comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ: tẽ abundantia gaudioꝵ in
pͥntio. Quanta eñ ibi abundantia
omĩa bona licet intueri: ab lato
ꝓrsus timore omniũ. quȩ aliquid
adu̾si ult̾ius afferant: F ili mi. si
dit mandata di penes se. qui hȩc
audiens sollicito in corde recondit:
iuxta illũ qͥ ait. Incorde nici: absꝯdi
eloqͥa tua: ut ñ peccẽ tͥ. Est enĩ sũmo
ꝑe curandu: ne nob̾ hȩc iuxta para-¬
bolam eugłii demonia qͣsi semen
secꝰ uiã iactatũ uolucres tollant.
Et audiat inqͥt sapĩam auris tua.
Ile enĩ sapĩam aure ñ audire ꝓbat᷑ :
qui u̾ba dͥa auditu tm̃ corꝑis ꝑcipienᷤ.
memoria retinere. ut hȩc oꝑetur. ñ¬
q̃rit. Si gͦ mandata di fixo amore diᷤ¬
cendi & custodiendi susceꝑis: pͥmo
humilitatis uiã tene. hoc est enĩ
qͦd subsequent̾ addit᷑. INclina cor
tuũ ad noscendͥa prudentiã. Inclina¬
re quippe ẽ cor ad noscendã pruden¬
tiã: humiliare & emundare cor quo

Expanded text:
corpus, tunc abundantia gaudiorum in corpus, tunc abundantia gaudiorum in gremio. Quanta enim ibi abundantia omnia bona licet intueri, ablato prorsus timore omnium, quae aliquid adversi ulterius afferant. CAPUT II. Fildit mandata Dei penes se, qui haec audiens sollicite in corde recondit, juxta illum qui ait: In corde meo abscondi eloquia tua ut non peccem tibi. Est epere curandum ne nobis haec, juxta parabolam Evangelii, daemonia quasi semen, secus viam jactum, volucres tollant.-- Ut audiat sapientiam auris tua. Ille enim sapientiam aure non audire probatur, qui verba Dei, auditu tantum corporis percipiens, memoria retinere, ut haec operetur, dissimulat. Si ergo mandata Dei, fixo amore discendi et custodiendi, susceperis, primo humilitatis viam tene. Hoc est enim quod subsequenter additur,-- Inclina cor tuum ad cognoscendam prudentiam. Inclinare quippe est, cor ad cognoscendam prudentiam humiliare, et emundare cor, quod
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑiẽmus. Item. Auersio pariuiloꝵ
interficiet eos: & ꝓsꝑitas stultoꝵ
ꝑdet illos: qr sepe auersꝰ a timorẽ
ꝯditoris animꝰ. iam de ira eiusdẽ¬
iusti ꝯditoris patit᷑. ut in his quȩ pec¬
cat nil sustinere uideat᷑ adu̾siꝰ s ut
beatꝰ ios ait ducat in bonis dies suos:
& in puncto ad inferna descendat.
Qui aũ me audierit: absq terrore
quiescet. Pot̾ & in hac uita &e in fu¬
tura intelligi: qͥa qui d̾no ꝑfecte ser¬
uit. nulł terret᷑ adu̾sis. ĩ mogaud&
ĩ adu̾sis: & in ipsa morce quasi de
ingressu uitȩ lecat᷑: quietũꝙ semꝑ
a suꝑuacuis cogitationib actu
tumi aiei in lege mystice designabat.
S & cum tͣnsierit ẽ scło: ñ solum abscy
tiore maloꝵ. s & in magno gaudio
sꝑate resurrectionis qui scet: ut la¬
tarꝰ insinu abrahȩ. Et abundan¬
tia ꝑfruetur: maloꝵ timore subla¬
to. Nunc abundantia bonoꝵ ope¬
rũ. ablato timore etiã eoꝵ qͥ occidt̃

Expanded text:
reperiemus. Item, aversio parvulorum reperiemus. Item, aversio parvulorum interficiet eoperdet eos. Quia saepe aversus a timore conditoris animus, jam de ira ejusdejusti conditoris patitur, ut in his quae peccat nil sustinere videatur adversi; sed ut beatus Job ait: Ducat in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendat . Qui autem me audierit, absque terrore quiescet. Potest et in hac vita et in futura intelligi, quia qui Domino perfecte servit nullis terretur adversis, imo gaudet in adversis, et in ipsa morte quasi de ingressu vitae lactatur, quietumque semper a supervacuis cogitationibus ac tutimi diei in lege mystice designabat, sed et cum transierit e saeculo, non solum absque timore malorum, sed et in magno gaudio speratae resurrectionis quiescet, ut Lazarus in sinu Abraham. Et abundantia perfruetur, malorum timore sublato. Nunc abundantia bonorum operum ablato timore etiam eorum qui occidunt
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ dicit᷑: labores fructuũ tuoꝵ man¬
ducab̾: b̾atꝰ es. & b̃n tͥ erit. Suisꝙ
ꝯsiliis saturabunt᷑. Qͥa meo consilio
qͦ illos saluare decreuerã. acqͥescere
renuebant: saturabunt᷑ suis quib
aiebant. abscondamꝰ tendicłas con¬
t᷑ insontẽ frustra: quib ꝓ saluatore
latronẽ sͥ eligebant. ut iudelicet
uastent᷑ a latronib. & int̾ latroneᷤᷤ
damnent᷑: qd̾ etiã de om̃ib u̾bi dei
contẽptorib. sicut & cet̾a. pot̃ accipi.
Auersio paruuloꝵ int̾ficiet eos. Par¬
uulos ñ etate. s sensu dicit: quib
supͣ dictum ẽ. usq quo pariuli dili¬
gitis infantiã. Qui ñ panuili s ꝑfe¬
cti sensib eẽ potuissent: siñ a ꝯsilio
sapiȩ auditum au̾terent. Quo aũ
auertert: eo sese et̾nȩ morti destina¬
bant. E tꝓsꝑitas stultoꝵ ꝑdet il¬
los: cum nullis retardantib adu̾sis
ꝑfecerint actu. qd̾ meditantes a¬
unt. Omnẽ p̾ciosam substantiã

Expanded text:
ejus, dicetur: Labores fructuum tuorum manejus, dicetur: Labores fructuum tuorum manducabo, beatus es et bene tibi erit Suisque consiliis saturabuntur. Quia meo consilio, quo illos salvare decreveram, acquiescere renuebant, saturabuntur suis quibus aiebant: Abscondamus tendiculas contra insontem frustra . Quibus pro Salvatore latronem sibi eligebant, ut videlicet vastentur a latronibus et inter latrones damnentur, quod etiam de omnibus verbi Dei contemptoribus sicut et caeteris potest accipi. Eversio parvulorum interficiet eos. Parvulos non aetate sed sensu dicit, quibus supra dictum est: Usquequo parvuli diligitis infantiam? Qui non parvuli, sed perfecti sensibus esse potuissent, si non a consilio sapientiae auditum averterent. Quo autem averterant, eo sese aeternae morti destinabant. Et prosperitas stultorum perdet illos. Cum nullis retardantibus adversis perfecerint actu, quod meditantes aiunt, omnem pretiosam substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
se u̾ba iubentis audire meminert.
Hinc eterũ ꝓpħa ait. Cũ inuocarẽ te
exaudisti me d̾s iusticiȩ meȩ: in tri¬
bulatione dilatasti me. P otest aũ
tota hȩc correptio sapĩe. de uniu̾sis
gen̾alit̾ reꝓbis accipi: qui indie ui¬
dicii clament ad uidicem districtũ.
aꝑiri sͥ ianuã regni pꝰtulantes. nec me¬
reant᷑ exaudiri. Nam & hoc qd̃ seqͥ¬
tur. mane ꝯsurgent. & ñ inueniẽt
me. ipsum tempꝰ extremi examinsᷤ
qͦ alii in uitã ȩternã. alii in obꝓbri¬
um resurgent sempit̾irũ: aꝑte desi¬
gnat. E o qd̾ exosam habuerint
disciplinã: & timorẽ dni ñ suscepe¬
rint. Merito salute priuant᷑ : qui
Comedent gͥ fructꝰ uȩ suȩ. Uiam
eoꝵ dicit: de qua supͣ dixerat. pedes
eñĩ illoꝵ ad malũ curr̃t. Quia inquit
uias meas ingredi noluert̃ ut uiue¬
rent: recipient mercede uiaꝵ suaꝵ.
ut meternũ ꝑeant. At contͣ de his
qͥ timent dñm qͥ ambulant in uiis

