comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionem. quia dixit ex deo est.
Plus dicturus est. Intente audi¬
amus. Modo dixit dilectio ex deo¬
est. et omnis qui diligit ex cło na¬
tus est et cognoscit deum qui non
diligit non cognouit deum. Qua¬
reᷤ. Quia deus dilectio est. Qͥc am¬
plius dici potuit frẽs ͤ Si nichil
de laude dilectionis diceret᷑ ꝑ om¬
nes istas paginas huiꝰ epłe. si nichil
omnino per ceteras paginas scrip¬
turarum. et hoc solum unum au¬
diremus de uoce spiritus dei. qͥa
facere contra dilectionem. facere
contra deum est. Nemo dicat in ho¬
minem pecco. quaudo non ililigo
fratrem meum intendite. et facile
est peccatum in hominem. in de¬
um solum non peccem. Quomodo
non peccas in deum. quando indi¬
lectionem peccas ͤ Deus dilectio ẽ.
Numqͥd nos dicimus ͤ Si nos ili¬
ceremus deus dilectio est: forte scan¬
daliraret᷑ aliqͥs ex uob̃ et diceret.
Quul dixitͤ Quio uoluit dicere
qͥa dilectio estSedit dilectionem

Expanded text:
dilectionem, quia dixit ex Deo est: dilectionem, quia dixit ex Deo est: plus dicturus est, intente audiamus. Modo dixit, Dilectio ex Deoest: et omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognovit Deum. Qui non diligit, non novit Deum. Quare? Quia Deus dilectio est. Quid amplius dici potuit, fratres? Si nihil de laude dilectionis diceretur per omnes istas paginas hujus Epistolae, si nihil omnino per caeteras paginas Scripturarum, et hoc solum unum audiremus de voce Spiritus Dei, Quiafacere contra dilectionem, facere contra Deum est. Nemo dicat: In hominem pecco, quando non diligo fratrem meum intendite; et facile est peccatum in hominem, in Deum solum non peccem. Quomodo non peccas in Deum, quando in dilectionem peccas? Deus dilectio est. Numquid nos dicimus? Si nos diceremus, Deus dilectio est; forte scandalizaretur aliquis ex vobis, et diceret. Quid dixit? quid voluit dicere, quia Deus dilectio est? Dedit dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
Uulete si ꝓpter aliud qũa ꝓpt̾ cari¬
tatem. nos ex deo sumus. Qui no
uit deum. audit nos. Qui non ẽ
ex deo. non nos audit. Ex hoc cog¬
noscunus spiritum ueritatis et
spiritum erroris. quia qui audit
nos sp̃m habet ueritatis. qui nos¬
non audit. spiritum habet erro¬
ris. Uuleamus quud monet. ⁊ au¬
diamus eum potius in spirituue¬
ritatis monentem. non antixp̃os.
non amatores mundi non mun¬
dum. si ex deo nati sumus dilec¬
tissun. Sequit᷑ suprauidete. Qͥa ͤ.
Nos ex deo nati sumꝰ. qui nouit de¬
um audit nos: qui non est ex clo
non nos audit. Ex hoc cognosci¬
tur spiritꝰ ueritatis et erroris. Lã
gͦ uitentos noᷤ fecit. quia qui nouit
deum ipse audit. qui autem non
nouit non audit. et hec discretio
est spiritus ueritatis et erroris..
Uuleamus qͥd moniturus est in
quo illum audire debeamꝰ. Uilec¬
tissim diliganus inuicẽ. Quare ͤ
Quia homo monet. quia dilectio
ex cleo est. Nultum commendauit

Expanded text:
videte si propter aliud quam propter charividete si propter aliud quam propter charitatem. Nos evit Deum, audit nos: qui non est ex Deo, non nos audit. In hoc cognoscimus spiritum veritatis, et spiritum ernos, spiritum habet veritatis: qui non audit nos, spiritum habet erroris. Videamus quid monet, et audiamus eum potius in spiritu veritatis monentem; non antichristos, non amatores mundi, non mundum: si ex Deo nati sumus, Dilectissimi, sequitur supra, videte quid: Nos ex Deo sumus. Qui novit Deum, audit nos: qui non est ex Deo, non nos audit. Ex hoc cognoscitur spiritus veritatis et erroris. Jam ergo intentos nos fecit: quia qui novit Deum, ipse audit; qui autem non novit, non audit: et haec discretio est spiritus veritatis et erroris. Videamus quid moniturus est, in quo illum audire debeamus. Dilectissimi, diligamus invicem. Quare? quia homo monet? Quia dilectio ex Deo est. Multum commendavit
Abbreviated transcription (Latin):
ratis. Aut si non ueritas loquitur.
contra dic. Si xp̃ianus es et credis
xp̃o. ip̃e dixit. Ego sum ueritaꝵ.
Sententia ista uera est: firma ẽ. Lã
audi homines de mundo loquen¬
tes. Et non te undicaturus es. dic¬
turus est ille quia fecit tibiͤ Quis¬
die dictuitur ista. De mundo lo¬
quunt᷑ quia ista dicunt. ⁊ mun¬
dus eos audit. Nec dicunt ista nͥ
qui diligunt mundum. neq au¬
diuntur ista nisi ab eis qui lilig̃t
mundum. Et qui diligit muncdũ
et negligit caritatem. audistis qͥa
negat ihesum xp̃m in carne uenis¬
se. Aut si fecit illud in carne ipse
dñs si cum expalmaret᷑ uoluit se
uindicare. si cum in cruce pende¬
ret nonne dixit pater ignosce il¬
lis quia nescuint quid facrũt  Si
autem dixit qui potestatem habe¬
bat. tu quid minaris. tu quid in¬
flaris. in potestate aliena constitu¬
tusͤIlle quia uoluit mortuus ẽ
et non minabat᷑. tu nescis quan-¬
do morieris et minaris:. Nosx
ex deo sumus. Uideamus quare.

