comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extremiꝰ sͥ sumunt bina de ꝓpinqͥs. &
belonge positis. hȩc singła occupar̃t
sibi. Sic itariis elem̃tis qͣdratur iste mun¬
dus. sic ẽ discordra concors. sic remota uin¬
cta. ita motib om̃ib hec st̾ ute tẽpata
ut in ĩparib num̃is. ⁊ pulcͥtudo com¬
par. Quid queq ferant elem̃ta & sibi
apta gignant. referã ut ualeo nume¬
ris. tu benignꝰ audi. ut in his quoq
federa mundi firma lege ueri ubi uide¬
ris. ordine credas ista facta certo. In
qͣtuor his elem̃tis. aura. aqua. igne t̾ra.
auimalia certa creant᷑ ꝓpͥe aꝑta sedi. &
que habeant alios aliausꝰ. ꝯgruoᷤ ꝙ motꝰ.
Gradientia fixaq duplex. qd̾ genꝰ iuide¬
mus: aĩalia st̃ elem̃tis ultimis duob.
Age iã ultina despice t̾re. ⁊ ꝯfer inta
sũmis. fixũ radicib ħet arbu̾tũ om̃e
t̾ris. fixa in sublime rotant᷑ sydera al¬
ta gelofirma. hic uestigia fert qd̃ re¬

Expanded text:
extremis sibi sumunt bina de propinquis, Et extremis sibi sumunt bina de propinquis, Et de longe positis haec singula occuparunt sibi. Sic variis elementis quadratur iste mundus: Sic est discordia concors, sic remota juncta. Ita motibus omnibus haec sunt rite temperata, ut Imparibus numeris sit pulchritudo compar. Quid quaeque ferant elementa, et quid sibi apta gignant, Referam, ut valeo, numeris; tu benignus audi: Ut in his quoque foedera mundi firma lege veri Ubi videris, ordine credas ista facta certo. In quatuor his elementis, aura, aqua, igne, terra, Animalia certa creantur, propriae apta sedi, et Quae habeant alios alia usus congruosque motus. Gradientia fixaque, duplex quod genus videmus, Animalia sunt elementis ultimis duobus. Age jam, ultima despice terrae, et confer ima summis: Fixum radicibus haeret arbustum omne terris: Fixa ut sublime rotantur sidera alto coelo firma. Hic vestigia fert quod re
Abbreviated transcription (Latin):
iuuit. ubi totũ semꝑ uiuit: uͥ totum
semꝑ beate uiuit. Intelligibilia st̃. q̃
intelligunt᷑. Ds̃ intelligibilis dicit᷑
qͥa intelligit᷑ : intellectꝰ quia ꝑ se in¬
tolligit . anima intelligibilis. quia
in telligitur: intellectualis: quia &
atq mente pura oꝑum accipe
pͥma d̃i que tu negas bona ẽẽ. & cla¬
mas hec fieri ñ debuisse cuncta. q̃m
ut d̃s om̃ia summꝰ. sũma facta ñ ft̃.
Elem̃ta boni bona mundi. pͥma qua¬
cuor sunt. Leuis ignis acutus. & ẽ qui
mobilis suꝑne.gͣius huic obtu sa q̃
contra ẽ. atq pigra tellus. Intmica g
tria sũmis st̃ trib. qd̾ ima duo que
medio ueniunt. aer unda. nec tc̃ ex¬
tremis rursus amica qnͣtũ & ipsa
secum. leuitatẽ & mobilitatẽ dũ igne¬
iungit aer. obti sũ pond̾ & infra iun¬
git unda t̾ris. hebes ẽ & mobile uincu¬
lũ. qͦ aura ⁊ unda inherent. S hebes q̃d̾
linqͥt᷑ alte debet aura t̾ris. q̃d̾ mobilis
instuit imũ debe unda fłamis. media

Expanded text:
it, ubi totum semper vivit, ubi totum semper beate vivit. Intelligibilia, quae intelliguntur. Deus intelligibilis dicitur, quia intelligitur: intellectus, quia per se intelligit: anima intelligibilis, quia intelligitur; intellectualis, quia etatque mente pura Operum accipe prima Dei: quae tu negas bona esse, Et clamas haec fieri non debuisse cuncta; Quoniam ut Deus omnia, summus summa, facta non sunt. Elementa boni bona mundi prima quatuor sunt. Levis ignis, acutus, et est qui mobilis superne. Gravis huic obtusaque contra est atque pigra tellus. Inimica igitur tria summis sunt tribus quoque ima, Duo quae medio veniunt, aer, unda, nectunt Extremis rursus amica quantum et ipsa secum. Levitatem et mobilitatem cum igneungit aer, Obtusum pondus et infra jungit unda terris, Hebes est et mobile vinclum, quo aura et unda inhaerent. Sed hebes quod loquitur alte, debet aura terris: Quod mobilis influit imum debet unda flammis. Media
Abbreviated transcription (Latin):
accipit ut sit. In hac gͦ natura ñ
Potest do recte tribui. n qd̃ in se ħt
ẽe io est om̃e eiꝰ bonũ. Eo autẽ ad
peccata mortẽq ꝑtinet: sine dubio
uergit ad ñ ẽẽ. Hoc undecũq sit
ñ ẽ certe ab eo qd̃ sũme ẽ. nec ab eo q̃d̃
aliqͦ m est. Non ẽ gͥnec a dõ: nec ab
aliquo oꝑe dłi. Erit gͦ ab eo q̃d ẽ ei
contrariũ. qd sumine ẽ. Quod gͦ q̃ris
unde sit: ñ est unde sit. Quid est¬
unt pͥma alia Ihomini cõmune.
animalia. mortalia in. xii.¬
sensualia irrationabilia ut arbores.
& cet̾a cũ qͥb ẽ hõi cõmune crescere ge¬
nerare ali moriͥ scd̃a mortalia irratio¬
nabilia sensualia ut petora. cũ qͥbus
est cõmune crescere. generare ali mori sen¬
tire appet̾e fugere: tercia sensualia. ratio¬
nabilia mortalia ut hoĩes : qͣrta ĩmortalia.
sensualia rattonabilia ut angłi cũ
qͥb ẽ cõmune audire. sentire intellig̾e.¬
oluntas ẽ animi motus: cogen¬
te nullo. ãd aliqͥd uł ñ admit¬