Expanded text:
se verba jubentis audire meminerunt. se verba jubentis audire meminerunt. Hinc etenim Propheta ait: Cum invocarem te, exaudisti me, Deus justitiae meae, in tribulationibus dilatasti me . Potest autem tota haec correptio sapientiae de universis generaliter reprobis accipi, quia in die judicii clament ad judicem districtum, aperiri sibi januam regni postulantes, nec mereantur exaudiri, nam et hoc quod sequitur, Mane consurgent et non invenient me, ipsum tempus extremi examinis, quo alii in vitam aeternam, alii in opprobrium resurgunt sempiternum, aperte designat. Eo quod exosam habuerint disciplinam, et timorem Domini non susceperint. Merito salute privantur, qui Comedent igitur fructus viae suae. Viam eorum dicit de qua supra dixerat, pedes enim illorum ad malum currunt. Quia, inquit, vias meas ingredi noluerunt ut viverent, recipient mercedem viarum suarum, ut in aeternum pereant; at contra de his qui timent Dominum, qui ambulant in viis
Abbreviated transcription (Latin):
romani. & tollent nr̃m locum ce
gentẽ. CUm irruerit repentina
calamitas: & interitꝰ quasi tẽpes¬
tas ingruerit. Obsidionẽ ihero¬
solimoꝵ fubitã. & expugnationẽ
totius ꝓuinciȩ quȩ a romanis fa-¬
cta est dicit: quã & ipse dns in
ȩugłio uidens ciuitatẽ flensq
suꝑ eam. predixit. Quando
uenerit suꝑ uos tribulatio & an¬
gustia:. tẽ inuocabunt me & ñ
tm̃ armis ẽẽ confisos: qͣmnius desola¬
tionẽ patͥȩ. ruinãq templi amaris.¬
sima m̃te conspexerint. S iqͥ tam̃
tẽ inuocabant quia hi culpã ꝓ qua
st̾ puniti intelligere ut uere peni¬
terent nolebant: frustra ad elm
quẽ contẽpsere clamabant: unde
recte dicunt᷑ tribulationẽ cñ angu¬
stia fuisse ꝑpessi. Tribulatio nanq
erat in eis quib foris deprimebant᷑:
angustia in eo quod intꝰ a do nil ꝯso¬
lationis inuen̾ant. At contͣ scĩcũ
exteriꝰ opprimunt᷑ adũsis. spe certa
salutis in corde dilatantur: scienteᷤᷤ
se abillo exaudiri clamantes. cuiꝰ

Expanded text:
mani et tollent nostrum locum et gentem . Cum irruerit repentina calamitas, et interitus quasi tempestas ingruerit. Obsidionem Hierosolymorum subditam et expugnationem totius provinciae, quae a Romanis facta est dicit, quam et ipse Dominus in Evangelio videns civitatem, flensque super eam praedixit. Quando venerit super vos tribulatio et angustia, tunc invocabunt me et non tantum armis esse confisi, quamvis desolationem patriae, ruinamque templi amarissima mente conspexerint. Si qui tamen tunc eum invocabant, quia hi qui culpam, pro qua sunt puniti intelligere, ut vere poeniterent, nolebant, frustra ad cum quem contempsere clamabant. Unde recte dicuntur tribulationem cum angustia fuisse perpessi. Tribulatio namque erat in eis quibus foris deprimebantur. Angustia in eo, quod intus a Deo nil consolationis invenerant. At contra sancti cum exterius opprimuntur adversis, spe certa salutis in corde dilatantur, scientes se ab illo exaudiri clamantes, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
qui om̃e quicqͥd boni oꝑatur. ñ hoc
suis uirib ac meritis. s suꝑnȩ gr̃ȩ
tribuit: memor illiꝰ uerbi. qͥa smne
me nicħ potestis facere. Et imple¬
bunt᷑ horrea tua saturitate: & ui¬
no torcularia redundabt̃. Ait in
eugl̃io dͥns. Thesauritate aũ uob

Expanded text:
qui omne quidquid boni operatur, non hoc qui omne quidquid boni operatur, non hoc suis viribus ac meritis, sed supernae gratiae tribuit. Memor illius verbi, quia sine me nihil potestis facere. Et implebuntur horrea tua saturitate, et vino torcularia redundabunt. Ait in Evangelio Dominus: Thesaurizat
Abbreviated transcription (Latin):
mitas oꝑis ꝑ hec ad statũ ꝑfectionis
conualescit: & fortia queq tua acta.
unde ampliꝰ roborent᷑ accipiunt.
Honora dominũ de tua substantia:
& de pͥmitiis frugũ omniũ tuarũ da pauꝑib¬
Multi multa pauꝑib. s de aliena
substantia ac frugib quas ui uel
fraude rapuerant: tribuunt. Mul¬
ti larguntur de suo: s largiendo
dñm ñ honorant: qͥa fauoris hu¬
mani. & ñ amore suꝑni inspecto¬
ris faciunt. Qui gͦ ꝓficuũ sͥ elemosi¬
nȩ fructũ fore desiderat: & de suis
ut scilicet homines qui eiꝰ plasma
qui ad eius ymaginẽ sunt facti. re¬
creentur. Non solum aũ de substan¬
tia pecuniȩ quã pauꝑi porrigamꝰ:
s &e de cuncte bonȩ oꝑationis quã
agimꝰ. de uniu̾sa cȩlestis gr̃e quam¬
ꝑcipimꝰ substantia uł frugib do¬
minũ honorare iubem᷑. Hoc ẽ eiꝰ
in om̃ib: & ñ nr̃am querere laudẽ.
S & ille dñm de sua substantia.
suaꝵq frugũ primitiis honorat:

Expanded text:
mitas operis per haec ad statum perfectionis convalescet, et fortia quaeque tua acta sunt unde ut amplius roborentur accipiunt. Honora Dominum de tua substantia, et de primitiis frugum omnium tuarum. Multi multa pauperibus, sed de aliena substantia ac frugibus, quas vi et fraude rapuerunt tribuunt; multi largiuntur de suo, sed largiendo Dominum non honorant, quia favoris humani, et non amore superni inspectoris faciunt. Qui ergo proficuum sibi eleemosynae fructum fore desiderat, et de suis ut scilicet homines, qui ejus plasma, qui ad ejus imaginem sunt facti recreentur. Non solum autem de substantia pecuniae, quam pauperi porrigimus, sed et de cunctae bonae operationis, quam agimpercipimus substantia et frugibus Dominum honorare jubemur. Hoc est ejus in omnibus, et non nostram quaerere laudem. Sed et ille Dominum de sua substantia suarumque frugum primitiis honorat,
Abbreviated transcription (Latin):
Marsupiũ est: saccłs nũmoꝵ. Patet aũ
de latronib: qͥa ut plures scelerũ soci¬
os conqͥrant. cõmunionẽ eis predȩ qũa
rapuerint spondent. S &e ꝑsecutoreᷤᷤ
nri redeptoris quoscunq potuere sͥ
adiungebant: at qͦs illũ seqͥ uidebãt.
hos de synagoga ꝓpulsantes sua
cõmunione pͥuabant. Filimi ne
ambules cũ eis: ꝓhibe pedem tuum
a semitis eoꝵ Prohibet credentes. xp̃o
de iudeis: cõmunicare ꝑseq̃ntib xp̃m¬

