comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orientẽ ueteres latine appellauere. cuius
fluentis ex ipso impetu frigidiorib e⁊e
phiris assidue ibi spirantib tota ciuitas
mom̃tis ꝓpe omnib refrigeratur
nominatꝰ. quoꝵ alter uocatur ior. alter
dan. his gͥ ꝓcul a se distantib inunũ alueũ
tur autẽ sub libano monte & diuidit iudẽa
& arabiam qui ꝑmultos circũitus iuxta
iericho in mare mortuũ influit. Eusis
caucaseis montib diffusus cũ plurimis
aliis in euxinũ se p̾cipitat mare. unde
est gentili lingua cignũ sỹri dicunt.
unde & amni huic nom̃ datũ. quia tu¬
met ȩstate quando mues soluunt᷑. reli¬
quis anni tẽporib tenuis est & quietus.
Idas fluuiꝰ asiȩ. Pactolus flauiꝰ asiȩ au¬
crisortiã uocant. Ermus fluuiꝰ asię
qui smirneos secat campos. & ipse fluctib
aureis & arenis plenꝰ. a quo & smirna
uocata est. Meander amnis asiȩ flexuo¬
sus qui recurrentib riuis inter asiam &

Expanded text:
Orontem veteres Latine appellavere. Cuius Orontem veteres Latine appellavere. Cuius fluentis ex ipso impetu frigidioribus, et zephyris assidue ibi spirantibus tota civitas momentis prope omnibus refrigeratur. nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum tur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. Eusis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Eusinum se praecipitat mare; unde um est, 'cydnum' gentili lingua Syri dicunt. Unde et amni huic nomen datum, quia tumet aestate, quando nives solvuntur; reliquis anni temporibus tenuis est et quietus. Hylas fluvius Asiae. Pactolus fluvius Asiae, haChrysorrhoam vocant. Hermus fluvius Asiae qui Smyrneos secat campos, et ipse fluctibus aureis et harenis plenus; a quo et Smyrna vocata est. Maeander amnis Asiae flexuosus, qui recurrentibus ripis inter Cariam et
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ contra orientẽ decurrere. Araris
fluuiꝰ orientis. de quo uirgiliꝰ. aut ara¬
currit enĩ ꝑ parthiã & assyriã. Bactrꝰ
fluuiꝰ orientis a rege bactro uocatus.
fertur a quo & bractriam & urbs eoꝵ
Coaspim ꝑsarum fluuiꝰ uocat᷑ eoꝵ lingua
qd mniram dulcedinẽ aquȩ habeat. adeo
ut ꝑsici reges quãdiu int̾ ripas psidis st̃
sibi ex eo pocula uendicarint. ex hoc ãne
quidã cignũ ciliciȩ fluuiũ diriuari existi¬
mant. Araxis fluuiꝰ armeniȩ qui ab uno
monte cũ eufrate specie diuersa oritur.
dictus qđ rapacitate cuncta ꝓsternat.
uñ & cũ alexander eũ transgredi uellet
ponte fabricato. tanta ui mnundauit. ut
pontẽ dirueret. hic breuib int̾uallis ab
eufratis ortu caput tollit. ac deinde caspiũ
fertur in mare: Fluuiꝰ sẏriȩ qui uocat᷑
orontis iuxta anthiochiȩ muros decurreis.
qui a solis ortu oriens ñ longe ab urbe
mare conditus. que de originis suȩ tractu

Expanded text:
tamen contra orientem decurrere. Araris tamen contra orientem decurrere. Araris fluvius orientis. De quo Vergilius Ecl. 1, 63: Aut Araper Parthiam et Assyriam. Bactrus fluvius orientis a rege tur; a quo et Bactriani et urbs eorum. Choaspis Persarum fluvius, vocatus eorum lingua quod miram aquae dulcedinem habeat, adeo ut Persici reges quamdiu inter ripas Persidis fluit, sibi ex eo pocula vindicarunt. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae fluvium derivari existimant. Araxis amnis Armeniae, qui ab uno monte cum Euphrate diversis specubus oritur, dictus quod rapacitate cuncta prosternit. Unde et cum Alexander eum transgredi vellet, ponte fabricato, tanta vi inundavit ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Euphratis ortu caput tollit, ac deinde Caspium fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocatur Orontes iuxta Antiochiae muros decurrens, qui a solis ortu oriens non longe ab urbe mari conditur, quem de originis suae tractu
Abbreviated transcription (Latin):
de paradỹso exoriens & ꝑgens contͣ assy¬
rios. & post multos circũitus in mare
mortuũ influens. uocatus autẽ hoc nomi¬
ne ꝓpter uelocitatẽ ad instar bestiȩ tỹ¬
gris. nimia ꝑnicitate currentis
Eufrates fluuiꝰ mesopotamiȩ de paradỹ¬
so exoriens copiosissimꝰ genimis. qui p
mediã babyloniã influit. hic a frugib
uł ab ubertate nom̃ accepit. nã eufrata
ebraice fertilis int̾pretatur. mesopotami¬
am enĩ in quib dam locis ita irrigat sic̃
nilus alexandriã. salustiꝰ autẽ auctor
euntes. longiꝰ diuiduntur spacio medio
relicto multoꝵ miliũ. quȩ tamen terra
quȩ ab ipsis ambitur. mesopotamia di
aliter de paradysi fluminib intelligen¬
dum. Indus fluuiꝰ orientis qͥ rubro
mari excipitur. Staspes fuit medoꝵ
rex antiquissimꝰ. ex quo amnis orientis
nomen accepit qͥ nunc idaspis dicit᷑. de quo
Qui dum sit fluuiꝰ orientis ꝑsarũ. dicit᷑

Expanded text:
de Paradiso exoriens et pergens contra Assyde Paradiso exoriens et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. Vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigris nimia pernicitate currentis. Euphrates fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens, copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit. Hic a frugibus, vel ab ubertate nomen accepit, nam Hebraice Ephrata fertilitas interpretatur: Mesopotamiam enim in quibusdam locis ita inrigat, sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem, auctor euntes longius dividuntur spatio medio relicto multorum milium; quae tamen terra, quae ab ipsis ambitur, Mesopotamia dicaliter de Paradisi fluminibus intellegendum. Indus fluvius orientis, qui Rubro mari accipitur. Hystaspes fuit Medorum rex antiquissimus, ex quo amnis orientis nomen accepit, qui nunc Hydaspes dicitur. De quo Qui dum sit fluvius Persarum, dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
na acceꝑunt. ex quib ñnulli notandi
sunt. qui in hystoriis celebres memorant᷑.
Geon fluuiꝰ de paradiso exiens.atq uni
uersam ȩthiopiã cingens. uocatus hoc
nomine qđd incremento suȩ exundati¬
onis terrã egẏpti irriget. Ge. enĩ grece
latine terram significat. Hic ap̃ egrptios
nilus uocatur. ꝓpter limũ quẽ trahit.
qui efficit fecunditatẽ terrę. unde &
nilus dictus est quasi NIAn y ꝯcon.
apparet autẽ in nili lacu de qͦ in meri¬
diem uersꝰ excipitur ȩgypto ubi aqui¬
lonis flatib reꝑcussus aqͥs retro luctantib
intumescit. & inundationẽ egỹptifacit
cõmemorat. exiens de paradyso ꝑgit ad
indiȩ regiones. dictus autẽ physon idest ca¬
terua. quia decẽ fluminib magnis sibi
adiunctis impletur. & efficit᷑ unꝰ. Ganges
autẽ uocatur a rege gangaro indiȩ. fert᷑
autẽ nli mͦ exaltari. & suꝑ orientis t̾ras
erumpere. Tigris fluuiꝰ mesopotamiȩ

