comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓbitatẽ repeti solent data: ꝑ tolerabi¬
lem consuetudinẽ ñ solent. Magisq re¬
p̃hendimus qui talia inusitate repeti¬
uerunt. quã qui ea de more sũpserunt:
qm̃ multȩ necessariȩ ꝑsonȩ reb huma¬
nis. uł inuitant᷑ huiusmodi cõmodis
uł tenent᷑. Isti si uiam uite mutauerni.
aut excellentioris conscenderint scĩta¬
tis gradũ: faciliꝯ ea quȩ hoc mͦ acquisi¬
erunt. tanquã sua pauꝑib largiuntur:
quã eis a quib accepta st̃ tanquã alie¬
na restituunt. Qui uͦ contra ius socie¬
datis humanȩ. furtis rapinis calũpniis
opp̾sionib inuasionib abstuler̃t: red¬
denda potiꝰ quã donanda censemꝰ ra¬
tatus. dimidiũ inquit rerũ mearum
do pauꝑib: & si cui aliqͥd abstul quadru¬
cerius consulat᷑: iustius dicit᷑ aduocato
redde qd̃ accepisti. qnͣdo contra ueritatẽ
stetisti. iniquitati affuisti. uidic̃e fefel¬

Expanded text:
inprobitatem repeti solent, data per tolerabiinprobitatem repeti solent, data per tolerabilem consuetudinem non solent magisque reprehendimus, qui talia inusitate repetiuerunt, quam qui ea de more sumpserunt, quoniam multae necessariae personae rebus humanis uel inuitantur huius modi commodis uel tenentur. isti si uiam uitae mutauerint aut excellentioris conscenderint sanctitatis gradum, facilius ea, quae hoc modo adquisierunt, tamquam sua pauperibus largiuntur. quam eis, a quibus accepta sunt, tamquam aliena restituunt qui uero contra morem societatis humanae furtis, rapinis, calumniis, oppressionibus, inuasionibus abstulerit, reddenda potius quam donanda censemtatus, 'dimidium', inquit, do pauperibus, et si cui aliquid fraudavi, quadrucerius consulatur, iustius dicitur aduocato: Redde, quod accepisti, quando contra ueritatem stetisti, iniquitati adfuisti, iudicem fefel
Abbreviated transcription (Latin):
inuitis accipiunt. ꝑ inuiriã accipiunt:
quȩ potiꝰ ꝑ iniuriã non darent᷑. S ñ
idõ debet iudex uendere iustũ iudiciũ:
aut testis uerũ testimoniũ: qͥa uendit
aduocatꝰ iustũ patrociniũ: ae iurisꝑitꝰ
uerũ consiliũ. Illi enĩ inter utrãq par
dem ad examina adhibent᷑: isti ex una par¬
te consistunt. Cum aũt uidicia ce testi¬
monia quȩ nec iusta ce uera uendenda
sunt. iniqua &e falsa uendunt᷑: multo
sceleratiꝰ utiq pecunia sumitur: qͥa sce¬
lerate etiã qũauis auolentib datur.
Ille tam̃ solet tanqũa male sibi ablatam
pecuniam repetere: qui iustũ iudicium
emit: qm̃ uenale ẽẽ non debuit. Qui uͦ
ꝓ iniquo iudicio dedit: uellet qͥdem re¬
petere: nisi timeret uł puderet emisse.
Sunt aliȩ ꝑsonȩ inferioris loci. qͥ ab ut᷑q
parte ñ insolenter accipiunt. sicut offici¬
alis: &e a quo amouet᷑ &e cui ammouet᷑
officiũ. Ab his extorta ꝑ unmoderatam

Expanded text:
inuitis accipiunt, per iniuriam accipiunt, inuitis accipiunt, per iniuriam accipiunt, quae potius per iniuriam non darentur. sed non ideo debet iudex uendere iustum iudicium aut testis uerum testimonium, quia uendit aduocatus iustum patrocinium et iuris peritus uerum consilium; illi entem ad examen adhibentur, isti ex una parte consistunt. cum autem iudicia et testimonia, quae nec iusta et uera uendenda sunt, iniqua et falsa uenduntur, multo sceleratius utique pecunia sumitur, quia scelerate etiam quamuis a uolentibus datur. ille tamen solet tamquam male sibi ablatam pecuniam repetere, qui iustum iudicium emit, quoniam uenale esse non debuit; qui uero pro iniquo iudicio dedit, uellet quidem repetere, nisi timeret uel puderet emisse. Sunt aliae personae inferioris loci, quae ab utraque parte non insolenter accipiunt sicut officialis, et a quo admouetur et cui admouetur officium; ab his extorta per inmoderatam
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest. ut qd̾ scio aliquẽ nonhabere.
hoc eũ tu habere ñ certissime teneas.
s credibiliter suspiceris: & ob hoc tͥ ui¬
dear int̾uenire ꝓ eo. qui ce sceleris penã
sibi eupiat relaxari: & id ꝑꝑt̃ qd̃ scelus
adinissum ẽ possidere. Ad sumnã gͥ neq
apud te neq apd̃ tales siqui reppiunt᷑.
qualem te ẽẽ gaudemꝰ. neq apd̃ ipsos
qui magno studio aliena ac nicħ ꝓfut᷑a.
multũq etiã ꝑiculosa acꝑniciosa petui.
neq apd̾ cor meũ cui testis ẽ ds. ausim
sentire dicere decernere int̾ueniendu
ẽẽ ꝓ aliquo: ut qd̾ scelere abstulit. scele¬
ris impunitate possideat: s ut remissa
iniuria qd̾ inuiriose abstulit reddat:
si tam̃ habet uł qd̾ abstulit. uł aliud ũ
illud restituat. Non sane qͥequid ab inui¬
do sumitur: inuiriose aufert᷑. Nã pleriq
nec medico uolunt reddere honorẽ suũ:
nec oꝑario mercedẽ: nec tam̃ hȩc quȩ ab

Expanded text:
fieri potest, ut, quod scio aliquem non habere, fieri potest, ut, quod scio aliquem non habere, hoc eum tu habere non certissime teneas, sed credibiliter suspiceris et ob hoc tibi uidear interuenire pro eo, qui et sceleris poenam sibi cupiat relaxari et id, propter quod scelus admissum est. possidere\'. ad summam igitur neque apud te neque apud tales, si qui reperiuntur, qualem te esse gaudemus, neque apud ipsos, qui magno \'studio aliena ac nihil profutura multaque etiam periculosa ac perniciosa petunt\', neque apud cor meum, cui testis est deus, ausim dicere, sentire, decernere interueniendum esse pro aliquo, ut, quod scelere abstulit, sceleris impunitate possideat, sed ut remissa iniuria, quod iniuriose abstulit, reddat, si tamen habet uel quod abstulit uel aliud, unde illud restituat. Non sane quicquid ab inuito sumitur, iniuriose aufertur. nam plerique nec medico uolunt reddere honorem suum nec operario mercedem, nec tamen haec qui ab
Abbreviated transcription (Latin):
fallimini. putando uł nos ñ agere ut
reddant. uł ipsos habere unde reddañ.
Et om̃s aut pene om̃s homines amamꝰ
nrãs suspiciones uł uocare uł existima¬
re cognitiones. qnͣdo credibiliꝰ rerũ
signis mouem᷑: cũ credibilia ñ nulla
sint falsa: sicut incredibilia ñ nulla st̃
uera. Idõ quosdã cõmemorans. qui &e
sceleris penã sibi cupiunt relaxari.
ce id ꝓꝑt̃ qd̾ scelus ammissũ est posside¬
re: addidisti & aisti. Phis qͦq int̾ueni¬
endũ putat sacerdotiũ ur̃m: fieri
enĩ potest. ut tu scias qd̃ ego nescio: &
ꝓpt̾ea putem ꝓ aliquo int̾ueniendum.
qd̾ me male fallere potuit. cũ te ñ potu¬
erit: ut ego eũ non cred̃ã possidere.
qd̾ tu possidere nosti. Ita fit: ut de reo
sententia ñ una sit nr̃a: neutri tamen
nr̃m placeat. qd̾ res ñ reddit᷑ aliena.
De homine ut bomines diu̾sa sentimꝰ.
s in ipsa iusticia simul sumꝰ. Eo mͦ etiam

