honore spoliatus, Constantinopolim ad dominum suum duci iubetur. Condicta inter imperatorem et Hemmingum Danorum
Abbreviated transcription (Latin):
dieb p̃fectꝰ tsrannoꝵ decimius.
rustic̃ agroetius ex primicerio
notario iouini. multiq nobiles
apud aruennis capti aducib hono¬
yianis. & erudelit̃ interempti sunt.
reuerq ciuitas a francis direpta.
ĩcensaq est. secunda in ruptione.
Cũ autẽ asterius codicellis ĩperialib
patriciatũ sortit̾ fuiss&. hȩc adiung̃.
Eodẽ tẽpore. castinꝰ domesticorum
comes expeditione ĩ francos suscepta.
ad gallias mittit᷑. Nȩcidẽ defrancis
dixere. Orosius autẽ & ipse histori¬
ographus. ĩ septimo operis sui libro
ita cõmemorat. stilo congregatis
gentib francos preterit rhenum
transut. gallias ꝑuagat᷑ . & ad prre¬
neos usq ꝑ labitur. Hanc nob̵ noti¬
clã defrancis memorati histarici
reliquere. regibus non nomina
radunt enĩ multi eos dẽ francos¬
depannonia fuisse digressos. &
primũ quidẽ littora rheni ami
incoluisse. De hinc trans acto rhed
thoringiã trans measse. ibique

Expanded text:
diebus praefectus tyrannorum Decimus diebus praefectus tyrannorum Decimus Rusticus, Agroetius ex primicerio notariorum Jovini, multique nobiles apud Arvernos capti a ducibus Honorianis,, et crudeliter interempti sunt. Treverorum civitas a Francis direpta, incensaque est secunda irruptione. » Cum autem Asterius codicillis imperialibus patriciatum sortitus fuisset, haec adjungit: « Eodem tempore Castinus domesticorum comes, expeditione in Francos suscepta, ad Gallias mittitur. » Haec hi de Francis dixere. Orosius autem et ipse historiographus in septimo operis sui libro, ita commemorat: « Stilico congregatis gentibus Francos proterit, Rhenum transit, Gallias pervagatur, et ad Pyrenaeos usque perlabitur. » Hanc nobis notitiam de Francis memorati historici reliquere, regibus non nominatis. Tradunt enim multi eosdem de Pannonia fuisse digressos. Et primum quidem littora Rheni amnis incoluisse: dehinc transacto Rheno, Thoringiam transmeasse: ibique
Abbreviated transcription (Latin):
dieb plurimis. nullo ecitalia metu
constantinꝰ gulȩ & uentri deditus.
redire ad hispanias filium mon&.
Qui p̃missis agniinib dum cũ patre
resider& ab hispania nunti
cõmeant agerontio. maximũ unũ
edrentib suis imperio preditũ
atq in se comitatu gentiũ barbaraꝵ
accinctũ parari. Quo exterria.
edobecco ad germanias gentes p̃¬
misso constans & p̃fectꝰ iam decimꝰ
rusticus ex officiorũ magistro.
petunt gallias. cũ francis & ala¬
mannis omĩq militũ manu ad
stantinũ iãq redituri AIte um
constantinũ obsideri so bt. it adictt
mensis agebatur aun reperarte
exulteriorẽ gallia nuntiirenunt.
louinũ assupsisse ornatus regios.
& cũ burgundionib: alamaurus
francis. alanis. om̃ĩq exeratu in¬
minere obsidentib Iti acceleratis
muris. reserata urbt. constantinꝰ
missis a principe obuiã ꝑcussorib
sup̾ minciu flumen capite truncat᷑ ẽ.
Et post pauca idẽ refert. Hisidem

