comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ herba et lignũ diẽi terciõ sint
attributa aliqͣ ligna etiã septadiẽ cre¬
ata ẽẽ credamus q̃ ip̃o sexto diẽ scͥp¬
tura tacuit Postremo quid respon¬
debimus de bestiis fre ⁊ de uolatilib
teli que adduxit deus ad adamut
uidet quid uocaret ea Qd̾ ita sc̃rip¬
tũ ẽ Et dipit dñs deus Nõ ẽ bonũ
ẽẽ hoĩem sõlum faciamus illi adiuto

Expanded text:
ut, cum herba et lignum diei tertio sit ut, cum herba et lignum diei tertio sit adtributum, aliqua ligna etiam sexto die creata esse credamus, quae ipso sexto die scriptura tacuerit. Postremo, quid respondebimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit deus ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret? quod ita scriptum est: et dixit dominus deus: non bonum est esse hominem solum; fac
Abbreviated transcription (Latin):
potẽcialiter et caliter iñ oꝑe ꝑtine¬
te ad creanda oĩa sił a qͥb consũma¬
tis in die .uiiͦ. requieuit nũc ãt ui¬
sibłiter iñ oꝑe ꝑtinẽte ad tꝑniicur¬
sum sicut usq nũc oꝑatur Iisi forte
quis dicat nõ om̃e ligni genꝰ terti¬
o die creatũ s dilatũ aliquid qd̾ .uiͦ.¬
crearetur cum homo factus ẽ atq ĩ
ꝑadisõ cõstitutus Sed que .uiͦ. diẽ
creata sit aꝑtissime scriptura deda¬
nus quadrupedũ et repentium et
bestiar et ip̃e hõ ad ymaginẽ dei ma¬
sculus et feiã Prom̃de potuit pre¬
mittere qũo sit homo factꝰ quẽ tñ
ip̃o die factũ ẽẽ narratur ut recapi¬
tulando postea quẽadmodũ etiam
fui̾t factꝰ mtimaret. hoc ẽ de t̾re pul¬
uere et mulier illi de lat̾e̾ nõ tamẽ
aliquod creature genus p̃t̾mittere
Alioqͥn frustra ꝑ singlos dies tã di¬
ligẽter distictã sunt om̃a si pͥmis¬
tionis dieꝵ pt̃ ulla sũspicio residere

Expanded text:
potentialiter et causaliter in opere pertinenpotentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, nunc autem uisibiliter in opere pertinente ad temporum cursum, sicut usque nunc operatur. Nisi forte quis dicat non omne ligni genus tertio die creatum. sed dilatum aliquid, qcrearetur, cum homo factus est atque in paradiso constitutus. Sed quae sexto die creata sunt, apertissime Scriptura declanus quadrupedum et repentium et bestiarum et ipse homo ad imaginem dei masculus et femina. proinde potuit praetermittere, quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narrauit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit, intimaret, hoc est de terrae puluere, et mulier illi de latere, non tamen aliquod creaturae genus praetermittere, alioquin frustra per singulos dies tam diligenter distincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere,
Abbreviated transcription (Latin):
modo deus ꝑadisũ plãcauerit ĩ
eoq hoĩem q̃uẽ fecerat collocauit
ad eũq adduperit aĩalia quib noĩa.
imponeret in quibus cũ adiutoriũ
silẽ illi nõ fuisset iuẽtũ tũc ei mu¬
lierẽ costa euis detracta formau̾i̾t
Satis admonẽt hec nõ ad illã oꝑa¬
tõẽm dei ꝑtinere unde requienit ĩ
die septimo s ad istã potius qͣ per
tpm cursũs usq nũt oꝑatur Quni
em̃ ꝑadisũs plantaretur ita narra¬
tur Et plantauit deus ꝑadisum ĩ
eden ad orientem ⁊ posuit ibi hoĩe
quẽ fmperat Et eiẽcit adhuc deꝯ
de terra om̃e lignũ pulcꝵ ad asp̃et¬
tum et bonũ ad escam Cũ qͦ dicit̃
liter nõ eiecit de terra lignũ aliter
tũc cũ t̾tio die ꝓduxit terra herbã
pabuli seminantẽ semen scdm̃ su¬
ũ genus ⁊ lignũ fructuosũ ẜ suũ
genur Hoc est enĩ eiẽcit adhuc sũꝑ
illud. s. qͥd̾ iam eiẽcerat Tũc utiq

Expanded text:
modo deus paradisum plantauerit in modo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad istam potius, qua per temporum cursus usque nunc operatur. cum enim paradisus plantaretur, ita narrat: et plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. et eiecit deus adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. Cum ergo dicit: liter nunc eiecerit de terra lignum, aliter tunc, cum tertio die produxit terra herbam pabuli seminantem semen secundum suum genus et lignum fructuosum secundum suum genus. hoc est enim: eiecit adhuc, super illud scilicet. quod iam eiecerat: tunc utique
Abbreviated transcription (Latin):
uel circuitu lucis nescio quomodo
uel emissĩone ⁊ ꝯtradic̾tõe mane ac
uespanfaciebat Aut si consitera¬
tier omĩbus q̃ sũꝑioribus smonib
ꝑtractata sunt ꝓ̃babiliã ratiõ per¬
suasit Illũ diem spũalẽ sublimit̾
ac primitꝰ cõditũ lucẽ quãdã sapi¬
ẽtẽ uocatũ essẽ diem cuius pñtia ꝑ
ordin̾atã cogitd̃em cõditioni reꝵ
ĩ mĩo senario preberetur atq huic
sentẽcie scriplure u̾ba congrue q̃
ait postea cũ sc̃s ẽ diẽs ffecit deus
telũ et terrã et om̃e uiride agri añ¬
ꝙͣ eẽt suꝑ terram et om̃e fem̃ agri
añꝙ eporirenir attestari etiã quod
alibi scriptũ est Qui uiuit met̾nũ
creanit oĩa sił Nõ est dubiũ hoc ꝙ
homo de limoterre factus est eiq
sormata ẽ upor exlatere iã nõ ad cõ¬
ditionẽ qua sił oĩa facta sũt ꝑtin̾e̾
atõem que sit iã ꝑ uolumina sclõrũ
q̃ usq nũc oꝑatur Huc accedit ꝙ ip̃
Ia etiã uerbã quibus narratur quo¬