Expanded text:
tatis: aut si non veritas loquitur, tatis: aut si non veritas loquitur, contradic. Si christianus es, et credis Christo, ipse dixit, Ego sum veritas . Sententia ista vera est, firma est. Jam audi homines de mundo loquentes. Et non te vindicaturus es, et dicturus est ille quia fecit tibi? Imo sdie dicuntur ista. De mundo loquuntur qui ista dicunt; et mundus eos audit. Nec dicunt ista nisi qui diligunt mundum; neque audiuntur ista nisi ab his qui diligunt mundum. Et qui diligit mundum, et negligit charitatem, audistis quia negat Jesum in carne venisse. Aut si fecit illud in carne ipse Dominus? Si cum expalmaretur, voluit se vindicari? Si cum in cruce penderet, non dixit, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Si autem non minabatur qui potestatem habebat; tu quid minaris, quid sufflas in potestate aliena constitutus? Ille quia voluit mortuus est, et non minabatur; tu nescis quando morieris, et minaris? 4. Nos ex Deo sumus. Videamus quare:
Abbreviated transcription (Latin):
erigit caput. erigit ceruicem. lau¬
dari se uult. Uoli te extollere. Ui¬
de qͥs in te uincit: Quare uicistiꝰ
Quia maior est qui est in uob̾.qũ
qui in hoc mundo. Esto humilis.
porta dñm tuum. esto tumentun
sessoris tui. Bonum est tibi. ut i¬
se regat et ipse ducat. Nam si ipsu
sessorem non habueris. ceruicem
erigere potes. calces potes mittere
s ue tibi sine rectore. quia libertas
ista in bestias te mittit comedendĩs
Hii de mundo sunt: quia antir̃p̃¬
sunt. Lam audistis qui suit: et si
non estis cognoscitis eos. Quisqͥs
autem hoc est: non cognoscit. Hii
de mundo sunt: tdeo de mundo lꝰ¬
cuntur. et mundus eos audit. Q
sunt qui de mundo loquunt᷑. At¬
tendite. Qui contra caritatem.A
ce audistis dñm idicentem. Si all¬
miseritis peccata hominib. admit¬
tet uob̾ et pater uester celestis ps¬
cata uestra. Si autem non climise¬
rins. nec pater uester dimittet uo¬
his peccata ur̃a. Sententia est ueri¬

Expanded text:
erigit caput, erigit cervicem, lauerigit caput, erigit cervicem, laudari se vult. Noli te extollere, vide quis in te vicit. Quare vicisti? Quia major est qui est in vobis, quam qui in hoc mundo. Esto humilis, porta Dominum tuum; esto jumentum sessoris tui. Bonum tibi est ut ipse regat, et ipse ducat. Nam si ipsum sessorem non habueris, cervicem erigere potes, calces potes mittere: sed vae tibi sine rectore; quia libertas ista in bestias te mittit comedendum. 3. Hi de mundo sunt. Qui? Antichristi. Jam audistis qui sint. Et si non estis, cognoscitis eos: quisquis autem hoc est, non cognoscit. Hi de mundo sunt: ideo de mundo loquuntur, et mundus eos audit. Qui sunt qui de mundo loquuntur? Attendite qui contra charitatem. Ecce audistis Dominum dicentem, Si dimiseritis peccata hominibus, dimittet vobis et Pater vester coelestis peccata vestra: si autem non dimiseritis, nec Pater vester dimittet vobis peccata vestra . Sententia est veri
Abbreviated transcription (Latin):
sum xp̃m in carne uenisse. qͥ uio¬
lant caritatem. Lhesus enum non
opus erat ut ueniret. nisi ꝓpter ca¬
ritatem. Caritas enim nobis illa
commnenlatur. quam et ipse in e¬
wangelio commendat. Maiorem
hac dilectionem nemo habet. qũa
ut animam suam ponat pro ami¬
cis suis. Quomͦ poterat filius det
animam suam ponere pro nob̾. ni¬
si in carne indueret᷑ ubi mort pos¬
setᷤ Quisquis ergo uolat carita¬
tem. qđlibet dicat lingua. uita ip¬
sius negat xp̃m in carne uenisse.
Et iste est antixp̃c ubicumq fuerit
quocumq intrauerit. S quid di¬
cit illis qui ciues sunt illius pa¬
trie cui suspiramus ͤ Uicistis eũ.
Et unde uiceruntͤ Quia maior ẽ
qui est in uob̾. quam qui in hos
mundo. S ne uictoriam uiribis¬
siuis tribuerent. et arrogantia si¬
perbie uincerentur. que ncuns
enim diabolus superbum fecer
uincit. uolens eos seruare huim¬
litatem. quul ait ᷤ Uicistis eũ. li
omnis homo qui aulit uicistis