Expanded text:
diebus plurimis, nullo ex Italia metu, diebus plurimis, nullo ex Italia metu, Constantinus gulae et ventre deditus redire ad Hispanias filium monet. Qui, praemissis agminibus, dum cum patre resederet, ab Hispania nuntii commeant, a Gerontio Maximum unum e clientibus suis imperio praeditum atque in se cometatu gentium barbararum accinctum parari. Quo exterreti, Edobecco ad Germanias gentes praemisso, Constans et praefectus iam Decimius Rusticus ex officiorum magistro petunt Gallias, cum Francis et Alamannis omnique militum manu ad Constantinum iam iamque redituri. Item cum Constantinum obsedire scribit, ita dicit: mensis agebatur, cum repente ex ulteriori Gallia nuntii veniunt Jovinum assumpsisse ornatus regios, et cum Burgundionibus, Alamannis, FRANCIS, Alanis, omnique exercitu imminere obsidentibus, ita acceleratis moris, reserata urbe Constantinus missis a principe obviam percussoribus, supra Mincium flumen capite truncatus est. Et post pauca idem refert: Hisdem
Abbreviated transcription (Latin):
ubi regnauit eneas. gens illa
Durrexerunt autẽ reges greco
aduersus eneã cũ multo exer¬
citi. pugnaueruntq contra eis
cede magna. corruitq illic
multus populus troianorum
ugit itaq ꝑueas. & reclusit se
inciuitate ilium. pugnauert̃¬
greci ad uersus hanc ciuitatẽ
annos decẽ. Ipsa ergociuitate
sub acta. fugut ȩneas tyrannꝰ
in italia. locare gentes ad
pugnandũ. Alii quoq expro¬
uudelic& & antenor cũ reliquo
exercitu troianoꝵ duodecĩ milia.
ĩ trantes ĩ nauib abscesserurit.
& uenert̃ usq ad ripas tanai
fluminis. Ingressiq meotidas
paludes. nauigantes ꝑuenerunt
ĩtra terminos pannoniarũ iuxta
Et creperunt aedificare ciuitateꝰ
obmemoriale eorũ. appellaue¬
runtq eã sycambriã. & habita¬
uerunt in illa annis multis:
creueruntq ingentem magnã
uitus enĩ unus exsena¬
torib ut ualde manifestũ ẽ.
ciues aruernus cũ romanorũ
ambiss& imperiũ luxuriosae
agere uolens. a senatorib ꝓiect̃

Expanded text:
ubi regnavit Aeneas. Gens illa Surrexerunt autem reges Grecorum ad versus Aeneam cum multo exercitu pugnaveruntque contra eum cede magna, corruitque illic multum populus Troianorum. Fugiit itaque Aeneas et reclusit se in civitate Illium, pugnaveruntque adversus hanc civitatem annis decim. Ipsa enim civitate subacta, fugiit Aeneas tyrannus in Italia locare gentes ad pugnandum. Alii quoque ex prividelicet et Antenor, cum reliquo exercitu Troianorum duodecim milia intrantes in navibus, abscesserunt A. et venerunt usque ripas Tanais fluminis. Ingressi Meotidas paludes navigantes, pervenerunt intra terminos Pannoniarum iuxta et coeperunt aedificare civitatem ob memoriale eorum appellaveruntque eam Sicambriam; habitaveruntque illic annis multis creveruntque in gentem magns enim unus ex senatoribus et – valde manefestum est – civis Arvernus, cum Romanum ambisset imperium, luxoriosae agere volens, a senatoribus proiec
Abbreviated transcription (Latin):
liberantus.
ertur iacobus apłus cum dnm̃
iã mortuũ uidiss& incruce.
de testasse & iurasse numquã se
cõmessurũ parẽ. nisi dnm̃ cer ne¬
r& resurgentẽ. Tertia demũ
die rediens dñs. spoliato tarta¬
rocũ triumpho. ia cobo se osten¬
dens. ait. Sur ge iacobe.
comede. quia iam amortuis re¬
surrexi. Hic est ia cobus iustus.
dimus. non septima sicut multi
putant. Nic est dies resurrec
lucẽ iidit in principio. & hic
primus dnm resurgentem con¬
tẽ plarimeruit de sepuldro.
Acaptiuitate uero hierosolimȩ
& desolatione tẽpli. usq ad
usq tiberii septimo decimo anno.
esurgens autẽ dñs ꝑ quadra¬
ginta dies cũ discipulis deregno
di dsputans. uidentib illis in
nube susceptus. euectusq in
celis ad patris dexterã resedit
gloriosus. Pilatus autẽ gesta
ad tberiũ cesarẽ mittͣit. &
ei tã de uirtutib xpĩ quamde
passione uel resurrectione ei
in sinuat. Quȩ gesta apud nos
hodie retinentur scripta.
Tiberius autẽ hoc adsenatum

