comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo librata semꝑ immobilis ꝑseuerat. ut cȩt̾a in medio
fluctuantia. hinc soliditas cȩloꝵ. illinc t̾rȩ stabilitas ĩn
unũ coartent. ⁊ ostringant ne cit᷑ legitimos t̾minos
diffusa. cordiã uniu̾sitatis disrumpant. Ecce qͦmͦ ꝑ
uniscera telluris tͣcones aquarũ sparsi. ⁊ foris ꝑ alueo ᷤᷤ
suos indiu̾sa deducti intꝰ fatiscentẽ ne dissoluat᷑ ꝯglu¬
tinant. ⁊ foris ne fatiscat arentẽ rigant. Ecce qͦmͦ ĩ huma¬
ni corpis fabrica uicturas ossuũ uincula neruoꝵ ligant.¬
⁊ medullis intꝰ ꝑfistulas tibiaꝵ diffusis. canalia & uena
ritudinẽ carniũ cutis tegm̃ inuoluit. ut ⁊ rigor ossurum
intrinsecꝰ corpꝰ sustineat. ⁊ pellis munim̾ foris defenden¬
do custodiat᷑. Quis ditriciã lapidũ. qͥs soliditatẽ metalloꝵ
qd nodositatẽ roboꝵ. qͥs tenacitatẽ glutinũ. qͥs cȩt᷑a ĩ nume¬
rabilia numerare queat: Ex qͦ claret qd̃ sint firma rerũ

Expanded text:
 librata, semper immobilis perseverat, ut caetera in medio  librata, semper immobilis perseverat, ut caetera in medio fluctuantia, hinc soliditas coelorum, illinc terrae stabilitas in unum coarctent et constringant, citra legitimos terminos diffusa concordiam universitatis disrumpant. Ecce quomodo per viscera telluris intrinsecus tracones aquarum sparsi et foris per alveos suos in diversa deducti, intus fatiscentem ne dissolvatur conglutinant, et foris ne fatiscat arentem rigant. Ecce quomodo in humani corporis fabrica juncturas ossium vincula nervorum ligant, et medullis intus per fistulas tibiarum diffusis, canales etiam vritudinem carnium cutis tegmen involvit, ut et rigor ossium intrinsecus corpus sustineat, et pellis munimen foris defendendo custodiat. Quis duritiam lapidum, quis soliditatem metallorum, quis nodositatem roborum, quis tenacitatem glutinum, quis caetera innumerabilia enumerare queat? Ex quo claret quam sint firma rerum
Abbreviated transcription (Latin):
dictante sapientia in unã qͦdã mͦ amicitiã ⁊ federati¬
onẽ ouenuint. Qͥd repugnantius ẽẽ pot̃ aqua ⁊ igne.
q̃ tam̃ in rerũ nat᷑a ita dĩ tẽpauit prudentia. ut ñ solũ ad
inuicem ꝯmune societatis uinculũ ñ dissipent. uerũ & nas-¬
centib cunctis ut subsistere possint uitale nutruñtum
subminstrant. Qd de humani corpis ꝯpage loquar. ubi
õium m̃broꝵ iuncturȩ tantã ad inuicẽ seruant ꝯcordiã.
deat᷑ p̃stare ãminiculũ. Sic oĩs nat᷑a se diligit ⁊ miro qͦdã
mͦ pluriũ dissimiliũ ⁊ inunũ redactoꝵ ꝯcordia unam in
oĩb armoniã facit. Apta ẽ gͦ ⁊ oueniens rerũ oĩum ꝯposi¬
tio s S qͦmͦ est firma: Qͥs ñ uideat: Qͥ ñ miret᷑: Ecce
cȩli qͥ ambitu suoꝯcludunt oĩa. qͦmͦ solidi st̃ ⁊ qͣsi exere
fusiles. desuꝑ circũqͣq oppansi. Terra uͦ in medio pondere¬

Expanded text:
dictante sapientia in unam quodammodo amicitiam et foederatidictante sapientia in unam quodammodo amicitiam et foederationem conveniunt. Quid repugnantius esse potest aqua et igne? quae tamen in rerum natura ita Dei contemperavit prudentia, ut non solum ad invicem commune societatis vinculum non dissipent, verum etiam nascentibus cunctis ut subsistere possint vitale nutrimentum subministrent. Quid de humani corporis compage loquar, ubi omnium membrorum juncturae tantam adinvicem servant concordiam, stare adminiculum? Sic omnis natura se diligit, et miro quodam modo plurium dissimilium et in unum redactorum concordia unam in omnibus harmoniam facit. Apta est ergo et conveniens rerum omnium compositio, sed quomodo est firma? Quis non videat? quis non miretur? Ecce coeli qui ambitu suo concludunt omnia, quomodo solidi sunt, et quasi ex aere fusiles desuper circumquaque oppansi. Terra vero in medio, suo pondere
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ. Sitũ. Motũ.Speciẽ. Qualitatẽ. Primũ gͦ pͥmo discriti¬
amꝰ.Situs ẽ in ꝯpositione ⁊ ordine. ħ ẽ in ꝯpositione ⁊
dispositione. Cõpositio duo hr̃e debet. aptitudinem
⁊ firmitatẽ. ħ ẽ ut ꝯponenda apte ⁊ ꝯpetent̃ coeant.
⁊ oposita firmit̾ cohereant. Laudabilis opositio ta¬
lis. Aptitudo osideratur in qnͣtitate. ⁊ qͣlitate. In qͣntirate
ne nuius tenina ⁊ exilia grossis ⁊ corpulentis. In qͣlitate
ne ninis humuda siccis. nimis calida frigidis. nimis leuia
ponderosis. ⁊ si qͦ st̃ talia mordinate ꝯuingantur. Hide
si pulcͥtudini diuinoꝵ oꝑum aliqd hoꝵ desit. ⁊ si nicħ de
nũ qͥdem si uinu̾sitatis huiꝰ machinã intueris. inuenies
ꝗͣ mirabili rõne ⁊ sapientia ꝯpositio rerũ oĩum ꝑfecta sit.
qua apta. ꝗͣ congrua. ꝗͣ decora. ꝗͣ cuntis partib suis abso¬
luta. in q̃ non solũ ꝯcordiã seruant similia. s ea & q̃ ere¬
ante potentia dit̾sa atq repugnantia ad ẽẽ ꝓdiert̃

Expanded text:
Primum ergo primo discutiamus. Situs est in compositione et ordine, id est in compositione et dispositione. Compositio duo habere debet: aptitudinem et firmitatem, hoc est ut componenda apte et competenter coeant; et composita firmiter cohaereant: laudabilis est compositio talis. Aptitudo consideratur in quantitate et qualitate. In quantitate ne nimis tenuia et exilia grossis et corpulentis. In qualitate, ne nimis humida siccis, nimis calida frigidis, nimis levia ponderosis; et si qua sunt talia, inordinate conjungantur. Vide si pulchritudini divinorum operum aliquid hoimum quidem si universitatis hujus machinam intuitus fueris: invenies quam mirabili ratione et sapientia compositio rerum omnium perfecta sit, quam apta, quam congrua, quam decora, quam cunctis partibus suis absoluta, in qua non solum concordiam servant similia, sed etiam quae creante potentia diversa atque repugnantia adesse prodierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in otẽplatione. ꝯp̃hendit᷑. qđ in suo uisibili simulacro¬
rẽ exp̃ssiꝰ ⁊ manifestiꝰ declaratur. Simulaera au̾ in.¬
isibiliũ ipsa iusibilia dicunt᷑. ut pote inuisibilis poten¬
tiȩ simulacrũ ẽ creaturarũ imm̃sitas. In uisibilis sapi
entiȩ ẽ simulacrũ ereaturarũ decor. In uisibilis benigni¬
tatis simulacrũ ẽ creaturarũ utilitas. Om̃is an̾ creatura
qͣnͣto uiciniꝰ simlitudim creatoris appropinquat.
tanto manifestiꝰ creatorẽ suum declarat. Istud uͦ uisi¬
bile simulacrũ suũ inuisibile exemplar priꝰ ostendere
debet. qđ diuinȩ similitudins imaginẽ ꝑfectiꝰ in se
exp̃ssam retniet. Imm̃sitas au̾ creaturarũ mag̾ ad eẽn¬
tiam. decor uͦ creaturarũ mag̾ ꝑtinet ad fornam.
Esentia uͦ absq forma osid̾ata: informitas ẽ. Qđ̃ aũ in
adõ dissidet. Qđ̃ gͦ formatũ est. mag̃ dõ simile ẽ ꝗͣ id
qd̾ formã ñ ht̃. Uñ ostat qd plus euidens simulacrũ est