Expanded text:
na acceperunt, ex quibus nonnulli notandi na acceperunt, ex quibus nonnulli notandi sunt qui in historiis celebres memorantur. Geon fluvius de Paversam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine, quod incremento suae exundationis terram Aegypti irriget. Ge enim Graece, Latine terram signNilus vocatur propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem terrae: unde et Nilus dictus est quasi Niahomon  leApparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi Aquilonis flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit.tura cognominat, exiens de Paradiso pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est caterva, quia decem fluminibus magnis sibi adiunctis inpletur et efficitur unus: Ganges autem vocatus a rege Gangaro Indiae. Fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae
Abbreviated transcription (Latin):
luuiꝰ est phennis aquarũ decursus
a fluendo ꝑpetim dictus. ꝓprie autẽ
flumen ipsa aqua. fluuius cursus aquȩ.
priꝰ autẽ flumen qua fluuius idest prior
aqua quã decursꝰ. Duo autẽ sunt flumi¬
num genera. unũ torrens. alterũ uiuu̾.
abluero. Torrens est. aqua ueniens cum
impetu. dictus autẽ torrens qđ pluuia
crescit. siccitate torrescit. id est arescit.
de quo Pacuuiꝰ. flameo uapore torrens
illi a tempore quo succrescit. nos a tẽpore
quo siccatur. Amnis fluuiꝰ est nemore.
ac frondib redimitus. & exipsa ameni¬
tate amnis uocatꝰ. Decursus ꝓprie finis
cursus. siue aquarũ sit. siue quarũliber
rerũ. Riui dicti st̃ qđ diriuent᷑ ad irri¬
gandũ. idest ad inducendũ aquas in
agros. nam irrigare inducere est.
Gurges ꝓprie dictus lacus altꝰ in flumine
Puteus est lacus defossus ex qͦ hauritur
aqua. a potatione dictus. Foris caput
est aquȩ nascentis. quasi aquas fundens
Quidã autẽ fluuioꝵ ꝓpriis ex causis nomi¬

Expanded text:
luvius est perennis aquarum decursus, a fluendo perpetim dictus. Proprie autem flumen ipsa aqua, fluvius cursus aquae. Prius autem flumen quam fluvius, id est prior aqua quam decursus. Duo autem sunt fluminum genera: unum torrens, alterum vivum. abluero. Torrens est aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est arescit. De quo Pacuvius 13: Flammeo vapore torrens , nos ab aestate; illi a tempore quo succrescit, nos a tempore quo siccatur. Amnis fluvius est nemore ac frondibus redimitus, et ex ipsa amoenitate amnis vocatus. Decursus proprie finis cursus, sive aquarum sit seu quarumlibet rerum. Rivi dicti quod deriventur ad inrigandum, id est ad inducendum aquas in agris; nam inrigare inducere est. Gurges proprie locus altus in flumine. Puteus est locus defossus ex quo hauritur aqua, a potatione dictus. Fons caput est aquae nascentis, quasi aquas fundens. Quidam autem fluviorum propriis ex causis nomi
Abbreviated transcription (Latin):
forismꝰ. est sermo breuis. in tegrũ sensũ
p̃positȩ rei scribens. Prognostica p̾ui¬
sio egritudinũ. uocata a pręnoscendo.
O portet enĩ medicũ & p̃terita cognoscere.
& p̾sentia scire. & futura p̾uidere. Diname¬
dia potestas herbarũ. idest uis & possibili¬
tas. nam in herbarũ cura uis ipsa diname¬
dis dicit᷑. unde & dinamedia nuncupatur.
ubi eoꝵ medicinȩ scribunt᷑. Butanicum
herbariũ dicit᷑. qđ ibi herbȩ notentur.
De instrumentis medicorum.

Expanded text:
forismus est sermo brevis, integrum sensum propositae rei scribens. Prognostica praevisio aegritudinum, vocata a praenoscendo. Oportet enim medicum et praeterita agnoscere, et praesentia scire, et futura praevidere. Dinamidia, potestas herbarum, id est vis et possibilitas. Nam in herbarum cura vis ipsa δύναμις dicitur; unde et dinamidia nuncupatur, ubi eorum medicinae scribuntur. Butanicum herbarum dicitur quod ibi herbae notentur. De instrumentis medicorum
Abbreviated transcription (Latin):
rib deletur exercitus. aut internitione.
corpora ponto. Spolia hostiũ. p̃da. manubiȩ.
exuuiȩ. partes. Prȩda a p̾dando uocata.
manubiȩ eo qd manib detrahantur. hȩ
& exuuiȩ ab exuendo dictȩ qͥa exuuntur.
hȩ & partes a pari diuisione ꝓ ꝑsonarum
qualitate. & laboꝵ iusta decisione. Expo¬
lia autẽ a palleis qͣsi expallia. uictis enim

Expanded text:
ribus deletur exercitus; aut internicione, ribus deletur exercitus; aut internicione, corpora ponto. Spolia hostium: praeda, manubiae, exuviae, partes. Praeda a praedando vocata. Manubiae, eo quod manibus detrahuntur. Haec et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur. Haec et partes a pari divisione pro personarum qualitate, et laborum iusta decisione. Spolia autem a palleis, quasi expallia; victis enim
Abbreviated transcription (Latin):
triumphantes quadrigis ueherent᷑. &x illo
qd soliti sunt priores duces hoc habitu bella
mire. Quicũq autẽ in conflictu uicissent.
palma aurea coronabant᷑. quia palma sti¬
mulos habet. qui uͦ sine conflictu fugien¬
tem ꝓstrasset. laurea. eo qđ hȩc arbor sine
spinis est. namq & purpureã & palmatã
togam triumphantes induebantur. &
scipionẽ cum sceptro in manu gerebant
ad imitationẽ uictoriȩ scipionis. licet &¬
scipio baculus sit quo homines innitunt᷑.
unde & ille primꝰ corneliꝰ scipio appellatꝰ
est. quia in foro pater eiꝰ cȩcus innixus eo
ambulabat. Suꝑ scipionẽ autem aquila
suꝑsedebat ob indiciũ qđ ꝑ uictoriã quasi
ad suꝑnam magnitudinẽ accederent.
unde & colore rufo pliniebantur quasi
imitarentur diuini ignis effigiem: qđ uͦ
a carnifice contingebant᷑ id esse indiciũ.
ut ad tantũ fastigiũ euecti mediocritatis
humanȩ cõmonerentur. Duob autẽ gene¬

