comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quitalib se ꝑ suasionib dedicauerunt : om̃is igitur qui his credit: interra cal¬
iudeorum ÷. Siquis ur̃m mathe maticorũ ideleramenta sectatur iustitia inter¬
l chaldeorum est Siquis natiuitatis diem sũpputat. & uariis horarum
momentoꝵ fratiotinationib: crodens. hoo dogma suscepit. quia still& aliter & taliter
figurãte faciunt homines luxxuriosos. adultenos castos aut certe qđ cumq eorum: iste
interra chaldeorũ est: Lam quidam ꝑuta aestimant xpĩanos ex astrorum cursib fieri
autẽ ista sapitis. qcͣ qͦtł dictis istis creditis: in terra chaldeor
giis & facto consecrauerint: ad serentes cuncta quȩ int̾ mortales fiant. aut ex astroꝵ
motib aut exfati necessitate pendere: Sed ds̃ abraham ꝓmouens ad meliarit :
ixit esegosim quite educo deterra chaldeorum. potens ẽ enim ds̃ qui etiam nob̾ tribuat nt¬

Expanded text:
qui talibus se persuasionibus dedicaverunt. Omnis igitur qui his credit, in terra Chalqui talibus se persuasionibus dedicaverunt. Omnis igitur qui his credit, in terra Chaldaeorum est. Si quis vestrum mathematicorum deliramenta sectatur, in terra Chaldaeorum est. Si quis nativitatis diem supputat, et variis horarum momentorumque ratiocinationibus credens hoc dogma suscipit quia stellae taliter et taliter figuratae faciunt homines luxuriosos, adulteros, castos, aut certe quodcunque eorum, iste in terra Chaldaeorum est. Jam quidam aestimant Christianos ex astrorum cursibus fieri. Quotquot autem ista sapitis, quotquot dictis istis creditis, in terra Chaldaeorgiis et fato consecraverunt, asserentes cuncta quae inter mortales fiunt, aut ex astrorum motibus, aut ex fati necesixit ei: Ego sum, qui te educo de terra Chaldaeorum . Potens est enim Deus, qui et nobis tribuat
Abbreviated transcription (Latin):
uarius autẽ in uirtutib Sic & propter malitiam generis humani terrena negotia cũ unũ
sint in sub iacentĩ. intellectus diuersitate sunt plurima. Quod autẽ dico sic fi& mani
alio intellectii medicus ẽ. luxta qđ scriptum ẽ. Nonne cessẽ habent sani medicum. sed male
habentes Alio intellectu pastor est scđm qđ in rationabilib p̃ est. Alio intellecta rex
nes uberrimos afferunt fructus & exculti patre agricola. pinguitudinẽ uitis uerę
ex unius radicis consortio ad sumunt. Iuxta alium intellectum sapientia ÷ iuxxta
alium ueritas. uixta alium iustitia: uerumtam̃ subiacens unum est. Snomodo ergo
iluatore uno subiacentes plurimi intellectus sunt: Diuersori
plurima frequenter alligoritantes babilonem Diximus negotia e& terrena quȩ sem ꝑ
confusa sunt uicus. aegẏptum similiter ad flgentia caldeoꝵ uero terrã obied quia
tutum eoꝵ quȩ accedunt nob̵ exxearum nutib adserant fiem: Eos eẽ diximus

Expanded text:
arius autem in virtutibus: sic et propter malitiam generis humani terrena negotia cum unum sint in subjacenti, intellectus diversitate sunt plurima. Quod autem dico sic fiet manialio intellectu medicus est, juxta quod scriptum est: « Non necesse habent sani medico, sed male habentes . » Alio intellectu pastor est, secundum quod irrationabilibus praeest; alio intellectu rex,uod inserti in eum homines uberrimos afferunt fructus, et exculti a Patre agricola, pinguedinem vitis verae ex unius radicis consortio assumunt . Juxta alium intealium veritas, juxta alium justitia. Verumtamen subjacens unum est. Quomodo ergo in Salvatore, uno subjacente, plurimi intellectus sunt diversorum plurima. Frequenter allegorizantes Babylonem diximus negotia esse terrena, quae semper confusa sunt vitis, Atutum eorum, quaeque accidunt nobis ex earum nutibus asserant fieri, eos esse diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
bus aestuat: & ut breuit̃ dicam qui moechatur incorde: hic incircumcisus ẽ corde:
ed & qui hereticos sensus mente contin& & blasphemas assertione scantra scienitiã
xp̃i disponit in corde: hic incircũcisus ẽ corde: Quiuero puram fidem in conscu¬
trae sinceritate custodit: iste circumcisus est corde: Dequo diei potest: Beati mundo
sicut opos te aurib & labiis & corde. & carnis p̃putio scđm ea quȩ supra dixinꝰ circũ cidi :
lta fortassis & manus nraẽ indigent circumcisione : pedes &iuisus & odoratus &&
tactus : Vt enim ꝑfectus sit homo dei in omnib: cuncta circumordenda s̃ menobora
Lanus quidem a rapinis a furtis acedib : & ad sola dei opera pandanda : Circũ cidendi
sunt pedes. neueloces sint ad effundendum sanguinẽ & ne intrent in consiliũ malignan¬
tium : sed ut tantum ꝓmandatis dei circumeant : Circumciditur &oculus Nec

Expanded text:
bus aestuat, et, ut breviter dicam, qui moechatur corde, hic incircumcisus est corde. bus aestuat, et, ut breviter dicam, qui moechatur corde, hic incircumcisus est corde. Sed et qui haereticos sensus mente retinet, et blasphemas assertiones contra scientiam Christi disponit in corde, hic incircumcisus est corde. Qui vero puram fidem in conscientiae sinceritate custodit, iste circumcisus est corde, de quo dici potest: Beati mundo csicut oportet auribus et labiis et corde, carnis praeputio secundum ea quae supra diximus circumcidi, ita fortassis et manus nostrae indigent circumcisione, et pedes, et visus, et odoratus, et tactus. Ut enim perfectus sit homo Dei in omnibus, cuncta circumcidenda sunt membra: manus quidem a rapinis, a furtis, ac caedibus, et ad sola opera Dei pandendae. Circumcidendi sunt pedes, ne veloces sint ad effundendum sanguinem, et ne intrent in concilium malignantium, sed ut tantum pro mandatis Dei circumeant. Circumcidatur et oculus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Aembrum hoc in quo p̃putium uidet᷑. eẽ offitiis naturalib coitus & generationis deser-¬
uire : nemo qui dubit&: Siquis igitur erga huiusce modi motus. non impostunus existat.
nec statutos legibus terminos super&. Nec aliam feminã quã coniugem legitimam
nouerit & in ea quoq ipsa posteritatis tantũ modo causa. cestis & legitimis temporib
agat : Iste circum cisus p̃putio carnis suȩ dicendus est: Qui uero in omnẽ lasciu am
proruit & ꝑ diuersos & inlicitos passim pendi& amplexibus atq in omnẽ libidinis
uprumdiam a concessis & licitis temperat: Et tamquã uirgo sponsa xp̃i castis &rpou¬
dicis uirginitatib: flor& in quib uera circumcisio carnis p̃putii facta est . & uerea
testamentum dei & testam̃tũ ȩternũ in eoꝵ carne seruatur: super est nob designare
etiam circũcisionem cordis : Siquis est qui in obscenis desideriis & fedis cupiditati¬

