comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes ad profectam p̾mii iurcutũ
aucti suit. meliora sectando: tante enĩ fid̾i
iubib̾ant spm̃ ut spe futuroꝵ ⁊ a cuubus
sus ũ c̾centib. ꝑicula deuoto animo ꝑ uo¬
liqui occisi ⁊ cunosi. aliqui ⁊̃ minꝰ de resur¬
rectione sentienteꝰ. ⁊ iõ min is cefie de anu
corun morte dolentez. aliqui ⁊̃ eoruu erant
formcatores. hos ergo in hac epła corng̾ apłs.
apłis ⁊ ut alios corngaut. s cripsit ã ab ache¬
uis.⁊ est intentio apłi in hac epła prauas ⁊
i̾correctos corrige. ⁊ bonas ad ꝑieũantiam a¬
liorum q correctionem cohorcan: Modus
talis. de more sue salucacionem p̃mittit.
int̾ eos conũsatõne ⁊ qnͣto affectu eos desid̾¬
et iudere int̾ser deinde prauosnc a luxuria ⁊
ocio ⁊ curiosicate contineant obsecrat⁊ mortu¬
os resinrecturas confirmat circa finem. mo¬
gaudebant. ⁊ iõ nominib illoꝵ p̾scribr salu¬
cacõ. s scusus ⁊ uerba epłe solius apłi sunt.¬

Expanded text:
tes ad profectum praemii virtutibus aucti sunt meliora sectando. Tantae enim fidei imbiberant spiritum, ut spe futurorum etiam a civibus suis non credentibus, pericula devoto animo pro nosurrectione minus sentientes, et ideo nimis temere de morte amicorum dolentes; aliqui etiam eorum erant fornicatores. Hos ergo in hac Epistola corrigit is, et ut alios corrigant. Scripsit autem ab Athenis. Et est intentio Apostoli in hac Epistola pravos et incorrectos corrigere, et bonos ad perseverantiam, aliorumque correctionem cohortari. Modus talis, more suo salutem praemittit: inter eos conversatione, et quanto affectu eos desideret videre, interserit. Deinde pravos, ut a luxuria, et otio et curiositate contineant, obsecrat; et mortuos resurrecturos confirmat. Circa finem mogaudebant. Et ideo nominibus illorum praescribitur salutatio, sed sensus et verba Epistolae solius Apost
Abbreviated transcription (Latin):
ex. est. qr ꝙ quesiumt accepit in resurrectio
inuit qr ampluis omnib deum reũitus est.
hoc iõ dicit ut certi simusnos consecuturos
liutam xp̃i. cuius omnis actio fidelium ẽ in¬
stititõ. ⁊ ad deum orõ. Q iucqruid eium egit uͥ
p̃ces supplicatõnesq fũnt pro hominib san¬
gunis essu sio. clamor fuit ualidus ui quo

Expanded text:
 quia quod quaesivit accepit in resurrectionmeruit, quia amplius omnibus Deum reveritus est. Hoc ideo dicit ut certi simus nos consecuturos et vitam Christi, cujus omnis actio fidelium institutio et ad Deum oratio. Quidquid enim egit Christus, preces supplicationesque fuerunt pro hominibus sanguinis effusio; clamor fuit validus, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlixus. ⁊ cotum fec̃
salutis orant. optu¬
lit p̃cesduico cũ. qua.¬
.i. cum intentione
efficatissima. ut qũ¬
prolixius orabat ⁊ lax
hoc non in enunge¬

Expanded text:
totum fecitsalutis oravit. Obtulit preces dico, cum claest cum intentione efficacissima, ut qprolixius orabat, et lacrymis. Hoc non in Evange
Abbreviated transcription (Latin):
diderat. ⁊ qr ibi etiam bom tubulabantur
se eis in exemplum patientie ppouit. docens
eos non debere egre ferre. cura sꝑse pro ali¬
orupa salute ꝑiculis cotidie ⁊ morti subiace¬
ac. est gͥ utelicõ eius u hac epła incorrectos
psendo cur sii commendatione depriñie.
Modus ciactaudi calis est more solito sa¬
lutacõem p̾mittit deiũ bonis ꝑ gr̃am col¬
lacis. gr̃as deo agit. loq̃ns ꝑfocti. post ad pa̾¬

Expanded text:
Et quia etiam boni ibi tribulabantur, se eis in exemplum patientiae proponit, docens eos non debere aegre ferre, cum ipse pro aliorum salute periculis quotidie et morti subjaceat. Est ergo intentio ejus in hac Epistola incorrectos pseudo sui commendatione deprimere. Modus tractandi talis est: More solito salutationem praemittit; deinde de bonis per gratiam collatis gratias Deo agit, loquens perfectis; post ad
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ꝑ fecte qr nou elt
in luis cubulatõe
so latrum ⁊ quod ip¬
se sit deus consolã
a deo consolaturut
nos ⁊ ip̃i desolati .i.
desticuti humauo
auxilio. possinuus
ꝑ exemplum conso

Expanded text:
fectae, quia non est minus tribulatione solatium. Et quod ipse sit Deus consolatiAdeo consolatur; ut et nos ipsi desolati, id est destituti humano auxilio, possimus per exemplum consol
Abbreviated transcription (Latin):
tnsi illum uita uituꝑabilẽ reddẽt. aut in cor¬
pͣore aut in leuitate mentis ut patri et ma¬
tri ꝓ nichilo duceret᷑. S quicqͥd illud fuerit.
plane apparet illũ ludũ ñ simplicẽ fuisse ꝓ
qua mater indignata p̃cepit pariter matrẽ
cum filio a domo et consorcio filii liberi eici.
seatꝰ etiam apłs doctus ad pedes gamaliel
legis doctoris om̃i : scientia legis et ꝓpħaꝵ. q̃
tunc temporis penet᷑ri pot̾at. Intelleyit si¬
militer illũ ludũ non simplicẽ eẽ. quẽ ap¬

Expanded text:
isi illum ita vituperabilem redderent aut in corpore, aut in levitate mentis, ut patri et matri pro nihilo duceretur. Sed quidquid illud fuerit, plane apparet, illum ludum non simplicem fuisse, pro quo mater indignata; praecepit pariter matrem cum filio, a domo et consortio filii liberi ejici. Beatus etiam Apostotus, doctus ad pedes Gamalielis, legis doctoris, qui omnem scientiam legis et prophetarum quae tunc temporis penetrari poterat, intellexit, similiter illum ludum non simplicem esse scieba
Abbreviated transcription (Latin):
ue gratiȩ. et filii ȩuangłii ꝑ baptismum
et per dona sancti spiritus que accipi¬
mus tam in baptismate. quam in anpo¬
sitionem manuum episcoporum et ꝑ
cõmunionem corporis et sangninis dñi.
cui participamur. et illa libertate sumꝰ
tismi gr̃ã. Qna lib̾tate: xp̃c nos lib̾auit. Qd̾ mini-¬