Expanded text:
sum Christum in carne venisse, qui viosum Christum in carne venisse, qui violant charitatem. Jesus enim non opus erat ut veniret, nisi propter charitatem. Charitas enim nobis illa commendatur, quam et ipse in Evangelio commendat: Majorem hac dilectionem nemo potest habere, quam ut animam suam ponat pro amicis suis . Quomodo poterat Filius Dei animam suam ponere pro nobis, nisi carne inducretur, ubi mori posset? Quisquis ergo violat charitatem, quodlibet dicat lingua, vita ipsius negat Christum in carne venisse; et iste est antichristus, ubicumque fuerit, quocumque intraverit. Sed quid dicit eis qui cives sunt illius patriae cui suspiramus? Vicistis eum. Equi est in vobis, quam qui in hoc mundo. Ne victoriam suis viribus tribuerent, et arrogantia superbiae vincerentur quemcumque enim diabolus superbum fecerit, vincit, volens eos servare humilitatem, quid ait? Vicistis eum. Jam omnis homo qui audit, Vicistis,
Abbreviated transcription (Latin):
doquidem pactum fecimus cum
dño nr̃o in oratione. ut si uolumꝰ
ut dimittat peccata nr̃a. dimitta¬
mus et nos peccata. que in nos fu¬
eruit commissa. Non autem di¬
mittit. nisi caritas. Tolle caritatẽ
de corde. odium tenet. ignoscere
non nouit. Sit ibi caritas. secura
ignoscit. que non angustatur. E¬
pistola autem ista tota quam sus¬
cepimus tractandum uobiscum.
uidete si aluud aliquudl commen-¬
dat. quam ipsam unam caritatẽ.
Nec timendum est: ne sepe dicen¬
do in odium ueniat. Quid enim¬
amatur si caritas in oilium ueni¬
at; Quia. caritate fit: ut cetera be¬
ne amentur. Ipsa quomodo aman¬
da est ᷤᷤ Res ergo que numqͣ de cor
de debet discedere. nec ab ore dis¬
cedat. Lam uos inquit ex deo fili
oli estis. et uicistis eum. Qũe ni¬
si antixp̃m  Superius enim dix¬
erat omnis qui soluit ihesum et
negat eum in carne uenisse. non ẽ
ex deo. Exposuimus autem si me¬
ministis. quia omnes negant ihe¬

Expanded text:
doquidem pactum fecimus cum doquidem pactum fecimus cum Deo nostro in oratione, ut si volumus ut dimittat nobis peccata nostra, dimittamus et nos peccata quae in nos fuerint commissa . Non autem dimittit nisi charitas. Tolle charitatem de corde; odium tenet, ignoscere non novit. Sit ibi charitas, secura ignoscit, quae non angustatur. Epistola autem ista tota, quam suscepimus tractandam vobis, videte si aliud aliquid commendat quam ipsam unam charitatem. Nec timendum est ne saepe dicendo in odium veniat. Quid enimamatur, si charitas in odium veniat? Qua charitate fit ut caetera bene amentur, ipsa quomodo amanda est? Res ergo quae nunquam debet de corde discedere, nec ab ore discedat. 2. Jam vos, inquit, ex Deo estis filioli, et vicistis eum: quem, nisi Antichristum? Superius enim dixerat, Omnis qui solvit Jesum Christum et negat eum in carne venisse, non est ex Deo . Exposuimus autem, si meministis, quia omnes negant Je
Abbreviated transcription (Latin):
undus iste om̃ib
fidelib querenti¬
bus patriam. sic
est quomodo fuit
heremus populo
isrłi. Errabant qͥ¬
dem adhuc et patriam querebant.
s duce deo errare non poterant. Uia
illis fuit uisio dei. Nam ubi ꝑ qua¬
draginta annos circiuerunt. pau-¬
cissimis mansionib conficitur it̃
ipsum et notum est om̃ib. Tarcla-¬
bantur quia exercebantur non qͥa
deserebantur. Quod ergo nobis ꝓ-¬
muttit ds ineffabilis dulcedo est
et bonum sicut scriptura dicit
et sepe commemorantib nob̾ au¬
distis qđ octilus non uidit nec au¬
ris audunt. nec in cor hominis
ascendit. Laborib autem tempo¬
ralib exercemur. temptationib
uite presentis erudimur. S si
non uultis in ista heremo siti mo¬
ri. bibite caritatem. Eons est qũe
uoluit dñs hic ponere ne defici-¬
amus in uia. et habunilantius
eum bibemus. cum al patriã ue¬
nerimus. Nodo ewangeliũ lec-¬
tum est: ut de ipsis uerbis quib
lectio terminata est dicam quid
aluud nisi de caritate audistis qͣn¬

Expanded text:
undus iste omnibus fidelibus quaerentibus patriam sic est, quomodo fuit eremus populo Israel. Errabant quidem adhuc, et patriam quaerebant: sed duce Deo errare non poterant. Via illis fuit jussio Dei. Nam ubi per quadraginta annos circumierunt, paucissimis mansionibus conficitur iter ipsum, et notum est omnibus. Tardabantur, quia exercebantur, non quia deserebantur. Quod ergo nobis promittit Deus, ineffabilis dulcedo est, et bonum, sicut Scriptura dicit, et saepe nobis commemorantibus audistis, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Laboribus autem temporalibus exercemur, et tentationibus vitae praesentis erudimur. Sed si non vultis in ista eremo siti mori, bibite charitatem. Fons est quem voluit Dominus hic ponere, ne deficiamus in via: et abundantius eum bibemus, cum ad patriam venerimus. Modo Evangelium lectum est; ut de ipsis verbis, quibus lectio terminata est dicam, quid aliud nisi de charitate audistis? Quan
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dicit alhue
multa habeo uob
dicere s non pores¬
tis portare moili
exortam dlifficilem questionẽ me
recolo distulisse ut ile spatio trac¬
taretur. quia illum modus com¬
petens compellebat finire sermi¬
nem. Nunc ergo qm̃ tempus est
promissa redilendi. pertratetus
ut dñs ipse donauerit qui corill
nr̃o ut proponeretur ingessit hil
est autem questio utrum spiritu¬
ales homines habeant aliquiss in
aoctrina qł carnalib taceant et
siritualib dicant. quia si dixe¬
rinus non habent: respondebit᷑

Expanded text:
bi dicit, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonem. Nunc ergo quoniam tempus est promissa reddendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, No
Abbreviated transcription (Latin):
dus. qui colosensib et thessaloni¬
censib defuit. et supplendus fiu
Quando enim suppletur qł det¬
it. non improbatur qł fuit. Nan
et in ipsis que sumimus alimeu¬
tis. usq acdeo non est lacti contra¬
rius soludus cibus. ut ipse lacto¬
cat quo posset esse aptus infani¬
bus. ad quos per matris uelnt̃¬
cis peruenit carnem sicut fecit
etiam mater ipsa saprentia. Qs
cum sit in excelsis angelorum so¬
sidus cibus dignata est quodam¬
modo lactescere pariuilis. cũ uer¬
hum caro factum est et habitauit
in nobis. S ipse homo xp̃c qui ue¬
ra carne uera cruce. uera morte.