Expanded text:
m conditus uel circuitu lucis nescio quomodo uel emissione et contractione mane ac uesperam faciebat; aut. si consideratis omnibus, quae superioribus sermonibus pertractata sunt, probabilis ratio persuasit illum diem spiritalem sublimiter ac primitus conditum lucem quandam sapientem uocatum esse diem, cuius praesentia per ordinatam cognitionem conditioni rerum in numero senario praeberetur, atque huic sententiae scripturae uerba congruere, quod ait postea: cum factus dies est, fecit deus caelum et terraequam esset super terram, et omne fenum agri antequam exoriretur ; attestari etiam quod alibi scriptum est, Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul : non est dubium hoc quod homo de limo terrae finctus est, eique formata uxor ex latere, jam non ad conditionem qua simul omnia facta sunt, pertineerationem, quae fit iam per uolumina saeculorum, qua usque nunc operatur. Huc accedit, quod ipsa etiam uerba, quibus narratur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Quod tuiꝰ longiquitatis sit. quis estima¬
re sufficiat. IReq utiq pueniret eadẽ acies
nel radius oculoꝵ nr̃oꝵ ad transeũdũ ꝙ aerẽ
qui ẽ suꝑ mare. insi ptius trãsisset eũ qui ẽ
suꝑ terrã ĩ qualibet medit̾ranea regione.
simꝰ ab es loco ubi sumꝯ usq ad litus maris
udhuc post mare terre adiacẽt eũ quoq ae¬
rẽ qui suꝑ illas tras trãsmarinas ẽ trasuꝵ¬
illid qui suꝑ mare quod pmũ occurrit exten¬
ditur Faciamꝯ iã post illas truismarinas ter¬
ras nõ nisi occeanũ remeare Itũqad et ae¬
rẽ qui suꝑ occeanũ diffundituł potest trãsira

Expanded text:
 cujus longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? Nec utique perveniret eadem acies vel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas traillius qui super mare quod prius occurrit, extenditur. Faciamus jam post illas transmarinas terras nonnisi Oceanum remanere; numquid et aerem qui super Oceanum diffunditur, potest
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit ĩ terra laborare/ nõ ꝙ aliis locis hec an¬
Rea nascerẽtur. et post ĩ agrio quos hõ ad ca¬
piendas fruges coleret : sed et pͥus et postea
ł eisdẽ locis. pͥus̃ tñ nõ hoĩ. postͥ aũt hoi ut
hoc significetur qd̾ additũ ẽ tibi. qr nõ ẽ dcm
spinas et tribulos ꝑiet. s ꝑiet tibit id est ut
tibi ĩcipiãt iã ista nasci ad laborẽ. q̃ ad pastũ¬

Expanded text:
pit in terra laborare. Non quod aliis locis haec anpit in terra laborare. Non quod aliis locis haec antea nascerentur, et post in agris quos homo ad capiendas fruges coleret; sed et prius et postea in eisdem locis: prius tamen non homini, post autem homini; ut hoc significetur quod additum est, tibi: quia non est dictum, Spinas et tribulos pariet, sed, pariet tibi; id est ut tibi
Abbreviated transcription (Latin):
radicitus alit. et ip̃ quedã ĩtueant᷑: et ab ex¬
ꝑtis cetera ĩquirat Et de spinis quidẽ ac tri¬
ex terui Cortassis eñ qm̃ ĩ ipis quoq gm̾bus
seminũ multe reꝑiũtur utilitates. poterãt ha¬
bere locũ suũ sine ulla pena hoĩs S ut in
agris ĩ quib iã penalitꝰ laborabat etiã ista
nascerẽtur. hoc ad cumulũ pene ualere che¬
di pt̃. cũ possent alibi nasci. uel ad auiũ peco¬
rũq ꝑascus uel ad ipõꝵ homui aliquos usus
Emͣꝙͣ et ille sensus nõ abhorret ab hiis u̾bis.
quo ita ĩtelligitur dictũ sꝑinas et tr̃ibulos
pariet tibi. ut hec etiã antea t̾ra pariens.
nõ tñ hoĩ pareret ad laborẽ. s tuiꝯcemoĩ aia¬
libus cõuenientẽ ad cibũ Snͣt em̃ de his ge¬
nerib et molliorib et aridiorib cõmode susi¬
iutqͣ nescãtur. Tuc̃ aũt ceꝑit ista hõĩ pere
ad e rũpnosũ negociũ tũ põst pccm̃ homo ce

Expanded text:
radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab exradicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac triex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post
Abbreviated transcription (Latin):
ris reformãda rursus seruatur Qm̃ꝙͣ et
hinc fiat quedã prudẽtib ãmonitio ut se ita
cõmendẽt fideli creatori oĩa maxĩa et mĩ¬
ma octulto nutu ãmĩstranti. cui nr̃ĩ etiã ca¬
ꝑilli nũati sũt. ne ꝓꝑter ĩ anes curas exami¬
natorũ corꝑm suoꝵ. ulla gn̾a mortiũ ꝑhor¬
rescãt. sed pie fortitudĩs neruos ad oĩa p̃¬
ꝑare nõ dubitẽt Calis etiã q̃stio de spinis
et tribulis solet aboriri. et de quibusdã li¬
gnis ĩfructuosis. uel cur uel qñ creata sũt.
tũ deꝯ dixerit. ꝓducat terua herbã pabu¬
li seiante semẽ et lignũ fructiferũ faciẽs
fructũ Sed qui ita mouẽtur nõ ĩtelligũt
saltẽ de usitatis formulis huãm iuris. quẽ¬
admodũ aꝓpelletur usus fructꝰ Rtilitas
eñ quedã fruentiũ ĩ fructꝰ noĩe cõsidera¬
tur Qnͣte aũt fuct utilitates. siue mam¬
festẽ. siue occulte om̃ que terra gignẽs¬

Expanded text:
ris reformanda rursus eruatur. quamquam et ris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem de usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens
Abbreviated transcription (Latin):
siue resistendo. siue cauendo agere quidquid
ualẽt᷑ Quod nõ aꝑꝑet nsi cũ quedã refet¬
tionẽ corꝑis sui ex alioꝵ corꝑibus querũt.¬
et alia se uel repugnandi iurib uel fuge
p̃sidio uel latebrarũ minimĩe t̾uent᷑ Nã
T̃ ip̃e corꝑis̾ dolor ĩ quolibet aiante magna
et mirabilis uis ẽ aĩe : q̃ illã cõpagẽ ĩe ffa¬
bili ꝑmixtione uitalitꝰ cõtinet. et ĩ qnͣdã
sui moduli redugit unitatẽ: cũ eã nõ ĩdiffe¬
renter sed ut ita dicã ĩ dignãter patit᷑ corrũ¬
ꝑi atq dissolui Illud etiã fortasse aliquẽ mo¬
at si aĩalia noxia uiuos hoĩes/ aut penali
ledũt. aut salubriter ex̾cent aut utiliter
ꝓbant.a ut ignorãter docẽt cur ĩ escas su¬
as dilacerãt etiã corꝑa hom̃ mortuoꝵ Qua¬
si uero quidꝙͣ ĩtersit ad mam utilitatẽ ista
caro iã exanmis. ĩ ne̾ ꝓfunda secreta ꝑ qͦs
trãsitus eat. uñ mirabili oĩpotẽtia cirato¬