Expanded text:
vae gratiae et filii Evangelii per baptismum vae gratiae et filii Evangelii per baptismum et per dona Spiritus sancti, quae accepimus tam in baptismate quam per impositionem manuum episcoporum, et per communionem corporis et sanguinis Domini cui participamus, et illa libertate sumus tismi gra
Abbreviated transcription (Latin):
t̾am ꝑtinet. ab huiꝰmodi causa quã diximꝰ
precepit eã mat̃ eici. Quantũ uͦ ad sp̃italẽ
intelligentiam attinet: qͣidiu iudei ancille
filii uolunt eẽ et filium lib̾e ꝑsequi. hoc ẽ qͣmi¬
diu legi uolunt esse subiecti in circum cisto ne
et sacͥficiis legalibus non credentes se ꝑ pas-¬
sionem xpisti posse saluari. Et quamdiu
nos uolunt persequiꝰ iam sumus effecti li¬
beri ab hereditate ęcclȩ repellendi sunt. Non
enim heres erit filius ancille cum filio libe¬
re: hoc est filius peccatis et male concupis¬
centiȩ. queͥ potest intelligi per ancillam.¬
uel filius carnalis legis. qui legem carua¬
liter obseruare nititur. Non erit heres
in hereditate patrie cęlestis cum filiis libe-¬
ris. Qui liberi efficiuntur in baptismate.
Non solum autem ab originalibus pec¬
catis: s etiam ab omniseruitio legis. Itaq
fratres non sumus ancille filii. sed libe¬
re. id ÷ non sumus iam filii legis. que
suos obseruatores facit seruos. sed filii no¬

Expanded text:
eram pertinet, ob hujusmodi causam quam diximus, praecepit eam mater ejici: quantum vero ad spiritalem intelligentiam attinet, quandiu Judaei ancillae filii volunt esse, et filium liberae persequi, hoc est, quandiu legi volunt esse subjecti in circumcisione et sacrificiis legalibus, non credentes se per passionem Christi posse salvari, et quandiu nos volunt persequi qui jam sumus liberi effecti ab haereditate Ecclesiae repellendi sunt. Non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Hoc est, filius peccati et malae concupiscentiae, quae potest intelligi per ancillam, filius carnalis legis, qui legem carnaliter observare nititur, non erit haeres in haereditate patriae coelestis cum filiis liberis, qui liberi efficiuntur in baptismate, non solum ab originalibus peccatis, sed etiam ab omni servitio legis. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Id est, non sumus jam legis filii, quae suos observatores servos facit, sed filii no
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe nou hñt sequendo uarios erroies. diuer¬
saq scismata et uaruis criminib implicando se¬
non merebuntur cũ electis hereditate patriȩ
cȩlestis frui. Deistis talib: dicit iohannes euan¬
gelista. De nobis exierunt: sed nonerant ex nob̾.
torib: Testam̃tum gͦ uetus habuit testatores
angelos: moysen. aliosq ꝓfetas. Testam̃tum au¬
tem nouum habuit testatorẽ unum uerissimũ¬

Expanded text:
Abrahae, sequendo varios errores, diversaque schismata, et variis criminibus se implicant, non merebuntur cum electis haereditate patriae celestis frui. De istis talibus dicit Joannes evangelista: De nobis exierunt, sed non erant ex nobis . toribus. Testamentum vero vetus habuit testatores, angelos, et Moysen, aliosque prophetas: Testamentum autem novum, habuit unum verissimu
Abbreviated transcription (Latin):
galathas. ut se custo diat̃ a iudeis: ne possint ab
eis seduci. O galathe cauete et declinate a ude¬
is: qm̃ sic̃ ysmahel qui scd̾m humane consuetu¬
qͥ designantur ꝑ ysaac natũ de lib̾a. ut ad serui¬
tutẽ legis illos inclinẽt. De ludo puerorũ. isma-¬
hel et ysaac: iudei uaria disserunt. Quidã enĩ
dñt. quia uolebant eum quodã gen̾e ludi ꝓuo¬
care ad saltũ. tenẽs ꝑticã inmanũ. Ubi opta¬
biͣt eũ ita debilitari. ut indignꝰ fieret honore pri-¬
mogeniti. et hereditate paterna. Quidã enim
dñt quia uolebat et suade quibusdã turpitu¬
dinibꝰ miscerrꝓ quo notabił et despectui ha¬
beret᷑ apud patrẽ et matrẽ. et ut diximꝰ indig

Expanded text:
Galatas ut se custodiant a Judaeis, ne possint ab eis seduci: O Galatae, cavete et declinate a Judaeis: quoniam sicut Ismael qui secundum humanae consuetuqui designantur per Isaac natum de libera, ut ad servitutem illos legis inclinent. De ludo puerorum Ismael et Isaac, Judaei varia disserunt. Quidam enim dicunt, quia volebat quodam genere ludi provocare ad saltum, tenens perticam in manu, ubi optabat eum ita debilitari, ut indignus fieret honore primogeniti et haereditate paterna. Quidam etiam dicunt, quia volebat ei suadere quibusdam turpitudinibus misceri, pro quo notabilis et despectui habe
Abbreviated transcription (Latin):
sensio est Discordia. quȩ solet orriri inter mari¬
tum & uxorem:inter fr̃s quoq atq contuberua¬
les. uł cõmilitores Sectȩ sunt diuisiones: idem
sunt᷑ hereses Dicuntur autẽ ł asecandõ .i. diui¬
dendo: eo ꝙ diuidant de acõmunione alioꝵ: sic̃
herecici fãciebant. qui eccłiȩ unitate  segregabans.
dequib dicit beatus iohannes. De nobis exier
.S non erant de nobis Uł etiam asequeudo
dicuntur Secte. sicut hereses abeligendo: eo qđ
exmultis errorib unum eligant: & illũ sequan¬
tur: In uidie. Inuidia ingeminã scinditur pas¬
sionem. cum aut is qui in honore ẽ positus. uidens
aliũ attẽte ad eum tendere. in uidet ei neadeun¬
dem ꝑuenire possit bonorẽ: aut cũ aliquis al

Expanded text:
sensio est discordia quae solet oriri inter marisensio est discordia quae solet oriri inter maritum et uxorem, inter fratres quoque atque contubernales vel commilitones. Sectae sunt divisiones. Idem sunt et haereses. Dicuntur autem vel a secando, id est dividendo, eo quod dividant se a communione aliorum sicut haeretici faciebant, qui ab Ecclesiae unitate se segregabant, de quibus Joannes dicit: A nobis exierunt, sed non erant ex nobis . Vel etiam a sequendo dicuntur sectae, sicut haereses ab eligendo, vel haerendo ex eo quod ex multis erroribus unum eligant, et illum sequantur. Invidiae. Invidia in geminam scinditur passionem, cum aut is qui in honore est, videns alium attente attendere, invidet ei ne ad eumdem pervenire possit honor
Abbreviated transcription (Latin):
luxuria potest appellari. quocumq mͦ fiac Luxu¬
Sria uero ẽ. noxius humor suꝑ habundans ido¬
Slorum seruitus hoc ẽ. idolatria. que tunc tempo¬
ris erat pene mominib gentib Possumus &
ꝑ hoc quod dicit idolorum seruitus. altiori sensu
auaritiã intellegere. Tide in epła ad colosenses.
U eneficia sunt maleficia. hoc ẽ. malefice artes.
ꝑ quas coguntur sepe miseri amare & amari: uñ
dicuntur ueneficia: quasi ueneno infecta. Inimi¬
cicie sunt: male uoleͥntes. Contentiones sepe ex
suꝑbia ꝓcedunt: quiꝰ uolunt quidã contendere de
questionib diuinarũ scͥpturarum et iam huma¬
narum. Ut dũ illi uictores existunt: glorificentur¬
I abaliis. Emulatio ẽ inuidia: dequa legitur ꝙ
emulantes. hoc ẽ. inuidentes ioseph fr̃s suendi¬
Sderunt illum. Ira ẽ: grauis cõmotio animi Et
hoc distat int̾ iratum & iracundum: quodiratꝰ
pronus ẽ adirascendum Rixe .i. lites & conten¬
tiones: quȩ plerumq sine causa exsurgunt: Dis¬