Expanded text:
dus, qui Colossensibus et Thessalonidus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus defuit, et supplendus, fuit. Quando enim suppletur quod defuit, non improbatur quod fuit. Nam et in ipsis quae sumimus alimentis, usque adeo non est lacti contrarius solidus cibus, ut ipse lactescat, quo possit esse aptus infantibus, ad quos per matris vel nutricis pervenit carnem: sicut fecit etiam mater ipsa sapientia, quae cum sit in excelsis Angelorum solidus cibus, dignata est quodammodo lactescere parvulis, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Sed ipse homo Christus, qui vera ca
Abbreviated transcription (Latin):
te ac die inquit habundantius o-¬
rantes ut uideamus faciem ues¬
tram. et suppleamus que desunt
fidei uestre. Intelligendi sunt u¬
tiq ita primum caterirati. ut lac¬
te alerentur non solido cibo. cuiꝰ
lactis ad hebreos commemoratur
ubertas eis quos uolebat cibi so¬
lidate lam pascere. ꝓpter quod ait
ideoq remitentes initii xp̃i uer
in consummationem respiciam
non iterum iacientes funclame
penitentie a mortus operib ens
dei in deum et lauachri loctrur¬
et impositionis manus. resurrs¬
onis etiam mortuorũ et iuidiense
non uiuunt qui iam quilem r¬
tione utuntur ut possit creuer
s bonum a malo non credentlora¬
tum. uerum etiam intelligendio
qł pertinet ad solulum cibum ss¬
parare possunt. Quocd autem in
lactis commemoratione posuit ai
doctrinam ipsa est que per symui¬
lum traditur et orationem cdom¬
nicam. Seil huic lacti absit ut st
contrarius cibus. rerum spiritie¬
lium firma intelligentia capien¬

Expanded text:
te ac die, inquit, abundantius ote ac die, inquit, abundantius orantes, ut videamus faciem vestram, et suppleamus quae desunt fidei vestrae . Intelligendi sunt utique ita primum catechizati, ut lacte alerentur, non solido cibo: cujus lactis ad Hebraeos commemoratur ubertas eis quos volebat cibi soliditate jam pascere. Propter quod ait: « Ideoque remiin consummationem respiciamus, non iterum iacientes fundamentum paenitentiae a mortuis operibus et fidei in deum, lauacri doctrinae, inpositionis manuonis etiam mortuorum, et judicii anon vivunt qui jam quidem ratione utuntur ut possint credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo quod pertinet ad solidum cibum separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doctrinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ut sit contrarius cibus rerum spiritualium firma intelligentia capien
Abbreviated transcription (Latin):
catur ab eis qui malum putando
esse substantiam quam non fecit
deus. mutabilem substantiam fa-¬
ciunt ipsum deum sicut maniche¬
.i. uel sique alie pestes ita decipiũt.
S mente adhuc paruulis quos
dicit apłs carnales lacte nutrien¬
dos. omnis de hac re sermo quo
agitur. ut non solum credat᷑ ue¬
rum etiam intelligatur sciaturq
qd dicitur percipere talia non ua¬
lentib onerosus est: faciliusq il¬
los premit quam pascit. Ex qͦ fit
ut spirituales ista carnalib non
omnimodo taceant ꝓpter catholi¬
cam fidem que in omnib predi¬
canda est: nec tamen sic disserant
ut uolentes ea perducere ad intel¬
ligentiam non capacem facilius
fastidiri faciant in ueritate sermo¬
nem quam in sermone percipi ue-¬
ritatem. Propterea dicit scribens
ad colosenses. et si corpore absens
sum. spiritu uobiscum sum: gau¬
dens et iudens uestram ordinati¬
onem. et ul quod deest fidei uestre
in xp̃o. Et ad thessalonicenses noc-¬

Expanded text:
catur ab eis qui malum putando catur ab eis qui malum putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturque quod dicitur, percipere talia non valentibus onerosus est, faciliusque illos premit quam pascit. Ex quo fit ut spirituales ista carnalibus non omnimodo taceant, propter catholicam fidem, quae omnibus praedicanda est; nec tamen sic disserant, ut volentes ea perducere ad intelligentiam non capacem, facilius fastidiri faciant in veritate sermonem, quam in sermone percipi veritatem. Propterea dicit scribens ad Colossenses; Et si corpore absens sum, spiritu vobiscum sum, gaudens et videns ordinationem vestram, et id quod deest fidei vestrae in Christo . Et ad Thessalonicenses: Noc
Abbreviated transcription (Latin):
untes perfectos. Quos aũ ꝑfectos
uoluerit hoc loco intelligi. subie¬
cit atq ait qui per habitum exer-¬
citatos habent sensus. ad separan¬
dum bonum a malo. Hoc ergo qͥ
inualida et inexercitata mente ñ
possitnt profecto nisi fidei quodã
lacte teneantur. ut et inuisibilia
que non uident et intelligibilia
que nondum intelligunt credãt.
facile ad uanas et sacrilegas fabu¬
las promissione scientie ducun-¬
tur. utet bonum et malum non¬
nisi in corporalib imaginib co¬
gitent. et ipsum deum non nisi
aliqͦd esse corpus existiment: et
malum non nisi substantiam pu¬
tare non possint cum sit potius
ab inmutabili substantia muta¬
bilium substantiarum quidam
defectus. quas fecit ex nichilo ip¬
sa inmutabilis et summna substan-¬
tia. qui est łs. Qđ profecto quis¬
quis non solum credit. uerum e¬
tiam exercitatis interiorib antmi
sensib intelligit. percipit. nouit.
non est iam metuendum ne sedu¬