Expanded text:
Marsupium est sacculus nummorum, patet autem Marsupium est sacculus nummorum, patet autem de latronibus, quia ut plures scelerum socios conquirant, communionem eis praedae, quam rapuerunt, spondent. Sed et persecutores nostri Redemptoris, quoscumque potuere sibi adjungebant; at quos illum sequi videbant, hos de Synagoga propulsantes sua communione privabant. Fili mi, ne ambules cum eis, prohibe pedem tuum a semitis eorum. Prohibet credentes Christo de Judaeis, communicare persequentib
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dolus in ore eus. Uere frustra
illi tenc hant insidias: a qͦ in
nullo lesi. immo cuiꝰ plurima
erant bnficia exꝑti. Deglutia¬
mꝰ eũ sic̃ infernus uiuentẽ: &
integrũ quasi descendentẽ in lacum.
Ita dnm impii desid̾abant extingue.¬
re: ut om̃is memoria uirtutũ & doc¬
trinȩ illiꝰ tolleretur: s & hoc ipsum
qd̵ unqͣm talis int̾ eos uixerit obliui¬
oni daret᷑. O mnẽ p̃cioiam substan¬
tiã reꝑiemꝰ: implebimꝰ domos nr̃as
spolus. De hominib dicebant: qͦs
xp̃o adherere cernebant. Putabant
enĩ quia si eũ occid̾ent. om̃s qui cre¬
did̾ant ab eius possent amore &e ꝯsec¬
tatu secernere: talib q animaꝵ spo¬
liis. suaꝵ ꝯuenticła replere domoꝵ.
Cui simile ẽ illud anice parabole: qͥa
ueniente ad se regis filio. dixerint.
Hic est heres: aenate occidamꝰ eũ: et
nr̃a erit hereditas.Sortẽ mitte nob̾¬
cũ: maesupiũ unũ sit omniu nr̃m.

Expanded text:
est dolus in ore ejus . Vere frustra est dolus in ore ejus . Vere frustra illi tendebant insidias, a quo in nullo laesi, imo cujus plurima erant beneficia experti. Deglutiamus eum sicut infernus viventem, et integrum quasi descendentem in lacum. Ita Dominum impii desiderabant exstinguere, ut omnis memoria virtutum et doctrinae illius tolleretur, sed et hoc ipsum quod nunquam talis inter eos vixerit oblivioni daretur. Omnem pretiosam substantiam reperiemus, implebimus domos nostras spoliis. De hominibus dicebant, quos Christo adhaerere cernebant; putabant enim, quia si eum occiderent, omnes qui crediderant, ab ejus possent amore et consectatu secernere, talibus animarum spoliis suarum conventicula replere domorum, cui simile est illud Dominicae parabolae, quia veniente ad se regis filio dixerunt: Hic est haeres: venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas . Sortem mitte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto capiti &e collo torques addit̾.
uixta illud eugłii. Quia de plenitu¬
dine eiꝰ nos om̃s accepimꝰ: grãm pro
gr̃a. Gram scilicet beate retributio¬
nis: ꝓ grã rectȩ oꝑationis. Fili mi
si de lactau̾int peccatores: ne acqͥes¬
cas eis. Duob modis lactant pec¬
catores quos decipiunt: quia aut
ad facienda scelera blandim̃tii uli¬
cunt: aut facta iam fauoribus
quasi laudabilit̾ acta sustollunt.
In utͦq aũ sapĩa suos auditores ne
talib acgͥescant: hortatur. Si
dixerint. ueni nobiscũ: insidiem᷑
sangͥra. Potest hic locus gen̾aliter¬
intelli⁊ de latronib qͥ innocentib
insidias & mortes uel damna infe¬
rt̃: pot̾ & de illis specialit̾ intelli¬
gi qui ipsum uitȩ auctorẽ neci
tradidert̃. Abscondamꝰ tendicłas:
contͣsontẽ frustra. Hoc fecere
cũ dicebant. Licet dare tributũ
cesari. an non: Et innumera hꝰ.¬
modi. Uere etenĩ erat insons:
qui peccatũ ñ fecit. nec inuentꝰ

Expanded text:
profecto capiti et collo torques additur, profecto capiti et collo torques additur, juxta illud Evangelii: Quia de plenitudine ejus nos omnes accipimus gratiam pro gratia , gratiam scilicet beatae retributionis, pro gratia rectae operationis. Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas. Duobus modis lactant peccatores, quos decipiunt. Qui aut ad facienda scelera blandimentis illiciunt, aut facta jam favoribus, quasi laudabiliter acta sustollunt. In utroque autem sapientia suos auditores ne talibus acquiescant hortatur. Si dixerint: Veni nobiscum, insidiemur sanguini. Potest hic locus generaliter de latronibus, qui innocentibus insidias et mortes et damna inferunt; potest de illis specialiter intelligi, qui ipsum vitae auctorem neci tradiderunt. Abscondamus tendiculas contra insontem frustra. Hoc fecere cum dicebant: Licet dare tributum Caesari an non? et innumera hujusmodi. Vere etenim erat insons, qui peccatum non fecit, nec inventus
Abbreviated transcription (Latin):
tat aliqͥd. matrẽ ipsam digrãm qͦ
saluarn acciꝑe. Nam & apud hebre¬
os sp̃c qui grãm prestat: gñe femi¬
nino nuncupat᷑. Ut addatur gr̃a¬
capiti tuo: & torques collo tuo. Mos
apud ueceres fuit: ut legitime certã
tes coronã in capite. torques in collo
acciꝑent. Et nob̾ gͦ si disciplinã con¬
ditoris nr̃i. si gr̃e matͥs scita custe dimꝰ:
auget᷑. Additur erã grã cc̃ piti: cũ ca¬
ritas que pͥncipale m̃tis ornabat.
arcientiꝰ inflammat᷑. Additur & collo
torques: cũ fulgore ꝑtectȩ oꝑationi.
sermo p̃dicationis qui ꝑ collũ ꝓcedit
ꝯfirmat᷑: ac ne contẽpni ab udito¬
rib debeat. indeficienti uircutũ
conexione docetur. S & his qui mo¬
sacyce legis decreta dno ueniente ser¬
uabant. ad dita ẽ gr̃a noui testam̃ti
cũs e regni cȩlestis: cuiꝰ lendor exi¬
miis ad exemplũ corone ił tor qui.
nullo unqm fine claudetur. sobis
p̃rogauit lux ȩt̾na tribuit᷑: gratia