Expanded text:
in contemplatione comprehenditur, quod in suo visibili simulacro expressius et manifestius declaratur. Simulacra autem invisibilium ipsa visibilia dicuntur, utpote invisibilis potentiae simulacrum est, createntiae simulacrum est, creaturarum decor. Invisibilis benignitatis simulacrum est, creaturarum utilitas. Omnis autem creatura quanto vicinius similitudini Creatoris appropinquat, tanto evidentius Creatorem suum declarat. Illud ergo visibile simulacrum, invisibile exemplar prius ostendere debet, quod divinae similitudinis imaginem perfectius in se expressam retinet. Immensitas autiam; decor vero creaturarum magis pertinet ad formam. Essentia vero absque forma considerata, informitas est. Quod autema Deo dissidet. Quod ergo formatum est, magis Deo simile est, quam id quod formam non habet. Unde constat quod plus evidens simula
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑtinet ad actũ. qr habitũ nat᷑a indidit. actũ uͦ
institutio adinuexit. Simulacrũ gͦ decoris imm̃sita¬
tẽ parit̾ ⁊ utilitatẽ incognitio p̃cedit. ⁊ ꝓpt̾ea in cog
mulacro primũ uestigiũ ꝯtẽplationis pone̾ debemꝰ ut
dũ pͥnt̃i inqͥsitionis ingressũ recte tenuerimꝰ ipso quẽ
q̃ rimꝰ duce in offenso pede ad reliqua ꝓcedamus.
Pulcre aũ in q̃renda sapientia ab ipso sapientiȩ si¬
mulacro inqͥsitionis exordiũ sumitur.qr ꝑ sapientiã
suã pat̾ manifestat᷑. ñ solũ qñ sapientiã suã in carnẽ

Expanded text:
quod pertinet ad actum, quia habitum natura indidit, actum vero institutio adjunxit. Simulacrum ergo decoris immensitatem pariter et utilitatem in cognitione praecedit, et propterea in cognmulacro primum vestigium contemplationis ponere debemus, ut, dum primum inquisitionis ingressum recte tenuerimus, ipso quem quaerimus duce pede inoffenso ad reliqua procedamus. Pulchre autem in inquirenda sapientia ab ipso sapientiae simulacro inquisitionis exordium sumitur, quia per sapientiam suam Pater manifestatur, non solum quando sapientiam suam in c
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ armoniȩ gn̾a. ut ea nec cogitatꝰ ꝑcurr̾e nec sermo facile ex
st̃. Sic est de olfictu. Hñt thimiamata odorẽ suũ. hñt un¬
guenta odorẽ suum. hñt rosaria odorẽ suũ. hñt rubeta¬
spirant odores olfactui seruiunt. ⁊ meiꝰ delicias creata
militudine prioꝵ satis ꝑpendi posst̃. De imm̾sitate
creat᷑arũ ⁊ de pulcritudine earũ qͦmͦ potuimꝰ ñ qͦmꝰ de¬
buimꝰ locuti sumꝰ. nc̃ restat ut ad ꝯsideranda earum
utilitatẽ tnͣseamꝰ. Utilitas rerũ . iiiͦiͦ.ꝯplectit᷑. necessaria.
modi indiuñta. Cõmodũ ẽ qd̃ licet aliqn̾ ampliꝰ delectet si
m̃tũ. Aptũ ł ꝯgrnũ ẽ qd̾ licet utentib ñ ꝓsit. adutendũ
tam̃ ꝯuenit. Quales st̃ tincturȩ coloꝵ. lapides p̃ciosi.⁊ q̃¬

Expanded text:
sunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo facile expsunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo facile expsunt, sic est de olfactu. Habent thimiamata odorem suum, habent unguenta odorem suum, habent rosaria odorem suum, habent rubetaspirant odores, olfactui serviunt, et in ejus delicias creata milcreaturarum et de pulchritudine earum quomodo potuimus non quomodo debuimus locuti sumus, nunc restat ut ad considerandam earumdem utilitatem transeamus. Utilitas rerum quatuor complectitur: necessaria, smodi indumenta. Commodum est quod, licet aliquando amplius delectet, sinmentum. Aptum et congruum est quod, licet utentibus non prosit, ad utendum tamen convenit, quales sunt tincturae colorum, pretiosi
Abbreviated transcription (Latin):
ã humanȩ industriȩ adult̾ina qͣdã sp̃e fallentes oculos
debemꝰ. Ob hoc ꝓuidentia creatoris tã dm̾sas qͣlitates reb
indidit. ut oĩs sens hoĩs sua oblectam̃ta inuenut. Alud
ꝑcipit usꝰ. aliud auditꝰ. aliud odoratꝰ. aliud gustꝰ. aliud
tactꝰ. Nisũ pascit pulcritudo coloꝵ. Suauitas cantileniȩ
demuleet auditũ. fraglantia odoris olfactũ. dulcedo sa¬
poris gustũ. Aptitudo corpis tactũ. & qͥs õs delicias sensu¬
ñ enumerare queat: Quȩ tã multiplices st̃ in singulis.
tũ putet. Et enĩ oblectam̃ta oculoꝵ indit̾sitate coloꝵ
hoĩes adinuicẽ suas uoluntateᷤ omunicant. p̃terita
narrant. p̃sentia ĩ dicant. fut᷑a nuntiant. occulta reue¬
lant. ad̾eo ut his careat uita humana. bestiis ꝯꝑabiliᷤ¬
uideatur. Qd au̾ocentꝰ auiũ. qͥd humanȩ uocis melos iocun¬
dum. Qͥa dulces modos sonoꝵ om̃iũ ꝯmemorẽ. qr tã multa

Expanded text:
etiam humanae industriae fucos adulterina quadam sapientia fallentes oculos etiam humanae industriae fucos adulterina quadam sapientia fallentes oculos debemus, ob hoc providentia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta inveniat. Aliud percipit visus, aliud auditus, aliud odoratus, aliud gustus, aliud tactus. Visum pascit pulchritudo colorum; suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam multiplices sunt in singulis, tum putet. Quot enim oblectamenta oculorum in diversitate colorum homines ad invicem suas voluntates communicant; praeterita narrant, praesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant, adeo ut si his careat vita humana, bestiis comparabilivideatur. Quid autem concentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces modos sonorum omnium commemorem? Quia tam multa
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ol sic̃ aurt̃ rutilat. luna pallet qͣs electrũ. stellarũ qdã
flameo aspectu radiant. quȩdam luce niuea micant. q̃dam
Aalt̾natim. nẽ roseũ. nẽ uiridẽ. nc̃ candidũ fulgorẽ demon¬
strant. Qͥa de gẽmis ⁊ lapidib p̃ciosis narrẽ. quoꝵ ñ solũ
efficacia. utilis. s aspectus qͦ mirabilis est:
Ecce tellꝰ redimita florib ꝗͣ iocundũ spectaculũ p̃bet. qͦii
uisũ delectat. qͥmͦ affectũ ꝓuocat. Uidemꝰ rubentes rosas.
candiaa lilia purpureas uiolas. inqͥb oĩb ñ solũ pulchritudo.
talẽ ꝓducit spẽm. Postremo suꝑ oẽ pulcrũ uiride qͣiti aĩoᷤᷤ
intuentiũ rapit. qn uere nouo noua qͦdam uita ger¬
mina ꝓdeunt. ⁊ erecta sursũ in spiculis siis qͣsi deor¬
sũ morte caleata adimaginem fut᷑ȩ resurrectionis
in lucẽ parit᷑ erũpunt. S qd hȩc de opib d̾i loquimͣ. eũ