Expanded text:
inter perfectos . Quos autem perfectos inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo. Hoc ergo qui invalida et inexercitata mente non possunt, profecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident, et intelligibilia, quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione scientiae ducuntur: ut et bonum et malum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment, et malum nisi substantiam putare non possint; cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis et summa substantia, qui est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitatis interioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit; non est jam metuendum ne sedu
Abbreviated transcription (Latin):
modi homines qui nolunt esse
nsi homines quemadmodũ xp̃c
enicifixus factus sit nobis sapi¬
entia a deo et iusticia et sanctifi¬
catio et redemptio. ut quemad¬
modum scriptum est qui glori¬
atur in dño glorietur proculdu-¬
bio non gloriarentur in homine
nec carnaliter dicerent ego qui¬
dem sum pauli ego autem apol¬
lo ego uero cephe. sed spirituali-¬
ter ego sum xp̃i. Uerum illud ad¬
huc questionem facit qđ in epła
al hebreos legitur. cum iam de-¬
beretis tempore ipso esse doctores.
iterum doctrina indigetis que
sint elementa sermonum dei. et
facti estis opus habentes lacte ñ
solido cibo. Omnis enum qui lac¬
atur in expertus est uerbum ius¬
neie. infans est enum. Perfectorũ
est autem solidus cibus. eorum
qui per habitum exercitatos ha¬
lent sensus: ad separandum bo-¬
nun a malo. Hic enun udemus
tanquam definitum esse quẽ per-¬
fectorum dicit solidum cibum. et
hoc esse illud quł ad chorinthios
scriptum est: sapientiam loquim᷑

Expanded text:
modi homines, qui nolunt esse modi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur in Domino glorietur ; procul dubio non gloriarentur in homine, nec carnaliter dicerent, Ego quidem sum Pauli; ego autem Apollo; ego vero Cephae: sed spiritualiter, Ego sum Christi . 4. Verum illud adhuc quaestionem facit, quod in Epistola ad Hebraeos legitur: « Cum jam deberetis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indigetis, quae sint elementa sermonum Dei; et facti estis opus habentes lacte, non solido cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum est autem solidus cibus, eorum qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » . Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur
Abbreviated transcription (Latin):
orsum dicenda maiorib hoc esti¬
telligentiorib et hoc ideo facien¬
dum putetur qͥa dixit apłs non
potiu loqui uobis quasi sprit¬
alib s quasi carnalib. Hoc ipsi
enim qđ non iudicauit se scire m
eis nisi ihesum xp̃m et hunc etu¬
cifixum. ipsis non potuit loqͥ qua¬
si spiritualib s quasi carnalibua
qͥa ul sicut spirituales capere non
ualebant. Quicumq autem spi¬
rituales inter eos erant. idem qd¬
bis loqui quasi spiritualib s qua¬
si carnalib ac si liceret non potus¬
tis quasi spirituales s quasi cari¬
les capere ql̃ loquebar. Animal̃
enim homo idest qui scim homi¬
nem sapit animalis dictus ab an¬
ma carnalis a carne. quia exanme
et carne constat totus homo. non
percipit que sunt spiritus di il
est quid gratie credentibz crux s̃¬
ferat xp̃i. et putat hoc illa crus
actum esse tantummodo. ut ni¬
bis usq ad mortem ꝓ ueritatest¬
tantib imitandum preberetus
exemplum. Nam si sciant huius¬

Expanded text:
orsum dicenda majoribus, hoc est iorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit se scire in eis nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum , ipsis non potuit loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque autem spirituales inter eos erant, idem qvobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, ac si diceret, Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totus homo; non percipit quae sunt Spiritus Dei , id est, quid gratiae credentibus crux conferat Christi; et putat hoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujus
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ignorabit᷑. Solidam profecto uo¬
luit esse scientiam spiritualium
ubi non sola accommodaret᷑ fides:¬
s certa cognitio teneretur. ac per
hoc illi ea ipsa credebant que spi¬
rituales insuper agnoscebant. Ig¬
norabitur autem ait qui ignorat.
quia nondum ei reuelatum est. ut
qd credit sciat. Qł cum fit in homi¬
nis mente. ipse dicit᷑ cognosci ało.
quia deus illum cognoscentem fa¬
cit sicut ait alibi. nunc autem cog-¬
noscentes deum immo cogniti a
deo. Neq enim tunc cognouerat
eos deus primum precognitos et
electos ante constitutionem mun-¬
di s tunc eos seipsum cognoscere
fecerat. Hoc igitur primitus cog¬
nito qł ea ipsa que simul audiũt
spirituales atq carnales ꝓ suo qͥq
modulo capiunt. illiut parnuli.
isti ut maiores. illi ut lactis alim̃¬
tum. isti ut cibi solidamentũ. nul¬
la uiderur esse necessitas ut aliqua
secreta doctrine taceantur et ab¬
scondantur fidelib paruulis si¬