Expanded text:
Membrum hoc in quo praeputium videtur esse, officiis naturalibus coitus et generationis deserMembrum hoc in quo praeputium videtur esse, officiis naturalibus coitus et generationis deservire, nemo est qui dubitet. Si quis igitur erga hujuscemodi motus non importunus existat, nec statutos legibus terminos superet, nec aliam feminam quam conjugem legitimam noverit, et nec quoque ipsa nisi posteritatis tantummodo causa certis et legitimis temporibus agat, iste circumcisus praeputio carnis suae dicendus est. Qui vero in omnem lasciviam proruit, et per diversos et illicitos passim pendet amplexus, atque in omnem libidinis verum etiam a concessis et licitis temperat, et tanquam virgo sponsa Christi, castis et pudicis virginibus floret, in quibus vera circumcisio carnis praeputii facta est, et vere testamentum Dei et testamentum aeternum in eorum carne servatur. Superest designare etiam circumcisionem cordis. Si quis est qui obscenis desideriis et foedis cupiditati
Abbreviated transcription (Latin):
qui calum nias mouit: qui frs int̃ se falso loquendo committit᷑ : quiuana inepta sȩcularia.
npudica. turpia. miuriosa. ꝓterua. blasphema.: & cetera quȩ indigna sunt xpĩano pre
proloquitur : Si qui uero ab his omnib contin& ossuum & disponit sermones suos inuidi¬
.cio uerbositatẽ reprimit. linguam temperaẽt. uerba moderat᷑ : Iste merito circũcisus
labiis dicitur: Sed& qui iniquitatem in excelsum locuntur & extendunt incȩlũ linguã
suam sicut heretici faciunt: Incircumcisi & inmundi labis dicendi sunt: Circum cisus
uero & mundus quis est : qui uerbũ dei loquit᷑ & sanam doctrinã euangelicis &a postolicis
munitã regulis ꝓfert: Hoc ergo modo : & cirtumcisio labioꝵ datur in ecđła dei: Niunc uͦ
scđm pollicitationẽ nrãm qualit̃ etiam carnis circũcisio suscipi debeat: uideamus:

Expanded text:
qui calumnias movet, qui fratres inter se falsa loquendo committit, qui vana et inepta, saecularia et qui calumnias movet, qui fratres inter se falsa loquendo committit, qui vana et inepta, saecularia et impudica, turpia et injuriosa, proterva, blasphema, et caetera quae indigna sunt Christiano, proloquitur. Si quis vero ab his omnibus continet os suum, et disponit sermones suos in judicio, verbositatem reprimit, linguam temperat, verba moderatur, iste merito circumcisus labiis dicitur. Sed et qui iniquitatem in excelsum loquuntur, et extendunt in coelum linguam suam sicut haeretici faciunt, incircumcisi et immundi labiis dicendi sunt. Circumcisus vero et mundus, qui semper verbum Dei loquitur, et sanam doctrinam evangelicis et apostolicis munitam regulis profert. Hoc ergo modo et circumcisio labiorum datur in Ecclesia Dei. Nunc vero secundum pollicitationem nostram, qualiter etiam carnis circumcisio suscipi debeat, videamus.
Abbreviated transcription (Latin):
nem electus. ad enarrandas uistutes dñi: suscipite dignam circumcisionẽ uerbi dei
urĩs Circumcisae namq sint aures urãe scđm uerbũ dei ut uocẽ ñ recppint obtrectantis.
ut maledici & blas phemi non audiant: ut falsis criminationibus mendatio irrita¬
tioni non pateant: Oppilentur & clausae sint : ne iudiciũ sanguinis audiant : aut
impudicis canticis & theatralibus sonis pateant. Nihil obscenum recipiant sed ab
omni obscena corruptione auersae sint: Haec est circũ cisio: qua eccła xpĩ aures
suoꝵ circũcidit infantum: Istae credo sunt aures. quas in auditoribus suis dñs requi¬
rebat dicens: Quihabet aures audiendi: audiat : Nemo enĩ potest incircũcisis aurib¬
a uerba sapientiȩ et ueritatis audire: Ueniamus siuultis. & ad
labioꝵ circumcisionẽ : Ego puto quod in circumcisus sit labiis: qui ñdũ cessauit ab stulti¬
loquio ab scurrilitate. Quibonis derogat: qui criminat᷑ ꝓximos: qui instigat lites.

Expanded text:
nem electus, ad enarrandas virtutes Domini, suscipite dignam circumcisionem verbi Dei ris. Circumcisae namque sint aures vestrae secundum verbum Dei, ut vocem non recipiant obtrectantis, ut maledici et blasphemi verba non audiant, vel falsis criminationibus mentem non patefaciant. Oppilentur et clausae sint, ne judicium sanguinis audiant, aut impudicis canticis et theatralibus sonis pateant. Nihil obscenum recipiant; sed ab omni scena corruptionis aversae sint. Haec est circumcisio qua Ecclesia Christi aures suorum circumcidit infantum. Istae, credo, sunt aures quas in auditoribus suis Dominus requirebat dicens: Qui habet aures audiendi, audiat . Nemo enim potest incircumcisis auriba verba sapientiae et veritatis audire. Veniamus, si vultis, et ad labiorum circumcisionem. Ego puto quod incircumcisus sit labiis, qui nondum cessavit a stultiloquio, a scurrilitate, qui bonis derogat, qui criminatur proximos, qui lites instigat,
Abbreviated transcription (Latin):
ait circumcisio: qui spũ deo seruimus: & non in carne fiduciam habemus Haec una pauli
decirtumcisione sententia : Audi & aliam: Nonenim qui in manifesto uideus est inquit. neꝙ
quȩ manifeste incarnȩ est circumcisio: sed qui in occulto udȩus circumcisione cordis inspũ¬
carnis obtruncatio : sed sermonis nouitas. fortasse nonsolum uideos. sed etiã aliquos
a : Nontibi dignius uidecur talis cirtum cisio dicenda in sc̃ĩs & am
fratrum nr̃oꝵ deterreat: Impossibilia enim uidetur paulus p̃sumere : qui circũ¬
cisionẽ cordis inducit: Quomodo enim fieri poterit ut circum cidatur membrum.
quod int̃nis uiscerib obtectũ ȩtiã a conspectib ipsius homini lat& : Redeamus erga