Expanded text:
fallimini putando uel nos non agere, ut fallimini putando uel nos non agere, ut reddant, uel ipsos habere, unde reddant; et omnes aut paene omnes homines amamus nostras suspiciones uel uocare uel existimare cognitiones, quando credibilibus rerum signis mouemur, cum credibilia nonnulla sint falsa, sicut incredibilia nonnulla sunt uera. ideo quosdam commemorans, qui et sceleris poenam sibi cupiunt relaxari et id, propter quod scelus admissum est, possidere, addidisti et aisti: \'Pro his quoque interueniendum putat sacerdotium uestrum\'. fieri enim potest, ut tu scias, quod ego nescio, et propterea putem pro aliquo interueniendum. quod me fallere potuit, cum te non potuerit, ut ego eum non credam possidere, quod tu possidere nosti. ita fit, ut, cum de reo sententia non una sit nostra, neutri tamen nostrum placeat, quod res non redditur aliena. de homine ut homines diuersa sentimus, sed in ipsa iustitia simul sumus. eo modo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pellit: sociũ ẽẽ fraudis &e criminis.
Nam misericordius opem nr̃ãm talibꝰ
subtrahimꝰ:. quã impendimꝰ. Non enĩ
opem fert. qͥ ad peccandũ adiuuat:.
ac ñ potiꝰ subuertit atq oppͥmit. S
nunqͥd ido nos aut exigere. aut ad¬
exigendũ tradere uł possumꝰ uł de¬
bemus: Ugimꝰ qͣntum episcopalis fa¬
cultas datur: ahumanũ qͥdem ñnunqũa.
s maxime ac semꝑ diuinũ iudieiũ cõmi¬
nantes. Holentes aũt reddere qͦs nouimꝰ
&e male abstulisse. &e unde reddant habe¬
re. argumꝰ increpamꝰ detestam᷑: quosdã
clam quoscła palam: sicut diuersitas
ꝑsonarũ diuersam uidet᷑ posse reciꝑe
medicinã:. nec in alioꝵ ꝑniciem ad ma¬
iorem insaniã concitari. Aliquando
etiã si res magis curanda ñ impedit: sc̃i
altaris cõmunione priuamꝰ Uerum
sepe accidit ut nos fallant: uł negan¬
do se abstulisse: uł affirmando se unde
restituant ñ habere. Sepe etiã ae uos

Expanded text:
pellit, socium esse fraudis et criminis. pellit, socium esse fraudis et criminis. nam misericordius opem nostram talibus subtrahimus, quam inpendimus; non enim opem fert, qui ad peccandum adiuuat ac non potius subuertit atque opprimit. sed numquid ideo nos aut exigere aut exigendum tradere uel possumus uel debemus? agimus. quantum episcopalis facultas datur, et humanum quidem nonnumquam sed maxime ac semper diuinum iudicium comminantes. nolentes autem reddere, quos nouimus et male abstulisse et, unde reddant, habere, arguimus, increpamus, detestamur quosdam clam, quosdam palam, sicut diuersitas personarum diuersam uidetur posse recipere medicinam nec in aliorum perniciem ad maiorem insaniam concitari, aliquando etiam, si res magis curanda non impedit, sancti altaris communione priuamus. Yerum saepe accidit, ut nos fallant uel negando se abstulisse uel adfirmando se, unde restituant, non habere; saepe etiam et uos
Abbreviated transcription (Latin):
misit culp̾a. s querit pecuniã. & frauda¬
ri metuit. ñ expetit undicari. Deniq
in talib causis. si ꝑsuadere potuerimꝰ eos
ꝓ quib int̾uenimꝰ ñ habere qd̾ poscit᷑:
continuo nob̾ eoꝵ molestiȩ relaxantur.
Aliquando aũt misericordes: &e in ipso
dubio nolunt homini ꝓincerta pecu¬
nia. certa inferre supplicia. Ad hanc
miscdiam. uos etiã nos ꝓuocare ce ex¬
hortari decet. Meliꝯ enĩ etiã si habet
amittis: quã si ñ habet. aut excruciaᷤ
aut occidis. S ꝓ istis magis apud eoᷤ
qui repetunt. quã apud eos qͥ iudican
int̾cedere conuenit: ne ipse uideatur
auferre. qͥ cũ habet potestatẽ ñ cogit
reddere: quãuis incogendo ita de¬
beat adhibere integritatẽ: ut non
amittat humanitatẽ. Illud uͦ fiden¬
dissime dixerim. eũ qui ꝓ homine
ad hoc int̾uenit. ne male ablata re¬
stituat. & qͥ ad se confugientẽ qͣntũ
honeste potest ad restituendũ non cõ¬

Expanded text:
misit culpam, sed quaerit pecuniam et fraudamisit culpam, sed quaerit pecuniam et fraudari metuit, non expetit uindicari. denique in talibus causis si persuadere potuerimus eos, pro quibus interuenimus, non habere, quod poscitur, continuo nobis eorum molestiae relaxantur. aliquando autem misericordes et in ipso dubio nolunt homini pro incerta pecunia certa inferre supplicia. ad hanc misericordiam etiam nos prouocare et exhortari decet: melius enim, etiam si habet, amittis, quam, si non habet, aut excrucias aut occidis. sed pro istis magis apud eos, qui repetunt, quam apud eos, qui iudicant, intercedere conuenit. ne ipse uideatur auferre, qui, cum habeat potestatem, non cogit reddere, quamuis in cogendo ita debeat adhibere integritatem, ne amittat humanitatem. Illud uero fidentissime dixerim, eum, qui pro homine ad hoc interuenit, ne male ablata restituat, et qui ad se confugientem, quantum honeste potest, ad restituendum non com
Abbreviated transcription (Latin):
no ñ ꝓdest. Si enĩ res aliena ꝓpt̃ quã pec¬
catum ẽ. cũ reddi possit ñ reddit᷑. non¬
agitur pęnitentia s fingit᷑. Si aũt uera-¬
citer agitur: ñ remittet᷑ peccatũ. nisi resti¬
tuatur ablatũ. s ut dixi cũ restitui pot̃.
Plerũq enĩ qui aufert amittit. siue ali¬
os patiendo malos: siue ipse male uiuen¬
do: nec aliud habet unde restituat. Hu¬
ic certe ñ possumꝰ dicere. redde qd̾ ab¬
stulisti: nͥ cum eũ habere credimꝰ & ne¬
gare. Ybi qͥdem si aliquos a reperente¬
sustinet eruciatꝰ. du existimat᷑ habere
qd̃ reddat: nulla ẽ inquitas: qͥa &e si ñ
ẽ unde reddat ablatã pecunrã: m̾i̾to
dam̃ dum eã ꝑ molestias corporales
est penas luit peccati. S in humanũ
non ẽ etiam ꝓtalib int̾cedere. tanquam
ꝓ reis criminũ: ñ ad hoc ut minime re¬
stituant᷑ ablata: s ne frustra homo in
hominẽ seuiat. ille p̾sertim qui ĩa re¬