Expanded text:
triumphantes quadrigis veherentur, ex illo triumphantes quadrigis veherentur, ex illo quod soliti sint priores duces hoc habitu bella inire. Quicumque autem in conflictu vicisset, palma aurea coronabatur, quia palma stimulos habet; qui vero sine conflictu fugientem prostrasset, laurea, eo quod haec arbor sine spinis est. Namque et purpuream et palmatam togam triumphantes induebantur, et scipionem cum sceptro in manu gerebant ad imitationem victoriae Scipionis; licet et scipio baculum sit quo homines innituntur. Unde et ille primus Cornelius Scipio appellatus est, quia in foro pater eius caecus innixus eo ambulabat. Super scipionem autem aquila supersedebat, ob indicium quod per victoriam quasi ad supernam magnitudinem accederent. Inde et colore rufo perliniebantur, quasi imitarentur divini ignis effigiem. Quod vero a carnifice contingebantur, id esse indicium ut ad tantum fastigium evecti mediocritatis humanae commonerentur. Duobus autem gene
Abbreviated transcription (Latin):
tute ad ipiscatur. Hoc est enĩ is gentiũ. uim
ui expellere. nam turpis est dolo quesita uicto
ria. Certa autẽ uictoria ẽ uł occisio hostis. uł
expoliatio. uł utrũq Non ẽ autẽ iocunda.
riam in cruento exercitu deportasse. Pompa
dicta est greca significatione ano loynon¬
nO IINYI. hoc est publice ostentari. Prece¬
det autẽ uictoria pompã. ido qđ ituris ad
hoc certam̃. primũ est uictoriȩ uotum.
conuersione hostis & suga. nam ab eo qd̃
hostẽ quis fugasset. merebatur tropheum¬
ñ qui occidisset. Triumphus qui dictꝰ est
tione. Plenȩ enĩ uictoriȩ triumphꝰ debet᷑
semiplenȩ tropheũ. quia nundũ plenã est
uictoriã consecutus. Non enĩ optinuit.
ptores confundunt. Tranquillꝰ autem
triumphũ latine dicit potiꝰ appellatum.
qđ is qui triumphans urbẽ in grederet᷑
triptito iudicio honoraret᷑. nam primũ
de triumpho duci concedendo exercitum
iudicare solitũ erat. scdo senatũ. tercio
populũ. Erat autẽ romanoꝵ mos. ut

Expanded text:
tute adipiscatur: hoc est enim ius gentium, vim vi repellere; nam turpis est dolo quesita victria. Certa autem victoria est vel occisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autem iucunda riam incruento exercitu deportasse. Pompa dicta est Graeca significatione, ἀπὸ τοῦ πομπεύειν, hoc est publice ostentari. Praecedit autem victoria pompam, ideo quod ituris ad hoc certamen primum est victoriae votum. conversione hostis et fuga. Nam ab eo quod hostem quis fugasset merebatur tropeum; qui occidisset, triumphum, qui dictus est tione. Plenae enim victoriae triumphus debetur; semiplenae tropeum, quia nondum plenam est victoriam consecutus: non enim optinuit, ptores confundunt. Tranquillus Prat. 109 autem triumphum Latine dicit potius appellatum, quod is, qui triumphans urbem ingrederetur, tripertito iudicio honoraretur: nam primum de triumpho duci concedendo exercitum iudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romanorum mos ut
Abbreviated transcription (Latin):
pera cęli ab oriente & occidente. se
terrã & subtꝰ terrã sua uolubilitate con¬
cludit. xIII. De celeritate cęli.
anta celeritate spera cęli dicit᷑ currere
ut nisi aduersũ precipitẽ eiꝰ cursum
astra currerent. quȩ cã remorarentur.
mundi ruinã faceret .XIIII. De axe cęli.
xis est septentrionalis linea recta quȩ¬
Aꝑ mediam pilam sperȩ tendit. & dictꝰ
axis qđ in eo spera ut rota uoluit᷑. uł quia
hoꝵ alter est septentrionalis qui nunqua
occidit. appellaturq boreas. alt̾ australis
qui nunquã uidetur. & austronothus
dicit᷑. & dicti poli qđ st̃ axiũ cicli ex usu
plaustroꝵ.a poliendo scilicet nominati.

Expanded text:
era caeli ab oriente et occidente semeterras et sub terras sua volubilitate concludit. De celeritate caeli . Tanta celeritate sphaera caeli dicitur currere ut, nisi adversus praecipitem eius cursum astra currerent, qui eam remomundi ruinam facerent. CAPUT XXXVI. De axe coeli. 1. Axis est septentrionalis linea recta, quae axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia Horum alter est septentrionalis, qui nunquam occidit, appellaturque boreas, alter vero australis, qui nunquam videtur, et austronotius dicitur. Poli dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo
Abbreviated transcription (Latin):
nem ad primũ exordiũ recurrendũ est.
luna cũ iudeis celebrabat. quocũq die
occurreret. quẽ ritum scĩ patres in nicena
sẏnodo ꝓhibuerunt. constituentes non
solũ lunã paschalem & mensẽ inquirere.
s etiã diem resurrectionis dominicȩ
obseruare. & ob hoc pascha a .xiiiiͦ. luna
ñ omitteret᷑. Paschȩ autẽ uocabulũ ñ
grecũ s ebreũ est. nec a passione qm̃
paschin grece dicit᷑ pati. s a transitu
ebreo uerbo pascha appellatũ est. eo qdđ
tunc ppłs dĩ ex ȩgẏpto transierit. unde¬
quia uenit hora ut tansiret de hoc mun¬
do ad patrẽ: euiꝰ nox id̃o ꝑuigil ducit᷑¬
ꝓpter aduentũ regis ac dni nr̃i dĩ. ut tẽpuse
resurrectionis nos ñ dormientes s uigilmn¬
tes inueniat. Cuiꝰ noctis duplex ratio est
siue qđ in eadẽ uitã tunc recepit cũ pass
est. siue qđ postea eadem hora qua resur¬
rexit ad iudicandũ uenturꝰ est. Eodem
autẽ modo agimꝰ pascha. ut ñ solũ mortẽ

Expanded text:
nem ad primum exordium recurrendum. luna cum Judaeis celebrabat, quocunque die occurreret: quem ritum sancti Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constsolum Paschalem et mensem inquirere, sed etiam diem Resurrectionis Dominicae observare, et ob hoc Pascha a 15 luna usque non obmitteretur. Pascha autem vocabulum non Graecum, sed Hebraeorum est, nec a Passione, quam Phasin Graece dicimus pati, sed a transitu Hebraeo verbo Pascha appellata est, eo quod tunc populus Dei ex Aegypto transierit. Undequia venit hora, ut transiret de mundo ad Patrem. Cuum Regis ac Dei nostri, ut tempus resurrectionis ejus nos non dormientes, sed vigilantes inveniat. Cujus noctis duplex ratio est, sive quod in ea vitam tunc recepit cum passus est; sive quod postea eadem hora qua resurrexit ad judicandum venturus est. 13. Eo autem modo agimus Pascha, ut non solum mortem
Abbreviated transcription (Latin):
putaueris. hoc est in pͥmo die sexto nonas
martias & addito bissexto alio die. sexto
nonas martias iteraueris. Asexto nonas
martias usq in diẽ .ii. kł ianuarii in lunę
cursu bissextꝰ apponit᷑. atq inde detrahit᷑.
Int̾calares autẽ dies iccirco uocantur. quia
int̾ponuntur. ut ratio lunȩ solisq conue¬
niat. kalare enĩ ponere dicit᷑. int̾kalare.
int̾ponere. Epactas greci uocant. latini
adiectiones annuas lunares. quȩ punde¬
nariũ numerũ usq ad trigenariũ in se
reuoluunt᷑. quas ido ȩgẏptii adiciunt. ut
lunaris emensio rationi solis ȩquetur
Luna enĩ iuxta cursũ suũ.xxuiiii. & semis
dies lucere dinoscit᷑. & fiunt in anno luna¬
res dies .ccc.l.iiii. remanent ad cursũ anni
solaris dies.xi. qͦs egrptii adiciunt. unde
& adiectiones uocant᷑ absq his ñ inuenies
lunã quota sit in quolibet anno & mense.
& die. istȩ epactȩ semꝑ .xi. kł apͥt repiunt᷑