Expanded text:
ait, circumcisio, qui spiritu Deo servimus, et non in carne fiduciam habemus . Haec una Pauli de circumcisione sententia. Audi et aliam. Non enim qui in manifesto Judaeus est, inquit, neque quae manifeste in carne est circumcisio, sed qui in occulto Judaeus est, circumcisione cordis in sparnis obtruncatio? Sed sermonis novitas fortasse non solum Judaeos, sed etiam aliquos a . Non tibi dignius videtur talis circumcisio dicenda in sanctis et amfratrum nostrorum deterreat. Impossibilia enim videtur Paulus praesumere, qui circumcisionem cordis inducit. Quomodo enim fieri potuerit ut circumcidatur membrum quod internis visceribus obtectum, etiam a conspectibus ipsis hominum latet? Vos a
Abbreviated transcription (Latin):
Oponta cute mosse qni & ante quã copus ad sumer& ad sos que descenderat  pose
hanc p̃sentia corporalem ad celos uiccor ascendens nursus ad ños ueniat: Siius huiꝰ rer cor¬
capere argamentũ : Ausculta qđ dr̃: sermo qui factus ẽ. suꝑ hieremiã a dño dicens. Nudi i¬
uis enĩ est hic sc̃rmo qui factus ẽ. achĩo fiue adheremia. siue ad esaiam̃. siue ad quemiliba¬
Q ꝓ phetarum : An ille est quierat a principio apud dm̃  go nescio aliud cerbu obiũ
& ds̃ erit uenbum: Hoc autẽ sc̃ire debemus quia haec sĩt utilitas eredentiũ : si serimo ad
singulos quosq fiat: quidmihi enĩ ꝓdeest si descendat in mundumĩ & ego eum uan
habean : e diuerso autẽ etiam si aduniuersũ mundum non ueniat & ego fuero similis
ꝓphetarũ habeo eum: dicam autẽ quga & ad moysen & ad heremiã. & ad esuiam &

Expanded text:
Oportet autem nosse, quoniam et antequam corpus assumeret ad sanctos quoque descendit: et post hanc praesentiam corporalem ad coelos victor ascendens, rursus ad nos veniet. Si vis hujus rei capere argumentum, ausculta quod dicitur: Sermo qui factus est super Jeremiam a Domino, dicens: Audiis enim est hic sermo qui factus est a Domino, sive ad Jeremiam, sive ad Isaiam, sive ad quemlibet prophetarum? An ille est qui erat in principio apud Deum? Ego nescio aliud verbum Dominum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Hoc autem scire debemus, quia haec sit utilitas credentium, si sermo ad singulos quosque fiat. Quid mihi enim prodest si descendat in mundum, et ego ipsum non habeam? E diverso autem etiam si ad universum mundum non veniat, et ego similis fuero prophetarum, habeo ipsum. Dicam autem, quia et ad Moysen, et ad Jeremiam, et ad Isaiam, et
Abbreviated transcription (Latin):
insipiente aliquo & in erudito conferre sermonẽ: qui nihil interrogat ligat. nhil acutȩ
disputationis interrog& Num quid namopus mihĩ ẽ. ad illius staltitiam arguendam
dialecticȩ artis calliditatẽ . & ꝓfundorũ sensuum acumen adhibere: Nonne adumus
sermunculi iactum uilis & modici. qͥ tamen illiis intelligentiȩ uderetur acerrimus.
fatuum & insipientẽ eẽ conuncam: sic igitur mundi sapientiã stultificandam Nion ẽ
us sapientiam dĩ descen& & eum ea colluctari quȩ deorsum ẽ. sapientiã. sed sufficiat
fatuum dr̃i . qm̃ fatuum dĩ sapientuis homnib & infirmũ l̃i fortuis ⁊ hominrbuia
&omnia contrama saluator ñs & dñs as sumpsit ut contrarius dis soluat contrarit¬
introducti. possĩmus ascendere adsapetpii in seła scłorui a m etrcEt a¬

Expanded text:
insipiente aliquo, et inerudito conferre sermonem, qui nihil intelligat, ni nil 801 acutae disputationis interroget. Numquidnam opus mihi est ad illius stultitiam arguendam, dialecticsermonis jactum vilis et modici, qui tamen illius intelligentiae videatur acerrimus, fatuum eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad mundi sapientiam stultificandam, non est opus sapientiam Dei descendere, et cum ea colluctari, quae deorsum est sapientia, sed sufficit fatuum Dei: quoniam sapientius est hominibus: et infirmum Dei, fortius est hominibus: et omnia contraria Salvator meus et Dominus assumpsit, ut contrariis dissolvat contraria, etoc  Al. haec introducti possimus ascendere ad sapientiam et
Abbreviated transcription (Latin):
sues. Samubã meispibi hiec non tã erigant animos ꝓuirtute quã poles pecintonsr
deiciant. Audisti quanta sint in lege sacrificia ꝓ peccatis : audi ime quantes sior
remnissionas pee catontin euangelis: Est ista prima qua baptitamur in remissione¬
peccatoaiN cđa remissio ẽ. in passione martyrii: Tertia est. quȩ ꝑ elemos inã dat᷑
Dicit enĩ saluator Uerumtam̃ date elymosinã: & ecce omnia munda sunt nob uobis
Quarta nob̵ fit remissio peccatoꝵ: ꝑ hoc qđ & nos dimittimꝰ peccata fratrib nris.
F ic enĩ dic̃ ipse dñi & saluator: quiasi remiseritis fr̃ib urĩs ex corde peccata ipsoꝵ¬

Expanded text:
Et tamen ne tibi haec non tam erigant animos pro virtute quam pro desperatione dejiciant, audisti quanta sint in lege sacrificia pro peccatis, audi nunc quantae sunt remissiones peccatorum in Evangeliis. Et est prima qua baptipeccatorum. Secunda est in passione martyrii. Tertia est quae per eleemosynam datur; dicit enim Salvator: Verumtamen date eleemosynam, ecce omnia munda. Quarta nobis fit remissio peccatorum per hoc quod et nos remittimus peccata fratribus nostris. Sic enim dicit ipse Dominus et Salvator: Quia si remiseritis fratribus vestris ex corde peccata ipso
Abbreviated transcription (Latin):
& laboriosa ꝑ penitentiam remissio peccatoꝵ: cum lauat peccator in lacrimis
stratũ suũ. & fiunt ei bacrimȩ suȩ panes die ac nocte. Cum ñ erubescit sac̃ dotidñi
indicare peccatũ a querere medicinã scđm eum qui ait: Dixi ꝓnuntiabo ad ũsũme

Expanded text:
et laboriosa, per poenitentiam remissio peccatorum, cum lavat peccator in lacrymis stratum suum, et fiunt ei lacrymae suae panis die ac nocte , dum non erubescit sacerdoti Domini indicare peccatum, et quaerere medicinam, secundum eum qui ait: Dixi, pronuntiabo adversum
Abbreviated transcription (Latin):
ea: neq coles ea Aliud ẽ colere aliud calt adorare Potest quis int̃dum.
& inuitus adorare : sicur non nullis regibus ad oantib scĩ sts.cũ eos in huius

Expanded text:
ea, neque coles . Aliud est colere, aliud adorare. Potest quis interdum ea, neque coles . Aliud est colere, aliud adorare. Potest quis interdum et invitus adorare, sicut nonnulli regibus adulantes, cum eos in hujus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi otiosa mens & curiosa reppererit: Similitudo uerõ cũm aliquid exhis quȩ s̃ ił incȩlo
uł in t̾ra uel maquis format̃ sicut superius diximꝰ: Aerum tam̃ ñ sicut de his quae
in t̃ra sunt uł uimari si militudinibus in promptu est ꝓnanciare: ita &iam
de cȩlescibus misisiquis dicat de sole & luna & stellis. hoc posse
senciri: & dorumntqd&m formas exprimere gentibis litas sol&
ed quia morses eruditus erat in omnisapientia aegẏptiorum: &iam ea
quae apud illos erant in occultis & reconditis prohibere cupi ebat:
quam dicunt: aliasq dȩmonum formas quae. apłs spiritalia nequitiȩ
in cȩlestibus uocat: Tem De quibus fortasse & propheta dicit quia
in ebriatus ẽ gladius m̃s in cęlo: His enim formis & similitudinib
simul abiurat & abicit : & non solum idolum fieriuetat̾. sed & similitudinẽ
nium quȩ int̾ra sunt. & in aquis. & in cęlo: Addit a