Expanded text:
Sol sicut aurum rutilat, luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam Sol sicut aurum rutilat, luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam flammeo aspectu radiant; quaedam luce rosea micant, quaedam vero alternatim nunc roseum, nunc viridem, nunc candidum fulgorem demonstrant. Quid de gemmis et lapidibus pretiosis narrem? quorum non solum efficacia utilis, sed aspectus quoque mirabilis est. Ecce tellus redimita floribus, quam jucundum spectaculum praebet, quomodo visum delectat, quomodo affectum provocat? Videmus rubentes rosas, candida lilia, purpureas violas, in quibus omnibus non solum pulchritudo ucit speciem. Postremo super omne pulchrum viride, quomodo animos intuentium rapit; quando vere novo, nova quadam vita germina prodeunt, et erecta sursum in spiculis suis quasi deorsum morte calcata ad imaginem futurae resurrectionis in lucem pariter erumpunt. Sed quid de operibus Dei loquimur? cum
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ colorẽ in uno. qͥlẽ colorẽ in alioᷤ Ecce qͦmͦ mora qͦmͦ
fraga qͥbdã granulis adinuicem opactis oir cũquaq
intrinsetꝰ dictantis preceptũ accepit. nusꝗͣ. t̾minos
suos excedere p̾sumit. Hoc qͦ mirabile ẽ. qd in uno
corꝑe tot ꝯstruunt᷑ menbra. tot m̾broꝵ formę. tot
loca. tot officia. Ecce in uno hõĩs corꝑe qͦt m̾bra :
Aliud auris. aliud oculꝰ. aliud lingua. aliud nasꝰ. ali¬
ud pes. aliud manꝰ. Singulis sua forma. Sualoca. &s¬
ꝑant᷑ oĩa. Post figurã seqͥtur color. De colore rerũ mul¬
ta disserere opꝰ ñẽ. cũ ipse uisꝰ ꝓbet qͣntũ nat᷑ȩ deroris
addit᷑. cũ tã uariis distincta colorib adornat᷑. Qͥa luce pul
serent̃i ẽ qd resplendet qͣsi saphirꝰ.⁊ gratissimo qͦdã suȩ
claritatis tẽpamento uisũ excipit. ⁊ demulcet aspectũ.

Expanded text:
talem colorem in uno qualem colorem in alio. Ecce quomodo mora, quomodo talem colorem in uno qualem colorem in alio. Ecce quomodo mora, quomodo fraga, quibusdam granulis ad invicem compactis circumquaque os suos excedere praesumit. Hoc quoque mirabile est quod in uno corpore tot constituuntur membra, tot membrorum formae, tot loca, tot officia. Ecce in uno hominis corpore quot membra? Aliud auris, aliud oculus, aliud lingua, aliud nasus, aliud pes, aliud manus; singulis sua forma, sua loca, s. Post figuram sequitur color. De colore rerum multum disserere opus non est, cum ipse visus probet quantum naturae decoris additur, cum tam variis distincta coloribus adornatur. Quid luce pulcserenum est, quod splendet quasi sapphirus; et gratissimo quodam suae claritatis temperamento visum excipit et demulcet aspectum?
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ salamandra inigne illesa ꝑmanet: Qͥs dedit
hericio spinas ⁊ docuit eñ ut se pomis turbine incussis
inuoluat. qͥb onustꝰ incedens stridet qͥsi plaustrũ: & for¬
mica q̃ hẏemis suꝑuenturȩ p̾scia granis horrea sua replet.
Arena qͦ de uiscerib laq̃os nectit. ut p̃dam capiat. Isti st̃
testes sapientiȩ di. Est adhuc aliud uerũ ⁊ euidens di¬
uinȩ sapientiȩ argum̃tũ qđ oẽ genꝰ simile sibi ꝓcreat.¬
⁊ intammultis similitudo una ꝓpagata pͥmȩ orignus
formã ñ minutat. Non ouis uitulũ. n̾ uacca agnũ. Non
cerua leporẽ. ñ leo uulpem. s in sibi simile ꝓpagniẽ suã
extendit om̃e qd ẽ. Hoc ꝙͦ in sensibilis nat᷑a custodit.
Aliud genꝰ ẽ tilia. aliud fagꝰ. aliud quercꝰ. unũ qd̵q suã¬
tot dentes inimo. qͦt dentes in alio. tot costulas in uno.
qtͦ costulas malio. talẽ formã in uno. qͣlẽ formã ĩ alio.

Expanded text:
quomodo salamandra in igne illaesa permanet? quis dedit quomodo salamandra in igne illaesa permanet? quis dedit ericio spinas, et docuit eum, ut se pomis turbine discussis involvat, quibus onustus incedens stridet quasi plaustrum? et formicam quae hiemis superventurae praescia granis horrea sua replet? araneam quae de visceribus suis laqueos nectit unde praedam capiat? isti sunt testes sapientiae Dei. Est adhuc aliud verum et evidens divinae sapientiae argumentum, quod omne genus simile sibi procreat, et in tam multis similitudo una propagata primae originis formam non mutat; non ovis vitulum, non vacca agnum, non cerva leporem, non leo vulpem, sed in sibi simile propaginem suam extendit omne quod est. Hoc quoque insensibilis natura custodit, aliud genus arboris est tilia, aliud fagus, aliud quercus, unumqutot dentes in uno quot dentes in alio, tot costulas in uno quot costulas in alio, talem formam in uno qualem formam in alio,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uident᷑ mag̾ mira st̃. qr ad hõĩnum noticiã raro ꝑueni¬
unt. ł ob hoc qd in suo gn̾e pauca creata st̃. ł qr in remotis
sedib ⁊ inabditis nat᷑ȩ finib abtrusa. Hȩc aũ iccirco creato¬
ris ꝓuidentia seorsũ collocare uoluit. ut illoꝵ ꝯsortio q̃ noxia
st̃ ñ ledat᷑ humana societas eoꝵ q̃ p̃ciosa st̃ specie ꝓbetur
qnͣto studio ęt̾na mala fugere.⁊ bona ȩt̾na appetere debet.
s ꝓhis tẽporalib bonis adipiscendis ⁊ malis euitandis tantoᷤ
labores sustinet. Sequit᷑ de his q̃ mirabilia st̃ ꝓpt̾ pulcritu
diuẽ. Quarũdã rerũ figurationẽ miram᷑ qr speciali qͦdã
mͦ decorȩ st̃ ⁊ ouenienter coaptatȩ. ita ut ipsa dispositio
oꝑis qͦdãm᷑ ĩnuere uideat᷑ specialẽ sibi adhibitã diligentiã.
quoꝵ qͥdem plasmatio qnͣtũ ab humana rõne aliena est.
tanto leuiꝰ humanũ animũ in ãmirationẽ ꝯpellere pot̾.
Quare cocodrillꝰ manducans inferiorẽ molã ñ mouet:

Expanded text:
mira sunt, quia ad hominum notitiam raro perveniunt, vel ob hoc quod in suo genere pura creata sunt, vel quia remotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Creatoris providentia seorsum collocare voluit, ut illorum consortio quae noxia sunt non laedatur humana societas, eorum quae pretiosa sunt specie probetur quanto studio mala aeterna fugere et bona aeterna appetere debet, si pro his temporalibus bonis adipiscendis et malis evitandis tantos labores sustinet. CAP. XI. Dedinem. Quarumdam rerum figurationem miramur quia speciali quodam modo decorae sunt et convenienter coaptatae, ita ut ipsa dispositio operis quodammodo innuere videatur specialem sibi adhibitam diligentiam Cquorum quidem psalmatio quantum ab humana ratione aliena est, tanto facilius humanum animum in admirationem compellere potest. Quare crocodilus manducans inferiorem molam non movet? et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficiendã animꝰ occupat᷑. Uidemꝰ qi scriba eas figura ᷤᷤ¬
q̃ exiles st̃ ꝓmtiꝰ format. in magnis figurandis ꝓpensiꝰ
su dat. ⁊ calamꝰ qͣnto uelotiꝰ trahit᷑. tanto defornio¬
res st̃ litrȩ q̃ exprimuntur. Sic &̃ sepe inoꝑe huina

Expanded text:
perficiendam animus occupatur. Videmus quod scriba eas figuras quperficiendam animus occupatur. Videmus quod scriba eas figuras quae exiles sunt, promptius format, in magnis figurandis propensius desudat, et calamus quanto velocius trahitur, tanto deformiores sunt litterae quae exprimuntur. Nam et in forma
Abbreviated transcription (Latin):
necessariis &̃ omoda adiungit: diuitias suȩ bonitatis osten¬
dit. Cũ aũ omoda ogruis suꝑadditis cumulant᷑. abundantia
diuitiaꝵ bonitatis eiꝰ demonstrat᷑. S dum postremo agrius
dicta sufficiant . S libet adhuc ad cumulũ diuinȩ laudis
paulisꝑ attendere. ꝗͣ mire tria hȩc simul inoꝑe suo ꝯserna¬
uerit ds̾. Qoͣ qͣnta ãmirationẽ dignũ sit. sic faciliꝰ fortas¬
sis onoscimꝰ. si priꝰ hȩc qͣlit̃ inoꝑe humano simul eẽ ñ
possitit osideramꝰ. Certe cũ hõ multa facere desiderat
magna face̾ ñ pot̃. qr tanto minꝰ p̃ualet in singulis qͣnto
plura st̃ ꝑ q̃ intentionis suȩ conatꝰ diuidit. Rursũ cum ad
magnitudinem nitit᷑ amultitudine᷑ retardat᷑. qr mul¬
tis p̃stare ñ sufficit uires qͣs adumꝰ rei effectũ specialiter
effundit. Simili mͦ minor diligentia decori oꝑis impen¬
dit᷑ qͦtiens ad solã multitudine̾ siue ad magnitudinem

Expanded text:
necessariis etiam commoda adjungit, divitias bonitatis suae ostendit. Cum autem commoda congruis superadditis cumulantur, abundantia divinae bonitatis ejus demonstratur. Sed dum postremo congruidicta sufficiant; sed libet adhuc ad cumulum divinae laudis paulisper attendere, quam mire tria haec simul in opere suo conservaverit Deus. Quod quanta admiratione dignum sit; sic facilius fortasse cognoscemus; si prius haec qualiter in opere humano simul esse non possint consideremus. Certe homo cum multa facere desiderat; magna facere non potest, quia tanto minus praevalet in singulis, quanto plura sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus cum ad magnitudinem innititur, a multitudine retardatur, quia multis praestare non sufficit vires quas ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo minor diligentia decori operis impenditur, quoties ad multitudinem solam sive ad magnitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ attendit᷑ qn̾res q̃libet suigñis modũ in qnͣitate ex ce¬
dit. Sic miram᷑ gygantẽ inter hoĩes. cȩtã inter pistes.
grifem int̾ uolucres. elefantẽ int̾ quadrupedes. draco¬
nẽ int̾ serpentes. figura scđd̾m paruitatẽ ꝯsiderat᷑. qñ res
q̃libet suigñis qnͣtitati ȩqͣri ñ pot̃. ut ẽ succrio. ⁊ t̾mes. ⁊ti

Expanded text:
nem attenditur, quando res quaelibet sui generis modum in quantitate excenem attenditur, quando res quaelibet sui generis modum in quantitate excedit; sic miramur gigantem inter homines, cetum inter pisces, gryphonem inter volucres, elephantem inter quadrupedes, draconem inter serpentes. Figura secundum parvitatem consideratur quando res quaelibet sui generis quantitati aequari n
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ signa p̾cipit. qͥs sursũ ꝑ ęstiua eũ ascend̾e signa facit.
qs eũ ab oriente inoccidentẽ ducit.⁊ iterũ ab occidente
tib cunctis increm̃tũ tribuit. ⁊ qͣsi de qͦdã occultonat᷑ȩ
simi in aptũ germinantia reducit. secũq eadẽ marcen¬
tia illuc uũ uenerant reu̾ti facit. Satis hȩc diligenter
in tuentib mirabilia apparebt̃. Dem̃ seqͥt᷑ motꝰ aĩalis
qui ẽ sensib ⁊ appetentib. Cogita gͦ qͣlis eẽ possit q
gulis qͥbq ai̾antili qͥd appetere ⁊ qnͣ appetere debeat
ordinat. Demq motꝰ rõnalis qͥ ẽ infactis ⁊ ꝯsilus satis
ãmiratiorus tibi ingerit si attendere uolueris qd̃
ineffabilis sit sapientia. q̃ oĩa hõinum facta. õs demꝙ
aut p̃cipiendo. aut ꝑmittendo fieri uelit. Hec de mo
Species est forma uisibilis. q̃ꝯtinet duo. figuras ⁊ colo
ineptȩ. aliqñ qi in multis una. aliqͥn qr in uno diu̾sa.
Singula suo ordine ꝓsequam᷑. figura scđm magnitudi¬

Expanded text:
ascendere facit, quis eum ab oriente in occidentem ducit, et iterum ab occidente tibus cunctis incrementum tribuit, et quasi de quodam occulto sinu in apertum germinantia educit, rursumque eadem marcentia illuc unde venerant reverti facit? Satis haec diligenter intuentibus mirabilia apparebunt. Deinde sequitur motus animalis, qui est in sensibus et appetitibus. Cogita ergo qualis esse possit, qui ppetere et quantum appetere debeant, ordinat. Denique motus rationalis qui est in factis et consiliis satis admirationis tibi ingerit, si attendere volueris, quam ineffabilis sit sapientia quae omnia hominum facta, omnes volaut praecipiendo, aut permittendo fieri velit. CAP. IX. DSpecies est forma visibilis, quae continet duo, figuras et coloineptae, aliquando quia in multis una, aliquando quia in uno diversa, singula ordine suo prosequamur. Figura secundum magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊ subiecta hõi eẽt ꝑ oditionem.⁊ deseruir&. ad utilitatẽ
hõ gͦ qͣsi inqͦdã medio collocatꝰ ht̃ sup se dm̃. subt̃ se mundũ.
ho foris agnosceret qͣle eẽt inuisibile bonũ qd̾ intꝰ q̃rere
deberet. ħ ẽ ut subtꝰ se uideret qd supͣ se appeteret. Non
gͥ decebat ut rerũ iisibiliũ copia aliqͣ in parte defectũ
sentiret. q̃ obid maxime instituta ẽ. ut inestimabilẽ ȩ t̃noꝵ
bonoꝵ affluentiã ñtiaret. ħ ẽ qd̾ dixi cur d̾s &̃ illa creare