Expanded text:
rat, ignorabitur . Solidam profecto vorat, ignorabitur . Solidam profecto voluit esse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio teneretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, sicut alibi ait: Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo . Neque enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos et electos ante mundi constitutionem ; sed tunc eos seipsum cognoscere fecerat. 3. Hoc igitur primitus cognito, quod ea ipsa quae simul audiunt spirituales atque carnales, pro suo quique modulo capiunt; illi ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, se
Abbreviated transcription (Latin):
s carnalib paruulis id tantum
credendo tenentib. spiritualib
autem capaciorib id etiam intel¬
ligendo cernentib. Illis ergo tan¬
quam lacteus potus. istis tamꝙͣs
solidus cibus: non quia hoc illi
aliter in populis isti aliter in cu¬
biculis cognouerunt. s quod eo¬
dem modo utriq cum palam di¬
ceretur audiebant: pro suo modo
quiq capiebant. Oum enim xp̃c
propterea sit crucifixus ut in re¬
missionem peccatoꝵ sanguinem
funderet: quia eius ungeniti
passione diuina gratia commen-¬
datur ut nemo in homine glorie¬
tur: quomodo intelligebant xp̃m
crucifixum qui alhuc dicebant
ego sum pauli: Numquid quo¬
modo ipse paulus qui dicebat.
pacitate sumebat.⁊ illos lacte pro
eorum infirmitate nutriebat. De¬
niq illa que scripsit ad corinthi¬
os quia aliter utiq ab ipsis par¬
uulis aliter a capaciorib possit in¬
telligi sciens ait. Siqͥs ẽ int̾ uos
ꝓpħa aut spiritał. cognoscat q̃ scͥbo

Expanded text:
sed carnalibus parvulis id tantum sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli ? Numquid quomodo ipse Paulus qui dicebat, pacitate sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse intelligi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta aut spiritualis, agnoscat quae scribo
Abbreviated transcription (Latin):
uulis in xp̃o lac uobis potum de¬
dinon escam nondum enim pote¬
ratis s nec alhuc quidem potesti.
adhuc enum estis carnales: Si au¬
tem dixerimus habent. timendũ
et cauendum est ne sub hac occasi¬
one in occultis nefaria doceantur.
et spiritualium nomine uelut
ea que carnales capere non posst̃
non solum excusatione dealban-¬
da. uerum etiam predicatione lau-¬
landa uideant᷑. Primum ergo
scire debet caritas uestra quod ip
sexp̃c crucifixus. quo uelut lac¬
te paruulos aluisse se dicit aposto-¬
lus. ipsa uero caro eius in qua fac¬
ta est uera mors eius et uulnera
uera confixi sanguinisq percus¬
si. non eo modo a carnalib quo ab
spiritualib cogitatur. et illis est
lac istis cibus. quia et si non audi¬
unt amplius: intelligunt ampliꝰ
Non enum equaliter mente percipi-¬
tur. etiam quod in fide pariter ab
utrisq recipitur. Ita fit. ut predi
iudeis esset scandalum. gentib
stulticia. et ipsis uocatis iudeis ⁊
grecis. dei uirtus et ilei sapientia.

Expanded text:
ac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Charitas vestra, quod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide pariter ab utrisque recipitur. Ita fit ut praedicus, et Judaeis esset scandalum, et Gentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia :
Abbreviated transcription (Latin):
Dicebant ergo pilato pontifices
iudeorum. Noli scribere rex iuide¬
orum. s quia ipse dixit rex sũ u
deorum. Respondit pilatus. Q̃
scripsi scripsi. O ineffabilem ium
diuine operationis etiam in cor¬
dib ignorantium. Nonne occul¬
ta uox quedam pilato intus quo¬
dam si dici potest clamosa silen.¬
tio personabat qił tanto ante in
psalmorum litteris ꝓphetatum ẽ.
ne corrumpas tituli inscriptionẽᷤ
pi uolebant quid dicebant :
scribere inquiunt rex iuuleorius
s quia ipse dixit rex sum iusas
Quid loquinun insamͤ Guis
fieri contradicitis. qł mutatr
ꝓpterea non erit uerum quia is.
ait rex sum iudeorumͤ Si corue¬
pi non potest qił pilatus scripsis
corrumpi potest qđ ueritas liiꝰ
S iudeorum tantum rex xp̃e e
an et gentium.S Lmmo et gentũ
Qum enun dixisset in ꝓpheta epi
autem constitutus sum rexaboi

Expanded text:
Dicebant ergo Pilato pontifices Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse daeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est: Ne corrumpas tituli inscriptionem? umpi volebant, qui dicebant: Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare propterea non erit verum quia Jesus ait: Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod Veritas dixit? Sed Judaeorum tantum rex Christus est, an et gentium? Imo et gentium. Cum enim dixisset in prophetia, Ego autem constitutus sum Rex ab
Abbreviated transcription (Latin):
suam suo gestans humero cõmen¬
dabat. et lucerne arsure que sub
modio ponenla non erat. cande¬
labrum ferebat. Bauilans ergo
sibi crucem exiit in eum qui di¬
citur caluarie locum. hebraice gol¬
gotha. ubi eum crucifixerunt: et
cum eo alios duos hinic et hinc.
medium autem ihesum. Isti duo
latrones erant. sicut aliorum e¬
uuangelistarum narratione idi¬
dicimus. cum quib crucifixus
et inter quos fixus est xp̃c. ide qͦ
premissa dixerat ꝓphetia. et int̾
iniquos deputatus est. Scripsit
autem et titulum pilatus. et po¬
suit super crucem. Erat autem
scriptum iħe nazarenus rex iu¬
deorum. Hunc ergo titulũ mul-¬
ti legerunt iudeorum. quia ꝓpe
ciuitatem erat locus ubi crucifix¬
us est ihesus. Et erat scriptũ he¬
braice. grece et latine. rex iudeoꝵ
He quippe tres lingue ibi pre ce¬
teris eminebant. hebrea ꝓpter ui¬
deos in dei lege gloriantes. greca
ꝓpter gentium sapientes. latina
ꝓpter romanos. multis ac pene oĩ-¬
bus iam tunc gentib imperanteᷤ.