Expanded text:
sibi otiosa mens et curiosa reperit. Similitudo vero, cum aliquid ex his quae sunt vel in coelo sibi otiosa mens et curiosa reperit. Similitudo vero, cum aliquid ex his quae sunt vel in coelo vel in terra vel in aquis, formatur sicut superius diximus. Verumtamen non sicut de his quae in terra sunt vel in mari similitudinibus, in promptu est pronuntiare. Ita etiam de coelestibus, nisi quis dicat de sole et luna et stellis hoc posse sentiri, et horum namque formas exprimere gentilitas solet. Sed quia Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, etiam ea quae apuque daemonum formas, quae Apostolus spiritualia nequitiae in coelestibus vocat Ephes. VI; de quibus forte dicitur: Inebriatus est gladius meus in coelo . His enim formis et similitudinibus simul abjurat et abjicit, et non solum idolum fieri vetat, sed et similitudinem omnium quae in terra sunt, et in aquis, et in coelo; addit a
Abbreviated transcription (Latin):
& similitudines ñs̃: Haec aut̃ dic̃. ñ faciestͥ ipsi idolũ: neq similitudinẽ om
faten udolu aliud similitudinȩ Ecsiquidem dns nos ad ea quȩ dicenda s̃ in luminaredignett
Ego sic arbitrosiaccipiendũ qđ uerbi causa siqͥs in quolib& metallo ⁊iuri uł argeni uł ligniuł
Capidis faciat speciem quadrupedis alicuius uł serpentis: uł auis & statuat illam ad orandam.
Qui aut qđ ñ ẽ. species quã ñ iudit oculis. sed ipse sibi animꝰ fingit: Verbigr̃a ut siuis hiumanis
membris caput canis aut arietis form&: uł rursũ inuno hominis habitũ duas facies fingat. aut¬
ori postremas partes aqui aut piscis adiungat: haec & hissimilia qͥfacit: ñ simili¬
tudine sed idolum fac̃. facit enĩ qđ eon ẽ nec hab& aliquid simile sui: &idcirco hȩc sciens apłs.
dic̃ quia idolũ nihil ẽ. inmundo: Nonenĩ aliqua exreb extantib assumit᷑ species. sed qđ ĩpa

Expanded text:
omnem similitudinem eorum facere idolum, aliud similitudinem. Et siquidem Dominus nos ad ea quae dicenda sunt, illuminare dignetur, ego sic arbitror accipiendum quod, verbi causa, si quis in quolibet metallo auri, vel argenti, vel ligni, vel lapidis, faciet speciem quadrupedis alicujus, vel serpentis, vel avis, et statuam illam adorandam, nquod non est? Species quam non vidit oculus, sed ipse sibi animus pingit. Verbi gratia, ut si quis humanis membris caput canis aut arietis formet, vel rursum in uno hominis habitu duas facies fingat, aut humano pectori postremas partes equi et piscis adjungat. Haec et his similia qui facit, non similitudinem, sed idolum facit. Facit enim quod non est, nec habet aliquid simile sui; et idcirco haec sciens Apostolus dicit quia idolum nihil est in mundo. Non enim aliqua ex rebus exstantibus assumitur species, sed quod ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s̃ doc& : Est & aliud opꝰ qđ fac̃ morses : Adbella ñuadit : ñ pugnat c̃tra inimicos: Sed qͥd fac̃:
orat & doc& & ille orait: uinca& eiꝰ popłs Sirelaxauerit & dimiserit manꝰ: popłs eiꝰ iuncit᷑ &¬

Expanded text:
 1. Est et aliud opus, quod facit Moyses: ad bella non vadit, non pugnat contra inimicos. Sed quid facit?  1. Est et aliud opus, quod facit Moyses: ad bella non vadit, non pugnat contra inimicos. Sed quid facit? orat, et donec ille orat, vincit populus ejus; si relaxaverit et demiserit manus, populus
Abbreviated transcription (Latin):
generis & succesũ sobolis indulget᷑ Sedego insic̃ detib ȩccłie huꝰ modi intelligentiã ñ induxert̃ aliã
cebut: filiolimei qͥ siterĩ parturio donec firmet᷑ xp̃s inuob̾ & itorũ alibi dic̃ . Ta esi mulca milia
olie insuis modi generationib: ꝓereandis aliꝗdo c̃strictis femoralib utuntur Eabftinent agenerando
cũtailes inuenerint auditores in qͥb sciunt se fructꝰ habe ñ posse: Deniq & i actib apłoꝵ refertur deqͥbr
capaces aures uidint aut cũ simulatos inspexerint & ꝓpoeritas auditoref in ponant cãpestrẽ at antur
płm docer& hȩc duos pontificis oꝑa ut aut adõ discat legendo scriptures diuinas. aesepius meditanlor
aut popłm doceat : Secdilla docit quȩipsẽ adõ didicerit ñ expprio corde uł exhumano sensi sedque¬

Expanded text:
generis et de successu sobolis indulgetur, sed ego in sacerdotibus Ecclesiae hujusmodi intelligentiam non introduxerim. Alio generis et de successu sobolis indulgetur, sed ego in sacerdotibus Ecclesiae hujusmodi intelligentiam non introduxerim. Alio cebat: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus iclesiae in hujusmodi generationibus procreandis aliquando constrictis femoralibus utuntur, et abstinent a generando, cum tales invenerint auditores in quibus sciant se fructum habere non posse. Denique et in Actibus apostolorum refertur de quibcapaces aures viderint, aut cum simulatos inspexerint, et hypocritas auditores, imponant campestre, utantur pulum doceret. Haec duo sunt pontificis opera, ut aut a Deo discat legendo scripturas divinas et saepius meditando, aut populum doceat. Sed illa doceat, quae a Deo ipse didicerit, non ex proprio corde vel humano sens
Abbreviated transcription (Latin):
dignitas : &idõ in his quȩ lex diuina describit. ucluti inspeculo inspicere se deb& unꝰ qusq: sac̃dotum.
sac̃ dotiũ ñ solo nomine sed & meritis obtinere : Alioqum inferiorẽ sibi gradũ positũ nouerit &iam
si primi nom̃ acceꝑit: ñ nos sane deb& p̃terire &iã hoc qđ potest abstudioso lectore ꝓferri. inquo &
ego sẽpe mecũ ipsẽ hesitaui In exodo enĩ legens ubi desaẽ dotalib mandat᷑ indum̃tis: Inuenio oet
essẽ speties que pontifici p̃parantur : hic uͦ septẽ tantũ modo numerantur. Require gͦ qͥd sit ꝗl omis sũ ẽ
octaua sp&ies ibi ponitur cãpestrȩ siue ut alibi legimꝰ semoralia linea dequo hic int̃ ceteri siluit
latuerit : Naudeo desacris fentire sermonib: Sediud eamꝰ neferte qm̃ in supiorib
dreimꝰ hoc genꝰ indum̃ti inditiũ castitatis uidĩ qͦ uł femori oꝑiri uł ẽferingi renes uidetur aclũbi. ne