Expanded text:
liberantur. Fertur Iacobus apostolus, cum Domino iam mortuum vidisset in cruce, detestasse atque iurasse, numquam se comisurum panem, nisi Dominum cerneret resurgentem. Tertia demum die rediens Dominus, spoliato tartaro cum triumphum, Iacobo se ostendens ait: 'Surge, Iacobi, comedi, quia iam a mortuis resurrexi'. Hic est Iacobus iustus, dimus, non septima sicut multi putant. Hic est dies resurrectlucem vidit in principio, et hic primus Dominum resurgentem contemplari meruit de sepulcro. A captivitate vero Hierosolymae et desolatione templi, usque ad usque Tiberii septimo decimo anno, surgens autem Dominus, per quadraginta dies cum disDei disputans, videntibus illis in nube susceptus, evectusque in coelos, ad Patris dexteram residet gloriosus. Pilatus autem Gesta ad Tiberium Caesarem mittit, et ei tam de virtutibus Christi, quam de passione vel resurrectione ejus insinuat. Quae Gesta apud nos hodie retinentur scripta. Tiberius autem hoc ad senatum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterat. ut eũ interẽptũ audiuit
aduenit. Ablutũq uestimentis
meliorib induit. noctẽ inhrmnis de¬
ductã in naui leuauit. & inbasilica
scĩ uincentii quȩ ẽ. parisius sepeliuit
fredegundȩ regina in ecclesia dere¬
licta. ExpliCIT Ls̃ Sextus

Expanded text:
non poterat, ut eum interemptum audivit, non poterat, ut eum interemptum audivit, advenit; ablutumque vestimentis melioribductam, in nave levavit et in basilica sancti Vincenti, quae est Parisius, sepelivit, Fredegunde regina in ecclesia derelicta. EXPLICIT IN CHRIS
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ plerũq. Ecce pauꝑ remansit
fiscus noster. ecce diuitiȩ nostrae
ad ecclesias sunt trans latȩ. nulli
penitus nisi soli ep̃i regnant
testamenta quȩ in ecuesus onseripo¬
ta erant. plerũq disrupt Irasq
patris sui p̃ceptiones. putans pod
non remaner& qui uoluntatẽ eius
seruar& sepe calcauit. Iam de libi¬
dine atq luxuria. non potest reppe¬
riri incogitatione. qđ non ꝑpetrass&e
in opere. Nouaq semꝑ adledendũ
populũ. ingenia ꝑ qui rebat
Nam si quos hoc tẽpore culpabiles
repperiss&. oculos eis iubebat eriu.
& in p̃ceptionib quas adiudices pro
suis utilitatib dirigebat. hȩc addi¬
bat. Siquis p̃cepta nr̃a contẽpser
oculoꝵ auulsione multetur . Nullũ
umquã puredilexit. anullo dilectus
est. Ideoq cũ sp̃m exalass&. om̃s
eũ reliquer̾ sui. Malulfus autẽ
siluanectensis ep̃s. qui iã tertia die
intentorio residebat & ipsũ uidere

Expanded text:
enim plerumque: Ecce pauper remansit enim plerumque: Ecce pauper remansit fiscus noster, ecce 325 divitiae nostrae ad ecclesias sunt translatae. Nulli penitus, nisi soli episcopi, regnant; testamenta quae in ecclesias conscripta erant, plerumque disrupit, ipsasque patris sui praeceptiones, putans quod non remaneret qui voluntatem ejus servaret, saepe calcavit. Jam de libidine atque luxuria non potest reperiri in cogitatione, quod non perpetrasset in opere, novaque semper ad laedendum populum ingenia perquirebat; nam si quos hoc tempore culpabiles reperisset, oculos eis jubebat erui. Et in praeceptionibus, quas ad judices pro suis utilitatibus dirigebat, haec addebat: « Si quis praecepta nostra contempserit, oculorum avulsione 326 multetur. » Nullum unquam pure dilexit, a nullo dilectus est; ideoque cum spiritum exhalasset, omnes eum reliquerunt sui. Mallulfus autem Silvanectensis episcopus, qui jam tertia die in tentorio residebat, et ipsum videre
Abbreviated transcription (Latin):
magis habebat. Sicut quonđ
nero cũ inter incendia palati
tragidias decantar&. ꝑ sepe ha¬
mines ꝓ facultatib eorũ iniuste
puniebat. Incuius tẽpore. pauci
quodã modo episcopatũ clerici me¬
ruerunt. Erat enĩ gulae deditꝰ.
cuius ds̃ uenter fuit. Nullũq sibi
asserebat esse prudentiorem
Confecitq duos libros quasi seduliũ
meditatus. quorũ uersiculi debiles
nullis pedib subsistere possunt.
Inquib dũ non intellegebat. pro
longis sillabas breues posuit. & ꝓ
breuib longas statuebat. Et alia
opuscula uł hrmnos siue missas.
quȩ nulla ratione suscipi possunt.
Causas pauperũ exosas habebat.
sacer dotes dñi assidue blasphema¬
bat. Nec aliunde magis dũ secretus
ess& exercebat ridicula uel iocos.
quã de ecclesiarũ epĩs. Illũ fere¬
bat leuẽ. aliũ suꝑbũ. illũ abundan¬
tem. istũ luxuriosũ. Illũ asserebat
elatũ. hunc tumidũ. nullũ plus
odio quã ecclesias habens: Aiebat