Expanded text:
luxuria, potest appellari quocunque modo fiat. Luxuria vero est noxius humor superabundans. Idolorum servitus est idololatria, quae tunc temporis erat pene in omnibus gentibus. Possumus et per hoc quod dicit, idolorum servitus, altiori sensu avaritiam intelligere. Unde in Epistola ad Colossenses veneficia sunt maleficia, hoc est maleficae artes, per quae coguntur saepe miseri amare et amari. Unde dicuntur veneficia, quasi veneno infecta. Inimicitiae sunt malae voluntates. Contentiones saepe ex superbia procedunt quia volunt contendere de quaestionibus divinarum Scripturarum atque etiam humanarum, ut dum illi victores existunt, glorificentur. Aemulatio est invidia, de qua legitur, quod aemulantes, hoc est, invidentes Joseph fratres sui, vendiderunt illum. Ira est grandis commotio animi. Et hoc distat inter iratum ac iracundum, quia iratupronus est ad irascendum. Rixae sunt lites et contentiones quae plerumque sine causa exsurgunt. Dis
Abbreviated transcription (Latin):
subditi legi. sed alietu estis ab ea
nichil ei debentes. Manifesta st̃
tam sectantur. et iN tan-¬
tum nota sun T illis: ut
etiam ab illis se alienos red-¬
cdarit sciente quia mor¬
tem generant. Fornicatio dici-¬
tur a fornicibus hoc es ⁊ a
locis teatralibus et lupanaribꝰque
fornicibus. id est arcubus suN
caristructa. que et are¬
naRa nuno appellantur.
iN quibus. suNt me¬
retricecum qUibus
commiscebaNtuR spur-¬
cissimi quiq. forncaRi
auteni est. oum puel¬
liS liberis. cum Urou¬
is no Ndum deo sacratis.¬
mundicia. luxuria &Om¬

Expanded text:
subditi legi, sed alieni estis ab ea, subditi legi, sed alieni estis ab ea, nihil ei debentes. Manifesta autetam sectantur, in tantum nota sunt, ut etiam ab illis se alienos reddant, scientes quia mortem generant. Fornicatio dicitur a fornicibus, hoc est a locis theatralibus et lupanaribus, quae fornicibus, id est arcubus, sunt constructa, quae et si arenaria tunc appellabantur, in quibus erant meretrices, cum quibus commiscebantur spurcissimi quique. Fornicari autem est cum puellis liberis, cum viduis nondum Deo sacratismpudicitia, luxuria, po
Abbreviated transcription (Latin):
trarie sunt. Sed sequendus est semper
spiritus. quia ille querit per quod ani-¬
ma uiuit deo. Similiter possumus et
de spiritu sancto dicere dum enim
carnalis delectatio desiderat trͣnsgredi
precopta dei. ad uersus spiritum san¬
ctum concupiscit. Et dum spiritus san¬
ctus prohibet in lege et ꝓpħis. atq in
euangłio que caro desiderat. aduersuᷤ
illam concupiseit. Unde subdit aposto¬
lies hȩc: inquiens. Caro et spiritus sibi in-¬
uicem aduersantur et c̾. Sic sibi inui¬
cem contraria sunt caro et spiritus:
ur quod uult caro. non consentiat sps̃:
et quod uult spiritus. non consentiat
caro: quia caro delectat seruire
uioiis. Spiritus autem uirtutibus.
Quod si spiritu ducimini: id est ͤ ra¬
tionabiliter uiuitis et conuersami¬
ni: non estis subiecti legi: et non
est uobis necessaria lex. quia lex
spiritu ducitas. id est si spiritu sanc¬
to gubernamini: et si secundum
quod spiritus sanctus docet uiui

Expanded text:
traria sunt. Sed sequendus est semper traria sunt. Sed sequendus est semper spiritus, quia ille quaerit per quod anima vivit Deo. Similiter possumus et de Spiritu sancto dicere. Dum enim carnalis delectatio desiderat transgredi praecepta Dei, adversus Spiritum sanctum concupiscit, et dum Spiritus sanctus prohibet in lege et prophetis atque in Evangelio quae caro desiderat, adversus illam concupiscit. Unde subdit Apostolus: Haec, inquiens, id est caro et spiritus sibi invicem adversantur, etc. Sic sibi invicem contraria sunt caro et spiritus, ut quod vult caro, non consentiat spiritus: et quod spiritus, non consentiat caro, quia caro delectat servire vitiis, spiritus autem virtutibus. Quod si ducimini spiritu. Id est, si rationabiliter vivitis et conversamini, non estis subjecti legi, et non est vobis necessaria lex, quia lex spiritu ducimini, id est si Spiritu sancto gubernamini, et si secundum quod Spiritus sanctus docet in Sc
Abbreviated transcription (Latin):
cet et p̃cipit indiuinis scͥpturis. ita uiuite ⁊ c̃¬
uersamini: ambulantes ⁊ crescentes de uir-¬
tute in uirtutẽ: de fide ad spem: de spe ad
caritatẽ : de caritate ad oꝑationẽ ꝑfectam.
Quod si hoc feceritis: desuleria carnalis¬
concupiscentiȩ non ꝑfitietis. Quid est quod
aliquid concupiscere sidefuerit spiritus e
Non. Quod probari potest: ex corporibus
mortuis. Postquam enim spiritum exa¬
laueritit non solum concupiscere non ua¬
lent: sed etiam aliquem usum menbro-¬
rum per se mouere non possunt. Car¬
nem ergo appellat carnalem hommẽ.
qui carnalia tantum et temporalia quę-¬
rit: uel carnalem quoq consuetudi¬
nem et delectationem. Licet enim caro
non ualeat per se aliquid implere si de-¬
fuerit spiritus: tamen quam diu uiui
deamus caro desiderat repleri cibis: ine¬
briari. luxuriari. in omni delectatione
manere. querens semꝑ quod suum ẽ.
E cce quomodo concupiscit caro aduer¬
tia. et castitate. et his quȩ carni con-¬

Expanded text:
t in divinis Scripturis, ita vivite et conversamini, ambulantes et crescentes de virtute in virtutem, de fide ad spem, de spe ad charitatem, de charitate ad operationem perfectam. Quod si hoc feceritis, desideria carnalisconcupiscentiae non perficietis. Quid est quod aliquid concupiscere, si defuerit spiritus? Non. Quod probari potest ex corporibus mortuis. Postquam enim spiritum exhalaverint, non solum concupiscere non valent, sed etiam aliquod membrorum per se movere non possunt. Carnem ergo appellat hominem, qui carnalia tantum et corporalia quaerit, carnalem quoque consuetudinem et delectationem. Licet enim caro non valeat per se aliquid implere, si defuerit spiritus, tamen quandiu a spiriritum audiamus. Caro desiderat semper repleri cibis, inebriari, luxuriare, in omni delectatione manere, quaerens semper quod suum est. Ecce quomodo caro concupiscit advertia, castitate et his quae carni con
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽẽ. Ebrietas: briam generis masculimi dici¬
mus calicẽ aptũ potationi: aquo dr̃ ebrietas:
quȩ ẽ nimia potatio uini: Cõmessatio dr¬
mense conlatio. siue mense alternatio. Sunt
enĩ conuiuia que celebrantur alternatim &
preparantur a sociis ꝑdies ꝙ uices. Sunt alia
ad ferc panem: alius uinum. alius aliud: que¬
id circo appellantur cõmessationes hoc ẽ. m̃se
conlationes: quia sic̃ omnes ꝓpribͥs cibis utun¬
tur et cõmuneͣs. Ita etiam ꝓlibitu suo unus¬
quisq quiequid scurilitatis & otiositatis ei pla¬
cec loquitur: ldeoq uocantur turpia conunua:
ꝙ his similia. S. peccata oꝑa sunt carnis.que
oꝑa predico uobis modo sicut predixi Ibi pre-¬
dixi: ubi dixi Non regnet peccatum inur̃õ
mortali corpore: qm̃ quitalia scił oꝑa agunt.¬