Expanded text:
duunt. Et ideo in his quae lex divina describit, veluti in speculo inspicere se debet unusquisque sacerdotum, sacerdotium, non solum nomine sed et meritis obtinere, alioquin inferiorem sibi gradum positum noverit, etiam si primi nomen acceperit. Non nos sane debet praeterire etiam hoc quod potest ab studioso lectore proferri, in quo et ego saepe mecum ipse haesitavi. In Exodo enim legens ubi de sacerdotalibus mandatur indumentis, invenio octo esse species quae pontifici praeparantur. Hic vero septem tantummodo numerantur. Requiro ergo quid sit quod omissum est. Octava species ibi ponitur campestre, sive, ut alibi legimus, femoralia linea, de quo hic inter caetera siluit forte quoniam in superioribus diximus hoc genus indumenti indicium castitatis videri, quo vel femora operiri vel constringi renes videntur ac lumbi, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ei mitra ante faciẽ : idẽ a fronte pontificiss lamina aurea scĩficata: in qua sculptũ dr̃ uocabulũ dĩ
Verũ iste capitis ornatꝰ ubi nom̃ dĩ in positũ dr̃ : post illa omia qͥb: inferiora corporis m̃bra ex¬
ornata suꝑ ponit᷑ : In qͦ m indicari uidet᷑ qđ suꝑ omĩa queuł demundo uł dec& teris creaturis
sentiri. aut intelligi possunt eminentior tãꝗ auctoris om̃ium screñtia dĩsit: & q ipse capuł ẽ.
om̃ium : idõ & ornatꝰ istt̃ suꝑ omĩa capiti suꝑ ponit᷑ : Nihil enĩ post̃ hȩc adicit᷑ pontificis capiti:¬

Expanded text:
ei mitra ante faciem, id est, a fronte pontificis, lamina aurea sanctificata, in qua sculptum dicitur vocabulum Dei. Verum iste capitis ornatus, ubi nomen Dei impositum dicitur, post illa omnia quibus inferiora corporis membra fuerant exornata, superponitur: in quo mihi indicare videtur quod super omnia quae vel de mundo, vel de caeteris creaturis sentiri aut intelligi possunt, eminentior tanquam auctoris omnium scientia Dei sit, et quia ipse caput est omnium ideo et ornatus iste super omnia capiti superponit
Abbreviated transcription (Latin):
depriorib patrib: quos dix̃ fide placuer dõ & ad didit dicens. Hii aut̃ om̃s teftimoniũ habentes fidei m̃dũ conse¬
quuti sunt repmissioniꝰ dõ ꝓ neb melius aliquidđ ꝓuidente: uti nesine nob ꝑfecti efficrent᷑: Hibent igitur ꝓͥmͥuissi¬
onẽ suã & requiuer̃ & eligni iudicatisunt ꝑmoy sen caꝑe hereditatẽ: Cerũ tam̃ adhuc &ipsi pugnant. & incer¬
tamine sũnt ꝓhis qui sub iħu militant: Sed requiris qui sunt isti quipugnant: & que ẽ ista pugna ꝗilligerant

Expanded text:
uos dicit fide placuisse Deo, et addidit dicens: « Hi autem omnes testimonium habentes per fidem, nondum consecuti sunt repromissiones, Deo pro nobis aliquid melius providente, ut in ea sine nobis perfecti efficerentur? » Habent igitur repromissionem suam, et requieverunt, et digni judicati sunt per Moysen capere haereditatem; verumtamen adhuc et ipsi pugnant, in certamine sunt pro his qui sub Jesu militant. Sed et requiris qui sunt qui pugnent, et quae est pugna ist
Abbreviated transcription (Latin):
in manũ dñi. uinimeri plenꝰmixto : & inclinauit ex hoc millud Uerũ tamen fex eiꝰ non est ex¬
inanita bibent om̃s peccatores terrae: Siuis & benedictionis calicẽ ꝑspicere quẽ bibent iusti.
licet suffitiat sapientiȩ testimoniũ inquo ait. Bibete uinũ qđ miscui uobis. Tamen uideo¬
uideo saluatorẽ ascendentẽ die paschȩ grande cȩnaculũ stratũ atq: mundatũ & agentem
diem festũ cũ discipłis suis illoq eis calicẽ ꝓpinante: Dequo in euugło scribe. Non qđ mis

Expanded text:
in manu Domini vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud, verumtamen faex ejus non est exin manu Domini vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud, verumtamen faex ejus non est exinanita, bilicet sufficiat sapientiae testimonium in quo ait: « Bibite vinum quod miscui vobis . » Tamen vide Salvatorem ascendentem die paschae, grande coenaculum stratum atque mundatum, et agentem diem festum cum discipulis suis, illoque eis calice propinante, de quo in Evangelio scriptum es
Abbreviated transcription (Latin):
electa quȩdã int̃ omis uineas mirabilis Est aut̃ aliauin
ingelu Consideremꝰ gͦ om̃s homines figuralit̃ capates eẽ. uinĩ nec aliud eis pos¬
sumus nom̃ in ponere qui capaces uinisunt. quam utrem: & dicere quia neq homo
plenus sit uino: De uinea sodomoꝵ & ȩgyptioꝵ: plenꝰ sit uino in imicoꝵ urł: Sẽs uero¬
sint scđm nequitiã atq uirtutẽ agnoscamꝰ quomodo omĩs uter implebit᷑ uino si aut̃
nequitia siue uirtutib implent᷑ utres. Consequens. ẽ ut supliciis impleant᷑ obneqͥ¬
÷. benedictionibus ob uirtutẽ. ex hibeant sacrae litterȩ te
potabis omnes gentes ad quas ego te mitto: Hieremias aut̃ haec loquit᷑ suꝑ quod
infert. Et bibent & uoment : & insanient & cadent. Igt᷑ supplicia in p̃senti loco uinum
meracũ nuncu pauit : qđ bibunt meracouino . id ẽ meracis cruciatib: dignisunt. autem.
Aliibibunt supplici a uero non pȩnitꝰ meraca : sed ex parte aliqua tẽperata : Calixenim

Expanded text:
ecta quaedam et inter omnes vineas mirabilis. Est autem alia viin gelu . Consideremus ergo omnes homines figuraliter capaces esse vini, nec aliud eis possumus nomen imponere, qui capaces vini sunt, quam utrium, et dicere quia nequam homo plenus sit vino de vinea Sodomorum et Aegyptiorum, plenus vino inimicorum Israel: sancatque virtutem, ut agnoscamus quomodo omnis uter implebitur vino. Si autem nequitia, seu virtutibus impleantur utres, consequens est, ut suppliciis impleantur ob nequitiam, benedictionibus ob virtutem. Exhibeant sacrae litterae tespotabis omnes gentes, ad quas ego te mitto . Jeremias autem haec loquitur: super quod infert: Et bibent, et voment, et insanient, et cadent. Igitur supplicia in praesenti loco vinum meracum nuncupavit. Quidam bibunt meraca vina, id est meracis cruciatibus digni sunt: alii autem bibunt supplicia: vina quidem non penitus meraca, sed ex parte aliqua temperata: Calix enim
Abbreviated transcription (Latin):
ites non cognoscimus quia omnis ut̃ implebitur uino. & respondentes sitantũ
litteram sequunt᷑ &dicunt nosse se quia omnis uter implebit᷑ uino. ł allunt᷑. ñ enĩ
necessario sequit᷑. ut omnis uter impleat᷑ uino: Sunt utres oleo plenĩ. sunt alii
aqua. licet liquentis naturȩ materia aut certe non pleni: Dñs aut̃. dicit omnem
eẽ. quod dictum .ẽ. quia omnis uter implebit᷑ uinõ Siue enimqͥs bonꝰ ẽ ut ita lo¬
quar in utres. uter implebitur uino bonitatis suȩ: siue malus iuxta hoc qđ malus
est. malo uino implebitur: Quomodo gͦ. possumꝰ de scripturis accipere differentias
uini suꝑ malo uino. ita conscripta sunt: Deuinea sodomoꝵ. degomorrã. uuae