Expanded text:
magis habebat, sicut quondam magis habebat, sicut quondam Nero, cum inter incendia palatii tragidias decantaret. Persaepe hominis pro facultatibus eorum iniuste punivit. In cuius tempore pauci quodammodo episcopatum clerici meruerunt. Erat enimP gulae deditus, cuius deus venter fuit. Nullumque sibi adserebat esse pruconfecitque duos libros, quasi Sedulium meditatus, quorum versiculi debiles nullis pedibus subsistere possunt, in quibus, dum non intelligebat, pro longis syllabas breves posuit, et pro brevibus longas statuebat; et alia opuscula, vel hymnos, sive missas, quae nulla ratione suscipi possunt. Causas pauperum exosas habebat, sacerdotes Domini assidue blasphemabat; nec aliunde magis dum secretus esset, exercebat ridicula vel jocos, quam de ecclesiarum episcopis. Illum ferebat levem, alium superbum; illum abundantem, istum luxuriosum; illum asserebat elatum, hunc tumidum: nullum plus odio habens quam ecclesias. Aiebat
Abbreviated transcription (Latin):
diebantur relinquentes . Impletũ
est. qđ dictũ est ꝑ iohel prophetã
Residuum locustę comedit eruca.
& residuũ erucȩ comedit bruchus
& residuũ bruchi comedit rubigo
Ita & hoc actũ est tẽpore. ut residũ
duũ siccitatis auferr& hostilitas.
is Itaque cum hac p̃da xu¬
ꝑgentib. chilpericus nero nr̃i
tẽporis & herodes. aduillã calensin
quȩ distat ab urbe parisiaca quasi
centũ stadiis accedit. ibiq uenatio¬
nes exerc&. Quadã uero die regs¬
sus de uenatione. iã sub obscura nocs
dũ equo susciperet᷑. & una manu
suꝑ scapulã pueri retiner&. adue¬
niens quidã eũ cultro ꝑcutit sub
ascellã. iteratoq ictu uentrẽ eius
ꝑforat. Statimq ꝓfluente copil
sanguinis tã ꝑos quã ꝑ aditũ uulne¬
ris. iniquũ fodit spm. Quantam
uero malitiã gesserit : superior
lectio doc&. Nã regiones pluri¬
mas sepius deuastauit atq succen¬
dit . de quib nihildolorised lȩcitũ

Expanded text:
diebantur relinquentes; impletumque diebantur relinquentes; impletumque est quod dictum est per Iohel propheta: Residuum locustae comedit eruga, et residuum erucae comedit brucus, et residuum bruci comedit rubigo. Ita et hoc actum est tempore, ut residuumduum siccitatis auferret hostilitas. His itaque cum haec praeda pergentibus, Chilpericus, Nero nostri temporis et Herodis, ad villam Calensim, quae distat ab urbe Parisiaca quasi centum stadiis, accedit ibique venationes exercit. Quadam vero die regressus de venatione iam sub obscura nocte, dum de equo susceperitur et unam manu super scapulam pueri reteniret, adveniens quidam eum cultro percutit sub ascellam iteratoque ictu ventrem eius perforat; statimque profluente cupia sanguinis tam per os quam per aditum vulneris, iniquum fudit spiritum. Quam vero malitiam gesserit, superior lectio docet. Nam regiones plurimas sepius devastavit atque succendit; de quibus nihil doloris, sed letitia
Abbreviated transcription (Latin):
Sed& ꝑ totũ is eũ labi quis potu¬
iss&e effug at. ferens secũ quae
arripert potuisso : Apparatusq
magius expensȩ de diuersis ciuita¬
tibus in itinere congregatus est
Inquo nihil de fisco suo rex dare pre¬
cepit. nisi omia de pauperũ coniet¬
turis. Sed qm̃ suspitio erat regi.
ne frater aut nepos aliquas in sidias
puellae inuia pararent. uallatã ab
exercitu ꝑgere iussit. Erant
autẽ cũ ea uiri magnifici. bobo dux
filius mũmoleni cũ uxore quasi para¬
nimphus. domigisilus & ansouualdus.
Maior domus autẽ uuaddo. qui olim
sanctonicũ rexerat comitatum.
Reliquũ uero uulgus suꝑ quattuor
milia erat. ceteriautẽ duces & came¬
rarii qui cũ ea ꝓperauerant. de pic̃¬
tauo egressi sunt. Isti uero iter
conficientes. ꝑgebant ut poterant
Per quã uiã tanta spolia tantȩq p̃de
Nã hospieiola pauperũ spoliabant
uineas deuastabant. ita ut incisis
potuissent. nihilq ꝑ uiã qua gra¬