Expanded text:
non prodest. Si enim res aliena, propter quam pecnon prodest. Si enim res aliena, propter quam peccatum est, cum reddi possit, non redditagitur poenitentia, sed fingitur. Si autem veraciter agitur, non remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum: sed cum restitui potest. Plerumque enim qui aufert amittit, sive alios patiendo malos, sive ipse male vivendo, nec aliud habet unde restituat. Huic certe non possumus dicere: Redde quod abstulisti, nisi cum habere credimus et negare. Ubi quidem si aliquos sustinet rquod reddat, nulla est iniquitas, quia, etsi non est unde reddat ablatam pecuniam, merito tamen dum eam per molestias corporales est, poenas luit. § 2. Sed inhumanum non est etiam pro talibus intercedere, tanquam pro reis criminustituantur aliena, sed ne frustra homo in hominem saeuiat ille praesertim, qui iam re
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ ur̃ȩ seueritatis ostendunt.
Sinde sicut dilectionẽ iussi st̃ t̾rentib
debere qͥ timent: ita dilectionẽ itssi
st̃ tim̃tib debere qͥ terrent. Nicbil
nocendi cupiditate fiat: s omĩa consu¬
lendi caritate: & nichilfiat immanit̾:
nichil inhumanit̾. Ita formidabit᷑ ul¬
tio cognitoris. ut nec int̾cessoris religio
contempnat᷑. qͥa &e plectendo & ignoscen¬
do hoc solũ bene agit᷑: ut uita hominũ
corrigatur. Qd si tanta ẽ ꝑuersitas
&e impietas. ut ei corrigendȩ nec disci¬
plina possit ꝓdesse nec uenia: a bonis
tam̃ int̾cessione atq conscientia quã ds
cernit. siue seueritate siue lenitate. ñ nͥ
officiũ dilectionis implet᷑. Qd̾ aũt in epłã
tua sequit᷑ ubi dicis. uerũ nunc ut mo¬
res nr̃i sunt. & sceleris penã cupiunt sͥ
homines relaxari. & id ꝓpt̾ qd̾ scelus ad¬
missũ est possidere. pessimũ hominũ genꝰ
cõmemoras: cui pęnitendi medicina oĩ

Expanded text:
utilitatem vestrae severitatis ostendunt. Proinde sicut dilectionem jussi sunt terrentibus debere qui timent, ita dilectionem jussi sunt timentibus debere qui terrent. Nihil nocendi cupiditate fiat, sed omnia consulendi caritate, et nihil fiat immaniter, nihil inhumaniter. Ita formidetur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio contemnatur, quia et plectendo, et ignoscendo hoc solum bene agitur, ut uita hominum corrigatur. quod si tanta est peruersitas et impietas, ut ei corrigendae nec disciplina possit prodesse nec uenia, a bonis tamen intentione atque conscientia, quam deus cernit, siue seueritate siue lenitate non nisi officium dilectionis impletur. Quod autem in epistula tua sequitur, ubi dicis: \'Verum nunc, ut morehomines relaxari, et id propter quod scelus admissum est possidere; pessimum hominum genus commemoras, cui poenitendi medicina omnino
Abbreviated transcription (Latin):
modo gͦ dr̃ pater ur̃ cęlestis. quib dicit᷑
cũ sitis mali: nisi qͥa utr̃uq ueritas mon¬
strat. qͥd simꝰ dĩ dono. qͥd humano uitio:
hoc comm̃dans illud emendans: Me¬
idõ sunt diligendi mali. ut ñ sint ma¬
li: quẽadmodu ñ ut ꝑmaneant s ut
sanentur. diligunt᷑ egroti. Qͥ cquid añt
post eã quȩ fit inbaptismo abolitionẽ
peccatoꝵ. in hac uita manendo peccamꝰ.
etiam si ñ tale sit qd̾ a diuinis remoue¬
ri compellat altarib: ñ dolore steril.
s miscdiȩ sacrificiis expiat᷑. Qd̃ gͦ agi¬
mus ut faciatis int̾cedentib nobis:
dõ nos noueritis offerre ꝓ uob̾. Indige¬
tis enĩ miscł̃ia: quã prebetis. Et uide¬
de qͥs dixerit: dimittite & dimittetur
uob̾: date & dabit᷑ uob̾. Quãquã etiã
si ita uiueremꝰ ut ñ eẽt quare diceremꝰ
dimitte nob̾ debita nr̃a: qͣnto nequicia
purior animus eẽt. tanto clementia
plenior ẽẽ deberet: ut si ñ compunge¬
remur sententia dnĩ dicentis. qͥ ur̃m

Expanded text:
 \'pater uester caelestis\', quibus dicitur cum sitis mali\', nisi quia utrumque ueritas monstrat, quid simus dei bono, quid humano uitio, hoc commendans, illud emendans? meideo sunt diligendi mali, ut non sint mali, quem ad modum, non ut permaneant. sed ut sanentur, diliguntur aegroti. Quicquid autem post eam, quae fit in baptismo, abolitionem omnium peccatorum in hac uita manendo peccamus, etiam si non tale sit, quod a diuinis remoueri compellat altaribus, non dolore sterili sed misericordiae sacrificiis expiatur. quod ergo agimus, ut faciatis intercedentibus nobis, deo uos noueritis offerre pro nobis. indigetis enim misericordia, quam praebetis, et uidete, quis dixerit: Dimittite et dimittetur uobis, date et dabitur uobis. quamquam etiam si ita uiueremus, ut non esset, quare diceremus: Dimitte nobis debita nostra, quanto nequitia purior animus eplenior esse deberet, ut si non compungeremur sententia Domini dicentis, Qui vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
possint finire suppliciũ. Noli gͦ duibi¬
tare hoc officiũ nr̃m ex religione des¬
cendere: cũ ds apud quẽ nulla ẽ mi¬
quitas. cuiꝰ summa potestas ẽ. qui ñ
tantũ qualis qͥsq sit uidet. uerũetiã
qualis futurus sit p̃uidet. qui solus
potest in uidicando ñ labi. qͥa in cog¬
noscendo ñ potest falli: faciat tamen
sicut ȩũgłium loquit᷑ solem suũ oriri
suꝑ bonos &e malos: & pluat suꝑiustoᷤᷤ
&e iniustos. Cuiꝰ mirabilis bonitatis
ut simus imitatores dñs xp̃c exhortais.¬

Expanded text:
possint finire supplicium. Noli ergo dubipossint finire supplicium. Noli ergo dubitare hoc officium nostrum ex religione descendere, cum deus, apud quem nulla est iniquitas, cuius summa potestas est, qui non tantum, qualis quisque sit, uidet, uerum etiam, qualis futurus sit, praeuidet, qui solus potest in iudicando non labi, quia in cognoscendo non potest falli, faciat tamen, sicut euangelium loquitur, solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. cuius mirabilis bonitatis ut simus imitatores, dominus Chris
Abbreviated transcription (Latin):
culpas quas corrigi uolumꝰ approbamꝰ:
nec qd̃ ꝑperam cõmittitur: id̾o uolumꝰ
impunitũ ẽẽ qͥa placet: s hominẽ mi¬
serantes. facinus aũt seu flagitium
detestantes. qͣntõmagis nobis displi¬
cet uicium: tantominꝰ uolumꝰ inem̃¬
datũ interire uitiosũ. facile ẽ enim
atq ꝓcliue malos odisse qͥa mali st̃. ra¬
rum aũt &e pium eosdem ipsos dilige¬
re qͥa homines st̃: ut in uno simul et
culpã imꝓbes ce naturã ꝓbes: ac ꝓꝑtẽa
culpã iustiꝰ oderis. qd̾ ea fedat᷑ natura
quã diligis. Non ẽ gͥ iniquitatis s po¬
tius humanitatis societate deuinctꝰ.
qui ꝓꝑt̾e̾a est criminis ꝑsecutor: ut
sit hominis liberator. Moꝵ porro cor¬
rigendoꝵ nullus alius quã in hac ui¬
ta locus ẽ: nam ptꝰ hanc qͥsq id habe¬
bit. qd̾ in hac sibimet conquisierit.
Ido compellimur humani generis ca-¬
ritate int̾uenire ꝓ reis: ne istã uitã
sic finiant ꝑsuppliciũ: ut ea finita noi