Expanded text:
imus Al. cognoscemus, quia omnis uter implebitur vino? Haec respondentes, si tantum litteram sequuntur, et dicunt nosse se, quia omnis uter implebitur vino, falluntur. Non enim necessario sequitur, ut omnes utres impleantur vino. Sunt utres oleo pleni: sunt alii a qualibet liquentis naturae materia vacui, aut certe non pleni. Dominus autem dicit omnem esse quod dictum est, quia omnis uter implebitur vino. Sive enim quis bonus equar, inter utres, uter implebitur vino bonitatis suae, sive malus, juxta hoc quod malus est, malo vino implebitur. Quomodo ergo possumus de Scripturis accipere differentias vini? Super malo vino ista conscripta sunt: « De vinea Sodomorum vinea eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uod ãdõ ꝓ pheta iubetur utdicat᷑. Debet dignum eẽ. imperio dĩ. sed ñ uidet
dignum. si maneamus inlitterã. & nihil altius requiramꝰ intantũ ut siquis
rudis auditor extiterit. dicat in eptum eẽ. scripturis aurẽ ad commodare
& ea cognoscere quae in his lectitantur: Hoc aut̃ dic̃ animalis. Animalis
quippe homo non recepit ea quae sunt sp̃s dĩ Stultitia enĩ ei ẽ: Conside¬
remus ergo dĩ sermonẽ: quid iubeat: & dicis̃ ad popłm sermonẽ istum

Expanded text:
uod a Deo prophetae jubetur ut dicat, debet dignum esse imperio Dei. Sed non videtur dignum, si maneamus in littera, et nihil altius requiramus, 821 intantum ut si quis rudis auditor exstiterit, dicat ineptum esse Scripturis aurem accommodare, et ea cognoscere quae in eis lectitantur. Hoc est dictum animalis: Animalis quippe homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Stultitia enim ei est . Consideremus ergo Dei sermonem quid
Abbreviated transcription (Latin):
a forticudinibus contraniis. si illis ds̃ non peꝑcit sed ait᷑ Ite congregate bestias.
quanto magis nob̾ non parc& sinon fecerimus legem eius. si sermonẽ euangelii
damus indño: & in orationẽ dicamus. Ne tradas bestus animã confitentẽ tibi:¬
Agamus poenitentiã suꝑ peccatis nr̃is. confiteamur delicta quȩ fecimꝰ & bestis
non trademur. Quinpotius angeli uenient qui nos insina̾ suo gestantes de t̾renis

Expanded text:
a fortitudinibus contrariis. Si illis Deus non pepercit, sed ait: Ite, congregate bestias, quanto magis nobis non parcet? Si non fecerimus legem ejus, si sermonem Evangelii Ne tradas bestiis animam confitentAgamus poenitentiam super peccatis nostris, confiteamur delicta quae fecimus, et bestiis non trademur: quin potius angeli venient, qui nos in sinu suo gestantes, de terrenis
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad p̃sentẽ diem Leones
in silua sunt a nathimatiz antes dñm iħm & blaspbemantes illũ & insidi
dedit super me uocẽ suã : Ideo odiui eã: Numquid spelunca est hrenȩ here-¬
ditas mea mihi : ðe sua hereditate p̃nunt̾at quod spelunta hyenae futura
sit bestiȩ rabidae & feraceͥ. mortuoꝵ cadauerib uiuentis. quę semꝑ sepulchris
& ossibus incubat: Numquid spelunca hrenae hereditas mea mͥ aut spelunca
incircuitu eiꝰ : qm̃ tale sunt impero uob̾ angeli ut eatis. & congregatis bestias.¬

Expanded text:
praesentem diem leones sunt praesentem diem leones sunt in silva, anathematizantes Dominum Jesum, et blasphemantes illum, et insidiaDedit super me vocem suam, ideo odivi eam. Numquid spelunca est hyaenae haereditas mea mihi ? De sua haereditate praenuntiat, quod spelunca hyaenae futura sit, bestiae rabidae et ferocis, mortuorum cadaveribus viventis, quae semper sepulcris et ossibus incubat. Numquid spelunca hyaenae haereditas mea mihi, aut spelunca in circuitu ejus? Quoniam tales sunt, impero vobis, angeli, ut eatis, et congregetis bestias
Abbreviated transcription (Latin):
tuat transelint: Dereliqui domum meã. dimisi bereditatẽ meã Dech dilectã animã
meam inmanib inimicoꝵ eius Uide mͥ eum qui in forma dĩ consistebat incęlis. uide
domum eꝰ throntis & excelsas quasq uirtutes: Si aut̃ uis aliquid sublimius intellige¬
re ꝓpt̃ hoc qđ ait̃. Ego in pat̾re & pat̃ in me : Vide domum eius. patrẽ dm̃: Reliquit
patrom suum & matrem suam cęlestẽ hierłm: uenitq in hunc terrenũ locũ & ait:
Reliqui domũ meã : dimist hereditatẽ meã : Illa erat hereditat᷑ eius. possessiones ange¬
cum. in manus principum congregatoꝵ aduersum se: in manus regum quando ad
stiter̃ reges terrae & principes conuenerunt inunum ad ũ sum dnm&e adũsum
xpm eiꝰ: Pacta est hereditas mea mihi sicut leo iNisilua: Ista quae suꝑ terrã erat
hereditas eius quã sibi eligerat in possessione
quae pars eius fuerat. effecta
est aduersus eum & facta est hereditas eius. idest
ludaei quasi leo insilua:

Expanded text:
iqui domum meam, dimisi haereditatem meam . Dedi dilectam animam meam, in manus inimicorum ejus . Vide mihi eum qui in forma Dei consistebat in coelis. Vide domum ejus, Thronos, et excelsas quasque Virtutes. Si autem vis aliquid sublimius intelligere propter hoc quod ait: Ego in Patre, et Pater in me: vide domum ejus Patrem Deum. Relinquit patrem suum, et matrem suam coelestem Jerusalem, venitque in hunc terrenum locum, et ait: Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam. Illa erat haereditas ejus, possessiones AngeJudaeorum interficientium eum, in manus principum congregatorum adversum se, in manus regum, quoniam: Astiterunt Reges terrae, et principes convenerunt in unum adversus Dominum . Facta est haereditas mea mihi, sicut leo in silva . Ista quae super terram erat haereditas ejus quam sibi 820 elegerat in possessionem, quae pars ejus fuerat, efferata est adversus eum, et facta est haereditas ejus, id est, Judaei quasi leo in silva.
Abbreviated transcription (Latin):
De quibus scribens ad hebreos dicit apł̃s. Rursum cuci figentes sbimet ipsis filiũ dr̃et ostentui
habentes. Vide sergo quia inpeccantib non solum de fungi dr̃ iħs. uerũ et erucifigi
ab eis ad seritur. et inludi Sed ec tu ipse conñdera apđte siquando de auaritia
et cupis aliena diriꝑẽ. nũ quid potes dicere quia uiu
ris. sitemulenti adebaccaris. si suꝑbia extolleris. si crudelitate grassaris. Nũ quid
potef in his omib dicere quia xp̃s uiuit in me . Siergo peccantib defungit᷑ xp̃s