Expanded text:
Sed et per totum iter cum labi quis potuSed et per totum iter cum labi quis potuisset, effugiebat, ferens secum quae arripere potuisset. Apparatus quoque magnus expense de diversis civitatibus in itenere congregatus est; in quo nihil de fisco suo rex dare praecepit, nisi omnia de pauperum coniectures. Sed quoniam suspicio erat regi, ne frater aut nepus aliquas insidias puellae in via pararent, vallatam ab exercitu pergere iussit. Erant autem cum ea viri magnifici Bobo dux, filius Mummolini, cum uxore, quasi paranymphus, Domigysilus et Ansovaldus, maior domus autem Waddo, qui olim Sanctonicum rexerat comitatum; reliquum vero vulgus super quattuor milia erat. Ceteri autem duces et camararii, qui cum ea properaverant, de Pectavo regressi sunt; isti vero iter conficientes, pergebant ut poterant. Per quam via tanta spolia tantaequae praedae Nam hospiciola pauperum spoliabant, vineas devastabant, ita ut incisis potuissent, nihil per viam quam gra
Abbreviated transcription (Latin):
mihi concessis tã defructib quã
tributis plurima p̃ paraui. Sed
& uos plerũq me munerib: ur̃is
ditastis. de quib: sunt isti quȩ nunc
corã uidetis. Nã hic de thesauris
puplicis. nihil udetis. & sic animꝰ
regis delusus ẽ. Nã tanta fuit
multitudo rerũ. ut aurũ argen¬
tumq uł reliqua ornant̃ta. quin¬
quaginta plaustra leuarent
Franci uero multa munera optuler.
alii aurũ. alii argentũ. nonnulli
equites pleriq uestim̃ta & unus¬
quisq ut potuit donatiuũ deda
Iam uero uale faciens puella post
lacrimas & oscula cũ deporta
egrederetur uno carrucȩ effrac¬
to axe. onĩs mala hora dixerune
Quoda quib dã ꝓ auspicio susceptũ
est. Deniq hȩc parisius ꝓgressa
octauo ab urbe miliario tentorigu
figi pcepit. Surgentes erũ quinqud̃¬
gnita iiri de nocte. app̃hensiscent
equitib optimis totidẽs fusau¬
rers ac duob catinis maguis aid
cbadebtũ regẽ siga dilapsi abier̃

Expanded text:
mihi concessis tam de fructibus quam mihi concessis tam de fructibus quam tributis plurima reparavi. Sed et vos plerumque me muneribus vestris ditastis, de quibus sunt ista quae nunc coram videtis; nam hic de thesauris publicis nihil habetur'. Et sic animus regis dilusus est. Nam tanta fuit multitudo rerum, ut aurum argentumque vel reliqua ornamenta quinquaginta plaustra levarent. Franci vero multa munera obtulerunt, alii aurum, alii argentum, nonnulli equites, plerique vestimenta, et unusquisque ut potuit donativum dedit. Iam vero vale faciens puella post lacrimas et oscola, cum de porta egrederetur, uno carrucae effracto axe, omnes 'Mala hora' dixerunt; quod a quibusdam pro auspicio susceptum est. Denique haec de Parisius progressa, octavo ab urbe miliario tenturia figi praecepit. Surgentes enim quinquaginta viri de nocte, adpraehensis centum equitibus optimis totidemque frenis aureis ac duobus catenis magnis, ad Childeberthum regem fuga dilapsi abierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatib quas de regno patrissui
tenebat auferr&. aut de thesau¬
ris eius in aliquo filiã munerar&.
ac ñ mancipia. non equites. ñ iuga
boum. neq aliquid huiuscemodi
auder& attingere. De quib le¬
gatis. unũ fer̃ clam intesẽptum.
sed nescitur aquo. Suspicio tam̃.
uertebatur ad regẽ. Promittens
uero chilpericus rex fuhl dehis
contingere. Conuocatis meliorib
francis reliquisq fidelib: nuptias
celebrauit filiȩ suȩ. Traditamq
legatis gothorũ. magnos ei thesau¬
ros dedit. Sed & mat̾ eiꝰ in mensũ
pondus auri argentiq siue uesti¬
mentorũ ꝓtulit. ita ut uidens
hȩc rex. nihil sibi remansisse putar&.
Quẽ uidens regina cõmotũ. conuersa
ad francos itaait Neputetis o
uiri quicquã hic dethesairis anterioꝵ
regũ haberi. omĩa enĩquȩ ernitis
de mea ꝓprietate oblata sunt. qua
mihigloriosissimꝰ rex multa largitꝰ
est. Et ego nonnulla depro prio
congregaui labore. & dedo mibus