Expanded text:
deserviret ad utilitatem. Homo ergo quasi in quodam medio collocatus, habet super se Deum, sub se mundum, eis foris agnosceret, quale esset invisibile bonum quod intus quaerere deberet: hoc est, ut sub se videret, quid supra se appeteret. Non igitur decebat ut rerum visibilium copia in parte aliqua defectum sentiret, quae ob id maxime instituta est, ut inaestimabilem aeternorum bonorum affluentiam nuntiaret. Hoc est quod diximus: cur Deus illa e
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dissimilib differentiis informantur. ut hõ ⁊ leo. leo ⁊ aqͥla
aqͥla ⁊ honorcopa. Hȩc inuicẽ diu̾sa st̃. Quȩ sunt ꝑmixta:
Dĩa insimul osiderata. Quomͦ gͦ insimilib infinita : qmͦ in
diu̾sis infinita : qͦmͦ in ꝑmixtis infinita : Audi. Hõ unũ genꝰ
ẽ. s unꝰ hõ ñ ẽ. Quis eos enuimerare pot̾: Leo unũ genꝰ ẽ
s unꝰ leo ñ ẽ. Quis eos enumerare pot̃: Ita incȩt̾is ĩnie
rabilib ĩnumerabiliũ rerũ gñ̾ib. In finita rerũ gña.⁊ in
⁊ magna face̾ ñ potuit. Qͣnta tam̃: Metire moles montiũ.
tractꝰ fluminũ. spacia campoꝵ. altitudinẽ cęli. ꝓfunditatẽ
abyssi. Miraris qr deficis. s meliꝰ deficiendo miraris. Me¬

Expanded text:
o et leo. Leo et aquila. Aquila et honoruscopa: haec invicem diversa sunt. Quae sunt permista? Omnia simul considerata. Quomodo ergo in similibus infinita? Quomodo in diversis infinita? Quomodo in permistis infinita? Audi. Homo unum genus est, sed unus homo non est. Quis eos numerare potest? Leo unum genus est, sed unus leo non est. rabilibus innumerabilium rerum generibus, infinita, rerum genera, et in et magna facere non potuit, quanta tamen? Metire moles montium, tractus fluminum, spatia camporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi. Miraris, quia deficis; sed melius deficiendo miraris. Me
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ loco ⁊ mobilitate scłs ẽ. Deinde olfactꝰ. Gustꝰ aũ qͥnil seu¬
tire pot̾ nͥ id qđ tangit. merito uelut tardior ot̾is sensib
in imo resedit. Tactꝰ specialẽ sedẽ ñ ht̃. qͥ iõ uniu̾salis ẽ qr
eunctis coopatur sensib. Nñ ⁊ indigitis pollex qui tactũ
sigͥcat coadunatis inunũ digins solꝰ oĩb respondet. qr sine
caro ossa uestit. ut duritia eoꝵ mollit̾ tactũ excipiat.
ad ulitinũ pellis carnẽ induit. ut sua qͦdãmͦ tenacitate
ab in ꝯmodis foris accidentib corpꝰ muniat. Attendi¬
te qͥmͦ illud qd̾ molle ⁊ ĩ firmĩ ẽ in medio qͣsi in loeo tuti¬
ore pouat᷑. ne ł intriusecꝰ fulcim̃to carens ꝯcidat. ł ex¬
trinsecꝰ mimim̾̃tũ ñ habens fatiscat. Qđ aũ inuno exem¬
plificatũ ẽ incunctis gn̾ib terũ inueniri potest. Sic enĩ
cortex munit arbores. sic pennȩ ⁊ rostra uolucres. sic sua¬

Expanded text:
et loco et nobilitate secundus est. Deinde olfactus. Gustus autem qui nil senet loco et nobilitate secundus est. Deinde olfactus. Gustus autem qui nil sentire potest nisi id quod tangit, merito tardior caeteris sensibus in imo resedit. Tactus specialem sedem non habet, qui ideo universalis est, quia cunctis cooperatur sensibus. Unde et in digitis pollex, qui tactum significat, coadunatis in unum digitis solus omnibus respondet, quia sine caro ossa vestit, ut duritia eorum molliter tactum excipiat. Ad ultimum pellis carnem induit, ut sua quodammodo tenacitate ab incommodis foris accidentibus corpus muniat. Attendite quomodo illud quod molle est et infirmum, in medio quasi in loco tutiore ponitur; ne vel intrinsecus fulcimento carens concidat, vel extrinsecus munimentum non habens fatiscat. Quod autem in uno exemplificatum est, in cunctis generibus rerum inveniri potest. Sic enim cortex munit arborem, sic pennae et rostra volucres, sic squa
Abbreviated transcription (Latin):
siue deorsũ figat᷑ ꝑ desidium affectionis. qͥnq sensꝰ st̃
ꝑ qͦi foras exit. Itẽ digiti t̾nis articuloꝵ int̾uallis distin¬
ta ꝓdeunt. qr de una sensualitate qͥnq sensꝰ exeunt. in
quib trina distuitione. Primũ sensꝰ. deuide sentire deĩde
sensibile uidetur ⁊ inuenitur. Postrenio insingulis digi¬
tis extremoꝵ articuloꝵ capita suꝑpositis unguib qͣsi
galeata cernunt᷑. ut qͦcũq sine manus extenta siue pes
ginũ sensib adherentia in necessitate nos muniunt.
s qͣntt̃ ñ ꝑtinent ad necessitatẽ qͣsi extͣ carne̾ sine sensu
p̃cidi posst̃. Ecoe in humana facie ꝗͣ rõnabili distinctione
instruñta sensuũ collocata st̃. Sup̃mũ locũ optinet
mira p̾cȩt̾is agilitate ꝑcipit. Bene gͦ qͣsi speculator¬
qͥdam enunentiorẽ cunctis locũ optinut. ut q̃ cȩt̾is sen¬
sib suꝑuent᷑a st̃ añ ꝑiculũ p̾uidere possit. P ost hc̃ auditꝰ

Expanded text:
 figatur per desiderium affectionis, quinque sensus sunt per quos foris exit. Item digiti ternis articulorum intervallis distinta prodeunt; quia de una sensualitate quinque sensus exeunt, in quibus prima distinctione primum sensus, deinde sentire, postmodum sensibile invenitur. Postremo in singulis digitis extremorum articulorum capita superpositis unguibus, quasi galeata cernuntur, ut quocunque, sive manus extensa, seu pes sensibus inhaerentia, quasi in necessitate nos muniunt; sed quantum non pertinent ad necessitatem, quasi extra carnem sine sensu praecidi possunt. Ecce in humana facie quam rationabili distinctione instrumenta sensuum collocata sunt. Supremum locum obtinet mira prae caeteris agilitate percipit. Bene ergo quasi speculator, eminentiorem cunctis locum obtinuit, ut quae caeteris sensibus superventura sunt, ante periculum praevidere possit. Post hunc auditus,
Abbreviated transcription (Latin):
locũ ⁊ tempꝰ extriseci st̃. &s hinc qͦ ñ minꝰ miranda
ẽ diuinȩ sapientiȩ efficacia. q̃ita ogrue inuniu̾sitare
singula distribuit. ut nꝰqua oĩno iunctura partiũ gene¬
ret repugnatitiã qͣlitatũ. Ecce ut exempli causa de
multis pauca ponamꝰ. in ꝯpositione humani corꝑis
qͣnta elucet sapientia creatoris. Sursũ ẽ hõ utusorinis
deorsũ. bifariã diniss. qr ⁊ uniforme ẽ p̾ricipale m̃tis .i.¬