Expanded text:
sit. In hac ergo natura non potest recte Deo tribui, nisi quod in se habet esse, id est, omne ejus bonum. Quod autem ad peccata mortemque pertinet, sine dubio vergit ad non esse: hoc undecumque sit, non est certe ab eo quod summe est, nec ab eo quod aliquo modo est. Non est igitur nec a Deo nec ab aliquo opere Dei. Erit ergo ab eo quod est ei contrarium quod summe est. Quod ergo quaeris unde sit, non est unde sit. SENT. XIII.-- Quid sit homini commune. Prima animalia mortalia, insensualia, irrationabilia, ut arbores, et caetera, cum quibus est homini commune crescere, generare, ali, mori. Secunda mortalia, irrationabilia, sensualia, ut pecora, cum quibus est commune crescere, generare, ali, mori, sentire, appetere, fugere. Tertia sensualia, rationabilia, mortalia, ut homines. Quarta immortalia, sensualia, rationabilia, ut Angeli, cum quibus est commune audire, sentire, intelligeoluntas est animi motus cogente nullo ad aliquid vel non amit
Abbreviated transcription (Latin):
bat: ardentiꝰ diligit cõꝑando. Non erit ma¬
gnꝰ. magnũ putanꝰ si cadunt ligna. bapides.
& moriunt᷑ mortales. Qd̾ si artifex de tali
mat̾ia faciat aliqͥd q̃d̾ meliit  illo ẽ ñ ne meliꝰ
seipso aliqͥd fabricauit stullomͦ. qͥa ñ solũ me¬
liors pͣar qͥdẽ arti potest ẽẽ mat̾ia. Sic em̃
mat̾ia ẽ subiecta artifici. Si subiecta ẽ. ĩferior
sit necesse ẽ.
& pondere disposuisti. xuiii

Expanded text:
 diligit comparando. Non erit magnus, magnum putans si cadunt ligna, lapides, et moriuntur mortales. Quod si artifex de tali materia faciat aliquid quod melius illo est, nonne melius se ipso aliquid fabricavit? Nullo modo: quia non solum melior, sed ne par quidem arti potest esse materia. Sic enim materia est subjecta artifici: si subjecta est, inferior sit necesse est.et pondere disposuisse dici
Abbreviated transcription (Latin):
illi sententiȩ qͣ dic̾ ꝑecẽm ut appareat pec¬
catum. ꝑ bouũ mͥ oꝑatum ẽ mortẽ. Qͦmͦ
enĩ apparet: si ignorat᷑. S ignoro. sic dictũ
ẽ hoc loco: ut intelligat᷑ ñ approbo. Qͦ mͦ
enim tenebrȩ ñ uident᷑. s lucis cõꝑatiõe
sentiunt᷑: hoc ẽ autẽ sentire tenebras

Expanded text:
illi sententiae qua dixit, Peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Quomodo enim apparet, si ignoratur? Sed ignoro, sic dictum est hoc loco, ut intelligatur, non approbo. Quomodo enim tenebrae non videntur, sed lucis comparatione sentiuntur; hoc est autem sen
Abbreviated transcription (Latin):
uiuente ipso pecẽo. qd̾ fit cum ad¬
huc manentib in nobis desid̾iis.
& incitamentis quibꝰdam ad pec¬
candum. ñ obedimꝰ tñ neq osenti¬
mꝰm̃te seruientes legi di. quia mortui fumꝰ
pecc̃o. Moriet᷑ autẽ & pecc̃m. cum reforma¬
tio corporis in resurrectione facta fu̾it:
de qua post diẽ. uuificabit & mortalia

Expanded text:
vivente ipso peccato: quod fit cum advivente ipso peccato: quod fit cum adhuc manentibus in nobis desideriis et incitamentis quibusdam ad peccandum, non obedimus tamen, neque consentimus, mente servientes legi Dei; quia mortui sumus peccato. Morietur autem et peccatum, cum reformatio corporis in resurrectione facta fuerit, de qua post dicit, Vivificabit et mortalia
Abbreviated transcription (Latin):
marito iuncta ẽ legi.si autẽ mor¬
tuus fuerit uir eiꝰ euacuata ẽ a lege
uiri. & cetã: aĩaduertendum ẽ istam
similitudinẽ in hoc differre ab ea re.
ꝓpt̃ quã adhibita ẽ. qͦd hic dicit uirũ
mori ut mulier nubat cui uolet. libe¬
rata utiq a lege uiri: ibi autẽ cum ꝯsti¬
tuat aĩam quasi mulierem. uirum
aut̃ passiones peccatoꝵ quȩ oꝑant᷑
inmenbris. ut fructum ferant mor¬
ti.i. ut tali coniugio ꝓles digna na¬
scat᷑: & lex quȩ data ẽ non ad auferen¬
dum pecẽm. uł ad lib̾ationẽ a pecc̃o. s
ad ostendendũ pecc̃m añ grãm: ꝑ qd̾¬
fc̃m ẽ. ut sub lege positi uehementiori
desid̾io peccandi raꝑent᷑: ut ampliꝰ
&̃ p̃uaricatione peccarent. Cum gͦ
⁊ ibi tria sint. amina tanquã mulier.
passiones peccatoꝵ tanquã uir. & lex
tanꝗͣ lex uiri: ñ ibi peccatis mortuiᷤᷤ
tanꝗͣ uiro mortuo lib̾ari animã dic̃:
s ipãm aĩam mori pecc̃o & lib̾ari a
tua fu̾it pecc̃o: quamuis adhuc qͣi

Expanded text:
ortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri, etc., animadvertendum est istam similitudinem in hoc differre ab ea re propter quam adhibita est, quod hic virum dicit mori, et mulier nubat cui volet, liberata utique a lege viri: ibi autem cum constituat animam quasi mulierem, virum autem quasi passiones peccatorum, quae operantur in membris, ut fructum ferant morti, id est, ut tali conjugio proles digna nascatur; et Lex quae data est non ad auferendum peccatum, vel ad liberationem a peccato, sed ad ostendendum peccatum ante gratiam; m est ut sub Lege positi vehementiori desiderio peccandi raperentur, et amplius etiam praevaricatione peccarent: cum ergo et ibi tria sint, anima tanquam mulier, passiones peccatorum tanquam vir, et Lex tanquam lex viri, non ibi tamen peccatis mortuis, tanquam viro mortuo, liberari animam dicit; sed ipsam animam mori peccato, et liberari a tua fuerit peccato, quamvis adhuc quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mandatũ fefellit me. & ꝑ illud occi¬
ditꝰ ideo dictum ẽ. quia desid̾ãti ꝓhibitio
fructus ẽ dulcior. Unde &̃ quȩcũq peccata
occulte fiunt dulciora sunt: qmͣuis mor¬
tifera ista dulcedo sit. Inde ẽ qd aput salo¬
monẽ fallacis doctrinȩ imagine sedens
mulier. & inuitans ut ad se ueniant in¬
sipientes: scribit᷑ dicere. Panes occultos
Ista dulcedo ẽ occasio ꝑ mandatũ inuenta
peccati: quȩ cum appetit᷑ utiq fallit: & ĩ
maiores amaritudines uertit. xxxii.