Expanded text:
s. Brian enim genere masculino dicimus calicem aptum potationi, a quo dicitur ebrietas, quae est nimia potatio vini. icitur mensae alternatio. Sunt enim conuiuia quae celebrantur alternatim et praeparantur a sociis per dies et uices. Sunt alia affert panem, alius idcirco appellantur comessationes, hoc est mensae collationes, quia sicut omnes propriis utuntur cibis et communibus, ita etiam pro libitu suo unusquisque quidquid scurrilitatis et otiositatis ei placet loquitur, ideo vocantur turpia convivia. Et his similia, subaudis peccata, opera sunt carnis, quae opera praedico vobis modo sicut praedixi. Ubi praedixit? Non regnet peccatum in vestro mortali corpore , quoniam qui
Abbreviated transcription (Latin):
spũ ducente uiuite. Quid ẽ ergo sp̃s hominis:
principalitas aĩȩ. quȩ et rõnabilitas m̃tis ap-¬
pellatur: ꝑ quã possumꝰ cognoscere quid debe-
tis: hoc ẽ si uixta rationabilitatẽ et intellectũ
m̃tis uixeritis: desidia carnis .i. desideria car-¬
nał hominis. et ꝯcupiscentiȩ malȩ ac desicd̃ia
delectationis pͣue. ñ ꝑficietis. Quȩ sunt desi¬
deria carnis inseqñtibꝰ manifestabit᷑. Dicamꝰ
⁊ alit̃: sequentes sensum beati augustini. Notũ
habettir apud eruditos: spũ scõ dictante et
reuelante. qui uniꝰ substantiȩ ẽ cũ patre et fi¬
lio. scͥpturas sacras conscͥptas ẽẽ÷ et omĩa diui-¬
na eloquia et precepta que in lege ⁊ ꝓphis. atq
ȩugłii gr̃a continentur. ab illo data eẽ. Ido

Expanded text:
rgo spiritus hominis? Principalitas animae, quae et rationabilitas mentis appellatur, per quam possumus cognoscere quid debeamtis, hoc est, si juxta rationabilitatem et intellectum mentis vixeritis, desideria carnis, id est desideria carnalis hominis et concupiscionis pravae non perficietis. Quae sint desideria carnis, in subsequentibus manifestabitur. Dicamus et aliter, sequentes sensum beati Augustini. Notum habetur apud eruditos, Spiritu sancto dictante atque revelante qui unius substantiae est cum Patre et Filio, Scripturas sacras conscriptas esse, et omnia divina eloquia et praecepta quae in lege et prophetis et Evangelii gratia continentu
Abbreviated transcription (Latin):
genuic & habuit iudaicum populũ sub serui¬
tutis iugo: inquo gͦ fuit iudaicus popłs seruus:
In hoc utiq quia cogebatur seruire legi: circũci.¬
sionẽ seruare. legalia sacrificia offerre. & cetera
innumerabilia custodire quȩ in pune non po¬
terant transgredi: Non solum em̃ corporalis uin¬
dicta in transgressorẽ uindicabatur: sed etiã
maledictioni subiciebat᷑. qus inipsa lege conti¬
netur. Maledictus omnis inquit: qui non ꝑ¬
manserint inomnib his Et dũ huuscemodi
mandatis constringebat᷑: quasi quodã mnodo ser-¬
uus erat. Sara autẽ libera quȩ filium liberum
genuit: significat gratiã noui testamenci que ge¬
nuit popłm xpianum liberũ inbaptisiate. nĩ
solum aboriginalib et actualib peccatis.s etiã
ham alios filios decechura ꝗͣ hebrei agar di¬
cunt ẽẽ : s tamen illi non fuerunt digni here.¬
ditatem paternã accipere. Similit̾ in scã ȩccli̾a

Expanded text:
genuit et habuit Judaicum populum sub servigenuit et habuit Judaicum populum sub servitutis jugo. In quo ergo fuit Judaicus pop quia cogebatur servire legi, circumcisionem servare, legalia sacrificia offerre, et caetera innumerabilia custodire, quae impune non poterant transgredi. Non solum autem corporali vindictae transgressor subjacebat, sed etiam maledictioni subjiciebatur, quae et ipsa lege continebatur: Maledictus omnis, inquit, qui non permanserit in his omnibus . Et dum hujuscemodi mandatis stringebatur quodammodo servus erat. Sara autem libera, quae filium liberum genuit, significat gratiam Novi Testamenti quae genuit populum Christianum liberatum in baptismate, non solum ab originalibus et actualibus peccatis, sed etiam ham duos alios filios de Cethura, quam Hebraei Agar dicunt esse, sed tamen illi non fuerunt digni ad haereditatem paternam admitti. Similiter in sancta Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis ẽẽ. natũ: sed ꝑ repmissionẽ exlonge uo
patre et uetula macre: et quod mausẽ stere¬
li deo operante natus ẽ. Quȩ sunt ꝑ allegoriã
dicta .i. ea quȩ suꝑuis sunt dict̃a deagar et sara.
ismael quoq et isaac spĩtaliter sunt dicta: et
spiritali indigent expositione. Hanc ht̃ consue-¬
tudinẽ beatus apłs: ut spĩtalẽ intellegentiã
allegoriam appellet. Allegoria aucẽ: ꝓpͥe ad
gramaticos ꝑtinet Est enim tropus: ꝙ aliud
significatur ꝗͣ hocꝰ dr̾. Et quȩ hic dicta sunt alle¬
goricos intellegenda sunt: ut sequentia prodũt.¬
Sub̾ hȩc inquit sunt duo testamenta .i.
illa que supra memorata sunt. significant duo
testamenta. Nam quantũ ad sensum lictere ꝑ¬
tinet agar et saraa due mulieres fuerunt: et is¬
mael et isaac duo homines: quãtum ad spĩca¬
lem intellegentiã adtinet: Agar ancilla. quȩ
filium genuit inseruitute. significat legẽ quȩ

