comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ usus sũ. Qͥd aꝑtius: Qͥa cla¬
rius: ᵈ Uereor ne forte cũ dissero uo¬
lens id exponere. obscurũ fiat. qͦd
ꝑ se lucet ce clamat. Qui enĩ hec
uerba ñ intelligunt. aut se intel¬
ligere fingunt: in ea multo iius
intelligunt. uł se intelligere confi¬
tent᷑: nisi forte ꝓpterea intelligurt
cito nr̃a. qͥa conceditur eis intellecta
cedit᷑. Propt̾ea uͥ alit̾ ea scdm̃ suam
sententiã int̾prerari ñ possunt: etiã
clara & manifesta. obscura os incerta
cere ñ audent. Clamat homo d̃i dñs
ordinauit his qui euangłm admin¬
tiant de euanglio uiuere: ego autẽ
nullius hoꝵ usus sũ: & conat᷑ caro
& sanguis recta deprauare aperta
claudere: serena nubilare. Sp̃uale
inqͥt opus faciebat: & inde uiuebat.
Si ita ẽ. de euangłio uiuebat. Cur
ergo dicit. dñs ordinauit his qui eu¬
angłrum annuntiant. de euangłio
uniere.: ego aũ nullius hoꝵe usus
sum: SAut si cs hoc ipsũ qͦa hie dictũ
tari uolunt: nlła spẽ habebat

Expanded text:
horum usus sum. quid hoc apertius? quid clarius? uereor, ne forte, cum dissero uolens id exponere, obscurum fiat quod per se lucet et clamat. qui enim haec uerba non intellegunt aut se non intellegere fingunt, mea multo minus intellegunt uel se intellegere confitentur: nisi forte propterea cito intellegant nostra. quia conceditur eis intellecta ceditur. propterea ubi aliter ea secundum suam sententiam interpretari non possunt, etiam clara et manifesta obscura et incerta non audent. clamat homo dei: dominus ordinauit his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum, et conatur caro et sanguis recta deprauare, aperta claudere, serena nubilare. spiritale, inquit, opus faciebat et inde uiuebat. si ita est, de euangelio uiuebat. cur ergo dicit: dominus ordinauit his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sutari, nullam spem habebat
Abbreviated transcription (Latin):
siones. ne sine testimomio sc̃oꝵ in
hoc ministerio socioꝵ. tanquã si¬
bi accipere. & in suos sinus con¬
u̾tere ab infirmis ce impiis puta¬
ret᷑. quȩ accipiebat ad supplendaᷤᷤ
uł distribuendũ indigentib. Et
paulopost. Nam de ministerio qͦd
fit in scĩs: ex abundanti ẽ mͥ seri¬
bere uobis. Srio ꝓmptũ ẽẽ animũ
ur̃m: de quo glorior ꝓ uobis apud
macedonas. quoniã achaia parata
ẽ ab anno priore. &e que ex uobis
ẽ emulatio irritauit plurios.
habemus in uob̃ euacuetur in hac
parte: ut sic̃ dixi parati sitis. necũ
uenerint mecũ macedones & in¬
uenerint uos imparatos. confunda¬
mur nos: ut ñ dieam uos in hac
substantia. Necessariũ gͦ existima¬
ui rogare fr̃s. ut p̃cedant ad uos.
ce p̃parent iam quide repmissam

Expanded text:
siones, ne sine testimonio sanctorum in siones, ne sine testimonio sanctorum in hoc ministerio sociorum tamquam sibi accipere et in suos sinus conuertere ab infirmis et inpiis putaretur. quae accipiebat ad supplendas uel distribuenda indigentibus. Et paulo post dicit: nam de ministerio quod fit in sanctos ex abundanti est mihi scribere uobis. scio enim promptum esse animum uestrum, de quo glorior pro uobis apud Macedonas, quoniam Achaia parata est ab anno priore, et quae ex uobis est aemulatio inritauit plures. ma quam habemus in uobis euacuetur in hac parte, ut, sicut dixi, parati sitis, ne cum uenerint mecum Macedones et inuenerint uos inparatos, confundamur nos, ut non dicam uos, in hac substantia. necessarium ergo existimaui rogare fratres, ut praecedant ad uos et praeparent iam pridem repromissam
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio ẽ ꝑ om̃s eccłias. Non solũ
aũ: s ex ordinatus ẽ ab eccłiis comeᷤᷤ
ꝑegrmationis nr̃ȩ in hac gratia qͣ
plenitudine: quȩ ministrat᷑ a no¬
bis. Prouidemus enĩ bona ñ solũ
corã deo: sed etiã coram hominib.
In his uerbis apparet. qͣntum ñ
solu curã sc̃arum plebiũ ẽẽ uolu¬
erit. ministrare necessaria scĩs
dei seruis. consiliũ in hoc dans
quia hoc magis illis qui hoc faci¬
ebant ꝓderat: quã illis erga quoᷤᷤ¬
hoc faciebant. Illis enĩ aliud ꝓde¬
rat: id est hoc erga se obseqiio
fratrũ suoꝵ sc̃ẽ utiꝰ. nec ꝓpter hoc
deo seruire nec ista sumere. nͥ ad
supplenda necessitatẽ: ñ ad pascen¬
tione que nunc ꝑ titũ tnͣsmitre¬
batur: ut comitem ꝑegrinationiꝰ
suȩ. ꝓpter hoc cõmemoraret ordi¬
natum ab eccłiis bomi testimonii
euangłio ẽ ꝑ om̃s eccłias. Et ad
hoc dicit illum ordinatũ comitem
sibi. ut deuitaret hominũ rep̃hen¬

Expanded text:
euangelio est per omnes ecclesias, non solum euangelio est per omnes ecclesias, non solum autem, sed et ordinatus ab ecclesiis comes peregrinationis nostrae cum hac gratia quaplenitudine, quae ministratur a nobis. prouidemus enim bona non solum coram deo, sed etiam coram hominibus. in his uerbis adparet, quantum non solum curam sanctarum plebium esse uoluerit ministrare necessaria sanctis dei seruis, consilium in hoc dans, quia hoc magis ipsis qui hoc faciebant proderat quam illis erga quos faciebant — illis enim aliud proderat, id est hoc erga se obsequio fratrum suorum sancte uti nec propter hoc deo seruire nec ista sumere nisi ad supplendam necessitatem, non ad pascentione, quae nunc per Titum transmittebatur, ut comitem peregrinationis suae propter hoc commemoret ordinatum ab ecclesiis, boni testimonii euangelio est per omnes ecclesias. et ad hoc dicit illum ordinatum comitem sibi, ut deuitaret hominum reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiũ dico: s ꝓpter alioꝵ studiũ &
eẽt ddiues: ut illius pauꝑtate uos
ditaremini. Et consiliũ in hoc do.
Hoc enĩ uobis ꝓdest. qui ñ solũ
facere. s os uelle cepistis ab anno
priore. Nunc autẽ ce facto ꝑfici¬
te: ut quẽ admodũ ꝓmptꝰ est ani¬
mꝰ uoluntatis. ita sit & ꝑficiendi
ex eo qͦd quisq habet. Si enĩ ꝓm-
ptus est ammus scđm id qͦd habet
acceptabilis est: ñ scd̃m id qͦd ñ ha¬
bet. Non enĩ ut aliis sit refectio.
uobis angustia. s ꝓ equalitate in
hoc tẽpore: ut ur̃a habundantia
sit ad illors inopiam:ut ce illoꝵ a
mentũ:. ut fiat equalitas sic̃ serip-¬
tũ est. Qui multũ habuit ñ ab un¬
dauit: &s qui modicũ ñ defuit illi.
Gr̃as aũ deo. qui dedit ide studiũ
ꝓ uobis in corde tyti. qui consola¬
tionẽ quidem suscepit. Studiosior
aũ cũ eẽt: sponte exiit ad uos. Mi¬
simus aũ cũ eo frem: cuiꝰ laus in