Expanded text:
tat aliquid, matrem ipsam Dei gratiam qua tat aliquid, matrem ipsam Dei gratiam qua salvamur accipere. Nam et apud Hebraeos spiritus qui gratiam praestat genere feminino nuncupatur. Ut addatur gracapiti tuo, et torques collo tuo. Mos apud vetetes coronam in capite, torquem in collo, acciperent. Et nobis ergo si disciplinam conditoris nostri, si gratiae matris scita custodimus, augetur. Additur gratia capiti, cum charitas, quae principale mentis ornabat, ardentius inflammatur. Additur et collo torques, cum fulgore perfectae operationis sermo praedicationis, qui per collum procedit, confirmatur: ac ne contemni ab ribus debeat indeficienti virtutum connexione docetur. Sed et his qui Mosaicae legis decreta Domino veniente servabant, addita est gratia Novi Testamenti, cum spe regni coelestis, cujus splendor eximius ad exemplum coronae et torquis nullo unquam fine claudetur. Nobis praerogavit, lux aeterna tribuitur, gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tandu qd̾ sapientẽ singłari nume¬
ro. stultos describit plurali: quia &
plures sunt sapientib stulti: & sa¬
pientiũ cetꝰ om̃is uniformẽ tenet
callẽ pietatis. Porro errantiũ dissi¬
mile dogna: dissimił est ordo ui¬
uencdi. Audi fili mi disciplinam
tuȩ. Hactenus ꝓuerbialit᷑ de utq
parte disputat: hinc iam sedulus
incipit admonere qũeq fidelem.
ut disciplinã legis diuinȩ blandi¬
tiis p̃ponat reꝓboꝵ: qͥa nimirũ huiꝰ
custodiã corona. illoꝵ facinora morᷤᷤ
sequit᷑ ȩt̾na. Unde & recte filium
uocat: quẽ pat̾na sollicitudine cu¬
rat instituere. Potest & ex di patris
ꝑsona dictũ accipi: in nomine autẽ
matͥs ȩccłia quȩ tunc synagoga
uocabat᷑ intelligi. Et notandu qđ
ita nos disciplinã patris audire
Otione dimittamꝰ: quia ñ suffi¬
cit ut quis se dđm diligere. & eiꝰ pre¬
ceptis obtemꝑare dicat: si unitatẽ ȩccłiȩ
frat̾na caritate ñ sequitur. Nec ue¬

Expanded text:
tandum quod sapientem singulari numetandum quod sapientem singulari numero, stultos describit plurali, quia et plures sunt sapientibus stulti, et sapientium coetus uniformem tenet callem pietatis. Porro errantium dissimili dogmati, dissimilis est ordo vivendi.-- Audi, fili mi, disciplinam Hactenus proverbialiter de utraque parte disputat, hinc jam sedulus incipit admonere quemque fidelem, ut disciplinam legis divinae blanditiis praeponat reproborum; quia nimirum hujus custodiam corona, illorum facinora mors sequatur aeterna. Unde et recte filium vocat, quem pater sollicitudine curat instituere. Potest et ex Dei Patris persona dictum accipi, in nomine autem matris Ecclesia, quae tunc Synagoga vocabatur, intelligi. Et notandum quod ita nos disciplinam Patris audire tione dimittamus. Quia non sufficit, ut quis se Deum diligere, et ejus praeceptis obtemperare dicat, si unitatem Ecclesiae fraterna charitas non sequatur. Nec ve
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. Succedit aũ timor dni sc̃s
ꝑmanens in scłm scłi: quẽ ñ exclu¬
dit. s auget caritas. Ipse est quo
tunet filius bonus: ne uł inmodi¬
co ocłos amantissimi patͥs offendat.
Nam inchoatiuo timore seruilis
ad huc animꝰ nietuit: ne ab irato
d̾no penis subigatur. Uterq autẽ
timor: in futura uita cessabit. Ca¬
ritas uͦ nunꝙͣ excidet: s in pleni¬
tudine sapiȩ ꝑpetua manebit: qd̃
ẽ cognoscere uerũ & unũ dm & quẽ
disciplinã: stulti despiciunt. Dixe¬
rat de sapiente. qd audito sermone
sapientior fieret: & intelligens
rite suos gub̾nare disceret actus:
dicit econtrario de stultis. qͥa a
sapĩam recti dogmnatis. & discipli¬
nã pure conu̾sationis. ñ mͦ ñ asse¬
quant᷑. s & nosse contemnant.
Deniq p̃dicante in carne ipsa sa¬
pientia. sapientes quiq gauden¬
tes accurrebant: at pharisei &e pͥn¬
cipes sacerdotũ. salut aria eius
dicta simul & facta sꝑnebant. Et no¬

Expanded text:
mittit. Succedit autem timor Domini sanctus mittit. Succedit autem timor Domini sanctus permanens in saeculum saeculi; quem non excludit, sed auget charitas, ipse est quo timet filius bonus, ne et in modico oculos amantissimi patris offendat. Nam inchoativo timore servilis adhuc animus metuit, ne ab irato Domino poenis subigatur, uterque autem timor in futura vita cessabit, charitas vero nunquam excidit, sed in plenitudine sapientiae perpetua manebit; quod est cognoscere verum et unum Deum, et quem disciplinam stulti despiciunt. Dixerat de sapiente quod audito sermone sapientior fieret, et intelligens, rite suos gubernare disceret actus. Dicit e contrario de stultis quod sapientiam recti dogmatis et disciplinam purae conversationis non modo non assequantur, sed et nosse contemnant. Denique praedicante in carne, ipsa sapientia, sapientes quique gaudentes accurrebant: at pharisaei et principes sacerdotum salutaria ejus dicta simul et facta spernebant. Et no
Abbreviated transcription (Latin):
dam sapĩam & disciplinã. Animad.
u̾tet paraͥ płã & int̾pretationẽ: u̾ba
sapientiũ enigmata eoꝵ. Hoc di¬
scipłis se humilit̾ audientib ipsa
q̃ eos in carne apparens erudiebat
sapĩa donauit: ut & suas parabo¬
las quas turbȩ neqͥbant. intellige¬
rent: & ꝓpħaꝵ ac iegis enigmata.
id ẽ obscura dicta. sp̃italiter animad¬
uertere. ac sius auditorib dilucida¬
re ualerent. S & seq̃ntib ecclesiȩ
magistris: eadem intelligentie sp̃ĩ¬
ttabe archana pie q̃rentib ac pul-¬
santib reserauit. Timor domini:
pͥncipiũ sapĩȩ. Duo sunt timores
doñim. Primꝰ seruilis: qui pͥncipiũ
scientiȩ itł sap̃iȩ uocatur. Secundꝰ
amicalis: qui ꝑfectionẽ sapĩe comi¬
tat᷑. Timor seruilis pͥncipium est
sapĩȩ: quia quisqͥs post errorẽ delic¬
toꝵ saꝑe incipit. pͥmo timore diui¬
no corripitur. ne ad torm̃ta ducat᷑:
s hunc timorẽ ꝑfecta dilectio foras

Expanded text:
dam sapientiam et disciplinam.--Anidam sapientiam et disciplinam.--Aniam et interpretationem, verba sapientium et aenigmata eorum. Hoc discipulis se humiliter audientibus, ipsa quae eos in carne apparens erudiebat sapientia donavit, ut et suas parabolas, quae turbae nequibant, intelligerent, et prophetarum ac legis aenigmata, id est, obscura dicta spiritualiter animadvertere, ac suis auditoribus dilucidare valerent. Sed et sequentibus Ecclesiae magistris eadem intelligentiae spiritalis arcana, pie quaerentibus ac pulsantibus, reservavit. Timor Domini principium sapientiae. Duo sunt timores Domini, primus servilis, qui principium scientiae et sapientiae vocatur, secundus amicalis, qui perfectionem sapientiae comitatur. Timor servilis principium est sapientiae, quia quisquis post errorem delictorum sapere incipit primo timore divino corripitur, ne ad tormenta ducatur, sed hunc timorem perfecta dilectio foras
Abbreviated transcription (Latin):
tes utiq u̾bum eugłii: & sapientioreᷤᷤ
st̃ facti. Qui etiã paulus cũ ad terci¬
um cęlũ raptus. audiss ea quȩ ñ li¬
ad terrã reu̾sus aiebat. Quia ex
parte cognouimꝰ. & ex parte ꝓpħa¬
niꝰ: cum aũ uenerit quod ꝑfectum ẽ
euacuabit᷑ quod ex parte est. Et in¬
telligens gubernacła possidebit.
Nemo se de sua iactet scientia: quia
qui sapientiũ uerba creber audire
& intilligere negligit: uitã suã rite
gub̾nare ñ nouit. Qnͣtomag̃ alieno
reguim prefici neqͥt: qui se ipsũ
ad patrũ disciplina subicere contẽp¬
sit: Quodgͦ ait. audiens sapiens sa¬
pienti eerit: ad cognitionẽ rerũ
que ꝑ sapłam noscuntur. respicit.
Quod ũ addit. & intelligens gub̾na¬
cła possidebit: ad rectitudinẽ uitȩ
quȩ ꝑ eande fapĩam discitur uł do¬
cetur. ꝑtinet. Et pulchre pͥncipiũ
parabolaꝵ. pͥncipio congruit titu¬
li: quod ita ie habet. Parabole salo¬
monis filii dai. id regis isrt. ad scien¬