Expanded text:
 illud occidit, ideo dictum est, quia desiderii prohibiti fructus dulcior est. Unde etiam quaecumque peccata occulte fiunt, dulciora sunt: quamvis mortifera ista dulcedo sit. Inde est quod apud Salomonem fallacis doctrinae imagine sedens mulier, et invitans ut ad se veniant insipientes, scribitur dicere: Panes occultos Ista dulcedo est occasio per mandatum inventa peccati: quae cum appetitur, utique fallit, et in majores amaritudines vertit. XL.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa latet᷑: q̃nqͥdẽ nunc dic̃. ñ illd̾ bonum
ẽẽ mortem ꝑ bonum legis .i. ut appareat
pecc̃m qd̾ latebat. Sine ẽnĩ lege tunc
mortuũ quisq cognoscit: cum illud qd̃
recte p̃ceptũ eẽ ꝯfitet᷑ implere ñ pot̃: &
p̃uaricationis cͥmine ampliꝰ peccat. qͣm
si ñ ꝓhiberet᷑. Hoc ẽ qd̾ in osequentib¬

Expanded text:
quidem nunc dicit, non illud bonum, esse mortem per bonum Legis, id est, ut appareret peccatum quod latebat sine Lege. Tunc enim se mortuum quisque cognoscit, cum illud quod recte praeceptum esse confitetur, implere non potest; et praevaricationis crimine amplius peccat, quam si n
Abbreviated transcription (Latin):
dñabit᷑. non enĩ estis sub lege. s sub
grã. utiq ad t̾cium illd̾ gͣdum iam
ꝑtinet. uͥ hõ iam m̃te seruit legi dĩ:
qmͣuis carne seruiat legi pecc̃i. Non
enĩ obaudit desid̾io pecc̃i. quãuis ad¬
huc sollicitent ꝯeupiscentiȩ. & ꝓuocẽt
ao ꝯsensionẽ donec uiuificet᷑ &̃ corpꝰ
& absorbeat᷑ mors in uictoriã. Quia
gͦ non ꝯsentimꝰ desidiis pͣuis. in gia
sumꝰ & non regnat pecc̃m in nr̃o mortali
corꝑe. S omino ex illo loco uͥ ait. qui mor¬
tui sumꝰ pecc̃o qͦmͦ uiuemꝰ in eo: eum
descͥbit qui ẽ sub gr̃a ꝯstitutꝰ Cui aũ
dñat᷑ pecc̃m: quãuis uelit pecc̃õ resiste
adhuc sub lege ẽ: nondum sub gr̃a. xxui

Expanded text:
sub Lege, sed sub gratia, utique ad tertium illum gradum jam pertinet, ubi homo jam mente servit Legi Dei, quamvis carne serviat legi peccati . Non enim obaudit desiderio peccati, quamvis adhuc sollicitent concupiscentiae, et provocent ad consensionem, donec vivificetur etiam corpus, et absorbeatur mors in viergo non consentimus desideriis pravis, in gratia sumus, et non regnat peccatum in nostro mortali corpore: et omnino ex illo loco ubi ait, Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo ? eum describit, qui est sub gratia constitutus. Cui autem dominatur peccatum, quamvis velit peccato resistere, adhuc sub Leg
Abbreviated transcription (Latin):
q̃n sine lege: intelligendũ ẽ uiuiere
smͥ uidebar quia ante mandatũ latebat
peccatũ. Et qd̾ ait adueniente mandato
pecc̃m reuixit. ego aut̃ mortuus sum:
intelligendum ẽ pecc̃m apparere cepit.÷

Expanded text:
ndo sine Lege, intelligendum est, vivere mihi videbar; quia ante mandatum latebat peccatum. Et quod ait, Adveniente autem mandato, peccatum revixit; ego autem mortuus suum, intelligendum est, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
diurni temporis. non dm mutat s
religionem: sicut nec salutem. qui
alio modo mane alio uesꝑe salutat:
ita in uniu̾so tractu scłoꝵ. cum ali¬
ud oblatum est ab antiquis scĩs. ali¬
ud ab eis qͥ nunc sunt offertur:
non humana presumptione sed
auctoritate diuina. temporib con-¬
grua sac misteria cele bnt᷑: ñ d̾s aut reli

Expanded text:
diurni temporis, non deum mutat nec diurni temporis, non deum mutat nec religionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere salutat, ita in uniuerso tractu saeculorum, cum aliud oblatum est ab antiquis sanctis aliud ab eis, qui nunc sunt, offertur, non humana praesumptione sed auctoritate diuina temporibus congrua sacra mysteria celebrantur, non deus aut reli
Abbreviated transcription (Latin):
ligionis offertur uni uero deoꝰ
cui scã in societate leseruiunt.
Oroinde sicut impia superbia si¬
ue hominum siuie demonum. sibi
hos diumos honores exhiberi uel
iubet uel cupit: ita ꝑia humilitas
ta recusauit: & cui deberentur
ostendit. Cuius rei manifestissima
in sacris litteris nrĩs exempla mon¬
strãtur. Disꝑtita autem diumnis
eloquiis sacrificia ꝑ tempoꝵ con¬
gruentiam. ut alia fierent ante
manifestationem noui testamenti.
qͦd ex ipsa uera & in uniꝰ sacerdotis
uictima. hoc est ex fuso xͥ sangͥne
ministratur: & aliud nunc quod
huic manifestationi congruum.
qui iam declarato nomine xp̃iant
appellam᷑ offerimꝰ: non solum euã¬
głicis. uerum etiam prophicis lit¬
teris demonstratur. Mutatio qͥppe
ñ dei. ñ ipsiꝰ religionis. s sacrificioꝵ
& sacramentoꝵ. impudenter nunc
uideretur predicata: nͥ suiss ante.
predicta. Quemadmodum enĩ unꝰ
idem̃q homo. si deo mane aliud of-¬
ferat aliud uespe pro ꝯgruentia