Expanded text:
anda est sapientiae efficacia, quae ita congrue in universitate singula distribuit ut nusquam omnino junctura partium generet repugnantiam qualitatum. Ecce, ut exempli causa de multis pauca ponamus, in compositione humani corporis, quanta elucet sapientia Creatoris? Sursum est homo uniformis, deorsum bifariam divisus; quia et uniforme est principale mentis, i
Abbreviated transcription (Latin):
nichilũ cȩlos.⁊ expandit eos sic̾ tab̾naculũ. & psalmista
it̾m in qͦdam loco cũ argueret ydoloꝵ cultores ait. Om̃s
dii gentiũ demonia. dñs añ cęlos fecit. Qͥd ẽ gͦ putatiᷤᷤ
qd̃ in assertionẽ uerȩ diuinitatis oꝑa dĩ ita inmediũ de
hõi creatorẽ suũ ostendit: Consideremꝰ gͦ ⁊ nos qͣnta
rabile ⁊ in effabile ẽ ut ad ipsũ oĩs pulcritudo tnͣsitoria

Expanded text:
nihilum coelos, et expandit eos sicut tabernaculum . Et Psalmista iterum in quodam loco cum argueret idolorum cultores, ait: Omnes dii gentium daemonia; Dominus autem coelos fecit . Quid est ergo putatis, quod in assertionem verae divinitatis opera Dei ita in medium dehomini Creatorem suum ostendit? Consideremus et nos quanta rabile et ineffabile est, ut ad ipsum omnis pulchritudo transitoria,
Abbreviated transcription (Latin):
s oxt̾is oĩb exiguitate multũ dispares st̃. Nide gͦ qd mag̃
mireris. dentes aprił tineȩ. alas grifis ł scitifis. caput
equi ł locustȩ.crura elephantis ł culicis. rostrũ sius ꝑ
succrionis. aquilã ł formicã. leonẽ ł pulicẽ. tigndẽ ł testu¬
dinem. Ibi mureris magnitudinẽ. hic paruitatẽ. corpꝰ par¬
uũ magna sapientia ꝯditũ. Aagna sapientia cui nulla
surrepit negligentia. Illis dedit oculos qͦs uix ꝯp̃hendit
q̃ nat᷑a formauit inmagnis. Restat nc̃ dice de his q̃ rara¬

Expanded text:
oris exiguitate dispares sunt. Vide ergo quid magis mireris, dentes apri, an tineae, alas gryphis an sciniphis? caput equi an locustae? crura elephantis an culicis? rostrum suis an succerionis? aquilam an formicam? leonem an pulicem? tigridem an testdinem? Ibi miraris magnitudinem, hic miraris parvitatem; corpus parvum magna sapientia conditum. Magna sapientia cui nulla subrepit negligentia. Illis dedit oculos, quos vix comprehequae natura formavit in magnis. CAP. X. De iis qua
Abbreviated transcription (Latin):
tet. qͥ id ipsũ qd̾ ue hõ ẽ de cuiꝰ eẽntia nequaꝗͣ dubi¬
tat. inuisibile eẽ uidet. Ianua gͦ otẽplationis hũi
aꝑitur qñ ipse se sua rõne ducente ad se cognoscen¬
dũ ingredit᷑. In gresso aũ uia usq infinẽ currenda
restat. ut scił qsq ex osideratione ꝓpͥa ad agnitionem¬
sui ereatoris ꝑueniat. Ilud namq in nob̃ qđ carns non
ẽ acarne. ita se alienũ sentit a carnis origine. Inituun
tam̃ se hr̾e inħ uerissime agnoscit qr cũ se esse ĩtelligat:
semꝑ se fuisse ñ meminit. cũ tam̃ se nesciente ĩ tellectꝰ¬

Expanded text:
ntia nequaquam dubitat, invisibile esse videtur. Janua ergo contemplationis homini aperitur, quando ipse sua se ratione ducente ad se cognoscendum ingreditur. Ingresso autem via usque ad finem currenda restat, ut scilicet quisque ex consideratione propria ad agnitionem Creatoris sui perveniat. Illud namque in nobis quod carnis non est a carne, ita alienum se sentit a carnis origine. Initium tamen se habere in hoc verissime agnoscit, quod cum se intelligat esse, semper se fuisse non meminit, cum tamen nesciens intellect
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuis exiguũ. Si gͦ unũ aliqͥd ꝗͣlbet paruũ de nichilo fac̾e
tanta potentia ẽ ut op̃hendi ñ possit. qͣnta existimanda est
potentia tã multa face̾: Qũa multa: Quot st̃: Numera
stellas cȩli. arenũ maris. puluerẽ t̾rȩ.guitas plumȩ.petias uo¬
lucrũ. squamas pisciũ.pilos aĩaliũ. gramitia cãpoꝵ. folia ł fructꝰ¬
arbox. ⁊ cęt̾oꝵ inumerabilia gn̾a: numera. Innumetabilia
in similib ãnumerabilia in diu̾sis. ĩ numerabilia ĩ ꝑmytis
Quȩ st̃ similia : q̃ sub eodem gn̾e otinent̾. ut ħo unꝰ ⁊ alt̾.¬

Expanded text:
xiguum. Si ergo unum aliquid, quamlibet parvum, de nihilo facere tanta potentia est, ut comprehendi non possit, quanta existimanda est potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, arenam maris, pulverem terrae, guttas pluviae, pennas volucrum, squammas piscium, pilos animaliuabilium innumerabilia numera. Innumerabilia in similibus, innumerabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia? Quae sub eodem genere continentur: ut homo unus et alt
Abbreviated transcription (Latin):
significationẽ. Boniũ gͦ ẽ assidue otẽplari ⁊ amnurari
oꝑa diuma. s ei qͥ rerã corꝑaliũ pulcͥtudinẽ inusũ
nouit uert̾e sp̃ualem. Nam ⁊ ĩo scͥptura tantoꝑe nos
ad osideranda mirabilia dĩ excitat. ut ꝑea q̃ foris
cermuiꝰ: intꝰ ad agnitionẽ ueritatis ueniamꝰ. Uñ psal¬
mista qͣsi ꝓ magno aliqͦ se iã ⁊ ħ fecisse omemorat. ⁊ ad

Expanded text:
mirari opera divina, sed ei qui rerum corporalium pulchritudinem in usum novit vertere spiritualem. Nam et ideo Scriptura tantopere nos ad desideranda mirabilia Dei excitat, ut per ea quae foris credimus intus ad agnitionem veritatis veniamus. Unde Psalmista, quasi pro magno aliquo s
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ st̃ mobilia ꝗͣ ea q̃ moueri ñ posst̃ Motꝰ aũ qͣdrip¬
tĩus ẽ. localis. nat᷑alis. aĩalis. Rõnalis. S motꝰ na¬
turalis localem motũ suꝑat. qr innat᷑ali motũ ñ solum
imago uitȩ exprimit᷑. s ipsa qͦdãmͦ uta in e̾o̾atur. Rurs
aĩalis motꝰ tanto nat᷑ali p̃cellit. qnto insensibili id
qd sentit. Postremo rõnalis motꝰ cunictis suꝑponitur.
dentiꝰ. qr inuisibilẽ sapientiã ostendit manifestiꝰ.¬

Expanded text:
ae moveri non possunt. Motus autem quadripertitus est, localis, naturalis, animalis, rationalis. Sed motus naturalis localem motum superat, quia in naturali motu, non solum imago vitae exprimitur, sed ipsa quodammodo vita inchoatur. Rursus animalis motus tantum naturali praecellit, quantum in sensibili id quod sentit. Postremo rationalis cunctis superponitur, dentius, quia invisibilem sapientiam ostendit cunctis man
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ de his reb frequent̾ agere. uͥ simul ⁊ rõne erudit᷑ sensꝰ
⁊ suauitate delectat᷑ animꝰ. ⁊ emulatione excitat᷑ affectꝰ. ita
ut cũ psalmista stupentes. ⁊ ãmirantes clamemꝰ. Qũa mag
me dñe in factura tua.⁊ in oꝑib manuũ tua¬
rũ exultabo. Qũa magnificata st̃ oꝑa tua dñe. nimis