Expanded text:
siue resistendo sine cauendo agere quidquid siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creato
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nocẽt. quib nec pccã ulla sũt. ut uidicta
ista dicatur: nec ullã recipiũt tali eocitatio¬
ue uirtutẽ I deo nmirũ quia scilic alie. cib
sũt aliceũ ¶ec rcẽ possumꝰ dicere nõ eeuĩt
alia e quibus alie uescerẽtur. Hñt enĩ oĩa
ꝙͣ diu sũt mẽsuras. nuõs. ordines suos: Que
cũcta merito cõsiderata laudãtur. neq sine
tꝑalis etiã ex alio ĩ aliud trãseñdo mutãtur
Quod et si scultos latet. sublucet ꝓficiẽtib
clarũq ꝑfrĩs ẽ Et certe oĩbus talib ĩferio¬
ris crrature motibus ꝓ̃bentur hom̃i salubres
ãmonitiones ut uideat ꝙͣtũ sibi satagendũ
sit pro salute sꝑũali et sempct̾na. qua oĩbus
irrationabilib caiãntibus añcellit. cũ illa
iudeat a maxĩs elephãtis usq ad mnĩmod̾
uerimiculos pro salute corꝑali et tꝑali quã
pio sui gm̃s ĩferiore ordinatione sortita sũt.

Expanded text:
tiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta tiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum, quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec realiae quibus aliae vescerentur. Habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros, ordines suos; quae cuncta merito considerata laudantur, nec sinealis, etiam ex alio in aliud transeundo, mutantur. Quod etsi stultos latet, sublucet proficientibus, clarumque perfectis est. Et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut videat quantum sibi satagendum sit pro salute spirituali et sempiterna, qua omnibus irrationalibus animantibus antecellit; cum illa videat a maximis elephantis usque ad minimos vermiculos pro salute corporali et temporali, quam pro sui generis inferiore ordinati
Abbreviated transcription (Latin):
cende atq ĩ ĩfiriitate ꝑficiende u̾tuti ne¬
cessarie sint tẽptationeb̾ et molestie corꝑales.
eodẽ rursus apło̾ maĩfestante qui ait. ĩ ma¬
gnitudĩe reuelationũ ne extolleretur datũ
sibi ẽẽ stimulũ carnis a ngelũ sathane ut eũ
colaphizaret rogatũq deũ a se tercio ut disce¬
deret ab eo rñdisse sib sufficit tibi grã mea.
nã uirtus ĩ ĩfirmitate ꝑficitur. tũ sc̃s damel
utiq deo mẽtiens ⁊̃ orõne nõ tm̃ pcca ppłi sui
sed etĩã sua fatetur et ĩ ip̃ius manu apͥli mor
tifera ipera ĩhesit nec lesit Potuerũt gͦ
ista etiã creata nichil nocere. N causa nõ
extitisset uel trendorũ puniendoꝵq uicioꝵ
uel ꝓbande ꝑficiendeq u̾tutis: qr et exẽ¬
pla sũt demostuanda ꝑcitĩe ad ꝓfectũ cete¬
ĩnotescit. et iuste salus illa ꝑpetua q̃ tur¬
ꝑiter amissa ẽ ꝑ nolũtatẽ fortiter recipitur
ꝑ dolorẽ Dirẽt aliquis Cur ergo bestie ñu¬

Expanded text:
itate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur, et in ipsius apostoli manu mortifera uipera inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia et exempla sunt demonstranda patientiae ad profectum ceteinnotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bes
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã que nõ ĩ ꝓphi̾a figurate sed ĩ hac cira¬
turarũ cõditiotie ꝓprie melius q possit ĩtelli¬
gi q̃uit. et diuinitꝰ aduitus ĩuemiat ffieri em̃
p̃t ut etiã ego aliã hiis dine sc̃pture uerbis¬

Expanded text:
tentiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac createntiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit intelligi; quaerat, et divinitus adjutus inveniat. Fieri enim potest ut etiam ego aliam his di
Abbreviated transcription (Latin):
cione qua ĩ se ip̃a creatura cognoscit᷑ eiusq r̾la¬
cione ad laudẽ ĩcõmutabilis ueritatis ubi psra¬
cio uidebatur rei faciende q̃ cognita ẽ frã nõ
iã ꝓprie sed quasi figurate atq allogorice cõ¬
uonire ad ĩtelligendũ diẽ et uesꝑam et ma¬
ibi figurate. Qbi enĩ melior et c̾cłor luxͣ ibi
uerior etiã diẽs Cur ergo nõ etiã uerior ue¬
sꝑaret uerius mane: Nã si ĩ istis dieb hab
quãdã declinationẽ suã lux ĩ occasũ quã nẽ¬
sꝑe noĩẽ nũcupemꝰ. et ad ortũ iterũ reditũ¬
quod mane dicimꝰ. cur et illic uesꝑam nõ
diccmꝰ. cũ a cõtẽplatione creatoris creatu¬
ra despicit᷑. et mane cũ a cognitione crratu¬
re ĩ laudẽ coeatoris assuriitur. Neq em̃ et
q figurate Ouis quis ergo nõ eã quã pro
modulo mõ uel indagare uel putare potiumꝰ.
sed aliã requirit ĩ illorũ dierũ enũatione sẽ¬