Expanded text:
civitatibus, quas de regno patris sui civitatibus, quas de regno patris sui tenebat, auferret aut de thesauris eius in aliquo filiam muneraret ac non mancipia, non equites, non iuga bovum neque aliquid huiuscemodi de his auderet adtingere . De quibus legatis unum ferunt clam interemptum, sed nescitur a quo; suspicio tamen vertebatur ad regem. Promittens vero Chilpericus rex nihil de his contingere, convocatis melioribus Francis reliquisque fidelibus, nuptias celebravit filiae suae. Traditamque legatis Gothorum, magnus ei thesaurus dedit. Sed et mater eius inmensum pondus auri argentique sive vestimentorum protulit, ita ut videns haec rex nihil sibi remansisse potaret. Quem cernens regina commotum, conversa ad Francus, ita ait: 'Ne potitis, viri, quicquam hic de thesauris anteriorum regum habere; omnia enim quae cernetis de mea proprietate oblata sunt, quia mihi gloriosissimus rex multa largitus est, et ego nonnulla de proprio congregavi labore et de domibus
Abbreviated transcription (Latin):
NTERĨ aduenientib: halendis
septẽ bribus. gothorũ magna le¬
gatio ad regẽ chilpericũ accedi
Ipse uero iã ingressus parius fa¬
milias multas de domib: fiscalib
auferri p̃cepit. & in plaustris
componi. multos quoq flentes
& nolentes abire in custodiam
retrudi iussit. ut eos faciliuscũ
filia transmittere poss& : Nam
ferunt multos sibi obhanc amar¬
tudinẽ uitã laqueo extorsisse:
dũ de pauperib: ꝓpriis auferri
metuebant. Separatur enĩ
filius apatre. mater a filia. &
cũ graui gemitu ac maledictio¬
Inibus
discedebant. Tantusq planctus in
urbe parisiaca erat. ut planctu
compararetur aegyptio. Multi
uero meliores natu qui ui cõpelle¬
bantur abire. testam̃ta condide¬
runt. resq suas ecclesus deputan¬
tes. atq petentes ut cũ in hispaniis
puella introiss&. statĩ testamenta
illa tã quã suã essent sepulti rese¬
rarent᷑ . Interea legati regis
childebti parisius aduener̃. contes¬
tantes chilperico rege ut nihil de

Expanded text:
nterim advenientibus Kalendis Septembribus, Gothorum magna legatio ad regem Chilpericum accedit. Ipse vero iam regressus Parisius, familias multas de domibus fiscalibus auferre praecepit et in plaustris conponi; multus quoque flentes et nolentes abire in custodia retrudi iussit, ut eos facilius cum filia transmittere possit. Nam ferunt, multos sibi ob hanc amaritudinem vitam laqueo extorsisse, dum de parentibus propriis auferre metuebant. Separabatur autem filius a patre, mater a filia, et cum gravi gemitu ac maledictionibus discedebant; tantusque planctus in urbe Parisiaca erat, ut plancto conpararetui Aegyptio. Multi vero meliores natu, qui vi conpellebantur abire, testamenta condiderunt, resque suas eclesiis depotantes atque petentes, ut, cum in Hispaniis puella introisset, statim testamenta illa, tamquam si iam essent sepulti, reserarentur. Interea legati regis Childeberthi Parisius advenerunt, contestantes Chilperico rege, ut nihil de
Abbreviated transcription (Latin):
totã ciuitate & foras gundrb̾ga
regale ordine ꝑloca scoꝵ adorati¬
onr̃ ad gredit᷑ deuillas & opib
fici qđ habuerat chrothachari¬
us eirestaurare p̃cepit. Qđ usq
diẽ obitꝰ sui & grirdũ dignitatis
&opib plurib ditata regio cul¬
tu p̾felicit̃ tenuit. ubedo uͦ
agundeberga regina. fortiter
remunerat᷑. Chrothacharius
cũ exercitu genaua matima al¬
binga nouaricot tis aoma ubiter¬
gio & lune ciuitates litorema¬
ris cdeimperio auferens uasta
rũpit incendio coneremans po¬
pulo diripit spolia & captiuita¬
tũ distruens uncos has ciuitates