Expanded text:
putaveris, hoc est et primo die sexto nonas putaveris, hoc est et primo die sexto nonas Martias et, addito bis sexto, alio die sexto nonas Martias iteraveris. A VI autem Non. Mart. usque in diem prid. Kal. Ian., in lunae cursu bissextus adponitur atque inde detrahitur. Intercalares autem dies idcirco vocantur, quia interponuntur ut ratio lunae solisque conveniat. Calare enim ponere dicitur, intercalare interponere. Epactas Graeci vocant, Latini adiectiones annuas lunares, quae per undenarium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur. Quas ideo Aegyptii adiciunt, ut lunaris emensio rationi solis aequetur. Luna enim iuxta cursum suum viginti novem semis dies lucere dinoscitur, et fiunt in anno lunares dies CCCLIV; remanent ad cursum anni solaris dies undecim, quos Aegyptii adiciunt. Unde et adiectiones vocantur: absque his non invenies luna quota sit in quolibet anno et mense et die. Istae epactae semper XI Kal. April. reperiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ut inuieẽ se in paschali festiuitate sequan¬
tur ham embolismꝰ annꝰ semꝑ solus est.
Embolismꝰ annꝰ est. qui. xiumenses lund¬
res. idest .ccc. lxxx.iiii. dies habere monstra¬
tur Ipse est annꝰ scõ moysi diuinitꝰ reuela¬
tus. in qͦ iubent᷑ hi qui longi habitabant ĩ
scđo mense pascha celebrare. Embolismꝰ
noꝵ communiũ quib .xi. lunares dies
deesse cernunt᷑. Embolismi anni autẽ &
.ccc.lxxx.iiii. dies fuerint. embolismꝰ annꝰ
est: si .ccc.liiii. communis est.
Bissextus est ꝑ annos .iiii. unꝰ dies adiectus.
crescit enĩ ꝑ singulos annos quarta pars
assis. at ubi anno quarto assem cõpleue¬
rit. bi sextilem annũ facit. Dictus ẽ autẽ
bisextꝰ. qͥa bissexies ductꝰ assem facit. qđ¬
est unꝰ dies. sicut & quadrantẽ ꝓpt̾ quat᷑
ductũ qd est bissextꝰ. quẽ suꝑ dierũ cursũ
in annũ sol facit. siue qđ nequeat anno suo
introduci nisi bissexto nonas martias cõ-¬

Expanded text:
ut invicem se in paschali sollemnitate sequanut invicem se in paschali sollemnitate sequantur. Nam embolismus annus semper solus est. Embolismus annus est qui tredecim menses lunares, id est CCCLXXXIV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo iubentur hi, qui longius habitabant, in secundo mense pascha celebrare. Embolismusnorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. Embolismi autem anni et CCCLXXXIV dies fuerint, embolismus annus est; si CCCLIV, communis est. Bissextus est per annos quattuor unus dies adiectus. Crescit enim per singulos annos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem conpleverit, bissextum unum facit. Dictus autem bissextus quia bis sexies ductest unus dies, sicut et quadrans propter quatuor ductum, quod est bissextus, quem sub dierum cursu in annum introduci, nisi bis sextum nonas Martias con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter hanc gͦ uitȩ nouitatẽ primꝰ mensis
nouoꝵ in mensib anni celebratione pa¬
schali mystice attributꝰ est: qđ uero terciȩ
qui septenario dierũ numero agit᷑ nunc
Primũ enĩ tempꝰ est ante legẽ. scđm sub
lege. terciũ sub grã. ubi iam manifestatũ
est sacramentũ. priꝯ occultũ in ꝓphetico
paschalis dies querit᷑ ꝓpter ipsũ numerũ
septenariũ. quo uniuersitatis significatio
sepe figurat᷑. qui etiã ipsi ȩccłiȩ triburtur
ꝓpter instar uniuersitatis. unde & ioħs apbꝰ
in apocalẏpsi ad septẽ scribit ȩccłias. Eccłia
uero adhuc in ista mortalitate carnis con¬
stituta ꝓpter ipsam mutabilitatẽ lunȩ no¬
mine in scripturis significat᷑. Uaria autẽ
obseruantia opinionũ paschalis festiuita¬
tis interdũ errorẽ gignit. Latini namq
dissensio int̾ utrosq paschalẽ regulã turbat
Communis annꝰ dicit᷑. qͥ.xii. tantũ lunas
nis quia sepe duo coniuncti ita incedunt:

Expanded text:
pter hanc ergo vitae novitatem primus mensis novorum in mensibus anni celebrationi paschali mystice adtributus est. Quod vero tertiae qui septenario numero agitur, nunPrimum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub grest sacramentum prius occultum in prophetico paschalis dies quaeritur, propter ipsum numerum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi Ecclesiae tribuitur propter instar universitatis. Unde et Joannes apostolus in Apocalypsi ad septem scripsit ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis constituta, propter ipsam mutabilitatem, lunae nomine, in scripturis significatur. Varia autem observantia opinionum paschalis festivitatis interdum errorem gignit. Latini namque dissensio inter utrosque paschalem regulam turbat. Communis annus dicitur, qui duodecim tantum lunas, nis quia saepe duo ita coniuncti incedunt
Abbreviated transcription (Latin):
nes ꝓcurauit. nam tales fȩtus oues illiꝰ
concipiebant. quales umbras arietum
desuꝑ ascendentiu in aquarũ speculo
contemplabantur. Deniq & hoc ipsũ
in equarũ gregib fieri fertur. ut gene¬
rosos obiciant equos uisib concipi¬
entium. quo eoꝵ similes concipere
& creare possint. nam & columbarũ
dilectores depictas ponunt pulcherri¬
mas columbas isdem locis quib illȩ uer¬
santur: quo rapiente uisu similes gene¬
rent. inde est qđ quidã grauidas muli¬
eres iubent nullos intueri turpissimos
Animaliũ uultus. ut cenocephalos &
simias ne uisib occurrentes similes fȩtꝰ
pariant. Hanc enĩ feminarũ esse natura
ut quales ꝑspexerint siue mente conce¬
perint in extremo uoluptatis estu dum
concipiunt. talem & sobolem ꝓcreant.
& enĩ animal in usu uenerio formas
extrinsecus intus transmittit. eoꝵq
satiata tỹpis rapit species eoꝵ in ꝓpriã
qualitatem. In animantib bigenera