Expanded text:
ligionis offertur uni uero deo, cui sancta societate deseruiunt. proinde sicut impia superbia siue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honores exhiberi : uel iubet uel cupit, ita pia humilitas ta recusauit et, cui deberentur, ostendit. cuius rei manifestissima in sacris litteris nostris exempla monstrantur. Dispertita autem diuinis eloquns sacnncia pro temporum congruentia, ut alia fierent ante manifestationem noui testamenti, quod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictima, hoc est ex fuso Christi sanguine ministratur, et aliud nunc, quod huic manifestationi congruum, qui iam declarato nomine Christiani appellamur, offerimus, non solum euangelicis uerum etiam propheticis litteris demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis sed sacrificiorum et sacramentorum inpudenter nunc uideretur praedicata, nisi fuisset ante praedicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo mane aliud offerat aliud uespere pro congruentia
Abbreviated transcription (Latin):
colligitur corporali creature ñ eẽ sa¬
crificandũ: restat sꝑitalis: quȩ uł pia
uł impia est. Pia scilicet in hominib
& angłis iustis: & deo rite seruentibꝰ.
Impia uͦ in hominib & angłis iniquis:
qͦs etiam clemones dicimus. Ac phoc
nec spitali qͣmius iustȩ creaturȩ sacri¬
ficandum est: q̃m qͣntomagis pia est
& subclita deo÷ tantominꝰ se tali hono¬
re cdignatur: quẽ scit non deberi nͥ
deo. Quanto gͦ ꝑnitiosuis ẽ sacrificati
demoniis. hoc est inique spitali creatu¬
rȩ: quȩ in hoc proximo & caliginoso
celo habitans. tanqͣm in aerio cor pore
suo. predestinata est supplicio sempit̃¬
no o. Quam ob rem etiã cũ se homines
suꝑiorib celestib potestatib quȩ ñ funt
demonia sacrificare dicunt. & solius
nominis interesse arbitrant᷑. qͦd illi de¬
os. nos eos angłos appellamꝰ: ñ se op¬
ponunt eis ludificandis multiplici fal¬
lacia nͥ demones. qͥ errore delectant᷑

Expanded text:
colligitur corporali creaturae non esse sacolligitur corporali creaturae non esse sacrificandum. Restat spiritualis, quae vel pia vel impia est: pia scilicet, in hominibus et Angelis justis, et Deo rite servientibus; impia vero in hominibus et angelis iniquis, quos etiam daemones dicimus. Ac per hoc nec spirituali, quamvis justae creaturae sacrificandum est. Quoniam quanto magis pia est et subdita Deo, tanto minus se tali honore dignatur, quem scit non deberi nisi Deo. Quanto ergo perniciosius est sacrificare daemoniis, hoc est iniquae spirituali creaturae, quae in hoc proximo et caliginoso coelo habitans, tanquam in aerio carcere suo, prae destinata est supplicio sempiterno! Quamobrem, etiam cum se homines superioribus coelestibus potestatibus, quae non sunt daemonia, sacrificare dicunt et solius nominis interesse arbitrantur, quod illi deos, nos eos Angelos appellamus, non se opponunt eis ludificandis multiplici fallacia, nisi daemones, qui errore delectantur
Abbreviated transcription (Latin):
immolatur. rep̾hendi a uiera religione
insuꝑsticionib gentrum. Sic̃ enĩ ue¬
ritas hortatur homines fieri socios
scõꝵ angłoꝵ : ita seducit impietas
ad societatem demonioꝵ: cui p̃parat᷑
ignis ȩternus:. sicut regnũ ȩternum
societati sc̃oꝵ. Neq illine excusant
impii sua sacrilega sacra & simulaͤ:
qd eleganter interpretant᷑. qͥd quȩq
significent. Omĩs quippe illa inter-¬
pretatio ad creaturã refert᷑ ñ ad ore¬
atorem: cui uni debetur seruitus re¬
ligionis: Illa que uno nomine latͥa
grece appellatur. Nec nos dicimꝰ terrã
maria cęlum. solem lunam stellas.
& quasclam non in prõptu sitas cȩ¬
li terreq potestates ẽẽ demonia: ed
cum omĩs ereatura partim corporalis
sit. partim incorporalis. qͣm etiã spiri¬
talem uocamꝰ: manifestũ est id quod
a nobis pie ac religiose fit a uoluntate
animi proficisci: que creatura sꝑitalis
est & omĩ corporali preponenda. ynde

Expanded text:
immolatur, reprehendi a uera religione immolatur, reprehendi a uera religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios sanctorum angelorum, ita seducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. omnis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni debetur seruitus religionis illa, quae uno nomine Xatpeta Graece appellatur. nec nos dicimus terram, maria, caelum, solem, lunam, stellas et quasdam non in promptu sitas aelites potestates esse daemonia; sed cum omnis creatura partim corporalis sit partim uero incorporalis, quam etiam spiritalem uocamus, manifestum est id, quod a nobis pie ac religiose fit, a uoluntanimi proficisci, quae creatura spiritualis est, et omni corporali praeponenda. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
quicũq talib simulacͥs diuinum
cultum cum timore exhibent: eaq
uiuentib similia uenerantes ado¬
rantesq contuentur: eisq uelud
presentib preces allegant: uictimas
immolant ÷ uota ꝑsoliunt: sacrificiis¬
utuntur: omĩno ut ea sensu carentia
putare non audeant. Ne arbitrent᷑
autem isti hoc solum nrõs libͦs uelle
sonare. quod huuiscemodi affectus hu¬
mano cordi ex idolis innascitur: a¬
pertissime scriptũ est. q̃m om̃s dii gen¬
tium demonia. Unde & apłica dĩsei¬
plina. non solũ clicit qͦd apud ioħem
legit᷑. fr̃s cauete a simulacris: uerũ
etiam qd apud paulum. Qͥd gͦ dico
qͦd idolis immolatũ sit aliqͥd. aut ido¬
lum est aliquide Sed quȩ immolant
gentes: demoniis & non deo immo-¬
Tant. Nolo autem uos socios fieri de¬
monioꝵ. Unde satis intelligi potest.
non tam ipsam immolationem÷ nam
uero deo prisci scĩ immolauerunt:
sed qͦd diis falsis & impiis demoniis