Expanded text:
tes utique vebum Evangelii, et sapientiores sunt facti. Qui etiam Paulus cum ad tertium coelum raptus audisset ea, quae non liad terram reversus aiebat: Quia ex parte cognovimus, et ex parte prophetamus, cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Et intelligens, gubernacula possidebit. Nemo se de sua jactet scientia. Quia qui sapientium verba creber audire et intelligere negligit, vitam suam rite gubernare non novit, quanto magis alieno regimini praefici nequit, qui seipsum ad patrum disciplinam subjicere contempsit! Quod ergo ait, Audiens sapiens sapientior erit, et ad cognitionem rerum quae per sapientiam noscuntur respicit; quod vero addit, Et intelligens gubernacula possidebit, ad rectitudinem vitae quae per eamdem sapientiam discitur vel docetur, pertinet. Et pulchre principium Parabolarum, principio congruit tituli, quod ita se habet, Parabolae Salomonis filii David regis Israel, ad scien
Abbreviated transcription (Latin):
idest usq quo cupient. usq qͣ odi¬
bunt: Cupiebant aũ noxia. & odi¬
bant sciettiã: qui literȩ legalis
suꝑficiem sequebant᷑. & saeram̃¬
ta eugłi que ipsa littera signabant᷑.
acciꝑe decrectabant. Conu̾timins
ad correptionẽ meã. Corripuit per
apłoꝵ ora uideos. qͥa credere nolius¬
sent: & uel tẽ eos postqͣm resurre¬
xit ce ascendit monuit conũti. En
ꝓferam uob̾ sp̃m meũ. & ostendã¬
u̾ba mea. Si adhuc inqͥt conu̾ti ne¬
gligitis: ꝓferam uob̾ uindictã quã
ne predixi. ostendam eẽ ueracia.
libro beati ios dictum est. iniquos
flante do ꝑisse: & spũ irȩ eius esse
consũptos. Q uia. caui & renui¬
stis: dicens uenite ad me om̃s qͥ la¬
boratis & on̾ati estis: & ego reficiam
uos. Extendi manũ meã: & non
fuit qui aspiceret. Primo bene
façiendo & sanando om̃s oppssos
a diabolo: postmodũ in cruce pati¬
end. D espexistis omẽ onsilium

Expanded text:
id est, usquequo cupient? usquequo odiid est, usquequo cupient? usquequo odibunt? Cupiebant autem noxia et odibant scientiam, qui litterae legalis sunta Evangelii, quae ipsa littera signabantur, accipere detrectabant. Convertimini ad correctionem meam. Corripuit per apostolorum ora Judaeos, quia credere noluissent, et vel tunc eos postquam resurrexerit et ascendit, monuit converti. En proferam vobis spiritum meum, et ostendarba mea. Si adhuc, inquit, converti negligitis, proferam vobis vindictam quam ne praedixi ostendam esse veracia. libro beati Job dictum est, iniquos flante Deo perisse, et spiritu irae ejus esse consumptos. Quia vocavi et renuistis. Dicens: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret. Primo bene faciendo et sanando omnes oppressos a Diabolo, postmodum in cruce patiendo. Despexistis omne consilium
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in ine loquitur xp̃e. Possunt fo¬
res portaꝵ urbis etiam synagoge
maiores intelligi: in quib sapĩa
disputabat. cũ & legis ꝑitos & pha¬
riseos & sacerdotes ꝑ apłos loquẽs
suam reuocabat ad gr̃am: ita ut
sic̃lucas ait. multa turba sacerdotũ
obediret fidei. Ed aũ eadem sap̃ĩa
clamitaret: adiungit᷑. U squeqͦ
pariuili diligitis infantiã: Usq qͦ
pariuli sensir̃ uet̾is instrum̃ti ceri¬
monias nouo clarescente diligitis:
Uso quo moysen xp̃o: & euglio legẽ
prefertis:. Quousq decreta q̃ rudib
adhuc ppłis ꝑseruũ data funt. p̃po¬
nitis eis que filius ipse ueniens ꝑ¬
fectis sensu contulit: Qmdui inqͥt
hȩc agitis: Iam uidistis xp̃m in
carne: iam miracła facientẽ. & do¬
centẽ ñ tm̃ sp̃uistis. s & occidistis:
saltẽ mͦ resuscitatũ a mortius. &
presidentẽ cęlo diligite: & dimit¬
tet uob scelꝰ quod cõmisistis. Et
stulti ea quȩ s st̾ noxia cupient:

Expanded text:
ui in me loquitur Christus ? Possunt foui in me loquitur Christus ? Possunt fores portarum urbis etiam Synagogae majores intelligi, in quibus sapientia disputabat, cum et legisperitos, pharisaeos, et sacerdotes, suam revocabat ad gratiam, ita ut sicut Lucas ait: Multa etiam turba sacerdotum obediret fidei. Quid autem eadem sapientia clamitaret adjungit: Usquequo parvuli diligitis infantiam? Usquequo parvuli sensu veteris Instrumenti ceremonias novo clarescente diligitis? Usquequo Moysen Christo, Evangelio legem praefertis? Quousque decreta quae rudibus adhuc populis per servum data sunt, praeponitis eis quae Filius ipse veniens perfecto sensu contulit? Quandiu inquit ec agitis? Jam vidistis Christum in carne, jam miracula facientem et docentem non tantum sprevistis, sed et occidistis. Saltem modo resuscitatum a mortuis et praesidentem coelo diligite et dimittet vobis scelus quod commisistis.-- Et stulti ea quae sibi sunt noxia, cupient?
Abbreviated transcription (Latin):
cuiquã dice̾nt. Magisq tunc sue
potentiã maiestatis oꝑib qͣm uer¬
bis ostendebat: impleta ꝓphetia q̃
dixit. seq audiet aliquis ĩ plateis
uocẽ eius. At pꝰ resurrectionẽ sapĩa
foris predicabat: quia misso dẽsuꝑ
declarabat. In plateis dabat uocẽ
suã: qͥa in latitudinẽ plebiũ ma¬
nifeste quȩ antea paucos docuerat
replicabat: impleto u̾bo qͦd eisde
sius p̃conib ait. quȩ dico uob̃ in
tenebris dicite in lumine: & quod
in aure auditis. p̃dicate suꝑ tecta.
In capite turbaꝵ clamitabat: qͥa
etiã pͥncipib qͥsibi ei p̾ualuisse ut
crucifigeretur iidebant᷑. reatũ ho¬
micidii quod ꝑpetͣrant palam re¬
ducebat ad memoriã: eosq ad pe¬
nitentiȩ remediũ uocabat.IN
forib inqͥt portaꝵ urbis. profert
in eũ intͦducunt. Ec in forib portaꝵ
euis u̾ba sua sap̃ia ꝓferebat. cũm
apłis suis loquebatur: e quib unus
aiebat. An exꝑimentũ queritis eiꝰ¬