Expanded text:
De quibus scribens ad Hebraeos dicit Apostolus: Rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes . Vides ergo quia in peccantibus non solum defungi dicitur Jesus, verum et crucifigi ab eis asseritur, et illudi? Sed et tu ipse considera apud te. Si quando de avaritia cogitas, et cupis aliena diripere, nunquid potes dicere, quia vivris, si temulentia debaccharis, si superbia extolleris, si crudelitate grassaris, nunquid potes in his omnibus dicere, quia Christus vivit in te? Si ergo peccantibus defungitur Chr
Abbreviated transcription (Latin):
poneẽ saluattam : suspicatae sunt tale aliqud factum quale intẽporib audierant
noe s & ob reparandã mortaliũ posteritatẽ solas se eẽ. cũ patre reseruatas: Rexcii¬
perindi igit᷑ humani generis de sideriũ sumunt : atq instaurandi scł̃i exse sedundũ
opmantur ex ordium : Et quãuis grande eis crimem inderet᷑ furar concubitũ patris.
opauior trmen eis uidebatur impi&as. si humanȩ ut putabant posteritatis spen
Seruta castitate delerent : Propt̃ hoc ergo consilium ineunt : Minore ut ego arbi¬
tror culpa. spe tam̃. argum̃toq maiore patris mestitiã uł rigorẽ uino molliunt : &
resoluunt: singulis ingressae noctib : singulȩ suscipiunt᷑ ab ignorainte conceptum

Expanded text:
in mundo. Suspicatae sunt tale aliquid factum quale in temporibus audierant Noe, et ob reparandam mortalium posteritatem solas se esse cum parente servatas. Recuperandi igitur, humani generis desiderium sumunt, atque restaurandi saeculi ex sese dandum opinantur exordium; et quamvis grande eis crimen videretur furari concubitum patris, gravior tamen eis videbatur impietas, si humanae, ut putabant, posteritatis spem servata castitate delerent. Propter hoc ergo consilium ineunt, minori, ut arbitror, culpa,  Z., addit argumentoque majore patris moestitiam vel rigorem vino molliunt, et resolvunt, singulis ingressae noctibus, singulae suscipiunt ab ignorante conceptum;
Abbreviated transcription (Latin):
dicens Nisi audieritis occultae plorabit anima ura. Et de sabbato quȩ dam
mulierculae non audientes ꝓphetam. Non audiunt oecultae sed palas
dum descenderit x p̃s et nos baptis mosuo lauerit a legalib uit ineuuange

Expanded text:
dicens: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra. Et de sabbato quaedam dicens: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra. Et de sabbato quaedam mulierculae non audientes prophetam, non audiunt occulte, sed palam dum descenderit Christus, et nos baptismo suo laverit a Legalibus initiis in Evange
Abbreviated transcription (Latin):
lonne aut occultȩ audio aut non occultae: Iudeus quia legeri non auditi
occulte in manifesto circũ ciditur nesciens eum qui in manifesto cireũcida¬
tur uideum nonesse neq eam quȩ in palam est in carne cirermcisionenr
quiauttem audttor est circumcisionis occultae in oceulto erreiosedatauir
Quaaudit legem occultre demisteriis paschȩ : oue uescitur xp̃o. Pas chaqiuip¬
penrm in molatus est xp̃s : Et sciens carnem uerbidĩuere eybum esse uescit
camo ecui tn&e quippe de pascha audiuit. Atuero miserabilis iudeus id circo
dnm̃ ism inter fecit . et usq in presentem diem reus est mortis euis cqui aiuor
audit oc eultae legem & ꝓpbetas. Si quando legis deAtimis potes audire
occultae potes Audire manifestae. Quicũq deuobis ꝓpe. quiꝓpe est pos cha
atima celebra uerit id est Atima haec corporalia nr̃a audiuit mandatũ

Expanded text:
legem, aut occulte audio, aut non occulte. Judaeus quia Legem non audit legem, aut occulte audio, aut non occulte. Judaeus quia Legem non audit occulte, in manifesto circumciditur, nesciens 834 eum qui in manifesto circumciditur, Judaeum non esse, neque eam quae in palam est in carne circumcisionem. Qui auditor est autem circumcisionis occultae, et in occulto circumciditur. Qui audit Legem occulte de mysteriis Paschae, ove vescitur Christo; Pascha quippe nostrum immolatus est Christus ; sciens carnem Verbi Dei vere cibum esse, vescitur ea. Occulte quippe de Pascha audivit. At vero miserabilis Judaeus idcirco Dominum Jesum interfecit, et usque in praesentem diem reus est mortis ejus, quia non audivit occulte Legem et prophetas. Si quando leges de azymis potes audire occulte, potes audire manifeste. Quicumque de vobis prope quippe est Pascha azyma celebraverit, id est, azyma haec corporalia, non audivit mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
lumen Sidederitis dño dõ ur̃o głam ante quã contenebrescat. et antequam
offendant pedes ur̃i suꝑ montes tenebrosos aut dubium quin etiam sicontene¬
brescat sustineatis et lumen uos suscipiat : Alios uero dicat nescio primũ
recłt an ꝑperam : quia & ini qui offendunt suꝑ montes tenebroscine opes bilupm̃
aliquan do miscdiae lumen hoc enim iudetur ostendere et sustinebitis unlum̃
Siaut̃ quis uenerit ad montes tenebrosos. uide quid ibi inueniat & illic umbra
mortis. ubi tenebrosi montes ubi umbra mortis ex ipsis montib: ꝓcreata : et po¬
nentur intenebris. et nisi audieritis occulte plorabit anima ura a faciȩ contu¬
mdiȩ. dehis qui audiunt quidam occultȩ audiunt quidam uero cum audunt
nonoccultẽ audiunt:. Quid est itaq occultȩ audire: nempe illuđ seđlo qui mur
dapiettia di inministerio absconsam : quam p̃destinauit ds̃ ante scła inglam
ino Etrursũ alibi dicitur : quia plura operumdĩ sint inabsconsis: Suaudio