Expanded text:
qui, cum talibus simulacris diuinum qui, cum talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putare non audeant. ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros libros uelle sonare, quod huiusce modi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis
Abbreviated transcription (Latin):
atq doctrinam. uera religio est
stamenti scuint: non hoc culpast
in sacͥlegis ritib paganor. qd̾
construant templa. & instituant
sacerdotia. & faciant sacrificia:
sed qͦd hec idolls & demoniis ex¬
hibeant. & idola quidem om̃ni
sensu carere qͥs dubitet : Gerum¬
ptam̃ cũ his locant᷑ sedib honora¬
bili sublimitate. ut a precantib
atq immolantib attencdantur:
ipsa similitudinẽ animatoꝵ men¬
broꝵ atq sensuum. qͣmuis insen¬
sata et exanima afficiunt infir-¬
mos animos. ut uiuere ae spirare
uideantur: accedente presertim
ueneratione. multitudinis. qua
tantus eis cultus impenditur:
quib morbidis & pestilentiosis af-¬
fectib mederetur scriptura diui¬
na: quȩ rem quidem notã. s tam̃
salubri remedio ammonitionis
inculcat dicens. Oculos habent
& ñ uidebunt: aures habent &
non audient: & cetera talia. Hec
enim uerba quo magis aperta ce
ppłariter uera sunt. eo magis in¬
cutiunt salubrem pudorem illis.

Expanded text:
atque doctrinam, vera religio est:atque doctrinam, vera religio est:stamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus Paganorum quod construant templa, et instituant sacerdotia, et faciant sacrificia; sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. Et idola quidem omni sensu carere, quis dubitet? Verumtamen cum his locantur sedibus, honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus attendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum, quamvis insensata et exanima, afficiunt infirmos animos, ut vivere ac spirare videantur; accedente praesertim veneratione multitudinis, qua tantus eis cultus impenditur. 19. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus medetur Scriptura divina, quae rem quidem notam, sed tamen salubri remedio admonitiinculcat dicens: Oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis,
Abbreviated transcription (Latin):
digentia facit: s nra maxima utili¬
tate. Significatiua sunt autẽ omĩa
talia sacrificia. & quarũdam rerũ
similitudines: quib ammoneri noᷤ
oportet ad ea ipsa quoꝵ similitudi¬
nes sunt: siue scrutanda. siue nosc̃ẽ¬
ua. siue recolenda. De qua re qͣntũ
satis est ddisserenda. ñ breuis sermo
flagitandꝰ est: qͦ nunc respondere no¬
bis propositũ est. Presertim qͥa in
aliis opuscłis nrĩs de hac re multa
lam diximus: & qͥ ante nos dei eloqͥa
tractauerunt. de similitudinib sacri¬
sicioꝵ ueteris testamenti tanqͣm um¬
bris figurisq fuiuroꝵ. copiose locu¬
ti sunt. Hoc sane nec in ista breuita
te pretereundũ. qͦd templũ. sacerdo¬
tium sacrificium. & alia quecũq ad
hec pertinentia. nͥ uni uero deo de¬
beri nossent du falsi. hoc est demone.
qͥ sunt p̃uaricatores angłi: nunqͣm
hec sibi a cultorib suis quos decipi¬
unt expetissent. Uerum hec cum
exibentur deo scd̃m eiꝰ inspirationẽ

Expanded text:
digentia facit sed nostra maxima utilidigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa, quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. te praetereundum est, quod templum, sacerdotium, sacrificium, et alia quaecumque ad haec pertinentia, nisi uni vero Deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, qui sunt praevaricatores angeli, nunquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. Verum haec cum exhibentur Deo, secundum ejus inspirationem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sequitur questionem. Accusafs
inquit ritus sacroꝵ hostias. thuras.
et cetera q̃ temploꝵ cultꝰ exercuit: cũ id̾e
cultꝰ ab ipsiᷤ inqͥt uel a deo quẽ colunt ex¬
orsus est temporib priscis. cũ indu¬
citur ds pͥmitus eguisse. Hiic respõ¬
detur. q̃m ex illo scripturaꝵ nr̃aꝵ lo¬
co. hec questio ꝓposita agnoscitur. uͥ
scͥptum ẽ cam ex fructib terre. abel
autẽ ex pͥmitiuis ouium obtulisse
munꝰ deo: hinc potiꝰ eẽ intelligendũ
qͣm sit antiqua res sacͥficium: qͦd ñ
nisi uni uero deo offerri oportere. ue¬
races & saerȩ litterȩ monent. Hon
qͦd illo egcat d̾s. cum in eisdem ip¬
sis literis apertissime scriptũ sit.
dixi dño d̾s meus es tu. q̃m bonoꝵ
meoꝵ ñ eges: sed qͦd etiam in his
uł acceptandis uł reprobandis uel
ꝑcipiendis. ñ nͥ hominib ꝯsulat. No¬
bis enim prodest colere d̾m: ñ ipsi
deo. Cum gͦ inspirat & docet quomͦ
colendꝰ sit: non solũ sua nulla in¬

Expanded text:
quae sequitur, quaestionem. <accusant\', inquit, \'ritus sacrorum, hostias, tura et cetera, quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam ex illo scripturarum nostrarum loco haec quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est Cain ex fructibus terrae Abel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptum sit: Dixi domino: \'Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges\\ sed quod etiam in his uel acceptandis uel reprobandis uel percipiendis non nisi hominibus consulat. nobis enim prodest colere deum, non ipsi deo. cum ergo inspirat et docet, quo modo colendus sit, non solum sua nulla in
Abbreviated transcription (Latin):
que uirtus in angłis scĩs. ad decorandũ
atq administrandũ mundũ omniũ deo
seruit. & a quib non intelligit᷑: rectis¬
sime creditur. Angłoꝵ autẽ scõꝵ noĩe
ominem scãm creaturam sꝑitalem. in
dei secreto atq occulto ministerio con¬
stitutam nunc appellauerim: s sp̃ẽ
angelicos scã scriptura nomine ani¬
marum significare non solet. Proin¬
de in eo quod circa finem libri huuis
dixi. rationales &e intellectuales nume¬
ri beatarum animarum atq scãrũ.
legem ipsam dei sine quo folium de
arbore non cadit. & cui nr̃i capilli nu¬
merati sunt. nulla interposita natu¬
ra excipientes. usq ad terrena & in¬
ferna iura transmittunt: non uideo
quemadmodum uocabulũ animarũ
scđ̾m scripturas sca̾s forsitan possit
ostendi: qͣndoqͥdem hic non nͥ augłos
scõs intelligi uolui: quos habere ani¬
mas. nusquam me legisse in diuinis
eloquiis canonicisq recolo. Hic lib̃¬