Expanded text:
in se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relain se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi figurate atque allegorice conuenire ad intellegendum diem et uesperam et maibi figurate; ubi enim melior et certior lux, ibi uerior etiam dies . cur ergo non et uerior uespera et uerius mane? nam si in istis diebus habet quandam declinationem suam lux in occasum, quam uesperae nomine nuncupamquod mane dicimus; cur et illic vesperam non dicamus, cum a contemplatione Creatoris creatura despicitur, et mane cum a cognitione creaturae in laudem Creatoris assurgitur? Neque enim et que figurate. Quisquis ergo non eam quam pro nostro modulo vel indagare vel putare potuimus, sed aliam requirit in illorum dierum enumeratione sen
Abbreviated transcription (Latin):
ria q̃ treau̾it cũ ait. et diuidãt ĩter diẽ et
noctẽ Tuc̃ em̃ hũc diẽ cõdidit cũ cõdidit
solẽ. cuiq pñtia eundẽ exhibet diẽ Ille aũt
dies pͥmitꝰ cõditus iã t̾riduũ ꝑegerat. cũ
hec lmãria illius diei quarta repetitione
qui eius repetitione nũati sũt ĩ hac nra
ĩmortalitate t̾rena exꝑiri ac sentire nõ
possumꝰ. et si quid ad eos ĩtelugẽdos cona¬
bi possumꝰ. nõ debemꝰ temerariã p̃cipita¬
re sententiã tãꝙͣ de hiis aliud sentiri cõ¬
gruentiꝰ ꝓbabssiꝯq nõ possit istos septẽ
dies qui pro illis agũt eddomadã cuiꝯtur¬
su et ietursu tꝑa rapiũtur ĩ qua dies ẽ¬
unus a solis ortu usq ĩ orcũ cirruitus. sic illorũ
uicẽ quãdã exhibere credamꝰ. ut nõ eos illis
similes sed multũ ĩpares mĩme dubitemꝰ ¶lec
quisꝙ arbitret᷑ illud qd̾ dixi de luce spũaliet de
cõdito die ĩ spũali et ang̾elica creatura et de

Expanded text:
et diuidant inter diem et noctem. tunc enim diem hunc condidit, cum condidit solem, cuius praesentia eundem exhibet diem; ille autem dies primitus conditus iam triduum peregerat, cum haec luminaria illius diei quarta repetitione qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari possumus, non debemus temerariam praecipitare sententiam, tamquam de his aliud sentiri congruentius probabiliusque non possit, istos septem dies, qui pro illis agunt hebdomada, cuius cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum uicem quandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali et condito die in spiritali et angelica creatura et de
Abbreviated transcription (Latin):
dies sco̾s. deinde post uesꝑam et mane dies
ferciuis. ac sit usq ĩ mane sexti dici. inde
uicipit seꝑtimꝰ quietis dei ꝙͣuis cũ sius noctibus
dies tñ nõ noctes naruãtur Tũt eñ nox ad diẽ
ꝑtinet nõ dies̃ ad noctẽ. cũ sublimes et sc̃i ãgeli
id qd̾ creaturã ĩ ip̃a treatura nouerũt referũt
ad illius honorẽ et amorẽ. ĩ quo et̾n̾as rationes
quibus creata ẽ cõtemplantur. eaq cõcordissiõ
cõtemplatione sũt unꝯ dies quã fecit dñs. cui
iuĩgetur eccłia ex hac ꝑegrinatione liberata.
ut et nos exultemꝰ et iocũdemur ĩ eo ¶niꝰ
ergo diei cuiꝰ et uesꝑa et mane scd̾m supradit¬
tã rationẽ accipi p̃t̃ sexta repetitione cõsũ¬
mata ẽ uniu̾sa creatu. fcm̃ q ẽ mane quo
finiretur sextus dies. et uñ ĩc ipot septimꝰ ues¬
perã nõ habiturꝰ. quia dei requies nõ ẽ trea¬
tura que cũ ꝑ dies ceto̾s cõderetur alit ĩ seip̃a

Expanded text:
dies secundus, deinde post uesperam et mane dies dies secundus, deinde post uesperam et mane dies tertius ac sic usque in mane sexti diei, unde incipit septimus quietis dei, quamuis cum suis noctibus dies tamen non noctes narrantur. tunc enim nox ad diem pertinet, non dies ad noctem, cum sublimes et sancti angeli id, quod creaturam in ipsa creatura nouerunt, referunt ad illius honorem et amorem, in quo aeternas rationes, quibus creata est, contemplantur eaque concordissima contemplatione sunt unus dies, quem fecit dominus, cui coniungetur et ecclesia ex hac peregrinatione liberata, ut et nos exultemus et iucundemur in ea. Huius ergo diei, cuius et uespera et mane secundum supra dictam rationem accipi potest, sexta repetitione consummata est uniuersa creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
quas fcã principalit᷑ uidẽt Illic ergo tãcͣ
ꝑ diẽ uñ et cõcor dissiã uintas̃ eoꝵ eiusdẽ ue¬
bitatis ꝑticiꝑatione dies ẽ pͥmitus creatus:
Quod ĩ oĩdũs sex dieb aĩaduerti pt. qr nõ
remaneait ãglica stĩa ĩ hoc qd̾ treatũ est.
sed hoc cõtrnuo refernt ad eius laudẽ atqi
caritatẽ ĩ quo id qd̾ fcm̃ ẽ. sed faciendũ
isse cognoscitur In qua ueritate stando di¬
es ẽ Nã si uel ad seppãm uatã ã grelica cõu̾¬
teretur. seq ãplius delcãretur ꝙ illo tuiꝯ
ꝑticipatione btã ẽ. ĩtumestẽs suꝑbia cade̾t.
Ficut diabolꝰ de quo suo loco loquẽdũ ẽ tũ¬
de serpente hoĩs seductore sermo debitus
ip̃a creatura sic sciũt. ut ei scie elciõne ac
dilciõne ꝓ̃ponãt qd̾ eã sciut̃ ĩ ueritate ꝑ
quã ftã st̃ oĩa ꝑticipes eius e fstĩ. ideo ꝑ om̃s
sex dies nõ nõĩatur nox. sed post uesẜam et
mane dies unꝮ ytẽ post uesꝑam et mane