Expanded text:
cuiquam dicerent, magisque tunc suae cuiquam dicerent, magisque tunc suae potentiam majestatis, operibus quam verbis ostendebat, impleta prophetia quae dixit: Neque audiet aliquis in plateis vocem ejus . At post resurrectionem sapientia foris praedicabat ; quia, misso desupedeclarabat. In plateis dabat vocem suam, quia in latitudine plebium manifeste, quae antea paucos docuerat, replicabat, impleto verbo quod eisdem suis praeconibus ait: Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aures auditis, praedicate super tecta . In capite turbarum clamitabat, quia etiam principibus qui sibi ei praevaluisse, ut crucifigeretur, videbantur, reatum homicidii, quod perpetrarunt, palam reducebat ad memoriam, eosque ad poenitentiae remedium vocabat.-- In foribus portarum urbis profert in eam introducunt. Et in foribus portarum ejus, verba sua sapientia proferebat, cum apostolis suis loquebatur. E quibus unus aiebat: An experimentum ejus quaeritis q
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ uicũbunt. Non solumgͦ in qͥt
hi qͥ obphylargiriã rapinis innocẽ¬
tiũ & cedib inuigilant. semet hoc
agentes ꝑdunt: uerũ eodem ordine
tam&e si minore reatirom̃s auari me¬
ditationes que aurũ d̾o preferunt.
hunc adinteritũ trahunt. Aliter.
Sic semitȩ omĩs auari: animas pos¬
sidentiũ rapiunt. Tali fine ut pre-¬
dat eos qui possessionib abundatt:
ut ipse potuis hoc agendo pereat.
Pauꝑes nanq qͦs nicħ possidere cer¬
uit. cur occidat: ub quod spoliet ñ
inueniet: Hucusq ꝑsecutiones
qͣs iudei xp̃o intulere. describunt᷑:
hinc refeꝵ int̾ ea quȩ ipse pꝰ pessio¬
nẽ eisdem suis ꝑsecutorib ꝑ apłoᷤ
loquit᷑. S apientia foris p̃dicat:
in plateis dat uocem suã: in capi¬
te turbaꝵ clamitat. Sapĩa quippe
di xp̃c est: qui in mundo conu̾satus.
paucis suȩ mysteriũ diuinitatis pa-¬
tefecit: ipsis q precepit. ne añ pas
riã eius quã in monte conspexerãt.

Expanded text:
rationem incumbunt. Non solum ergo, inquit, rationem incumbunt. Non solum ergo, inquit, hi qui ob philargyriam rapinis innocentium et caedibus invigilant, semet hoc agentes perdunt; verum eodem ordine, tametsi minore reatu omnes avari meditationes quae aurum Deo praeferunt, hunc ad interitum trahunt. Aliter, sic semitae omnis avari animas possidentium rapiunt, tali fine, ut praedat eos qui possessionibus abundant, ut ipse potius hoc agendo pereat. Pauperes namque quos nil possidere cernit, cur occidat, quo spolia non invenit. Huc usque persecutiones quas Judaei Christo intulere describuntur: huc referuntur ea quae ipse post passionem eisdem suis persecutoribus per apostolos loquitur. Sapientia foris praedicat, in plateis dat vocem suam, in capite turbarum clamitat. Sapientia quippe Dei, Christus est, qui in mundo conversatus paucis suae mysteria divinitatis patefecit, ipsisque praecepit ne ante passriam ejus quam in monte conspexerant,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcͥutione damnent᷑. Qd̾ cũ ad om̃s qͥ
sangͥni insidiant᷑. & fraude sͥ uiuen¬
aͣu estimant. ꝑtineat: specialit̾ tam̃
satagebant. Contͣ suũ nanq sangui¬
nẽ suas ꝙ animas agebant. qͥtim̃tes
ne t̾restre regnũ ꝑd̾ent. cęli terreꝙ
regẽ occidert̃: celi ciues ꝑsequebant᷑
int a Ioeoq & quod ir ris habe¬
bant. & qd̾ in celis acquirere pot̾ant:
regnũ ꝑdiderunt. Geueralit̾ autẽ
dicendu: qͥa quicũq ocłos fidei habet
aꝑtos. accepitq a dñopennas ut co¬
sumbe. quib eternã uolet ad reqͥem
frustra talinectant laq̃os mali:. seqp
ipsos potus hoc presim̃ĩdo ꝑimãt.
Sic semite om̃is auari animas pos.¬
sidentiũ rapiunt. Semitas auari.
dicit subales eius cogitationes: qͥb
sedulꝰ inquirit. qualit̾ pecunias au¬
geat. Talesq semitȩ rapiunt ad in¬
teritũ animas possidentiũ: id est
eoꝵ qͥ possessionib pecumaꝵ ultra

Expanded text:
tione damnentur. Quod cum ad omnes qui tione damnentur. Quod cum ad omnes qui sanguini insidiantur, et fraude sibi vivendum existimant, pertineat, specialiter tamen satagebant. Contra suum namque sanguinem suasque animas agebant, qui timentes ne terrestre regnum perderent, coeli terraeque regem occiderunt, et coeli cives persequebantur in terra; ideoque et quod in terris habebant, et quod in coelis acquirere poterant, regnum perdiderunt. Generaliter autem dicendum quia quicunque oculos fidei habet apertos, accipitque a Domino pennas, ut columbae, quibus aeternam volet ad requiem, frustra tali nectant laqueos mali, seque ipsos potius hoc praesumendo perimunt.-- Si semitae ejus avari animas possidentium dicit subtiles ejus cogitationes, quibus sedulus inquirit, qualiter pecunias augeat, talesque semitae rapiunt ad interitum animas possidentium, id est eorum qui possessionibus pecuniarum ultra
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uideant: quib simul ocłis & reꝓbo¬
rũ suꝑbiam cito ꝯsimandia. & tor¬
m̃ta seq̃ntia semꝑ mansura ꝑspici¬
unt. Pot̃ & ita acciyi. qͦd rete dicat
ꝑniciosã maloꝵ doctrinã. quã abeo
Ioco ꝯtexuit ubi ait. si te lactauint
peccatores ne acqͥescas. Frustraq ta¬
le iaciatur rete añ eos qͥmundis ocu¬
lis cordis suꝑna ꝯtẽplent᷑: qͥ dicere
norint cũ ꝓpħa. Anima nr̃a sic̃ pas¬
ser erepta est. de laq̃o uenantiũ. Fa¬
cile eñ laq̃os qui in t̾ra tendurt᷑ cau&̃:
rete frustͣ bonis parant reꝓbi: qͥa
& si suadent nnqͥ. suꝑant᷑ iustoꝵ sa¬
pientia. & si inferunt adu̾sa. ꝯtep¬
nint᷑ patientia: insuꝑ & ipsi tẽpta¬
tores suis se ꝑdunt insidiis. Unde re¬
cte subditur. Ipsiq contͣ sangumẽ
suũ insidiant᷑: & moli nt᷑ frandes
contͣ animas suas. Cont᷑ sanguine.
ut tẽporali morte plectant᷑: contra
animas aũ dicit. ut ȩt̾na &ͦ annridꝵ¬