Expanded text:
nes procuravit. Nam tales foetus oves illius nes procuravit. Nam tales foetus oves illius concipiebant, quales umbras arietum desuper ascendentium in aquarum speculo contemplabantur. Denique et hoc ipsud in equarum gregibus fieri fertur, ut generosos obiciant equos visibus concipientium, quo eorum similes concipere et creare possint. Nam et columbarum dilectores depictas ponunt pulcherrimas columbas isdem locis, quibus illae versantur, quo rapiente visu similes generent. Inde est quod quidam gravidas mulieres iubent nullos intueri turpissimos animalium vultus, ut cynocephalos et simios, ne visibus occurrentes similes foetus pariant. Hanc enim feminarum esse naturam ut quales perspexerint sive mente conceperint in extremo voluptatis aestu, dum concipiunt, talem et sobolem procreent. Etenim animal in usu Venerio formas extrinsecus intus trasatiata typis, rapit species in propriam qualitatem. In animantibus bigenera
Abbreviated transcription (Latin):
cerent. uł qd uias publicas currant.
ꝑ quas & redas ire solitũ erat. E quoꝵ
tria genera sunt. unũ generosũ preliis
& onerib aptũ. alterum uulgare atq
gregariũ. ad uehendum ñ ad equitan¬
dum aptũ. terciũ ex ꝑmixtione diuersi
generis ortum. qđ etiam dicit᷑ bigene¬
rum. qui ex diuersis nascitur ut mulꝰ
Mulus autẽ ex greco tractum uocabulum
habet. grece enim hoc uocatur uł qd̾ iugo
pistoꝵ subactus tardas molendo ducat
in girum molas. Iudei asserunt quod
annaa nepos esau equarũ greges ab
asinis in deserto ipse fecerit primus
ascendi. ut muloꝵ inde noua contra
naturã animalia nascerent᷑. Onagros
qͦ ad hoc admissos esse ad asinas. et
ipsũ istiꝰmodi repperisse concubitum.
ut uelocissimi ex his asini nascerentur.
Industria qͥppe humana diuersum ani¬
mal in cortu coegit. sicq adulterina cõ¬
mixtione genus aliud reppit. sicut &¬
iacob contra naturã coloꝵ similitudi¬

Expanded text:
cerent, vel 49 quod vias publicas currant, cerent, vel 49 quod vias publicas currant, per quas et rhedas ire solitum erat. 56. Equorum tria sunt genera, unum generosum, praeliis, et oneribus aptum; alterum vulgare atque gregarium ad vehendum, non ad equitandum aptum; tertium ex permixtione diversi generis ortum, quod etiam dicitur bigenerum quia ex diversis nascitur, ut mulus. Mulus autem a Graeco tractum vocabulum habet. Graece enim hoc vel quod iugo pistorum subactus tardas molendo ducat in gyro molas. Iudaei asserunt quod Ana abnepos Esau equarum greges ab asinis in deserto ipse fecerit primus ascendi, ut mulorum inde nova contra naturam animalia nascerentur. Onagros quoque ad hoc admissos esse ad asinas: et ipsum istiusmodi repperisse concubitum, ut velocissimi ex his asini nascerentur. Industria quippe humana diversum animal in coitu coegit, sicque adulterina commixtione genus aliud repperit; sicut et Iacob contra naturam colorum similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ueteres uocant. Giluus autẽ melinꝰ color
est. subalbidus. Guitatus albus nigris
interuenientib punctis. Candidꝰ autẽ
& albus inuicẽ sibi differunt. nam albꝰ
cum quodã pallore est. candidus uͦ est
mueus. & pura luce ꝑfusus. Canus
dictus. quia ex candido colore & nigro ẽ:
Scutulatus uocatꝰ ꝓpter orbes quos habet
tantũ pedes habent. petili appellantur:
qui frontẽ albam. callidi st̃. Ceruinꝰ est
quẽ uulgo gaurianem dicunt. Aeranẽ
idem uulgus uocat. qđ in modũ acrei
sit coloris. Mirtetus autẽ est pressus in
purpura. Dosinus autẽ dictus qđ sit
color ey de asino idem & cinereus
st̃ autẽ hi de agresti genere orti. quos
equiferos dicimꝰ. & ꝓinde ad urbanã di¬
gnitatẽ tͣnsire ñ possunt. Mauron niger
est. nigrũ enĩ greci mauron uocant.
Nannus uͦ equus breuior ẽ. que uulgo
brunniciũ uocant. Ueredos antiqui
dixerunt qđ ueherent redas idest du¬

Expanded text:
veteres dicebant album. Gilvus autem, mellinus color veteres dicebant album. Gilvus autem, mellinus color est subalbidus. Guttatus, albus nigris intervenientibus punctis. 51. Candidus autem. et albus invicem sibi differunt. Nam albus cum quodam pallore est, candidus vero, niveus, et pura luce perfusus. Canus dictus, quia ex candido colore et nigro est. Scutulatus vocatus propter orbes, quos habet tantum pedes habent, petili appellantur; qui frontem albam, callidi. 53. Cervinus est, quem vulgo gauranem dicunt. Aeranem idem vulgus vocat, quod in modum aerei sit coloris. Myrteus autem est pressus in purpura. 54. Dossinus autem dictus, quod sit color ejus de asino, idem, et cinereus. Sunt autem hi de agresti genere orti, quos equiferos dicimus, et proinde ad urbanam dignitatem transire non possunt. 55. Mauros niger est. Nigrum enim Graeci μαῦρον vocant. Mannus vero, equus brevior est, quem vulgo Buricum vocant. Veredos antiqui dixerunt, quod veherent rhedas, id est, du
Abbreviated transcription (Latin):
& argutȩ. oculi magni. nares patulȩ. S̾¬
erecta ceruix. coma densa & cauda.
ungularũ solidatis fixa rotunditas.
Meritũ. ut sit animo audax. pedib alcer.
trem̃tib m̾bris qd̾ ẽ fortitudiniᷤ indiciũ
quiq ex summa quiete facile concitet᷑.
& excitata festinatione ñ difficile tenea¬
tur. motus autẽ equi in aurib intelligit᷑
uirtus in menbris trementib. Colorꝰ.
hic p̃cipue expectandus. badius. aureus.
roseus. mirteus. ceruinꝰ. giluus. glaucꝰ.
scutulatus. canus. candidus. albus. gut¬
tatus. niger. Sequenti autẽ ordine̾
uarius ex nigro badioq distinctus.
reliquus uariꝰ color. uł cinericiꝰ deter¬
rimus. Badiũ autẽ antiqui uadium
dicebant. qđ int᷑ cętera animalia fortrꝰ
uadat. ipse est & spadix. quẽ fenicatum
uocant. & dictus spadix a colore palmȩ
quã siculi spadicem uocant. Glaucus
uero est ueluti pictos habens oculos. &
quodã splendore ꝑfusos. nam glaucũ