Expanded text:
simul et ratione eruditur sensus, et suavitate delectatur animus, et aemulatione excitatur affectus, ita ut cum Psalmista stupeamus, et admirantes clamemus: Quam magme in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! ni
Abbreviated transcription (Latin):
liber qͥdam ẽ scriptꝰ digito dĩ. ħ ẽ iurtute diuina creatus.
inuentȩ. s diuino arbittio institutȩ. ad manifestandã ⁊¬
au̾ si illitteratꝰ qͥuis aptũ librũ uideat. figuras aspicit. lit¬
t̾as ñ cognoscit. ita litt̾atus. stultꝰ ⁊ aĩalis hõ qñ ꝑcipit ea
q̃ dĩ st̃ in uisibilib istis creat̾is foris uidet speciẽ. s ñ intelli
randa sit sapientia creatoris. & idõ nemo ẽ cui oꝑa dĩ
mirabilia ñ sint. dñ ⁊ ineis insipiens solã foris miratur
sp̃em. sapiens aũ ꝑ id qd̃ foris uidet ꝓfundã rimat᷑ diuinȩ
sapientiȩ cogitationẽ. uelut sun una ⁊ eadẽ sc̾ptura alt̾

Expanded text:
quidam liber est scriptus digito Dei, hoc est virtute divina creatus, inventae, sed divino arbitrio institutae ad manifestandam autem si illitteratus quis apertum librum videat, figuras aspicit, litteras autem non cognoscit; ita stultus et animalis homo, qui non percipit ea quae Dei sunt ; in visibilibus istiranda sit sapientia Creatoris. Et ideo nemo est cui opera Dei mirabilia non sint, dum insipiens in eis solam miratur speciem; sapiens autem per id quod foris videt profundam rimatur divinae sapientiae cogitationem, velut si in una
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sitas. Sapientiã decor. Benignitatẽ utilitas. Inuñsitas
creaturarũ ostat in multituoine.⁊ magnitudine. Multi¬
tudo insimilib. in diu̾sis. in ꝑmixtis. Magnitudo in mole
⁊ spacio. aoles ẽ in massa. ⁊ pondere.Spaciũ ẽ in longo.
⁊ lato. ⁊ ꝓfundo.⁊ alto. Decor creaturarũ ẽ in situ. ⁊ mo¬

Expanded text:
mmensitas, sapientiam decor, bonitatem utilitas. Immensitas creaturarum in multitudine et magnitudine; multitudo in similibus, in diversis, in permixtis. Magnitudo est in mole et spatio: moles est in massa et pondere: spatium est in longo et lato, profundo et alto. Decor creaturarum est in situ et mo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scit nͥ uerũ. sicut erit aut necessarium aut spon¬
taneum. ita p̃destinatio quȩ ñ mutat᷑ ñ p̃destinat
nͥ sicut ẽ in p̃scientia. Et quẽ admodũ qd̾ p̃scit᷑ licet
in et̾nitate sit immnutabile. tñ in tẽꝑe aliqñ añ ꝗ̃ sit
mutari pot̃ ita ẽ ꝑ om̃ia de p̃destinatione. Patet gͥ
ex his que dicta sunt si bene osid̾ent᷑. qr nec p̃destina¬
tio excludit lib̾m arbitͥũ. nec lib̾m arbitͥũ adũsat᷑
p̃destinatiõi. Si qͥde oĩa illa qͥb sup̃ monstrauimꝰ li

Expanded text:
praescit nisi verum sicut erit, aut necessarium, aut sponpraescit nisi verum sicut erit, aut necessarium, aut spontaneum; ita praedestinatio quae non mutatur, non praedestinat nisi sicut est in praescientia. Et, quemadmodum quod praescitur, licet in aeternitate sit immutabile, tamen in tempore aliquando antequam sit, mutari potest; ita est per omnia de praedestinatione. Patet igitur ex his quae dicta sunt, si bene considerentur, quia nec praedestinatio excludit liberum arbitrium, nec liberum arbitrium adversatur praedestinationi. Siquidem omnia illa, quibus supra monstravimus li
Abbreviated transcription (Latin):
dognouin arte aliqua p̃scii futura ꝑ libm
arbierium site onos repugnantian ueri¬
tas quaqi cuidens drõ docet pdestinari sii
ꝑ liberum arbitrium quedam futura. absq om̃i
inconuenientia. Nam heq p̃scit iłsꝰ neq p̃destinat
quẽ quã iustũ futurũ ex necessitate. Non eñĩ ht
usticiam. qui eã ñ seruat lib̾a uoluntate. Parit̃ gͥ
qũauis necesse sit fieri quȩ p̃sciunt᷑ & quȩ p̃destĩ¬
nant᷑. queda tam̃ p̃scita & p̃destinata ñ eueniunt᷑
ea necessitate quȩ p̃cedit rem & fac̃ .s ea quȩ rem
sequit᷑ sicut sup̃ diximꝰ. Non enĩ ea ds quauis p̃¬
destinet facit uoluntatẽ cogendo. aut uoluntati
resistendo. s in sua illã potestate dimittendo. Qũa¬
uis tam̃ sua uoluntas utat᷑ potestate. nicħ tam̃ fac̃
qđ ds ñ faciat in bonis sua grã. in malis ñ sua s. er ał
uoluntatis culpa. qd̾ sic̃ ꝓmisimꝰ clarius cũ de grã
loquem᷑ apparebit. Et sic̃ p̃scientia quȩ ñ fallit̾ ñ

Expanded text:
 aliqua praesciri futura per liberum arbitrium, sine omni repugnantia. Unde veritas quoque evidens, et ratio docet praedestinari similiter per liberum arbitrium quaedam futura, absque omni inconvenientia. Nam neque praescit Deus, neque praedestinat quemquam justum futurum ex necessitate. Non enim habet justitiam, qui eam non servat libera voluntate. Pariter igitur, quamvis necesse sit fieri quae praesciuntur et quae praedestinantur, quaedam tamen praescita et praedestinata non eveniunt ea necessitate quae praecedit rem et facit, sed ea quae rem sequitur, sicut supra diximus. Non enim ea Deus, quamvis praedestinet, facit voluntatem cogendo aut voluntati resistendo, sed in sua illam potestate dimittendo. Quamvis tamen sua voluntas utatur potestate, nihil tamen facit quod Deus non faciat in bonis sua gratia, in malis non sua, sed ejusdem voluntatis culpa; quod, sicut promisimus, clarius, cum de gratia loquemur, apparebit. Et, sicut praescientia quae non fallitur, non
Abbreviated transcription (Latin):
Predestinatio uidet᷑ idem eẽ qd̾ p̃ordinatio siue
dinare qd̾ ẽ statuere futurũ ẽẽ. Qđ aũ ds statuit
futurũ ẽẽ. necessitate uid̾r futurũ ẽẽ. Quare qͥc¬
qͥd ds̃ p̃destinat. necesse ẽ futurũ eẽ. Sigͦ d̾s p̃desti¬
nat bona & mala quę fiunt. nicħ sit ꝑ lib̾m arbit᷑¬
ũ .s. om̃ia er necessitate. At si tm̃ bõa p̃destinat. so¬
la bõa sunt ex necessitate. nec ẽ lib̃m arbitͥũ ñ ad
mala. qd̾ nimis ẽ absurdũ. Non gͦ sola bõa p̃desti¬