Expanded text:
perium dico, sed propter aliorum studium et perium dico, sed propter aliorum studium et diues esset, ut illius paupertate uos ditaremini. et consilium in hoc do; hoc enim uobis prodest, qui non solum facere, sed et uelle coepistis ab anno priore; nunc autem et facto perficite, ut, quemadmodum promptus est animus uoluntatis, ita sit et perficiendi ex eo quod mptus est animus, secundum id quod habet acceptabilis est, non secundum id quod non habet. non enim ut aliis sit refectio, uobis angustia, sed pro aequalitate in hoc tempore ut uestra abundantia sit ad illorum inopiam, ut et illorum m, ut fiat aequalitas. sicut scriptum est: qui multum, non abundauit, et qui modicum, non defuit illi. gratias autem deo, qui dedit idem studium pro nobis in corde Titi, quia consolationem quidem suscepit; studiosior autem cum esset, sponte exiit ad uos. misimus autem cum eo fratrem, cuius laus in
Abbreviated transcription (Latin):
hoc illis & debitores eoꝵ sunt.Si
enĩ sp̃ualib eoꝵ cõmunicaue¬
runt gentes: debent & in carna¬
lib ministrare eis. Hoc simile est
illi qͦd ait ad corinthios. Si nos uo¬
bis sp̃ualia seminauimꝰ. magnũ est
si carnalia ur̃a metamus: Item ad
corrinthios in scd̾a. Notũ autẽ in¬
data est mͥ in eccłiis macedoniȩ
qͥa in multa tribulatione ꝓbatio¬
nis. ab undantia gaudii eoꝵ. & ꝓ
funda pauꝑtas eoꝵ abundauit in
diuitiis simplicitatis eoꝵ: quia se¬
cundu uires testimoniũ illis ꝑhi-¬
beo.& supra uires uoluntarii fue¬
runt: cum multis p̃cibus obsecran¬
tes nos grãm & cõmunionẽ mini¬
strationis. quȩ fit in seĩs. Et ñ quo¬
mͦ sp erauimꝰ s se ipsos tradiderũt
dei ad dep̃candum titũ: ut quom
cȩpit. sic os ipse consũmet in nos
etiã gratiã istam. S quomͦ semꝑ
abundatis in om̃ib fide ce uerbo
& scientia ce om̃i studio. & ex ea qͣ
ex nobis ẽ in uos caritate. ut ce in
hac gr̃a abundetis. Non scd̾m im¬

Expanded text:
 debitores eorum sunt. Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis . Hoc simile est illi quod ait ad Corinthios: Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus ? Item ad Corinthios in secunda: Notam autem, indata est in ecclesiis Macedoniae, quia in multa tribulatione probationis abundantia gaudii eorum et profunda paupertas eorum abundauit in diuitiis simplicitatis eorum; quia secundum uires, testimonium perhibeo, et supra uires uoluntarii fuerunt, cum multis precibus obsecrantes nos gratiam et communionem ministrationis quae fit in sanctos, et non quomodo sperauimus, sed se ipsos tradiderunt dei ad deprecandum Titum, ut quomodo coepit, sic et consummet in uos etiam gratiam istam. sed quomodo semper abundatis in omnibus fide et uerbo et scientia et omni studio et ea quae ex nobis est in uos caritate, ut et in hac gratia abundetis. non secundum im
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ. Propter has gͥ uł occupatio¬
nes seruoꝵ dei. uł infirmitates cor¬
porales. que om̃ino deesse ñ posst̃.
am hortatur. Excepta enĩ illa pote¬
state qua se dicit ipse ñ usum. eui
tñ seruiendu ẽẽ a fidelib p̃cipit
dicens. c̃omunicet qui catherrrat᷑
uerbo ei qui se cathezrrat in om¬
nib bonis: excepta gͦ hac potesta¬
bere in eis quib p̾dicant sepe testa¬
t᷑. etiã scĩs qui omĩa sua uendita
distribuerant. & iherosolimis ha¬
bitabant in scã cõmumone utȩ. ñ
dicentes aliqͥd ꝓpriũ. quib erant
om̃ia cõmunia. & amma ce cor unũ
in deũ. ab eccłns gentiũ necessaria
conferri p̃cipit & exhortatur. In
de ẽ illud ad romanos. Nunc gͤ¬

Expanded text:
testatem. Propter has igitur uel occupatiotestatem. Propter has igitur uel occupationes seruorum dei uel infirmitates corporales, quae omnino deesse non possuntm saluberrime hortatur. excepta enim illa potestate, qua se dicit ipse non usum, cui tamen seruiendum esse a fidelibus praecipit dicens: communicet qui catechizatur uerbum ei qui se catechizat in omnibus bonis, excepta ergo hac potestabere in eos, quibus praedicant, saepe testatur, etiam sanctis qui omnia sua uendita distribuerant et Hierosolymis habitabant in sancta communione uitae, non dicentes aliquid proprium, quibus erantomnia communia, et anima et cor unum in Deum ; ab Ecclesiis Gentium necessaria conferri praecipit et hortatur. Inde est et illud ad Romanos: Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
incideret. qͥa ꝑ infirmitatẽ corpo¬
ris manib oꝑari ñ poterat᷑: sic
exhortatur. & monet. & consolat᷑.
Labora inqͥt sic̃ bonus miles
xp̃i iħ̃ii. Nemo militans do im¬
plicat se negotiis scłarib ut pla¬
ceat cui se ꝓbaiit. Nam qui in
agone contendit: ñ eoronatur nͥ
legitime certau̾it. Hic ne ille an¬
gustias pateret᷑ dicens. fodere ñ
possum mendicare confundor:
adiunxit. Laborantẽ agricołã
primũ oportet de fructib ꝑcipe¬
re: scđ̾m id qđ ad corinthios dixit.
Quis militat suis stipendiis un¬
quã:ꝰ Quis plantat uineam: &
de fructu eius ñ edit: Quis pas¬
cit gregẽ.ce de lacte gregis ñ ꝑci-¬
pit:ꝰ fe̾cit itaq securum castum
euanglistam: ñ ad hoc euangłiran-¬
tem ut uenderet euangłiu. s tñ
ab eis quib tanquã ꝓuincialib
militabat. & quos tanquã uineã
cultura exercebat. uł tanquã gregẽ
pascebat. ñ ẽẽ mendicitatem s po¬