Expanded text:
cipaliter vident. Ibi ergo tanquam per diem, unde et concordissima unitas eorum ejusdem veritatis participatione dies est primitus creatus; quod in omnibus sex diebus animadverti potest, quia non remanet angelica scientia in eo, quod creatum est, quin hoc continuo referat ad eius laudem atque caritatem, in quo id non factum esse, sed faciendum fuisse cognoscitur: in qua ueritate stando dies est. nam si uel ad se ipsam natura angelica conuerteretur seque amplius delectaretur quam illo, cuius participatione beata est, intumescens superbia caderet, sicut diabolde serpente hominis seductore sermo debitus ipsa creatura sic sciunt, ut ei scientiae electione ac dilectione praeponant, quod eam sciunt in ueritate, per quam facta sunt omnia, participes eius effecti, ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et mane dies unus, item post uesperam et mane
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ius oꝑis dies et t̾minꝰ uesꝑa et alteriꝰ oꝑis
iiciũ mãne ĩ hac rerũ cõditarũ narrationẽ
debet ĩtelligi. ne cogam᷑ cõtui sc̃pturã dicẽ
p̃ter sex dies conditã diei seꝑtimi creaturã.
sed dies ille quẽ fecit deꝯ ꝑ eꝑa eius ip̃e repe¬
titur. nõ c̾ruitu corꝑali. sed cõgnitione spũa¬
li. cũ illa btã societus ãgłorũ et p̾mitꝰ cõtẽ¬
platur ĩ uerbo dei qd̾ dicit deꝯ fiat. atq ideo

Expanded text:
is dies, et terminus vespera, et alterius operis initium mane, in hac rerum conditarum narratione debet intelligi; ne cogamur contra Scripturam dicere, praeter sex dies conditam diei septimi creaturam, sed dies ille quem fecit Deus, per opera ejus ipse repetitur, non circuitu corporali, sed cognitione spirituali, cum beata illa societas Angelorum et primitus contemplatur in Verbo Dei, quo dicit De
Abbreviated transcription (Latin):
nõ istorũ diei a cõsuetudĩe ĩtellutendꝰ quos
uidemꝰ solis c̾tuitu det̾minari atq nũctri.
sed alio quodãmõ a quo et illi tres dies qui
anͣ cõditionẽ istoꝵ liuãriũ cõmeõrati sunt
aliem ẽẽ nõ possũt Is em̃ modꝰ nõ usq ad
diẽ quartũ ut inde iã istos usitatos cogim

Expanded text:
non istorum dierum consuetudine intelligendus, quos videmus solis circuitu determinari atque numerari; sed alio quodam modo, a quo et illi tres dies, qui ante conditionem istorum luminarium commemorati sunt, alieni esse non possunt. Is enim modus non usque ad die
Abbreviated transcription (Latin):
cõsũmauit deꝯ ⁊̃ die sexto oꝑa sua q̃ fecerit.
quia ut a nobis cõsũmarẽtur ip̃ẽ p̃stitit.
ita et qd̾ dcm̃ ẽ requieuit deꝯ die septiõ ab oĩ¬
bus oꝑibus suis que fecit. nõ utiq nram re¬
quiẽ quã cõcedente ipõ adepturi sumꝙ: s ip̃iꝯ
pͥmitus ĩtelligere deueniq. qua ĩ seꝑtiõ die re¬
quieuit cõsũmatis aꝑibus. ut pͥus oia q̃ sc̃p/¬
t̾a sũt fcã mõstrẽtiur. et deinde si opus est
etiã aliquid signficasse doceãtur Rcẽ quippe
dr̾. sicut deꝯ post oꝑa sua bona requieuit. ita
et nos post oꝑa nra bona requieturos sz
ob hoc etiã rcẽ flagitatur. ut ꝙadmodũ dispu¬
tatũ ẽ de oꝑibus dei. q̃ ip̃ius eẽ satis apparet.
ita de requie dei satis disseratur. q̃ ꝓprie ip̃iꝯ
demõstretur Quaꝓpt᷑ iustissiã ratione cõ¬
pellim᷑ ĩdagare si ualeamꝰ atq eloqui. quõ
requieuisse deũ ab oꝑibus su̾is que fecit. et

Expanded text:
Consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit, Consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit, quia ut a nobis consummarentur ipse praestitit: ita et quod dictum est, Requievit Deus in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, non utique nostram requiem, qqua in septimo die requieuit consummatis operibus, ut prius omnia, quae scripta sunt, facta monstrentur et deinde, si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. recte quippe dicitur, sicut deus post opera sua bona requieuit, ita et nos post opera nostra bona requieturos: sed ob hoc etiam recte flagitatur. ut, quemadmodum disputatum est de operibus dei, quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratione conpellimur indagare, si ualeamus, atque eloqui, quomodo requieuisse deum ab omnib
Abbreviated transcription (Latin):
mũdi. sed quia tũc ip̃i eũ illiꝯ mimere nõ suo
merito uel facultate cognouerũt. maluit tro¬
pice loqui. ut tũc ab illo cognitos dice̾t. tũ eis
cognoscendũ se p̃stitit. et uerbũ corrigere
quasi hoc minꝰ rcẽ dixerit qd̾ ꝓp̾e dixeuit ꝙͣ
sinere. ut hoc sibi arrogaret potuisse qd̾ ẽis
qd̾ positũ ẽ requienisse deũ ab oĩbus oꝑibus
suis q̃ fecit bona ualde. quia ip̃e nos facit
requiescere cũ bona oꝑa fecerimꝰ. quibdã
forte suffecerit. Oz nob huiꝯ sentẽtie scͥptu¬
rarũ cõsideratiõe suscepta urgem̃ q̃rere quo/¬
nãmõ et ip̃e requieste̾ potuerit. ꝙͣuis r̾quies
sua nobis ĩsiuata sꝑare ãmonuerit iisi re¬
quiẽ nram futurã Sicut emĩ ip̃e telũ et ter/
iĩ fecit et ea q̃ ĩ eis sũt. et oĩa sextodie cõ¬
sũmauit. nec ĩ eis aliquid dici p̃t nos tre/¬
cisse illo donãte. ut crearemꝰ. et ideo dcm̃ ẽ

Expanded text:
mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere. non suo mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere. non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eisd positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam forte suffecerit; sed nos huius sententiae scripturarum consideratione suscepta urguemur quaerere, quonam modo et ipse requiescere potuerit, quamuis requie sua nobis insinuata sperare admonuerit in se requiem am, et ea quae in eis sunt, et omnia sexto die consummavit; nec in eis aliquid dici potest nos creasse, illo donante ut crearemus, et ideo dictum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
lite cõtristare spm̃ scm̃ dei ĩ quo fignati estis
ĩ die redep̃tionis Neq em̃ ipã spc̃ scĩ qua ẽ
habeat eternã atq ĩcõm utaibilẽ btitudinẽ.
magisq sit ip̃ã eterna et ĩcõmutabilis bt̃i¬
tudo Sed quia ita ĩ scĩs habitat ut eos ĩple¬
at caritate. qua necesse ẽ uti hoĩẽs ex tꝑe
gandeat profectu fideliũ. et bonis oꝑibus et
ides necesse ẽ etiã cõtristentur laꝑsui uel pcãs
eoꝵ. de quorũ fide ac pietate gaudebãt. que
tristicia laudabilis ẽ quia uenit ex dilciõne quã
eis qui sic agũt᷑ ut eorũ fcĩs cõtristẽtur scĩ
uero ob aliud nisi quia sꝑm̃ scm̃ habẽt. quo
quos bonos fuisse siue nouerãt. siue credide¬
rãt Que ꝓfcõ tristicia nõ solũ nõ culꝑanda.
neruetiã p̃cipue laudanda ac p̃dicanda est
Hoc gñe ibeutionis rursus idẽ apłs nirabilu
eos deus. p̃cognitos indelicet añ cõstitutionẽ