Expanded text:
et argutae, oculi magni, nares patulae, et argutae, oculi magni, nares patulae, erecta cervix, coma densa, et cauda, ungularum soliditate fixa rotunditas. 47 47. Meritum, ut sit animo audax, pedibus alacer, trementibus membris, quod est fortitudinis indicium, quique ex summa quiete facile concitetur, vel ex citata festinatione non difficile teneatur. Motus autem equi in auribus intelligitur, virtus in membris trementibus. 48. Color hic praecipue spectandus: badius, aureus, roseus, myrteus, cervinus, gilvus, glaucus, scutulatus, canus, candidus, albus, guttatus, niger. Sequenti autem ordine, varius ex nigro, badioque distinctus; reliquus varius color, vel cinereus deterrimus. 49. Badium autem antiqui vadium dicebant, quod inter caetera animalia fortius vadat. Ipse est et spadix, quem phoenicatum vocant, et dictus spadix a colore palmae, quam Siculi spadicam vocant. 50. Glaucus vero est, veluti pictos oculos habens, et quodam splendore perfusos; nam glaucum
Abbreviated transcription (Latin):
mutentur. aliqui pret̾ dominũ dorso
nullũ recipiunt. int̾fectis uł morientib
dominis lacrimas multi fundunt. solũ
enĩ equũ dicunt ꝓpt̾ hominẽ lacrimare
& doloris affectũ sentire. unde in centau¬
ris equoꝵ & hominũ natura ꝑmixta ẽ
solent enĩ etiã exequoꝵ uł mesticia uł
alacritate euentũ futurũ dimicaturi
colligere. Etas longeua equis ꝑsicis. ugni¬
cis. & epirotis. ac siculis. in annos ultra
quinquaginta. breuior autẽ hispanis.
ac numidis. & gallicis. frequens opinio
est. in generosis equis ut aiunt ueteres
quatuor expectantur. forma. pulchritu¬
do. meritũ. atq color. forma. ut sit ua¬
lidum corpꝰ & solidũ robore conueniens
altitudo. latus longũ. substrictuᷤ. maxi¬
mi & rotundi clunes. pectus late patens.
corpus om̃e musculoꝵ densitate nodosũ
pes siccus & cormi concatio solidatus.
Pulchritudo. ut exiguum caput. & siccũ.
pelle ꝓpe ossib adherente. aures breues

Expanded text:
mutentur; aliqui praeter dominum dorso mutentur; aliqui praeter dominum dorso nullum recipiunt: interfectis vel morientibus dominis multi lacrimas fundunt. Solum enim equum propter hominem lacrimare et doloris affectum sentire. Unde et in Centauris equorum et hominum natura permixta est. Solent etiam ex equorum vel maestitia vel alacritate eventum futurum dcolligere. Aetas longaeva equis Persicis, Hunnicis, Epiroticis, ac Siculis, in annis ultra quinquaginta; brevior autem Hispanis, ac Numidis, et Gallicis, frequens opinio est. 45. In generosis equis, ut aiunt veteres, quatuor spectantur: forma, pulchritudo, meritum, atque color. Forma, ut sit validum corpus, et solidum, robori conveniens altitudo, latitudo, latus longum, venter substrictus, maximae et rotundae clunes, pectus late patens, corpus omne musculorum densitate nodosum, pes siccus, et cornu concavo solidatus. 46. Pulchritudo, ut sit exiguum caput, et siccum, pelle prope ossibus adhaerente, aures breves,
Abbreviated transcription (Latin):
prȩst̾. nascentib masculis ⁊elant. &
testiculos eoꝵ morsu detruncant. qd̾
cauentes matres eos in secretis locis
occultant. Asmos archadicos dictos
eo qd ab archadia primũ uecti st̃ ma¬
gni & alti. minor autẽ a sellꝰ onagro
plus necessariꝰ est. quia & laborẽ tolerat
& negligentiam ꝓpemodũ non recusat.
Equi dicti eo qđ quando quadrigis iun¬
gebantur. equabantur. paresq forma
& similes cursu copulabant᷑. Caballus
antea a cauo pede dictus. ꝓpt qđ gradi¬
ens ungula impressa terrã concauat.
qđ reliqua animalia ñ habent. inde &
somipes. qđ pedib sonat. Uiuacitas est¬
equoꝵ multa. exultant enĩ in campis.
odorantur bellũ. excitant᷑ sono tubę
ad preliũ. uoce accensi ad cursũ prouo¬
cantur. dolent cum uicti fuerint.exul¬
tant cum uicerint. quidã hostes in bello
sentiunt. adeo ut aduersarios morsu
petant. aliqui etiã ꝓprios dominos re¬
cognoscunt. obliti mansuetudinis si

Expanded text:
praesunt. Nascentibus masculis, zelant, et praesunt. Nascentibus masculis, zelant, et testiculos eorum morsu detruncant, quod tamen caventes matres eos in secroccultant. Asinos Arcadicos dictos, eo quod ab Arcadia primum vecti sunt magni et alti. Minor autem asellus agro plus necessarius est, quia et laborem tolerat et neglegentiam propemodum non recusat. Equi dicti, eo quod quando quadrigis iungebantur, aequabantur, paresque forma et similes cursu copulabantur. Caballus antea cabo dictus, propter quod gradiens ungula inpressa terram concavet, quod reliqua animalia non habent. Inde et sonipes, quod pedibus sonat. Vivacitas equorum multa: exultant enim in campis; odorantur bellum; excitantur sono tubae ad proelium; voce accensi ad cursum provocantur; dolent cum victi fuerint; exultant cum vicerint. Quidam hostes in bello sentiunt, adeo ut adversarios morsu petant: aliqui etiam proprios dominos recognoscunt, obliti mansuetudinis si
Abbreviated transcription (Latin):
insigni capacitate ex eis gerulȩ fiant
onerantur ut breuiores & humiles
fiant accubant. quia greci cami humi¬
le & breue dicunt. siue quia curuus
uum significat. hos licet & aliȩ regio¬
nes mittant. s arabia plurimos.
differunt autẽ sibi. nam arabici bina
tubera in dorso habent. reliquarũ regi¬
onũ singula. Dromeda genꝰ est came
loꝵ minoris quidẽ stature. s uelocio¬
ris. unde & nom̃ habet. nam dromos
grece. cursus & uelocitas appellatur.
dicta. a ruma eminente gutturis par¬
sedendo dictus. quasi a sedus. s hoc
nom̃ qd̃ magis equis conueniebat.
idõ hoc animal sumpsit. qͥa priꝰ quã
equos caꝑent homines. huic p̾sidere
cȩpert̾: animal qͥppe tardũ & nulla
ratione renitens statĩ ut uoluit sibi
homo substrauit. Onager int̾preta¬
tur asinꝰ ferus. on. quippe greci asinũ
uocant. agriã ferũ. hos affrica habet
magnos & indomitos. & in deserto ua¬
gantes. singuli autẽ feminarũ gregib