Expanded text:
incideret, quia per infirmitatem corpoincideret, quia per infirmitatem corporis manibus operari non poterat, sic exhortatur et monet et consolatur. labora, inquit, sicut bonus miles Christi Iesu. nemo militans deo inplicat se negotiis saecularibus, ut placeat cui se probauit. nam qui in agone contendit, non coronatur nisi legitime certauerit. hic ne ille angustias pateretur dicens: fodere non possum, mendicare confundor, adiunxit: laborantem agricolam primum oportet de fructibus percipere, secundum id, quod ad Corinthios dixerat: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantade fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? fecit ita securum castum euangelistam non ad hoc euangelizantem, ut uenderet euangelium, sed tab eis, quibus tamquam prouincialibus militabat et quos tamquam uineam cultura exercebat uel tamquam gregem pascebat, non esse mendicitatem, sed po
Abbreviated transcription (Latin):
subiunxit. Discant autẽ & nr̃i bo¬
nis oꝑib p̃ẽe ad necessarios suos:
ne sint infructuosi. Timotheũ eti¬
am quẽ dixit germanissimũ fili¬
ũ. quẽ sciebat corpore infirmũ. sic̃
ostendit monens eũ ne aquã bi-¬
beret. s modico uino uteretur.
ꝓpter stomachũ & freqͣntes infir¬
initates suas: qͥa in opere corpo¬
rali laborare non poterat. ne for¬
te cũ indigere nollet uictu cotidi¬
ano.ab eis quib euangłm mim¬
strabat. aliqua sibi negocia que¬
reret. quib animi eius implica¬
ret᷑ intentio: aliud ẽ enĩ corpore
laborare animo libero. siẽ opifea
si ñ sit fraudulentus & auarus &e
priuatȩ rei auidus: aliud aũ ipsũ
animũ occupare curis colligendȩ
sine corporis labore peruniȩ. sic̃
sunt uł nego ciatores uł ꝓcura¬
tores uł conductores. cura enĩ p̃st̃
ñ manib oꝑantur. ideoq ipsum
animũ suũ occupant habendi sol¬
licitudine: timotheũ gͦ ne in talia

Expanded text:
subiunxit: discant autem et nostri bosubiunxit: discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad necessarios us us, ne sint infructuosi. Timotheum etiam, quem dicit germanissimum filium, quoniam sciebat corpore infirmum, sicut ostendit monens eum, ne aquam biberet, sed modico uino uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates, quia in opere corporali laborare non poterat, ne forte, cum indigere nollet uictu cotidiano, ab eis, quibus euangelium ministrabat, aliqua sibi negotia quaereret, quibus animi eius inplicaretur intentio — aliud est enim corpore laborare animo libero, sicut opifex, si non sit fraudulentus et auarus et priuatae rei auidus; aliud autem ipsum animum occupare curis colligendae sine corporis labore pecuniae, sicut sunt uel negotiatores uel procuratores uel conductores; cura enim praesunt, non manibus operantur ideoque ipsum animum suum occupant habendi sollicitudine —: Timotheum ergo, ne in talia
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̾ea t̃n cũ apud corinthios es¬
set os egeret. nemini quide eors a
pud quos erat grauis fuit: s sane
qđ illi deerat suppleuerunt fr̃s qͥ
uenerunt ex macelonia. N̾a ce ip¬
si ꝓpter eiusmodi necessitates sc̃oꝵ.
qͣui quãuis p̃ceptis enis obtẽpe-¬
rent. ut cũ silentio oꝑantes suũ
panẽ manducent: possunt tam̃
multis excausis indigere supple¬
mentis aliquo talĩ sustentatio-¬
nũ: cũ dixisset talia docens ce p̃¬
monens. his aũ qui eiusmodi stͣ
p̃cipimꝰ co obserramus in dño ih̾u
xp̃o. ut cũ silentio oꝑantes panẽ
suũ manducent: ne illi qui habe¬
bant unde necessaria seruis dei
p̃berent. hac occasione pigresce¬
rent: p̃uidens continuo subiecit.
Uos autẽ fr̃s nolite infirmari:
bñfacientes. Et ad titũ cũ scribe¬
rer dicens. zenã legis ꝑitum & a¬
pollo sollicite p̾mitte. ut niehil il¬
lis desit: ut ostenderet unde illis
nichil deesse deberet. continuo

Expanded text:
propterea tamen, cum apud Corinthios espropterea tamen, cum apud Corinthios esset et egeret, nemini quidem eorum, apud quos erat, grauis fuit, sed plane quod illi deerat. suppleuerunt fratres, qui uenerunt ex Macedonia. Nam et ipse propter eius modi necessitates sanctorum, qui quamuis praeceptis eius obtemperent, ut cum silentio operantes suum panem manducent, possunt tamen multis ex causis indigere supplemento aliquo talium sustentationum, cum dixisset talia docens et praemonens: his autem qui eius modi sunt praecipimus et obsecramus in domino Iesu isto, ut cum silentio operantes suum panem manducent, ne illi qui habebant unde necessaria seruis dei praeberent, hac occasione pigrescerent, praeuidens continuo subiecit: uos autem, fratres, nolite infirmari benefacientes. et ad Titum cum scriberet dicens: Zenam legis peritum et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit, ut ostenderet, unde illis nihil deesse deberet, continuo
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ: magis autẽ laboret manib su-¬
is bonũ: ut habeat unde tribuat
cin opus ẽ. Hoc gͦ scire sufficit. qͥa
& in ipso oꝑe corporali id qđ bonũ
erat oꝑabatur apłs: q̃n autẽ sole¬
ret oꝑari id est quib tempoꝵ spa¬
ciis. ut ab euangłirando impedi¬
retur: quis possit cõprehendere:
Sane qͥa ce diurnis & nocturnis ho¬
ris oꝑabatur: ipse ñ tacuit. Uerũ¬
ptn isti qui tanquã multũ nego¬
ciosi os occupati de tẽpore operaci¬
onis inquirunt. qͥd agunt. ͦ Nun¬
qͥd ipsi ab iherłm ꝑ circuitũ usq
ad illiricũ terras euangłio reple-¬
uerunt:Aut quicqͥd gentiũ barba-¬
rarũ remansit: ad huc obeundum
os implendu de pace eccłie susce¬
perunt.ͦ Nouimus eos in qͣnda
sc̃ãm societatẽ ociosissime congre-¬
gatos. Mirand̾a rem fecit apłs:
qui reuera in tanta sollicitudine
omniũ eccłiarum &e ꝓpagatarum
ce ꝓpagandarũ. ad eiiis curã laborẽ¬
q ꝑtinentiũ etiã manib oꝑabat᷑.