Expanded text:
quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo, quemadmodum uocabulum animarum secundum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic lib
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ in corporib animaliũ anima
discendente contingere. Si autem
etiam ipsum mundũ animal crede¬
re: ut etiam id ipsum quod in illo
imitatur constantiam: a summo d̾o
per animã traiciatur. Sed animal eẽ
istum mundũ sicut plato sensit. aliiq
philosophi multi. nec ratione certa in¬
dagare potui: nec diuinaꝵ scripturaꝵ
aotoritate ꝑsuaderi posse cognoui.
Unde tale aliquid a me uictum. quo id
accipi possit. etiam in libro de immorta¬
litate anime temere dictum notaui:
non quia hoc falsum ẽẽ confirmo: s
quia nec uerum ẽẽ comprehendo: qͦd
sit animal mundꝰ. Hoc sane inconcusse
recinendũ ẽẽ non dubito. ̃m nobis ñ
esse istũ mundũ. siue anima eiꝰ ulla si¬
ue nulla sit: quia si ulla est. ille qͥ eam
secit est deus noster ͥ si autẽ nulla est.
nulloꝵ deus potest ẽẽ iste : qͣntominus
noster . Esse tamen sꝑitalẽ uitalẽq uir¬
tutem. etiam si non sit animal mundus :

Expanded text:
videmus in corporibus animalium anima videmus in corporibus animalium anima discedente contingere. Si autem etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo Deo per animam trajiciatur. Sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit, aliique philosophi quamplurimi, nec ratione certa indagare potui, nec divinarum Scripturarum auctoritate persuaderi posse cognovi. Unde tale aliquid a me dictum quo id accipi possit, etiam in libro de Immortalitate Animae temere dictum notavi ; non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec verum esse comprehendo, quod sit animal mundus. Hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, Deum nobis non esse istum mundum, sive anima ejus ulla, sive nulla sit. Quia si ulla est, ille qui eam fecit, est Deus noster: si autem nulla est, nullorum Deus potest esse iste; quanto minus noster? Esse tamen spiritualem vitalemque virtutem, etia
Abbreviated transcription (Latin):
actenus accipienda est. quatinꝰ egͥtudinẽ
ita nullã corpora ista patiantur: sicut
nec ista pati possent ante peccatum. Alio
loco laboriosior est inquã huiꝰ mundi amor᷑.
quod enum in illo anima querit. constã¬
tiam scilicet eternitatẽq non inuenit:
q̃m rerum transitu completur insima
pulcritudo: & quod in illo imitatur cõ¬
stantiam. a summo deo ꝑ animã traici¬
tur : q̃m prior ẽ species tantũmodo tẽ¬
pore commutabilis: qͣm ea que & tẽpore
& locis. Hec uerba si eo mocdo accipi pos¬
sint. ut non intelligatur infima pul¬
critudo nͥ in corporibꝰ hominũ. omĩũq
animaliũ. que cum sensu corporis iii¬
uunt: ratio manifesta defendit. Hoc
quipe in ea pulcritudine imitat᷑ con-¬
stantiã : qͦd in compage sua manent
eacłe corpora. in qͣntũ manent: id au̾
a summo deo in eam ꝑ animã traici¬
tur. Inima qͥppe ipsam ꝯpagem te¬
net ne dissoluatur & diffluat: qͦd

Expanded text:
hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. Alio loco: laboriosior est, inquam, huius mundi amor. quod enim W illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non inuenit, quoniam rerum transitu conpletur infima pulchritudo et, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traicitur, quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis quam ea, quae et tempore et locis. haec uerba si eo mosunt, ut non intelligatur infima pulchritudo, nisi in corporibus hominum, omniumque animalium, quae cum sensu corporis vivunt, ratio manifesta defendit. Hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in compage sua manent eadem corpora, in quantum manent: id autem a summo Deo in ea per animam trajicitur. Anima quippe ipsam compagem tenet, ne dissolvatur, et diffluat; quod
Abbreviated transcription (Latin):
carendo fit melior. Hic enĩ opꝰ habet
auertere se a carnalib sensib. ad in¬
telligibilia sapienda: qͥa insirma est.
& minus idonea utrisq simul adhi¬
bere intentionẽ suam: & in his corpo¬
ralib nunc illecebra cauenda est. qͣndui
test: tunc autẽ tam firma erit atq ꝑfec¬
ta. ut numeris corporalib non auertat᷑
a contemplatione sapientie. & ita senti¬
at eos ut non illiciatur ab eis. nec eis ca¬
rendo fiat melior: s ita sit bona & recta:.
ut nec latere possint eam nec occupare.
Item qͦd dixi. hec autẽ sanitas tunc firmis¬
sima erit atq certissima. cum pͥstinȩ sta¬
bilitati certo suo tempore atq ordine. hoc
corpus fuerit resticutum: ñ ita uictum pu¬
tetur. quasi non sint futura post resurre¬
ctionem corpora meliora. quã primoꝵ
hominum in paradyso fuerint: cũ illa
iam non sint alencla corporalib alim̃tis.
quib alebantur ista: s pristina stabilitaᷤᷤ

Expanded text:
carendo fit melior. hic enim opus habet carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiutest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum, non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas
Abbreviated transcription (Latin):
einde ut supra cominemoraui.
sex libros cle musica scͥpsi: quoꝵ
ipse sextus maxime innotuit :
q̃m res in eo cognitione digna uersatur:
ipsa sunt immutabili ueritate: & sie
inuisibilia dei per ea que facta sunt
intellecta conspiciantur. Quod qui non
possunt. & tamen ex ficde xp̃ĩ uiuunt.
ad illa certiꝰ atq feliciꝰ conspicienda pꝰ
hanc uitam ueniunt: qui autem pos¬
sunt. si desit eis sides xpi. quia unus
mediator est dei & hominum: cum
tota sapientia sua pereunt. In hoc li¬
bro illuo quod lixi. corpora enĩ tantõ
meliora. qͣnto numerosiora talibus
numeris÷ anima uͦ istis que ꝑ corpus
accipit carendo sit melior. cum se se
auertit a carnalib sensib. & diuinis
sapientie numeris reformatur: non
sic accipiendũ: quasi nͨ sint futuri
numeri corporales. in corporibꝰ incor¬
ruptibilib & spũalib. cum multo¬
speciosiora & decentiora futura sint:
aut anima eos sensura non sit. qͣndo
erit optima: quemadmodũ hic eis

Expanded text:
einde, ut supra commemoraui, sex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, ipsa sunt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt. In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibilibus et spiritalibus, cum speciosiora et decentiora futura sint, aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus non ex operibus. sed ex uocan¬
te dictum esse. maior seruet minori Em
uocationem ad dei propositum asserit
pertinere: unde dicit non secundum
opera nostra. sed secundum suum propo¬
situm et gratiam. Unde item dicit:
scimus quia diligentibus deum omĩã
cooperantur in bonum: his qui secun¬
dum propositum uocati sunt sancti.
De qua uocatione ait : ut dignos nos
habeat uocatione sua scã. Hic liber post
epłãm que postmodũ a capite addita est:
sic incipit. Mouet quoscła & requirunt.