Expanded text:
lite contristare spiritum sanctum dei, in quo signati estis lite contristare spiritum sanctum dei, in quo signati estis in die redemtionis. nhabeat aeternam atque incommutabilem beatitudinem, magisque sit ipsa aeterna et incommutabilis beatitudo. Sed quia ita in sanctis habitat, ut eos impleat charitate, qua necesse est ut homines ex tempore gaudeant profectu fidelium et bonis operibus; et ideo necesse est etiam contristentur lapsu vel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudabilis est, quia uenit ex dilectione, quaeis, qui sic agunt, ut eorum factis contristentur sancti, non ob aliud, nisi quia spiritum sanctum habent: quo quos bonos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum etiam praecipue laudanda ac praedicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mira deus, praecognitos uidelicet ante constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
quid restat ut ĩtelligamꝰ insi forte coratiur
nutionasali ⁊̃ qua et horem cresuit ⁊̃ seip̃o reqẽ
feramur appetitu de siderii. quo cũ uenerimꝰ
requie scamꝰ. idest nichil ãplius requiraniꝰ
Sicat enĩ rcẽ dr̃ deꝯ facere quidquid ip̃o ĩ no
cũ eius muere requiescimꝰ Hoc quidẽ rcẽ ĩ¬
telligimꝰ. quia et uerũ ẽ et nõ magne ĩtẽtio¬
nb indiget. ut uideamꝯ ita dici requiesce̾ deũ
cũ requi esce̾ nos fecit: sicut d̾i cognosce̾. cũ ef¬
nc̃ cognoni qm̃ times deũ Qbi quid aliudacci¬
ꝑmnꝰ nc̃ insi feci ut cognosteret : Hiis locu¬
tionũ modis cũ ea que nõ accidũt dͥ deo tãꝙͣ il¬
li accidãt loquimur. eũ facere a gnostimꝯ ut
nobis accidãt. ea dũtaxat que landabilia sũt.
et hec qnͣtũ sc̃pturaꝵ usus admittit Neq
eñ temere nos aliquid tale de deo dicere. de¬
bemꝯ qd̾ ĩ sc̃ptura eius nõ legimꝰ Et hoc lo¬
cutionis modo arbitror dictũ illud apłicũ No¬

Expanded text:
id restat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se ipso requiem feramur adpetitu desiderii, quo cum uenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramus? sicut enim recte dicitur deus facere, quidquid cum eius munere requiescimus. Hoc quidem recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efnunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus admittit. neque enim temere nos aliquid de deo tale dicere debemus, quod in scriptura eius non legimus. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud ab apostolo: no
Abbreviated transcription (Latin):
uel maris nel c̾cuitũ lucis admitteret sequẽ¬
ti nocte uñ illa trãsisset Q uiꝯ q̃stionis diffĩcul¬
tate cõpulsi. ausi sumꝰ disceptationẽ nram.
quasi ad hanc t̾minare sententiã. ut dice̾mꝰ
illã lucẽ que pͥmitꝰ fcã ẽ cõformationẽ ẽẽ
creature spũalis. uoctẽ uero adhuc formãdã
tuta cũ ĩ prracipio fecit deꝰ celũ et terrã.
añꝙͣ uerbo faceret diẽ Sed nc̃ diei septimi
cõsideratione cõmoniti facilius ẽ ut nos igno¬
rare fateamur qd̾ remotũ ẽ a sensib nr̃is.
quonãmõ lux illa que dies appellata ẽ. uel
cirenitu suo uel cõtractione uel emissione
si corꝑalis ẽ uices diurnas nocturnasq ꝑe¬
gerit᷑. uel si spũalis ẽ condendis creaturis
oĩbus p̃sentata sit. suaq ip̃a pñtia diẽ noc¬
tẽ uero absentia uesꝑam ĩicio absentie ma¬
ne ñcio pñtie fecerit᷑. quã ut ĩ re aꝑta cõtra
diuine sc̃pture u̾ba conennu. dicendo aliudẽe

Expanded text:
vel maris, quae circuitum lucis admitteret, sequente nocte unde illa transisset. Cujus quaestionis difficultate compulsi, ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritualis; noctem vertuta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba con
Abbreviated transcription (Latin):
uitate et grauitate scdm dispositionẽ de i Nũ¬
quid sicut ista mutãtur ita ipm̃ dei cõsiliũ
ĩ quo ea dispesuct mutabile dicimꝗs Aũterit
ipe tantã dementiã Cũ ergo hec ira dispo¬
nerẽtur ut haberẽt mẽsuras/ et mĩss etͣ
pondera sua. ubi ea cernebat ip̃e disponens.
Neq enĩ extra seiꝑm sicut cerminꝰ oculis cor¬
ꝑa. que utiq nũdũ erat cũ disponerẽtur ut
fieret Nec ĩtra seipm̃ ista ternebat sicut
ceruimꝰ ciõ fanthasias corꝑm que nõ p̃sto
disponeret s Quo msi es quo solus ꝑt̃s̃ Me¬
rũptũ nos mortales et ꝑcc̃ores quorũ aĩas ag¬
grauãt corꝑa corruptibilia. et quoꝵ sensũ m̃ul