Expanded text:
manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum est operabatur apostolus. Quando autem soleret operari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ? sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, ipse non tacuit uerumtamen isti, qui tamquam multum negotiosi et occupati de tempore operationis inquirunt, quid agunt? numquid ipsi ab Hierusalem per circuitum usque ad Illyricum terras euangelio repleuerunt? aut quidquid gentium barbararum remansit adhuc obeundum et inplendum de pace ecclesiae susceperunt? nouimus eos in quandam sanctam societatem otiosissime congregatos. mirandam rem fecit apostolus, qui reuera in tanta sollicitudine omnium ecclesiarum, et propagatarum et propagandarum, ad eius curam laboremque pertinentium etiam manibus operabatur;
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos formã daremus uobis. qua
nos unitaremini. Om̃ia itaq tole¬
ramꝰ: ne qͦd impedimentũ demus eu¬
angłio xp̃i. Et redit rursus. mo¬
disq omnib etiã atq etiã cõmen¬
dat qͥd sibi liceat: ett̃n ñ faciat.
Nescitis inqͥt qm̃ qui in templo o¬
ꝑantur. que st̃ de templo edunt:¬
& qui altario deseruiunt. altari
cõparticipant᷑. Sic &e dñs ordina

Expanded text:
ut nos formam daremus uobis, qua ut nos formam daremus uobis, qua nos imitaremini. omnia. inquit, toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. Et redit rursus modisque omnibus etiam atque etiam commendat, quid sibi liceat et tamen non faciat. ne scitis, inquit, quoniam qui in templo operantur. quae de templo sunt edunt? qui altario deseruiunt, altario conpar
Abbreviated transcription (Latin):
ret ad uictum uitȩ huiꝰ quȩ in car-¬
ne agitur: Cuius potestatis parti¬
cipes erant etiam aliqui. qui ñ eiᷤ
pͥmo eugłim annuntiauerunt: s
ad eoꝵ eccłiam id ipsũ p̃dicantes
postea uener̃t. Ideo cũ dixcisset. si
nos uobis sp̃ualia seminauimꝰ. mag¬
nũ ẽ si carnalia ur̃a metamꝰ. subie¬
cit. Si alii potestatis ur̃e participã¬
t᷑: num magis nos:  Et cũ demon¬
strasset qͦd ei potestas eẽt: s ñ sumꝰ¬
inqͥt usi hac potestate. s om̃a tole¬
ramus. ne qͦd impedimentũ demus
euangłio xp̃i. Dicant gͦ isti quomͦ
de opere sp̃uali carnalem uictum
habebat apłs: cũ aꝑte ipse dicat.
ñ se usum hac potestare. At si de
opere sp̃uali carnałe uictũ ñ habe¬
bat:. restat ut de oꝑe corporali ha¬
buerit: & inde dicat neq panẽ gra¬
tis ab aliquo manducauimus. s in
labore & fatigatione nocte ac die
oꝑantes. ne quẽ ur̃m grauaremus:
ñ quia ñ habuerimus potestatẽ. s

Expanded text:
ret ad uictum uitae huius, quae in carret ad uictum uitae huius, quae in carne agitur? cuius potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est si carnalia uestra metamus? subiecit: si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? et cum demonstrasset, quid eis potestatis esset, sed non suma toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. dicant ergo isti, quomodo de opere spiritali carnalem uictum habebat apostolus, cum aperte ipse dicat non se usum esse hac potestate. at si de opere spiritali carnalem uictum non habebat, restat, ut de opere corporali habuerit et inde dicat: neque panem gratis ab aliquo manducauimus, sed in labore et fatigatione nocte et die operantes, ne quem uestrum grauaremus: non quia non habuerimus potestatem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝰ:  Quȩ st̃ sp̃ualia quȩ semina¬
uit: nͥ uerbũ & ministeriũ sacram̃
ti regni celor: ͦ Quȩ autẽ earnalia
quȩ sibi licere metere dicit: nͥ hec
tẽporalia. que uitȩ atq indigentiȩ
carnis indulta st̃. d Hec autẽ sibi
debita se ab eis ñ quesisse nec accepis¬
se manifestat: ne qͦd impedim̃tũ da-¬
ret eugłio xxp̃i. Qͥd restat ut intel¬
ligamus eũ oꝑatũ ẽẽ un uictũ habe¬
ret: nisi corporale opus corporalib
& insibilib manib suisꝰ. Nam de
sp̃uali opere uictũ & tegum̃tum qͣ¬
reret. id ẽ ut ab eis hec acciperet
quos in euangłio edificabat. non eon¬
seqͣnter diceret. Si alii potestatis
ur̃ȩ participant᷑: non magis nos: ᷤᷤ¬
Sed ñ usi sumus hac potestate. s oĩa
toleramꝰ: ne qͦd impedimentũ demus
engłio xp̃i. Qua potestate dieit se¬
ñ usum. nisi quã habebat in eos a
dño acceptã: ut eoꝵ carnalia mete¬

Expanded text:
tamus? quae sunt spiritalia, quae seminatamus? quae sunt spiritalia, quae seminauit, nti regni coelorum? Quae autem carnalia quae sibi licere metere dicit, nisi haec temporalia, quae vitae atque indigentiae carnis indulta sunt? Haec autem sibi debita se ab eis non quaesisse nec accepisse manifestat, ne quod impedimentum daret Evangelio Christi. Quid restat, ut intelligamus eum operatum esse unde victum haberet, nisi corpet uisibilibus manibus suis? nam si de spiritali opere uictum et tegumentum quaereret, id est, ut ab eis haec acciperet, quos in euangelio aedificabat, non consequenter diceret: si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. qua potestate se dicit non usum, nisi quam habebat in eos a domino acceptam, ut eorum carnalia mete
Abbreviated transcription (Latin):
& lex hec ñ dicit :ͦ In lege enĩ moy¬
si scriptũ ẽ. Bomi trituranti os ñ in¬
frenabis. Nunqͥd de bob ꝑtinet ad
dm̃: ᷤ An ꝓpter nos om̃ino dicit :
Propter nos enĩ scriptũ ẽ: qͥa debet
in spe qui arat arare: ce triturans in
spe participandi. His uerbis satis
indicat apłs paulus. ñ sibi aliqͥd u¬
surpasse ultra debitũ coapłos suos.
qͥa ñ operabantur corporalit̾. unde
haberent huic uitȩ necessaria: sed
sic̃ dñs constituit. ex euangłio ui¬
uentes panẽ gratuitũ manducarẽt:
ab eis quib gratiitã gratiã pdica-¬
bant. Stipendiũ enĩ suũ tanquam
milites accipiebant: & de uineȩ ꝑ e¬
os plantate fructu. qͦd opus erat
libere decerpebant: & de gregis qͣm¬
pascebant lacte potabant: oe exx ã¬
rea quã triturabant cibũ sumebãt.
Aꝑtius au cet̾a connectit: &e om̃mo
aufert om̃s dubitationis ambageᷤᷤ.
Si nos uobis in qͥt sp̃ualia semina¬

Expanded text:
et lex haec non dicit? in lege enim Moyet lex haec non dicit? in lege enim Moysi scriptum est: boui trituranti os non infrenabis. numquid de bubus pertinet ad deum? an propter nos omnino dicit? propter nos enim scriptum est, quia debet in spe qui arat arare et triturans in spe participandi. his uerbis satis indicat apostolus Paulus non sibi aliquid usurpasse ultra debitum coapostolos suos, quia non operabantur corporaliter, unde haberent huic uitae necessaria, sed, sicut dominus constituit, ex euangelio uiuentes panem gratuitum manducarent ab eis, quibus gratuitam gratiam praedicabant. stipendium enim suum tamquam milites accipiebant et . de uineae per eos plantatae fructu, quod opus erat, libere decerpebant; et de gregis, qpascebant, lacte potabant; et ex area quam triturabant, cibum sumebant. Apertius autem cetera conectit et omnino aufert omnes dubitationis ambages. si nos uobis, inquit, spiritalia semina
Abbreviated transcription (Latin):
ergo. qͥ conat᷑ p̃cepta apłica in sen¬
tentiã suã deprauare atq ꝑuertere:
dicat si audet om̃s eugłistas accepis¬
se a dño potestatẽ ñ euangłrrandi.
At si hoc absurdissimũ & insanissi
mũ dicere: cur noluit intelligere
qͦd om̃ib patet. accepisse illos qui¬
de potestatẽ ñ oꝑandi. s oꝑa corpo¬
ralia quib inctum quererent: qͥa
dignus ẽ oꝑarius cibo suo. & merce
Non ergo solus paulus oe barnabas.
ñ habebant potestatẽ ñ oꝑandi:. s
om̃s parit habebant hanc potesta¬
tẽ. qua isti ñ utebant᷑. amplius im¬
pendendo eccl̃iȩ: sic̃ in illis locis ubi
engłixabant. infirmis congruere iu¬
dicabant. Et ido ne coapłos suos
rep̃hendisse uideret᷑: subiungit &
dicit. Quis militat suis stipendiis
unquã: Quis płãtat uineã: & de
fructu eius ñ edit : ͦ Quis pascit gre¬
gẽ: & de lacte eius ñ percipit: ͤ Nsũ¬
qͥd scđm hominẽ hec loquor: An

Expanded text:
ergo qui conatur praecepta apostolica in senergo qui conatur praecepta apostolica in sententiam suam deprauare atque peruertere, dicat, si audet, omnes euangelistas accepisse a domino potestatem non euangelizandi. at si hoc absurdissimum et insanissimum est dicere, cur nolunt intellegere, quod omnibus patet, accepisse illos quidem potestatem non operandi, sed opera corporalia, quibus uictum quaererent, quia dignus est onon ergo soli Paulus et Barnabas non habebant potestatem non operandi, sed omnes pariter habebant hanc potestatem, qua isti non utebantur, amplius inpendendo ecclesiae, sicut in illis locis, ubi euangelizabant, infirmis congruere iudicabant. et ideo, ne coapostolos suos reprehendisse uideretur, subiungit et dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? numquid secundum hominem haec loquor. an
Abbreviated transcription (Latin):
Amplius aũ fecit apłs paulus. ut
de coapłis suis documentũ adhibe¬
ret huius licentiȩ a dño ꝑmisse. Ne¬
q enĩ rep̃hendens subiecit. sic̃ os ce
isse. qͦd ei licere acciꝑe. ceteroꝵ etiã
cõmilitonũ eius more ꝓbaretur.
An ego solus. & barnabas ñ habe-¬
mus potestatẽ ñ oꝑandi: Ecce ab¬
stulit omnẽ dubitationẽ. etiã tar¬
dissimis cordib. ut intelligant de
qua oꝑatione dicat. Ut quid enĩ
ait. an ego solus & barnabas ñ ha¬
bemus potestatẽ ñ oꝑandi: nͥ qͥa
om̃s euangłistȩ & ministri uerbi dĩ.
habebant potestatẽ a dño acceptã.
ut ñ oꝑarent᷑ manib sins. s ex eu¬
angło uiuerent oꝑantes tantũmͦ
sp̃ualia. in p̃dicatione regni celoꝵ.
ce edificatione pacis eccłiȩ. Neq em̃
quisquã potest dicere de ipsa sp̃ua¬
li oꝑatione dixisse apłm: an ego so¬
lus & barnabas ñ habenꝰ potesta¬
testatem: om̃s illi habebant. Dicat

Expanded text:
amplius autem fecit apostolus Paulus, ut amplius autem fecit apostolus Paulus, ut de coapostolis suis documentum adhiberet huius licentiae a domino permissae. neque enim reprehendens subiecit: sicut et ceisse, quod ei licere accipere ceterorum etiam commilitonum eius more probaretur. an ego solus et Barnabas non habemus potestatem non operandi? ecce abstulit omnem dubitationem etiam tardissimis cordibus, ut intellegant, de qua operatione dicat. ut quid enim ait: an ego solus et Barnabas non habemus potestatem non operandi? nisi quia omnes euangelistae et ministri uerbi dei habebant potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et aedificatione pacis ecclesiae. neque enim quisquam potest dicere de ipsa spiritali operatione dixisse apostolum: an ego solus et Barnabas nou habemus potestan operandi omnes illi habebant. dicat
Abbreviated transcription (Latin):
ad uos reuertet᷑. In ead̾e aũ domo
manete: edentes ce bibentes quȩ a¬
pud illos st̃. Dignus ẽ enĩ oparius:
mercede sua. Hic apparet ñ ẽẽ illa
iussa s ꝑmissa: ut quisqͥs uti uellet
eo uteretur. qͦd sibi liceret ex dñi
constitutione: siquis autẽ uti nollet
ñ contra iussũ faceret. s de suo iure
decederet miscdđ̃nis: & laboriosius
conũsaretur in engłio. in quo & de¬
oqͥn contͣ uissum dñi fecit apl̃s: qͥ
postea quã ostendit sibi licere. sta¬
tim subiecit. S tñ ego ñ sũ usus hac
potestate.S ad ordinẽ redeamꝰ: ac to¬
tũ ipsũ epłe locũ diligent᷑ conside¬
remus. Numqͥd ñ habemus inquit
di : ͤ Quã licentiã dixit᷑. nͥ quã dedit
dñs eis quos ad p̃dicandũ regnũ
cȩloꝵ misit dicens. ea quȩ ab ipsis
sunt manducate. dignus ẽ enĩ oꝑa¬
rius mercede sua: & se ipsũ p̃ponenᷤ
ad enisdẽ potestatis exempłu. eun fi¬
delissimȩ mulieres talia necessaria
de sius facultatib ministrabant: d¬

Expanded text:
tetur. in eadem autem domo manete edentes et bibentes quae apud illos sunt; dignus enim est operarius mercede sua. hic adparet non esse illa iussa, sed permissa; ut quisquis uti uellet, eo uteretur, quod sibi liceret ex domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra iussum faceret, sed de suo iure decederet misericordius et laboriosius conuersatus in euangelio, in quo et deoquin contra iussum domini fecit apostolus, qui posteaquam ostendit sibi licere, statim subiecit: sed t a me n ego non sum usus hac potestate. Sed ad ordinem redeamus ac totum ipsum epistulae locum diligenter consideremus. numquid non habemus. inquit,di? quam licentiam dixit, nisi quam dedit dominus eis, quos ad praedicandum regnum caelorum misit dicens: ea quae ab ipsis sunt manducate; dignus est enim operarius mercede sua, et se ipsum proponens ad eiusdem potestatis exemplum, cui fidelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministrabant?
Abbreviated transcription (Latin):
seriptũ est. Disꝑsit dedit pauꝑi¬
b: iusticia eius manet in eternũ.
Qui autẽ sub ministrat semen se¬
minantĩ: & panẽ in escam subini¬
nistrabit. & multiplicabit semina¬
tionẽ ur̃am. & augebit crescentes
fruges iusticie ur̃e:ut in om̃ib
ditati. in omnẽ simplicitatẽ quȩ
operat᷑ ꝑ nos gr̃arum actionem
deo. q̃m ministeriũ huiꝰ officii ñ¬

Expanded text:
dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum. Qui autem subministrat semen seminanti, et panem in escam subministrabit, et multiplicabit seminationem vestram, et augebit crescentes fruges justitiae vestrae, ut in omnibus ditati in omnem simplicitatem, quae operatur per nos gratiarum actionem Deo: quoniam ministerium function
Abbreviated transcription (Latin):
multũ honorabiles sibi sutores ha¬
bebant. Si eccl̃iam dĩ: homo ille
iustus & ad testimoniũ coniugale
semꝑ mansurȩ uirginitatis electus.
cui desponsata erat uirgo maria
quȩ peperit xp̃m. faber fuit. Qͥe¬
qͥd ergo hoꝵ cum innocentia &s
sine fraude homines oꝑant᷑: bonũ
ẽ. Nam p̾cauet hoc ce ip̃se apłs: ne
quisquã ex necessitate sustentan-¬
dȩ uitȩ in mala oꝑa delabatur.

Expanded text:
multum sibi honorabiles sutores hamultum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirgo Maria, quae peperit Christum, faber fuit. quidquid horum ergo cum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi tergiũsatione in aliã tͣnͣsdu-¬
ci ꝑuertiq sententiã. Cum igit᷑
tantȩ auctoritatis tam magnis &
crebris molib. contradicentiũ con¬
terat᷑ aduersitas: quid ame quer̃t
scio: qͥa nec furtũ faciebat. nec ef¬
fractor aut latro erat: nec auriga
aut uenator aut histrio. nec tur¬
piluerus: s innocenter & honeste
que apta sunt humanis sensib o¬
perabatur: sic̃ sese habent oꝑa fabro¬
rũ structoꝵ sutoꝵ rusticor:. & hiͨᷤ
similia. Neq hoc honestas ip̃sa re¬
phendit: qͦd rep̾hendit suꝑbia eo¬
rũ qui honesti uocari amãnt. s ẽe
ñ amant. Non gͥ dedignaret᷑ apl̃s
siue rusticanũ aliqͦd opus aggredi:
siue in opificũ labore uersari Qui
enĩ ait sine offensione estote rude¬
is & grecis. & eccłiȩ di. quos in hac
causa reuereri posset ignoro. Si
iudeos dixerĩt:patriarche pecora
pauerunt. Si grecos quos etrã
paganos dicimus: etĩa philosophoᷤᷤ

Expanded text:
tissimi tergiuersatione in aliam tradutissimi tergiuersatione in aliam traduci peruertique sententiam. cum igitur tantae auctoritatis tam magnis et crebris molibus contradicentium conteratur aduersitas, quid a me quaerunt, scio, quia nec furta faciebat nec effractor aut latro erat nec auriga aut uenator aut histrio nec turpilucrus; sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum, structorum, sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehendit superbia eorum, qui honesti uocari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos
Abbreviated transcription (Latin):
mittens ephesum. uocasset inde
prb̃ros eccłiȩ: quib int̾ multa ar¬
gentũ inqͥt uł aurũ uł uestẽ nul¬
lius concupim. Ipsi scitis: q̃m ne¬
cessitatib meis &e eoꝵ qui mecũ
fuert̃. hȩ manus seruier̃t. Om̃a
ostendi uobis. q̃m sic laborantes
oportet iuuare infirmos: memo¬
res etiã uerboꝵ dñi ih̃u qͥa ipse
dixit. Beatius ẽ magis dare: quã
Iaccipere. hic fortasse aliquis di¬
cat. Si corporale opus operabat᷑
apłs. unde uitã istam sustentaret:
qͦd erat ipsum opus: ᷤᷤ Et qͣndo ua
cabat ei. & oꝑari & euangłm p̾dica¬
re: ᷤ Cui respondeo. Puta me nesci¬
re corporaliter tñ operatũ ẽẽ. & in¬
de in carne uixisse. non autẽ usũ¬
fuisse potestate quã d̾ns apłis de¬
derat. ut euanglĩm annuntians de
euangłio inueret: ea que supra di¬
cta sunt sine ulla dubitatione te¬
stant᷑. Neq emĩ aut uno loco aut
breuit̾ dictũ ẽ.: ut possit cuiꝰuis astu¬

Expanded text:
mittens Ephesum uocasset inde mittens Ephesum uocasset inde presbyteros ecclesiae, quibus inter multa, argentum, inquit, uel aurum uel uestem nullius concupiui. ipsi scitis, quoniam necessitatibus meis et eorum qui mecum fuerunt, hae manus seruierunt. omnia ostendi uobis, quoniam sic laborantes oportet iuuare infirmos, memores etiam uerborum domini Iesu, quia ipse dixit: beatum est magis dare quam accipere. Hic fortasse aliquis dicat: si corporale opus operabatur apostolus, unde uitam istam sustentaret, quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium praedicare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non utentem potestate, quam dominus apostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantur. neque enim aut uno loco aut breuiter dictum est, ut possit cuiusuis astu
Abbreviated transcription (Latin):
& faciam: ut amputem occasionẽ
eoꝵ qui uolunt inuenire occasio¬
nẽ. ut & in quo glantur. tales in¬
ueniant᷑ sic̃ & nos. De hac gͥ occa¬
sione quã hie dicit uelle se ampu¬
tare: uoluit intelligi qͦd ibi ait.
neq in oceasione cupiditatis. deus
testis est. Et qͦd hic dixit me ip¬
sum humiliando ut uos exalta¬
remini: hoc in pͥma ad eosdẽ corm¬
thios. factus sũ infirmus infirmiᷤ.
hoc ad tessalonicenses: factus sũ
paruulus in medio ur̃m. tanquã
si nutrix foueat filios suos. Pro¬
inde attende seqͣntia. Itaq inqͥt.
desiderantes uos. placet imꝑti.¬
re uobis ñ solũ euangłm dei. ue-¬
rũetiã animas nr̃as: qm̃ carissi¬
mi nobis facti estis. Recordami¬
ni enĩ fr̃s laborẽ nr̃m & erũnam.
nocte ac die oꝑantes:ne quẽ ur̃m
sis suspicationib agit᷑ati odissent
quasi uenale euangłm: tanqͣm pa-¬
ternis matermsq uiscerib treme¬
factus hoc fecit. Sic etiã in actib
apłoꝵ idem loquit᷑. cum a mileto