Expanded text:
gi uolumus, adprobamus nec, quod perperam committitur, ideo uolumus inpunitum esse, quia placet; sed hominem miserantes, facinus autem seu flagitium detestantes, quanto magis nobis displicet uitium, tanto minus uolumus inemendatum interire uitiosum. facile est enim atque procliue malos odisse, quia mali sunt, rarum autem et pium eosdem ipsos diligere, quia homines sunt, ut in uno simul et culpam inprobes et naturam probes ac propterea culpam iustius oderis, quod ea foedatur natura, quam diligis. non est igitur iniquitatis sed potius humanitatis societate deuinctus, qui propterea est criminis persecutor, ut sit hominis liberator. morum porro corrigendorum nullus alius quam in hac uita locus; nam post hanc quisque id habebit, quod in hac sibimet conquisierit. ideo compellimur humani generis caritate interuenire pro reis, ne istam uitam sic finiant per supplicium, ut ea finita non
Abbreviated transcription (Latin):
qui uos ꝑsecunt᷑: ut sitis filii pat̾s ur̃i
qui incȩlis ẽ: qui facit solem suũ oriri
suꝑ bonos aemalos: &e pluit suꝑ iustos &
iniustos. Hac indulgentia ce lenitate
diuina: multos abuti ad ꝑniciem suam
quis nesciat: Quos arguens apłs aegra.¬
uiter increpans dicit. Existimas aũt o
homo omĩs qui udicas eos qͥ talia a¬
gunt. & facis ea: qm̃ tu effugies iudiciũ
dĩ: An diuitias benignitatis eiꝰ &e pati¬
entie & longanimitatis contẽpnis: ig¬
norans qm̃ benignitas d̃i ad peniten¬
tiam te adducit: Scdm aũt duriciam

Expanded text:
lii patris uestri, qui in caelis. est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. hac indulgentia et lenitate diuina multos abuti ad perniciem suam quis nesciat? quos arguens apostolus et grauiter increpans dicit: Existimas autem, o homo omnis, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis eius et patientiae et longanimitatis contemnis? ignoras, quoniam benignitas dei ad paenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
tizati orant. Nec ẽ ꝓrsus p̾teritorũ
aliqͥd peccatoꝵ. qd̃ ñ baptiratis in
scã ȩccłia dimittat᷑: s postea uiuen¬
do in hac fragilitate mortali. nͥ cont᷑¬
herent qd̾ dimittendũ eẽt: ñ uera¬
citer dicerent. dimitte nob̾ debita nr̃a.
Boni gͦ in qntum filii di st̃: in quantũ
aũt peccant. qd̾ sua ñ mendaci confes
sione testantur. utiq mali st̃. Nisi forte
quis dicat alia bonoꝵ. alia maloꝵ ẽẽ
peccata: qd̾ ñ usꝙ quaq imꝓbabiliter
dicit᷑. Uerumptam̃ dñs iħe. sine ulla ã¬
biguitate malos appellauit eoscdẽ ipsoᷤᷤ:
quoꝵ patrẽ dicebat dm̃. Nam in eodẽ
sermone ubi illam docet orationem:
alio loco exhortans ad p̾candum dm̃
ait. Petite ce accipietis: querite &e inue¬
nietis: pulsate & aꝑiet᷑ uobis. Omĩs enĩ
qui petit accipit: &e qͥ querit inuenit:

Expanded text:
i orant nec est prorsus praeteritorum aliquid peccatorum, quod non baptizatis in sancta ecclesia dimittatur. sed postea uiuendo in hac fragilitate mortali nisi contraherent, quod dimittendum esset, non ueraciter dicerent: Dimitte nobis debita nostra. boni ergo, in quantum filii dei sunt, in quantum autem peccat, quod sua sione testantur, utique mali sunt. 14. Nisi forte quis dicat, alia bonorum, alia malorum esse peccata; quod non usquequaque improbabiliter dicitur. Verumtamen Dominus Jesus sine ulla ambiguitate malos appellavit eosdem ipsos quorum patrem dicebat Deum. Nam in eodem sermone, ubi illam docet orationem, alio loco exhortans ad precandum Deum, ait, Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit; e
Abbreviated transcription (Latin):
quotiens eũ impunitũ esse nos uolumꝰ.
qui culpa tenet᷑ obnoxi. His uerbis qͦ.
non t̾reas: tuȩ lenitatis &e humanita¬
tis ignarũ: Unde nos qui te nouimꝰ
& hȩc querendi grã non descernendi
scripsisse minime dubitamꝰ. aliis tuis
uerbis ad ista citius respondemꝰ. Tan¬
quã enĩ nos hesitare in hac questione
nolueris: aut p̾̃udisti qͥd dicturi eẽmꝰ:
aut ammonuisti qͥd dicere deberemꝰ.
ae aisti. Tum p̃terea accedit hoc qd̾ gra
uius ẽ: nam omĩa peccata uidentur
ueniabiliora: cũ is qui reus ẽ correc¬
tionem ꝓmittit. Ante. quã gͦ discutiã
qͥd sit illd̾̃ grauiꝰ qd̾ in epła tua sequit᷑:
hoc interim qd̾ dedisti accipiã: eoq
utar ad molem hanc amouendã: qͣ
nr̃ȩ int̾cessiones posse repͥmi uidebart᷑.
Idõ qͥppe quantũ facultas dat᷑. ꝓ pec¬
catis omib int̾cedimꝰ: qͥa omĩa pec¬
cata uident᷑ ueniabiliora. cũ is qui

Expanded text:
olumus, qui culpae tenetur obnoxius. i His uerbis quem non terreas tuae lenitatis et humanitatis ignarum? unde nos, qui te nouimus et haec quaerendi gratia, non decernendi scripsisse minime dubitamus, aliis tuis uerbis ad ista citius respondemus. tamquam enim nos haesitare in hac quaestione nolueris, aut praeuidisti, quid dicturi essemus, aut admonuisti, quid dicere deberemus. et aisti: \'Tum praeterea accedit hocvius est. Nam omnia peccata videntur veniabiliora, cum is qui reus est correctionem promittit. Antequam ergo discutiam quid sit illud gravius quod in epistola tua sequitur, hoc interim quod dedisti accipiam, eoque utar ad molem hanc amovendam, qua nostrae intercessiones posse reprimi videbantur. Ideo quippe, quantum facultas datur, pro peccatis omnibus intercedimus, quia omnia peccata
Abbreviated transcription (Latin):
simũ in re publica uirũ. ce ñ suis s ali¬
oꝵ utilitatib attentissimũ. qualem te
ẽẽ ce tͥ gratulam᷑ ce reb humanis: nec
deserere debemꝰ alloquio: nec occupare
si parũu aut suꝑfluũ iudicares. nullo
mͦ inter tã magnas tamq necessarias
curas tuas. curandũ ẽẽ censeres. Que¬
ris a me.cur officiũ sacerdotii nr̃i ẽẽ
dicamꝰ int̾uenire ꝓreis: &e nͥ obtineamꝰ
offendi. quasi qd̾ erat officii nr̃i minime.
reportemꝰ: uͥ uehem̃ter te dicis ambi¬
gere. utrũ istud ex religione descendat.
Deinde adiungis: qua ratione ita mo¬
uearis. Nam si a dño peccata inquis ad¬
eo ꝓhibent᷑. ut nec penitendi quidem
copia post primã tribuat᷑: quẽ admodũ
nos possumꝰ ex religione contendere.