Expanded text:
uitate et grauitate secundum dispositionem dei: numuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut cernimus animo phantasias corporum, quae non praesto disponeret? quo, nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et peccatores, quorum animas adgrauant cor
Abbreviated transcription (Latin):
dei sapiã ꝑ quã fcã sũt oĩa. colores ĩ se prius
habuisse Itellugeretur ĩ quibus facẽt. sed ita
acciꝑetur oiã corꝑa ĩ colorib disposiusti. nt¬
haberẽt colores Quasi nero a creatore deo
dispostta ĩ colorib corꝑa idest ita disposita. ict
colorata eenͣt. ꝓossit aliter ĩtelligi insi aliqua
ratio colorũ smgulis corꝑm grãbus distribuẽ¬
doꝵ ĩ ip̃a dei disponẽtis sapiã c̃o de fuisse ĩtelsi¬
gatur. et si color ilii nõ appellatur. Hoc ẽ ens̃
qd̃ dixxi. dũ res cõceditur. nõ eẽ de uocabulis la¬
borandũ sfaciamꝰ ergo. ita dcm̃ ẽẽ oĩa ĩ mẽsura
et nũo et pondere disposita. tãꝙͣ dictũ eẽt.
ita disposita ut habe rẽt ꝓpͥas ntensuras suas
et ꝓprio s nũos et ꝓpriũ pondꝰ.q̃ ĩ eis pro sui
cuꝯͣq gnĩs mutabilitate mutarẽtur aͥhmẽtis
eł diinutionib multitudĩe et paucitate. le¬

Expanded text:
Dei Sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius Dei Sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius habuisse intelligeretur, in quibus faceret corpora: sed ita acciperetur, Omnia corpora in coloribus disposuisti, haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita in coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita disposita, ut haberent proprias mensuras suas et proprios numeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, le
Abbreviated transcription (Latin):
nus ẽ ĩ inferiorib caro Quod si nõ nult
aliquis ea uocabula q̃ ĩ rebus ĩfimis et
abiectissimis didicit trã ffere ad illa su¬
blinna quibus ĩ tuendis mentẽ serenare
conatur nõ ẽ urgendꝰ ut faciat/ Dũ enĩ
hoc ĩtelligitur. quod ĩtelluendũ ẽ. nõ ma¬
inoꝑe curandũ ẽ quid nocetur. stire oꝑtet
tũ ciuꝯmõi siłitudo ẽ ĩferioꝵ ad suꝑiora
Nõ em̃ aliter rc̃ẽ. hinc illut rõ tenõit et
nititur Iã uero si quisꝙͣ dicit creatã eẽ
mẽsurã et ñm et pondus. ĩ quibus deũ
oiã disposuisse sc̾ptura testatur. si ĩ illis oĩa
disposit eadẽ ipã ubi disposuctie Si ĩaliis:
putabimꝰ ita dcm̃ ẽe oiã ĩ mẽsum et nũa
et pondere disposiusti. ac si diceret᷑ oĩa sic
disposuisti ut haberẽt mensurã et nĩm et
pondus. Quia et si diceret᷑ oĩa corꝑa ĩ colo¬
ribus dispo suisti. nõ huic eẽt cõsequẽb ut ip̃ã

Expanded text:
nus est in inferioribus caro. quodsi non uult nus est in inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oporttamen cujusmodi similitudo est inferiorum ad superiora. Non enim aliter recte hinc illuc ratio tendit, et nititur. 10. Jam vero si quisquam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quibus Deum omnia disposuisse Scriptura testatur; si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, putabimus ita dictum esse, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti, ac si diceretur, Omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram, et numerum, et pondus? Quia et si diceretur, Omnia corpora in coloribus disposuisti; non hinc esset consequens ut ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
gius et huiõĩ molubus uel celestibus aĩadĩti
et cogitare p̃t Est etiã mẽsura aliquid agendi
ne sit siruoctibilis et ĩmodeata progressio: et est
nũs et affriõnũ aĩ et iurtictũ. quo a stultiae defor¬
mitate ad sapĩẽ formã decusq colligitur: et est
pondus nolũtatis et amoris: ubi apparet qnͣti
quidq ĩ appetendo. fugiendo. p̃ponendo postpo
et pondus alio pondere rapitur. Mensura aut̃
sine mẽsura ẽ cui equatur qd̾ de illa ẽ: nec
aliũde ip̃a ẽ Nñs sine nũo ẽ. quo formãtin
oĩa. ne formatur ip̃e Pondus fine pondere
ẽ. quo referũtur ut quiestãt/ quoꝵ quies
purĩ gaudiũ ẽ Nec illud iã referh᷑ad aliud
red nomẽ mẽsure et niu et pondĩs quisqs
nõ nisi uisibiltter nouit. seruib̾. nonit Trã¬
scendat itaq om̃ẽ qd̾ ita nouit Aut si nũ¬
dũ pt̃ nec ip̃is nõĩbͥus hereat. de quibus
nõ nsi sordide cogitare pt̃ Tãto em̃ magis
cuiq ista ĩ suꝑiorib cara sũt. qñto ip̃e mi¬

Expanded text:
us uel terrestribus uel caelestibus animaduerti et cogitari potest. est autem mensura aliquid agendi, ne sit inreuocabilis et inmoderata progressio; et est numerus et adfectionum animi et uirtutum, quo ab stultitiae deformitate ad sapientiae formam decusque conligitur; et est pondus uoluntatis et amoris, ubi adparet, quanti quidque in adpetendo, fugiendo, praeponendo postponet pondus alio pondere rapitur. mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec alicunde ipsa est; numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse; pondus sine pondere est, quo referuntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse mi
Abbreviated transcription (Latin):
et postea plantato ꝑadyso repres¬
sisse illũ fontẽ. multioq fontib
sicut etiã nũc aidemꝰ impleuisse
terrã. de ꝑadysi autẽ uno fonte
quatuor flunina ingentia diuisisse.
ut in t̾ra cet̾a creaturarũ suaꝵ ple¬
na gm̃b congruos nũos suoꝵ tẽ¬
porũ agentib sontes etiã suos ha¬
beret et fluios. et ꝑadysꝰ loco
electiorei plãtatus qͣtuor illa fluã
ex capite sui fontis emilt̾et. aut
ex ip̃o uno fonte ꝑadysi multo
largius exundante prius totã ei¬
postea repressisse in co loco aqua¬
rũ eruptionẽ uastissimã. unde di¬
uersis ꝑ oem̃ terrã capitib flu¬
minũ ac̃ fontiũ iã manarent. ac
demde in regione illiꝯ fontis non
iam uniu̾sã terrã rigantis s me¬
uios emittentis plantasse ꝑ adysũ¬