Expanded text:
videant. Quibus simul oculis et reprobovideant. Quibus simul oculis et reproborum superbiam cito consummandam, et tormenta sequentia semper mansura prospiciunt. Potest et ita accipi, quod rete dicat perniciosam malorum doctrinam, quam ab eo loco contexunt, ubi ait: Si te tractaverint peccatores, ne acquiescas, frustraque tale jaciatur rete ante eos, qui mundis oculis cordis superna contemplentur, qui dicere norint cum Propheta: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium . Facile enim laqueos, qui in terra tenduntur, cavet, rete frustra bonis parant reprobi, quia etsi suadent iniqua, superantur justorum sapientia, etsi inferunt adversa, contemnuntur patientia. Insuper et ipsi tentatores suis se perdunt insidiis, unde recte subditur: Ipsique contra sanguinem suum insidiantur, et moliuntur fraudes contra animas suas. Contra sanguinem, ut temporali morte plectantur; contra animas autem dicit, ut aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
stinant ut effundant sangume.
Non solũ ad malũ quod tẽporaliter
oꝑentur: s etiã ad malũ quod ꝑpe¬
tuo passuri sunt impii ꝓperant: qͦ¬
tiens ad patrandu homicidiũ uel
aliud quodlibet scelꝰ agendu festi-¬
nãt. Nlam quantũ uidentes ad facinꝰ
implendu ducunt᷑: tantũ ñ uidẽtes
ad toleranda ꝓ facinore penã ꝓpinqͣit
Hȩc de insidiatorib nr̃i saluatoris ua¬
lent specialit̾ intelligi: seq̃ns aũ uer¬
sicłs. de fidelib eius ȩque pͣuoꝵ ma¬
liciã sustinentib gen̾aliter inserit᷑.
Feustra aũ iacit᷑ rete: añ ocłos pen¬
natoꝵ. frustra ecenĩ laq̃us ꝑ secutio¬
nis aut mortis tenditur electis. qui
pennas hñt spei & caritatis cetera¬
rũq uirtutũ: quib & celestia dum
uiuunt desid̾ant. ut ad hȩc pꝰ mor¬
tẽ mẽant᷑ ꝑtingere. Hñt & oculos
m̃tis. ꝑ quos & mala q̃ ab impiis su¬
stinent ocius tͣnsitura. & bona que
sustinendo meruerint et̾na mãsura

Expanded text:
nant ut effundant sanguinem. Non solum ad malum quod temporaliter operentur, sed etiam ad malum quod perpetuo passuri sunt, impii properant, quoties ad patrandum homicidium, et aliud quid sceleris agendum festinant: nam quantum videntes ad facinus implendum ducuntur, tantum non videntes ad tolerandam pro facinore poenam propinquant. Haec de insidiatoribus nostri Salvatoris valent specialiter intelligi, sequens autem versiculus de fidelibus ejus aeque pravorum malitiam sustinentibus generaliter inseritur. Frustra autem jacitur rete ante oculos pennatorum. Frustra enim laqueus persecutionis aut mortis tenditur electis, qui pennas habent spei et charitatis, caeterarumque virtutum quibus et coelestia dum vivunt desiderent, et ad hoc post mortem mereantur pertingere. Habent et oculos mentis, per quos et mala, quae ab impiis sustinent, ocius transitura, et bona quae sustinendo meruerunt, aeternum mansura
Abbreviated transcription (Latin):
bo uob̾. Quidaũ utilitatis parabole sa
strat᷑ cũ subdit᷑. Adsciendã sapĩam &
recte credere. qualit̾ se iuuere oporte¬
at. quẽq ueracit̾ didicisse: q̃ intentio¬
nẽ cordis dirigere: qͥd oꝑando gerere
conueniat nosse. Quod aũ adiungit
ad intelligenda u̾ba prudentiȩ. et
suscipiendã eruditionẽ doctrinȩ. mo¬
net eos qͦs imbuit. ut ñ solum sap̃iã
qua semel ipsi ꝑceꝑint amplecti. & du¬
cipline uirtutũ quã cognou̾int sciãt
inseriure: s etiã uerb̃ prudentium.
qͥb ad ꝑfectiora ꝓficiant. libent̾ aus¬
cultare: & hȩc sollert̾ intelligere cu¬
rent. Iusticiã & udiciũ & ȩquitatẽ.
Iusticia ẽtin eis quȩ scđm regłam u̾ita¬
tis bene oꝑam᷑. Iudiciũ. in illis quȩ
recta discretione cũ ꝓximis agimus.
Equitas. in eo. cum sincera intentione
a̾o solim his quȩ recta gerimꝰ uł iudi¬
camꝰ. placere contendimꝰ. Ut detur
paruuł astucia: adolescenti scientia

Expanded text:
bo vobis . Quid autem utilitatis parabolae Sabo vobis . Quid autem utilitatis parabolae Sastratur cum subditur: Ad sciendam sapientiam et recte credere, qualiterque vivere oporteat, quemque veraciter didicisse. Quo intentionem cordis dirigere, quid operando gerere conveniat nosse. Quod autem adjungit: Ad intelligenda verba sapientiae, et suscipiendam eruditionem doctrinae. Monet eos quos imbuit, ut non solum sapientiam quam semetipsi perceperunt, amplecti, et disciplinae virtutum quam cognoverunt sciant inservire; sed etiam verbis prudentium, quibus ad perfectiora proficiant libenter auscultare, et hoc solerter intelligere curent. Justitiam et judicium et aequitatem. Justitia est in eis, quae secundum regulam veritatis bene operamur. Judicium in illis, quae recta discretione cum proximis agimus, aequitas in eo, cum sincera intentione Deo soli in his quae recte gerimus et judicamus, placere contendimus. Ut detur parvulis astuti
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃r& eccłie penne denunciat. de qͦ
scriptũ est. multiplicabit᷑ eiꝰ imꝑiũ.
& pacis ñ erit finis. suꝑ solium dauid
& suꝑ regnũ eus: sicut templi con¬
structiont ac dedicatione. edificatio
Nam & ipse filius ẽẽ dauid. & rex spi¬
talis isrł: etiã turbaꝵ testimonio. q̃
e iherosolimã uenienti cum palmaꝵ
ramis & laudib occurrere. declaratur.
Notandu aũ quod uulgata editio.
ꝓ parabolis que hebraice maslothuo¬
cantur. parhoemias id est ꝓu̾bia dicit.
S nec ipsum nom̃ abhorret auero. Qͤ
enĩ parabolȩ recte nuncupant᷑. quia
occulta sunt: possunt ñ incongrue
etiã ꝓuerbia uocari: quia talia sunt
q̃ merito sepus in ore colloquentiũ uer¬
sari. ac memoria debeant retineri.
Nam & yuerbia plerunq tam obscu¬
re dicuntur: ut merito eadem possirt
etiã parabolaꝵ noĩe notari: dno aites¬
taute qͥ ait. Hȩc in ꝓuerbiis locutꝰ sũ
uob̾: uenit hora cũ iam ñ in ꝓuerbiis
loqͣr uob̃̾. s palam de patre annuncia¬

Expanded text:
e quo scriptum est: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis super solium David et super regnum ejus , sicut templi construetione ac dedicatione, aedificatioNam et ipse filius esse David rex spiritalis Israel etiam turbarum testimonio, quae ei in Jerosolymam venienti cum palmarum ramis et laudibus occurrerent, declaratur. Notandum autem quod vulgata editio pro Parabolis, quae Hebraice Mas Loth vocantur, Parhoemias, id est Proverbia, dicit; sed nec ipsum nomen abhorret a vero. Quae enim parabolae recte nuncupantur, quia tam occulta sunt, possunt non incongrue etiam proverbia vocari, quia talia sunt quae merito saepius in ore colloquentium versari ac memoria debeant retineri. Nam et proverbia plerumque tam obscure dicuntur, ut merito eadem possint etiam parabolarum nomine notari, Domino attestante, qui ait: Haec in proverbiis locutus sum vobis, venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre annuntia
Abbreviated transcription (Latin):
prauata suie relicta. nondu scire
potiumꝰ. Nanq grecum exemplar
suisse falsatũ suspicari non audeo.
Unũqũeq lectorem ammoneo: ut
hȩc ubicunq fecerimꝰ gr̃a eruditiõis le¬
gat ñĩ suo tñ uolumine uelut em̃da