Expanded text:
totam civitatem et foris Gundoberga totam civitatem et foris Gundoberga regili ordine per loca sonem aggreditur. De villis et opibus fisci quod habuerat, Chrotharius ei restaurari praecepit, quod usque diem obitus sui, et gradum dignitatis, et opibus pluribus ditata, regio cultu post feliciter tenuit. Aubedo vero a Gundeberga regina fortiter remuneratur. 645 Chrotharius cum exercitu Genavam maritimam, Albinganum, Varicottim, Saonam, Ubitergium, et Lunam civitates littoris maris de imperio auferens vastat, rumpit, incendio concremans, populum diripit, spoliat et captivitantum destruens, vicos h
Abbreviated transcription (Latin):
truclit eãq ad priuato habrto
uiuere fecit quinq annis subra
retrusione finit᷑. Chrotharius
ꝑ concubinas bacchabat᷑ assiduȩ
in hac tribulatione benedicebat
dm̃ omnipotentẽ ieiuniis & ora¬
tionib assiduȩ ꝑuagabat.LxUIIII.
uatiedo dõ conplacuit aube¬
do legatarius direct̃ achlodo¬
uro rege causa legati¬
onis usq chrothachariũ regem
langobardorũ papia cuno men¬
toticino ciuitatẽ italiȩ ꝑuenis¬
s&. Cernens regina quã sȩpius
ilagationẽ ueniens uiderat &¬
ab ipsa benigne seꝑ susceptꝰ fuerat
fuisse r&rusã quasi iniunctũ
habens exinde int̃ c&era chrotha¬
chario rege suggessit qđ illa pa¬
rentẽ francoꝵ quã regina habu¬
erat ꝑquẽ &iã regnũ ad sũpse¬
rat ñ debius set humiliare . mul¬
tũ ex inde reges francoꝵ &
franci essent ingrati. Quam
chroducharius deprȩsente reue¬
rentia francoꝵ habens iub& igre¬
di foras & p̾ quinq cirut annos ꝑ

Expanded text:
retrudit eamque ad privato habeto retrudit eamque ad privato habeto vivere fecit. Quinque annus sub ea retrusione tenetur. Chrotharius per concubinas baccatur adsiduae. tione benedicebat Deum omnipotentem, jejuniis et orationibus assidue pervacabat. LXXI. Quando Deo complacuit, Aubedo legatarius directus a Chlodoveo rege, causa legationis usque Chrotharium regem Langobardorum Papiam, cognomento Ticino, civitatem Italiae pervenisset, cernens reginam, quam saepius in legatione veniens viderat, et ab ipsa benigne semper susceptus fuerat, fuisse retrusam quasi injunctum habens, exinde inter caetera Chrothario regi suggessit, quod illam parentem Francorum, quam reginam habuerat, per quem etiam regnum adsumserat, non dibuissit umiliare; multum exinde regis Francorum et Franci essint ingrati. Quam Chrotharius de presenti, reverenciam Francorum habens, iubit egredi foris; et post quinque circeter annis per
Abbreviated transcription (Latin):
nuo charo alđ rexmorit᷑.
nis lango bardi eidẽ fidẽ cum
sacram̃tis firmauerant chrotha¬
riũ quidã unã exlucib de t̾ri¬
turio brissia ad se uenire p̾cepit.
cũ conpellens ut uxorẽ quã habe¬
bat relinquerit & eã matrimonio
acciperit ꝑ ipsã omĩs langobar¬
di eũ sublimabant in regno
Qđ chrothacharius libent̃ consen¬
tiens sacram̃tis ꝑ loco sc̃oꝵ fir¬
mans neũ quã gundeberga p̾po¬
neret nec dehonorẽ gradus ali¬
quid minuar& ipsaq unico amo¬
re diligens in omĩb honorẽ p̃s¬
tar& condigna. Gundeberga
ad trahente om̃s lango bareloꝵ pri¬
matib chrothariũ sublimant in
regno chrotharius cũ regnarecȩ¬
piss& multos nobiliũ lango bardo¬
rũ qđ sibi fenserat contumaces
int̃ fecit. Chrotharius fostissimã
chisciplinã & timorẽ in omnẽ reg¬
nũ langobardoꝵ pacẽ sectans feẽ.
Chrotharius oblit̾ saeram̃ta quã
gundebergae deherat eaq inuno
cubiculi ticinũ in aula palacure