Expanded text:
Apostolus: Non ex operibus, sed ex vocanApostolus: Non ex operibus, sed ex vocante dictum esse, Major serviet minori : quam vocationem ad Dei propositum asserit pertinere. Unde dicit, Non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam . Unde item dicit: Scimus quia diligentibus Deum, omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic liber post epistulam, quae postmodum a capite addita est, sic incipit: Mouet quosdam, et requirunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Nter hec misse sunt mͥ ã cartagine
questiones sex. qͣs ꝓposuit amicus qͥ¬
dam quẽ cupiebam fieri xp̃ianũ. ut
contra paganos soluerentur: p̃sertim
qͥa ñnullas earũ ã porphirio philosopho
propositas dixit: sed non eum ẽẽ arbi¬
tror porphiriũ illũ siculũ: cuiꝰ celeber¬
rina est fama. Harum questionum
disputationes in unum librũ contuli
ñ prolixũ: cuiꝰ titulus est sex questiones
contra paganos expositȩ. E arũ autem
pͥma est de resurrectione: scd̾̃a de tẽpore
xp̃iane religionis: tercia de sacrificioꝵ
distinctione ÷ quarta de eo qͦd scͥptum est.
in qua mensura mensi fueritis remene¬
tur uobis: qͥnta de silio dei scd̃m salomo¬
nem: sexta de iona ꝓph̃a. In quarũ sed̃a
qͦd dixi. salus religionis huius per qͣm
solã ueram uera salus ueraciterq promit¬
titur. nulli unquam defuit qui dignus
fuit: & cui defuit dignus non fuit:
non ita dixi tanquam ex meritis suis qͥsq
dignus fuerit : sed quemadmodum ait

Expanded text:
nter haec missae sunt mihi a Carthagine quaestiones sex, quas proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri christianum, ut contra Paganos solverentur, praesertim quia nonnullas earum a Porphyrio philosopho propositas dixit. Sed non eum esse arbitror Porphyrium Siculum illum, cujus celeberrima est fama. Harum quaestionum disputationes in unum librum contuli, non prolixum, cujus est titulus: Sex quaestiones contra Paganos expositae. Earum autem prima est de resurrectione; secunda, de tempore christianae religionis; tertia, de sacrificiorum distinctione; quarta, de eo quod scriptum est, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ; quinta, de Filio Dei secundum Salomonem; sexta, de Jona propheta. In quarum secunda quod dixi, Salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit, qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit; non ita dixi tanquam ex meritis suis quisquam dignus fuerit; sed quemadmodum ait
Abbreviated transcription (Latin):
& deinde cet̾a usq ad eum locum ubi
dicit. miser ego homo quis me lib̾abit
de corꝑe mortis hꝰ. grã dĩ ꝑ iħm xp̃m¬
dñm nr̃m. dixi hoĩem descͥbi adhuc
lub lege ñdum sub gr̃a constitutũ be¬
nefac̃̾e uoluntate: s uictũ ꝯeupiscen¬
tia carnis malefacientẽ: acuiꝰ deupiscen¬
fusa caritas in cordibꝰ nr̃is uincit car¬
nis concupiscentias. ne consentiamꝰ eis
ad malefaciendũ: s potiꝰ bona faciamꝰ.
Unde qͥdem iam euertit᷑ heresis pelagi
qͣ bene ac pie uiuimꝰ. S in illis libris
qͦs aduersus eos edidimꝰ. & sp̃ualis ho¬
miniᷤᷤiãiãq sub gr̃a ostituti. meliꝰ intel¬
ligi u̾ba ista monstrauimꝰ. ꝓpt̃ corpus car¬
nis qd̾ spũale ñdũ ẽ. erit᷑ aut̃ in resur¬
rectione mortuoꝵ: & ꝓpt̃ ipsam carnis
concupiscentiã. cũ qua ita ꝯfligunt sc̃i
ñ ei ꝯsentientes ad malũ. ut tam̃ eius
motib qͥb repugnantib resistunt. ñ ca¬

Expanded text:
et deinde caetera usque ad eum locum, ubi et deinde caetera usque ad eum locum, ubi dicit, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei pinem describi adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutum, bene facere uolentem, sed uictum concupiscentia carnis male facientem. a cuius concupiscenfusa caritas in cordibus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiasse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi uerba ista monstrauimus propter corpus carnis, quod spiritale nondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non ca
Abbreviated transcription (Latin):
um prbr adhuec
essem: contigit ut
aputd carthaginẽ
int̾ nos qui simul
responderẽ. uoluerunt scͥbi potius quȩ
dicebam. quã sine litteris fundiͤ ybi
cũ eis obtemꝑarem: lib̾ unus accessit
suꝑioribꝰ opusculis meis. In quo libro
qͦd aut̃ ait inquã. scimus quia lex spi¬
ritualis ẽ. ego aut̃ carnalis sum: satis
ostendit non posse impleri legem nͥ ab
spiritualib. quales facit gr̃a di: qͦd utiq
non ex ꝑsona accipi apłi uolui qui iam
spũalis erat. s hominis sub lege positi
nondum sub gr̃a. Sic enĩ prius hec uer¬
ba sapiebam: que postea lectis quib dã
diuinoꝵ tractatoribꝰ eloquioꝵ. quoꝵ me
moueret auctoritas. consid̾aui diligen¬
tius:. & uidi etiã de ipso apło posse intel¬
ligi qd̾ ait: scimꝰ qm̃ lex spũtalis ẽ. ego
aut̃ carnalis sum. Qͦd in eis libris qͦs
contra pelagianos nuꝑ scripsi: qͣntum
potui diligent̾ ostendi. In isto gͦ libro
& hoc qͦd dictũ ẽ. ego aut̃ carnalis sum.