Expanded text:
insigni capacitate ex eis gerulae fiant.insigni capacitate ex eis gerulae fiant.onerantur, ut breviores et humiles fiant, accubant, quia Graeci χαμαὶ humile et breve dicunt; sive quia curvus vum significat. Hos licet et aliae regiones mittant, sed Arabia plurimos. Differunt autem sibi; nam Arabici bina tubera in dorso habent, reliquarum regionum singula. Dromeda genus camelorum est, minoris quidem staturae, sed velocioris. Unde et nomen habet; nam δρόμος Graece cursus et velocitas appdicta est a ruma, eminente gutturis parsedendo dictus, quasi assedus; sed hoc nomen, quod magis equis conveniebat, ideo hoc animal sumpsit, quia priusquam equos caperent homines, huic praesidere coeperunt. Animal quippe tardum, et nulla ratione renitens, statim ut voluit sibi homo substravit. 39. Onager interpretatur asinus ferus, ὄνον quippe Graeci asinum vocant, ἄγριον ferum. Hos Africa habet magnos et indomitos, et in deserto vagantes. Singuli autem feminarum gregibus
Abbreviated transcription (Latin):
trariũ uersis. caput circũ plectunt. fle¬
xibilitate qua uolunt. tergi duritia
om̃e telum respuunt immiti feritate
Bouem greci boeti dicunt. hunc latini
rusticꝰ. cuiꝰ latitudo est pelliũ a mento
ad crura: Palearia dicuntur a pelle ipsa
quasi pellearia. qđ est generositatis in
boue signũ. Boum in sotiis eximia pi¬
etas. nam alter alterũ inquirit. cũ quo
ducere collo aratra consueuit. & frequen¬
ti mugitu pium testatur affectum. si
forte defecerit. Uacca dicta qͣsi boacca
est enĩ ex qualitate mobiliũ nominũ.
sicut leo leena. draco dracena. Uttulꝰ
& uitula a uiriditate uocati sunt. idest
etate uiridi sicut uirgo. uitulã gͦ dicuñ
paruã esse & ñdum enixam. nam enixa
iuuenca est id̃ uacca. Bubali uocati ꝑ
diriuationẽ. qđ sint similes boũ adeo
ant. hos affrica ꝓcreat. Uri a grestes
boues sunt in germania. habentes cor¬
nua intantũ ꝓtensa. ut regiis mensis

Expanded text:
trarium versis. Caput circumflectunt fletrarium versis. Caput circumflectunt flexilitate, qua volunt: tergi duritia omne telum respuunt inmiti feritate. Bovem Graeci βοῦν dicunt. Hunc Latini rusticus. Cuius latitudo pellium a mento ad crura palearia dicuntur, a pelle ipsa, quasi pellearia; quod est generositatis in bove signum. Boum in sociis eximia pietas; nam alter alterum inquirit, cum quo ducere collo aratra consuevit, et frequenti mugitu pium testatur affectum si forte defecerit. Vacca dicta, quasi boacca. Est enim ex qualitate mobilium nominum, sicut leo leaena, draco dracaena. Vitulus et vitula a viriditate vocati sunt, id est aetate viridi, sicut virgo. Vitulam ergo parvam esse et nondum enixam: nam enixa iuvenca est aut vacca. Bubali vocati per derivationem, quod sint similes boum; adeo ant. Hos Africa procreat. Uri agrestes boves sunt in Germania, habentes cornua in tantum protensa ut regiis mensis
Abbreviated transcription (Latin):
indagine capiantur. uł excludantur a
speluncis suis. Sus dicta. eo qđ pascua
subigat. idest terra subacta ȩscas inquirat.
Uerris eo qd grandes habeat uires. Porcus
quasi spurcus. ingurgitat enim se cȩno.
luto immergit. limo illinit: oratius.
& amica luto sus. hinc etiã spurcitia.
uł spuriꝰ nuncupatur. porcoꝵ pilos
setas uocamꝰ. & setas a sue dictas: a quib
& sutores uocantur. qđ ex secis suant.
idest consuant pelles. Aper a feritate
uocatur. ablata.f. littera & subrogata .P.
unde & apud grecos siagros. idest ferus
dicitur. om̃e enĩ qd ferum ẽ & immite.
abusiue agreste uocamꝰ. Iuuencus
dictus qđ iuuare incipiat hominũ usus
in terra colenda. uł quia apud gentiles
ioui semꝑ ubiq iuuencus immolabat᷑¬
& nunquã taurus. nam in uictimis etiã
ȩtas considerabat᷑ Taurus grecũ nomen¬
est sicut & bos. indicus taurinis color
fuluus est uolucris ꝑnicitas. pilis in con¬

Expanded text:
indagine capiantur, vel excludantur a indagine capiantur, vel excludantur a speluncis. 25. Sus dicta, quod pascua subigat, id est, terra subacta, escas inquirat. 43 Verres, quod grandes habeat vires. Porcus, quasi spurcus. Ingurgitat enim se coeno, luto immergit, limo illinit. Horatius: Et amica luto sus; hinc etiam spurcitia, vel spurcus, nuncupatur. 26. Porcorum pilos sectas vocamus, et setas a sue dictas, a quibus et sutores vocantur, quod ex setis suant, id est, consuant pelles. 27. Aper, a feritate vocatus, ablata f littera, et subrogata p. Unde, et apud Graecos σύαγρος, id est, ferus dicitur. Omne enim quod ferum est et immite, abusive agreste vocamus. 28. Juvencus dictus, eo quod juvare incipiat hominum usus in excolenda terra, vel quia apud gentiles Jovi semper ubique juvencus immolabatur, nunquam etiam considerabatur. Taurus Graecum nomen, sicut et bos. Indicis tauris color fulvus est, volucris pernicitas, pilis in con
Abbreviated transcription (Latin):
de cauernis. & suꝑata ꝑnitie ueneni.
eoꝵ pabulo reꝑantur. dictamnũ her¬
bam ipsi ꝓdiderunt. nam eo pasti excu¬
tiunt acceptas sagitas. mirantur autẽ
sibilũ fistularũ. rectis aurib acute au¬
diunt. sũmissis nichil.si qnͣdo inmen¬
sa flumina uł maria transnatant. ca¬
pita clunib prȩcedentiũ supponunt.
sibiq inuicem succedentes. nullũ labo¬
rem ponderis sentiunt. Tragellaphi a
grecis nominati. qui dũ eadem specie
sint ut cerui. auillosos tñ habent armos
ut hirci. & menta ꝓmissis hirsuta barbis
qui ñ alibi sunt quã circa phasidem.
Hinuli filii sunt ceruoꝵ. ab innuere dicti
quia ad nutũ matris absconduntur
Dammula uocata qđ de manu effugiat.
timidũ animal & imbelle. de quo mar¬
tialis. dente timetur aper. defendunt
cornua ceruũ. imbelles dammȩ quid
lagos dicit᷑ uelox est enĩ animal. & satis
timendũ. Cuniculi genus agrestium
animaliũ dicti qͣsi caniculi. eo qd̾ canũ