Expanded text:
tudinis esse natum, sed per repromissionem ex longaevo tudinis esse natum, sed per repromissionem ex longaevo patre et vetula matre: et quod majus est, sterili, Deo operante, natus est. Quae per allegoriam sunt dicta, id est quae superius dicta sunt de Agar et Sara. De Ismael quoque et Isaac spiritali er sunt dicta, et spiritali indigent expositione. Hanc habet consuetudinem beatus Paulus, ut spiritalem intelligentiam allegoriam appellet. Allegoria autem proprie ad grammaticos pertinet. Est enim tropus quo aliud significatur quod dicitur; et quae hic dicta sunt, allegorice intelligenda sunt, ut sequentia manifestant. Haec, inquit, sunt duo testamenta, id est illa quae supra memorata sunt, significant duo testamenta. Nam quantum ad sensum pertinet litterae, Agar et Sara duae mulieres fuerunt, et Ismael et Isaac duo homines. Quantum autem ad spiritalem intellectum attinet, Agar ancilla, quae filium genuit in servitute, significat legem quae
Abbreviated transcription (Latin):
nã S questio oricur isto in loco. quare apłs isa¬
ac solummͦ ꝑ repmissionẽ dicat natum e̾e̾.
cum leganius etiã deismaele ꝓmissiouẽ fac¬
tam c̾e. Nam legimus in libro geneseos. quia
cum ẽẽc agar uideserto sur: apparuit ei au¬
gelus domim inquienszagar ancilla sami Uñ
uenis. et quo uadise Quȩ respondit. a facie
domine meȩ ego fugio. Cui angelus reuertere¬
inquit. et humiliare te submanu illius et rursus
multiplicans inquit. multiplicabo semen ece pa-¬
ries filium.ec uocabis nomen eiꝰ ismaelẽ. Hic erit
ferus homo: manus eiꝰ contra omnes. et manus
om̃ium contra eum. Ad hoc dicendum ẽ: quia
quando ista promissio fact᷑a ẽ. ismaeliam erat
conceptus Promissio uͦ quȩ deisaac facta ẽ. añ¬
quam conciperetur. data ẽ abrahȩ: sicut exuer-¬
bis angeli possumus probari dicentis ad abrahã
Scd̾m hoc tempus ueniã. et erit sarae filuis Uñ
apparet isaac Ñ scđ̾m naturã bumanȩ consue¬

Expanded text:
nam. Sed quaestio oritur in isto loco, quare Apostolus Isaac solummodo per repromissionem dicat natum esse, cum legamus etiam de Ismaele promissionem factam esse. Nam legimus in libro Geneseos , quia cum esset Agar in deserto Sur, apparuit ei angelus Domini inquiens: Agar, ancilla Sarai, unde venis et quo vadis? Quae respondit: A facie Sarai dominae meae ego fugio. Cui angelus: Revertereinquit, et humiliare sub manu illius. Et rursum: Multiplicans, inquit, multiplicabo semen tuum. Ecce paries filium, et vocabis nomen ejus Ismael. Hic erit ferus homo. Manus ejus contra omnes, et manus omnium contra eum. Ad hoc dicendum est, quia quando ista promissio facta est, Ismael jam erat conceptus. Promissio vero quae de Isaac facta est, antequam conciperetur data est Abrahae, sicut ex verbis angeli possumus probare, dicentis ad Abraham: Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius . Unde apparet Isaac, non secundum naturam humanae consue
Abbreviated transcription (Latin):
pũ ambulate: et desideria carnis ñ
ꝑficietis. De hac lectione diu̾si doc tores
nĩ equalit̃ sentiut: dicentes qͥdã de sp̃u
hominis locutũ eẽ. hic apłmᵈ sic̃ cassianꝰ uir
prudentissimꝰ in collationibꝰ patrũ. Qdam de
spũ scõ ut beatꝰ augustinꝰ: quod utrũq ñ in ꝯ¬

Expanded text:
u ambulate, et desideria carnis non perficietis. De hac lectione diversi doctores non aequaliter sentiunt, dicentes quidam de spiritu hominis locutum esse hic Apostolum, sicut Cassianus, vir prudentissimus, in Collationibus Patrum, quidam de Spiritu sancto, ut beat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtertorem sui ł que mͦ gloriatur & putat se ha¬
bere dm̃ uerum cũ illum ãmissum habeat pꝰꝗͣ
dixit. non habemus regẽ nisi cesarẽ. Dicamus et
alcius iuxta beatum augustinum. referentes ista
ad eccliam que iam regnat cum xp̃o incȩlis. Quȩ
sterilis appellatur. non abono oꝑe & laude crea¬
toris sui sedcarnali ꝓpagatione. Propter pec¬
catum enĩ uenit mors quȩ nichil ͤ aliud nisi dis¬
solutio elem̃corum & ꝓpter mortẽ uenit succes-¬
sio filiorum: in presentis quid̃ uita necesse ẽ. uc
ꝓcreantur filũ carnales. qui patrib mortius uł
mortalis succedant ĩ hereditadem: ñlla autem
beatitudine ubi nemo moritur: non est necesse
ut fiat subcessio filiorum: procreatione. & q̃ ñ¬
paris filios carnales cumdolore & nimia anrie-¬
tate: qr plures filiĩ deserte quondã gentilitatis ue¬
nient tͥ. ꝗͣ ex synagoga que olim habuit dm̃
habere. Omnib enĩ patet:. plures exgentib tͣn¬
sire adgloriã sempiternã. ex iudȩis. Similicer

Expanded text:
tectorem sui, vel quae modo gloriatur, et putat se habere verum Deum, cum illum amissum habeat postquam dixit, non habemus regem nisi Caesarem . Dicamus et altius juxta beatum Augustinum, referentes ista ad Ecclesiam, quae jam regnat cum Christo in coelis, quae sterilis appellatur, non a bono opere et laude Creatoris sui, sed carnali propagatione: propter peccatum enim venit mors, quae nihil aliud est nisi dissolutio elementorum, et propter mortem venit successio filiorum. In praesenti siquidem vita necesse est ut procreentur filii carnales, qui patribus mortuis vel morituris succedant in haereditatem: in illa autem beatitudine ubi nemo moritur, non est necesse ut fiat successio filiorum per propagationem carnnales cum dolore et nimia anxietate, quia plures filii desertae quondam gentilitatis venient tibi, quam ex Synagoga quae olim habuit Deumhabere. Omnibus enim patet plures ex gentibus transire ad gloriam sempiternam quam ex Judaeis. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa agit᷑.: Illa ꝑ que ad cȩleste regnum possit ꝑ¬
nos geuuerunt in fide xp̃i sua doctrina. & suis
scriptis. acq exemplis. Dequa generatione dt̃
apłs corinchiĩs ꝑ euangelium: ego uos genui.
betur. ꝙ dupliciter potest incellegi. Dẽ ergo ec¬
clesiȩ degencib quȩ du & longo tempore steri¬
lis ꝑmansit abono oꝑe. & deo filios non genera¬
uit. hoc ẽ. dͥ destrucdione curris abel. quȩ nunc
diuisum ẽ. labium uniuersȩ terrȩ. & tantũ modo dĩ
cognicio in sola domo ebreorũ remansit: dicatur ergo
letare .i. gaude & exulta ȩccłia degentib que antea
sterilis eras. & que deo filios non pariebas: erumpe
ĩ gaudium. et exclama prenimia iocunditare. q̃
non pariebas. quia plures filiĩ deserte tͥ er̃. quã¬

Expanded text:
 est illa per quae ad coeleste regnum possit pnos genuerunt in fide Christi sua doctrina, et suis scriptis atque exemplis. De qua generatione dicit Apostolus Corinthiis: Per Evangelium ego vos genui .betur. Quod dupliciter potest intelligi. Dicit ergo Ecclesiae de gentibus quae diu et longo tempore sterilis mansit a bono opere, et Deo filios non generavit, hoc est a destructione turris Babel, quae nunc divisum est labium universae terrae, et tantummodo Dei cognitio in sola domo Hebraeorum mansit. Dicatur ergo: Laetare, id est gaude et exsulta, o Ecclesia de gentibus, quae antea sterilis eras, et quae Deo filios non pariebas, erumpe in gaudium, et clama prae nimia jucunditate, quae non pariebas, quia plures filii Deo accepti
Abbreviated transcription (Latin):
pore partim inanima. non ẽ dubium qur̃ sur¬
sum sit incȩlesti beatitudine: Deista autem q̃
ad huc ꝑegrinatur interris: querendum ẽ. quo¬
sursum dr̃ ẽẽ. qui licet incorpore in habitet
terrã. mente tamen in habitat cęlum dicens cũ¬