Expanded text:
lica virum, et non suis, sed aliorum utilitatibus attentissimum, qualem te esse et tibi gratulamur et rebus humanis, nec deserere debemus alloquio, nec occupare si parvum aut superfluum judicares, nullo modo inter tam magnas tamque necessarias curas tuas curandum esse censeres. Quaeris a me cur officii sacerdotii nostri esse dicamus intervenire pro reis, et nisi obtineamus, offendi quasi quod erat officii nostri minime reportemus. Ubi vehementer te dicis ambigere utrum istud ex religione descendat. Deinde adjungis qua ratione ita movearis: Nam si a Domino peccata, inquis, adeo prohibentur, ut nec poenitendi quidem copia post primam tribuatur; quemadmodum nos possumus ex reli
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ regni dĩ lucisꝙ participes: & uitȩ
ȩternȩ quȩ sola ẽ beata coheredes. Dñs
enĩ iħc non ab eis qui ñ audiunt: s eoᷤᷤ
int̃ se auditores uerboꝵ suoꝵ. latissimo
limite ñ tenui distinctione discreuit.
Qui audit inquit uerba mea hec ce facit
ea. similabo eũ uiro prudenti.qͥ edifi¬
cauit domũ suã supra petrã. Descen¬
dit pluuia: uenerunt. flumina. flaue

Expanded text:
tamen regni dei lucisque participes et uitae tamen regni dei lucisque participes et uitae aeternae, quae sola est beata, coheredes. dominus enim Iesus non ab eis, qui non audiunt, sed eos inter se auditores uerborum suorum latissimo limite, non tenui distinctione discreuit: Qui audit, inquit, uerba mea haec et facit ea, similabo eum uiro prudenti, qui aedificauit domum suam super petram: descendit
Abbreviated transcription (Latin):
dens ipse seruatur. Idipsũ qͥppe erit
redditũ & redditor. quia idipsũ erat
debitum &e debitor. Deo nãq seipsum
debet homo: eiq reddendus ẽ ut be¬
atus sit: a quo accepit ut sit. Hoc sig¬
nificat. qd̾ in eugłio dñs ait. Reddite
Hoc enĩ dixit. cũ sibi demonstrato num¬
mo. & quesito cuiꝰ haberet imaginẽ.
responsum ess cȩsaris: ut hinc intel¬
ligerent. qd̃ ds̃ exigeret abhomine
imaginem fuã in homine ipsõ sicut
suã cȩsar exigebat in nũmo. Qnͣtoma¬
gis gͦ reddenda ẽ. cũ ꝓmittit᷑: cui ẽ ñ
tula. scĩ ꝓpositi qd̃ dõ uouisse uos cõ¬
peri uberius laudare fructũ: ac de¬
monstrare qͥd distet int̾̃ xꝑianos di¬
lectores mundi huiꝰ & contemptores:
quãuis fideles utriq dicant᷑. Eodẽ
utriq lauaero saeri fontis abluti st̃:
eisdem imbuti consecratiꝙ misteris.
utriq eiusdem ȩugłii ñ auditores tan¬
tum. uerũetiam p̃dicatores: nec utriq

Expanded text:
dens ipse seruatur. id ipsum quippe erit dens ipse seruatur. id ipsum quippe erit redditum et redditor, quia id ipsum erat debitum et debitor. deo namque se ipsum homo debet eique reddendus est, ut beatus sit. a quo accepit, ut sit. hoc significat, quod in euangelio dominus ait: Reddite hoc enim dixit, cum sibi demonstrato nummo et quaesito, cuius haberet imaginem, responsum esset: \'Caesaris\', ut hinc intellegerent, quod deus exigeret ab homine imaginem suam in homine ipso, sicut suam Caesar exigebat in nummo. quanto magis ergo reddenda est, cum promittitur, cui etiam non tula sancti propositi, quod deo uouisse uos comperi, uberius laudare fructum ac demonstrare, quid distet inter Christianos dilectores mundi huius et contemptores, quamuis fideles utrique dicantur, eodem utrique lauacro sacri fontis abluti sint, eisdem inbuti consecratique mysteriis, utrique eiusdem euangelii non auditores tantum uerum etiam praedicatores nec utrique
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s qui laboratis̾. iugũ suũ lene ẽẽ¬
mabitur qd̾ iubetur: & ñ erit asperũ
nec onerosum. si sub hoc uno iugo qnͣ¬
tominus tumida. tantomagis libera
ceruice seruiat᷑. Et hȩc ẽ una sarcina:
qua eius baiulus ñ p̾mitur s leuat᷑
Diuitiȩ si diligunt᷑: ibi seruent᷑. ubi
ꝑire ñ posst̃. Honor si diligit᷑. illic
habeatur: uͥ nemo indignꝰ honorat᷑.
Salus si diligit᷑ ibi adipiscenda desi¬
deretur: uͥ adeptȩ niebil timet᷑. Nita
si diligitur: ibi acquirat᷑: uͥ nulla mor¬
de finitur. Reddite gͥ qd uouistis:
quia uos ipsi estis: & ei uos redditis a
quo estis. Reddite obsecro: neq enim
qd̾ redditis reddendo minuet᷑: s po¬
tius seruabit᷑ & augebit᷑. Denignus e¬
nim exactor ẽ. ñ egenus: &e qui ñ cres¬
cat ex redditis. s in se crescere faciat
redditores. Hiuic gͦ qd̾ non redditur
ꝑditur: qd̾ aũt redditur reddenti ad¬
ditur: immo uͦ in eo eui reddit᷑. red¬

Expanded text:
omnes, qui laboratis, iugum suum lene eomnes, qui laboratis, iugum suum lene emabitur, quod iubebitur, et non erit asperum nec onerosum, si sub hoc uno iugo quanto minus tumida tanto magis libera ceruice seruiatur. et haec est una sarcina, qua eius baiulus non premitur, sed leuatur. diuitiae si diliguntur, ibi seruentur, ubi perire non possunt; honor si diligitur, illic habeatur, ubi nemo indignus honoratur; salus si diligitur, ibi adipiscenda desideretur, ubi adeptae nihil timetur; uita si diligitur, ibi adquiratur, ubi nulla morte finitur. Reddite igitur, quod uouistis, quia uos ipsi estis et ei uos redditis, a quo estis; reddite, obsecro. neque enim, quod redditis, reddendo minuetur, sed potius seruabitur et augebitur; benignus enim exactor est, non egenus, et qui non crescat ex redditis, sed in se crescere faciat redditores. huic ergo quod non redditur, perditur, quod autem redditur, reddenti additur, immo uero in eo, cui redditur, red
Abbreviated transcription (Latin):
urĩs: iugũ enĩ meũ suaue ẽ. e onꝰ meũ
leue ẽ. Hȩc disciplina piȩ humilitate.
uentosam & turbid̃a cupiditatẽ. aui-¬
dam rerũ extra nr̃ãm potestatẽ con¬
stitutarũ pellit ex animo: & quodamͦ
expirat. Ibi enĩ labor. uͥ multa querui¬
tur &e diligunt᷑. quib adipiscendiᷤᷤ atq
retinendis uoluntas ñ satis ẽ: qͥa coi¬
sequentẽ ñ habet facultatẽ. Iusta uͦ
uita cũ uolumꝰ adest. qͥa eã ipsã plene
uelle iusticia ẽ: nec plus aliqͥd ꝑficien¬
da iusticia. quã ꝑfectã uoluntatẽ re¬
quirit. Uide si labor ẽ: uͥ uelle satis ẽ.
Ende diuinitꝰ dictũ est: pax in terra
hominib bone uoluntatis. Ubi pax:
ibi requies. Ybi requies: ibi funs ap¬
petendi: & nulla causa laborandi. S
hȩc uoluntas ut plena sit: oportet
ut sana sit. Erit aũt sana si medicũ
ñ refugiat: cui solius gr̃ã. sanaripo¬
test a morbo desiderioꝵ noxioꝵ. Ipse
est gͦ medicus qͥ clamat. uenite ad me