Expanded text:
de cavernis, et, superacta pernicie veneni, de cavernis, et, superacta pernicie veneni, eorum pabulo reparantur. Dictamnum herbam ipsi prodiderunt. Nam ea pasti excutiunt acceptas sagittas. 19. Mirantur autem sibilum fistularum. Erectis auribus acute audiunt, submissis nihil. Si quando immensa flumina, vel maria transnatant, capita clunibus praecedentium superponunt, sibique invicem succedentes nullum laborem ponderis sentiunt. 20. Tragelaphi a Graecis nominati, qui dum eadem specie sint, ut cervi, villosos tamen habent armos, ut hirci, et menta promissis hirta barbis, qui non alibi sunt quam circa Phasidem. 21. Innuli filii sunt cervorum, ab innuere dicti, quia ad nutum matris absconduntur. 42. 22. Damula vocata, quod de manu effugiat: timidum animal et imbelle; de quo Martialis: Dente timetur aper, defendunt cornua cervum. Imbelles damae, quid λαγὼς dicitur; velox est enim animal, et satis timidum. 24. Cuniculi, genus agrestium animalium, dicti, quasi caniculi, eo quod canum
Abbreviated transcription (Latin):
nec ferri ualet domari materia. solus huiꝰ
cruor dissoluat. Maiores hirci cinifi di¬
cuntur a fluuio cinife in libia. ubi gran¬
des nascuntur. Capros & capras a carpen¬
dis uirgultis quidam dixerunt. alii quod¬
carpent aspera. ñnulli a crepitu crurũ.¬
lauerunt. morantur enĩ in excelsis mon¬
uib. & quauis de longinquo uident cñ
omnes qui ueniunt. idem autẽ & caprȩ.
Idem ibices quassauices. eo qđ ad instar
humanis obtutib pateant. unde & meri¬
diana pars ibices aues uocat. quȩ nili
fluentis in habitant. hȩc itaq anmalia
ut diximꝰ in petris altissimis cõmoran¬
tur. & si qnͣdo ferarũ uł hominũ aduer¬
sitatẽ ꝑsenserint. de altissimis saxoꝵ ca
cuminib sese p̾cipitantes in suis se cor¬
nib illesa suscipiunt. Cerui dicti a¬
sta enĩ grece cornua dicunt᷑ hi serpenti¬
um inimici. cum se grauatos infirmita¬
te psenserint. spu nariũ eos extrabunt

Expanded text:
nec ferri domare valet materia, solus hujus nec ferri domare valet materia, solus hujus cruor dissolvat. Majores hirci Ciniphii dicuntur a fluvio Ciniphe in Libya, ubi grandes nascuntur. 15. Capros, et capras a carpendis carpunt aspera, nonnulli a crepitu crurircadas appellaverunt. Morantur enim in celsis montibus, et quamvis de longe, vident tamen omnes qui veniunt. Idem autem et caprae. Idem ibices, quasi abices, eo quod instar humanis obtutibus pareant. Unde et meridiana pars ibices aves vocat, qui Nili fluenta inhabitant. Haec itaque animalia ut diximus in petris altissimis commorantur, et si quando ferarum vel hominum adversitatem persenserint, de alticuminibus sese praecipitantes in suis se cornibus illaesa suscipiunt. 18. Cervi dicti ἀατα enim Graece cornua dicuntur. Hi serpentium inimici, cum se gravatos in infirmitate persenserint, spiritu narium eos extrahunt
Abbreviated transcription (Latin):
in sacrificiũ offerebant. Ueruex uel a¬
mem in capite habeat. quoꝵ excitati
pruritu inuicem se concutiunt. &
pugnantes cum magno impetu ferrant.
tus. unde apud nos in gregib masculi
mares dicunt᷑. siue qđ hoc pecus a gen¬
ulib primũ aris immolatũ. aries qđ
imponeretur aris. unde est illuđ.
aries mactatur ad aram: Agnũ quãꝗͣ.
latim autẽ idõ hoc nom̃ habere putañ.
eo qd̃ prȩ cȩteris animantib is matrẽ
agnoscat. adeo ut si etiã in magno grege
erret. statim balatu recognoscat uocem
parentis. Edi ab edendo uocati. parui
enĩ pinguissimi sunt. & saporis iocun¬
di. unde & edere. inde & eduliũ uocat᷑.
Hircus lasciuũ animal & petulcũ. & fer¬
uens semꝑ ad coitũ. cuiꝰ ob libidinem
in transuersũ aspiciunt. unde & nom̃
traxit. nam hirci st̾ oculoꝵ anguli scd̃m
suetoniũ. cuiꝰ natura adeo calidissima
est. ut adamantẽ lapidem quẽ nec ignis

Expanded text:
in sacrificium offerebant. Oves autem in sacrificium offerebant. Oves autem mem in capite habeant; quorum excitati pruritu, invicem se concutiunt, et pugnantes cum magno impetu feriunt. tus, unde apud nos in gregibus masculi mares dicuntur; sive quod hoc pecus a gentilibus primum aris est immolatum. Aries, quod aris imponeretur. Unde est illud: Aries mactatur ad aram. 40 12. Agnum, Latini tamen ideo hoc nomen habere putant, eo quod prae caeteris animantibus matrem agnoscat; adeo ut etiamsi in magno grege erraverit, statim balatu recognoscat vocem parentis. 13. Hoedi ab edendo vocati, parvi enim pinguissimi sunt, et saporis jucundi; unde et edere, inde et edulium vocatur. 14. Hircus, lascivum animal, et petulcum, et fervens semper ad coitum, cujus oculi ob libidinem in transversum aspiciunt, unde et nomen traxit. Nam hirqui sunt oculorum anguli secundum Suetonium, cujus natura adeo calidissima est, ut adamantem lapidem, quem nec ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
Pecudes autẽ tantũ illa animalia quȩ edim¬
tur. quasi pecuedes: Generalit̾ autẽ om̃e
animal pecus. a pascendo uocatũ. lum̃ta
nomina inde traxerunt. qd nr̃m laborẽ
uł onus suo adiutorio subuectando uel
arando iuuent. nam bos carpenta trabit.
& durissimas terrȩ glebas uomere uertit.
Equus & asinꝰ on era portant. & hõium ingradiendo
laborẽ temꝑant. unde & iumenta appel
lantur ab eo qd iuuent homines. sunt
enĩ magnarũ uiriũ animalia. Item qͦ
armenta. uł qd̃ sint armis apta. idest
armenta tantũ boues intelligunt. ab
arando qͣsi aramenta. uł qđ sint cornib
& greges. nam armenta equoꝵ & boum
sunt. greges uͦ caprarũ & ouiũ. Ouis
molle pecus lanis. corpore merme. am¬
mo placidũ. ab oblatione dictũ. eo qđ
apud ueteres initio ñ tauri s oues in sa¬
crificio mactarent᷑. ex his quasdã biden
tes uocant. eas quȩ int̾ octo dentes auos
altiores habent. quas maxime gentiles

Expanded text:
pecudes autem tantum illa animalia quae edunpecudes autem tantum illa animalia quae eduntur, quasi pecuedes. Generaliter autem omne animal pecus a pascendo vocatum. Iumenta nomina inde traxerunt, quod nostrum laborem vel onus suo adiutorio subvectando vel arando iuvent. Nam bos carpenta trahit, et durissimas terrae glebas vomere vertit; equus et asinus portant onera, et hominum in gradiendo laborem temperant. Unde et iumenta appelantur ab eo quod homines juvant; sunt enim magnarum virium animalia. Item dicuntur armenta, vel quod sint armis apta, id est armenta boves tantum intelligunt, ab arando, quasi aramenta, vel quod sint cornibus  greges: nam armenta equorum et boum sunt, greges vero caprarum et ovium. Ovis molle pecus lanis, corpore inerme, animo placidum, ab oblatione dictum; eo quod apud veteres in initio non tauri, sed oves in sacrtes vocant, eas quae inter octo dentes duas altiores habent, quas maxime gentiles