Expanded text:
o gloriam, antequam contenebrescat, et antequam offendant pedes vestri super montes tenebrosos, haud dubium, quin etiamsi contenebrescat, et sustineatis lumen, vos suscipiat. Alius vero dicat, nescio utrum recte an perperam, quia et hi qui offendunt super montes tenebrosos, exspectant aliquando misericordiae lumen. Hoc enim videtur ostendere: Et sustinebitis in lumen. Si autem quis venerit ad montes tenebrosos, vide quid ibi inveniat. Est illic umbra mortis, ibi tenebrosi montes, ibi umbra mortis ex ipsis montibus procreata. Et ponentur in tenebras. Et nisi audieritis occulte, gloriabit anima vestra a facie contumeliae . De his qui audiunt, quidam occulte audiunt: quidam vero cum audiunt, non occulte audiunt. Quid est itaque occulte audire? nempe illud: Sed loquimur sapientiam Dei in mysterio absconsam: quam praedestinavit Deus ante saecula in
Abbreviated transcription (Latin):
dũ non offendunt su ꝑ montes lucentes sed suꝑ montes tenebrosos. sifuerit cum
lo et angłis eiꝰ montib: tenebrosis. Et sustinebis in lumen:¬

Expanded text:
t, non offendunt super montes lucentes, sed super montes tenebrosos, si fuerint cum t, non offendunt super montes lucentes, sed super montes tenebrosos, si fuerint cum zabulo, et angelis ejus montibus tenebrosis. Et sustinebitis in lumen
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad uersum ꝑuidentiam disputant haec dicunt: quare tanti ad ul teri
anti molles. quare tanti sacrilegi. quare tantirel
atq ita contumelias in ꝓuidentiam et offensas in dm̃. & criminationes
increatorẽ peccatores generant : ex quib: liquido apparet alios dare głam
dõ. alios conuitium facere dũ passionib & uitus seruiunt. Date głam dño¬
montes tenebrosos Sunt alii montes tenebrosi : alii lucentes. Uerũ tam̃
qui a utriq: montes sunt: magni montes lucentes sunt angłi dĩ & ꝓphetae.
morses famulus eius apłi xp̃ꝰ iħu: dequib: in psalmis arbitror dici funda
destruunt᷑ montes sunt tenebrosi: dȩ monium limatici monserat᷑. et tene
monti isti de quo quȩ sistis dequo ꝓposuistis . dicetis montihuic transi. migra
hino & trins migrat᷑ Id est ab homine. ad lo cũ definttũ sibi Quiergo offenden¬

Expanded text:
Qui adversum providentiam disputant, haec dicunt. Quare tanti adulteri? Qui adversum providentiam disputant, haec dicunt. Quare tanti adulteri? quare tanti molles? quare tanti sacrilegi? quare tanti irreligiosi sunt? Atque ita contumelias in providentiam, et offensas in Deum, et criminationes in Creatorem peccatores generant. Ex quibus liquido apparet alios dare Deo gloriam, alios convicium facere, dum passionibus et vitiis serviunt. Date gloriam Dmontes tenebrosos . Sunt alii montes tenebrosi, alii lucentes. Verumtamen quia utrique montes 833 sunt magni, montes lucentes sunt angeli Dei et prophetae: Moses famulus ejus, apostoli Jesu Christi, de quibus arbitror dici: Fundamenta destruuntur, montes sunt tenebrosi. Daemonium lunatici, mons erat et tenebromonti isti, de quo quaesistis, de quo proposuistis: dicetis monti huic: Transmigra hinc, et transmigrabit, id est ab homine ad locum definitum sibi. Qui ergo offendun
Abbreviated transcription (Latin):
relata breuissima sunt: siergo dicitur. uade popłs m̃s intra in pͥntuaria tua¬
naturam refertur qui in ꝓmtuaria sua iubetur intrarẽ sed ad eius qui
iub&: cui pusillum est hoc omne quod gandeest sienim donec ꝑtranseat
ira dĩ : Opor t& quosdam intrare in promtuaria sua : Sunt att̃ alii quibus
non sunt dimittenda peccata : non solum in prȩsenti scło sed etiam infituro
Manifestum est pusillum ad ea referendum quȩ diximus date itaq dnõ dõ ur̃o
est dñs: Glorifica eũ in casiitate & iusticiã beneficentia . gorifica eum infor¬
bo quippe scripturam sensus mei testem . quomodo castus glorificet : luxuriosus
in honoret dm̃ : templũ enĩ eiꝰ quasi nabuchodo nosor destruit atq: conrũpit ÷
ansit ꝓuidentia dĩ . nulla malitia obcausam nisi obuitia nascitur aufert ea
abstulrt pariter & causas ꝓuidentiȩ destruendȩ rursum enĩ ac deorsum

Expanded text:
relata brevissima sunt. Sic ergo dicitur: Vade, poprelata brevissima sunt. Sic ergo dicitur: Vade, popnaturam refertur, qui in promptuaria sua jubetur intrare, sed ejus qui jubet, cui pusillum est hoc omne quod grande est. Si enim donec pertranseat ira Dei, oportet quosdam intrare promptuaria sua; sunt autem alii, quibus non sunt dimittenda peccata, non solum in praesenti saeculo, sed etiam in futuro, manifestum est, pusillum ad ea referendum quae diximus. Date itaque Domino Deo vestro et infra  eum in castitate, et justitia, et beneficentia: glorifica eum in foro quippe Scripturam sensus mei testem, quomodo castus glorificet, luxuriosus inhonoret Deum: Templum enim ejus, quasi Nabuchodonosor, destruit atque corrumpit, an sit providentia Dei, nullam aliam ob causam nisi ob vitia nascitur. Aufer ea, abstulisti pariter et causas providentiae destruendae sursum ac deorsum.
Abbreviated transcription (Latin):
tere sint onĩa &t nullus sit possit millo tẽpore glorificare dm̃ : si quidem &
nius absconderȩ pusillũ aliquantulũ donẽciradñi transeat. Simul autẽ &
mins quipotens obseruet quare dixerit pusillũ quippe hao quantulum¬
pusillũ quippe hoc quantulum. quantulũ pusillũ est: Non est pusillum hominis
Et debemꝰ inspicere quomodo singulis aut parũ sit aliquid aut magnĩuad qđ
ꝓbandũ etiam exemplo utatur iicuiq: animaliũ ꝓnatura & motu corporis
sui auit pariius est eyb. Aut magiꝰ est & qđ alii pusillum est. aeq id ipsũ aliiꝰ multũ¬
tum est Quid animalib: loquitur in ipso quoq homine : rerun differentie sunt
uiro parũ est hoc infanti suꝑ fluit: atq in hunc mtdũ omne tempꝰ uitae
humanae etiam sicentenariam excedat aetatẽ ad conparationẽ aetertuta¬
tis breueest: Vnde pusillũ dĩ nobis multũ est : & uicis sim in uni uersa scł a addm̃

Expanded text:
tttuum, et abscondere pusillum quantulum, donec ira Dei transeat . Simul autem et in his qui potest observet, quare dixit pusillum quantulum: quippe hoc quantulum quod pusillum est, non est pusillum hominibus. Et debemus inspicere quomodo singulis aut parum sit aliquid, aut magnum. Ad quod probandum etiam exemplo utimur. Unicuique animalium pro natura et modo corporis sui, aut parvus est cibus, aut magnus; et quod alii pusillum est, aeque id ipsum alii multum est. Quid de animalibus loquar? in ipso quoque homine rerum differentiae sunt. Quod viro parum est, hoc infanti superfluit. Atque in hunc modum omne tempus vitae humanae, etiamsi centenariam excedat aetatem, ad comparationem aeternitatis breve est: unde pusillum Dei nobis multum est, et vicissim universa saecula ad Deum