Expanded text:
pore, partim in anima, non est dubium quin surpore, partim in anima, non est dubium quin sursum sit in coelesti beatitudine. De ista autem quae adhuc peregrinatur intur esse, quia licet corpore inhabitet terram, mente tamen inhabitat coelum, dicens cu
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute regali. Arabia ꝓuincia ẽ. multas
gentes et regiones in se continens. ãma̾nitas uide¬
licet. moabitas. philisteos. idumeos. & alias quam¬
plures. inqua prouincia ẽ. sina mons tantȩ latitu¬
dinis ac magnitudinis ut conterminus sit t̃re
repromissionis sic̃ sunt uerbi gr̃a montes qui c̃¬
iungunt italiã et diuidunt abaliĩs regnis. & om¬
nia que suꝑius premisit apłs. ldeo texuit ut
ad hoc etiam ꝑueniret q̃ mͦ dc̃ desina monte
qui ẽ uicinus terrȩ iudeoꝵ et ostenderet iudȩos
non solũ ꝑlegem ꝗͣ acceperunt seruos eẽ. sed etiã
exuanitate loci et quia mons illis ad herebat in
qua legem seruitutis acceperunt: Illa autem que
Hierłm que interpretatur uisio pacis. signifi¬
cat scam̃ ȩccłiam dm̃ mence uidentẽ. que con-¬
stat. & angelis & hominib: quȩ partĩ iã reg¬
nat cum xp̃o. Parcĩ autem ad huc ꝑ egrinatur
adeo interris S de illa quȩ iam cum xp̃o reg¬
nat inangelis & hominib lustis. partim incor¬

Expanded text:
servitute legali. Arabia, provincia est multas gentes et regiones in se continens, Ammonitas videlicet, Moabitas, Philisthaeos, Idumaeos et alias quamplures. In qua provincia est Sina mons, tantae magnitudinis et longitudinis, ut conterminus sit terrae repromissionis, sicut sunt, verbi gratia, montes qui cingunt Italiam, et dividunt ab aliis regnis. Et omnia quae superius praemisit Apostolus, ideo texuit ut ad hoc perveniret quod modo dicit de Sina monte, qui est vicinus terrae Judaeorum, ut ostenderet Judaeos non solum per legem quam acceperunt, servos esse, sed etiam ex vicinitate locorum, et quia mons illis adhaerebat, in quo legem servitutis acceperunt. Illa autem quae e interpretatur visio pacis, significat sanctam Ecclesiam Deum mente videntem, quae constat ex angelis et hominibus, quae partim jam regnat cum Christo, partim autem adhuc peregrinatur a Deo in terris. Sed de illa quae jam cum Christo regnat in angelis et hominibus justis, partim in cor
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. compleuit. Et hoc in dispositionẽ pleni¬
dine temporũ: dicit alii idẽ apłs: postquam
uenit plenitudo temporis.i. sexta etas.
misit ds filium suum. & quos hic dicit plu¬
raliter temporũ. & ibi singulariter temporis.
unum idẽq ẽ. in quo. id ẽ. in xp̃o siue ꝑ xp̃m¬

Expanded text:
fidem complevit, et hoc in dispensatione plenifidem complevit, et hoc in dispensatione plenidine temporum dicit alibi idem Apostolus: Postquam venit plenitudo temporum, id est sexta aetas, misit Deus Filium suum . Et quod dicit raliter temporum, et alibi singulariter, tempus unum idemque est. In quo, id est in Christo sive p
Abbreviated transcription (Latin):
tus hierommus quia prenimio amore quo apłs
eius m̃tionem ponebat. et sicut ipse apłs de
se ipso dicit imꝑitus fuit sermone. s non
scientia. Restaurare ẽ. instar prioris status
aliꝗͣ rem quȩ lapsa fuerat reuocare. Restau¬
rauit ergͦo ds pater ꝑfilium sum omnia q̃
incȩlo ec ꝙ̃ in terra sunt quando angelicam
naturam & humanã reparauit Ea quȩ in
celo sunt reparauit. quando angłorum nu¬
merum qui quondã imminutꝰ fuerat & lap¬
su angeli. ꝑreparationem generis humani
compleuit: et eis leticiam reddidit quam ã¬
miserunt peccante homine. Eaquȩ interra
sunt reparaurt quando genus humanũ qđ
in mortẽ ruerat peccando ipse sua passione
redimendo demorte reuocauit aduitam. Ali¬
TER. ꝑcȩlum possiͥmus intellegere iudȩos
qui cȩlestia mandata acceperant. ꝑ terram
uero gentiles. qui solummͦ terrena cõgitabant
atq querebant. & prodõ idola colebant. Re
tib. exmultitudine gentium uenientium ad

Expanded text:
tus Hieronymus quia prae nimio amore quo Apostejus mentionem ponebat, sicut et ipse Apostolus de seipso dicit: Imperitus fui sermone, sed non scientia . Restaurare est ad instar prioris status aliquam rem quae lapsa fuerat revocare. Restauravit ergo Deus Pater per Filium suum omnia quae in coelo et in terra sunt, quando angelicam naturam et humanam reparavit. Quae in coelo sunt reparavit, quando angelorum numerum, qui quondam imminutus fuerat ex lapsu angeli, per reparationem generis humani complevit, et eis laetitiam reddidit, quam amiserunt peccante homine. Ea quae in terra sunt reparavit, quando genus humanum, quod in mortem ruerat peccando, ipse sua passione sua redimendo, de morte revocavit ad vitam. Aliter: Per coelum possumus intelligere Judaeos, qui coelestia mandata acceperant; per terram vero gentiles qui solummodo terrena cogitabant atque quaerebant, et pro Deo idola colebant. Reptibus, ex multitudine gentium venientium ad
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qui solenc negotiatores dare illis aquib
dr̃ arra are conplenda ꝓquadatur. Ipse gͦ¬
sp̃s sc̃s credentib ẽ arra quia ab illo oꝑa¬
tionẽ miraculorum accipiunt. Aliasq uir¬
tutes. spem. uidelicet fidẽ. & caritatem. inter¬
pͣtationuͤm sermonũ. ceterasq huius cemo¬
di. Et si inpresenti tantam gloriam habemꝰ
ab illo cum ad huc arrã teneamus non ali¬
ud. quid pucandumẽ. quante dignitatis
erimus cum nob̾ cõplebitur mȩterna felici¬