Expanded text:
suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: ubi eum crucifixerunt; et cum eo amedium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus , cum quibus crucifixus, et inter quos fixus est Christus, de quo praemissa dixerat prophetia: Et inter iniquos deputatus est . Scripsit autem et titulum Pilatus: et posuit supra crucem. Erat autem scriptum. Jesus Nazarenus Rex Judeorum. Hunc ergo titulum multi legerunt Judaeorum, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus. Et erat scriptum hebraice, graece et latine: Rex Judaeorum. » Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Susceperunt autem inqͥt
ihesum et eduxerunt. et bauilanͨ
sibi erucem exiit in eum qui ilici¬
tur caluarie locum hebraice gol¬
gotha. ubi eum erucifixerunt.
Ibat ergo ad locum ubi fuerat
cruct figendus. portans crucem
suam iħc. Grande spectaculum.
Sed si spectat impietas. grande
liudibrium. si pietas: grande mys¬
terium. Si spectet impietas. gͣnle
ignonunie docum̃tũ. si pietas gͣn¬
de fidi muuum̃tũ. Si spectet impie¬
tas rulet regẽ ꝓ uͥga regni lignũ
siui portare supplicii: si pietaᷤᷤ udet
regẽ bauilantẽ lignũ ail semet ip̃m
figendũ qđ fixurꝰ fuerat in frontib
regũ:. in eo spernenlꝰ ocłis impioꝵ

Expanded text:
mus. 3. Susceperunt autem, inquit, mus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui tur Calvariae locum, Hebraice autem Golgotha, ubi eum crucifixerunt. Ibat ergo ad locum ubi erat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum; sed si spectet impietas, grande ludibrium. Si pietas, grande mysterium; si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei monumentum. Si spectet impietas, ridet regem, pro virga regni, lignum sui portare supplicii. Si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum; in e
Abbreviated transcription (Latin):
auirue. Unde in hac parasceue paᷤ¬
che ilest preparatione immola¬
tionis xp̃i que ab hora noctis no¬
na ceꝑat qͣsi sexta agebat᷑ hora udẽ
pacta qͥnta iã sexta currere ceꝑat.
qñ pilatꝰ tͥbunal ascendit. Adhuc
enim erat tpsa preparatio que
ab hora noctis nona ceperat. don
fieret que preparabat᷑ xp̃i inmo¬
latio. que facta est hora sccłm mar
diei. eademq sexta non diei seid
prepationis. sex utiq horis a noc¬
tis nona usq ad diei terriam cõ-¬
puratis. Harum duarum solu¬
tionum istius difficilis questi¬
onis eligat quisq: qũa uolet. me¬
lius autem quid eligat iudica¬
bit. qui de consensu ewangelis¬
tarum que operosissime dispu-¬
tata sunt legerit. Quod si et alie
solutiones eius potuerint inue-¬
niri. cumulatius ewangelice ue¬
ritatis constantia defendet᷑. ad¬
uersus calumpnias infudelis
atq impie uanitatis. Nunc ad
narrationem iohis ewangeliste
post ista breuiter tractata reilea¬

Expanded text:
diurnae. Unde in hac Parasceve pasdiurnae. Unde in hac Parasceve paschae, id est, praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coepta erat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta, jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio: quae facta est hora tertia secdiei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redea
Abbreviated transcription (Latin):
guntur apud pilatum clamare
potusse crucifige crucifige. ut
non illi tantum repperiant᷑ cru¬
cifixisse ihesum: id est milites qͥ
cum ligno sexta hora suspenda
uerum eriam iudei qui ut er¬
figeret᷑ hora tercia clamauer
Est et alia huius solutio quesa¬
nis. ut non hic accipiatur haons
ta diei. quia nec iohannes ait
rat autem hora diei quasi sexti
aut hora quasi sexta. s ait erart
tem parasceue pasche hora quis
sexta. Parasceue autem. latine
paratio est. S isto uerbo greco li¬
bentius utuntur iudei. in hing¬
moli obseruationib etiam qͥme¬
gis latine quam grece loquuntꝰ
Erat ergo preparatio pasche pe¬
noua computemus. tunc enrme¬
dentur principes sacerdotũ pa¬
nuntiasse dñi inmolationem st¬
centes reus est mortis. cum ailim
in domo pontificis audiret᷑. In¬
de congruenter accipitur inde ce¬
pisse preparationem ueri pasde
euius umbra erat pascha tudor
fecto ab ea noctis hora que tuns¬
na fuisse conicitur usq ad horl

Expanded text:
guntur apud Pilatum clamare guntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. Panovidentur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, fecto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque ad horam
Abbreviated transcription (Latin):
udicante atq lampnante pi¬
runt et eduxerunt. et bauilãs
sibi crucem exiit in enm qui
dicitur caluarie locũ hebraice
golgotha. ubi eum crueifixerunt.
Quid est ergo qđ marcus euuan¬
gelista dicit erat autem hora ter¬
cia et crucifixerunt eum. nisi qͥ a
hora tercia crucifixus est dñs lin¬
gius iudeorum hora sexta mani¬
bus militum. ut intelligamus
horam quintam iam fuisse tranᷤ¬
actam et aliquid de sexta ceptum
quando sedit protribunali pilatꝰ
que dicta est aiohanne hora qua¬
si sexta. et cum duceretur et ligno
cum duob latronib configeretur.
et iuxta eius crucem gererentur
que gesta uarrantur. hora sexta in¬
tegra compleret᷑ Ex qua hora usq
ad nonam sole obscurato tenebras
factas trium ewangelistarũ mat¬
hei. marci. et luce contestatur au¬
ctoritas. S qm̃ iudei facinus in-¬
terfecti xp̃i. a se in romanos ulẽ
pilatum et eius milites transfer¬
re conati sunt. ꝓpterea marcus ẽã
datus expressit. qua hora intelli¬