Expanded text:
e quod praeordinatio, sive dinare: quod est statuere futurum esse. Quod autem Deus statuit futurum esse, necessitate videtur futurum esse; quare quidquid Deus praedestinat, necesse est futurum esse. Si ergo Deus praedestinat bona et mala quae fiunt, nihil fit per liberum arbitrium; sed omnia ex necessitate. At, si tantum bona praedestinat, sola bona sunt ex necessitate, nec est liberum arbitrium nisi ad mala: quod nimis est absurdum. Non ergo sola bo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtingit oꝑante spontanea uoluntate. uelud cũ ħo hoi
fac̃ ĩiuriã cũñ ab illo occidit̾. qͥda clamãt dicentes. Sic
p̃scitũ ⁊ p̃destinatũ erat ado.⁊ ĩõ necessitate factũ ẽ: nec
nec alit̾ sieri potuit. Quippe nec qͥ aliũ iniuria ir¬
ritauit. nec qͥ se uindicauit. hoc fecit necessitate.
s sola uoluntate. qr si ñ sponte uoluisset: neut̃ quod

Expanded text:
tingit, operante spontanea voluntate, velut cum homo homini facit injuriam unde ab illo occiditur, quidam clamant dicentes: Sic praescitum et praedestinatum erat a Deo; et ideo necessitate factum est, nec aliter fieri potuit. Quippe nec qui alium injuria irritavit, nec qui se vindicavit, hoc fecit necessitate, sed sola voluntate; quia si non sponte voluisset, neuter quod
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ indurare cũ ñ emollit. ac inducere
in tẽptationẽ cũ ñ lib̾at. Non ẽ gͦ moueniens
essentialit᷑. ñ qd̾ mala sunt ut supra dictũ ẽ
Sciendũ quoq ẽ qr sicut p̃scientia ñ in de đr
pprie. ita nec p̾destinatio. q illi nec ante nec pꝰ
aliqͥd ẽ .s. om̃ia funt illi simul p̃sentia sonside¬

Expanded text:
hominem indurare cum non emollit, ac inducere in tentationem cum non liberat. Non est ergo inconveniens essentialiter, non quod mala sunt; ut supra dictum est . Sciendum quoque est quia sicut praescientia non in Deo dicitur proprie; ita nec praedestinatio, quia illi nec ante, nec post aliquid est, sed omnia sunt illi simul praesentia. CA
Abbreviated transcription (Latin):
do cameracensis eccłiȩ minister indignus¬
Wlbodoni dilecto filio sub uenerabili abbate
hafligeniensi fulgentio dñicis castris militanti. salutẽ
Presumptionis argui timeo. quod ausus sum rem dif¬
ficilem contingere. & extendẽ conatus in alta ꝓfundi¬
tate. scił exponere canonem altaris. & ꝓpalare tanta
mỹsteria. sicut scriptum ẽ. Altiora te ne quesieris. &
fortiora te ne scrutatus fueris . S quomͦcumq me
iudicent alii. tu scis fr̃ quanta p̃cum instantia me
uicisti ut tantũ onus sustollerẽ. magis credens ad¬
iiuari deuotione & p̃cib tuis: quã mea uirtute
Impium enim erat tanto desid̾io ñ ad quiescere. etiã¬
si uires excedat. Et iudicaui magis sub fasce ruendũ
qua tͥ om̃ino contradicendum. Itaq confisus de di
aurilio & tuis p̃cib sic cepi p̾sens apudte. & ab sens
ꝑfeci sine te. orans ut textus cuiusq capłi p̾scribat.
expositioni totꝰ. ne cito p̃sumant᷑ additiones uł de¬

Expanded text:
ODO, Cameracensis Ecclesiae minister indignus, ODONI, dilecto filio suo, sub venerabili abbate Hafliginensi Fulgentio, Dominicis castris militanti, salutem. Praesumptionis argui timeo, quod ausus sum rem difficilem contingere, et extendere conatus in alta profunditate: scilicet exponere canonem altaris, et probare tanta mysteria, sicut scriptum est: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . Sed quomodocunque me judicent alii, tu scis, frater, quanta precum instantia me vicisti, ut tantum onus sustollerem, magis credens adjuvari devotione et precibus tuis quam mea virtute. Impium enim erat tanto desiderio non acquiescere, etiamsi vires excedat: et judicavi magis sub fasce ruendum, quam tibi omnino contradicendum. Itaque confisus in Dei auxilio, ut tuis precibus tibi coepi praesens apud te, et absens perfeci sine te. Odo autem, ut textus cujusque capituli praescribatur expositioni totius, ne cito praesumantur additiones vel de
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ totꝰ textus qui sequit᷑ ꝓuenia peccatoꝵ orat ⁊ ꝓ
pace sũpto pͥncipio suo de fine dnĩcȩ orõis qͥ orat otͣ
peccata dicendo s libera nos a malo. Inde sequens textꝰ
om̃i ꝑturbatione securi. Iteruͣ ꝓpace sequit̾. pax dñi
rere nob̾. Inde ꝓpace: dona nob̾ pacẽ. Et sic finis ⁊ osũ¬
matio sacrificiĩ fit de pace ut maneamꝰ in pace. Uñ:
in osũmatiõe sacrificii osculũ pacis sumimꝰ. qͦ ⁊ nrm in
sacͥficio assensum ĩ participatioẽm ostendim : qd̾ debe¬
amus in pace manere signamus:
cissimi canonis altaris textu studiosissime inqͥsito ob¬
pͣnotes. & ꝑiodos in quibꝰ totũ quat̾narius concludit opus¬
cłm capitalibꝰ literis illumines. appositis titulis. qͣtinus &
ꝑyodoꝵ diuersitas. pͥma fronte p̾clare effulgeat. & sin
cola & cõmata confusis distinctionibꝰ sententias noni

Expanded text:
qui sequitur pro venia peccatorum orat et pro pace: suo principio smmpto de fine Dominicae orationis, qui orat contra peccata, dicendo: Sed libera nos a malo. Deinde sequens textus omni perturbatione securi. Iterum pro pace sequitur: Pax Domirere nobis. Iterum pro pace: Dona nobis pacem. Et sic finis et consummatio sacrificii fit de pace, et maneamus in pace. Unde in consummatione sacrificii osculum sumimus: quo et in sacrificio assensum et participatione ostendimus, et quod debemus in pace manere signamus. CONCLUSIO. Sanctissimi canonis textu studiosissime inquisito, obpraenotes, et periodos in quibus totum quaternarius concludit opusculum capitalibus litteris illumines, appositis titulis quibus et periodorum diversitas prima fronte praeclare affulgeat, et sincola, et commata, confusis distinctionibus sententias non
Abbreviated transcription (Latin):
inde salutari p̾cepto ammoniti.
Lege euugłm & inuenies pͣceptũ. Cur hanc sołã
oronẽ p̾cedit adhortatio. cũ plures in ħ canone faciam
& ad nulłã hortati sumꝰ: Quia ille sunt inferiores et
humana rõe cõpositȩ. hec ꝑfecta ⁊ a solo dño formata. Uñ
⁊ sequit᷑. Et diuina instituioẽ formati. Sic̃ euugłm nar
rat dnm̃ rogabant apłi. doce nos orare. Et dñs informa¬
uit eos huius orõis institutiõe. Audemꝰ dic̾e. Audatia ui¬
det̾ & p̃sumptio homunes diuina. & infirmos ꝑfecta ꝓpon̾e̾
nͥ eemꝰ formati diina institutiõe. Audemꝰ g̃ obedientia. ñ
audatia. Audentes audatia rei sunt. audentes obedientia lau¬

Expanded text:
inde salutari praecepto moniti. Lege Evangelium, et invenies praeceptum. Cur hanc solam orationem praecedit adhortatio, cum plures in hoc canone faciamus, et ad nullam hortati sumus? Quia illae sunt inferiores, et humana ratione compositae; haec perfecta, et a solo Deo formata. Unde et sequitur: Et divina institutione formati. Sicut narrat Evangelium, Dominum rogabant apostoli, Doce nos orare ; et Dominus informavit eos hujus orationis institutione. Audemus dicere. Audacia videtur et praesumptio hominesnes infirmos divina institutione. Audemus obedientia, non audacia. Audentes audacia, rei sunt; audentes obedientia, lau