Expanded text:
eum lene est et onus meum leue est. haec disciplina piae humilitatis uentosam et turbidam cupiditatem auidam rerum extra nostram potestatem constitutarum pellit ex animo et quodam modo expirat. ibi enim labor, ubi multa quaeruntur et diliguntur, quibus adipiscendis atque retinendis uoluntas non satis est, quia consequentem non habet facultatem. iusta uero uita, cum uolumus, adest, quia eam ipsam plene uelle iustitia est nec plus aliquid perficienda iustitia quam perfectam uoluntatem requirit. uide, si labor est, ubi uelle satis est. unde diuinitus dictum est: Pax in terra hominibus bonae uoluntatis. ubi pax, ibi requies; ubi requies, ibi finis appetendi et nulla causa laborandi. sed haec uoluntas ut plena sit, oportet ut sana sit; erit autem sana, si medicum non refugiat, cuius solius gratia sanari potest a morbo desideriorum noxiorum. ipse est ergo medicus, qui clamat: Venite ad me
Abbreviated transcription (Latin):
remus implere: si forte tua comunx. hoc
tecũ susciꝑe animi seu carnis infirmi¬
tate recusaret. Nam & uouenda talia
ñ sunt a coniugatis: nͥ ex consensu et
uoluntate cõmuni. Et si p̃proꝑe factũ
fuerit: magis ẽ corrigenda temeritas:
quã ꝑsoluenda temeraria ꝓmissio. Neꝙ
enĩ ds̃ exigit. siqͥs ex alieno aliqͥd uoui̾t:
s poti usurpare uetat alienũ. Diumna
pauit. S cũ illam tam paratã ẽẽ audiã
deo dicare continentiã. ut eo solo impe-¬
diatur. si tͥ debitũ reddere coniugali u¬
re cõpellatur: ambo dõ reddite qd̾ am¬
bo uouistis: ut illi ꝑsoluat᷑ qd̾ ab altẽ¬
rutro ñ exigitis. Si continentia uirtꝰ
est sicuti ẽ: cur ad eã sit ꝓmptior sexus
infirmior. cũ uirtus a uiro potiꝰ eogno¬
minata uideat᷑: sicut similitudo uoca¬
buli resonat. Noli gͦ uir abhorr̾e auir¬
atute: quã mulier ẽ parata suscipere.
Sit ur̃ consensus. oblatio ad suꝑnũ altare

Expanded text:
remus implere, si forte tua coniux hoc remus implere, si forte tua coniux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. nam et uouenda talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate communi et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat alienum. diuina pauit. sed cum illam tam paratam esse audiam deo dicare continentiam, ut eo solo impediatur, si tibi debitum reddere coniugali iure compellitur, ambo deo reddite, quod ambo uouistis, ut illi persoluatur, quod ab alterutro non exigitis. si continentia uirtus est, sicuti est, cur ad eam sit promptior sexus infirmior, cum uirtus a uiro potius cognominata uideatur, sicut similitudo uocabuli resonat? noli ergo uir abhorrere a uirtute, quam mulier est parata suscipere. sit uester consensus oblatio ad supernum altare
Abbreviated transcription (Latin):
dus esses. S qͥa iam uoiusti. ĩa te obstrix¬
isti: aliud tͥ facere ñ licet. Priusquã esses
uoti reus. liberũ fuit. quo esses inferior:
quãuis ñ sit gratulanda lib̾tas: qua fit
ut ñ debeatur. qd̾ cũ lucro reddit᷑. Nunc
uͦ qͥa tenetur apud dm̃ sponsio tua: ñ te
ad magnã iusticiã inuito. s a magna ini¬
quitate deterreo. Non enĩ talis eris. si ñ
feceris qd̾ uoiusti: qualis mansisses. si ni¬
chil tale uouisses. Mmor enĩ tunc eẽs
non peior: mͦ aũt tanto qd̃ absit mise¬
rior si fidem dõ fregeris: qñto beatior si
ꝑsolueris. Nec idõ te uouisse peniteat:
immo gaude iam tͥ ñ licere: qd̾ cũ tuo
detrimento licuiss. Aggredere itaꝙ
intrepidus: & dicta imple factis. ipse
adiuuabit. qͥ uota tua expetit. felir ẽ
necessitas: quȩ in meliora cõpellit. Yna
sola ẽẽ causa poss. qua te id qd̾ uouisti.
non solũ ñ hortarem᷑ uerũetiam ꝓhibe¬

Expanded text:
dus esses; sed quia iam uouisti, iam te obstrinxdus esses; sed quia iam uouisti, iam te obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. priusquam esses uoti reus, liberum fuit, quo esses inferior, quamuis non sit gratulanda libertas, qua fit, ut non debeatur, quod cum lucro redditur. nunc uero, quia tenetur apud deum sponsio tua, non te ad magnam iustitiam inuito, sed a magna iniquitate deterreo. non enim talis eris, si non feceris, quod uouisti, qualis mansisses, si nihil tale uouisses. minor enim tunc esses, non peior; modo autem tanto — quod absit — miserior, si fidem deo fregeris, quanto beatior, si persolueris. nec ideo te uouisse paeniteat, immo gaude iam tibi non licere, quod cum tuo detrimento licuisset. adgredere itaque intrepidus et dicta imple factis; ipse adiuuabit, qui uota tua expetit. felix est necessitas, quae in meliora compellit. Una sola esse causa posset, qua te id, quod uouisti, non solum non hortaremur, uerum etiam prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
Descendit pluiuia uenert̃ flumina. fla¬
uerunt uenti. & impegert̃ in domum
illam a&e cecidit: & facta ẽ ruma er ma¬
gna. Audire gͦ illa uerba. edificare ẽ.
In hoc utriq pares st̃: in faciendo aũt
ce ñ faciendo qd̾ audiunt. tantũ dis¬
pares: qnͣtum ȩdificium petrȩ solidita¬
te fundatũ. dispar est ei qd̾ sine ullo
fundamento. facili arenȩ mobilitate.
subuertit᷑. Nec idõ quisqͥs omĩno ñ au¬
dit. tuti sibi aliqͥd cõparat: nicħ enĩ
ȩdificans. sine ullo tecto multo faciliꝰ
obruendus. rapiendus & disꝑgendus.
imbrib fluuiis uentisꝙ donat᷑. Possẽ
etiã ꝓ modulo meo eosdẽ ipsos ꝑtinen¬
tes ad dexterã regnũq cȩloꝵ. in suis gra¬
dib meritisꝙ distinguere: atq osten¬
dere qͥd differat uita coniuigalis filios
ꝓcreantiũ. patrũ matrũq familias. uerũ
tam̃ religiosoꝵ ac pioꝵ. ab ea uita qũa uoᷤ
deo uoiustis: si nc̃ ad eã uouendã ex horta¬