Expanded text:
udicante atque damnante Pirunt et eduxerunt. Et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, Hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Quid est ergo quod Marcus evangelista dicit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum ; nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas . Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, in Pilatum et ejus milites transferre conati sunt; propterea Marcus supprdatus expressit, qua hora intelli
Abbreviated transcription (Latin):
amieus cesaris. Omius enum qͥ
se regem facit. contradicit cesari.
Maiorem tunorem se ingerere
putauerunt pilato terrendo de
cesare ut occideret xp̃m. quam
superius ubi ilixerant. nos legẽ
habemus et sciłm legem debet
mori. quia filium dei se fecit. Ho¬
rum quippe legem ille ñ tunuit
offendere. s magis filtum dderx
muit ne occideret. Nunc ueroq
sic potuit contempnere cesaren
auctorem potestatis sue. qũeni¬
dũ legẽ gentis aliene. A clhue¬

Expanded text:
amicus Caesaris. Omnis enim qui amicus Caesaris. Omnis enim qui seMajorem timorem se ingerere putaverunt Pilato, terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius, ubi dixerant: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Eorum quippe legem ille non timuit ut occideret, sed magis Filium Dei timuit ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem, auctorem potestatis suae, quemadmodum legem gentis alienae. Adhu
Abbreviated transcription (Latin):
me exerciturus es metueudo.
Nec timendo quidem presertim
innocentem homo hominem de¬
bet occidere. s tamen ul zelaudo
facere multomagis malum est
quam tiniendo. et ileo non ait
uerax magister qui me tͥ tͣilidit¬
ipse habet peccatum tamqͣ ille ñ
haberet. s ait maius habet perca¬
tum. ut eriam se habere intellige¬
ret. Neq enim ꝓpterea illud nul¬
lum est. quia hoc maius est. Ex
inde querebat pilatus dimitte¬
re eum. Quid est hoc qđ dictum
est exinde quasi antea non que¬
rebatᷤ Lege superiora. et inue¬
mes iam dudlum eum querere
dimutere ihesum. Exinde itaq
intelligendum est ꝓpter hoc: id
est ex hac causa ne haberet pec¬
catum occulendo innocentem si¬
bi traditum. quamius minus
peccans quam uidei qui eum
illi tradiderant occidendum. Ex¬
inde ergo ulest ideo ne hoc pecca¬
tum faceret. non nunc primum
s ab initio querebat eum dimit¬
tere. Iulei autem clamabant di¬
centes. Si hune dimictis. non es

Expanded text:
me exerciturus es metuendo me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertim 629 innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradiditipse habet peccatum, tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum; ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc majus est. 6. Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, Propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed ab initio quaerebat eum dimittere. 7. Judaei autem clamabant dicentes: Si hunc dimittis, non es
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus me potestatem ullam.
iusi tibi esset datum lesuꝑ. Prop¬
terea qui tradidit me tibi. maus
peccatum habet. Ecce respondit.
dit. non stent reus. siue dolosus.
s. sieut agnus hoc est sicut sim¬
plex atq iinoceus non aperuit
os suum. Proiide ubi non res¬
pondebat sicut oius silebat u¬
bi respondebat. sicut pastor do¬
cebat. Discamus ergo qđ dixit.
potestas nisi a deo. et quia plus
pecrat qui potestati innocentem
occulendum liuore tradit. qũa
potestas ipsa si eum timore alte¬
rius maioris potestatis occidit.
Talem quippe deus pilato dede¬
rat potestatem. ut esset etiã sub
cesaris potestate. Qua ꝓpt̾ non
haberes inquit aduersum me
potestatem ullam. idest quautu¬
lamcũq habes. nisi hoc ipsum
quicquid est: tibi esset latum
desuper. S qm̃ scio quantum
sit. non enim tantum est ut ti¬
bi omntno liberum sit ꝓpterea
qui tradidit me tibi maius pec¬
catum habet. Ille quippe me tu¬
e potestati tradudit inuidendo.
tu uero eandem potestatem in

Expanded text:
ersum me potestatem ullam, nisi tibi esset datum desuper. Propterea, qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. « Ecce respondit, dit ; non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens, non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixitpotestas nisi a Deo : et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter, non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcunque habes, nisi hoc ipsum, quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit, non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit, propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in
Abbreviated transcription (Latin):
pere cernebat impleret. Quod
ergo sequitur susceperunt aut̃e
ih̾m et iluxerunt. potest ad milt¬
tes iam referri. apparitores pre¬
sidis. Nam postea euidentius di-¬
citur milites eum erueifixissent
eum. quamus euuangelista eti¬
am si totum iudeis tribuit. me
rito facit. Ipsi enun susceperunt
qł̃ auidissune flagitauerunt. ⁊
ipsi fecerunt quicqͥd ut fieret ex¬
torserunt. et hec sequentia alio ĩa¬
sermone tractanda sunt.

Expanded text:
pere cernebat impleret. Quod pere cernebat impleret. Quod ergo sequitur; Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt. Potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur: Milites ergo cum crucifixissent eum. Quamvis evangelista etiam si totum Judaeis rito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt.