comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
darꝰ scribarũ Neq enĩ esse mendacẽ ꝑtinet insi ad¬
uiuentẽ atq sentientẽ Sedstilus muendax dictꝰ
si et ĩste serpenõ mẽdax diceretur ꝙ eo dicibolus
tãꝙ̃i stilo mendaciter utetur Hoc ideo cõmẽdan/¬
dũ putaui. ne quisꝙͣ existimans cuañtis ratioĩs
exꝑtia huãnũ habere ĩtessectũ. uel ĩ aĩal rationa¬
le repente mutari. seducat᷑ ĩ illã opimonẽ ridicu¬
lã et noxiã reuolutionis aiãrũ uel hoñ ĩ bestias:
uel ĩ hoiẽs bestiarũ Sic ergo locitus ẽ serpens
hoĩ sicut asina ĩ qua sedebat bailciã locuta ẽ hõĩ
rsi ꝙ sllud opus fuit diabolicũ: hoc angelicũ Ha
et magi phamonis Merũ ĩ hiis etiã boni angeli
potẽtiores sũt. quia nos mali angeli etiã taliũ ope
ut retribuat᷑ unicuiq scdm̃ cor eius. uel scd̾m grã
quia dixit deus nõ edetis de oĩ ligno ꝑadisi; Et

Expanded text:
dadauiuentem atque sentientem; sed stilus mendax dictussi et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. haet magi Pharaonis, uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt. nec mali angeli etiam talium opeut retribuatur unicuique secundum cor eius uel secundum gratiam quia dixit deus: non edetis ab omni ligno paradisi? et
Abbreviated transcription (Latin):
mitus huãnã ser̃pẽtis seductã ẽẽ colloq̾o Gaudent
eĩ demones hac sibi ꝑtãtẽ dari : ut ad ĩcãtionẽ
hoñ serpẽtes moueãt. ut quolibet mõ fallãt quas
dcĩ: quo sit eis quedã cũ hoc gn̾e fcũbiaritas Porro
ipm̃ pͥmũ factũ ad hoc ꝑmillũ ẽ. ut ꝑ uaturã ser¬
pẽtis signifuctiret᷑ gm̾ hoñ. cui erudiendo hec gesta
cõscribi oꝑtebat oĩs diabolice tep̃tatioĩs silitudo
Qd̾ apparebit cũ ĩ serpentẽ ꝓferri ceꝑit diuina
sentẽtia ꝓrade prudẽtissim omi bestiaꝵ hoc ẽ ałtu¬
tissimꝰ ita dictus ẽ serpẽs. ꝓpt astuciã diaboli q̃ ĩ
illo et de ilio agebat dolũ. quẽ admodũ d̾i prudẽs
uel astuta lingua. ꝙͣ prudẽs uel astutꝯ mouet aid
aliquid prudentꝰ astuteq sucdendũ Nõ em̃ ẽ hec
uis seu uirtus mẽbri corꝑalis qd̾ uocat᷑ lingna. sed
utiq mẽtis q̃ utitur ea ꝑta etiã dictus ẽ ĩtilus mẽ¬

Expanded text:
imitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent imitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos dam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod adparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum. non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus men
Abbreviated transcription (Latin):
bat: et eo ip̃o ilsudebat̃ cib ãgłis Nõ itaq serpẽs
uerboꝵ sonos ĩtessigebat: qui ex ilło fiebũt id mu¬
lierẽ Neq em̃ cõu̾sa credenda ẽ aiã eius ĩ naturã
rationalẽ. qñquidẽ nec ip̃i hoĩes quoꝵ rationalis
hatura ẽ cũ demõ ĩ eis loquitur eci passione cui
exercista req̃rit᷑ sciut quid loquãtur. Etñto mi¬
nius ille ĩtelnget ũboꝵ sonos quos ꝑ eñ et ex eo
diabolꝯ illo mõ faiciebat qui hoiẽm loquentẽ nõ
ĩ telliget. si eũ a diabolica passione ĩ tumis audi¬
ret: nc̃ĩ et quod putãtur cuidire et ĩtelligere ser¬
pẽtes uerba marsoꝵ. ut eis ĩ cãteatib ꝓsiliant
ꝑlerũ ꝙ de late bris etiã ilic drabolit ius oꝑaitur
ad cognoscendã ubiq ꝓuidentiã. quã rẽ tui rei na¬
turali ordine subiciat: et quid etiã uolũ tatib ma¬
lis sapientissiã ptãte ꝑmantat. ut hoc magis habe¬

Expanded text:
bat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens bat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quandoquidem  cui exorcista requiritur, sciunt, quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, ut hoc magis habe
Abbreviated transcription (Latin):
maliuolẽtia cõsulit᷑ eccłie dei nõ ẽ ꝑmissus tep̃tare
feiam rasi ꝑ serpentẽ. tiec iurũ tͥ ꝑ feiam̃ sed ĩ ser¬
pente ip̃e socutꝰ ẽ. utẽs eo uelut organo. mouẽsq
eius naturã eo mõ quo mouere isse et mouert illai
potuit ad expͥmedos uerboꝵ sonos et signa corꝑa¬
lia: ꝑ q̃ mulier sucidẽtis ĩ tellige̾t uolũtatẽ In ipc̃
uero muliere qr sssa rationalis erut creaturai. q̃
motu suo posset uti ad ũba fticienda nõ ip̃e locutꝯẽ.
sed eius opatio atq ꝑsuasio ꝙͣuis occulto ĩstinttie
cidiuuarẽt ĩterius. quad exterius egerat ꝑ serpẽtẽ
Quod quidẽ si solo ĩstinctu occultꝰ ageret. sicut
e git ĩ uida ut traderet xpm̃. posset efficere ĩ cuã
Cuꝑbo amore sue ptãtis seducta. Sed sicut iã dixi
teptrindi uolũtatẽ habet diabolꝙĩ ꝑtãte aut̃ necͥ
ut faciat ht̃ nec quõ faciat: qr ꝑmissus ẽ Ergo
tep̃tauit: et quõ ꝑmissus ẽ itai tep̃tauit. Cui aũt

Expanded text:
missus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis induta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permissus est ergo, temtauit et, quomodo permissus est, ita temtauit; cui autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitiosũ Neq eñ putantiũ ꝑitulo et nõ potiꝯ
exicio suo quisq abonis putatur bonus. etiã¬
si octultus sit malus. si ĩ rebus ipĩs. idest ĩ
ipõ bono quo fĩt quisq bonus nõ erret᷑. cuit
uident. aut aliquid obfuit petro qd̾ solutus ⁊ uin-¬
culis seq augło deducẽte. factũ ẽ repentino aum¬
culo. ut putare se uisũ uidere uel cũ ĩ illa extasi
bãtur quasi uera aĩalia Hec qñ alit̾ ĩuẽta fue¬
rit ꝙ̃ putata sũt uiderẽtur. nõ nos penitet ita
nobis tuisse uisa. si nõ arguat᷑ uel ĩfidelitas du¬
ra uel opimo uana siue sacrilega Quaꝓpter
et eũ uisis coꝵꝑalib diabolus falsit iichil obest
quod ludificãtur. oculi. si nõ eritit᷑ ĩ ueĩtate fidei
et ĩtelligentie samtaze. qua docet deus subditos
sibi. cuit si ludificat aicm̃ spuali uisione ymapi¬
nbus corꝑra. ut pitet corpus ẽẽ qd̾ nõ ẽ: aliquid¬

Expanded text:
iciosum. neque enim putantium periculo et non potius exitio suo quisque a bonis putatur bonus, etiamsi occultus sit malus, si in rebus ipsis, id est in ipso bono, quo fit quisque bonus, non erretur, aut uident; aut aliquid Petro obfuit, quod solutus a uinculis seque angelo deducente factum est repentino miraculo, ut putaret se uisum uidere. uel cum in illa extasi abantur, tanquam vera animalia . Haec quando aliter inventa fuerint, quam putata sunt, cum viderentur, non nos poenitet ita nobis fuisse visa, si non arguatur vel infidelitas dura, vel opinatio vana sive sacrilega. Quapropter et cum visis corporalibus diabolus fallit, nihil obest quod Indificantur oculi, si non erratur in veritate fidei, et intelligentiae sanitate, qua docet Deus subjectos sibi. Aut si ludificet animam spirituali visione imaginibus corporum, ut putet corpus e
Abbreviated transcription (Latin):
fentata uel ad uidendñ uel ad audiendũ. sicut ĩ ati¬
gelis suis solet inderi deus uel sonare ꝑ nubẽ Nũc
tã ꝙ audierũt nocẽ dm̃ ãbulãtis ĩ ꝑcidiso ad ues¬
perã. nõ insi ꝑ creciturã uisibilit factũ ẽ: ne sb̾a
se credatur Et aibsconderũt se adã et muliereiꝯꝰ
a facie dm̃ ĩ medio ligra qd̾ ẽ ĩ ꝑcidiso Cũ deꝯ auu̾tit

Expanded text:
aesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in anaesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creaturam se credatur. 44. Et absconderunt se Adam et mulier ejus a facie Domini in medio ligno quod est in paradis
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ ẽ ꝙ cat unus ex nobis. iisi ꝓpt̾ f̾nitatẽ
nũs płalis accipiat᷑. sicut dcm̃ eint. faciamus
hoioan sicut etiã dñs de se et de prẽ ueniemꝯ ad
eũ et mãsionẽ apud eũ faciems Neplicatũ ẽ igit̃
ĩ caput suꝑbi quo exitu cõcupierit qd̾ a serpẽte
sinirestũ est eritis sicut dii Ette ĩquit adã ft̃s
ẽ tãq̃i dno ex nolis Berba em̃ sũt hec dei nõ tã
huic ĩsultãtis ꝙͣ ceto̾s ne ita suꝑbiãt detrẽtis.

Expanded text:
x nobis, nisi propter Trinitatem numerus pluralis accipiatur; sicut dictum erat, Faciamus hominem ; sicut etiam Dominus de se et de Patre, Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus . Replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiverit quod a serpente suggestum est, Eritis sicut dii: Ecce, inquit, Adam factus est tanquam unus ex nobis. Verba enim sunt haec Dei, non tam huic insultant
Abbreviated transcription (Latin):
que fiduciã dabcit ante pcctai Nec iã illã ruditatẽ
Audebãt ostendere talibus oculis. q̃ displicebat
ĩterrogatos pumre ãplius qi erat sssa pena de qua
iã cogebãtur erubestere. quis nũtiauit ĩquit
tibi quia tuidus es: risi a ligno qd̾ p̃ceꝑam tibi
tuĩ ey es ne mãducares ab eo edisti. Hinc erã
mors cõcepta ꝓpter dei sm̃a qui sic fuerat cõmi

Expanded text:
quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat interrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubescere: Quis nuntiavit, inquit, tibi quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares, ab eo edisti? Hinc enim mors concepta propter Dei sententiam qui sic fuerat commin
Abbreviated transcription (Latin):
sissent Sic ergo aftẽcti sũt ut solent ciffici hoĩẽs
sub oculis hoĩm: et tailis aiffectio de pitĩpena erit.
eñ lcitere uelle quẽ latere unchi p̃t̃ et cib eo carnẽ
occultare. qui cordis ĩspector ẽ Sed quid mirũ si
sipbe uolẽtes eẽ sicut dii euanuerũt ĩ cogitatiõi¬
bus suis: et obscuratũ ẽ ĩsipiẽs cor eoꝵ Se qppe
dixerut sapiontes eẽ ĩ habũdantia sua: et ilło a¬
uertẽte faciẽ sucĩ stulti facti sũt Quod em̃ iã ipõs
pudebat erga seipõs uñ sibi et succinttoria fece¬
rũt multo uohementiꝯ ad illo etiã sucrlacti uideri
uerebarit᷑. qui tãꝙi fomliari tꝑamẽto ad eos uidẽ¬
dos ꝑ creaturã uisibilẽ uelud huc̃mos orulos affere¬
bat Si eñ ꝓptẽa sic apparebat. ut hoiẽs tãꝙͣ cũ
hoĩe loq̃rentur. quẽ adinodũ abrahã ad quertũ mã¬
bre illa ppõ ꝓpe orimcicia pudere ouerabat post pccm̃ ⁊

Expanded text:
sissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum latere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos oculos adferebat. si enim propterea sic adparebat, ut homines tamquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambrae, illa ipsa prope amicitia
Abbreviated transcription (Latin):
trorẽ: ilo quoq occulto ĩstinc̃tu nõ quiescẽte. ut
ea nestientes facerẽt que ciliquid significarent:
es. Increpantis uox ẽ nõ ugnorãtis Et hoc sane
ciliosuã ꝑtinot significationẽ ꝙ sicut p̃ceptũ uiro
Preceptũ em̃ a dnõ ꝑ uirũ usq ad feiam pecm̃ aust
a dicibolo ꝑ feiam usq ad uirũ. Hec misticis
significationib pleua sũt: nõ id agentib ĩ quib
faetri sũt: sed de hiis agente potentissĩa sapiã dei
Nõ ciũt nc̃ significata reseuiruꝰ: sed gesta de fen¬
dimus Rospondit ergo adã Hocẽ tuã cuidiui
ĩ ꝑadiso et tumui. qr nudus sũ et aibscondi me Sa¬
fis ꝓbcibile ẽ solere deũ ꝑ crecitirã tali actioni
cõgriã ĩ forma huc̃ma p̃uins illis hoĩb appare¬
re. quos tñ nũꝙ̃ ꝑmisit adu̾tere nuditatẽ suã
ĩtentionẽ eoꝵ ⁊̃ suꝑna sustolẽs. ñ post peciñ pu¬
dendĩ ĩ mẽbris motũ penali mẽbroꝵ lege sen¬

Expanded text:
uoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent e s ? increpantis uox est, non ignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro Praeceptum enim a Domino per virum usque ad feminam: peccatum autem a diabolo per feminam usque ad virum. Haec mysticis significationibus plena sunt, non id agentibus in quibus facta sunt, sed de his id agente potentissima sapientia Dei. Non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus. 46. Respondit ergo Adam: Vocem tuam audivi in paradiso, et timui, quia nudus sum, et abscondi me. Satis probabile est, solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus apparere: quos tamen nunquam permisit advertere nuditatem suam, eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sen
Abbreviated transcription (Latin):
edes panẽ tuũ ⁊ donec cõũt᷑aris ĩ t̾uĩ ex qua sup̃tus
es. qr tui es et ĩ terrã ibis Hos eẽ ĩ fra labores hũa¬
in gñs quis ignorat: Et q̃uic nõ eent̃ si felicitas
q̃ ĩ padiso fuerat teneretur. nõ ẽ utiq dubitan/¬
dĩs Rt ꝑ hoc etiã ꝓp̾e uerba hec p̾mtꝰ acciꝑe ne
pigeat. seruanda tñ ẽ et expectanda significa¬
tio ꝓphie. quã maxiẽ hic ĩtuetur dei loquẽtis ĩ tẽ¬
tio Neq eñ frustra et ip̃e adã miro quodã in¬
stinctu tũ uocauit nomẽ mulieris sue uittan:
subiciens etiã qm̃ ista ẽ mater omi Laã et hec¬

Expanded text:
panem tuum, donec conuertaris in terram, ex qua sumtus es, quia terra es, et in terram ibis. hos esse in terra labores humani generis quis ignorat? et quia non essent, si felicitas quae in paradiso fuerat teneretur, non est utique dubitandum; ac per hoc etiam proprie uerba haec primitus accipere ne pigeat. seruanda . tamen est et expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic intuetur dei loquentis intentio. neque enim frustra et ipse Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", subiciens etiam: quoniam ista est mater omnium uiue
Abbreviated transcription (Latin):
et decorũ ẽ cognoscere: li eoꝵ clausi erãt oculi is
Nec tñ ideo ꝓpter uiꝰ u̾bi tmillationẽ totũ figu¬
rate accipiendũ ẽ Biderit enĩ quẽadmodũ dixit
serpẽs adaꝑientur uobis oculi Hoc em̃eũ sĩꝑtor li¬
bri dixisse narrauit In qua u̾o signfĩcatioẽ. uel
sm̃a dixerit. lectori considerure ꝓmisit Hoc autẽ
qd̾ sc̃ptũ ẽ. et aꝑti sũt oculi ãboꝵ. et cognouerũt
quia ludi eit̃. ita sc̃ptũ ẽ. quẽadiodũ oiã gesta
ticrrãtur nec tũ ideo ĩ alle goricã nariitionẽ nos
debet̃ ducere Neq et euãgelista narrator dicta cuiꝰ¬
ꝙ figuratai ex enis ꝑsona ĩserebat. at nõ ex ꝑsona
suai q̃ ft gesta fuerant nar rabat. cũ dicet de ilis
duobus quoꝵ erat unꝯ cleaphcis. ꝙ cũ fregisset eũ dũs
pariẽ ciꝑti sũt oculi eoꝵ et cognouerũt eũ. quẽ ꝑ uiã
nõ cognouerãt Nõ utiq oculis clansis ãbulãtes. sed

Expanded text:
et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt eum, quem per uiam non cognouerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sicut illa que significationis grã dicta sũt. sed tñ
dicta sũt Hoc eñ qd̾ sepe dixi ne me sepius piget
dicere a narratore rerũ ꝓpͥe gestarũ exigendũ ẽ:
ut ea narret facta ẽẽ que fricta sũt. et ea dcã eẽ
que dicta sũt Sicut em̃ ĩ stĩs q̃ritur quid fc̃m sit
et quid significat ita ĩ u̾bis quid dcm̃ sit et quid si¬
Et dixit deus Ette adã frũs ẽ tãꝙͣ unꝰ ex nobis
ĩ cognostendo bonũ et malũ Ẽ hoc et ꝑ ꝯd̾libet¬

Expanded text:
sicut illa, quae significationis gratia dicta sunt, sed tamen dicta sunt. hoc enim, quod saepe dixi nec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et quid significet, ita in uerbis, et quid dictum sit et quid siEt dixit deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
riornũ Ideo p̾us ĩterrogtuit serpẽs et respondit
hoc mu̾lier. ut p̃uaricatio eẽt ĩ extusabilis neq
ullo mõ dici posset id qd̾ p̃ceꝑat deus oblitã fuille
mulierẽ Em̃ꝙͣ et obluo p̃cepti maxĩe uinꝰꝯet tã
necesdar h: ad meaxĩm cuspã dap̃nabilis negligẽtie
ꝑtineret Uerũtamẽ eudẽtior eius trñsgressio ẽ.
tũ memoria retinet᷑. et tãꝙ̃ ĩ ilio deus aslistẽs pñs¬
q cõtep̃ntur Unde necesiariũ fuit cũ ĩ p̾s dice e.

Expanded text:
moriamur. Ideo prius interrogavit serpens et respondit hoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis: neque ullo modo dici posset id quod praeceperat Deus oblitam fuisse mulierem, quamquam et obliuio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnabilis neglegentiae pertineret. uerum tamen euidentior eius transgressio est, cum memoria retinetur et tamquam in illo deus adsistens praesensque contemnitur. unde nece
Abbreviated transcription (Latin):
het uerba cõgruere a die qua creatus es. tu cũ che¬
rub idest cũ sede dei: q̃ ĩtpretat᷑ młtiplicata sciã
Et posui te ĩ mõte stõ dei. hoc ẽ ĩ ecclia Unde ẽ Et
lasti sine uicio tu ĩ diebus tuis. ex quo die treatus es
tu donec ĩuenta sũt delicta tua ĩ te Possũt diligẽtiꝯ
ista tractari. ut fortassis ostendat nõ solũ et hũc i¬
in deputctũ. nc̃ sufficiat ista cõplexio. aut cib ũcio
cõditionis sue diabolũ ab ea bñtudine quãsi uoluis¬
set ꝑcepturꝰ erit ĩpia suꝑbia cecidisse. aut alios¬

Expanded text:
haec verba congruere: A die qua creatus est es tu cum Cherub, id est cum sede Dei, quae interpretatur multiplicata scientia, et posui te in monte sancto dei, hoc est in ecclesia — unde est: et lasti sine uitio tu in diebus tuis, ex quo die creatus es tu, donec inuenta sunt delicta tua in te. possunt diligentius ista tractari, ut fortassis ostendant non solum et hunc ini deputatum, nunc sufficiat ista conplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si uoluisset percepturus fuerat, i
Abbreviated transcription (Latin):
mattebat oid om̃s gentes tuãt dixisti tensu tuo ĩ
celo tõstendã. suꝑ sidera celi ponã thronũ meũ. sede¬
bo ĩ mõte excelso. suꝑ mõtes excelsos. qui sũt aid aq̃¬
lonẽ asdendã suꝑ nubes. ero sisis altissiõ: nc̃ aũt ad
ĩteros destendens. et cetn̾ q̃ ĩ figura regis uelud bai¬
biloris ĩ dicibolũ dicta stessigñtur psa ĩ eiꝯ corpus
tõuerñt. ꝯd̾ etiã de huc̃mo gño tõgregat: et ĩ eos
maxiẽ qui ei ꝑ suꝑbiã coherẽt cipostatãdo a mã¬
datis dei. Sicut em̃ qͥ euit diabols hõ dr̃s ẽ ut ĩ euã¬
gelio ĩrmicꝯ hõ hoc fecit: ita qui hõ erat diabolus
Dictꝯ ẽ. et rursus ĩ euãgelio: nõne ego uos. xlielegi.
et unꝰ ex uobis diabolꝯ ẽ Et sicut corpus xp̃ĩ qd̾ ẽ¬

Expanded text:
u tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem, ascendam super nubes, ero similis altissimo. nunc autem ad inferos descendes et cetera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime, qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diabolus est. et sicut corpus
Abbreviated transcription (Latin):
etugłoꝵ maleꝵ. uerũetic̃ horm̃. dones etiã ista iusticia
quai uiustur ex fide que nc̃ pcitiẽter ĩ hoĩt ex̃cet᷑ cõu̾¬
tatur ĩ ludiciis̃: ut possint et ip̃i nõ solũ. xii trib isrł.
sed etiã cinglo̾s iudiccire. Ed ergo putait᷑ riũꝙ ĩ ueri¬
fed ab ip̃o sue cõditionis̃ ĩitio cecidisse. nõ sic accipiẽdũ
Eut nõ ꝓp̾a uolũtate depiauat. sed malꝰci bono des
trecttus putetur R lioq̃ñ nõ ab s̃icio cecidisse diceretur
Neq em̃ cecidit: si taliõ eẽt faictus Sed stũs cõtius
se ai sute ueritatis aai̾tit. suꝑbia trandꝰ. et ꝓp̾e ptãtis¬

Expanded text:
um malorum, uerum et hominum, donec etiam ista iustitia, qua uiuitur ex fide, quae nunc patienter in hominibus exercetur, conuertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duodecim tribus Israhel, sed etiam angelos iudicare. Quod ergo putatur nuis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis est factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit, superbia tumidus et propri
Abbreviated transcription (Latin):
oiã q̃ trecta sũt. idest unmnisã om̃o treaturã bonã
Qẽ ualde nõ ꝙ bom sit ĩ ea ruali sed ꝙ nõ efficiat̃
mellicia sua ut sub dei c̃m̃stiratoris ĩ ꝑio u̾tute. sci¬
pĩa decus et ordo unmĩsitatis aliqua ex ꝑte tur pers
fiuie turbettr. cũ suis quibusq uolũtatib eticĩ malis
tribuãtur certi et cõgrui tnm̃tes ptãtũ et pondera
meritoꝵ ut etiã cũ ipĩs cõueĩenter iusteq ordic̃tis
ymũsitas pulera sit tͥsi quia tuilibet occurrit et ue¬
y ñ ẽ atq tnoanfestũ iusticie ip̃i eẽ cõtrxiriũ ut nullo
p̃redente merito hoc ip̃m. ĩ quo deꝯ dãpne ͭ qd̾ ĩ eo ipẽ
crecui̾t certaq et euidẽs dap̃natio diaiboli et ãgłoꝵ¬

Expanded text:
 id est uniuersam omnino creaturam bonam esse ualde, non quo boni sint in ea mali, sed quod non efficiant malitia sua, ut sub dei administratoris imperio, uirtute, sapientia decus et ordo uniuersitatis aliqua ex parte turpetur siue turbetur, cum suis quibusque uoluntatibus, etiam malis, tribuantur certi et congrui limites potestatum et pondera meritorum, ut etiam cum ipsis conuenienter iusteque ordinatis uniuersitas pulchra sit: tamen, quia cuilibet occurrit et uerum est atque manifestum iustitiae ipsi esse contrarium, ut nullo praecedente merito hoc ipsum in quoque deus damnet, quod in eo ipse creauerit, certaque et euidens damnatio diaboli et ang
Abbreviated transcription (Latin):
tep̃tationes elus qͥbus eos deprauicur conãt᷑: ut mali¬
cia ĩ qua ipẽ eẽ uoluit eo nolẽte sit utilis seruis dei
Qui hoc p̃uidẽs eũ finxit ¶deo ũciũ ad illudendũ. qi ma
li hoiẽs uasa euisoẽ dicibosi. et tãꝙͣ capitis corpꝰ quos
richilorꝰ deus malos futuros p̃uides̃. creciuit tñ ad
utilitatẽ scõꝵ siłiter illudũtur cũ et ipis nocere uolẽ¬
tib p̃statur scĩs ex eoꝵ cõꝑatione cautela. et pici sub
deo hiũlitas. et nõ ĩtellgentia grẽ. et ex̾citatio ad tole¬
uenndos malos: et ꝓbatio ad diligẽdos ũtricos S ille
g̃ ĩrtiũ figmẽti qd̾ uc illudit ᷑ ꝙ p̃cedit istos et tꝑibãti¬
quitcite et pͥncipatu malicie. Hoc cuĩt ille deꝯ ꝑ scõs ã¬

Expanded text:
temtationes eius, quibus eos deprauare conatur, ut malitia, in qua ipse esse uoluit, eo nolente sit utilis seruis dei, qui hoc praeuidens eum finxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capnihilominus Deus malos futuros praevidens, creavit tamen ad utilitatem sanctorum, similiter illuduntur, cum et ipsis nocere volentibus, praestatur sanctis ex eorum comparatione cautela, et pia sub Deo humilitas et intelligentia gratiae, et exercitatio ad tolerandos malos, et probatio ad diligendos inimicos. Sed ille est initium figmenti, quod sic illuditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate, et principatu malitiae. Hoc autem illi Deus per sanctos An
Abbreviated transcription (Latin):
qui potuerũt uñ siꝑtelestiũ ĩ quil nũꝙ̃ fuit qui
tadendo dicibolus fc̃s ẽ. cilterũ nero mũdcnoꝵ ĩ qui¬
hus fuit Michi aũt fateor unde hoc sid̾m sc̾pturas
asseiã. rõ iters octurrit S cheartetꝯ q̃sione illã qua
q̃ritur utrũ sui calus p̃scius am̃ꝙ̃ tedẽt fui̾t. ne sue
bf̃tudinis ĩcertos eẽ uel aliqñ fuisse ãgłos dicerẽ nõ

Expanded text:
 quibus nunquam fuit qui cadendo diabolus factus est; alterum autem mundanorum, in quibus fuit: mihi autem, fateor, unde hoc secundum Scripturas asseram, non interim occurrit; sed coarctatus quaestione illa, qua quaeritur utrum sui casus praescius, antequam caderet, fuerit, ne suae beatitudinis incertos esse vel aliquando fui
Abbreviated transcription (Latin):
possĩt. future sue ĩ iquitatis et dccp̃nationis uel c̾te
ppetue salutis ĩterti: quibus nec spes subeẽt ꝙ aili
futur eent uix ferenda p̃sipp̃tione ñ forte et hoc di¬
catur ita treatos istos otagłos mũdanis mñisteriis
distributos sub aliis sublimiorib et beatiorib: ut pro
recte gestiõ p̃p̃osituris suis accipiãt illã iutãbicã.
ac sublimiore : de qua possint eẽ tertissumm Cuiꝯ utt¬
q spe gaudẽtes. possint̾ nõ ĩtõgrue dici iã bt̃i Ex quo¬
pũ nũo si diabolus cetidit cũ sociis ũqͥtatis sue sileẽ
hoc ei ꝙ caidũt a iusticia fidei etiq̃ hoiẽs simili suꝑbia

Expanded text:
possint, futurae suae iniquitatis et damnationis uel certe perpetuae salutis incerti, quibus nec spes subesset, quod futuri essent, uix ferenda praesumtio est; nisi forte et hoc dicatur ita creatos istos angelos mundanis ministeriis distributos sub aliis sublimioribus et beatioribus. ut pro recte gestis praeposituris suis accipiant illam uitam beatam ac sublimiorem, de qua possint esse certissimi, cuius utique spe gaudentes possint non incongrue dici iam beati. ex quorum numero si diabolus cecidit cum sociis iniquitatis suae, simile est hoc ei, quod cadunt a iust
Abbreviated transcription (Latin):
tasq dicamus ꝓpt᷑ õꝑa uelut intantia sapiãm
Quciꝙ̃ iste serpẽs nõ irrationali cuã sua s alieno
iã spñ idest diabolico posset sapiẽtissim ꝯ diti om̃i
bestiaꝵ Quãlibet enĩ p̃uaricatores angeli de su¬
puiis sedib sue ꝑu̾sitatis et suꝑbie merito deiecti
Eũt. ticitura tñ excellẽtiores sunt oĩbus bestiis ꝓptͤ
rõnis eumentiã Quid ergo mirũ si suo ĩstinctu
diabolus iã ĩplens serpentẽ eiq suũ spm̃ miscens
eo more quo uates demomioꝵ ĩpleri solẽt sapiẽtissi¬
dicit᷑ tn ma̾lo quẽ admodũ ĩ bono astucia. cũ ꝓprie
magisq usitate ĩ latina dũtaxat linguci scipiẽtes
lcnidabilit᷑ appessentur. astuti oiũt male cordaiti ĩ tel¬
ligoãtur QInde nõnull sicut ĩ plerisq codicib ĩnem¬
mus ad usũ latine locutionis nõ u̾bũ sed põtius
sententiã trãsterẽtes astutiorẽ oĩbus bestiis istũ ser¬
pentẽ ꝙ̃ scipientiorẽ dicere maluerũt Eauid cũt

Expanded text:
opera velut imitantia sapientiam. Quanquam iste serpens non irrationali anima sua, sed alieno jam spiritu, id est diabolico, posset sapientissimus dici omnium bestiarum. Quantumlibet enim praevaricatores angeli de supernis sedibus suae perversitatis et superbiae merito dejecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibusrationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissidicitur in malo, quemadmodum in bono astutia, cum proprie magisque usitate in latina dumtaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnullimus, ad usum latinae locutionis, non verbum, sed potius sententiam transferentes, astutiorem omnibus bestiis istum serpentem, quam sapientiorem dicere maluerunt. Quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
scientes bonũ et malũ Et uidit maulier qr bonũ eẽt¬
lignũ ad escã. et qr placet ocłis uidere. et decorũ õ
tognostere et sumẽs de fructu eiꝯedit. et dedit
uiro suo secũ et ederũt. Et aꝑti sũt otłi ãboꝵ: et co¬
gnouerũt quia nudi erãt Et cõsuerũt folia fici
et fecerũt sibi cãpestria Et audierũt uocẽ dm̃ dei
cĩbulãtis ĩ ꝑadiso ad uesꝑã. et absconderũt se adã
et mulier eius a facie dm̃ ĩ tuedio ligni ꝑcidisi

Expanded text:
scientes bonum et malum. et uidit mulier, quia bonum lignum in escam et quia placet oculis uidere et decorum est cognoscere. et sumens de fructu eius edit et dedit et uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnosuerunt, quia nudi erant; et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. et audierunt uocem domini dei deambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se Adam et mulier eius a facie
Abbreviated transcription (Latin):
ĩterti sũt Nã quõ bt̃. si ĩcerti: Rn dicemꝰ hoc deũ
diabolo reuelare noluisse cũ adhuc eẽt ãgłs honus.
uel ꝙ facturꝯ uel ꝙͦ passurꝰ eẽt: ceti̾s aũt reuelas/
ẽ: ideo iã tiõ equalit᷑ bts̃. ĩmo iã nec plene btõ fuit.
qñ quidẽ plene btĩ de sua btĩtudiẽ terti sũt. ut eã nul¬
lus ꝑtarbet metus Quo aũt malo merito ita disder¬
nebat᷑ a ret̾ĩs ut ei deus nec ea q̃ ad ipm̃ ꝑtinerẽt fu¬
tura reuelaret. Nũquid ilłe p̾us ultor ꝙ̃ iste pctõr
ailio gn̾e angłoꝵ fuit. quib deus nõ dedit uel de

Expanded text:
incerti sunt. nam quomodo beati, si incerti? an dicemus hoc deum incerti sunt. nam quomodo beati, si incerti? an dicemus hoc deum diabolo reuelare noluisse, cum adhuc esset angelus bonus. uel quid facturus uel quid passurus esset, ceteris autem reuelasse, immo iam nec plene beatus fuit, quandoquidem plene beati de sua beatitudine certi sunt, ut eam nullus perturbet metus. quo autem malo merito ita discernebatur a ceteris, ut ei deus nec ea, quae ad ipsum pertinerent, futura reuelaret? numquid ille prius ultor quam iste peccator? alio ge
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ ciũt frusra putari pt̃ ab ñicio tꝑis diabolũ suꝑbia
tecidisse. nic fuisse ullũ ãtea tꝑs quo tũ ãgłis scis
pacatꝰ uixerit et btũs: sed ab ip̃o p̃mordio creature
⁊ suo creatore apostatasse. ut illud qd̾ dñs ait. ilie
honacida erat ab ĩicio. et ĩ ueritate nõ stetit utrũ¬
q ab ũcio ĩtelligamꝰ. nõ solũ ꝙ homicida fuit. sed
etiã ꝙ ĩ ueritate nõ stetit Et homicida quidẽ ab ssso
ñcio: ex quo hõ potuit occidi Nõ aũt potuit octidi
añqͣ eet qui occideret᷑ ⁊ i ũcio ergo hoĩcida diabolꝯ.
quĩc ip̃e octidit hoiẽma pͥrnũ. arite quẽ nuliq̃ hom̃i fuit
In ueritate cuĩt nõ stetit. et hoc ab ñcio ex quo ip̃e
creatus ẽ: qui staret si stare uoluisset Quõ em̃ duxisse
uitã bttañ ĩ ter bonos ãgłos credi p̃t qui futuri sui
pscius nõ tu̾it s Si p̃scius nõ fuit merito q̃rit᷑tur nõ
fuit Heq em̃ scĩ cingli eterne sue uite ac beatitatis

Expanded text:
non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quo cum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso exordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud, quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit. utrumque ab initio intellegamus. non solum quod homicida fuit. sed etiam quod in ueritate non stetit. et homicida quidem ab illo initio, ex quo homo potuit occidi; non autem potuit occidi. antequam esset, qui occideretur. ab initio ergo homicida diabolus. quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. in ueritate autem non stetit et hoc ab initio. ex quo ipse creatus est. qui staret, si stare uoluisset. Quomodo enim duxisse uitam beatam inter beatos angelos credi potest, qui futuri sui scius non fuit? si praescius non fuit, merito quaeritur, cur non fuerit. neque enim sancti angeli aeternae suae uitae ac beatitatis
Abbreviated transcription (Latin):
nõ q̃rit q̃ suci sũt. id est nõ pͥuata excessentia leta¬
tur Merito ergo et nõ ĩflatur Duo amectores hii
quoꝵ ailter scũs ẽ altꝰ ĩmũdus. ailtͤ socialis alt̾ p̃ua¬
tus. altꝰ coĩ utilitati cõsulẽs ꝓpt̾ suꝑnã societatẽ alter

Expanded text:
non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetanon quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum alter sanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter
Abbreviated transcription (Latin):
Qtunꝰ qua quisq appetit aliquid ãplius ꝙ opor¬
tet ꝓpter excellentiã sucĩ et quẽdã ꝓpͥe rei ãmorẽ
tui coentꝰ noniẽ latinai lrngua indidit cũ aꝑ¬
pellauit ꝓͣnicitũ qued ꝑotius ci detrimẽto q̃ ab ĩcre¬
fuẽto dictũ elucet Ois̃ erã p̃uatio minuit Unde
ue redigitur. Epãlis ẽ aut aucaicia. q̃ usitatius
dicendo U Raidix om̃i maloꝵ ẽ aiuaricia Hac enĩ
et diabolus cecidit: qui utiq nõ amauit pecuniã.
sed ꝓpͥã potesititẽ ꝓide ꝑuersus sui amor pri¬
uat᷑ scã societate turgidũ spm̃. eũq choartat
mmseria ⁊ ici ꝑ ĩ iquitatẽ sciciari cupientẽ Lunic ĩ¬
cilio loco cũ drxisset : erũt em̃ hoies seipõs amãtes:
cõtimio subiecit Amatores ꝓecunie ab illi gn̾cili
auaricia tuiꝰ suꝑbia triput ẽ. ad hãc specialẽ
hoiẽs amatoresꝰ pecue: nͥ eo se putarẽt excellẽ¬
tiores quo ditiores Cui morbo cõtrairia caritas

Expanded text:
amplius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem . cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde re redigitur. Specialis est autem avaritia, quae usitatius dicendo, Radix omnium malorum est avaritia. Hac enim et diabolus cecidit, qui utique non amavit pecuniam, sed propriam potestatem. Proinde perversus sui amor privat sancta societate turgidum spiritum, eumque coarctat miseria jam per iniquitatem satiari cupientem. Hinc alio loco cum dixisset, Erunt enim homines seipsos amantes; continuo subjecit, amatores pecuniae , ab illa generali avaritia cujus superbia caput est, ad hanc specialem homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas
Abbreviated transcription (Latin):
otiã tolorẽ dciet cieriũ at lucidñ uentũ ẽ ad senso
quib eã mebrati quasi corpus ĩstruere conatꝰ ẽ et
cut᷑ Nic erit hõ sterior. alius exterior. duplicit
unus haibes et il se oculos et aures sucis. quibus
ros artus quib ĩ cogitationib utitꝰ et ĩ sõp̃rs fim¬
Situr. E tte quib aurib et quib oculis̃ debuit audi¬
re et uidere deũ ppłs. et quib cuã ĩ sep̃nis fũgit᷑
cũ si ppm̃ tertullianũ quisch̃ uideret ĩ sep̃nis nis¬

Expanded text:
etiam colorem daret aerium ac lucidum, uentum est ad sensus, quibus eam membratim quasi corpus instruere conatus est et ait: hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter unus; habens et ille oculos et aures suas, quibus pros artus per quos et in cogitationibus utitur et in somnis fungitur. Ecce, quibus auribus et quibus oculis debuit audire et uidere deum populus, quibus anima in somnis fungitur, cum, si ipsum Tertullianum quisquam uideret in s
Abbreviated transcription (Latin):
subdittiẽ Quid em̃ mmrũ si ꝑ serpentẽ aliquid
agere ꝑmissus ẽ dicbolꝯ: cũ demonia ĩ porcos ĩtm¬
re xp̃s ip̃e pumserit : Magis de ipã natum diaibo¬
li scrupulo q̃ri suis solet. quã totã quidẽ heretici
offensi molestia moliuole uolũtatis eius aliena¬
ne conãtur a creatura sũmi et ueri sũ dei: et al¬
terũ ei dcire principiũ quod sit cõtu deũ Nõ emĩ
ualent ĩtelligere om̃e quod ẽ ĩ qnͣtũ ailiqua sub

Expanded text:
mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet, quam totam quidam haeretici, offensi molestia malae uoluntatis eius, alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intellegere omne, quod est, in quantum al
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃pturã. quid de dĩabolo dicendũ sit ꝓꝯmo utrĩ ab
ĩicto ip̃ius mũdi sua ptãte delcc̃itꝰ abstiti̾t ab ilła
societate et caritate qua btĩ sũt ãgłi qui fruĩt᷑ deq ÷
an aliquo tꝑe ĩ scõ cetu fu̾it ãgłoꝵ etic̃ ip̃e ꝑat̾ iustꝰ.
et ꝑiter bsus Nõnulłi em̃ dicist ipm̃ ei fuisse casũ

Expanded text:
scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et
Abbreviated transcription (Latin):
deus cõu̾tisset. et nulli ĩiquitati debitã penã ĩfuge̾t
ac li nõ eẽt nͭ solũ illud genus. qd̾ nułła uel pcñ nel
Cupplicii tnaloꝵ cõꝑatione ꝓfiget Ita uelud aucta
nu̾ositate excellentioris gnis: ip̃oꝵ grm bonoꝵ nũs
innueret᷑. Ergo ĩquiũt ẽ aliquid ĩ oꝑibus deiq alte¬
rius malo ĩ digecit. quo ꝓficiat ad bomĩ Ita re obsur¬
duerut et excecati sũt hoies nescio quo łtudio cõtẽ¬
tionis ut nõ audiãt uel uidecit̃ quibusdã punitis
ꝙͣ płim corrigãtur: Quis em̃ paganꝰ. quis iudeus
quis hereticus nõ hoc ĩ domo suci cotidie probet s
Herũ cũ ueĩtur ad dispatritionẽ ĩ qͥsitionẽq ueritatis.
nolũt cidũtere sensus suos hoiẽs ex quo oꝑe diuine ꝓ¬
uidẽtie ĩ eos uemiat ĩponende cõmotio dĩscipline: ut
si nõ corrigũtur qui pumũtur⁊ eoꝵ tñ exemplũ ceteri
ruetuat. Ualecitq ad eoꝵ scilutẽ iuste ꝑuicies alioꝵ

Expanded text:
ens conuertisset et nulli iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioriinueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salut
Abbreviated transcription (Latin):
uellent eent̃i. Sed p̃sciebat ꝙ eoꝵ futura eẽt uolũtris
icila Prestiebat some: et qi falli nõ pt̃ eius p̃scientia.
ideo nõ ipĩns sed eoꝵ siolũtas mala Curergo creauiti
quos tales futuros ẽẽ p̃stiebat. Quia sicut p̃udit ꝙ
mali eeñt futuri: sic etiã p̃udit de tualis fc̃ĩs eoꝵ quid
boni eẽt fcicturꝰ ip̃e Sic eñ eos feccł ut eis renĩq̃ret

Expanded text:
. Sed praesciebat quod eorum fuisset voluntas mala? Praesciebat sane, et quia falli non potest ejus praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est voluntas mala. Cur ergo eos creavit quos tales futuros esse praesciebat? Quia sicut praevidit quod mali essent futuri, sic etiam praevidit de malis factis eorum quid boni ipse esset facturus. Sic enim eos fecit ut essent
Abbreviated transcription (Latin):
giẽ dei. dñe ĩquit ĩ uolũtate tua p̃stitisti decori meo
uirtutẽ: au̾tisti faciẽ tuã a me: et ftus sũ cõturbatꝰ
Sed siue illud de hoc hoĩe. siue de alio dictũ sit extol
etiã exꝑimẽto pene fuerat demenstrandũ: qͣ nõ
bene se habeat facta natura. si a faciente retesserit
Hinc em̃ etiã maxiẽ cõmendatꝰ. quale bonũ sit
deus. qñ nulli ab eo recedenti bene ẽ: quia et qui
gaudent ĩ mortiferis uoluptotib ẽẽ sine dolorũ ti¬
more nõ possũt Et qui õmo malũ desertioĩs sue
moiore suꝑbie stupore nõ sentiuĩt. aliis qui hec di¬
scernere nouerũt miseriores prorsus apparẽt: ut
si noluerĩt reciꝑe medicinã tcilia deuiteadi. Ualecit
ad exemplũ quo possit talia deiutari. Sicut enĩ

Expanded text:
in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem, auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. sed siue illud de hoc homine siue de alio dictum est, extoletiam experimento poenae fuerat demonstrandum quam bene non se habeat facta natura, si a faciente recesserit. hinc enim etiam maxime commendatur quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recgaudent in mortiferis voluptatibus, esse sine dolorum timore non possunt; et qui omnino malum desertionis suae majore superbiae stupore non sentiunt, aliis qui haec discernere noverunt, miseriores prorsus apparent; ut si nolunt recipere medicinam talia devitandi, valeant ad exemplum, quo possint talia devit
Abbreviated transcription (Latin):
lis eẽt istai qualis et ilła. nec d uideat sẽ inchil aliud di¬
rere ꝙ̃ nõ eẽt ista. sed solc eẽt ilła Ed̾ si ĩ erudice at¬
s ĩ sipaent᷑ dicit᷑. cur ergo nõ crecaet deꝯ quos etiã

Expanded text:
lis esset ista qualis illa; nec videat se nihil aliud dilis esset ista qualis illa; nec videat se nihil aliud dicere quam, Non esset ista, sed sola esset illa? Quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet Deus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bat ex alterius ĩiquitate deberi dap̃nari. Hot em̃
dicere Meslus nõ eet qui alteriꝯ racio bene utendo
miscdĩter coronaret᷑. ꝙͣ eẽt etiã tnalus qui pro suo
merito uiste ꝓumretur Cũ em̃ iritio certa demõstint
duo quedã nõ equalia bona. sed unũ suꝑius ailterũ ĩ¬
ferius: nõ ĩtessigũt tendi corde cũ dicũt utrũq tle eẽt
nichil se aliud dicere ꝙ̃ solũ illud eẽt ac si cũ equare
uolũt gn̾a bonoꝵ munerũ miauĩt. et ĩ moderate au¬
gendo unũ genꝰ. alterũ tossũt Quis c̃t hos cuidi¬
ret si dicerẽt. qm̃ exceliẽtior sensus ẽ uidendi ꝙ̃ cuidiẽ¬
di quatuor ocłi eeñt et cuires nõ eeñt  Ita si excellẽ¬
tior ẽ creatura illa rõnalis. q̃ sine ulliꝯ pͥene cõꝑatiõ.
Tme usia suꝑbia deo subdit᷑. alia u̾o ĩ hoĩb itti t̾reaita
suppliciũ ut nõ altũ sapiat sed timeat id nõ ẽ de se
p̃tĩdat sed cõfidat ĩ deũ. quis rõe ĩtessugẽs dicat. ta¬

Expanded text:
ua iniquitate debere damnari? Hoc est enim dicere, melius non esse qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esse etiam malum qui pro suo merito juste puniretur. Cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius; non intelligunt tardi corde, cum dicunt, Utrumque tale esset; nihil se aliud dicere quam, Solum illud esset. Ac sic cum aequare volunt genera bonorum, numerum minuunt; et immoderate augendo unum genus, alterum tollunt. Quis autem hos audiret, si dicerent: Quoniam excellentior sensus est videndi quam audiendi, quatuor oculi essent, et aures non essent? Ita, si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae comparatione, sine ulla superbia Deo subditur; aliqua vero in hominibus ita cresupplicium, ut non altum sapiat, sed timeat , id est non de se praefidat, sed confidat in Deum; quis recte intelligens dicat, Ta
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet ĩ posterũ. ꝙͣuis firnde nõ iure Rec soine
debemꝯ opmari ꝙ serpentẽ sibi ꝑ quẽ tẽp̃taret ꝑ¬
suaderetq pctm̃ diabolꝰ elegerit. sed cũ eet ĩ illo
ꝓpter ꝓuer sã et ĩuidã uolũtatẽ decipiendi cupiditas.
nõ ñ ꝑ iliud aĩal potuit ꝑ qd̾ posse ꝑrrissus ẽ Mocẽ¬
di em̃ uolũtcis pt eẽ a suo quoq cũo prana: nõ ẽ cuĩt

Expanded text:
de, non iure. Nec sane debemus opinari, quod serpentem sibi. per quem temtaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset in illo propter peruersam et inuidam uoluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. nocendi enim uoluntas potest esse a suo quo
Abbreviated transcription (Latin):
xs cut icom solã suostantiã corꝑale. E p̃
modo c oteptũ et ex ortũ ẽ x p̃s̃ aut̃ uisibiẽ
crenis substãtiã de carne ugis sup̃tũ Ratio
nero cõceptioms eius̃ nõ a seĩe uirili: sed lõge
auit at de suꝑ uenit ꝓunide scd̾m hoc quod de
matre accepit. etiã ĩ lũbis abrahe fuit Ine
Gaito decim̃atꝰ ĩ cibiahã. qui licet sod̾m idrnẽ
tt̃ sic tũ tuit ĩ lũbis eius. quẽ aidinodũ ĩ sui
pãs etiã ip̃e aibrahã idest qui sic ẽ natꝰ de pr̃ẽ
cibiahã quẽad modũ de suo prẽ natꝰ ẽ cibrhã.
ꝑ legẽ sciliq ĩ mẽ bris repugnãtẽ legi mẽtis.
ille ibi decimatꝰẽ cuiꝯ caro iade nõ feruorẽ uoi¬
neris sed materiã medicanũs traxit Nã cũ ipõi
decimatio ad figurtidã mediciã ꝑtituerit. n¬
lud ĩ abrcihe carne decimabat᷑ quod curabatur

Expanded text:
secundum solam substantiam corporalem. Cum s autem uisibilem carnis substantiam de carne uirginis sumsit; ratio uero conceptionis eius non a semine uirili, sed longe aliter ac desuper uenit. proinde secundum hoc, quod de matre accepit, etiam in lumbis Abrahae fuit. Ille est ergo decimatus in Abraham, qui, licet secundum carnem tantum, sic tamen fuit in lumbis eius, quemadmodum in sui patris etiam ipse Abraham, id est qui sic est natus de patre Abraham, quemadmodum de suo patre natus est . Abraham, per legem scilicet in membris repille ibi decimatus est, cujus caro inde non fervorem vulneris, sed materiam medicaminis traxit. Nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur quod curabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
puderet. qñ nulsã legẽ senserat ĩ mẽbris suis re¬
pugnantẽ legi mẽtis sue . Que illes pena ꝑcr̃i
post ꝑpetrationẽ p̃uaricationis secuta ẽ usur¬
pante ĩ obediẽtia ꝓhibitũ: et iusticiapuniente cõ¬
raissũ Quod añ ꝙ fieret nudi erat̃ ut dcr̃a ẽ. et
nõ cõfudebãtur Nullus erat motꝰ ĩ corꝑe. cui
uerecũdia deberet᷑ Nichil putabãt uelandũ: qui
inichil senserãt refrencindit. Quẽ aidmodũ ꝓpciga¬
tiri eeñt filios ic̃ĩ cntea disputatũ ẽ. nõ tñ eo
mõ credendũ ẽ quo ꝓpagauerũt postea ꝙ̃ crimẽaid¬
missi p̃dicta ultio secuta ẽ. cũ pͥusꝙ̃ more̾rent᷑ iã ĩ

Expanded text:
puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repuderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? qupost perpetrationem praevaricationis secuta est, usurpante inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum. Quod antequam fieret nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur. Nullus erat motus in corpore, cui verecundia deberetur; nihil putabant velandum, quia nihil senserant refrenandum. Quemadmodum propagaturi essent filios, jam antea disputatum est: non tamen eo modo credendum est, quo propagaverunt posteaquam crimen admissum praedicta ultio consecuta