Expanded text:
et postea plantato paradiso represet postea plantato paradiso repressisse illum fontem multisque fontibus, sicut eam nunc uidemus, inpleuisse terram, de paradisi autem uno fonte quattuor ingentia flumina diuisisse, ut et terra cetera creaturarum suarum plena generibus congruos numeros suorum temporum agentibus fontes etiam suos haberet ac fluuios et paradisus loco electiore plantatus quattuor illa flumina ex capite sui fontis emitteret? aut ex ipso uno fonte paradisi multo largius exundante prius totam ripostea repressisse in eo loco aquarum eruptionem uastissimam, ut de diuersis per omnem terram capitibus fluminum ac fontium iam manarent, ac deinde in regione illius fontis non iam uniuersam terram rigantis, sed meuios emittentis plantasse paradisu
Abbreviated transcription (Latin):
lim̃. terris auferret fecũditatem.
ut incolentiũ aug̾e̾t᷑ labor Posset
hoc ꝙͣuis nulla id script᷑ã narrau̾it
affirmari huana susꝑatione. insi
na laboris imposita ẽ post ꝑadysi
delicias extitit ꝑadysus autẽ ha-¬
bebat pregrand̃ fontẽ suñ de
quo post diligentiꝰ loco suo lo ꝙ̃¬
dũ ẽ. ex cuiꝰ uno capite quatuor
magna fluĩa et nota gẽtib ma¬
nare narrant᷑ Bbi eego erat
iste fons aut̃ ista flumĩa. qñ ille
unus maxiniꝰ astendebat de t̾ra
et irrigabat ocm̃ faciẽ tre . Certo
em̃ tuc nõ geon qui dicit᷑ nlus
unus ex illis qͣtuor rigabat egypͥ¬
tũ qñ fons ascendebat de t̾ra et
nõ egyptũ tiñ s oc̃m faciẽ terre
dendũ est uno fonte maxiõ rigare
omnẽ terrã. ut illa que in ea prĩ¬
cipalit̃ condidãt accepto huõris ad¬
uitorio iã etiã ꝑ tꝑalia spacia ꝓ¬
suorũ generũ diuersitate etiã di-¬
uersis numeris dierũ gignontur.

Expanded text:
limam terris auferret fecunditatem, limam terris auferret fecunditatem, ut incolentium augeretur labor. Posset hoc, quamvis nulla id Scriptura narraverit affirmare humana suspicio, nisi um, cui poena laboris imposita est, post paradisi delicias exstitit: paradisus autem habebat praegrandem fontem suum, de quo post diligentius suo loco loquendum est; ex cujus uno capite quatuor magna flumina et nota gentibus manare narrantur. Ubi ergo erat fons iste aut ista flumina, quando ille unus maximus ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae? Certe enim tunc non Geon. qui dicitur Nilus, unus ex illis quatuor, rigabat Aegyptum, quando fons ascendebat de terra, et non Aegyptum tantum, sed omnem faciem terrae dendum est uno fonte maximo irrigare omnem terram, ut illa quae in ea principaliter condiderat, accepto humoris adjutorio, jam etiam per temporalia spatia suorum generum diuersitate etiam diuersis numeris dierum,
Abbreviated transcription (Latin):
terra et irrigabat oem faciem
terre. hinc iam ꝙͣtũ arbitror m¬
timatur que fiant scd̾m int̾ualla
tꝑm ex illa prima conditiõe cre¬
aturarũ ubi frã sũt omĩa simul
Et recte ab eo cepit elemento
ex quo cuncta gn̾a nascũt᷑ uel
animaliũ uel herbarũ atq ligno¬
rũ. ut agãt tꝑales nũos suos
naturis ꝓpriis distributos Omĩa
quippe prĩmordia seminũ suie
undo om̃s caro siue unde om̃na
frũbecta gignũtur. hu̾mida sũt et
ex humore cõcrescunt. Insũt autẽ
illis effica cissimi numeri trahẽtes
secũ sequates potẽtias ex illis per¬
fegis oꝑibus dei a quib in die
ptio requieuit Uerũtũ qͥs iste
sit sons ad ircegandã fanẽ om̃is
terie ydoneus mĩto querit᷑. Si em̃
fuat et obstructus ẽ uł siccãtus:
cã que̾nda ẽ Nut̃ eñ iudemus
nullat̃. esse fontẽ quo irriget᷑ oĩs
facies tra fortaessis ergo ꝓccm̃ hoĩ
hant etiã penã cõmeruit.ut tãta
illiꝰ fontis repressa largitas facil¬

Expanded text:
terra et inrigabat omnem faciem terrae, hinc iam, quantum arbitror, intimatur, quae fiant secundum interualla temporum ex illa prima conditione creaturarum, ubi facta sunt omnia simul. et recte ab eo coepit elemento, ex quo cuncta genera nascuntur uel animalium uel herbarum atque lignorum, ut agant temporales numeros suos naturis propriis distributos. omnia quippe primordia seminum, siue unde omnis caro siue unde omnia frutecta gignuntur, umida sunt et ex umore concrescunt. insunt autem illis efficacissimi numeri trahentes secum sequaces potentias ex illis perfectis operibus dei, a quibus in die septimo requieuit. Uerum tamen quis iste sit fons ad inrigandam faciem terrae omnis idoneus, merito quaeritur. si enim fuit et obstrucausa quaerenda est. Nunc enim videmus nullum esse fontem, quo irrigetur omnis facies terrae. Fortas is ergo peccatum hominum hanc etiam poenam commeruit, ut tanta illius fontis repressa largitas facil
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ gña creaturaꝵ ꝑfcĩone senarii mũ tͣmi¬
nanda. ut uesꝑa pͥmi diei sit etia sui cognitio
nõ se ẽẽ qd̾ deꝯ ẽ mane aũt post hãc uespe¬
rã quo cõcluditur dies unꝰ et ĩchoatur sto̾s.
cõuersio sit eius qua id qd̾ treata ẽ ad laudẽ
referã creatoris. ut ꝑtipiat de u̾bo dei tognitio¬
nẽ creature q̃ post ip̃a fit. hoc ẽ firmamẽti qd̃
de ĩ natura ip̃ius firmamẽti quod cõditur. cũ
additur etiã postea iã dicto et sic ẽ fcm̃. et fe¬
cit deus firmamentũ Demde fit uesꝑa illius
lucis. cũ ip̃m firmanentũ nõ ĩ uerbo dei sicut
ante. sed ĩ ip̃a eius natum cognoscit Que
cognitio qm̃ minor ẽ: recte uesꝑe noĩe sig̃tu¬

Expanded text:
rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri termirerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipde in natura ipsius firmamenti, quod conditur, cum additur etiam postea, jam dicto, Et sic est factum, Et fecit Deus firmamentum. Deinde fit vespera illius lucis, cum ipsum firmamentum, non in Verbo Dei sicut ante, sed in ipsa ejus natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte vesperae nomine sig