Expanded text:
um presbyter adhuc essem, contigit ut apud Carthaginem inter nos qui simul responderem, voluerunt scribi potius quae dicebam, quam sine litteris fundi. Ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit superioribus opusculis meis. In quo libro: Quod autem ait, inquam, « Scimus quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum; » satis ostendit non posse impleri Legem, nisi a spiritualibus, quales facit gratia Dei. Quod utique non ex persona Apostoli accipi volui, qui jam spiritualis erat; sed hominis sub Lege positi, nondum sub gratia. Sic enim prius haec verba sapiebam; qudiuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uidi etiam de ipso apostolo posse intellegi, quod ait: scimus, quia lexautem carnalis sum: quod in eis libris quos contra Pelagianos nuper scripsi, quantum potui diligenter ostendi. In isto ergo libro et hoc quod dictum est, Ego autem carnalis sum;
Abbreviated transcription (Latin):
quia fidelis eram. fideli gͦ dat᷑ quidẽ:
s data ẽ &̃ ut eẽt fidelis. Nectissime
itaq alio loco in eodẽ libro dixi. qm̃¬
ut credamꝰ. & credentib p̾stat᷑ ut be¬
ne oꝑem̃: ñ ẽ gentib ista inuidenda
miscdia: quauis minꝰ ibi diligent̃. de
illa quȩ ꝑ dĩ ꝓpositum fit uocatione
tractauerim. Hic liber sic incipit. Seusus
hi sunt in epła pauli apłi ad Romanos.

Expanded text:
quia fidelis eram. fideli ergo datur quidem, quia fidelis eram. fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis. rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi: qut credamus, et credentibus praestatur, ut bene operemur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epistula - Pauli ad Romanos.
Abbreviated transcription (Latin):
uires currentibꝰ prebeat. & ꝑducat quo
uocat: ac deinde subiunxi. manifestum
ẽ gͦ non uolentiᷤᷤ neq currentis. s miseren¬
tis dĩ eẽ qd̾ bene oꝑamur: omino ueris¬
simum ẽ. S parum de ipsa uocatione
disserui: quȩ fit scd̾m ꝓpositum dĩ. Don
enĩ omĩum qui uocant᷑ talis ẽ: s tm̃
electoꝵ. Itaq qd̾ paulo pt᷑ dixi. sicut
sic in his qͦs damnat. infidelitas. & im¬
pietas inchoat penȩ m̃itum. ut ꝑ ipsam
penam &̃ male oꝑent᷑: uerissime dixi: s
fidei m̾itum & ipsum ẽẽ donũ dĩ. nec
putaui querendũ ẽẽ nec dixi. & alio loco
cuiꝰ enĩ miseret᷑ inqͣm. fac̃ eum bene oꝑa¬
ri̾& quẽ obdiirat relinqͥt eũ ut male
oꝑetur: s & illa miscdia p̃cedenti m̾̃ito
fidei tribuitur: & ista obduratio p̃ceden¬
ti impietati. Qd̃ quidẽ uerum ẽ.S ad¬
huc querendũ erat. utrum & meritũ
eẽt. Leginus enĩ dicente apło: miscdiã
consecutꝰ sum ut fidelis eẽm. Non ait:

Expanded text:
uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum esset. legimus enim dicente apostolo: misericordiam consecutus, ut fidelis essem, non ait:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.s fidem elegit in p̃scientia: ut quẽ sibi
crediturũ ẽẽ p̾sciuit. ipsum eleg̾it. cui
ram. qualis sit electio gr̃ȩ de qua idẽ
dicit apłs. reliquiȩ ꝑ electionẽ gr̃e¬
saluȩ facte st̃. Que utiq non ẽ gr̃a.¬

Expanded text:
ed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, ipsum elegerit, cui ram, qualis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gra
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. Item qd̾ disputãs
qͥd elegerit d̾s in ñdũ nato cui
dixit seruiturũ ẽẽ maiorẽ. &
qͥd in eodẽ maiore similit̾ ñdũ
nato repbaũit. de quib ꝓpt̾ hoc com¬
memorat᷑ qͣmuis longe postea ꝓlatũ
ꝓpħicũ testimoniũ. iacob dilexi. esau
aut̃ odio habui. ad hoc ꝑduxi ratio¬
cinationẽ ut dicerẽ. ñ gͦ elegit d̾s
oꝑa cuiꝰꝙͣ in p̃scientia. quȩ ipse dat̾us¬

Expanded text:
dictum est. Item quod disputans, quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse datu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓͥd in ista longitudine ꝓ calculis meliꝰ
collocamus pedesne. qui duas in parteᷤ
id ẽ leuationẽ & positionẽ necessario
tribuunt᷑: an ipsos semipedes potiꝰ. qͥ
singulas leuationes & positiones op-
tinent:U Semipedes congruentius
urꝰ qͥt semipedes habeat. d Quinq
M Bic ȩremplũ. d arma uirũꝙ cano.
MNum gͥ aliud desideras : nͥ ut alĩ seꝑtem
semipedes cũ istis quinꝙ aliq̃ eq̃litate con¬
ueniant:. U Nicħ prorsus aliud. m Qd sep¬
tẽ semipedes: Posst̃ne aliquẽ u̾sũ complere
ꝑ se᷑ d Posst̃ uͦ. Nam tot semipedes habet
pͥmus ac minimꝰ ũ sus annumerato in fine
silentio. m Recte dicis. S ut u̾sus cẽ possit:
qͦm in duo m̃bra diuidit᷑:  In quatuor
scilicet: & tres semipedes. M Ducgͦ in legẽ
quadrati has partes singulas: & uide qͥd fa¬
cint quatuor qͣter: D Sedecim. M Ed tͥa
ter:  Nouem. m Qd totũ simulꝰohi

Expanded text:
Quid in ea longitudine pro calculis melius Quid in ea longitudine pro calculis melius collocamus? pedesne, qui duas in partes, id est levationem et positionem necessario distribuuntur ; an ipsos semipedes potius, qui singulas levationes positionesque obtinent? D. Semipedes congruentius vius, quot semipedes habeat. D. Quinque. M. Dic exemplum. D. Arma virumque cano. M. Num igitur aliud desideras, nisi ut alii septem semipedes cum istis quinque aliqua aequalitate conveniant? D. Nihil prorsus aliud. M. Quid? septem semipedes possuntne aliquem versum complere per se? D. Possunt vero: nam tot semipedes habet primus ac minimus versus, annumerato in fine silentio. M. Recte dicis: sed ut versus esse possit, quomodo in duo membra dividitur? D. In quatuor scilicet, et tres semipedes. M. Duc ergo in legem quadrati has partes singulas, et vide quid faciant quatuor quater. D. Sexdecim. M. Quid tria ter? D. Novem. M. Quid totum simul?