Expanded text:
est quam solent negotiatores dare illis a quibuest quam solent negotiatores dare illis a quibudicitur arrha a re complenda, pro qua datur. Ipse s sanctus credentibus est arrha, quia ab illo operationem miraculorum accipiunt, aliasque virtutes, spem videlicet, fidem et charitatem, interpretationem sermonum caeteraque hujusmodi. Et si in praesenti tantam gloriam habeamus ab illo, cum adhuc arrham teneamus, non aliud quid putandum est quantae dignitatis erimus, cum nobis in aeterna felici
Abbreviated transcription (Latin):
missionẽ uitȩ ȩternȩ inbaptismo. Ad sig¬
tudinis diꝙ ꝑdidimus peccante primo pa¬
rente nr̃o. illud recepimus inbaptismo: hoc
ẽ. in nocentiam et scĩtatem aumȩ. inqua
homo factus ẽ. ad unaginẽ & similitudinẽ
dei. Non enim incorpore fuit illa similitu¬
do et imago: sed inanima. Habemus siqͥ¬
dem innocentiam animȩ receptam purgati
ab omnilabe peccati. et inmortalitatẽ incor¬
pore iam tenemus in spe. Qui sub̃ sp̃s sc̃s ÷
planatione huius epłe.quia melius ẽ. dice¬
re qui ẽ. arra hereditatis nr̃e quã pignus.
et ita habetur in greco. Inter p̃s ii qui tran-
stulit hanc epłam degreco sermone in lati-¬
num. non in tellegens ꝓprietatem uerbi. ꝓ
arra transtulit pignus. Aliquid siquidẽ ẽ.
pignus. aliud arra. Pignus ẽ. uadium siue
uadimanium. quod ideo datur ut recipiatur.
Et solsnt hoc dare homines quorũ pecora
inueniuntur in aliorũ segetib aut uineis.
aut cui aliqđ tnum cõmittũt. Arra autẽ

Expanded text:
missionem vitae in baptismo. Assigtudinis Dei, quod perdidimus peccante primo parente nostro, illud recipimus in baptismo, hoc est innocentiam et sanctitatem animae, in qua homo factus est ad imaginem et similitudinem Dei: non enim in corpore fuit illa similitudo et imago, sed in anima. Habemus siquidem innocentiam animae receptam, purgati ab omni labe peccati, et immortalitatem in corpore jam tenemus in spe. Qui, subaudis Spirituplanatione hujus Epistolae, quia melius est dicere, qui est arrha haereditatis nostrae quam pignus: quia ita habetstulit de Graeco sermone in Latinum, non intelligens proprietatem verbi, pro arrha transtulit pignus. Aliud siquidem est pignus, aliud arrha: pignus est vadium sive vadimonium, quod ideo datur ut recipiatur, et solent hoc dare homines, quorum pecora inveniuntur in aliorum segetibus, aut vineis, aut cui aliquod damnum committunt; arrha autem
Abbreviated transcription (Latin):
guinem passionis eius. & remissionẽ pecca¬
torum inbaptismate. ꝑfioem passionis illiꝰ
sicut ioħs dicit. Qui dilexit nos inquiens
& lauit nos apeccatis in sanguine suo. hoc
nos redẽptionem & remissionẽ peccatoꝵ
uit in nob̾ in omni sapientia et prudeu

Expanded text:
guinem passionis ejus, et remissionem peccatorum, in baptismate, per fidem passionis ejus, sicut Joannes dicit: Qui dilexit nos, inquiens, et lavit nos-a peccatis nostris in sanguine suo , hocnos redemptionem et remissionem peccatorum, vit, in nobis in omni sap
Abbreviated transcription (Latin):
uocationis eius. sub̃ a subsequentib inscĩs.
hoc ẽ. uc habeatis spẽ ꝑcipiendi uitam ȩter¬
nam. Sequitur. Et omnia subiecit pedib
eius. quȩ omnia: Omnia scilicet genera ho¬
minũ. & omnia que incelum ꝙ in terrã con

Expanded text:
ionis a subsequentibus in sanctis, hoc est ut habeatis spem percipiendi vitam aeternam. Sequitur, et omnia sub pedibus ejus subjecit. Quae omnia? scilicet genera hominum, et omnia quae in terra sun
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi. det uob̾ spm̃ sapientiȩ & reuelationiꝰ
siue manifestationis in agnitionem eius. hoc
ẽ. in cogiritionem dei patris. Quare dicit ñ
cesso prouobis gracias referre deo: Numqͥd
semꝑ poterat insistere laudib et orationib :
non sed ꝓpter maximã assiduitatem ta¬
lia dixit. Ideo aucẽ diximus dĩ patrẽ. dm
e̾ẽ hominis assumpti auerbo. quia inuerita¬
de ita habetur. sicut ipse filius expatre hu¬
manitatis loquitur inpassione. Ds̃ deus
m̃s quare me dereliquisti: Et resurgeus amor¬
tuis: dixit mrarit. Ascendo ad patrẽ meũ
ter autem glouie ẽ .i. pater uerbi. quia ipse
filius gła illius appellatur. dicente patre
ad eum. Exsurge gła mea. ex surge psalte¬
rium.i. chorus omniũ uircutum. ꝑillum
enĩ glorificatus ẽ. deus pater: illuminator

Expanded text:
m sapientiae et revelationis sive manifestationis, in agnitione ejus, hoc est, in cognitionem Dei Patris. Quare dixit, non cesso pro vobis gratias referre Deo? Nunquid semper poterat insistere laudibus et orationibus? Non, sed propter maximam assiduitatem dixit talia. Ideo autem diximus Deum Patrem Deum esse hominis assumpti a Verbo quia in veritate ita habetur, sicut ipse ex parte humanitatis loquitur in passione, Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ; et resurgens a mortuis, dixit Mariae: Ascendo ad Patrem meum ter autem gloriae est, id est Pater Verbi, quia ipse Filius gloria appellatur, dicente Patre ad eum: Exsurge, gloria mea, exsurge psalterium , id est chorus omnium virtutum. Per illum enim glorificatus est Deus Pater.
Abbreviated transcription (Latin):
tris. qui omnia operatur scđm consilium uo¬
luntatis suȩ hoc ẽ. scđm quod ipse uult et
iudȩi qui ante sꝑauimus in xp̃o. hoc ẽ. ut lau¬
detur & glorificetur ipse ab hominib. et lau¬
det᷑ non solum exsalute gentium. sed etiam
ex nr̃a. cum fuerimus iustificati ꝑbaptismum
& ꝑ fidem passionis eius. qui non poteramus
iustificari ꝑ legem. que neminẽ ꝑfectum ad¬
duxit. Sciendum autẽ quia ipse nr̃a laude
non eget: sed nos egimus ut illum laudau-¬
do ꝑueniamus ad graciam illius. Uerbi gr̃ã.
Sicut non eget nr̃o aspectu ut nos eius cla¬
ritatem uideamus & splendorem. sed nos in¬
digemus illius calore et inluminatione. ut
abillo illuminemur & cale faciamus. In
cum audissecis uerbum ueritatis. hoc ẽ. euã¬
gelium salutis nr̃ȩ. subaudicur recepistis¬
ꝑ fidem eius. In quo .i. in xp̃o & credentes