Expanded text:
pravata, sive relicta, nondum scire pravata, sive relicta, nondum scire potuimus. Namque Graecum exemplar fuisse falsatum, suspicari non audeo; unde lectorem admoneo, ut haec ubicunque fecerimus, gratia eruditionis legat, non in suo tamen volumin
Abbreviated transcription (Latin):
cius eximiũ doctorẽ
ac pontifice augustinũ.
cum eẽt semior libros
retractationũ in que¬
dam sua opuscła que
iuienũ condiderat fecisse: ut que
ex tempore melius crebro ex lectio¬
nis usu ac munere suꝑne largitatis
didicerat᷑: ñ ut de prisca confusus
imꝑitia. s ut de suo magis profectu
gausus: monim̃tis inderet litteraꝵ.
ac posteris legenda relinq̃ret. Cuius
industriam nob̾ quoq pro modulo
nr̃o placuit imitari: ut post exposi¬
tionẽ actuũ apłoꝵ. quã ante annos
plures rogatu uenerabilis ep̃i acchȩ
qnͣta ualiumꝰ sollertia conscripsimꝰ :
nunc in idem uolum̃ breuem retra¬
ctationis libellum condamꝰ studio:
maxime uel addendi quȩ minus
dicta. itł em̃dandi quȩ secus quam
placuit dicta uidebantur. In quo
etiam queda que in greco siue alit̾
seu plus aut minꝰ posita uidimꝰ. bre¬
uit cõmemorare curabimꝰ: quȩ utrũ
negligentia in t̾pretis omissa. uł alit̾
dicta aut incuria librarioꝵ sint de.¬

Expanded text:
Scimus eximium doctorem ac pontificem Augustinum, cum esset senior, libros Retractationum in quaedam sua opuscula, quae juvenis condiderat, fecisse, ut quae ex tempore melius, crebro ex lectionis usu ac munere supernae largitatis didicerat, non ut de prisca confusus imperitia, sed ut de suo magis profectu gavisus monimentis inderet litterarum, ac posteris legenda relinqueret. Cujus industriam nobis quoque pro modulo nostro placuit imitari, ut post expositionem Actuum apostolorum, quam ante annos plures rogatu venerabilis episcopi Acca, quanta valuimus solertia, conscripsimus, nunc in idem volumen brevem Retractationis libellum condamus, studio maxime vel addendi quae minus dicta, vel emendandi quae secus quam placuit dicta videbantur. In quo etiam quaedam quae in Graeco, sive aliter, seu plus aut minus posita vidimus, breviter commemorare curavimus. Quae utrum negligentia interpretis omissa, vel aliter dicta, an incuria librariorum sint de
Abbreviated transcription (Latin):
codice sue editionis antiquitꝰ sic in¬
terp̃tata repꝑerit. Nam & iheroni¬
mꝰ pleraq testimonia uet̾is instru¬
m̃ti. ut hebraica uitas habeat edo¬
cet᷑ nec tam̃ hec ita in nr̃is codicib
aut ipse int̾pretari. aut nos emdare
uoluit: uerbi gr̃a. ñ aspiciam hõiem
ultͣ & habitatorẽ. quieuit gen̾atio
mea: & erit sepulchrũ eius głosum:
& a finib t̾rȩ laudes audiuimꝰ: &e
om̃is qui occid̾it cain septuplũ pu¬
met᷑. dicit in hebreo haberi. septem
uindictas exsoluet: & abalis terre:
& requies eius głlosa: & habitatorem
quietis. gen̾atio mea ablata ẽ: que
sic apud hebreos haberi lectorem
uoluit. eruditionis solummꝰ. ñ autẽ
emendandi gra nosse.

Expanded text:
Editionis antiquitus sic interpretata repererit. Nam et Hieronymus pleraque testimonia veteris Instrumenti, ut Hebraica veritas habet, edocet: nec tamen haec ita in nostris Codicibus aut ipse interpretari, aut nos emendare voluit. Verbi gratia: Non aspiciam hominem ultra, et habitatorem, quievit generatio mea . Et: Erit sepulcrum ejus gloriosum ; et: A finibus terrae laudes audivimus ; et: Omnis qui occiderit Cain, septuplum punietur : dicit in Hebraeo haberi: Septem vindictas absolvet; et: Ab alis terrae; et: Requies ejus gloriosa; et: Habitatorem quietis, generatio mea ablata est; quae sic apud Hebraeos haberi lectorem voluit, eruditionis solummodo, non autem emendandi gratia, nosse.
Abbreviated transcription (Latin):
ones: ut messis fidei quȩ in iherłm
cepta est. pͥmo iudeam & samariã
deinde totũ orbem impleret. De¬
niq de eisdem dispsis. suie potius
disseminatis in seq̃ntib legendũ:
quia ñ solũ iudeis. s & grecis loque¬
bant uerbũ: nascentisq in antio¬
chia eccłiȩ ꝑ hos nobilissima sunt
fundam̃ta posita. P hilippus aũ
descendens inciuitatẽ samariȩ:
predicabat illis xp̃m. Et hic ex
numero disseminatoꝵ fuit. qui

Expanded text:
ones ut messis fidei, quae in Jerosolymis ones ut messis fidei, quae in Jerosolymis coepta est, primo Judaeam et Samariam, deinde totum orbem impleret. Denique de eisdem dispersis sive potius disseminatis in sequentibus legimus quia non solum Judaeis, sed et Graecis loquebantur verbum, nascentisque in Antiochia Ecclesiae per hos nobilissima sunt fundamenta posita. Philippus autem descenderat in civitatem Samariae, et praedicabat illis Christum. Et hic ex numero disseminatorum erat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fera ñ auis. Ego gamalihel cõpa¬
tiens xp̃i ministro. & festinans habe¬
& in xp̃o iħu credentes. habitantes
in iherłm in medio uideoꝵ. Horta¬
tus sum eos. & necessaria substantiȩ
ministraui eisꝰ ac ꝑsuasi occulte
ire. ut portarent eius corpꝰ meo ꝑicło
in uillam meã. hoc est in caphar
gamala. quod interpretat᷑ uilla
gamalielis. uiginti milia habens
a ciuitate: & ibi feci illi planctũ
fieri dieb sexaginta & quinq: &
poni eum in monum̃to meo nouo.
in orientali theca: & precipiens eis¬
ut quecũq necessaria erant ꝓ eiꝰ
planctu ex meo darentur. Igitur
qui disꝑsi erant ꝑtransibant. eũn¬
głizantes uerbũ di. Pro dispersis.
in greco disseminatos ht̃. id est dis¬
parantes. Nanq ipsi erant. de qͥb
dixit ẏsaias. Om̃s enim qui uid̾int
eos cognoscent: quia isti sunt sem̃
cui benedixit dͥns. Et de quib do¬
minus in parabola eungłii: semen
autẽ bonum hi sunt filii regni.
Disseminatũ est gͦ hoc sem̃ ꝑ regi¬

Expanded text:
n canis. Ego Gamaliel compatiens Christi ministerio, et festinans habeet in Christo Jesu credentes, habitantes in Jerusalem in medio Judaeorum: et hortatus sum eos, et necessaria substantiae ministravi, ac persuasi illis occulte ire, ut portarent ejus corpus meo vehiculo in villam meam, hoc est, in Caphar Gamalan quod interpretatur, villa Gamalielis , viginta millia habens a civitate; et ibi feci illi planctum fieri diebus quadraginta quinque, et poni eum in meo monumento novo in Orientali theca, et praecepi eis quaecunque necessaria erant, pro ejus planctu ex meo dari. » Igitur qui dispersi erant, pertransibant evangelizantes verbum Dei. Pro dispersi, in Graeco habetur disseminati, id est, disparentes. Nam ipsi erant de quibus dixit Isaias: Omnes qui viderint eos, cognoscent illos, quia isti sunt semen cui benedixit Dominus, et de quibus Dominus in parabola Evangelii: Semen autem bonum, hi sunt filii regni . Disseminatum est ergo hoc semen per regi