Expanded text:
uuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti et impegerunt in domum illam et cecidit et facta est ruina eius magna. audire ergo uerba illa aedificare est; in hoc utrique pares sunt, in faciendo autem et non faciendo, quod audiunt, tantum dispares, quantum aedificium petrae soliditate fundatum dispar est ei, quod sine ullo fundamento facili harenae mobilitate subuertitur. nec ideo, quisquis omnino non audit, tutius sibi aliquid comparat; nihil enim aedificans sine ullo tecto multo facilius obruendus, rapiendus et dispergendus imbribus, fluuiis uentisque donatur. Possem etiam pro modulo meo eosdem ipsos pertinentes ad dexteram regnumque caelorum in suis gradibus meritisque distinguere atque ostendere, quo differat uita coniugalis filios procreantium patrum matrumque familias uerum tamen religiosorum ac piorum ab ea uita, quam uos deo uouistis, si nunc ad eam uouendam exhortan
Abbreviated transcription (Latin):
liamus: s illi ȩternȩ adipiscendȩ. istã
temporalem uelut famulam expediti
orem seruire facimꝰ si eam nec ornam̃¬
toꝵ uanoꝵ uinculis alligemꝰ nec cu¬
rarum noxiarũ sarcinis oneremus:
audiamusq dñm. qͥ nobis illam uitã
summo ardore desiderandã fidelissi-¬
me pollicet᷑: uelut in totiꝰ mundi coi¬
tione clamantẽ. Uenite ad me om̃s qͥ
laboratis &e onerati estis: & ego uos re¬
ficiam. tollite iugũ meũ suꝑ uos. et

Expanded text:
liamus, sed illi aeternae adipiscendae istam liamus, sed illi aeternae adipiscendae istam temporalem uorem servire facimus, si eam nec ornamentorum vanorum vinculis alligemus, nec curarum noxiarum sarcinis oneremus, audiamusque Dominum, qui nobis illam vitam summo ardore desiderandam fidelissime pollicetur, velut in totius mundi concione clamantem: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam.
Abbreviated transcription (Latin):
uł infeliciter ꝓducend̾ã nudamq
redimerent:. dedert̃ omĩa quȩ illi ñ
solum oblectandȩ &e ornandȩ. uerũetiã
sustentandȩ tuendeq seruabant.
Solent certe amatores illis quas amans.
ut eas habeãt multa conferre:. isti a¬
matam suã ñ haberent. nͥ amandoin¬
opem reddidissent: nec ei multa con¬
ferrent: s cuncta potiꝰ auferrent: ne.
sibi eã hostis auferret. Nec eoꝵ rep̾hen¬
do consiliũ. Quis enĩ nesciat periturã
fuisse ipsam: si ñ ea ꝑissent. quȩ recon¬
dita fuerant ꝓpt̃ ipsam: Quãuis ce qͥ¬
dam ꝑdiderint priꝰ illa. mox ipsam:
quidam uͦlicet parati cuncta ꝑdere
ꝓpter ipsã. priꝰ ꝑdiderint ipsã. S hinc
ammonendi sumꝰ quales ȩt̃nȩ uitȩ
dilectores ẽẽ debeamꝰ: ut ꝑpter eã con¬
tempnamus cuncta fuꝑflua: cũ ꝓhac
transitoria uita contempta sint. quȩ
illi fuerant necessaria. Neq enĩ amatã
nrãm sicut illi suam ut teneamꝰ expo¬

Expanded text:
uel infeliciter producendam nudamque uel infeliciter producendam nudamque redimerent, dederunt omnia, quae illi non solum oblectandae et ornandae uerum etiam sustentandae tuendaeque seruabant! solent certe amatores illis, quas amant, ut eas habeant, multa conferre; isti amatam suam non haberent, nisi amando inopem reddidissent, nec ei multa conferrent, sed cuncta potius auferrent, ne sibi eam hostis auferret. nec eorum reprehendo consilium; quis enim nesciat perituram fuisse ipsam, si non ea perissent, quae recondita fuerant propter ipsam? quamuis et quidam perdiderint prius illa mox ipsam, quidam uero licet parati cuncta perdere propter ipsam prius perdiderint ipsam. sed hinc admonendi sumus, quales aeternae uitae dilectores esse debeamus, ut propter eam contemnamus cuncta superflua, cum pro hac transitoria uita contempta sint, quae illi fuerant necessaria. Neque enim amatam nostram sicut illi suam, ut teneamus, expo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ breuissimã. ꝑdunt beatissimã &e sẽ¬
piternã: cũ in hac ipsa quã male diligt.
hoc uelint qd̾ in altera ꝑdunt: qͥa uti-¬
q in ista nec miseriã diligunt. nãbe-¬
ati ẽẽ uolunt: nec breuitatẽ. nam eã
finire nolunt. Tantũ qͥa uita ẽ sic a¬
matur: ut sepe ꝓpt̾ eã licet miseram
& breuẽ. beata ce sempit̃na amittat᷑.
His consideratis. qͥd magnũ uita ȩterna
iubeat amatorib suis: cũ se uibet. sic
amari. quẽ admodum hec amat᷑ a suᷤ:
An uͦ dignũ est uł ferendũ. cũ contẽp¬
nunt᷑ omĩa quȩ amant᷑ in mundo.
ut uita post paululũ finienda. saltĩ
ipsũ paululũ teneatur in mundo: &
ñ contempnit᷑ mundus. ut optineat᷑
uita quȩ sine fine apud illũ est. ꝑ ꝙͦ.
factus ẽ mundus: Modo cũ ipsa ro¬
ma domiciliũ clarissimi imꝑii. bar-¬
barico uastaret᷑ incursu: quã multi
uitȩ huiꝰ tẽporalis amatores. ut eã

Expanded text:
que breuissimam perdunt beatissimam ac semque breuissimam perdunt beatissimam ac sempiternam, cum in hac ipsa, quam male diligunt, hoc uelint, quod in altera perdunt, quia utique in ista nec miseriam diligunt, nam beati esse uolunt, nec breuitatem, nam eam finire nolunt; tantum quia uita est, sic amatur, ut saepe propter eam licet miseram et breuem beata et sempiterna amittatur. His consideratis quid magnum uita aeterna iubeat amatoribus suis, cum se iubet sic amari, quem ad modum haec amatur a suis? an uero dignum est uel ferendum, cum contemnuntur omnia, quae amantur in mundo, ut uita post paululum finienda saltem ipsum paululum teneatur in mundo, et non contemnitur mundus, ut obtineatur uita, quae sine fine apud illum est, per quem factus est mundus? modo cum ipsa Roma, domicilium clarissimi imperii, barbarico uastaretur incursu, quam multi uitae huius temporalis amatores, ut eam
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno ñ eligant uitã finire ne dole¬
ant. s dolere ne finiant: accidit eis
ut doleant. & finiant.: ñ solũ quia &
sanati uitã utiq finiunt ptꝰ dolores:
quȩ tantis penis cõparata nec sempit̃¬
na ẽẽ potest. qͥa mortalis ẽ. nec diut᷑na.
qͥa tota breuis ẽ. nec. de ipso breui spa¬
cio sui secura. qͥa semꝑ incerta ẽ: uerũ
etiã qd̃ aliquando eã dolore fimert̃:
quã ne finirent dolere uoluert. Ha¬
bet etiã hoc malũ magnũ. & uehem̃ter
execrandũ &e horrendũ. nimiꝰ amor ui¬
te istius: qd̾ multi dũ uolunt. paulo
diutius uiuere. grauit offendunt d̃m
apud quẽ est fons uite: atq ita dũ ab
eis frustra qui necessario futurus ẽ ui¬
dȩ sinis metuitur: illinc ꝓhibent᷑. ubi
sine fine uiuit᷑. Huc accedit. qͥa uita
misera etiã si possit ẽẽ ꝑpetua. nullo mͦ
beatȩ uitȩ etiã breuissimȩ cõparanda
est: & tam̃ isti amando miserrimã at¬