Expanded text:
tris, qui omnia operatus est secundum consilium voluntatis suae, hoc est secundum quod ipse vult et Judaei qui ante speravimus in Christo, hoc est, ut laudetur et glorificetur ipse ab omnibus. Et laudetur non solum ex salute gentium, sed etiam ex nostra, cum fuerimus justificati per baptismum et per fidem passionis ejus, qui non poteramus justificari per legem, quae neminem ad perfectum adduxit. Sciendum quia ipse nostra laude non eget, sed nos egemus ut illum laudando perveniamus ad gratiam illius. Verbi gratia: sicut sol non eget nostro aspectu, ut nos claritatem ejus videamus et splendorem, sic nos indigemus illius calore et illuminatione, ut ab illo illuminemur et caleamus. In cum audissetis verbum veritatis, hoc est, Evangelium salutis vestrae, subaudis, recepistis fidem ejus, in
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam mysteria cognitionis suȩ nob̾ re¬
uelaret: q̃ in nouo et ueteri testamento
continentur: in omni sapientia diuina &
humana inuisibilium et uisibilium re¬
rum. & in omni prudentia uisibilium mor.¬
taliumq rerum. Nam sapientia ẽ. ut
quidam dicunt. cogincio diuinarũ huma¬
narumq rerum uisibilium et inuisibiliũ.
mortaliũ & in morcalium. Prudentia uͦ. tã¬
tum uisibilium et humanarũ atq transi¬
toriarum. Uel aliter sapientia ẽ cognicio
scȩ̃ triuitatis. p rudentia uͦ uisibilium re¬

Expanded text:
sed etiam mysteria cognitionis suae nobis revelaret, quae in Novo et Veteri Testamento continentur, in omni sapientia divina et humana visibilium et invisibilium rerum, et in omni prudentia visibilium mortaliumque rerum. Nam sapientia est, ut quidam dicunt, cognitio divinarum humanarumque rerum, visibilium et invisibilium, mortalium et immortalium: prudentia vero visibilium et humanarum atque transitoriarum. Aliter: Sapientia est cognitio sanctae trinitatis; prudentia vero visibilium re
Abbreviated transcription (Latin):
glorificetur abomni creatura rationabili inqua
sub̃ gratia & gratificauit hoc ẽ. gratis redeinit
et dedit remissionẽ peccatorum. et sic pꝰmodũ
gratis et accepcos nos fecit sibi et hoc ꝑpassionẽ
dilecti filii sui. Dicit beatus hieronimus quia
ingreco sermone non habetur filio suo. nisi
tantũ modo absolute dilecto ut ostendatur
dilectus esse omnicreaturȩ rationabili. Ita
autem uenit agratia gratificare. sicut aius¬
habemus omnes redẽptionem ꝑ sanguinẽ

Expanded text:
gratificetur ab omni creatura rationabili. In qua gratificetur ab omni creatura rationabili. In qua subaudis gratia, gratificavit nos, hoc est gratis redemit et dedit remissionem peccatorum: et sic postmodum gratos et acceptos nos fecit sibi, et hoc per passionem dilecti Filii sui. Dicit beatus Hieronymus, quia in Graeco sermone non habetur, Filio suo, sed tantummodo absolute: dilecto ut ostendatur dilectus esse omni creaturae rationabili. Ita autem dicitur a gratia gratificare, sicut a jushabemus omnes redemptionem sive
Abbreviated transcription (Latin):
unigenicũ suum promundo daret: Hoc au¬
tem distat inter inmaculatũ ẽẽ. & scm̃. quia
in maculatꝰ ẽ puer. uł aliquis hominũ quan¬
do ab omnib maculis peccatorum mundatur
in baptismate. sc̃s uero efficitur labore & studio
secum uitiis & concupiscentiis. Non autem ideo
nos elegit ut scĩ ꝙ in maculati essemus. quia ñ
longe ante prefinimus incorde quaudo et quo in
tio autem siue optio dr̃ electio unde dicimus ob¬
timũ hoc ẽ. ualde electum. Sic ergo d̾s prefi
ut nos indilectionem filiorum eꝰ reciꝑemur ꝑ
mus ꝑnaturam. scđi ꝓpositum uoluntatis suȩ.
I.i. scđm ꝙ ipse disposuit in uoluntate sua in lau¬
dem gloriȩ gratiȩ suȩ: in qua gratificauit nos in
dilecto filio suo. Duo dicit. głam et gratiam. Glo¬
ria ergo referenda ẽ. ad redẽptionem nrãm quia
nos redemit. Gratia autem ad remissionẽ pecca¬
torum ꝗͣ nobis gratis dedit inbaptismo. ꝑfidẽ pas¬
sionis suȩ. & ꝑ gratiam scĩ sp̃s. Elegit itaque nos

Expanded text:
 Hoc autem distat inter immaculatum et sanctum: quia immaculatus est puer vel aliquis hominum, quando ab omnibus maculis peccatorum mundatur in baptismo: sanctus vero efficitur labore et studio,cum vitiis et concupiscentiis. Vel ideo nos elegit, ut sancti et immaculati essemus quod nondlonge ante praefinimus in corde, quando et quomodo tio dicitur electio. Unde dicimus optimum, hoc est electum. Sic ergo Deus Paterut nos in electionem filiorum ejus reciperemumus per naturam. Secundum propositum voluntatis suae, id est secundum quod disposuit in voluntate sua, in laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit nos in dilectione Filii sui: Deo dicit gloriam et gratiam. Gloria autem referenda est ad redemptionem nostram, qua nos redemit: gratia autem ad redemptionem peccatorum, quam nobis gratis dedit in baptismo per fidem passionis suae, et per gratiam sancti Spiritus. Elegit itaque nos
Abbreviated transcription (Latin):
ista & ad quem finem tendant ut notum fa¬
misterium hoc ẽ. aliquid occultum. Quod fu¬
it istud sacramentum ꝙ a nob̾ manifestauit
d̾s pater: misteriũ natiuitatis: pͥassionis atq
resurreccionis eꝰ ur̃ȩq redemptionis. Nolun¬
plere. ut nos ꝑ aduentum filii eius redime¬
remur hoc ergo sacramĩtum uoluntatis ma¬
lĩ sui scłm ꝙ & bene placuit et scđm qđ ĩpse
ineo decreuit et quando hoc factum sit mani¬
festatͣ. dicens. in dispensationẽ hoc ẽ. in disposi¬
tionem uł ordinationem plenitudinis tempo¬
rum. prefimuit. Ipse d̾s pater iustaurare om

Expanded text:
ista, et ad quem finem tendant. Ut notum famysterium, hoc est aliquid occultum. Quod fuit istud sacramentum quod nobis manifestavit Deus Pater? Mysterium nativitatis Christi, passionis atque resurrectionis ejus, nostraeque redemptionis. Volunplere, ut nos per adventum Filii sui redimeremur. Haec ergo sacramenta voluntatis  quod ei beneplacuit, et secundum quod ipse in eo decrevit, et quando hoc factum sit manifestavit dicens: in dispensatione, hoc est, in dispositione vel ordinatione plenitudinis temporum praefinivit ipse Deus Pa
Abbreviated transcription (Latin):
guine xp̃i. et bapcitati in fide ipsus. ut
ipse d̾s om̃ps laudetur et glorificetur: ꝓp-¬
terea sub̃ quiauos arram sp̃s scĩ habetis. &¬
adquisiti estis deo. et ego audieus fidem u̾rã
scõs. hoc ẽ. inomnes scificatas in baptismade.
noncesso gracias agens ꝓuobis sub̾ deo. me¬
Imoriã ur̃i faciens inorationib meis. sub pri¬
mum prome. deinde ꝓuobis ut deus dni nr̃i

Expanded text:
isti, et baptizati in fide ejus, ut ipse Deus omnipotens laudetur et glorificetur. Propterea, subaudis quia vos arrham Spiritus sancti habetis, acquisiti estis Deo, et ego audiens fidem vestram, sanctos, hoc est in omnes sanctificatos in baptismate. Non cesso gratias agens pro vobis, subaudis Deo, memoriam faciens vestri in orationibus meis, primum pro me, deinde pro vobis, ut Deus Domini