Expanded text:
 sum, ut amputem occasionem eorum qui uolunt occasionem, ut in eo in quo gloriantur tales inueniantur sicut et nos. de hac igitur occasione, quam hic dicit uelle se amputare, uoluit intellegi quod ibi ait: neque in occasione cupiditatis, deus testis est. et quod hic dixit: me ipsum humiliando, ut uos exaltaremini, hoc in prima ad eosdem Corinthios: factus sum infirmis infirmus, hoc ad Thessalonicenses: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix foueat filios suos. proinde adtende sequentia. ita, inquit, desiderantes uos placet inpertire uobis non solum euangelium dei, uerum etiam animas nostras; quoniam carissimi nobis facti estis. recordamini enim, fratres, laborem nostrum et aerumnam, nocte et die operantes, ne quem uestrum sis suspicionibus agitati odissent quasi uenale euangelium, tam quam paternis maternisque uisceribus tremefactus hoc. fecit. sic etiam in Actibus apostolorum idem loquitur, cum a Mileto
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit apls. ut dicerer. siquis ñ
uult oꝑari nec manducet. & qͥd
deinde contercat: ut ex ipsa circũ¬
stantia lectionis. appareat declara¬
ta sententia. Denuntiamus in qͥt
fratre in qͥete ambulante: o ñ scd̃m
traditionẽ quã acceperunt a nob̾.
Ipsi enĩ scitis. quomͦ oporteat imi

Expanded text:
uenerit apostolus, ut diceret: si quis non uenerit apostolus, ut diceret: si quis non uult operari, nec manducet, et quid deinde contexat, ut ex ipsa circumstantia lectionis adpareat declarata sententia. denuntiamus, inquitfratre inquiete ambulante et non secundum traditionem quam acceperunt a nobis. ipsi enim scitis, quomodo oporteat i
Abbreviated transcription (Latin):
aut qͥd bibatis. aut quo uestiami¬
ni: uelut si animaduerterent qͦd
ait. Hec enĩ om̃a gentes inquir̃t. Ibi
enĩ ostendit: se de ipsis corp oralib
hec uerba in aliam tͣduci senten¬
tiã. Cũ uͦ multis aliis locis epłarũ
suarũ. qͥd hinc sentiat aꝑtissime
doceat: suꝑfluo conantur & sibi
& ceteris caliginẽ obducere: ut qͦd
utilit̾ illa caritas monet. ñ solũ
facere nolint. s nec intelligere ip¬
si aut ab aliis intelligi uelint. ñ
timentes qͦd scriptũ est. Noluit
intelligere ut bene ageret. Priꝰ
enĩ demonstrare debemꝰ. beatum
apłm paulũ oꝑa corporalia ser-¬
uos dei oꝑari uoluisse. que finem
haberent in magnã sp̃ualem mer-¬
cede: ad hoc ut ip̃si uictu & tegu¬
mento a nullo indigerent:s ma¬
nib suis sibi hec ꝓcurarent: dem̃
de quib ñnulli ñ solum pͥigritiã
s etiã arrogantiã suã fouent. a¬
płico p̃cepto & exẽplo ñ ẽe contͣ¬
ria. Uideamus itaq unde ad hoc

Expanded text:
et quid bibatis, et quo uestiamiet quid bibatis, et quo uestiamini, uelut si animo aduerterent quod ait: haec enim omnia gentes quaerunt; ibi enim ostendit de ipsis corporalibus haec uerba in aliam traduci sententiam; cum uero multis aliis locis epistularum suarum, quid hinc sentiat, apertissime doceat, superfluo conantur et sibi et ceteris caliginem obducere, ut quod utiliter illa caritas monet non solum facere nolint, sed nec intellegere ipsi aut ab aliis intellegi uelint, non timentes quod scriptum est: noluit intellegere, ut bene ageret. Prius ergo demonstrare debemus beatum apostolum Paulum opera corporalia seruos dei operari uoluisse, quae finem haberent in magnam spiritalem mercedem ad hoc, ut ipso uictu et tegumento a nullo indigerent, sed manibus suis haec sibi procurarent; deinde de quibus nonnulli non solum pigritiam, sed etiam adrogantiam suam fouent, apostolico praecepto et exemplo non esse contraria. uideamus itaque, unde ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ducet. Ita se isti arbitrant᷑ apłicȩ
& euanglicȩ obtemꝑare sententiȩ:
cũ & euangłm credunt. de ñ curan
oꝑari nec manducet: nec attendũt.
qͥa si alius diceret dñm quid̾e in
parabolis & in similitudinib lo¬
quentẽ. de iuctu & tegumento sp̃u-¬
ali monuisse. ut ñ inde sint solli¬
citi serui eius sic̃ dixit. cũ uos at¬
traxerint ad iudicia. nolite cogi
sapientiȩ sp̃italis ẽ. de quo illos
noluit cogitare. ꝓmittens qͦd eis
nichil inde sollicitis p̃staretur. ⁊
apł̃m autẽ iam more apłico aꝑtiuᷤᷤ
disserentẽ. o magis ꝓprie quã figu¬
rate loquentẽ. sicut multa ac pene
de opere corporali ciboq dicisse.
qui non uult oꝑari nec mandu¬
cet: redderet᷑ illis dubia sententia
eoꝵ. nͥ cet̾a dñica uerba consideran¬
tes. inuenirent aliqͥdunde ꝓbarent
eũ de uictu & uestitu corporali ñ cu¬
rando loquutũ fuisse cũ diceret:
nolite solliciti ẽẽ qͥd manducetis.

Expanded text:
ducet. ita se isti arbitrantur apostolicae ducet. ita se isti arbitrantur apostolicae et euangelicae obtemperare sententiae, cum et euangelium credunt de non curandoperari, non manducet. Nec adtendunt, quia, si alius diceret dominum quidem in parabolis et in similitudinibus loquentem de uictu et tegumento spiritali monuisse, ut non inde sint solliciti serui eius — sicut dicit: cum uos adtraxerint ad iudicia. nolite cogitsapientiae spiritalis est, de quo illos noluit cogitare promittens, quod eis nihil inde sollicitis praestaretur — apostolum autem iam more apostolico apertius disserentem et magis proprie quam figurate loquentem, sicut multa ac paene de opere corporali ciboque dixisse: qui non uult operari, nec manducet, redderetur illis dubia sententia eorum, nisi cetera dominica uerba considerantes inuenirent aliquid, unde probarent eum de uictu et uestitu corporali non curando locutum fuisse, cum diceret: nolite solliciti esse quid manducetis
Abbreviated transcription (Latin):
agricultura. dei edificatio estis.
Scd̾m gratiã que data est mͥut sa-¬
piens architectus fundamentũ po¬
sui. Sicut ergo apłs oꝑatur plan¬
tando. rigando. edificando ce fun¬
damentũ ponendo. ita qui ñ uult
oꝑari nec manducet. Qͥd enĩ ꝓdest
manducando spiritalit̃. id est pas¬
ci uerbo dei.si non inde oꝑatur ali¬
oꝵs edificationẽ: sicut illi pigro ser¬
uo qͥd ꝓfuit accipere talentum &
abscondere. nec oꝑari lucra dm̃caͭ
An ut ei auferret᷑ in fine ce ipse¬
in ext̾iores tenebras mitteret᷑.ͦ Sic
inqͥunt & nos facimꝰ. begimus cũ
fr̃ib nr̃is. qͥ ad nos ab estu scłi ueni¬
unt fatigati. ut apud nos in uerbo
dĩ & in oracionib. psalmis. hẏmius.
canticis spiritualib reqͥescant. Allo¬
quim᷑ eos: consolamur exortam edi¬
ficantes eos: siqͥd eoꝵ uitȩ ꝓ suo
gͣdu deẽe ꝑspicimus. Talia oꝑa siñ
faceremus ꝑicłose a dño alimenta
ipsa sp̃ualia sumeremꝰ. hoc enĩ di¬
xit apls: qͥñ uult oꝑari nec man¬