Expanded text:
omnino non eligant vitam finire ne doleomnino non eligant vitam finire ne doleant, sed dolere ne finiant, accidit eis ut doleant et finiant: non solum quia et sanati uitam utique finiunt post dolores, quae tantis poenis comparata nec sempiterna esse potest, quia mortalis est, nec diuturna, quia tota breuis est, nec de ipso breui spatio sui secura, quia semper incerta est, uerum etiam quod aliquando eam dolore finierunt, quam ne finirent, dolere uoluerunt. Habet etiam hoc magnum malum ac uehementer execrandum et horrendum nimius amor uitae istius, quod multi, dum uolunt paulo diutius uiuere, grauiter offendunt deum, apud quem est fons uitae, atque ita, dum ab eis frustra, qui necessario futurus est uitae finis, metuitur, illinc prohibentur, ubi sine fine uiuitur. huc accedit, quia uita misera, etiam si posset esse perpetua, nullo modo beatae uitae etiam breuissimae comparanda est. et tamen isti amando miserrimam at
Abbreviated transcription (Latin):
durbati.citiꝰ eam finiunt eo ipso quo fini¬
re formidant: & mortẽ dũ declinant acce¬
lerant: ueluti si qͥs quã fluuio rapiendꝰ.
irruat in latronẽ bestianue fugiendo
Iactant. in mare tẽpestate seuiente ali¬
quando &e alimenta: et ut uiuant ꝓiei¬
unt unde uiuunt: ne cito finiat᷑ quo
uł in labore uiuitur. Quantis laborib
agitur: ut longiore tp̃re laboret᷑ Et
mors cũ impendere ceꝑit ido cauet᷑:
ut diutiꝰ timeat᷑. Nam int̃ tot casus
fragilitatis humanȩ: quã multȩ mor¬
tes timent᷑. Quarũ certe una cũ ue¬
nerit. restat cȩteras ñ timeri: cũ tam̃
fugitur una. ut om̃s timeant᷑. Quib
excruciant᷑ dolorib: qͥ curant᷑ a me¬
dicis & secant᷑: Nunqͥd ut ñ moriant᷑:¬
S ut aliquanto serius moriant᷑. Multi
eruciatus suscipiunt᷑ certi᷑. ut pauei
dies adiciant᷑ incerti: & ñnunquam
ipsis dolorib uicti continuo morunt᷑:
quos mortis timore suscipiunt. Et cũ

Expanded text:
turbati citius eam finiunt eo ipso, quo finiturbati citius eam finiunt eo ipso, quo finire formidant, et mortem dum declinant, accelerant, ueluti si quisquam fluuio rapiendus inruat latronem bestiamue fugiendo. iactant in mare tempestate saeuiente aliquando et alimenta et, ut uiuant, proiciunt, unde uiuunt, ne cito finiatur, quod uel in labore uiuitur. quantis laboribus agitur, ut longiore tempore laboretur! et mors cum inpendere coeperit, ideo cauetur, ut diutius timeatur. nam inter tot casus fragilitatis humanae quam multae mortes timentur, quarum certe una cum uenerit, restat ceteras non timeri! et tamen fugitur una, ut omnes timeantur. quibus excruciantur doloribus, qui curantur a medicis et secantur! numquid ut non moriantSed ut aliquanto serius moriantur. Multi cruciatus suscipiuntur certi, ut pauci dies adjiciantur incerti: et nonnunquam ipsis doloribus victi continuo moriuntur, quos mortis timore suscipiunt; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
suũ unigenitũ mitteret. qͥ ꝓ nob̾ moreret᷑:
s ei qui ꝓ ipsis mortuus ẽ & resurrexit.
nisi forte adhuc mundus amandus est.
tanta rerũ labe contritus: ut etiã speciẽ
seductionis amiserit. Nam qͣntum illi
laudandi atq p̾dicandi. qͥ dignati ñ st̃
cũ mundo etiã florente florere: tantum
inerepandi &e accusandi st̃. quos ꝑire
cũ ꝑeunte delectat. Labores & ꝑicła &
exitia huiꝰ transitorie uite. si ꝓ eadẽ ui¬
ta quandoq finienda subeunt᷑ ut mor
eiꝰ ñ omino auferat᷑. s paululũ differat᷑
qnͣtomagis ꝓ ȩterna subeunda st̃ uͥ mor¬
tem nec natura sollicite cauet. nec igna¬
ua turpit̃ timet: nec sapientia fortiter
sustinet. Hulli qͥppe erit: quȩ ñ erit. ha¬
beat. gͥ te uita ȩt̾̃na: in dilectorib suis.
Honne cernis hȩc uita miserabilis e egena:
quã uehem̃tes habeat. qñtumq obliget
amatores suos: Qui tam̃ ꝑieulo eiꝰ sepe

Expanded text:
suum unigenitum mitteret, qui pro nobis moreretur? suum unigenitum mitteret, qui pro nobis moreretur? sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit, nisi forte adhuc mundus amandus est tanta rerum labe contritus, ut etiam speciem seductionis amiserit. nam quantum illi laudandi atque praedicandi, qui dignati non sunt cum mundo etiam florente florere, tantum increpandi et accusandi sunt, quos perire cum pereunte delectat. Labores et pericula et exitia huius transitoriae uitae si pro eadem uita quandoque finienda subeuntur, ut mors eius non omnino auferatur, sed paululum differatur, quanto magis pro aeterna subeunda sunt, ubi mortem nec natura sollicite cauet nec ignauia turpiter timet nec sapientia fortiter sustinet! nulli quippe erit, quae non erit. habeat igitur te uita aeterna in dilectoribus suis. nonne cernis, haec uita miserabilis et egena quam uehementes habeat quantumque sibi obliget amatores suos? qui tamen periculo eius saepe
Abbreviated transcription (Latin):
meritoꝙ honorabilib ac desi¬
derabilib filiis. arm̃tario et
paulinȩ: augustinꝰ in dño sał. Uir egre¬
gius filius ms̃ ruferius affinis ur̃: re
tulit mͥ quid dño uoueritis. Qua eiꝰ nar¬
ratione hilarat᷑: &e ibidẽ metuens ne
aliud suadeat ille tẽptator. qͥ bonis ta¬
lib antiquitꝰ inuidet. exhortandã pau¬
cis credidi caritatẽ tuã. dñe eximie me¬
ritoq honorabilis & desiderabilis fili:
ut cogites qd̃ in diuinis eloquiis legit᷑.
ne tardes conuerti ad dñm. neq differaᷤᷤ
de die in diem: atq arripias curesꝙ red¬
dendũ qd ei te uouisse nosti qͥ ce debita
exigit: & ꝓmissa ꝑsoluit. Nam ce hoc scͥp¬
tum ẽ. uouete & redditẽ dño dõ ur̃o: ꝙͣ¬
quã & si ñ uouisses: qͥd aliud suadendum
fuit. aut qͥd melius ab homine fieri potest.
quã ut ei se restituat. a quo institutꝰ est.
p̃sertim qͥa caritatis erga nos dĩ tantũ
apparuit atq eluxit indiciũ: ut filium

Expanded text:
MERITOQVE HONORABILIBUS AC DESIDERABILIBUS FILIIS ARMENTARIO ET PAULINAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Vir egregius, filius meus Ruferius, adfinis uester, rettulit mihi, quid domino uoueritis. qua eius narratione hilaratus et ibidem metuens, ne aliud suadeat ille temptator, qui bonis talibus antiquitus inuidet, exhortandam paucis credidi caritatem tuam, domine eximie meritoque honorabilis et desiderabilis fili, ut cogites, quod in diuinis eloquiis legitur: Ne tardes conuerti ad dominum neque differas de die in diem atque arripias curesque reddendum, quod ei te uouisse nosti, qui et debita exigit et promissa persoluit. nam et hoc scriptum est: Vouete et reddite domino deo quam etsi non uouisses, quid aliud tibi suadendum fuit aut quid melius ab homine fieri potest, quam ut ei se restituat, a quo institutus est, praesertim quia caritatis erga nos dei tantum apparuit atque inluxit indicium, ut filium