Expanded text:
nuo Charoaldus rex moritur. nes Langobardi eidem fidem cum sacramentis firmaverant, Chrotharium quemdam, unum ex ducibus de territorio, Brixiae ad se venire praecipit, eum compellens ut uxorem quam habebat relinqueret, et eam matrimonio acciperet: per ipsam omnes Langobardi eum sublimabant in regno. Quod Chrotharius libenter consentiens, sacramentis per loca sanctorum firmans ne unquam Gundebergam postponeret, nec de honore gradus aliquid minueret, ipsamque unico 644 amore diligens in omnibus honorem praestaret condigne, Gundeberga attrahente, omnes Langobardorum primates Chrotharium sublimant in regno. Chrotharius cum regnare coepisset, multos nobilium Langobardorum, quos sibi senserat contumaces, interfecit. Chdisciplinam et timorem in omnem regnum Langobardorum pacem sectans fecit. Chrotharius oblitus sacramenta, qua Gundeberge dederat, eamque in unum cubicoli Ticinum in aula palaciae
Abbreviated transcription (Latin):
chunoꝵ regnũ in hispania
surrex̃ uehem̃s intentio roqđ
deregnũ cestarent eui debe¬
ret̃ ad suc eedendũ. Unusex
abaris &alius expulgaris col¬
lec ta multitudine ut̃q. inin¬
uce inpugna ent. Tancdẽ abq
burgaros superat. Burgaris
peratis nouẽ milia uiroꝵ cũ ux¬
oris & liberis depannonias rap¬
si ad lagobertũ exp&ent paa¬
tes ut eos in t̾ra francorũ mano¬
dũ reciper& dagobt̾ iub& eos
hiemandũ baiouarios reciperis
dũ molo ꝑtractabat cũ francis
quid ex inede fierit. Cũq disꝑsi
ꝑdomos baio ariorũ ad hirman¬
dũ fuissent consiliũ franxoꝵ
dagobt̾ baioarus iub& utbul¬

Expanded text:
regno in Pannonia surrexit vehemens intentio, eo quod de regno certarent, cui deberetur ad succedendum, unus ex Abaris et alius ex Bulgaris; collecta multitudine uterque in invicem pugnarunt. Tandem Abari Bulgaros superant. Bulgaris superatis, novem millia virorum cum uxoribus et liberis de Pannonia expulsi, ad Dagobertum expetunt, petentes ut eos in terra Francorum ad manendum reciperet. Dagobertus jubet eos ad hiemandum Bajoarios recipere, dummodo pertractaret cum Francis quid exinde fieret. Cumque dispersi per domos Bajoariorum ad biemandum fuissent, consilio Francorum Dagobertus Ba
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliando sisenando ad gre
dere omĩs gothoꝵ exepcitus
selitione sisenando subegit.
Habundantius & ur rand cũ exer¬
citu tholosano tanto. usq cesar¬
augustã ciuitatẽ cũ si senando
accesser̃. ibiq. om̃s gothi dereg¬
no baspaniae si senando subli¬
mant in regnũ. Habundantius
& ueneranet cũ exercitu tholo¬
sano munerib honorati reuer¬
ter̃ ad ꝓprias sedes. Dagobert
legat ionẽ ad sisenandũ rrgẽ amilga¬
ro duct & u merando dirigit ut
missoriũ illut auẽ ꝓmiserat ridẽ
diriger&. Cũq ssisenandũ rag
misorius ille lrgatariis fuisso
discurrentes legatos duce ta
milia soliclorũ missurii huii p̃en
da gobt̾ asisenando accipiens
ipsũq. pensauit.

Expanded text:
auxiliando Sauxiliando Sdere, omnis Gotorum exercitus se dicione Sisenando subaegit. Abundancius et Venerandus cum exercito Tolosano tanto usque Cesaragustam civitatem cum Sisaccesserunt, ibique omnes Gotthi de regno Spaniae Sisenandum sublimant in regnum. Abundantius et Venerandus cum exercitu Tholosano muneribus honorati revertuntur ad proprias sedes. Dagobertus legationem ad Sisenandum regem, Amalgarium ducem et Venerandum dirigit, ut missorium illum quem promiserat eidem dirigeret: cumque a Sisenando rege missorius ille legatariis fuissetdiscurrentibus legatis ducenta millia solidorum missorii hujus pretii Dagobertus a Sisenando accipiens, ipsumque pensavit.