Expanded text:
ricultura, dei aedificatio estis. secundum gratiam quae data est mihi ut sapiens architectus fundamentum posui. sicut ergo apostolus operatur plantando, igando, aedificando et fundamentum ponendo, ita qui non uult operari, non manducet. quid enim prodest manducare spiritaliter, id est pasci uerbo dei, si non inde operatur aliorum aedificationem? sicut illi pigro seruo quid profuit accipere talentum et abscondere nec operari lucra dominica? an ut ei auferretur in fine et ipsin exteriores tenebras mitteretur? sic, inquiunt, et nos facimus: legimus cum fratribus, qui ad nos ab aestu saeculi ueniunt fatigati, ut apud nos in uerbo dei et in orationibus, psalmis, hymnis, canticis spiritalibus requiescant. alloquimur eos, consolamur, exhortamur, aedificantes in eis. si quid eorum uitae pro suo gradu esse perspicimus. talia opera si non faceremus, periculose a domino alimenta ipsa spiritalia sumeremus; hoc enim dixit apostolus: qui non uult operari, non man
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ solliciti ẽẽ in crastinũ. Crastinus
enĩ dies: sollicitꝰ erit sͥ ipsi. Suffi¬
cit enĩ diei malicia sua. Eece in¬
quiunt: uͥ nos dñs ibet de uictu
& tegumento nr̃o ẽẽ securos. Quo
posset: ut nos p̃ciꝑet ita debere
ẽẽ sollicitos qͥd manducemꝰ aut
qͥd bibamus. & unde cooꝑiam: ut
nos ̃ opifi. cũ artibꝰ. curis labori¬
b onera. ret. Qua ꝓpter in eo
qͦd ait. qui ñ uult oꝑari nec mã¬
ducet. oꝑa sp̃italia in quiunt de¬
bemꝰ acciꝑe: de quib alio loco d̃r.
Unicuiq sic̃ dñs dedit. Ego plantaui
apollo rigauit: ds aũ merementũ

Expanded text:
us enim dies sollicitus erit sibi ipse. sufficit diei malitia sua. ecce, inquiunt, ubi nos dominus iubet de uictu et tegumento nostro esse securos. quomposset, ut nos praeciperet ita esse debere sollicitos quid manducemus et quid bibamus et unde cooperiamur, ut nos etiam opifibus oneraret? Quapropter in eo quod ait, Qui non vult operari, non manducet; opera spiritualia, inquiunt, debemus accipere: de quibus alio loco dicit, Unicuique sicut Dominus dedit: ego plantavi, Apollo rigavit, sed De
Abbreviated transcription (Latin):
magdalena. de qua demonia septẽ
exierant: iohanna uxor chure ꝓcu¬
ratoris herodis. &e susanna &e aliȩ
multȩ: quȩ ministrabant eis de fa-¬
cultatib suis. Hoc exemplũ dñi
imitabant᷑ apłi.ad accipiendũ de-¬
bitũ sibi cibum: de quo ide dñs aꝑ¬
tissime loquit᷑. Euntes inquit
p̃dicate dicentes: qͥa appropinqua¬
bͥit regnũ cȩloꝵ. In firmos curate.

Expanded text:
septem exierant, et Joanna uxor Chuzae procuratoris Herodis, et Susanna, et aliae multae, quae ministrabant eis de facultatibus suis . Hoc exemplum Domini imitabantur Apostoli, ad accipiendum sibi debitum cibum; de quo idem Dominus apertissime loquitur: Euntes, inquit, praedicate dicentes, quia appropinquavit regnum coelorum. I
Abbreviated transcription (Latin):
diũ debitũ. s cotidianũ uictũ de
suis laborib tͣnsigendo. Audierat
enĩ stabularis. ad quẽ uulneratꝰ
ille ꝑductus ẽ:siquid amplius e¬
rogaueris. in redeundo redd̃a tibi.
Ampliꝰ gͦ erogabat apłs paulus:
qui suis ut ip̃se testatur stipendi¬
is militabat. In euangłio enĩ scͥptũ
ẽ. Gt factũ ẽ deinceps & ipse iter
faciebat ꝑ cruitatẽ & castellũ p̃di-¬
canso eugłizans regnũ d̃i & cũ illo

Expanded text:
dium debitum, sed cotidianum uictum de dium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedica
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse ab apłis fieri. ut cũ eis sc̃ẽ
conũsationis mulieres circũirent.
quacũq euangłm p̃dicabant. ut
eis de substantia sua ministrarent
necessaria: euangłm audiant. oe
cognoscant quẽatlmodũ hoc ipsiꝰ
dñi exemplo faciebant. Dñs enĩ
nr more miscdiȩ suȩ infirmiorib
cõpariens. cũ ei angli possent mi
nistrare. & loculos habebat quib
muteret᷑ perunia. quȩ confereba¬
necessaria: quos loculos udȩ com¬
mendauit. ut etiã fures sieitare
ñ possemus tollerare in eccłia dis¬
ceremꝰ. ille enĩ ea quȩ mittebant᷑
sic̃ de illo scriptũ est auferebat:
&e mulieres uoluit ut se ad p̾pa¬
randa & ministranda necessaria se¬
querentur: ostendens qͥd euangłi¬
stis & ministris di tanquã mili¬
tib a plebib d̃ĩ tanquã ꝓuincia¬
libꝰ deberet᷑: ut qͥsqͥs eo qͦd sͥ debet᷑ u¬
ti nollet sic̃ paulꝰ apłs noluit ãpliꝰi
penderet eccłie. ñ exigendo stipen¬

Expanded text:
tuisse ab Apostolis fieri, ut cum eis sanctae tuisse ab Apostolis fieri, ut cum eis sanctae conversationis mulieres circuirent, quacumque Evangelium praedicabant, ut eis de sua substantia ministrarent necessaria, Evangelium audiat, et cognoscat quemadmodum hoc ipsius Domini exemplo faciebant. Dominus enim noster more misericordiae suae infirmioribus compatiens, cum ei possent Angeli ministrare, et locmitteretur pecunia, quae conferebanecessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam prouincialibus deberetur; ut, si quis eo quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipen